ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 36 1580085 1564037 2026-05-02T00:55:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١٥ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580085 wikitext text/x-wiki {{نیشانەی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|سەردەشت|‏سەردەشت (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەردەشت | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = سردشت | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = چەند دیمەنێک لە سەردەشت.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = لە چەپەوە بۆ ڕاست، لەسەرەوە: دیمەنی سەردەشت لە ڕێگای دەرەوەی شار، سەردەشت لە ڕێگای دەروەی شار، شەقامی ھیرۆشیما، کۆتاییی شەقامی کوردستان، گەڕەکی ئازادەگان، مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕ، ڕووبەڕووی پارکی ڕەزی جۆڵای | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = بەھەشتی کوردستان،<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ" /><ref name="تەبیان" /> شاری ئاشتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 |سەردێڕ=چالاکانی مەدەنیی کورد خوازیاری ناساندنی شاری سەردەشت وەکوو \"شاری ئاشتی\"ـن |بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108113341/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/دوای-ساڵ-کیمیاباران/-داوا-دەکرێت-سەردەشت-وەکوو-شاری-اشتی-بناسرێت |سەردێڕ=دوای ٢٨ساڵ کیمیاباران/ داوا دەکرێت سەردەشت وەکوو شاری ئاشتی بناسرێت |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=11 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''سەردەشت''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا##جێگەی لە [[ئێران]]دا##جێگەی لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 36.1568| 45.4764 |region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[ئێران]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی سەردەشت|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = مێژوویی | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = شاری لەدایکبوونی [[زەردەشت]] یان شوێنک کە لەسەر دەشت ھەڵکەتووە <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = سەرۆکی شارەوانی | ناوی_سەرۆک = محەممەدڕەزا سەعیدزادە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/4161493/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=شهردار جدید سردشت منصوب شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری دەنگ و ڕەنگ|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> | سەرناوی_سەرۆک١ = ئەندامانی ئەنجومەنی شار | ناوی_سەرۆک١ = لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤ەوە بەبێ ئەندام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1811202429|سەردێڕ=ئەندامانی ئەنجوومەنی شاری سەردەشت بە زیندانیکردن و لێدانی قامچی سزادران|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = |کورسی = ١ کورسی لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] بە ھاوبەشی لەگەڵ [[پیرانشار]]{{تێبینی|شارستانەکانی [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]]، [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] و [[شارستانی میراوە|میراوە]] خاوەنی یەک کورسین لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] (پەرلەمانی ئێران).}} <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٫٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٦،٤١٢ کەس<ref name="ئامار">[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325163822/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |date=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref>{{ھن}}({{سەوز|+١٠٫٠٧٪}}) | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٦٤٠٠ | مەزندەی_دانیشتووان = دەوروبەری ٥٠،٠٠٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17988|سەردێڕ=آمار جمعیتی آذربایجان غربی به تفکیک شهرها در سال 1400 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاژە|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17988 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>{{تێبینی|بەپێی ئەو بەراوردە، ژمارەی دانیشتووانی چوار شاری سەردەشت، [[ڕەبەت]]، [[نەڵاس]] و [[میراوە]]؛ ٨٤،٥٠٠ کەس بووە کە بە دەرکردنی ژمارەی بەراوردکراوی ئەو سێ شارەی دیکە و ھاوسەنگکردنیان لەگەڵ سەرژمێریییەکانی ساڵانی پێشوو، ژمارەی دانیشتووانی شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١، دەوروبەری ٥٠،٠٠٠ کەس دەردەکەوێت.}} | مەزندەی_دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سەردەشتی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی ستانداردی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = کۆدی پۆستەی ١ | کۆدی_پۆستە = ٥٩٨٩١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan|سەردێڕ= کد پستی استان آذربایجان غربی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= asandid|ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210919052217/https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = کۆدی پۆستەی ٢ | کۆدی_پۆستە٢ = ٥٩٦١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = https://pishro-sms.ir/%DA%A9%D8%AF%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C/%DA%A9%D8%AF%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7/|سەردێڕ= کدپستی آذربایجان غربی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= pishro-sms|ڕێکەوت= ١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} </ref> | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- زانیاریی زیاتر --------> | ناوی_بەشی١_بەتاڵ = پلاکی ئۆتۆمۆبیل | زانیاریی_بەشی١_بەتاڵ = ٢٧ م [[پەڕگە:Non-EU-section-with-IR.svg|10px]] | ناوی_بەشی٢_بەتاڵ = [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|پۆلێنکردنی ئاووھەوا]] | زانیاریی_بەشی٢_بەتاڵ = [[ئاووھەوای کیشوەریی شێدار|Dsa (کیشوەریی شێدار و ھاوینی وشک)]] <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index# فەرمانداریی سەردەشت] | پەراوێزەکان = }} '''سەردەشت''' شارێکە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[ئێران]] کە لە باشووری ڕۆژاوای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] ھەڵکەوتووە. ئەو شارە ناوەندی [[شارستانی سەردەشت]]ە و وەک یەکێک لە شارەکانی ناوچەی [[موکریان]] ھەژمار دەکرێت. سەردەشت لە نزیکی [[سنووری ئێران و عێراق]]دا ھەڵکەوتووە و لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] ھاوسنوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/ڤیدیۆ_هەواڵ-i345682 |سەردێڕ=گەشتێک لە بەهەشتێکی بزربوو بەناوی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ئەو شارە لە ساڵی ٢٠١٦، بەرامبەر لەگەڵ ٤٦٬٤١٢ کەس لە ١٢٬٥٥١ خێزاندا بووە.<ref name="ئامار" /> شارەکە لە سەردەمی [[کۆماری کوردستان]] و ھەروەھا لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]] بۆ ماوەیەک لەژێر دەستەڵاتی کورداندا بووە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /><ref name="گۆڤاری تیشک" /> سەردەشت بەپێی ژمارەی دانیشتووان، ١١ەمین شاری پارێزگای ورمێ، ٢٣ەمین شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ١٩٧ەمین شاری ئێرانە. خەڵکی سەردەشت [[کورد]]ن و بە [[زمانی کوردی|کوردی]]ی [[سۆرانی]] و شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. ھەروەھا زۆربەی خەڵکی شارەکە پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]] و مەزھەبی [[سوننە]]ی [[شافعی]]ن.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/178176/1/شهرستان-سردشت در مورد سردشت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107164118/https://www.tabnak.ir/fa/tags/178176/1/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> سەردەشت لە تەنیشتی کێوی [[کێوی گردەسوور|گردەسوور]]، لەسەر زنجیرەچیاکانی [[زاگرۆس]] و لە نزیکی سەرچاوەیەکی ئاوی ھەڵکەوتووە. بەشێکی زۆری [[ئاوی خواردنەوە]] و ئاوی جووتیاریی شار لەو سەرچاوەیە دابین دەبێت کە ئاوەکەی لە کێوی گردەسوور و کێوە سنوورییەکانەوە دێتە خوار.<ref>ئیبراھی ئەفخەمی، مێژوو و ئەدەب و فەرھەنگی موکریان-بەشی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٤، ١٣٧٣ی ھەتاوی</ref> سەردەشت خاوەنی ژینگە و سروشتێکی بەرچاوە کە بووەتە ھۆی ئەوەی کە نازناوی ''بەھەشتی کوردستان''ی پێبدرێت.<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ" /><ref name="تەبیان" /> ئەو شارە بە کەشوھەوایەکی تاڕادەیەک سارد و فێنک، لە درێژەی ساڵدا بەفر و بارانبارینێکی زۆر دەیگرێتەوە و زۆر جاران لە ڕیزی یەکەمی بارینی پارێزگادا جێ دەگرێت.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١" /> سەردەشت خاوەنی مێژووێکی کۆن و دێرینە کە کۆنترین ئاسەواری دۆزراو لەو شارە، مێژووکەی بۆ ٦ ھەزار ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="مێژوو١ (ک. ک)" /><ref name="مێژوو٢ (ک. ک)" /><ref name="مێژوو٣ (ک. ک)" /> ئەو شارە لە ساڵی ١٩٨٧ی زایینی لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ەوە کیمیاباران کرا. شاری سەردەشت کەوتووەتە باشووری شارەکانی [[پیرانشار]] و [[مەھاباد]] و ھەروەھا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[بانە]] و باشووری ڕۆژاوای [[بۆکان]]. ھەروەھا سەردەشت دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[قەڵادزێ]] و [[پارێزگای سلێمانی]] لە ھەرێمی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://raprsi.com/so/shar/sardasht |سەردێڕ=سەردەشت |بڵاوکەرەوە=ڕاپرسی |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> شاری سەردەشت ١٢٠ کیلۆمەتر لە مەھاباد، ٢٢٥ کیلۆمەتر لە ورمێ، ٧٤٠ کیلۆمەتر لە [[تاران]]، ١٨٩ کیلۆمەتر لە [[ھەولێر]] و ٣٥ کیلۆمەتر لە قەڵادزێ دوورە.<ref>ئیبراھی ئەفخەمی، مێژوو و ئەدەب و فەرھەنگی موکریان-بەشی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٦، ١٣٧٣ی ھەتاوی</ref> سەردەشت سەرەتا وەکوو ناوەندی ناوچەی سەردەشت بەشێک لە [[شارستانی مەھاباد]] بوو، بەڵام دواتر بەھۆی ھەندێک بواری سیاسی و سەربازییەوە لە ساڵی ١٩٤٣ و ھاوکات لەگەڵ [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، چووە ناو سنوورەکانی [[شارستانی سنە]] لە [[پارێزگای کوردستان]]. لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا، ناوچەی سەردەشت لە شارستانی سنە جیا کرایەوە و خۆی بووە شارستانێکی سەربەخۆ کە ناوەندەکەی ھەتا ئێستا شاری سەردەشتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF|سەردێڕ=مورد مهاباد در ویکی تابناک بیشتر بخوانید (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تابناک|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == وشەڕەتناسی == لەلایەن ھەندێک سەرچاوە دەگوترێت کە سەردەشت شوێنی لەدایکبوونی [[زەردەشت]]ە و لەو ناوەوە وەرگیراوە و دوای ھێرشی عەرەبە موسڵمانەکان لە زەردەشتەوە بۆ سەردەشت گۆڕاوە.<ref>ئیبراھیم ئەفخەمی، ساڵی ١٣٧٣ی ھەتاوی، مێژووی فەرھەنگ و وێژەی موکریان–بەرگی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٦</ref><ref name="ایسنا ۲">[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16429841014661&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8209-07642%2F%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2585-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D9%2585%25D9%258A-%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2586%25D8%25AF خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ''مردم كردستان سردشت را زادگاه زرتشت مي‌دانند'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۹ آذر ۱۳۸۲؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124003313/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16429841014661&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8209-07642%2F%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2585-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D9%2585%25D9%258A-%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2586%25D8%25AF |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ بهمن ۱۴۰۰.</ref> ھەندێکی دیکەش پێیان وایە ناوی سەردەشت لە دوو بەشی «سەر» و «دەشت» وەرگیرابێت، کە بە مانای دەشتێکە ھەتا [[زێی بچووک]] درێژەی ھەیە.<ref name="Bukan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشان=http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |سەردێڕ=ناساندنی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=بۆکان موکری |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|fa}} |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ایسنا ۲" /> == مێژوو == === سەردەمی دێرین === سەردەشت لە سەردەمی پێش ئیسلامدا، لە باکووری ڕۆژاوای شوێنی ئێستای ھەڵکەوتبوو و نزیک بە سەرچاوەیەکی گەورە بوو. ناوێکی تری ئەم شارە ''نێزەڕۆ'' بوو کە خاوەنی پێنج بورج بوو. سەردەشت ناوچەیەکی مێژوویییە کە کۆمەڵێک شوێنی دێرینی پێش ئیسلام، ئێستاش لە ناوچەکە بوونیان ھەیە. لە نزیکی سەردەشت قەڵایەکی لێیە کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived copy |ناونیشان=http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> بەپێی ئاسەوارە دۆزراوەکان، سەردەشت و ناوچەکانی دەوروبەری لەژێر حوکمڕانیی [[مانناکان]]دا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i242767|سەردێڕ=دۆزرانەوەی خشتی ڕووکێش‌داری مانایی لە سەردەشت|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە نزیک چەند گوندی سەر بە سەردەشت، چەندین ئاسەواری مێژوویی دۆزراونەوە کە کۆنترینیان ئاسەواری دەستھاتوو لە پێنج ناوچەی پشکنینکراو لە تەپۆڵکەی باغی سەر بە سەردەشت بووە کە مێژووەکەی بۆ ٦ ھەزار ساڵی پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="مێژوو١ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=11536 |سەردێڕ=دۆزرانەوە هەندێ بەڵگە و ئاسەواری هەزارەی یەکەمی پێش زایین لە ناوچەی باڵانی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="مێژوو٢ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=5551 |سەردێڕ=لە سەردەشت ئاسەواری ٦ هەزار ساڵ لەوە پێش دۆزرایەوە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="مێژوو٣ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=5575 |سەردێڕ=دۆزرانه‌وه‌ی شوێنەواری ٨ هەزار ساڵە له سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> === ھێرشی عوسمانییەکان === [[پەڕگە:Kurdistan-mukri-Jacques de Morgan-1893-map.jpg|وێنۆک|نەخشەی کوردستانی موکری لەلایەن [[ژاک دێ مۆرگان]] لە ساڵی ١٨٩٣، کە سەردەشت (سردشت) لە باشووری ڕۆژاوای نەخشەکەدا ھەڵکەوتووە.]] [[پەڕگە:Osmanli Ortadogu (Mukrian).jpg|وێنۆک|نەخشەی ناوچەی موکریان لە ساڵی ١٨٩٣، سەردەشت (سردشت) لە باشووری نەخشەکە و لە نزیکی سنووری دەوڵەتی عوسمانیدا ھەڵکەوتووە.]] [[پەڕگە:Ottoman Middle East in 1900, Edward Stanford (Ardalan).jpg|وێنۆک|نەخشەی [[میرنشینی ئەردەڵان]] لە ساڵی ١٩٠٠، سەردەشت (Sardasht) لە باکووری ڕۆژاوای نەخشەکەدا ھەڵکەوتووە.]] لە ساڵی ١٩٠٦ ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] سەردەشتیان داگیرکرد و دواتر لە تشرینی دووەمی ١٩١٢، دوای [[ھێرشی عوسمانی بۆ سەر وڵاتی فارس (١٩٠٦)|داگیرکارییەکی شەش ساڵە]] لە شارەکە چوونە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=File 3154/1912 Pt 1-2 'Turco-Persian frontier: the position of Hawizeh; miscellaneous prints' |ناونیشان=https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Qatar Digital Library |زمان=English |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220501204402/https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خەڵکی سەردەشت ھەر وەک سەرجەم کوردەکان بەھۆی بیروڕای مەزھەبییەوە پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ عوسمانییەکان ھەبووە، بەڵام پێیان خۆش نەبووە شارەکەیان بچێتە ژێر خاکی دەوڵەتی عوسمانی. بۆیە ھەندێک لە خەڵکی ئەو شارە نامەیەکیان بۆ ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی نووسی کە دژایەتیی خۆیان بۆ چوونە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی دەردەبڕی.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١" /> === ھێرشی ڕووسەکان === [[پەڕگە:M 115 carte de la Perse front Caucase (Mukrian Region).jpg|وێنۆک|زۆرترین پێشڕەویی بەرەی ڕووسەکان لە جەنگی جیھانیی یەکەم بە ھێڵی سەوز نیشان دراوە کە سەردەشت (Serdecht) دەگرێتەوە.]] لە دەستپێکی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ئەگەرچی دەوڵەتی ئێران بێلایەنیی خۆی ڕاگەیاند، بەڵام بەھۆی لاوازیی سیستەمی حوکمڕانی و ھێزی دەوڵەتی دانی پێنەدرا. لە دوای [[ڕێککەوتننامەی ئەنگلۆ-ڕووسی|ڕێککەوتننامەی سەنت پیتەرزبورگ]]، ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]ا و [[شانشینی یەکگرتوو]] وڵاتی ئێرانیان لە باکوور، باشوور و ڕۆژاواوە داگیر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/29174/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-سردشت-در-وادی-فراموشی-عثمان-عباسی/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی/عثمان عباسی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھێرشی ڕووسەکان [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] و بەشێک لە [[کوردستان]]ی گرتەوە کە یەکێک لەو شوێنانەی لەلایەن ڕووسەکانەوە داگیر کرا، سەردەشت بوو. ھێرش بۆ سەر ناوچەی سەردەشت لە دەوروبەری ساڵی ١٩١٦ ڕوویدا. ئەگەرچی لە ناوچەکانی [[وەتماناوێ]] و [[نەڵاس]] ھەندێک بەرگری لە بەرامبەر ڕووسەکانەوە کرا، بەڵام سەرئەنجام ھێزە ڕووسەکان دەگەنە ناو شار و داگیری دەکەن. ژمارەیەک لە خەڵکی شار بە گومانی ئەوەی کە شەڕێکی نێوان ڕووسەکان و عوسمانییەکانە و ئەوان لە کوشتاری ڕووسەکان بەدوورن، شارەکەیان بەجێنەھێشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://avaymarz.ir/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-س/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئاوای مەرز |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://avaymarz.ir/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ڕووسەکان کە ئەو کات لە ناوچەدا بە «عەرووس» ناسرابوون، کاتی چوون بۆ شار ٥١ کەس لە خەڵکی ئاسایییان کوشت. یەکێک لەو کەسانە بە ناوی ''عەبدولکەریم قازی'' کە دادوەر بوو، لەلایەن ڕووسەکانەوە لەبەردەم ماڵەکەی بە شێوەیەکی نالەبار کوشترا. ئێستا گۆڕی عەبدولکەریم قازی تەنیا گۆڕە کە لەو کارەساتەوە ماوەتەوە و مەترسیی لەناوچوونی بەھۆی بیناسازی لەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sardashtpress.ir/2022/04/03/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-س/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=سەردەشت پرێس |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://sardashtpress.ir/2022/04/03/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ھێرشی پشدەرییەکان === [[پەڕگە:خارطة المملكة العراقية.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[شانشینی عێراق]] لە ساڵی ١٩٢١، لە سەرەوەی [[پارێزگای سلێمانی]] (السليمانيه) لە باکووری ڕۆژھەڵاتی نەخشەکەدا ناوی سەردەشت (سردشت) نووسراوە.]] لە سەرەتای حکومڕانی [[ڕەزا شا]]، کاتێک کە ھۆزەکان تووشی بەڕێوەچوونی یاسای توند لەلایەن حکوومەتەوە بوون، دژایەتییان کرد و لە بەڕێوەبردنی یاساکان کشانەوە. ھەندێک لە ھۆزەکان لەبەر ڕاوەستان لە بەرامبەر حکوومەتدا، داوای یارمەتییان لە [[پشدەر]]ییەکان ویست. لە ساڵی ١٩١٩، ژمارەیەک لە مەنگوڕەکان بە یارمەتی و پاڵپشتیی پشدەرییەکان بە بیانووی خاوەن قەرزی لە ھەندێکان، ھاتنە شاری سەردەشت. لەو کاتدا ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی سەردەشت کوشتران، بریندار بوون و شارەکە بە تەواوی لە ئاگردا سووتا. فەرماندەی سەربازیی ئەو کاتی سەردەشت، ''عەلی ئەسغەرخانی پزیشکیان'' بوو کە نەیتوانی لە بەرامبەر پشدەرییەکاندا بەرگری بکات و ژمارەیەکی زۆر لە ھێزە سەربازییەکان کوشتران و ئەوانەی زیندووش مانەوە ناچار بە بەجێھێشتنی شارەکە بوون. لەو شەڕەدا لە ناوچەی مەرگی لە باشووری کوردستان ھەتا ناوچەی ئالانی سەردەشت بەشدارییان ھەبوو. پشدەرییەکان نزیکی یەک مانگ سەردەشتیان لەژێر دەستدا بوو. دوای ماوەیەک ڕەزا شا زانی کە بە زۆرەملی ناتوانێت پشدەرییەکان بدۆڕێنێت، بۆیە ڕێگای دانوستانی ھەڵبژارد کە پشدەرییەکان قبووڵیان کرد و ڕەزا شاش ''جێنەراڵ سەرتیپ سەیف ئەفشار''ی بە نوێنەرایەتیی خۆی ناردە ناوچەکە. دوای چەند ڕۆژان وتووێژ، حکوومەتی ئێران لە بەرامبەر زەوی و گوندەکانی پشدەرییەکان لە ئێران، پارەیەکی زۆری لیرە دانێ و مافی بەکارھێنانییان لە کوێستانەکانی ئێران لە ھاویندا پێدرا.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /> === ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)}} [[پەڕگە:Map of the Simko Shikak Revolt (1918–1922).png|وێنۆک|نەخشەی پێشڕەوییەکانی ھێزەکانی سمکۆی شکاک کە لە باشووری ڕۆژاواوە سەردەشت (Sardasht) دەگرێتەوە.]] دوای ئەوەی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] کۆتایی ھات، [[سمکۆی شکاک]] وەکوو سەرکردەیەکی سیاسی ناوی دەرکرد و لەپێناو دامەزراندنی ئیدارەیەکی کوردی لە ساڵی ١٩١٨ توانی ھێز و دەسەڵاتی خۆی لە ھەرێمی ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]]دا زیاتر بکات<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=W. G. |دوایین=Elphinston |سەردێڕ=The Kurdish Question |journal=International Affairs |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٩١–١٠٣ [p. ٩٧]|ساڵ=١٩٤٦|doi=10.2307/3017874 |jstor=3017874}}</ref> و شۆڕشێک دەست پێ بکات کە ھەتا ١٩٢٢ درێژەی ھەبوو.<ref name=cornell>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smith |یەکەم=B. |سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective |ناونیشان=http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Working Paper}}</ref> سمکۆ سوپایەکی بەھێزی کوردی ڕێکخست کە زۆر بەھێزتر لە ھێزەکانی حکوومەتی ئێران بوو. لەبەر ئەوەیکە حکوومەتی ناوەندی نەیتوانی چالاکییەکانی سمکۆ کۆنتڕۆڵ بکات، ئەو بە پەرەپێدانی ھەرێمەکانی ژێر کۆنتڕۆڵی خۆی درێژەی دا و ھەتا ساڵی ١٩٢٢ شارەکانی [[بانە]] و سەردەشت ھاتنە ژێر کۆنتڕۆڵی.<ref>F. Koohi-Kamali, "Nationalism in Iranian Kurdistan" in ''The Kurds: A Contemporary Overview'', ed. P.G. Kreyenbroek, and S. Sperl, 252 pp., Routledge, 1992, {{ISBN|0-415-07265-4}} pp. 175, 176</ref> ھەرەوەھا لە کانوونی دووەمی ١٩٢٩ و ھاوکات لەگەڵ گرتنی [[مەھاباد]] لەلایەن کوردە [[مەنگوڕ]]ەکانەوە، شۆڕشگێڕە کوردەکان لە سەردەشت توانیان گەمارۆ بخەنە سەر ھێزە ئێرانییەکان. لە مانگی ئازاری ھەمان ساڵ، ھێزێکی نوێی سوپای ئێران نێردرانە سەردەشت و بە کوشتنی ٩٠ کەس لە شۆڕشگێڕە کوردەکان کە ٥ کەس لە سەرکردەکانیان لەخۆدەگرێت، توانیان گەمارۆکە تێکبشکێنن و کوردەکان ناچار بە کشانەوە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/12/06/294853/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=آغاز جنگ رضاخان علیه عشایر کردستان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تەسنیم|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> === ڕاپەڕینی مەلا خەلیل === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی مەلا خەلیل}} [[پەڕگە:Image of the mangur tribe in sardasht 1929.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی چەکدارانی ھۆزی مەنگوڕ لە سەردەشت، پاش گرتنی شارەکە لە سەردەمی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل.]] [[پەڕگە:هێزی مەنگوڕ و مامەش.jpg|وێنۆک|ھێزێک لە ھۆزەکانی سەر بە مەلا خەلیل گۆڕەمەری.]] لە ساڵەکانی ١٩٢٨ بۆ ١٩٢٩، کەسێک بە ناوی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] لە دژی قەدەغە و گۆڕینی [[جلی کوردی]] لەلایەن حکوومەتی ڕەزا شاوە ڕاپەری. ئەو لە ساڵی ١٨٨٠ لەدایکبوو و دواتر بووبە یەکێک لە دژبەرانی حکوومەتی ڕەزا شا. لە کۆتایییەکانی ١٩٢٨ لە دژی سیاسەتەکانی ڕەزا شا ڕاپەری و فتوای دەرکرد. ڕەزاشای پەھلەوی دەیھەویست لە چوارچێوەی سیاسەتی یەکنەتەوەکردن و مۆدێرنسازی، سەرجەم جلوبەرگی نەتەوەکانی ئێران یەک بخات و جۆرە جلوبەرگێکی دیاریکرد و سەپاندی، بەڵام لە کوردستاندا دژایەتیی ئەم سیاسەتە کولتوورییە کرا و مەلا خەلیل کە زانایەکی ئایینیی ناوچەی موکریان و سەردەشت بوو، بە فتوایەک دژایەتیی ئەو سیاسەتەی ڕاگەیاند و بە [[حەرام]] و کوفری لە قەڵەمدا و بەرەنگاربوونی ئەو [[سیاسەت]]ەی بە واجب ڕاگەیاند. ئەوەبوو لە ساڵی ١٩٢٨، ڕاپەڕینێکی لێکەوتەوە و چەندین ناوچەی کوردستان لە موکریان کەوتنە دەستی ڕاپەڕیوەکان کە سەرکردەکەی خودی مەلا خەلیل بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sites.google.com/univsul.edu.iq/kurdistan-car/documents/فەتوای-مەلاخەلیل-گۆڕەمەری-لە-ساڵی-١٩٢٨-دژی-سیاسەتی-قەدەغەکردنی-جلی-کوردی-ل |سەردێڕ=فەتوای مەلاخەلیل گۆڕەمەری لە ساڵی ١٩٢٨، دژی سیاسەتی قەدەغەکردنی جلی کوردی لە ئێران |بڵاوکەرەوە=زانکۆی سلێمانی |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> تەواوی ھۆزەکانی [[مەنگوڕ]] و [[گەورک]]ی مەھاباد و سەردەشت لەگەڵ مەلا خەلیل لە دژی یاسای [[کەشفی حیجاب]] و [[کڵاوی پەھلەوی]] یەکیان گرت. یەکەمین ھەنگاوی ئەوان لە دەستێکی ساڵی ١٩٢٩دا بوو کە تەلەگراف و تەلەفۆنی دەوڵەتییان لە نێوان مەھاباد و سەردەشتدا بچڕاند. دواتر لە دۆڵی «ئامێد» لە نێوان ''گوڵیار'' و ''دووسەید'' ھێرشیان کردە سەر ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی و شکستیان پێھێنان. دوایە مەلا خەلیل بە یارمەتیی ھێزەکانی سوارە و پیادەی مەنگوڕ و گەورک [[شەڕی سەردەشت (١٩٢٩)|ھێرشی کردە سەردەشت]]،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=Stephanie|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=Zy75pASpaHkC&pg=PA116&dq=mangur%20sauj%20bulak&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=sh/x/saves/uv/m1/5&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiGjbOpqK6OAxWvW0EAHZlOECkQ6AF6BAgGEAM&kgs=1f480c3e326c965c#v=onepage&q=mangur%20sauj%20bulak&f=false|سەردێڕ=Tribal Politics in Iran: Rural Conflict and the New State, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٣٨٠١-٢|پەڕەکان=١١٦|زمان=en}}</ref> ھێزەکانی ئێرانی لە شارەکە دەرکرد و سەردەشتی گرتە ژێر دەست.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /><ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=على|یەکەم=رزم‌آرا، حسين|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM|سەردێڕ=عملىات اورامان|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=پردىس دانش|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٢٥٠٩-١٤-٠|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250810030808/https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM#%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ژمارەی ھێزە کوردەکانی مەلا خەلیل لەم شەڕانەدا ١٠،٠٠٠ بۆ ١٥،٠٠٠ کەس بوون.<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=S.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=WPOADAAAQBAJ&pg=PA185&dq=mangur+sardasht+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjC3bj3p9GOAxXq8gIHHTprC28Q6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=mangur%20sardasht%201929&f=false|سەردێڕ=Soldiers, Shahs and Subalterns in Iran: Opposition, Protest and Revolt, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٠٩٠٣-٦|پەڕەکان=١٨٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=D. T.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ssLADwAAQBAJ&pg=PA378&dq=mangur+sardasht+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjC3bj3p9GOAxXq8gIHHTprC28Q6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=mangur%20sardasht%201929&f=false|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٨٠-٥|پەڕەکان=٣٧٨|زمان=en}}</ref> کاتێک ڕەزا شا نەیتوانی لەگەڵ مەلا خەلیل ڕێک بکەوێت، ڕێککەوتنی لەگەڵ ھەندێک لە ئاغاکانی مەنگوڕ لە دژی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل ھەڵبژارد. پاش ماوەیەک ڕاپەڕینەکە سەرکوت کرا و بنکەی ڕاپەڕیوەکان کە دەکەوێتە ناوچەی سەردەشت، کەوتە دەست سوپا و مەلا خەلیل و ھەندێک لە ھاوڕێکانی ناچار بەرەو باشووری کوردستان کشانەوە. دواتر مەلا خەلیل لە ساڵی ١٩٥٥ کۆچی دواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://pmnews.se/?p=29574 |سەردێڕ=ڕاپەرینی مەڵا خەلیکی میراوەو ئۆمەر پاشای قەلەرەشە، سەردار پشدەری |بڵاوکەرەوە=پی ئێم نیووز |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://pmnews.se/?p=29574 |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref> === ڕاپەڕینی حەمە ڕەشید === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی حەمە ڕەشید}} کاتێک لە ئەیلوولی ١٩٤١دا سەربازانی [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانان]] ھاتنە ناو ئێرانەوە، سوپای ئێران بە خێرایی ھەڵوەشا و تەقەمەنیەکانیان لە کوردستان لەلایەن کوردەکانەوە دەستی بەسەردا گیرا. کوڕانی سەرۆک ھۆزە کوردەکان کە بۆ [[تاران]] دوورخرابوونەوە، ئەو دەرفەتەیان بەکارھێنا و خۆیان لە تاران بەرەو کوردستان ھەڵاتن. حەمە ڕەشید، سەرۆکێکی کوردی بانەیی، سەردەشت، [[بانە]] و [[مەریوان]]ی کۆنتڕۆڵ کرد و دواجار لە پاییزی ساڵی ١٩٤٤ لەلایەن سوپای ئێرانەوە ناچار بە کشانەوە لە ناوچەکە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|سەردێڕ=The Kurdish National Movement: Its Origins and Development|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdishnationalm0000jwai|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Syracuse University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠٩٣-٧|پەڕەکان=[https://archive.org/details/kurdishnationalm٠٠٠٠jwai/page/٢٤٥ ٢٤٥]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Phersu Atlas|ناونیشان=https://content.phersu-atlas.com/object/event/2214|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=content.phersu-atlas.com}}</ref><ref>{{Harvtxt|Elphinston|1946|pp=97–98}}</ref> === سەردەمی کۆماری کوردستان === {{ئەمانەش ببینە|کۆماری کوردستان}} [[پەڕگە:Map republic of mahabad and south azerbaijan 1945 topograhic.svg|وێنۆک|نەخشەی کۆماری کوردستان، سەردەشت (Sardasht) لەسەر سنووری باشووری ڕۆژاوای کۆماردا ھەڵکەوتووە.]] ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت بەپێی ڕووداوەکانی پێشوو، لە پێش دامەزراندنی کۆماری کوردستان ئامادە بوون ھەتا دەست بە شۆڕش بکەن و بچنە ناو ھێزەکانی دژی دەوڵەتی ناوەندی. زۆربەی گەورەکانی گەل و سەرکردەکانی ھۆزەکان بێجگە لە چەند بوارێکی تایبەت، وەفاداریی خۆیان بۆ [[قازی محەممەد]] ڕاگەیاند. خەڵکی سەردەشتیش بوونە ھاوڕای کۆمار، کە ئەو سەردەمە لە سەردەشت بە «ساڵی دیموکرات» ناسراوە. ساڵی ١٩٤٦ی زایینی، ساڵی سەرھەڵدانی خەڵکی شار لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] بوو. [[بنەماڵەی بارزانی|بارزانییەکان]] لە باشووری کوردستان لە دوای سەرنەکەوتن، لە ڕێگای سەردەشتەوە دەھاتنە ناو ڕۆژھەڵاتی کوردستان و پەیوەندییان بە قازی محەممەدەوە دەکرد. حکوومەتی ئێران نامەیەکی بۆ سەرھەنگ پزیشکیان، فەرماندەی ئەو کاتی سەردەشت نووسی کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] لە بیری یەکگرتن لەگەڵ کۆماری کوردستان دڵسارد بکاتەوە، بەڵام بە پێچەوانە مەلا مستەفا خۆی بە شاری [[مەھاباد]] و قازی محەممەد گەیاند.<ref>قازی محەممەد و کۆمار لە ئاوێنەی بەڵگەکان - بێھزاد خۆشحاڵی - ٢٠٠١</ref> لە یەکەمین کۆنگرەی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] لە مەھاباد لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥، سەردەشت ھیچ نوێنەرێکی نەبوو. بەڵام بەشی ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت، ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ کەس لە سوپای ١٢،٧٥٠ کەسیی کۆماری کوردستاندا بوو، لەوانە ھێزی گەورکی سەردەشت بە سەرکردایەتیی کاکەڵڵا لە ٢٠٠ سوار و ھێزی تێکەڵاوی خێڵەکانی سەردەشت لە ٥٠٠ سوار پێکھاتبوون.<ref>Eaglton william.jr . The Kurdish Republic of 1946, London, 1963. P.91-92</ref><ref>حکوومەتی کوردستان - نۆشیروان مستەفا، سلێمانی ٢٠٠٧، ل ١٨٢-١٨٣</ref> ھێزەکانی بنکەی سەربازیی سەردەشت بە توندی لە بەرامبەر ھێزەکانی سەر بە کۆماری کوردستان بەرگرییان کرد و تەسلیمی ئەوان نەبوون. ھێزەکانی کۆماری کوردستان گەمارۆی سەردەشتیان دا و ڕێگای پەیوەندیی ھێزەکانی حکوومەتی ئێرانیان لە نێوان بانە و سەردەشت پچڕاند و دواتر ئەو ناوچەیە چوو ژێر دەسەڵاتی کۆماری کوردستان. فەرماندەی ئەو شارە لە کۆماری کوردستاندا ''زێڕۆ بەگ ھەرکی'' بوو. ناوچەکانی دەوروبەری سەردەشت ھەتا کاتی ڕووخانی کۆماری کوردستان لە ئاخرەکانی ساڵی ١٩٤٦، لەژێر دەسەڵاتی ئەو کۆمارەدا بوو کە دواتر ھێزەکانی ئێران شارەکەیان داگیر کردەوە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/ar/node/5033 |سەردێڕ=تاریخ و جغرافیای شهرستان سردشت - بخش دوم و پایانی (به فارسی) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220412180112/http://www.islahweb.org/ar/node/5033 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەژار]] لە [[چێشتی مجێور]]دا لەبارەی ھێزەکانی کۆماری کوردستان لە نزیک سەردەشت نووسیویەتی: «بڕیار درا سبەینێ شەو ھێرش بەرنە سەردەشت. ڕۆژێک لە بەیانییەوە ھەتا کاتی ڕۆژاوابوون بە کەڵەک چەکدارمان لە [[زێی بچووک|کەڵوێ]] پەڕاندەوە. پاش نوێژی شەوان فەرمان ھات کە دەبێ لە دەوری سەردەشت بکشێنەوە. ڕادیۆ لەندەن گوتوویەتی کوردەکان سەردەشتیان گرتووە. [[یەکێتیی سۆڤیەت|ڕووسەکان]] لەو خەبەرە نیگەرانن؛ نایانەوێ [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|ئینگلیزییەکان]] تووڕە کەن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/22661|سەردێڕ=شەڕی کۆمەڵە و دەوڵەت|بڵاوکەرەوە=ڤەژینبووکس|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ڕاپەڕینی مەلا ئاوارە === [[مەلا ئاوارە]]، شاعیر، پێشمەرگە و خەباتکاری کورد لە کاتێکدا لەدایکبووی گوندی [[شەڵماش]] لە شارستانی سەردەشت بوو، بەڵام لە سەردەمی ڕاپەڕینی کوردانی باشووری کوردستان لە دژی [[عەبدولکەریم قاسم]] چووە شاری [[سلێمانی]]. دواتر لە ساڵی ١٩٦٤، لەگەڵ [[سمایل شەریفزادە]] و چەند کەسێکی تر گەڕانەوە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و [[کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان]]یان لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] دامەزراند. ئەوان لە ناوچەی [[موکریان]]، بەتایبەت گوندەکانی [[ناوچەی ئالان]] لە دەوروبەری سەردەشت، [[بانە]] و چەند شوێنێکی تر، لە دژی دەسەڵاتی پەھلەوی چالاکیی سیاسی و خەباتی چەکدارییان ئەنجام دەدا و سەرنجی خەڵکیان بۆ خۆیان ڕادەکێشا.<ref>مێژووی ناودارانی کورد: بابە شێخ مەردۆخ ڕۆحانی "شیوا" وەرگێڕانی: ماجد مەردۆخ ڕۆحانی، بەرگی دووھەم، لاپەڕەی ٨٣١، لە کتێبەکانی [[ئەکادیمیای کوردی]]، ھەولێر، ٢٠١١ ز. چاپی یەکەم</ref> ھێزەکانی مەلا ئاوارە بۆ ماوەی چەند ساڵان خەباتیان ئەنجام دا و زۆر جاران لەگەڵ ھێزەکانی حکوومەت تووشی پێکدادان و تێکھەڵچوونی چەکداری بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983|سەردێڕ=لە حوجرەوە ( مەلا ئاوارە)|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> دواتر لە ساڵی ١٩٦٨، ھێزەکانی حکوومەتی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] بە ڕاسپاردنی [[ساواک]] و بەکارھێنانی بەکرێگیراوانی ناوچەکە توانیان ھێزەکانی سمایل شەریفزادە لە دەوروبەری بانە تێکبشکێنن و دواتر گەمارۆیان خستە سەر ھێزەکانی مەلا ئاوارە لە دەوروبەری سەردەشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdistanmedia.com/farsi/idame/14840|سەردێڕ=ملا آواره، ستارهٔ درخشان جنبش 47 ـ 46 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170421023733/http://www.kurdistanmedia.com/farsi/idame/14840|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> سەرئەنجام مەلا ئاوارە لەگەڵ دوو پێشمەرگەی تر بۆ دادگایەکی سەحرایی لە بنکەی سەربازیی سەردەشت گوازرانەوە و دوای چەند مانگ [[ئەشکەنجە]]دان لە ڕۆژی ٢ی ئەیلوولی ١٩٦٨ لە سەردەشت تیرباران کران.<ref>شەھید مەلا ئاوارە، ڕەحمان نەقشی، ئەیلوولی ٢٠١١</ref> === شۆڕشی ١٩٧٩ === {{ئەمانەش ببینە|شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران}} ''شۆڕشی ئیسلامیی ئێران''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |سەردێڕ=بەنوئەزیزی: شۆڕشی ئیسلامیی ئێران |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230127091700/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یان ''شۆڕشی گەلانی ئێران''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ساڵەی-شۆڕشی-گەلانی-ێران-لە-ڕاگەیاندنە-اڵمانییەکان |سەردێڕ=٤٠ ساڵەی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ڕاگەیاندنە ئاڵمانییەکان |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بە یەکێک لە قۆناغە گرینگ و ڕووداوە مێژوویییە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوڕاست و جیھان دادەنرێت، کە بووە ھۆی گۆڕینی باری سیاسی، [[ئابووری]]، کۆمەڵایەتی و سیستەمی حکومڕانی لە مێژووی ھاوچەرخی ئەو وڵاتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 |سەردێڕ=سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە قووڵاییی شۆڕشی ئیسلامییەوە |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220415164633/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە پاش سەرھەڵدانی شۆڕش و دروستبوونی ناڕەزایەتیی دژی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا شا]]، خەڵکی ناوچەکانی سەردەشت بە شێوەی جیاجیا بەشداریی ئەم شۆڕشەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://virgool.io/pasharok/%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85-%D8%B1%DB%8E-%D9%BE%DB%8E%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%DA%98%DB%8C-%D8%B2%DB%86%DA%B5%D9%85-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%AA%DB%86%D8%B1%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D9%84%DB%95-%D8%B1%DB%95%D8%B2%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C-1357%D9%87%DB%95%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%A7-cpz5a5ccnfmj|سەردێڕ=یەکەم رێ پێوان ، خۆپێشاندانی شاری سەردەشت دژی زۆڵم و دیکتاتۆریەت لە رەزبەری ساڵی 1357هەتاوی دا|بڵاوکەرەوە=ویرگول|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> یەکێک لەو خۆپیشاندانە لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]]، خۆپیشاندانی ١٤ی سەرماوەز (٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٨) بوو کە دوو مامۆستا بە تۆمەتی ھاندانی خەڵک لە دژی حکوومەتی پەھلەوی دەستبەسەر کران و خەڵکیش لە ناڕەزایی بە دەستبەسەرکردنی ئەو دوو مامۆستایە ڕژانە ناو شەقامەکان و بە دروشمی «دەرکەی زیندان دەشکێنین، زیندانییەکان دەردێنین» خوازیاری ئازادکردنی ئەو دوو مامۆستایە بوون.<ref name="پاشەرۆک">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://virgool.io/pasharok/%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AC-%D9%88-%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-dlw8epxy0zgn|سەردێڕ=*( - هەشت گەنج و هەشت بەهەشت - )*|بڵاوکەرەوە=ویرگول|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> تانکێک بەناو خۆپیشاندەران دەکەوێت و تەقە دەکات کە خەڵک سەرەتا وەدەزانن ئەم گوللانە مەشقی و پلاستیکین، بەڵام بە ڕژانی خوێنی ھەندێک لە خۆپیشاندەران دەزانن کە گوللەکان ڕاستین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sedayemoallem.ir/یادداشت/item/14331-14-آذر،-سردشت؛-پیشقراول-بودن-فرهنگیان-در-خلق-جنبش-های-مدنی |سەردێڕ=14 آذر، سردشت؛ پیشقراول بودن فرهنگیان در خلق جنبش های مدنی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=دەنگی مامۆستا |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لەو خۆپیشاندانەدا ھەشت کەس بەھۆی تەقەی ڕاستەوخۆ گیانیان لەدەستدا.<ref name="پاشەرۆک"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=c9eu8pfoa3|سەردێڕ=تاریخ سند: 14 آذر 1357 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ناوەندی لێکۆڵینەوەی بەڵگە مێژوویییەکان|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=c9eu8pfoa3 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا لە سەردەمی شۆڕشدا حکوومەتی پەھلەوی ژمارەیەکی زۆر لە [[ئاخووند]]ە شیعەکانی بۆ کوردستان دوورخستەوە کە سەردەشتیشی دەگرتەوە. [[عەبدولڕەحیم ڕەبانی شیرازی]]، [[ھادی باریکبین]] و [[شوکروڵڵا تاھیری خوڕەمابادی]] لە ئاخووندە دوورخراوەکان بۆ سەردەشت بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1768|سەردێڕ=اسامی و مشخصات روحانیون تبعیدی در سال 1356 و 1357 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ناوندی لێکۆڵینەوەی بەڵگە مێژوویییەکان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1768 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sobheqazvin.ir/news/239325/%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86-|سەردێڕ=از تبعید به سردشت کردستان تا دریافت حکم انتصاب نمایندگی ولی فقیه در قزوین (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=صبح قزوین|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> === سەرھەڵدانی ١٩٧٩ === {{ئەمانەش ببینە|سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)}} [[پەڕگە:مامۆستا ھێمن (١٩٧٩).jpg|وێنۆک|بەھاری ساڵی ١٩٧٩ (١٣٥٨ی ھەتاوی)، گەڕانەوەی خەباتکارانی رۆژھەڵات لە باشوورەوە بۆ سەردەست؛ مامۆستا [[ھێمن]] شەشەمین کەس لە ڕاستەوە.]] سەردەشت یەکێک بوو لەو ناوچانەی کە دژی دەسەڵاتی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] خەباتی چەکدرایی تێدا ئەنجامدرا. دواتر شارەکە بۆ ماوەیەک لەژێر دەسەڵاتی کورداندا بوو و لەلایەن [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] بەڕێوەدەبردرا.<ref name="گۆڤاری تیشک">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://govartishk.com/conflicts/ |سەردێڕ=کێشەی خاک لەنێوان کورد و تورکی ئازەربایجانی لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ئێراندا |بڵاوکەرەوە=گۆڤاری تیشک |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211222222913/https://govartishk.com/conflicts/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو سەردەمەدا لە سەردەشت و ناوچەکانی دەوروبەر، ١٠،٠٠٠ پێشمەرگە بوونیان ھەبوو.<ref name=ward>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Immortal: A Military History of Iran and its Armed Forces|دوایین=Ward|یەکەم=R.S.|ساڵ=٢٠٠٩|پەڕەکان=٢٣١–٢٣٣|بڵاوکەرەوە=Georgetown University Press |ژپنک=٩٧٨-١٥٨٩٠١٥٨٧٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160505064926/https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەروبەندی شکستی دانوستانەکانی نێوان کورد و حکوومەتی ناوەندیی ئێران، [[شێخ عێزەدین حوسێنی]] وەکوو یەکێک لە ڕێبەرانی شۆڕش لە کوردستان بە مەبەستی ھاندانی خەڵک سەردانی ئەم شارەی کرد.<ref name="شار١">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336|سەردێڕ=گفتوگۆکانی کورد و شەرخوازیی کۆماری ئیسلامی ئێران|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126153419/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھێزەکانی ''چریکەکانی فیداییی گەل'' ھێزێکی دیکە بوون کە لە سەردەشت و دەوروبەری نیشتەجێ ببوون و لە دژی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامی ئۆپەراسیۆنیان ئەنجام دەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://siahkal.com/%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84/|سەردێڕ=ورود خاطرات جنگل (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=سیاھکەل|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] لە سەردەشت بوونیان ھەبوو، ئەوان دوای ئەوەی لە شارە گەورەکانی ئێران شکستیان خوارد، ڕوویان لە سەردەشت و ناوچەکانی دیکەی کوردستان کرد و ھێزێکی تایبەت بە ناوچەکەیان بەناوی ''پێشمەرگەی موجاھیدی خەلق'' پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2011/06/110620_l10_30khordad60_khodabandeh|سەردێڕ=ورود سازمان مجاهدین خلق به 'فاز نظامی' و پیامدهای آن (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=بی بی سی|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای ئەوەی کە [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بەھۆی [[شەڕی پاوە]] لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، فەرمانی ناردنی ھێزی بۆ ئەو شارە دەرکرد، لە ئاکامدا شەڕێکی سێ مانگە لە سەرانسەری کوردستان ڕوویدا. بەھۆی ئەو شەڕە بەربڵاوە، زۆربەی حیزبە کوردییەکان بنکە و ھێزەکانیان بەرەو سەردەشت و ناوچە سنوورییەکانی گواستەوە. لە ٢٦ی ئابی ١٩٧٩، بنکەی سەربازیی سەردەشت بەبێ تەقەکردن لەلایەن حیزبی دێموکرات و کۆمەڵەوە دەستی بەسەردا گیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559|سەردێڕ=هەیئەتی نوێنەرایەتی گەلی كورد چۆن دامەزرا؟|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208010454/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شێخ عێزەدین حوسێنیش یەکێک لەوانە بوو کە لەبەر ئاسایشی خۆی لە گوندە سنوورییەکانی دەوروبەری سەردەشت نیشتەجێ بوو. سێ مانگ دواتر خومەینی پەیامی ئاشتی و ئاگربەستی ڕاگەیاند و دانیشتنەکان لە نێوان لایەنە کوردییەکان و لایەنی حکوومەت لە سەردەشتەوە دەستی پێکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://zagrospost.com/34087|سەردێڕ=عزالدین حسینی؛ روحانی اهل سنت که خمینی آرامش کردستان را از او خواست⁄ ھاوری یوسفی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=زاگرۆس پۆست|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان =٣ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> سەردەشت و دەوروبەری چەندین جاران شایەتی دانیشتنەکانی نێوان نێردراوانی دەوڵەتی ئێران و لایەنە کوردییەکان بوو، کە کوردەکان بەدوای چارەسەری ئاشتیخوازانەی پرسی کورد و بەدەستھێنانی بابەتی [[ئۆتۆنۆمی|خۆبەڕێوەبەری]] بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186|سەردێڕ=لەسەر بناغەی هەواڵێکی درۆ، چل ساڵ لەمەوبەر فەرمانی پەلاماردانی کوردستان دەرچوو|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240206230137/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جاری یەکەم لە ڕۆژی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، [[داریووش فرووھەر]] لەگەڵ چەند ئەفسەرێکی باڵا و نوێنەرێکی خومەینی ھاتنە سەردەشت و لە گوندی [[نشکۆڵان]] چاویان بە [[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]] و چەند عەرەبێکی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی کەوت، کە مام جەلال پێش ئەم دیدارە لەگەڵ [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]]، شێخ عێزەدین و ئەندامانی کۆمەڵە ڕاوێژی کردبوو. دواتر بۆ جاری دووەم لە ڕۆژانی ١٨ و ١٩ی تشرینی یەکەمدا، لە گوندی [[بنۆخەڵێف]]ی سەر بە سەردەشت، مام جەلال کۆبوونەوەیەکی لە نێوان داریووش فرووھەر و شێخ عێزەدین ڕێک دەخات، لە کۆبوونەوەکەدا ھەردوو لایەن داواکارییەکانی خۆیان دەخەنە ڕوو کە گرنگترینیان بابەتی ئاگربەستە لە نێوان ھێزە کوردەکان و ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی. دوابەدوای کۆبوونەوەی بنۆخەڵێف، جموجۆڵێکی زۆر گەرموگوڕ دەستی پێکرد بۆ پێکھێنانی «دەستەی نوێنەرانی کورد» لە نێوان شێخ عێزەدین، حیزبی دێموکرات، کۆمەڵە و لقی کوردستانی چریکەکانی فیداییی گەل. جاری سێیەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩، بە دەستپێشخەری و ئامادەبوونی مام جەلال، کۆبوونەوەیەک لە گوندی [[بێورانی خوارێ|بێوران]]ی سەردەشت لە نێوان لایەنی کوردی بە سەرۆکایەتیی شێخ عێزەدین و لایەنی حکوومەتی ناوەندی بە سەرۆکایەتیی داریووش فرووھەر ڕێکخرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=11758|سەردێڕ=فتوای جیهاد دژبە کورد، ٤٠ ساڵ لەمەوبەر درا|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان =٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کە داخوازییەکی ھەشت خاڵی لەلایەن لایەنی کوردییەوە پێشکەشی لایەنی ئێرانی کرا و تێیدا داوای بەدەستھێنانی خوبەڕێوەبەریی کوردستان کرابوو. ئاسایشی کۆبوونەوەی بێوران لەئەستۆی پێشمەرگەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بوو و دەوترێت کە ئەوان لەو ڕۆژەدا فەرمانی مام جەلالیان پێبوو کە ڕووبەڕووی ھەڕەشەی و ھێرشی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئەرتەشی ئێران]] ببنەوە.<ref name="شار١"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=43822&Jor=23|سەردێڕ=بۆ یەکەم جار.. وتووێژێك لەگەڵ مامۆستا شێخ عێزەدین حوسێنی بڵاودەبێتەوە|بڵاوکەرەوە=سپی میدیا|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان =٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> دواتر شاری سەردەشت بۆ ماوەی ١٤ مانگان لەلایەن ھێزە کوردەکانەوە گەمارۆ درابوو و تەواوی ڕێگاکانی سەردەشت بۆ مەھاباد، پیرانشار و بانە کەوتبوونە ژێر دەستی چەکدارە کوردەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.qudsonline.ir/news/822145/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C|سەردێڕ=اگر کردستان را از دست داده بودیم انقلاب را از دست می‌دادیم/ روایتی مستند از ۱۴ ماه محاصره طاقت فرسای شهر سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=قودس ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.qudsonline.ir/news/822145/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھێزەکانی [[عەلی سەیاد شیرازی]] لە ڕێگەی بانەوە ڕوویان کردە شاری سەردەشت تاوەکوو کۆنتڕۆڵی شارەکە بگرنە دەست. لە نزیکی سەردەشت ھێزەکانی کۆماری ئیسلامی زیانێکی بەرچاویان بەرکەوت و ژمارەیەکی زۆریان کوژران و بریندار بوون. بەوتەی لایەنی حکوومەتی ئێران، ھێزە ئێرانییەکان ٧٠ بۆ ٨٠ کوژراو و ١٠٠ بۆ ١٥٠ برینداریان لێکەوتەوە.<ref>کتێبی نەوتراوەکانی شەڕ، بیرەوەرییەکانی عەلی سەیاد شیرازی، بەشی ڕزگارکردنی سەردەشت؛ کاتێک نزیک بوو سەیاد خۆی بدۆڕێنێت</ref> ئەو پێکدادانانەی ھاوینی ١٩٨٠ لە ڕێگای بانە–سەردەشت، بە ''شەڕی [[دارساوێن]]'' ناسراوە. بەوتەی [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران لە وەڵامی پرسیارەکەی لەبارەی زیانەکانی سەردەشت و لەناوچوونی ٥٠٠ چەکداری سەر بە ئێران، سەیاد شیرازی وەڵام دەداتەوە کە ئەوان دەچنە بەھەشت و بۆ قەرەبووکردنەوەی سەرنەکەوتن خوازیاری بەکارھێنانی بۆمبی [[ناپاڵم]] دەکات کە لەگەڵ توڕەبوون و ڕەتکردنەوەی بەنیسەدر ڕووبەڕوو دەبێتەوە. ئەو ناکۆکی و کێشانە دەبێتە ھۆی ئەوەیکە دوو پلەی سەبازی لە سەیاد شیرازی بستێنرێتەوە و لە پۆستەکەی دووربخرێتەوە.<ref>نامەکانی بەنیسەر بۆ خومەینی و ئەوانەی تر، پەڕەی ١٥٧ و ٣٢١-٣</ref> بەڵام عەلی سەیاد شیرازی ھۆکارەکەی شتێکی دیکە زانیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mizanonline.ir/fa/news/452973/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%B1-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%85|سەردێڕ=ماجرای کسر ۲ درجه از شهید صیاد توسط بنی‌صدر/ من این جلسه را آلوده و ناپاک می‌بینم|بڵاوکەرەوە=میزان|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizanonline.ir/fa/news/452973/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%B1-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%85 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> فەرماندەیەکی ئەرتەش بەناوی ''محەممەدحەسەن سادقزادە''، دوای کوژرانی ''حوسێن شەھرامفەر'' لە ڕێگای بانە–سەردەشت ئەرکی گرتنی ڕێگاکەی پێدەدرێت. سادقزادە لە بیرەوەرییەکانیدا دەڵێت سەرەتا عەلی سەیاد شیرازی ھەوڵی یەکەم بۆ ڕزگارکردنی ڕێگاکە دەدات کە لە پۆستەکەی دووردەخرێتەوە و سەرناکەوێت، بۆ جاری دووەم حوسێن شەھرامفەر دەستنیشان دەکرێت بۆ ڕزگارکردنی ڕێگاکە کە دوای گرتنی ٥ بۆ ٦ کیلۆمەتر و سازکردنی ٢ بۆ ٣ بنکەی بچووکی سەربازی لە نزیک [[بانە]] دەکوژێت.<ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٠، ١١، ١٢، ١٣ و ٥٤</ref> دواتر بۆ جاری سێیەم سادقزادە خۆی دەبێتە بەرپرسی گرتنی ڕێگای بانە–سەردەشت کە ڕووبەڕووی خۆڕاگریی قورسی پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکرات دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=29453|سەردێڕ=حەماسەکەی جادەی بانە ــ سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٤، ١٥ و ١٦</ref> سادقزادە دەڵێت کە کەشوھەوای سەردەشت لە نیوەی ساڵدا بۆ ھاتوچۆی ھەلیکۆپتەر خراپ بووە و پێویستیش بووە تەواوی ناوچە سنوورییەکان بەھۆی شەڕی ئێران و عێراقەوە لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی ئێراندا بن، بۆیە بۆ ھێزە ئێرانییەکان پێویست بوو ڕێگای چوونە ناو شاری سەردەشت کۆنترۆڵ بکەن.<ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٣</ref> [[محەممەد برووجێردی]]، یەکێک لە دامەزرێنەران و فەرماندەیەکی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] لەدوای کوژرانی [[ناسر کازمی]] و [[محەممەدعەلی گەنجیزادە]] لە ڕێگای [[پیرانشار]] بۆ سەردەشت لە ئاخرەکانی ھاوینی ١٩٨٢دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: ناصر کاظمی (۱۳۳۵–۱۳۶۱) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/216626/زندگینامه-ناصر-کاظمی-۱۳۳۵-۱۳۶۱|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادکردی از شهید محمدعلی گنجی‌زاده (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98062310591/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەرپرسیارێتیی کۆنتڕۆڵکردنی ناوچەکانی نێوان پیرانشار و سەردەشتی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: محمد بروجردی (۱۳۳۳ - ۱۳۶۲) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/185116/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B3%DB%B3-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B2|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درباره محمد بروجردی (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84338300/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[مەحموود کاوە]] ڕۆڵێکی بەرچاوی لە گرتنی ڕێگاکەدا ھەبوو، ئەوەش دوای ئەوەی فەرماندەکانی سپای پاسداران لە ڕێگای پیرانشار–سەردەشت یەک لەدوای یەک دەکوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمود کاوه؛ فرزند کردستان، معجزه انقلاب (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/310106/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8|بڵاوکەرەوە=ئیبنا|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھێزەکانی ئێران بەگشتی لە ئایاری ١٩٨٢ لە پیرانشارەوە بەرەو سەردەشت ئۆپەراسیۆنێکیان دەست پێکرد کە ھەتا تشرینی دووەمی ھەمان ساڵ بۆ ماوەی ٦ مانگان درێژەی ھەبوو و سەرئەنجام مەودای ١٠٠ کیلۆمەتری نێوان پیرانشار و سەردەشتیان گرتە دەست کە کوژراو و بریندارێکی زۆر لە ھەر دوو لایەن کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732|سەردێڕ=چەند وێستگەیەکی مێژوویی حیزبی دێموکرات لە دوای هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامی (٣ـ٢)|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عبور از جاده ۱۰۰ کیلومتری در ۶ ماه! (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/968434/%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DB%B1%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%B6-%D9%85%D8%A7%D9%87|بڵاوکەرەوە=جەوان ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: محمود کاوه (۱۳۴۰-۱۳۶۵) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/219749/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%DB%B1%DB%B3%DB%B4%DB%B0-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B5|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھری ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەوتەی سەرچاوەیەکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، زیانەکان و قوربانییەکان لە ھەر دوو لادا بەرچاو بوو و تەنیا لە ڕۆژێکدا لە ڕێگاکە زیاتر لە ٥٥ پێشمەرگە کوژراو و بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://giareng.com/?p=19609|سەردێڕ=یادێک لە قارەمانەکانی لکی١ی هێزی ئاوارە (قەندیل). سەید عەلی هاشمی|بڵاوکەرەوە=گیاڕەنگ|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> [[حەسەن ڕەستگار]]، بەرپرسی ئەوکاتی کۆمیتەی سەردەشتی سەر بە حیزبی دێموکرات، لە لێدوانێکدا ڕای گەیاند کە ڕێگای سەردەشت–پیرانشار بۆ ھێزە کوردەکان گرنگییەکی تایبەتی ھەبوو و زۆربەی یارمەتییەکانی حکوومەتی عێراق لەوێوە دەھاتن، بۆیە بۆ ڕاگرتنی ڕێگاکە یارمەتییان لە ھێزی پشتیوانیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=LF7-a1PMTzg|سەردێڕ=Pencemor- (5) پەنجەمۆر- چیرۆکی وێنەیەکی دکتۆر قاسملو و سەدام حوسێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[زیندانی دۆڵەتوو]] ھەڵکەوتوو لە باکووری شارستانی سەردەشت کە شوێنی بەندکرانی ھێزەکانی سەر بە کۆماری ئیسلامی بوو، لە ٦ی ئایاری ١٩٨١دا لەلایەن ھێزی ئاسمانیی عێراقی بەعسەوە بە دوو فڕۆکە بۆردوومان کرا. ئەو زیندانە کە شوێنی بەندکرانی زیاتر لە ٢٠٠ کەسی سەر بە حکوومەتی کۆماری ئیسلامی بوو، لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە بەڕێوە دەبردرا. میدیاکانی سەر بە حکوومەتی ئێران ھەر لە سەرەتای بۆردوومانکردنی زیندانەکەوە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە حیزبی دێموکرات ھاوکاریی ڕژێمی بەعسی کردووە و پێشتر ئاگاداری ھێرشەکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/1012934/%D8%AF%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D8%AA%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AB%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=دموکرات‌ها گرای بمباران «دوله‌تو» را به بعثی‌ها داده بودند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=جەوان ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام حیزبی دێموکرات تەواوی بانگەشەکانی کۆماری ئیسلامی ھەر وەکوو [[ئەشکەنجەدان]]ی زیندانییەکان و بەشداریی بۆردوومانکردنی زیندانەکەی ڕەت کردووەتەوە و لە کاتی ھێرشەکەدا سەرکۆنەی بۆردوومانەکەی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=75569|سەردێڕ=عەبدوڵڵا حەسەن‌زادە: پێوەندیی حیزبی دێموکرات لەگەڵ دەوڵەتی عێڕاق پێوەندییەکی سەربەرزانە بوو|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> لە ئاکامدا زیاتر لە ٤٠ زیندانی کوژران، زیاتر لە ٥٠ زیندانی بریندار بوون و ھەروەھا ٦ پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتیش گیانیان لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://peshmergekan.com/?p=50705|سەردێڕ=بۆمبارانی زیندانی دۆڵەتوێی سەردەشت و هەڵوێستی حیزبی دێمۆکڕات|بڵاوکەرەوە=پێشمەرگەکان|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> === شەڕی ئێران و عێراق === {{ئەمانەش ببینە|شەڕی ئێران و عێراق}} سەردەشت یەکێک لەو شوێنانەی نێوان شەڕی ٨ ساڵەی ئێران و عێراق بوو کە شارەکە و دەوروبەری زیانێکی زۆری بەرکەوت و ھەتا ئێستاش شوێنەوارەکانی ماوەتەوە. ئێران ئۆپەراسیۆنەکانی [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٤|نەسری ٤]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98033114858/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B4/|سەردێڕ=مروری بر عملیات «نصر ۴» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|تاریخ =٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی فەتحی ٥|فەتحی ٥]]،<ref name="فارسنیوز" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=16548456130992&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13990805001107%2F%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2584%25D8%25AD%25D8%25B3%25D9%2586-%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25A2%25D9%2588%25D8%25B1-%25D8%25B1%25D8%25B4%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25AA%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25B1%25D8%25B2%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AF%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25B9-%25D9%2585%25D9%2582%25D8%25AF%25D8%25B3-%25D8%25AA%25D8%25B5%25D8%25A7%25D9%2588%25DB%258C%25D8%25B1|سەردێڕ= «بولحسن» یادآور رشادت‌های مردانه رزمندگان در دفاع مقدس+تصاویر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری فارس|ڕێکەوت= ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی کەربەلای ١٠|کەربەلای ١٠]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/84050188/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=16548452032651&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fphoto%2F84050188%2F%25D8%25B9%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AA-%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25A8%25D9%2584%25D8%25A7%25DB%258C-%25DB%25B1%25DB%25B0|سەردێڕ= عملیات کربلای ۱۰ (بە فارسی)| بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری کۆماری ئیسلامی (ئیرنا)|ڕێکەوت= ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٢|بەیتولموقەدەسی ٢]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html|سەردێڕ= بیت المقدس ۲ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ihuo|ڕێکەوت= ٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٣|بەیتولموقەدەسی ٣]]<ref name="فارسنیوز" /> و [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٦|بەیتولموقەدەسی ٦]]<ref name="فارسنیوز" /> لە ناوچەکانی نێوان سەردەشت و بانە بە ئامانجی گرتنی بەشێک لە خاکی [[قەزای ماوەت]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ئەنجامدا، کە ھەتا ئاستێکی کاتی ھێزە ئێرانییەکان سەرکەوتن. ھێزە عێراقییەکان لە ھەوڵی گرتنی سەردەشت سەرکەوتوو نەبوون، بەڵام توانیان ھەتا کێوی سنووریی بوڵفەت لە کێلێ پێشڕەوی بکەن و لەوێوە بە بەکارھێنانی تۆپخانە چەندین جار ناوەندی شاریان بۆردوومان کرد. بە ئامانجی گرتنەوەی ناوچە سنووریەکانی سەردەشت، ھێزەکانی ئێران ئۆپەراسیۆنی [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٥|نەسری ٥]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.isna.ir/news/99050100004/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1%DB%B5|سەردێڕ= مروری بر دستاوردهای عملیات «نصر۵» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری خوێندکارانی ئێران (ئیسنا)|ڕێکەوت= ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> و [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٧|نەسری ٧]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|سەردێڕ=آشنایی با عملیات نصر ۷ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231221153820/https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400051409812/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|سەردێڕ=مروری بر نتایج عملیات «نصر ۷» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەنجامدا و توانیان ھەتا ڕادەیەک سەرکەون. ھەروەھا [[کیمیابارانی سەردەشت]] لە درێژەی ئەو شەڕەدا ڕوویدا کە زیانێکی زۆر بە سەردەشت و خەڵکی شارەکە کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95|سەردێڕ= برینەکانی سەردەشت پاش ٣٣ ساڵ سارێژ نەبوونەتەوە|بڵاوکەرەوە= ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت= ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211026120436/https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[مین]]ە چێنراوەکانی سەردەمی شەڕ لە سنووری سەردەشت ساڵانە دەبنە ھۆی کوژران و برینداربوونی خەڵکی ئاسایی و ھەتا ئێستاش ئەو کێشەیە بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/1819|سەردێڕ=شەڕی عێراق _ ئێران لە کوردستان هێشتا کۆتایی نەهاتووە‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> === کیمیابارانی ١٩٨٧ === {{ئەمانەش ببینە|کیمیابارانی سەردەشت}} لە ٧ی پووشپەڕی ساڵی ١٣٦٦ی ھەتاوی بەرامبەر بە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٧ی زایینی، کاتژمێری ٤:٣٠ سەر لە ئێوارە ھێزە ئاسمانییەکانی [[ڕژێمی بەعس]] و فرۆکەوانەکانی ئەو سوپایە، بە گازی کیمیاوی شاری سەردەشت و گوندی [[ڕەشەھەرمێ]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشان=http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |سەردێڕ=دۆسیەی کیمیابارانکردنی سەردەشت |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کیمیاباران کرد. بەپێی ئەو کارەساتە، سەرەتا ١٠ مەدەنی گیانیان لە دەستدا و ٦٥٠ کەسیش بریندار بوون.<ref name="nti_sardasht_attack">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Iran Profile – Chemical Chronology 1987 |ناونیشان=http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070416101720/http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Nuclear Threat Initiative |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی ڕاپۆرە فەرمییەکان، لە ١٢٬٠٠٠ دانیشتوو، ٨٬٠٠٠ کەس تووشی مەترسی بوون. لە ٤٬٥٠٠ کەس کە پێویستیان بە ئاگادارییە پزیشکییەکان ھەبووە، ١٬٥٠٠ کەس بەستەری کران کە ٦٠٠ کەسیان بۆ تاران بردران. ٣٬٠٠٠ کەسی دیکە بە سەرپێیی درمان کران، کە زۆر یەکیان دواتر شاریان بەرەو گوندەکان بەجێھێشت و بە بەکارھێنانی دەرمانە خۆماڵییەکان ھەوڵی چاککردنەوەی خۆیان دا. سەرئەنجام دواتر ١٣٠ کەس گیانیان بەخت کرد.<ref>[http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 هشت‌هزار و 24مصدوم شيميايي سردشت در آمار بنياد شهيد نيستند] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125054707/http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشان=http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |سەردێڕ=کردستان آزمایشگاه سلاحهای شیمیایی |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/3070|سەردێڕ=كورد لە جەنگی عێراق و ئێراندا چی بۆمایەوە؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ئێستاش لەو شارەدا بەھۆی کیمیابارانەوە، ژمارەیەکی زۆر تووشی نەخۆشییە کیمیایییەکان بوون<ref>[http://www.payvand.com/news/06/dec/1239.html Iranian Chemical Attacks Victims<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522023927/http://www.payvand.com/news/06/dec/1239.html |date=٢٢ی ئایاری ٢٠١١ }}</ref> و کێشەی خزمەتگوزاریی پزیشکییان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1409202318|سەردێڕ= بەرکەوتووی چەکی کیمیایی لە سەردەشت سێ مانگە چاوەڕێی ئەنجامی پشکنینەکانیانن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەناو ئەو ٤٬٥٠٠ نەخۆشەی کە پێویستیان بە ئاگادارییە پزیشکییەکان ھەبوو، ھەندێکیش لە ڕزگارکەران بوونیان ھەبوو.<ref>فرووتەن، عەباس. پێداچوونەوەی پزیشکیی شەڕی کیمیاییی عێراق. تاران، ئێران: زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی بەقییەتوڵڵا، ٢٠٠٣، پەڕەی ١٨٣</ref> [[پەڕگە:محل اصابت بمب شیمیایی.jpg|وێنۆک|شوێنی کیمیابارانکراوی شاری سەردەشت لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٧]] [[پەڕگە:Photo18 2.jpg|وێنۆک|وێنەی چەند بەرکەوتووی کیمیایی لە شاری سەردەشت]] [[پەڕگە:Photo18 3.jpg|وێنۆک|چەند بەرکەوتووی کیمیایی لە سەردەشت]] [[پەڕگە:Sardashttt.jpg|وێنۆک|شوێنی ڕاگرتنی بەرکەوتووانی کیمیاباران لە سەردەشت]] [[پەڕگە:Sardasht 01.jpg|وێنۆک|بنەماڵەیەکی بەرکەوتووی کیمیایی لە سەردەشت]] دادگای گشتیی تاران لە نیسانی ٢٠٠٤دا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی بە پشتگیریکردن لە حکوومەتی [[سەددام حوسێن]]، بەرپرسی ئەو ھێرشە ناساند. لە ئەنجامی دادگاکەدا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە پێدانی ٦٠٠ ملیۆن دۆلار بە قوربانییەکان سزا درا.<ref name="tehrancourtruling">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html |سەردێڕ=Iran: Tehran's Public Court issues $600 million verdict against US to pay to Sardasht residents |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Payvand |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709181342/http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاش ئەم ڕووداوە، ئێران شاری سەردەشتی بە «یەکەمین شاری بەرکەوتووی چەکی کیمیایی لە جیھان» ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427063810/http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشان=http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 |سەردێڕ=هفتم تير، سالروز بمباران شیمیایی سردشت |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |سەردێڕ=سازمان منع سلاح‌هاي شيميايي براي قربانيان سردشت پيام صادر مي‌كند |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83368686/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=سردشت نخستین شهر قربانی سلاح شیمیایی در جهان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401040704336/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=نخستین شهر قربانی جنگ‌افزارهای شیمیایی در جهان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا ھەندێک لایەنی تر ئەو کارەساتەیان وەکوو «کۆمەڵکوژی» ناساندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/3666|سەردێڕ=كورد چەند جار كۆمەڵكوژ كراوە؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لەو جێیەوە کە سەردەشت ئامانجێکی سەربازی ھەژمار نەدەکرا، خەڵکی شارەکەش بۆ ھێرشەکە ئامادە نەبوون. خەڵکی شارەکە بە ژیان لە سنوور و بەرەی شەڕ، لەگەڵ بۆردوومانەکانی عێراق ڕاھاتبوون. بەو جۆرە خەڵک دواتر بە پزیشکەکانیان ڕادەگەیاند کە نەیاندەزانی ئەوە بۆردوومانێکی کیمیایییە. بەھۆی وەشانی با، تەنانەت نەخۆشخانە و ناوەندە دەرمانییەکانیش ئاڵوودە بوون و ئەو ژمارە کەمە لە پزیشکان و پەرستارانەی لەوێ کاریان دەکرد، ناچار بوون کە شارەکە بەجێبھێڵن. دوو حەمامی گشتی بۆ دەرمانی قوربانییەکان بەکاردەھێنران و یاریگایەکی بچووک کرایە ناوەندێکی پزیشکیی ١٥٠ تەختی. لە چەند سەعاتی یەکەمدا نزیکی ٣٠ کەس کە زۆربەیان منداڵانی کەمتەمەن و بەساڵاچووان بوون، بەھۆی کێشەکانی توندیی ھەناسەیی گیانیان بەخت کرد. ھەتا ساڵی ٢٠٠٧، سەرجەم ١٣٠ کەس (١٠٩ خەڵکی مەدەنی، ٢١ چەکدار و ھتد) لە [[کیمیابارانی سەردەشت]] لە حوزەیرانی ١٩٨٧ گیانیان لە دەستدا. بیست کەس لە چەند سەعاتی یەکەم، دە کەس لە کاتی بردن بۆ شارەکانی دیکە و نزیکی ١٠٠ کەسی تر لە نەخۆشخانەکانی ئێران و ئەورووپا لە درێژەی مانگێک دواتر گیانیان بەخت کرد. لە نێوان ئەو خەڵکە مەدەنییەی کە گیانیان بەخت کرد، ٣٩ کەس تەمەنیان ژێر ١٨ ساڵ بوو، کە ١١ کەسیان ژێر ٥ ساڵ بوون. ھەروەھا سی و چوار ژن و کچ گیانیان لە دەستدا.<ref>Khateri S, Wangerin R. Denied Truths, the story of victims of chemical weapons in Iran, center for women and family affairs. 2008 , {{ISBN|978-600-5201-13-0}}</ref><ref>Khateri S. Victims of chemical weapons in Iran – an evaluation on health status of 45,000 Iranian victims of chemical warfare agents. Society for Chemical Weapons Victims Support (SCWVS) (www.scwvs.org), April 2003, {{ISBN|964-93602-5-5}}</ref> خەردەل وەکوو ھۆکارێک لێکنادرێتەوە کە ببێتە ھۆی مردن، بەڵکوو ھۆکارێکی لاوازکردنە و تەنیا ٣٪ بۆ ٥٪ دەبێتە ھۆی مردن. زۆر یەک لەو ٩٥٪ی لە کیمیابارانی سەردەشت زیندوو مانەوە، لە درێژەی چەند ساڵی دواتر بە توندی تووشی کێشە و نەخۆشی جۆراوجۆر، وەکوو کێشەکانی توندی ھەناسەیی، ئازارەکانی چاو، کێشەکانی پێست و ھەروەھا ھەندێک کێشە لە سیستەمی بەرگریی لەشی خۆیان بوون.<ref>Khateri S, Ghanei M, Soroush MR, Haines D. Effects of mustard gas exposure in paediatric patients. Long-term health status of mustard-exposed children, 14 years after chemical bombardment of Sardasht. J Burns & Wound Care [serial online] (http://www.journalofburnsandwounds.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180326201400/http://journalofburnsandwounds.com/ |date=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨ }}), 2003;2(1):11</ref><ref>Ghanei M, Aslani J, Khateri S, Hamadanizadeh K. Public Health Status of the Civil Population of Sardasht 15 Years Following Large−Scale Wartime Exposure to Sulfur Mustard. J Burns &Surg Wound Care [serial online] 2003;2(1):7. Available from: URL: http://www.journalofburns.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220421014815/https://journalofburns.com/ |date=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢ }} . Published March 11, 2003</ref> ئەو کێشانە ھەتا ئێستاش بۆ بەرکەوتووانی ھێرشە کیمیایییەکە بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2009202012|سەردێڕ=رزگاربووانی کیمیابارانی سەردەشت داوادەکەن رووداوەکە بە "کۆمەڵکوژی" بناسێنرێت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەتا ئاخرین جار ژمارەی بریندارانی تۆمارکراو تەنیا ١،٥٠٠ کەس بووە، لە کاتێکدا ١٣،٠٠٠ کەس پێیان وایە بەرکەوتووی کیمیابارانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2757589/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=آمار جانبازان شیمیایی احراز شده سردشت چرا تغییر نمی کند؟ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەروەھا ھەندێک ڕاپۆرت باس لە گەندەڵی لە تۆمارکردنی بریندارانی نوێ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/%D9%BE%DB%95%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%B5%DB%8C-%D9%84%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=پەرەسەندنی گەندەڵی لەتۆمارکردنی ناوی بەرکەوتووانی کیمیایی شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە کاتێکدا [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] ھەموو ساڵێک لە ساڵیادی کیمیابارانی سەردەشتدا ئەو کارەساتە سەرکۆنە دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.kurdpress.com/news/6300/%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%86%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=پەیامی وەزیری دەرەوەی ئێران لە ساڵۆگەڕی کیمیابارانی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="M1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86|سەردێڕ=هۆکارانی جەنایەتی سەردەشت نە لەبیر دەکەین و نە لێیان خۆش دەبین|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213507/https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95|سەردێڕ=یادی قوربانیانی کیمیابارانی سەردەشت کرایەوە|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213509/https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و وڵاتانی ڕۆژاوا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907|سەردێڕ=نقش کشور‌های غربی در بمباران شیمیایی سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ستافی مافەکانی مرۆڤی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109094503/https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401040805906/%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C|سەردێڕ=همدستی قدرت‌های جهانی بیشترین نقش را در جسارت رژیم بعث در بکارگیری سلاح شیمیایی علیه سردشت داشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mizanonline.ir/fa/news/4338781/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF|سەردێڕ=غریب آبادی: سهم و مسئولیت کشورهای دخیل در جنایت بمباران شیمیایی سردشت باید تعیین شود (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری میزان|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizanonline.ir/fa/news/4338781/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و بەتایبەتی ئەڵمانیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xelk.org/2407/|سەردێڕ=ئێران: ئەم وڵاتە چەكی كیمیایی دابووە سەدام حسێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی خەڵک|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95|سەردێڕ=جەنابی مایکڵ کلۆر سەردانی سەردەشت بکە|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213510/https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C|سەردێڕ=بابەتی کیمیایی سەردەشت بیانووی ناڕەزایەتی دەربڕین بە وەزیری دەرەوەی ئاڵمانیا|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108214731/https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="M1"/> بە بەرپرسیاری ئەو ھێرشە دەزانێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/5725|سەردێڕ=سەردەشت لە نێوان ستەمی بەعس و بێویژدانی نێو دەوڵەتیدا‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام زۆر سەرچاوە ڕایانگەیاندووە کە حکوومەت پرۆپاگەندە دەکات و لە ئاکامدا ھیچ کردەوەیەکی پێویست بۆ بەرکەوتووانی کیمیابارانەکە ناکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84|سەردێڕ=سەردەشت، جەستەیەکی پڕ لە ئازار (یادێک لە شارێکی لەبیرکراو لەپووشپەرێکی سووتاودا )|بڵاوکەرەوە=دواڕۆژ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213509/https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%8C%D9%85%DB%8C-%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%86-%DA%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%95-%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C|سەردێڕ=ڕێژیمی ئێران بۆ چارەسەرنەکردنی بەرکەوتووانی کیمیابارانی سەردەشت، ئامریکای بە تاوانبار زانی|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%DB%86%DA%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|سەردێڕ=یەکێکی دیکە لە بەرکەوتووانی کیمیابارانی سەردەشت کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dengekan.info/archives/7467|سەردێڕ=شاری سەردەشت قوربانیەكی دیكەی شەڕی كۆنەپەرستانە … عەلی مەحمود محەمەد|بڵاوکەرەوە=دەنگەکان|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا چەندین فیلم لەبارەی کیمیابارانی سەردەشتدا ساز کراون کە ناسراوترینیان فیلمی [[دارگوێز (فیلم)|دارگوێز]]ە کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بڵاو کراوەتە و بەپێی چیرۆکی پیاوێک بەناوی مام قادر ساز کراوە کە بێجگە لەخۆی تەواوی خێزانەکەی بەھۆی کیمیابارانەوە دەکوژرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێشوازی کوردەکان لە "داری گوێز"/ لە سەردەشت نمایش نەکراوە|ناونیشان=http://ku.mehrnews.com/news/30964|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=http://ku.mehrnews.com/news/30964 |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}</ref> === سەردەمی دوای شەڕ === [[پەڕگە:Sardasht Border Guard (46).jpg|وێنۆک|وێنەی چوار کوژراوی ھێزەکانی پاسەوانی سنووری لە دووپەزەی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢٠]] سەردەشت لە سەدەی ٢١دا چەندین ڕووداو و نائارامی بەخۆیەوە بینیوە. ئەو شارە بووەتە شوێنێک بۆ تێکھەڵچوون و پێکدادان لە نێوان [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|چەکدارە ئۆپۆزیسیۆنە کوردەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|چەکدارانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، کە لەو چەندین ساڵانەدا چەندین تێکھەڵچوون لە سنووری سەردەشتدا ڕوویداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/سەردەشت/-لەەنجامی-تەقەی-کەسانی-نەناسراودا-ەندامی-سپای-پاسداران-کوژران |سەردێڕ=سەردەشت/ لەئەنجامی تەقەی کەسانی نەناسراودا ٤ ئەندامی سپای پاسداران کوژران |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/شوناسی-وژراو-و-بریندارانی-شەڕی-سەردەشت-روون-بۆوە |سەردێڕ=شوناسی كوژراو و بریندارانی شەڕی سەردەشت ڕوون بۆوە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%DA%98%D8%B1%D8%A7%D9%88-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%95%DA%95%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D9%88%D9%86-%D8%A8%DB%86%D9%88%DB%95 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=19687&jor=1 |سەردێڕ=سەردەشت… پێکدادانێکی دیكه لە نێوانی پێشمەرگەکانی دیموکرات و سوپای پاسداران ڕوویدا |بڵاوکەرەوە=وێستگەنیووز |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 |سەردێڕ=لە پێکدادانێکدا لە سەردەشت پاسدارێک کوژرا |بڵاوکەرەوە=ناس نیووز |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://esta.krd/104275/ |سەردێڕ=پێکدادانی چەکداری لەنێوان سوپای پاسداران و حزبێکی کوردیدا ڕوویداوە |بڵاوکەرەوە=ئێستا |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211029060808/https://esta.krd/104275/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٦، لە نێوان چەکدارانی ئێران و پژاک لە سەردەشت تێکھەڵچوونێک ڕوویدا، کە بەوتەی میدیا ئێرانییەکان لە چەکدارانی پژاک لانیکەم ٣٠ کەس کوژران و ٤٠ کەسی دیکەش بریندار بوون. بەو ھۆیەوە پژاک ئاگربەستی یەکلایەنەی ڕاگەیاند کە لەلایەن سپای پاسدارانەوە ڕەت کرایەوە.<ref name="bbc0509">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان= https://www.theguardian.com/world/2011/sep/05/iran-kurdish-rebels-iraq-border| سەردێڕ=Iranian forces kill Kurdish rebels near Iraq border |یەکەم=David |دوایین=Batty |ئیش=The Guardian | ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ''بەرزایییەکانی جاسووسان'' لە نزیکی سنووری سەردەشت بۆ ماوەیەکی زۆر لەژێر دەستی پژاکدا بوو، کە لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١١دا، ھێزەکانی [[یەکینەی تایبەتی سابیرین|سابیرین]] کە سەر بە ھێزی وشکانیی سپای پاسدارانن، ئۆپەراسیۆنێکیان بۆ گرتنەوەی دەست پێکرد کە بەھۆیەوە ١٣ چەکداریان لێ کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/06/13/1509483/%D9%82%D9%84%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%DA%A9%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%A8-13-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1|سەردێڕ=قله‌ای که سکوی پرتاب ۱۳ تکاور سپاه شد+تصاویر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تەسنیم|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە سەردەشت ھەندێک کەس بەھۆی نەبوونی کاری گونجاو و ھەژاری، ڕوو لە کۆڵبەری دەکەن و ساڵانە سەدان [[کۆڵبەر]] لە سنوورەکانی سەردەشت گیانیان لەدەست دەدەن، بریندار دەبەن یان تووشی ڕووداوی نەخوازراو دەبن کە بریتین لە تەقەکردن لەلایەن ھێزەکانی ئێران، بەربوونەوە لە بەرزایییەکان، کەوتنە ژێر ڕنوو، ڕەقبوون لە سەرمادا و چەندین ڕووداوی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=7478 |سەردێڕ=کوژران و برینداربوونی سێ کۆڵبەر لە سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/برینداربوونی-کۆڵبەر-لە-سنووری-شاری-سەردەشت |سەردێڕ=کۆڵبەرێکی گەنج لە ناوچە سنوورییەکانی سەردەشت کوژرا |بڵاوکەرەوە=تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/سەردەشت-دوو-کۆڵبەر-لە-سنووری-بێتووش-بەهۆی-بەربوونەوە-لە-بەرزایی-و-تەقەی-هێزە-نیزامییەکانی-حکوومەتی-بریندار-بوون |سەردێڕ=سەردەشت؛ دوو کۆڵبەر لە سنووری "بێتووش" بەهۆی بەربوونەوە لە بەرزایی و تەقەی هێزە نیزامییەکانی حکوومەتی بریندار بوون |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rojikurd.net/mirovayeti/23859/ |سەردێڕ=کۆمەڵێک کۆڵبەر لە سەردەشت کەوتنە ژێر ڕنوو و یەکیان گیانی لە دەست داوە |بڵاوکەرەوە=ڕۆژی کورد |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا یەکێک لە کێشەکانی دیکەی سەردەشت، بازرگانیی ماددە ھۆشبەرەکان بەتایبەتی [[مێتامفتامین|شیشە]]یە کە بە ڕێژەیەکی بەرچاو بەرز بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5939143/%DB%B4%DB%B5-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۴۵ کیلوگرم ماد مخدر شیشه در سردشت کشف شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=مێھر|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85267774/%DB%B1%DB%B9%DB%B7-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۱۹۷ کیلوگرم ماده مخدر شیشه در مرز سردشت کشف شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/18281/%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۵۰۰ کیلوگرم ماریجوانا در سردشت کشف شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەندێک لە ڕاپۆرتەکان، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|دەزگای ھەواڵگری]] تۆمەتبار دەکەن کە لە بازرگانیی ماددە ھۆشبەکارندا ڕۆڵی ھەیە و لەو ڕێگایەوە پارە بەدەست دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/fa/news/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|سەردێڕ=تولید شیشه در سردشت، سه میلیارد دلار برای سپاه درآمدزایی دارد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.avatoday.net/fa/node/11420|سەردێڕ=گزارش ویژه: چگونه مقامات اطلاعاتی سردشت مولتی میلیاردر شدند؟ (بە فارسی)|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=ئاواتودەی}}</ref> بەڵام میدیاکانی نزیک لە حکوومەتی ئێران، بەگشتی ھەر جۆرە بەشداریکردنی سپایان لەو بازرگانییەدا ڕەت کردووەتەوە و ھەمیشە ڕایانگەیاندووە کە ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕووبەڕووی قاچاخی ماددە ھۆشبەرەکان دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/fa/news/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D8%B1%D9%81%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1|سەردێڕ=جزئیات درگیری سردشت و قربانیان طرفین + عکس و آمار (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەنگاو|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەو بازرگانییە لە سەردەشت و دەوروبەر بووەتە ھۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی ئەو شارە بەتایبەتی لاوان، تووشی بەکارھێنانی جۆرە جیاوازەکانی ماددە ھۆشبەرەکان ببن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1602201712|سەردێڕ=لە رۆژهەڵاتی کوردستان ماددەی هۆشبەر بەڕێژەیەکی زۆر بڵاوبووەتەوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ٩ی ئایاری ٢٠١٥، خەڵکی سەردەشت لە دوای ڕووداوی ھۆتێلی تارای مەھاباد کە بوو ھۆی خۆکوژیی [[فەریناز خوسرەوانی]]، لە پاڵپشتیکردنی خەڵکی مەھاباد و ناڕەزایی لە بەرامبەر ئەو کارەساتەی ڕوویداوە خۆپیشاندانیان بەڕێوەبرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/راپۆرت/-پشتیوانیی-هاووڵاتییانی-کورد-لە-ناڕەزایەتییەکانی-شاری-مەهاباد-وێنه |سەردێڕ=راپۆرت/ پشتیوانیی هاووڵاتییانی کورد لە ناڕەزایەتییەکانی شاری مەهاباد +وێنه |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B1%D8%A7%D9%BE%DB%86%D8%B1%D8%AA/-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%DB%95-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> کە دواتر ھێزە ئەمنییەکان بڵاوەیان بە خۆپیشاندەران کرد و زیاتر لە ٣٠ کەسیان دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/100520152-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16500539125657&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rudaw.net%2Fsorani%2Fkurdistan%2F100520152 |سەردێڕ=لە سەردەشت ٣٠ کەس دەستگیرکراون |بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە شەوی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامە سەرەتایییەکانی [[ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان]]، سەردەشت یەکێک لەو شارانەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە خەڵکەکەی بە مەبەستی پشتگیریکردن و خۆشحاڵی دەڕبرینی خۆیان لە سەرکەوتنی ئەنجامەکان ھاتنە شەقامەکان و دواتر ھێزە ئەمنییەکان ھەندێک لە کەسانی بەشداریان دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 |سەردێڕ=ژمارەیەک هاووڵاتیی کورد، بە بۆنەی پشتگیریکردن لە گشتپرسی بۆ سەربەخۆیی کوردستان دەستبەسەر کراون |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308120312/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە ڕۆژی ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧، دوو فڕۆکەی ئێرانی بە مەبەستی دژایەتیی ڕێفراندۆم و ترساندنی خەڵک، بەسەر ھێڵی سنووریی نێوان ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستاندا فڕیبوون کە ئاسمانی سەردەشتیشی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/fa/?p=4198 |سەردێڕ=خبر فوری: پرواز جنگنده‌های ارتش ایران در امتداد مرزهای اقلیم کُردستان/ همراه با تصویر (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨، سەردەشت یەکێک لە شارەکانی بەشداری [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مانگرتنی گشتیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو کە دوکانداران و کاسبکارانی ئەو شارە شوێنی کاسبییەکان داخست.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} ھەر وەک شارەکانی دیکە ھێزە ئەمنییەکان لە دوکاندارانی ئەو شارە بە شێوەی جۆراوجۆر ھەڕەشەیان کرد و ھەندێکیان دەستبەسەر کردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/مانگرتن-لە-دەیان-شاری-کوردستان-بەڕێوە-چوو-و-دەیان-کەسیش-دەسبەسەر-کران |سەردێڕ=مانگرتن لە دەیان شاری کوردستان بەڕێوە چوو و دەیان کەسیش دەسبەسەر کران |بڵاوکەرەوە=ھەنگاو |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> === خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ === {{ئەمانەش ببینە|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} لە ڕۆژی ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، کۆمەڵێک لە گەنجانی شاری سەردەشت لە ناڕەزاییی بەرامبەر بە کوشتنی [[ژینا ئەمینی]] و لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] ڕژانە سەر شەقامەکان و لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکان لە شەقامە سەرەکییەکانی ئەو شارە تووشی پێکدادان و تێکھەڵچوون بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‎تلویزیون منوتو on Instagram: ". تجمع اعتراضی مردم سردشت #مهسا_امینی #mahsaamini #گزارشگرمنوتو @manotogozareshgar …⁣ WhatsApp/Telegram: +44 7590 899 999"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CixXUf5IEsI/|بڵاوکەرەوە=Instagram|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لەو خۆپیشاندانەدا خەڵک بە بەرد ھێرشیان کردە سەر ھێزە دژەشۆڕشەکان و لە بەرامبەریشدا ھێزەکان بە بەکارھێنانی چەک، تەقەی ھەوایی، باتۆم و گازی فرمێسکڕێژ ھەوڵی بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندەرانیان دا. ھەروەھا ھەندێک لە ھێزەکان لە سەربانە بەرزەکانی دەوروبەر تەقەیان لە خەڵک کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/sardasht-iran-protest-mahsa-amini/6756899.html|سەردێڕ=استقرار مامور امنیتی با سلاح روی پشت بام همزمان با اعتراضات چهارشنبه سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە ئەنجامدا ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران و ھێزەکانی دژەشۆڕش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.balatarin.com/permlink/2022/9/24/5868965|سەردێڕ=مردی که یک تنه با چوب در سردشت به سمت ماموران می‌رود و آنها را فراری می‌دهد! (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=بالاترین|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خۆپیشاندەرانی سەردەشتی دروشمی «[[ژن، ژیان، ئازادی]]»، «مردن بۆ دیکتاتۆر» و ھەندێک دروشمی دیکەیان بەکارھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‎تلویزیون منوتو on Instagram: ". «مرگ بر دیکتاتور» #سردشت #mahsaamini #مهسا_امینی #گزارشگرمنوتو @manotogozareshgar …⁣ WhatsApp/Telegram: +44 7590 899 999"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CixXy3IIfzu/|بڵاوکەرەوە=Instagram|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە درێژەی خۆپیشاندانەکان و مانگرتنە سەرتاسەرییەکان، بەپێی باگھێشتەکان لەلایەن [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] و ڕێکخراوەکانی دیکە، کاسبکاران و دوکاندارانی سەردەشت لە زۆربەی ڕۆژان دەستیان بە مانگرتن کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/so/zhan/gh-33840|سەردێڕ=مانگرتنی کاسبکاران لە شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەوانەش بانگھێشتی ١٩ی ئەیلوول بەمەبەستی سەرکۆنەی کوشتنی ژینا ئەمینی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=.kurdistanmedia.com https://kurdistanmedia.com/fa/news/2022/09/44|سەردێڕ="سردشت، دیولان و دیواندرە" جزء شهرهای پیشگام اعتصاب امروز بودند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> و ١ی تشرینی یەکەم بەمەبەستی دژایەتیکردنی [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان|ھێرشەکانی سپای پاسداران بۆ سەر حیزبە کوردییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=www.iranintl.com https://www.iranintl.com/202210015835|سەردێڕ=شنبه اعتراض؛ دومین اعتصاب سراسری در کردستان، آذربایجان غربی، کرمانشاه و ایلام (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئێران ئینتەرنەشناڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە گوندی [[بێورانی خوارێ]] کاسبکارێک بەناوی ''ھێمن حەمزە'' لەلایەن ھێزەکانی حکوومەتەوە دەکوژرێت، بەھۆیەوە ڕۆژی دواتر بەرامبەر لەگەڵ ١٢ی تشرینی دووەم، بەشێک لە خەڵک خۆپیشاندانیان بەڕێوە برد و تەواوی ڕۆژەکە کاسبکاران و دوکارندارانی سەردەشت بە داخستنی دوکانەکانیان مانیان گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://test.jinhaagency.com/fa/rwzanh/atsab-bazaryan-srdsht-dr-adamh-qyam-mrdmy-34749|سەردێڕ=اعتصاب بازاریان سردشت در ادامه قیام مردمی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ڕۆژی ٦٥ەمی خۆپیشاندانەکان بەرامبەر بە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی مەھاباد و دژایەتیی سەرکوتەکانی ئەو شارە، چەندین خۆپیشاندانی ناڕەزایەتییان لە کۆمەڵێک شەقام و کۆڵانی شار بەڕێوەبرد، ڕێگاکانیان داخست و لە مزگەوتەکان دروشمی شۆڕشگێڕییان بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/|سەردێڕ=حمله همه جانبه حکومت، کردستان مقاومت می کند، اعتراض در شهرهای ديگر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئەخباری ڕووز|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221121011836/https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === شەڕی ئێران و ئیسرائیل === {{ئەمانەش ببینە|شەڕی ئێران و ئیسرائیل}} لە بەرەبەیانی ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە دەستپێکی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]]دا، بنکەکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] لە ناو شاری سەردەشت و سەر سنوور لەلایەن [[ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل]]ەوە کرانە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farhikhtegandaily.com/news/208561/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/|سەردێڕ=حمله اسرائیل به هنگ مرزی سردشت (بە فارسی)|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنامەی فەرھیختێگان}}{{بەستەری مردوو|url=https://farhikhtegandaily.com/news/208561/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە ئەنجامدا چەندین سەرباز کوژران و بریندار بوون، بەڵام حکوومەتی ئێران تەنیا کوژرانی سەربازێکی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84|سەردێڕ=شەهادەتی سەربازێک لە سنووری سەردەشت بە هێرشی ئیسڕائیل|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[ئاژانسی ھەواڵی مێھر]]}}{{بەستەری مردوو|url=https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == جوگرافیا == سەردەشت لە تەنیشت کێوی گردەسوور و لەسەر [[زاگرۆس|زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]] ھەڵکەوتووە. کێوەکانی [[قەندیل]] لە باکووری ڕۆژاوای ئەم شارەن. سەردەشت لە باکوور لەگەڵ [[نەڵاس]]، [[میراوە]] و [[پیرانشار]]، لە باکووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[مەھاباد]]، لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[ڕەبەت]] و [[بۆکان]]، لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بانە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[قەڵادزێ]] و [[پارێزگای سلێمانی]] ھاوسنوورە. ھەروەھا سەردەشت ١٠٠ کیلۆمەتر سنووری لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] ھەیە. ھەرێمی کوێستانی سەردەشت بە گەورەیی ١٦٦٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت. ھەندێک لە کێوە بەرزەکانی سەردەشت لەخوارەوە نووسراون:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * بوڵفەت * ھەوینە ماڵ (لە باشووری گوندی [[قەڵاتەڕەشێ]]) * زەردکە (لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالان]]) * سەری گۆم (لە پشتەوەی شاری [[میراوە]]) * تەرخان * ئیبراھیم جەلال * کێوی نستان * لەندی شێخان * داشان قەڵا * کاسە بەردین * حاجی ئیبراھیم * بەردە سپیان {{Geographic location |ناوی شار = شاری سەردەشت |باکوور = [[مەھاباد]] و [[پیرانشار]] |باکووری ڕۆژھەڵات = [[بۆکان]] |ڕۆژھەڵات = [[سەقز]] |باشووری ڕۆژھەڵات = [[کامیاران]] و [[قوروە]] |باشوور = [[بانە]] و [[مەریوان]] |باشووری ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |باکووری ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |پەڕگە = Sardasht County.png }} == ھەرێم == سەردەشت بەپێی ھەرێمی جوگرافی، لە ھەرێمی سارد و کوێستانیدا ھەڵکەوتووە و بە بەرزایی ١٤٨٠ مەتر (٤٬٨٦٠ پێ)، ھەتا ڕادەیەک کەشوھەوایەکی ساردی لە درێژەی ساڵدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.azmet.ir/in/page/climate.htm |سەردێڕ=کەشوھەوا، ھەرێم و سەرچاوە ئاوییەکانی پارێزگای ورمێ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٢ |قاڵب=ئێکسڵ |بڵاوکەرەوە=کەشوھەواناسی پارێزگای ورمێ |زمان=فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.azmet.ir/in/page/climate.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەردەشت یەکێک لە شارە پڕبارینەکانی پارێزگای ورمێیە و زۆر جاران زیاترین ئاستی بارینی لە ئاستی پارێزگا و تەنانەت لە وڵاتدا بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85157639/%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=بیشترین بارش سال زراعی جاری آذربایجان‌غربی در سردشت ثبت شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/39844/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=سردشت بارانی‌ترین شهر ایران شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85022325/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=سردشت پربارش‌ترین شهر آذربایجان‌غربی شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بارستەکانی ھەوا لەلای ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاواوە، ئەو شارە ھەر وەک ناوچەکانی تری پارێزگا دەگرێتەوە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/ar/node/5016 |سەردێڕ=تاریخ و جغرافیای شهرستان سردشت-بخش نخست (به فارسی) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.islahweb.org/ar/node/5016 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ھەرچەندە سەردەشت بەگشتی خاوەنی کەشوھەوایەکی فێنک و بارانی لە درێژەی ساڵدایە، بەڵام ھەندێک جاران بەتایبەت لە ھاویناندا کەشوھەوای گەرمی تێدا تۆمار کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85074311/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C|سەردێڕ=سردشت پربارش‌ترین و گرمترین شهر آذربایجان‌غربی در سال آبی جاری شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> کەشوھەوای سەردەشت لە مانگەکانی ساڵدا بەم شێوەیە: {{Weather box |location = سەردەشت |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = ١٦ |Feb record high C = ١٣.٨ |Mar record high C = ٢١.١ |Apr record high C = ٢٧.٢ |May record high C = ٣٢.٠ |Jun record high C = ٣٥.٢ |Jul record high C = ٣٩.٦ |Aug record high C = ٣٨.٢ |Sep record high C = ٣٤.٤ |Oct record high C = ٢٩.٦ |Nov record high C = ٢٠.٠ |Dec record high C = ١٨.٠ |Jan high C = ١.٢ |Feb high C = ٢.٣ |Mar high C = ٧.٦ |Apr high C = ١٤.٨ |May high C = ٢٠.٥ |Jun high C = ٢٧.٠ |Jul high C = ٣١.٢ |Aug high C = ٣١.٠ |Sep high C = ٢٦.٦ |Oct high C = ١٩.٤ |Nov high C = ١٠.٤ |Dec high C = ٤.٨ |year high C = ١٦.٤٠ |Jan low C = &minus;٣.٥ |Feb low C = &minus;٣.١ |Mar low C = ١.٣ |Apr low C = ٧.١ |May low C = ١١.٨ |Jun low C = ١٧.٤ |Jul low C = ٢١.٢ |Aug low C = ٢٠.٨ |Sep low C = ١٧.١ |Oct low C = ١١.٥ |Nov low C = ٤.٣ |Dec low C = ٠.٥&minus; |year low C = ٨.٧٨ |Jan record low C = ٢٥&minus; |Feb record low C = ١٩.٦&minus; |Mar record low C = ١٦.٦&minus; |Apr record low C = ٢.٤&minus; |May record low C = ١.٨&minus; |Jun record low C = ٧.٨ |Jul record low C = ١٣.٠ |Aug record low C = ١١.٤ |Sep record low C = ٥.٨ |Oct record low C = ٢.٦ |Nov record low C = ٩.٢&minus; |Dec record low C = ١٢.٨&minus; |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = ١٣٤.٦ |Feb precipitation mm = ١٠٨.٣ |Mar precipitation mm = ١٢٨.٢ |Apr precipitation mm = ١٢٤.٣ |May precipitation mm = ٥٠.٧ |Jun precipitation mm = ٤.٨ |Jul precipitation mm = ١.٨ |Aug precipitation mm = ١.١ |Sep precipitation mm = ٢.٨ |Oct precipitation mm = ٤١.٤ |Nov precipitation mm = ١١٨.٥ |Dec precipitation mm = ١٤٩.٥ |Jan precipitation days = ١١.٣ |Feb precipitation days = ٩.٩ |Mar precipitation days = ١٠.٨ |Apr precipitation days = ١٠.١ |May precipitation days = ٥.٩ |Jun precipitation days = ١.١ |Jul precipitation days = ٠.٥ |Aug precipitation days = ٠.٤ |Sep precipitation days = ٠.٧ |Oct precipitation days = ٤.٧ |Nov precipitation days = ٧.٨ |Dec precipitation days = ١٠.٢ |unit precipitation days = ١.٠ میلیمەتر |Jan humidity = ٧٣ |Feb humidity = ٦٨ |Mar humidity = ٦٢ |Apr humidity = ٥٤ |May humidity = ٤٤ |Jun humidity = ٣١ |Jul humidity = ٣١ |Aug humidity = ٢٩ |Sep humidity = ٢٩ |Oct humidity = ٤٤ |Nov humidity = ٥٩ |Dec humidity = ٦٨ |Jan sun = ١٣٣.٠ |Feb sun = ١٣٨.٤ |Mar sun = ١٨٤.٠ |Apr sun = ٢١٩.٢ |May sun = ٢٨٨.٣ |Jun sun = ٣٥٢.٨ |Jul sun = ٣٦٧.٧ |Aug sun = ٣٥٧.٥ |Sep sun = ٣١٢.٠ |Oct sun = ٢٤٨.٠ |Nov sun = ١٨٠.٧ |Dec sun = ١٢٩.٨ |source 1 = [http://irimo.ir/english/monthly&annual/admin2.asp?CODE=127 ئاماری وێستگەکانی سینۆپتیک] |date= تشرینی دووەمی ٢٠١١ }} == دانیشتووان == [[ژاک دێ مۆرگان]]، شوێنەوارناس و زەویناسی فەڕەنسی لە ساڵی ١٩٠٧ لە گەشتێکدا بۆ شاری سەردەشت، ئەو شارەی بە دانیشتووانی ١٬٥٠٠ کەسی ناساندووە. لە یەکەمین سەرژمێری لە ساڵی ١٩٥٦، ژمارەی دانیشتووانی ئەو شارە ٢٬٦٤٥ کەس بووە و لە ساڵی ١٩٧٦دا، ژمارەی دانیشتووانی گەیشتە ١٠٬٢٠٧ کەس کە لەچاو جاری پێشدا ٨٩٫٥ لە سەد زیادی کردبوو. بەپێی سەرژمێریی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، بە چوونە سەری ٨١٫١ لە سەدی ژمارەی دانیشتووانی گەیشتە ٤٢٬١٦٧ کەس لە ١٠٬٤٩١ خێزاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sardashtcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4805&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR |سەردێڕ=جمعیت سردشت در گذشته و حال (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=شارەوانیی سەردەشت |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150105015731/http://www.sardashtcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4805&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی سەرژمێرییەکانی [[ناوەندی ئاماری ئێران]]، ژمارەی دانیشتووانی سەردەشت بەپێی ساڵ بەم شێوەیە بووە: {| class="wikitable" '''ئاماری دانیشتووان''' |- ! ساڵ{{ھن}}(زایینی) || ژمارەی دانیشتووانی شار !! ژمارەی خێزانەکانی شار !! ژمارەی دانیشتووانی شارستان !! ژمارەی خێزانەکانی شارستان |- | ١٩٥٦ || ٢،٦٤٥{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٦٫٣٣٪}}){{تێبینی|بە ھەڵسەنگاندن لەگەڵ بەراوردی [[ژاک دێ مۆرگان]] لە ساڵی ١٩٠٧.}} || – || – || – |- | ١٩٦٦ || ٥،٧٥٩{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١١٧٫٧٣٪}}) || – || ٣٩،١٧٧ || – |- | ١٩٧٦ || ١٠،٢٠٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٧٫٢٤٪}}) || – || ٥٤،٤٣٨ || – |- | ١٩٨٦ || ١٧،٨٧٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٥٫١٤٪}}) || ٣،١٩٠ || ٧٥،٠٨٦ || ١٢،٢٥٠ |- | ١٩٩٦ || ٣٠،٩٠٤{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٢٫٨٧٪}}) || – || – || – |- | ٢٠٠٦ || ٣٧،١١٥{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٢٠٫١٠٪}}) || ٨،٢٢٤ || ١٠٤،١٤٦ || ٢٠،٤١٤ |- | ٢٠١١ || ٤٢،١٦٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١٣٫٦١٪}}) || ١٠،٤٩١ || ١١١،٥٩٠ || ٢٦،٥٦١ |- | ٢٠١٦ || ٤٦،٤١٢{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١٠٫٠٧٪}}) || ١٢،٥٥١ || ١١٨،٨٤٩ || ٣١،٠٤٩ |} بەپێی ئاماری کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، شاری سەردەشت ٣٧٬١١٥ کەس دانیشتووی ھەبووە، بەڵام بە سەرجەم شارۆچکە و گوندەکانەوە دەگەیشتە ١٠٤٬١٤٦ کەس.<ref>{{IranCensus2006|04}}</ref> لە نوێترین سەرژمێری لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شاری سەردەشت بەرامبەر لەگەڵ ٤٦٬٤١٢ کەس لە ١٢٬٥٥١ خێزاندا بووە.<ref name="ئامار" /> {{ھەرەمی دانیشتووان |width=50% |maxvalue=١١٠٠٠ |bg=rgb(100%,100%,100%) |border=0 |caption=ھەرەمی دانیشتووانی سەردەشت لە ساڵی ٢٠١٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/population-urban-95.xlsx|سەردێڕ=نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵ (بە فارسی)|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> |barcolor=rgb(100%,0%,0%) |+٦٥|٩٦٩|١١٨٦ |٦٠-٦٤|٥٦٤|٥٧٠ |٥٥-٥٩|٦٨٩|٧٤٢ |٥٠-٥٤|٩٧٥|٩٤٩ |٤٥-٤٩|١٤٣٣|١٢٨٨ |٤٠-٤٤|١٣٥٤|١٣١٩ |٣٥-٣٩|٢٠٧٢|١٩٦٨ |٣٠-٣٤|٢٤٢٥|٢٢٥١ |٢٥-٢٩|٢٧٠٧|٢٧٠٠ |٢٠-٢٤|٢٠٨٠|٢١٥٦ |١٥-١٩|١٦٩١|١٧١٤ |١٠-١٤|١٨٦٠|١٧٤٩ |٥-٩|٢١٥٢|٢٠١٢ |٠-٤|٢٥٤٦|٢٢٩١ }} == مرۆڤناسی == === زمان === {{نەخشەی کوردیی ناوەندی}} دانیشتووانی شاری سەردەشت ھەموویان لە خەڵکی [[کورد]] پێکدێن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/5806|سەردێڕ=بۆچی كورد له‌ سه‌رانسه‌ری ئێراندا په‌رش و بڵاوبوونه‌ته‌وه‌؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کە بە زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی]] و زاری [[موکریانی]] دەدوێن.<ref>https://anfpersian.com/znn/مرگ-ناخواسته-یک-دختر-کرد-در-سردشت-39362 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029001832/https://anfpersian.com/znn/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-39362 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>[https://www.visitiran.ir/fa/destination/سردشت سردشت، ویزیت ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107184139/https://www.visitiran.ir/fa/destination/سردشت |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> ھەڵبەت خەڵکی سەردەشت بە شێوەزارێکی ھەندێک جیاوازی موکریانی دەدوێن، کە نزیکایەتی لەگەڵ سۆرانیی ھەولێری و سۆرانیی بابانی لە باشووری کوردستاندا ھەیە. ھەروەھا ناوچەکانی ڕانیە و قەڵادزێش بەپێی زمان و فەرھەنگ لە سەردەشت و موکریان نزیکن.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> === ئایین === خەڵکی ئەم شارە [[موسڵمان]]ن و لە [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] و مەزھەبی [[شافعی]] پەیڕەوی دەکەن. ھەر چەند ھەندێک پێیان وایە سەردەشت شوێنی لەدایکبوونی زەردەشتە، بەڵام لە ئێستادا ھیچ کەسی ئەو شارە لە ئایینی [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] پەیڕەوی ناکات.<ref name="ایسنا ۲" /> ھەروەھا لە مێژوودا کەمینەیەک لە پەیڕەوانی [[مێژووی جووەکان لە کوردستان|جوویەتی]] لە سەردەشت ژیانیان بەسەر دەبرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan (بە ئینگلیزی)|ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kurdistan|بڵاوکەرەوە=کتێبخانەی مەجازیی جوویەتی|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> کە دواتر بوونە موسڵمان و یان لە دوای دامەزراندنی [[ئیسرائیل]] کۆچیان کردە ئەو وڵاتە. لە بەھاری ١٩٤٩، کۆمەڵێک لە جوولەکەکانی سەردەشت بەرەو ئیسرائیل کۆچیان کرد.{{ژێدەر پێویستە}} === ھۆزەکان === زۆربەی ھۆزەکانی ناوچەی سەردەشت لە ھۆزە [[موکری]]یەکان پێکدێن، کە بریتین لە: [[میراودەلی]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[بەریاجی]]، [[مڵکاری]]، [[مامش]]، [[بیگزادە]] و [[باپیرئاقایی]]. [[پەڕگە:Gawerk Lords in iranian kurdistan - urmia - sardasht-آغایان ایل گورک در سردشت و مهاباد 1900 میلادی.jpg|وێنۆک|پیاوەکانی ھۆزی [[گەورک]] و ھەواڵنێرە ئینگلیزییەکان لە سەردەشت و مەھاباد پێش جەنگی جیھانیی یەکەم لە ساڵە یەکەمەکانی سەدەی ١٩٠٠]] بەربڵاویی ھۆزەکانی سەردەشت بەم جۆرەیە:<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> * ھۆزی گەورک: شاری [[ڕەبەت]]، دەوروبەری پاراستان، سیسێر، ھەنداوێ، مەکڵاوێ، بریسوێ و دەوروبەری ڕێگای مەھاباد و بۆکان. * ھۆزی مەنگوڕ: ناوچەی [[میراوە]]، ئاڵوەتان، دۆڵەتوو، دارمەکەون، ئاڵاوان، سۆستان، گەرۆر، نێزێ و دەشتی وەزنێ. * ھۆزی بەریاجی و مڵکاری: سەردەشت، [[نەڵاس]]، بێوران، قەڵاتەڕەشێ، بێزیلە، بێشاسب، مەلاشێخ و مەزرا. * ھۆزی میراودەلی: ئالان، بێژوێ و بێتووش. * ھۆزی بیگزادە و باپیرئاقایی: سەردەشت، ئالان و شەڵماش. == ئابوور == === بازرگانی و سنوورەکان === [[پەڕگە:Kele, Sardasht.jpg|وێنۆک|دەروازەی سنووریی کێلێ]] سەردەشت سێ دەروازەی چالاکی سنووریی قاسمەڕەش، [[دەروازەی سنووریی کێلێ|کێلێ]] و بێژوێی لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالاندا]] ھەیە. ھەروەھا سەردەشت لە ڕێگای سنووری کێلێوە لەگەڵ ھەرێمی کوردستان پەیوەندی ھەیە کە بڕیار وایە ببێتە سنووری نێونەتەوەیی. سەردەشت بە ڕێگای ئاسفاڵتەوە ١٤ کیلۆمەتر و بە ڕێگای ئاسمانییەوە ٨ کیلۆمەتر لە ھێڵی سنووریی کێلێوە دوورە. بە کردنەوەی سنووری نێونەتەوەییی کێلێ، سەردەشت دەبێتە دەروازەی پەیوەندیی ئێران لە باکووری ڕۆژاوا و بە ھەرێمی کوردستان، تورکیا، سووریا و ھەرێمی دەریای ناوینەوە دەبەسترێتەوە.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 |سەردێڕ=معرفی شهرستان سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ڕێگا و شارسازی سەردەشت |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140710142905/http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢١، سەرۆکی دەروازەی سنووریی کێلێ ئاماژەی بەوە کرد کە لە سەرەتای بەھارەوە ھەناردەکردنی شتومەکەکان لەو سنوورەوە گەیشتووەتە ٧٥ ملیۆن دۆلار و لە چاو ساڵی پێشوو ٢٠٪ بەرز بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/ئێران-i401043 |سەردێڕ=هەناردە کردنی کاڵا لە دەروازەی سنووریی کێلەی سەردەشتەوە گەیشتە 75 ملیۆن دۆلار |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەڕێوەبەری گومرگی سەردەشت لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا ڕایگەیاند کە لە شەش مانگی بەھار و ھاوینی ئەو ساڵەدا، دەوروبەری ٢٧٤ ھەزار تۆن کەلوپەل بە بەھای زیاتر لە ٩٤ ملیۆن دۆلار لە ڕێگای دەروازەی سنووریی کێلێ ھەناردە کراوە، کە لە ڕووی نرخەوە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو ٨٠٪ی زیاد کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/261020238|سەردێڕ=هەناردەی دەروازەی کێلێ نزیکدەبێتەوە لە 100 ملیۆن دۆلار|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە چوار مانگی ئەو ساڵەدا، بە بەھای ٥٤ ملیۆن دۆلار کەلوپەل ھەناردەی ھەرێمی کوردستان کراوە و لە مانگی ئازار ھەتا مانگی ئابی ٢٠٢٣، تەنیا بەھای ٨٧٦ ھەزار دۆلار کەلوپەل لە سنووری کێلێوە ھاوردە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/business/090820234|سەردێڕ=گومرکی سەردەشت: لە 4 مانگدا بە بەهای 54 ملیۆن دۆلار کاڵا هەناردەی هەرێمی کوردستان کراوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئامارەکانی ھەناردەکردن لە سنووری کێلێ لە کۆتاییی ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (لە ئازاری ٢٠٢٣ەوە ھەتا ئازاری ٢٠٢٤) گەیشتە ٤٦١ ھەزار تۆن کەلوپەل بە بەھای ٢٢٨ ملیۆن دۆلار کە لەچاو ساڵی پێشوو ٦٥٪ زیاتر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85516439/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=رشد صادراتی؛ چشم انداز دست یافتنی مرز کیله سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا لە ڕێگەی سنووری کێلێوە ١٢٧ ھەزار گەشتیار لە ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (٢٠٢٣ی زایینی) ھاتوچۆیان کردووە کە لەچاو ساڵی پێشوو، زیاتر لە ١٠ ھێندە بووە.<ref name="ئیرنا (شوباتی ٢٠٢٤)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85402154/%DB%B1%DB%B2%DB%B7-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=۱۲۷ هزار مسافر از مرز کیله سردشت تردد کردند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> === ڕێژەی بێکاری و کۆچکردن === خەڵکی سەردەشت بە پیشە جۆراوجۆرەکانەوە سەرقاڵن، بەڵام ئەو شارە بە ٢٣٪ زۆرترین ڕێژەی بێکاری لە ئاستی پارێزگای ورمێدا ھەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ilna.news/بخش-آذربایجان-غربی-83/990844-سردشت-با-درصد-بالاترین-نرخ-بیکاری-را-در-آذربایجان-غربی-دارد |سەردێڕ=سردشت با ۲۳درصد بالاترین نرخ بیکاری ڕا در آذربایجان غربی دارد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیلنا |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/99081408714/سردشت-بالاترین-نرخ-بیکاری-آذربایجان-غربی-را-به-خود-اختصاص-داد |سەردێڕ=سردشت بالاترین نرخ بیکاری آذربایجان غربی را به خود اختصاص داد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیسنا |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> کە داخستنی سنوورەکان بە یەکێک لە ھۆکارەکانی بەرزبوونەوەی بێکاری لەو شارە دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=15180&Jor=1 |سەردێڕ=انسداد مرزها در سردشت موجب افزایش نرخ بیکاری در این شهرستان شده است (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئاسۆی ڕۆژھەڵات |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەھۆی نەبوونی ھەلی کار و کێشەکانی ئابووری، ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵکی سەردەشت ڕوویان کردووەتە کۆڵبەری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400101208541/حسین-پور-چرا-باید-جوانان-سردشتی-کولبری-کنند |سەردێڕ=انسدادحسین پور: چرا باید جوانان سردشتی کولبری کنند؟ (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیسنا |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> یان بەرەو دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە،<ref name="asriran">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/753801/نماینده-سردشت-در-مجلس-در-شهر-من-مردم-خانوادگی-مهاجرت-می-کنند-از-5-ماه-پیش-بیش-از-1000-نفر-مهاجرت-کرده-اند |سەردێڕ=انسدادنماینده سردشت در مجلس: در شهر من مردم خانوادگی مهاجرت می کنند/ از 5 ماه پیش بیش از 1000 نفر مهاجرت کرده اند (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=عەسری ئێران |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەجۆرێک کە کۆچکردنی خەڵکی سەردەشت بۆ دەرەوەی وڵات بووەتە یەکێک لە گەورەترین و سەرەکیترین کێشەکانی ئەو شارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0811202319|سەردێڕ=بێکاری بەرۆکی گەنجانی رۆژهەڵاتی کوردستانی گرتووە؛ ناچاری کردوون کۆچ بۆ وڵاتانی رۆژئاوا بکەن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> نوێنەری سەردەشت و پیرانشار لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٣دا، ڕایگەیاند کە کۆچکردنی سەردەشتییەکان بەرەو دەرەوەی وڵات بووەتە «کارەسات» و خەڵکی ئەو شارە لەگەڵ تەواوی خێزانەکەیان و بەکۆمەڵ کۆچ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2764953/%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=فاجعه مهاجرت در سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەو ھەروەھا پێشتر ڕایگەیاندبوو کە لە پێنج مانگی ساڵی ٢٠٢٠دا، زیاتر لە ھەزار کەس لە شارستانی سەردەشت بەرەو ئەورووپا کۆچیان کردووە.<ref name="asriran"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/30922430.html|سەردێڕ=نماینده سردشت: مردم هرچه دارند می‌فروشند تا قاچاقی خودشان را به اروپا برسانند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ڕادیۆ فەردا|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/a-55451941|سەردێڕ=مهاجرت‌های پرخطر ایرانیان؛ "وقتی که راه دیگری نمانده است" (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=دۆیچە ڤێڵی فارسی|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2762929/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=مهاجرت در سردشت به یک داستان خانوادگی تبدیل شده است (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> بەپێی ھەندێک لە ئامارە نافەرمییەکان، لە ساڵی ٢٠١٨ ھەتا ٢٠٢٣ لە شارستانی سەردەشت، دەوروبەری ١٤ ھەزار کەس بۆ دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/fa/ajtmay/mwj-mhajrt-shhrwndan-srdsht-bh-kshwrhay-arwpayy-1-40900|سەردێڕ=موج مهاجرت شهروندان سردشت به کشورهای اروپایی - ١ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری ژن|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> زۆربەی کۆچبەرە سەردەشتییەکان بەرەو وڵاتی [[بەریتانیا]] کۆچ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.balatarin.com/permlink/2023/12/22/6091340|سەردێڕ=بریده از همه‌جا؛ مستقیم از روستا به بریتانیا؛ زنگ خطری درباره اوضاع وخیم ایران (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=باڵاترین|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> === کشتوکاڵ و بەرھەمەکان === [[پەڕگە:ترێ ڕەشە (انگور سیاه) سەردەشت.jpg|وێنۆک|باخێکی ترێ ڕەشە لە سەردەشت]] بەرھەمە سروشتییەکانی سەردەشت بریتین لە: [[ترێ ڕەشە]]،<ref name="ترێی ڕەشی سەردەشت (ک. ک)" /> [[ھەنگوین]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508812200022&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F3988046 |سەردێڕ=تولید سالانه 500تن عسل مرغوب در سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێرانی گەنج |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220602234719/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508812200022&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F3988046 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەنجیر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/83446330/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508810470881&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F83446330%2F%25D8%25A8%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AC%25DB%258C%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25BA-%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A2%25D8%25BA%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25B4%25D8%25AF |سەردێڕ=برداشت انجیر از باغ‌های سردشت آغاز شد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیرنا |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[گوێز]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508805379259&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F6665551 |سەردێڕ=سردشت رتبه اول تولید گردو در آذربایجان غربی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێرانی گەنج |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220425101610/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508805379259&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F6665551 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[سماق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/84478771/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508814597034&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F84478771%2F%25D8%25B3%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25B4%25D8%25AF |سەردێڕ=سماق سردشت روانه بازار شد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیرنا |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[سێو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://srusht.ir/?p=1285 |سەردێڕ=باغی سێو – باغ سیب |بڵاوکەرەوە=سروشت |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://srusht.ir/?p=1285 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و [[مێوژ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://piranshahrrudaw.ir/?p=2356 |سەردێڕ=جشنواره انگور سیاه در سردشت آغاز بکار کرد |بڵاوکەرەوە=پیرانشار ڕووداو |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://piranshahrrudaw.ir/?p=2356 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەردەشت ناوەندی بەرھەمھێنانی ترێ ڕەشەیە، نزیک بە ٥ ھەزار و ٥٠٠ ھێکتار باخی [[ترێ]] لە شاری سەردەشت بوونیان ھەیە کە بەشێوەی سروشتی ڕواون. ساڵانە ٣٥ ھەزار تۆن ترێ واتا ٩ لەسەدی ترێی پارێزگای ورمێ لەو شارە بەرھەم دەھێندرێت.<ref name="ترێی ڕەشی سەردەشت (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ترێی-ڕەشی-سەردەشت-بەختی-وەرزێڕانی-ڕەشتر-کردووە |سەردێڕ=ترێی ڕەشی سەردەشت بەختی وەرزێڕانی ڕەشتر کردووە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢١، پێشبینی کرا کە بەرھەمھێنانی ترێ ڕەشەی ئەو شارە گەیشتووەتە ٥٠ ھەزار تۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=122454&Jor=3 |سەردێڕ=بەرهەمی ئەمساڵی ترێی سەردەشت دەگاتە 50 هەزار تۆن |بڵاوکەرەوە=وشە |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەپێی وتەی بەڕێوەبەری کشتوکاڵی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١دا، ٥٠ لەسەدی دانیشتووانی سەردەشت بەشێوەی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لە ڕیزی بەرھەمھێنەرانی [[ترێ ڕەشە]] دان و جۆرەکانی نەمامی ترێ ڕەشەی سەردەشت ڕەوانەی شار و پارێزگاکانی دیکەی ئێران و تەنانەت دەرەوەی وڵاتیش بۆ وێنە فەڕەنسا کراوە. ترێ ڕەشەی سەردەشت جیا لەوەی بەشێوەی خاو بەکار دەھێندرێت، ھاوکات بەرھەمەکانی وەک مێوژ، شیرە، دۆشاو، باسووق، ئاوی ترێ، دروستکردنی ڕۆن لە ناوکەکەی و ھەروەھا بۆ بەرھەمی دیکەش بەکار دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=15467 |سەردێڕ=ترێ ڕەشە، بەختی جووتیارانی سەردەشتی ڕەشتر کردووە |بڵاوکەرەوە=ھاژە |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=15467 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەرۆکی جیھادی کشتوکاڵیی سەردەشت لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣دا ڕایگەیاند کە لەو شارە ساڵانە زیاتر لە ٧٠٠ تۆن سماق بەرھەم دەھێنرێت و لە ئاستی پارێزگای ورمێدا پلەی یەکەمی پێیە، کە زیاتر لە ٩٠٪ی ئەو بەرھەمانە بۆ پارێزگاکانی تری ئێران ھەناردە دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|سەردێڕ=رتبه نخست سردشت در تولید سماق در آذربایجان غربی (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاناخەبەر|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231124114013/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == گەشتیاری == بەھۆی ژینگە و سروشتی سەردەشت، ئەو شارە لەگەڵ دەوروبەری بووەتە ناوچەیەکی گەشتیاری و زۆر جاران وەکوو «بەھەشتی کوردستان» ناوی لێدەبەن.<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wswakl-hawal.lima-city.de/سەردەشت-بەهەشتی-کوردستان/ |سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=وەسوەکەل ھەواڵ |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref name="تەبیان">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 |سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=تەبیان |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107111324/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/39113/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16499363871740&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fku.mehrnews.com%2Fnews%2F39113%2F%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A8%25DB%2595%25D9%2587%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA%25DB%258C-%25DA%25A9%25D9%2588%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25B1%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258E%25DA%25A9-%25DA%25A9%25DB%2595-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AC%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AF%25DB%2595%25D9%2586%25DB%2595%25D8%25AE%25D8%25B4%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258E |سەردێڕ=سەردەشت، بەهەشتی کوردەواری/ شوێنێک کە سروشت جوانیی دەنەخشێنێ |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەپێی لێدوانی فەرمانداری پێشووی سەردەشت، لە دەستپێکی بەھاری ٢٠١٩ ھەتا سەرەتای ھاوینی ھەمان ساڵ، دەوروبەری ١٧٠،٠٠٠ گەشتیار ھاتوونەتە سەردەشت کە ئەو ڕێژەیە لە چاو ساڵی پێشوو دوو ھێندە بووە و زۆربەی گەشتیارانیش خەڵکی ھەرێمی کوردستان و شوێنە جۆراوجۆرەکانی ئێران بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/2475615/بازار-سردشت-گرم-از-حضور-گردشگران |سەردێڕ=بازار سردشت، گرم از حضور گردشگران (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری دەنگ و ڕەنگ |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا بەپێی وتەی سەرۆکی ڕێکخراوەی میراتی فەرھەنگی، گەشتیاری و کەلوپەلە دەستییەکانی سەردەشت، لە نەورۆزی ٢٠٢٢دا، سەردەشت میوانداری لە ١٢،٧٥٠ گەشتیار کردووە کە ٣،٠٤٥ کەسیان بۆ ماوەیەک لە شوێنە نیشتەجێبووەکانی شارستان گیرسانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/29797/بازدید-بیش-از-١٢-هزار-نفر-از-جاذبه‌های-گردشگری-سردشت/ |سەردێڕ=بازدید بیش از ١٢ هزار نفر از جاذبه‌های گردشگری سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەوتەی فەرمانداری ئەوکاتی سەردەشت لە نەورۆزی ٢٠٢٣، بە دوو ھێندەبوونی ئاماری گەشتەکان بۆ سەردەشت لەچاو نەورۆزی ساڵی پێشوو،<ref name="کوردپرێس٢٣"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85069317/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA|سەردێڕ=آمار گردشگران نوروزی سردشت ۲ برابر افزایش یافت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> سەرجەم زیاتر لە ٧٠ ھەزار کەس سەردانی شارستانی سەردەشتیان کردووە کە ٥،٥٠٠ کەسیان لە ناوەندە نێشتەجێبووەکان گیرسانەوە و لەچاو نەورۆزی پێشوو ٢٠٪ زۆرتر بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=بازدید بیش از ۵۳ هزار نفر از جاذبه‌های طبیعی سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاناخەبەر|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230520173354/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="کوردپرێس٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2754055/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%A2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=آمار بازدید گردشگران نوروزی در سردشت ٢ برابر شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لە ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (٢٠٢٣–٢٠٢٤ی زایینی)، سەرجەم ١٢٧ ھەزار گەشتیار لە ڕێگەی [[سنووری کێلێ]]ەوە ھاتوچۆیان کردووە کە بەشێکی بەرچاوی ئەو کەسانە بوون کە لە باشووری کوردستانەوە سەردانی سەردەشتیان کردووە. ئەو ئامارە لەچاو ساڵی پێشوو زیاتر لە دە ھێندە بووە.<ref name="ئیرنا (شوباتی ٢٠٢٤)"/> === تاڤگەی شەڵماش === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی شەڵماش}} [[پەڕگە:(((آبشار شلماش))) - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی تاڤگەی شەڵماش]] تاڤگەی شەڵماش یەکێک لە گرنگترین تاڤگەکانی پارێزگای ورمێیە کە لە شارستانی سەردەشت ھەڵکەوتووە. ئەم تاڤگەیە کە لە دۆڵێکی ئاوەدان و بە گژ و گیا و لە ناو دارستانێکی پڕ و سەرسەوزی نزیک شاری سەردەشتە و یەکێک لە لقەکانی ڕووباری [[زێی بچووک]] ھەژمار دەکرێت.<ref name="Daily">[http://www.iran-daily.com/News/122305.html "سەردەشت شارێکی دیمەنی"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517085956/http://www.iran-daily.com/News/122305.html |date=١٧ی ئایاری ٢٠٢١ }}، ''ڕۆژنامەی ئێران'' (١٣ی تەممووزی ٢٠١٥)</ref><ref>[http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 "تاڤگەی شەڵماش"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821171243/http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 |date=٢١ی ئابی ٢٠١٦ }}، گەشتیاریی ئێران و گەشتیاریی جیھان ئۆنڵاین. (٣٠ی تەممووزی ٢٠١٦)</ref> ئەم تاڤگەیە کە لە ڕاستیدا لە سێ تاڤگە پێکھاتووە، ئێستا وەکوو ھاوینەھەوار و سەیرانگەی لێھاتووە کە لە وەرزی گەرمادا ھەزران کەس ڕووی تێدەکەن. سێ تاڤگەکە لە دوای یەکن و یەکەمیان نزیکی ڕێگای سەرەکییە، بەڵام دووانی تر مەودایەکی زۆرتریان ھەیە و دەبێت بۆ بینینیان بەرەو خوارەوە بەڕێکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/tv/کورتە_بەرنامە-i313639 |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش شاری سه‌رده‌شت |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ڕێگای سەردەشت ھەتا تاڤگەی جوان و سەرنجڕاکێشی شەڵماش، ڕێگایەکی جوان و پڕ لە سەوزایی و دارستانە. ئەو ڕیگایە قیر کراوە و لە شاری سەردەشت بە ئۆتۆمۆبیلەوە ١٥ کیلۆمەتر دوورە کە دەکاتە ٢٠ خولەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش+وێنە |بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220701021721/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، تاڤگەی شەڵماش خرایە ناو ڕیزی ئاسەوارە سروشتییەکانی ئێران و وەکوو ٥ەمین ئاسەواری نیشتمانیی پارێزگای ورمێ تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-20-20/item/4075-2018-06-26-06-45-35 |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش چووە ڕیزی ئاسەوارە سروشتییەکانەوە |بڵاوکەرەوە=سایتی ھەولێر |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ساڵانە گەشتیارانێکی زۆر لە کوردستان، ئێران و تەنانەت جیھانیش ڕوو لەو تاڤگەیە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/27019/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16499334225973&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fku.mehrnews.com%2Fnews%2F27019%2F%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25A4%25DA%25AF%25DB%2595%25DB%258C-%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25DB%2595%25D9%2586%25D8%25AC%25DA%2595%25D8%25A7%25DA%25A9%25DB%258E%25D8%25B4%25DB%258C-%25D8%25B4%25DB%2595%25DA%25B5%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B4-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B4%25D8%25AA%25DB%258C-%25D8%25AF%25DA%25B5%25DA%2595%25D9%2581%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258C-%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA |سەردێڕ=تاڤگەی سەرەنجڕاکێشی شەڵماش/ سروشتی دڵڕفێنی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> === تاڤگەی ڕەزگە === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی ڕەزگە}} تاڤگەی ڕەزگە لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالان]] لە ١٣ کیلۆمەتری باشووری شاری سەردەشت و لە قەراخ شەقامی نێوان سەردەشت و [[ڕەزگە، سەردەشت|ڕەزگە]] ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/so/nujinha-tv/fd-38102|سەردێڕ=تاڤگەی "ڕەزگە" لە ناوچەی ئالان لە شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەم تاڤگەیە لە بەرزایی ١١٥٠ کیلۆمەتری لە [[ئاستی دەریا]] ھەڵکەوتووە و بە جۆری دوو پلیکانی لە سەرەوەی تەختەبەردە بەرزەکان دێتە خوار. لە باکووری تاڤگەی ڕەزگە و لە نزیک گوندی شەڵماش، ''تاڤگەی شەڵماش'' جێی گرتووە.<ref>[https://seeiran.ir/آبشار-رزگه/ آبشار رزگه | جاهای دیدنی ایران - سیری در ایران (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629032852/https://seeiran.ir/%D8%A2%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%B2%DA%AF%D9%87/ |date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}. سەردان لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> تاڤگەکە زیاتر لە ١٥ مەتر بەرزە<ref>[https://kurdpress.com/fa/news/29246/سردشت؛-قطعه-ای-از-بهشت-خیال-انگیز-زمین/ سردشت؛ قطعه ای از بهشت خیال انگیز زمین - کردپرس (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501204403/https://kurdpress.com/fa/news/29246/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%D8%9B-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86/ |date= ١ی ئایاری ٢٠٢٢ }}. سەردان لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> و لە وەرزی بەھاردا لە پڕئاوترین بارودۆخی خۆی دایە، بەڵام بەھۆی ساردی ھەوا باشترین کات بۆ سەردانی، کۆتایییەکانی بەھار ھەتا ناوەندەکانی پاییزە.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/26365-razageh-waterfall/ آبشار رزگه کجاست | عکس + آدرس و هر آنچه پیش از رفتن باید بدانید - کجارو (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204426/https://www.kojaro.com/attraction/26365-razageh-waterfall/ |date=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}. سەردان لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> === چۆمی کەڵوێ === {{ئەمانەش ببینە|زێی بچووک|بەنداوی سەردەشت}} [[پەڕگە:گومه شین - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی چۆمی کەڵوێ لە ناوچەی گۆمەشین]] [[پەڕگە:Sardasht Dam.jpg|وێنۆک|بەنداوی سەردەشت]] چۆمی کەڵوێ بەشێک لە [[زێی بچووک]]ە بە درێژیی ٤٠٠ ھەتا ٤٤٠ کیلۆمەتر، کە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە بەرەو باشووری کوردستان دەڕوات و دواتر دەڕژێتە ناو [[بەنداوی دووکان]] و لەوێشەوە لەگەڵ [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]] و [[کەنداوی فارس]] تێکەڵ دەبێتەوە. بەشێک لە سەرچاوەی ئاویی چۆمی کەڵوێ لە کێوەکانی باکووری ڕۆژاوای [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] دابین دەبێت و لە چەندین سەرچاوەوە وەکوو لاوێن و بادین کە دەڕژێنە ناو تەنگەی گڕژاڵ، ئاو وەردەگرێت و بەرەو دەشتی کەڵوێ لە نزیکی سەردەشت درێژەی دەبێت، ھەروەھا دواتر ئاوی ھەندێک سەرچاوەی دیکە وەکوو شەڵماش و ڕەزگە دەڕژێنە ناو ڕووبارەکە و دوای پێکھێنانی بەشێک لە ھێڵی [[سنووری ئێران و عێراق]] لە [[ناوچەی ئالان]]دا، دەچێتە ناو خاکی ھەرێمی کوردستان و لەگەڵ ئاوی بەنداوی دووکان تێکەڵ دەبێتەوە.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> ھەروەوھا [[بەنداوی سەردەشت]] لەسەر ئەم ڕووبارە ساز کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/your-rudaw-19092021/19092021105620|سەردێڕ=دیمەنی بەنداوی کۆڵەسە لە سەردەشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو ڕووبار و بەنداوە بەھۆی ژینگە و سرووشتی دەوروبەرەوە بووەتە یەکێک لە ناوچە گەشتیارییەکانی شارستانی سەردەشت و ساڵانە ژمارەیەکی بەرچاو لە گەشتیاران سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/your_rudaw_20122018|سەردێڕ=سەردانی گەشتیاران بۆ بەنداوی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەرچەندە ئێستاش جێگای پەرەسەندنی زیاتری گەشتیاری و کشتوکاڵی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/37736/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C|سەردێڕ=ظرفیت سد سردشت؛ ارتقای پتانسیل کشاورزی و گردشگری/ عثمان عباسی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەتا ئێستا لە دەریاچەی بەنداوی سەردەشتدا تەرمی ژمارەیەکی زۆر لە کەسانێک دۆزراوەتەوە کە بەمەبەستی مەلەکردن، خۆکوژی و ھەندێک ھۆکاری تر تێیدا خنکاون<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18408|سەردێڕ=گەڕان بەدوای تەرمی۲ لاوی قوومبوو لە بەنداوی سەردەشت بەردەوامە|بڵاوکەرەوە=ھاژە|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18408 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و ھەروەھا بووەتە شوێنێک بۆ شاردنەوە و نوقمکردنی تەرمی ئەو کەسانەی کە کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency.com/so/zhan/fg-39305?page=8|سەردێڕ=ناسنامەی تەرمی کچە کوژراوەکەی بەنداوی سەردەشت ئاشکرا کرا|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژنان|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> === کانیاوی گڕاوان === {{ئەمانەش ببینە|کانیاوی گڕاوان}} [[پەڕگە:کانی گراوان (1).jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان]] [[پەڕگە:گراوان لای ره به ت gravan - panoramio.jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان لە زستاندا]] کانیاوی گڕاوان سەرچاوەیەکی ئاوی لە [[ناوچەی ڕەبەت]] لە شارستانی سەردەشتە کە بەھۆی تایبەتمەندیی دەرمانی و سروشتی سەرسەوزی دەوروبەری ناوبانگی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 |سەردێڕ=کانیاوێکی سه‌رسوڕهێنه‌ر له شاری سه‌رده‌شت |بڵاوکەرەوە=تەبیان |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220122010113/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گڕاوان لە دەشتێکی یەکدەست سەوز و سەرنجڕاکێش لە نزیک گوندی [[کانی گوێز (ڕوونکردنەوە)|کانی گوێز]] لە مەودای دوو کیلۆمەتریی شاری [[ڕەبەت]] و لە دوازدە کیلۆمەتریی باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری سەردەشت ھەڵکەوتووە کە خاوەن ئاوی کانیاوییە. ڕووباری [[زێی بچووک]] لە تەنیشت ئەو کانیاوە تێدەپەڕێت کە لە وەرزی بەھاردا یەکێک لە پڕئاوترین ڕووبارەکانی ناوچەیە. ئاوی ئەو کانیاوە دەڕژێتە ناو ڕووباری کەڵوێ کە بەشێک لە زێی بچووک دێتە ھەژمار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i347141 |سەردێڕ=گڕاوانی ڕەبەت، سێحری سروشتی دڵڕفێن |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> ھەروەھا گڕاوان کانیاوێکە ئاوەکەی کانزانییە و ھەڵگری خوێیە. ئەو کانیاوە ١٢٠٦ مەتر بەرزە لە [[ئاستی دەریا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang |سەردێڕ=کانی گڕاوان+وێنە |بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107104052/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕۆژانە ژمارەیەکی زۆر گەشتیار لە شارەکانی ئێران، ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ھەروەھا باشووری کوردستان سەردانی ئەو کانیاوە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180920197 |سەردێڕ=كانیی گڕاوان لە سەردەشت |بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === حەمامی کۆن === {{ئەمانەش ببینە|حەمامی کۆن}} [[پەڕگە:حمام کهنه سردشت.jpg|وێنۆک|سەرەوەی حەمامی کۆنی سەردەشت]] حەمامی کۆن یان حەمامی بێستوون حەمامێکی مێژوویی لە سەردەشتە کە لە نزیکی پارکی شار لە ناوەندی ئەو شارەدا ھەڵکەوتووە. [[عەزیزخان موکری]] لە سەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا فەرمانی سازکردنی ئەو حەمامەی دەرکرد. حەمامی کۆن لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٨٨، وەکوو یەکێک لە ''ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران'' بە ژمارەی تۆمارکردنی ٢٠٦٠ ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://seeiran.ir/حمام-بیستون-سردشت/ |سەردێڕ=حمام بیستون سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=seeiran |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://seeiran.ir/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kojaro.com/attraction/43924-bistoun-historical-bath/ |سەردێڕ=حمام تاریخی بیستون (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=kojaro |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو حەمامە وەک شوێنێکی گەشتیاریی سەردەشت دادەنرێت و بڕیار وایە بکرێتە مۆزەخانەی مرۆڤناسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ctmehr.com/News/Index/4550 |سەردێڕ=حمام تاریخی بیستون سردشت استان آذربایجان غربی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ctmehr |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ctmehr.com/News/Index/4550 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == شوێنەکان == === مزگەوتەکان === سەردەشت خاوەنی زیاتر لە ٢٠ مزگەوتە کە بێجگە لە یەکیان، ھەموو مزگەوتی سوننەکانن. سەرۆکی ئەوقاف و کاروباری خێرخوازیی سەردەشت لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٩دا ڕایگەیاند کە ئەو شارە دوو ھێندە زیاتر لەچاو ئاستی شارەکانی دیکەی ئێران خاوەنی مزگەوتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83449527/%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=سردشت، ۲ برابر میانگین کشور مسجد دارد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> مزگەوتەکانی شاری سەردەشت بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://behtarino.com/r/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=مزگەوتەکانی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=behtarino|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> * مزگەوتی سوور (جامیعە) * مزگەوتی نوور * مزگەوتی حاجی ڕەسووڵ * مزگەوتی خانەقا * مزگەوتی چواریاری نەبی * مزگەوتی حەزرەتی ئیبراھیم خەلیل * مزگەوتی میعراج * مزگەوتی شێوەبرایم * مزگەوتی دارولسەلام * مزگەوتی حەزرەتی مەلاسەیدڕەزا * مزگەوتی قیبلە * مزگەوتی حەزرەتی عەلی * مزگەوتی سەرچاوێ * مزگەوتی سەڵاحەددینی ئەییووبی * مزگەوتی محەممەد ڕەسووڵئەڵڵا * مزگەوتی حەزرەتی عوسمان * مزگەوتی بیلالی حەبەشی * مزگەوتی حەزرەتی عائیشە * مزگەوتی ئیمام شافعی * مزگەوتی کانی خان * مزگەوتی شێخ مەولانا * مزگەوتی ھەنگی مەرزیی سەردەشت{{تێبینی|ئەم مزگەوتە تاکە مزگەوتی شیعەکانە لە سەردەشت کە لە ناو بنکەی سەربازیی ئەم شارەدا ھەڵکەوتووە و لەلایەن نیشتەجێبووانی بنکەکە بەکاردەھێنرێت.}} === پارکەکان === سەردەشت خاوەنی ١٠ پارکی سەرەکییە کە بەپێی گەورەییی ڕووبەر بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 بهترین پارک در سردشت|ناونیشان=https://behtarino.com/r/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|بڵاوکەرەوە=behtarino|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> * ھەواری شار * [[پارکی گوڵان (سەردەشت)|گوڵان]] * لالە * ڕەزی جۆڵا * مەشاھیر * کارگەر * شار * وەنەوشە * فەرھەنگیان * وەیسی قەرەنی === ھۆتێلەکان === * ھۆتێلی مروارید * ھۆتێلی واحیدی === زانستگاکان === * زانستگای ئازادی ئیسلامیی لقی سەردەشت * زانستگای پەیامی نووری سەردەشت === گۆڕستانەکان === * گۆڕستانی گردەسوور * گۆڕستانی مەلاپیرە == ئاسایش == فەرماندەی جێبەجێکردنی یاسای پارێزگای ورمێ لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢دا ڕایگەیاند کە بەھۆی کەمبوونەوەی ١٣٪ی دزی و زۆربوونی ١٨٪ی دۆزینەوە و دەستبەسەرکردنی دزەکان لە سەردەشت، ئەو شارە لە ئەو بوارانەوە لە ڕیزبەندی پارێزگادا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84790059/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D9%82%D8%AA-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|سەردێڕ=سردشت در رتبه نخست پیشگیری از سرقت آذربایجان غربی (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> == ڕێگاکان == شاری سەردەشت لەگەڵ شارەکانی [[بۆکان]]، [[ورمێ]]، [[مەھاباد]]، [[بانە]] و [[پیرانشار]] ڕیگای ھەیە. ھەروەھا شاری سەردەشت لە ڕێگای قەڵادزێوە لەگەڵ شارەکانی [[باشووری کوردستان]] پەیوەندیی ھەیە. ڕێگاکانی شاری سەردەشت لەگەڵ ھەندێک لە شارەکانی کوردستان و ئێران بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://behrah.com/map.php |سەردێڕ=نقشه راهها و جاده های - ایران (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=behrah |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221101050902/https://behrah.com/map.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{div col|3}} {| class="wikitable" |- ! شار!! وڵات/ھەرێم!! ڕێگا (کیلۆمەتر) |- | [[ورمێ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٢٥ |- | [[سێرۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٤٠ |- | [[بۆکان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٥ |- | [[ڕەبەت]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٥ |- | [[ماکۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٤٠ |- | [[مەھاباد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٠ |- | [[شنۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٠ |- | [[پیرانشار]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٨٥ |- | [[نەغەدە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٥ |- | [[بانە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٧ |- | [[سەقز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٥ |- | [[بیجاڕ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٦٥ |- | [[سنە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٣١٦ |- | [[کرماشان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٥٠ |- | [[ئیلام]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٠٨ |- | [[تەورێز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٣٤٠ |- | [[زەنگان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٢٨ |- | [[ھەمەدان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٤٣ |- | [[ئەردەوێڵ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٥٤٧ |- | [[قەزوین]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٥٥١ |- | [[ئەراک]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦١٢ |- | [[ڕەشت]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦١٨ |- | [[خوڕەماوە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٢٠ |- | [[کەرەج]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٥٣ |- | [[تاران]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٩٢ |- | [[قوم]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٧٠٦ |- | [[شەھری کورد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٠٨ |- | [[ئەھواز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٣٥ |- | [[ئەسفەھان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٣٧ |- | [[سمنان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٤٠ |- | [[ساری]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٨٠ |- | [[گورگان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١١٣٤ |- | [[یەزد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١١٨٥ |- | [[یاسووج]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٤٦ |- | [[بووشێھر]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٠٠ |- | [[شیراز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٢٠ |- | [[بوژنۆرد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٤٥ |- | [[کرمان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٥٥٠ |- | [[مەشھەد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٦١٢ |- | [[بیرجەند]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٧٠٠ |- | [[بەندەر عەباس]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٨٤٠ |- | [[زاھیدان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٠٥٥ |- | [[قەڵادزێ]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٣٥ |- | [[ڕانیە]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٦٥ |- | [[سەنگەسەر]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٥٠ |- | [[ژاراوە]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٤٥ |- | [[ھەولێر]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ١٨٩ |- | [[دھۆک]]|| {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٣٠٥ |- | [[سلێمانی]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ١٧٧ |- | [[کەرکووک]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٢١٨ |- | [[حاجی ئۆمەران]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٩٤ |} {{div col end}} تێرمیناڵی سەردەشت ھەموو ڕۆژێک لەگەڵ شارەکانی [[بۆکان]]، [[سەقز]]، [[بانە]]، [[ورمێ]]، [[مەھاباد]]، [[نەغەدە]]، [[پیرانشار]]، [[شنۆ]]، [[تەورێز]] و [[تاران]] ھاتوچۆی ھەیە. == کەسانی ناودار == ژمارەیەک لە کەسانی بەناوبانگی سەردەشت لە خوارەوە نووسراون: * [[ئەحمەد بازگر]] * [[ئیبن حاج]] * [[ئیسماعیل سەردەشتی]] * [[بەرزین حەمزەزادە]] * [[خلە دەرزی]] * [[دێبا حیکمەت]] * [[شێرکۆ فایقی]] * [[بێتووشی]] * [[عەبدوڵڵا حەسەنزادە]] * [[عەزیزخان موکری]] * [[فەرەیدوون حەکیمزادە]] * [[مەلا ئاوارە]] * [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] * [[مەلا کەریم فیدایی]] * [[یووسف عەباسزادە]] * [[کاوان محەمەدپوور]] * [[ھاوڕێ ڕەحیمی]] * جەلال حاجیزادە * کەریم حەداد * کەریم مەعرووفزادە * محەممەد کەریمیان * مستەفا نەقیب [[پەڕگە:Azizkhan Mukri Qajar.jpg|وێنۆک|عەزیزخان موکری]] == گەڕەکەکان == گەڕەکانی شاری سەردەشت بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&data=9/N/wVnkDjO0FX/0/n1VqsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNowrccDggPvwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLiXz1qGIdZer5WEU5hzAJAUDsw+PYVdYhxeCoTiaF0zRMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNfKMgyW65wxBUzU5myJiLyB6eVdGTwYJmTcoHgoaNtGHqDXKuaz63yHuUe0q9kAM5NkmWXghd4t7+yhs5DSU+hz4ECp9iGp13sqzmbhXrho7xU/Zzbjz0wJsHtJv8NcvwVM1OZsiYi8iFZGbBEMRP0NalvG1lE7IsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuLomzZT7zgFW4c82gUSuR9WHuUe0q9kAM5NkmWXghd4tv/VCkjHQxJ5+MME49Q5Uwm6EIqDVtOsjwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4pHAs1aLMvlT0oOQb2vFREsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNLaOL3J2697T6/S+m/V2m7rgFBs4s47TuWhi9ahXlnCwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLgM6tVAjKNsY+oewqP/VNZ1R8rRafWseIUqDpPFuGKU5AVM1OZsiYi8JLZacNSSFWt5iUJ13YEp67zWQ0pwBTJYh7lHtKvZADOTZJll4IXeLb/1QpIx0MSe3Xe4XbxpEC7rgFBs4s47TkJk4rdtAWJashcGi4WY3+vCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjyCtDxXi9/OpWEU5hzAJAU5BOUz0GW5NqFvkpeU9WRoTocBx/CZ1roqioIEfzDCMHM3PjnD4ICUcIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuDyXlttCRMHv |سەردێڕ=سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردیپێدیا |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> {{div col|3}} * کانی مەڕێ * بەردەقووچێ * دۆڵتانچک * بەری کەریزەی * ئاشان * ژێروو * بیمارستان * پادگان * سەرچاوێ * حەسارێ * داربەڕوو * سەر قەبران * گردەسوور * کوورپە * سابڵاغیان * نێزەڕۆ * مزگەوتی حاجی ڕەسووڵ شێخانی * تێرمیناڵ * مزگەوتی سوور * بەری کەوەنەی * خانەی فەقیران * شیرکەتی نەوت * سەر سەدێ * ئاشی موباشیری * کانی ساردێ * حەمامی کەوسەر * سەر سازمانێ * خانی حوسێن کەتیرە * شێر و خوورشید * فەرمانداری * ڕەزی جۆڵای * فەتعەلی زادە * چاکە چکۆلە * کانی خانی * کوورەخانەی میرزا وەھاب * شەبەکەی دوو * تەکیەی مەلامینە * جانبازان * فەدەک * ئازادەگان * فەرھەنگیان * شێوەبرایمە {{div col end}} == پەیوەندیی نێونەتەوەیی == === دەستەخوشک === [[پەڕگە:17 avril 2017 07.jpg|وێنۆک|[[ئیپر]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] [[پەڕگە:Night views from Mount Kogane01.jpg|وێنۆک|[[ھیرۆشیما]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] [[پەڕگە:Halabja.jpg|وێنۆک|[[ھەڵەبجە]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] سەردەشت لەگەڵ سێ شاران دەستەخوشکە کە بریتین لە: {|class="wikitable" |- !style="background: #E4AE30; color:#000000" | ئاڵا !style="background: #E4AE30; color:#000000" |شار !style="background: #E4AE30; color:#000000" |وڵات !style="background: #E4AE30; color:#000000" |ساڵی دەستەخوشکایەتی |-style="background: #FFFFFF; color:#000000" |[[پەڕگە:Flag of Belgium (civil).svg|25px]]||[[ئیپر]]||[[بەلجیکا]]||٢٠٠٥{{تێبینی|لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە کۆبوونەیەکی باڵیۆزی ئێران لەگەڵ شارەوانی ئیپر، بەھۆی ئەوەی کە ھەر دوو شاری سەردەشت و ئیپر بوونەتە قوربانی چەکە کیمیایییەکان، پێشنیار کرا ببنە دەستەخوشکی یەکتری کە ئەم پێشنیارە لەلایەن شارەوانیی ئیپرەوە پێشوازی لێ کرا، بەڵام ھەتا ئێستاش بە فەرمی ئەو دوو شارە نەبوونە دەستەخوشک.}}<ref name="ایرنا ۲">[https://irna.ir/news/6324935/ خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ''استقبال شهردار "ایپر" بلژیک از خواهرخواندگی با شهر سردشت ایران'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="مهر ۱">[https://www-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.mehrnews.com/amp/192686/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F192686%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA خبرگزاری مهر: ''استقبال شهردار "ايپر" بلژيك از خواهرخواندگي با شهر سردشت'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.mehrnews.com/amp/192686/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F192686%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="ایسنا ۱">[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8403-07675%2F%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ''شهردار ايپر بلژيك از خواهر خواندگي با شهر سردشت استقبال كرد'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8403-07675%2F%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref> |- |[[پەڕگە:Flag of Japan.svg|25px]]||[[ھیرۆشیما]]||[[ژاپۆن]]||٢٠٠٥<ref name="استانداری ۱">[https://www.ostan-ag.gov.ir/fa/news/print/2f829879-eb29-e911-9c14-000c29ce98b8/سردشت-وارث-تمدن-های-کهن-و-تاریخی-منطقه-با-قاب استانداری آذربایجان غربی: ''سردشت وارث تمدن‌های کهن و تاریخی منطقه با قابلیت‌های جهانی است'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۱۶ بهمن ۱۳۹۷؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325163824/https://www.ostan-ag.gov.ir/fa/news/print/2f829879-eb29-e911-9c14-000c29ce98b8/سردشت-وارث-تمدن-های-کهن-و-تاریخی-منطقه-با-قاب |date=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref><ref name="سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ۱">[https://www.air.ir/ZrqN3Rq سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی: ''شركت دانش‌آموزان ایرانی در مراسم یادبود صلح هیروشیما'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۰ مرداد ۱۳۹۶؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.air.ir/ZrqN3Rq |date=حوزەیرانی ٢٠٢١}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref><ref name="شعار سال ۱">[https://shoaresal.ir/fa/news/68875/سردشت-نخستین-شهر-قربانی-سلاح-شیمیایی-در-جهان سایت خبری-تحلیلی شعار سال: ''سردشت نخستین شهر قربانی سلاح شیمیایی در جهان'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۱ تیر ۱۳۹۶؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525122011/https://shoaresal.ir/fa/news/68875/سردشت-نخستین-شهر-قربانی-سلاح-شیمیایی-در-جهان |date=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> |- |[[پەڕگە:Flag of Kurdistan.svg|25px]]||[[ھەڵەبجە]]||[[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]||٢٠١١{{تێبینی|لە سەرەتای کیمیابارانی سەردەشت و ھەڵەبجە، بەھۆی ھاوشێوەیان بە شێوەیەکی نافەرمی وەک دەستە خوشکی یەکتری داندران، بەڵام لە ساڵی ٢٠١١دا لە سەردانێکی شاندی ھەڵەبجەیی بۆ ساڵیادی کیمیابارانی سەردەشت بە ئەو شارە، شەقامێکی سەردەشت ناوی ھەڵەبجەی لەسەر داندرا و ھەروەھا بە فەرمی ئەو دوو شارە وەک دەستە خوشک دەستنیشان کران.}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://rwmal.net/19424/ |سەردێڕ=یادی کیمیابارانکردنی سەردەشت؛ دەستەخوشک و هاوزامی هەڵەبجە |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |بڵاوکەرەوە=ڕووماڵ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230416155527/https://rwmal.net/19424/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ایران اینترنشنال ۱">[https://old.iranintl.com/فرهنگ-و-زندگی/پس-از-سه‌دهه-آژیر-خطر-همچنان-طنین‌انداز-است ایران اینترنشنال: ''پس از سەدھە آژیر خطر ھمچنان طنینانداز است'' (بە فارسی)، نوشتەشدە در ٦ تیر ١٣٩٧؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122184331/https://old.iranintl.com/فرهنگ-و-زندگی/پس-از-سه‌دهه-آژیر-خطر-همچنان-طنین‌انداز-است |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ٢ بھمن ١٤٠٠.</ref><ref name="فارس ۱">[https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941216001439?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428496522787&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941216001439%2F%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25A8%25DB%258C%25E2%2580%258C%25DA%25AF%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2587-%25D9%2586%25D8%25AE%25D8%25B3%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25A8%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA خبرگزاری فارس: ''بچه‌های بی‌گناه نخستین قربانیان بمباران شیمیایی حلبچه و سردشت'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۱۶ اسفند ۱۳۹۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182612/https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941216001439?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428496522787&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941216001439%2F%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25A8%25DB%258C%25E2%2580%258C%25DA%25AF%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2587-%25D9%2586%25D8%25AE%25D8%25B3%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25A8%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref> |} ڕۆژی سێشەممەی ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ (بەرامبەر لەگەڵ ٧ی پووشپەڕی ٢٧٠٥) بە بەشداریکردنی کۆمەڵێک ژاپۆنی لە شارەکانی [[ھیرۆشیما]] و [[ناگاساکی]]، شەقامێک لە شاری سەردەشت بە ناوی ''شەقامی ھیرۆشیما'' کرایەوە.<ref name="ایرنا ۱">[https://irna.ir/news/6324935/ خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ''یکی از خیابان‌های سردشت به نام «هیروشیما» نام‌گذاری شد'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۷ تیر ۱۳۸۴؛] بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> دواتر لە شاری ھیرۆشیماش شەقامێک بە ناوی ''شەقامی سەردەشت'' کرایەوە.<ref name="ایران ۱">[https://www.magiran.com/article/3684760 ''خیابانی در سردشت خیابانی در هیروشیما'' (به فارسی)، نوشته‌شده در روزنامۀ ایران، دوشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۶، شمارۀ ۶۶۸۱؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501204409/https://www.magiran.com/article/3684760 |date= ١ی ئایاری ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> ھەروەھا شەقامێکی دیکە لە سەردەشت بە ناوی ''شەقامی ھەڵەبجە'' بوونی ھەیە و لە ھەڵەبجەش قوتابخانە و شەقامێک ناوی ''سەردەشت''ی لەسەر داندرا.<ref name="فارس ۲">[https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941225001049?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428756557003&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941225001049%2F%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AD-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25B3%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D8%25B9%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3 خبرگزاری فارس: ''افتتاح نمادین مدرسه و خیابان سردشت در حلبچه عراق+عکس'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۲۵ اسفند ۱۳۹۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182612/https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941225001049?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428756557003&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941225001049%2F%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AD-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25B3%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D8%25B9%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3 |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="دانا ۱">[https://www.dana.ir/news/264447.html/نامگذاری-یکی-از-خیابان-های-حلبچه-به-نام-سردشت-دعوتنامه شبکه اطلاع‌رسانی دانا: ''نامگذاری یکی از خیابان های حلبچه به نام سردشت+دعوتنامه'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۲۲ اسفند ۱۳۹۳؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182613/https://www.dana.ir/news/264447.html/نامگذاری-یکی-از-خیابان-های-حلبچه-به-نام-سردشت-دعوتنامه |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref> لە ڕۆژی ٢٥ی شوباتی ٢٠٢١، شەقامێک لە [[تاران]] ھەڵکەوتوو لە شاڕێگەی شەھید چەمران و سەرتر لە شەقامی باقرخان، ناوەکەی کرای ''شەقامی سەردەشت''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i391241 |سەردێڕ=شەقامێک لە تاران بە ناوی "سەردەشت" دەکرێ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/ku/news/2120/شەقامێکی-تاران-ناوی-%22سەردەشت%22ی-لێنرا/ |سەردێڕ=شەقامێکی تاران ناوی سەردەشتی لێنرا |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس}}</ref> == پێشانگا == <gallery> Sardasht City.jpg|سەردەشت لە ساڵی ٢٠٠٥ سەردەشت.jpg|شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سەردەشت١.jpg|دیمەنی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سردشت - panoramio.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕ Sardasht1.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕی سەردەشت لە ڕۆژدا Sardashtnature4.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕی سەردەشت لە شەودا Spring Nature of Sardasht - March 2007 (3 8601100100 L600).jpg|سەردەشت لە بەھاری ٢٠٠٧ Sardashtkurdishlocaldress.jpg|ڕۆژێکی بارانیی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سەردەشت، زستانی ٢٠٢٢.jpg|سەردەشت لە زستانی ٢٠٢٢ بمب شیمیایی.jpg|شوێنی کیمیاباران کراوی شاری سەردەشت شاخەکانی سەردەشت.jpg|شاخەکانی دەوروبەری سەردەشت </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای ورمێ]] * [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] * [[شارستانی سەردەشت]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Sardasht}} * [https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index وێبگەی فەرمانداریی سەردەشت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230608092507/https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index |date= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} (بە فارسی) * {{ئینستاگرام|shahremasardasht|ھەژماری شارەوانیی سەردەشت}} {{شارستانی سەردەشت}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٩٤٣٨٤٥|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:سەردەشت| ]] [[پۆل:شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] thdxgjcrbbobh8bacfa1z5j9mohcpqr 0 261 1579815 1579707 2026-05-01T12:02:35Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579815 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو= حەسەن زیرەک{{ھن}}Hesen Zîrek |ناوی_کاتی_لەدایکبوون=حەسەن عەبدوڵڵا ڕەحمان<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=س.|یەکەم=ئەنوەر|سەردێڕ=یادی ١٠٠ ساڵەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://bokan.de/|پەڕەکان=٥-٤٨}}</ref> |وێنە=Zirak.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون= {{Birth date|١٩٢١|١١|٢٩}} |شوێنی لەدایکبوون= گەڕەکی [[قەڵای سەردار]]، [[بۆکان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مەرگ= {{Death date and age|١٩٧٢|٦|٢٦|١٩٢١|١١|٢٩}} |شوێنی مەرگ= بۆکان، ڕۆژھەڵاتی کوردستان |ھۆکاری مردن= ژەھراوی کردن، شێرپەنجەی جەرگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئیمپراتۆری گۆرانی و میوزیکی کوردی|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/2054|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110230442/https://knwe.org/KU/Details/2054|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2012020516145264157|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110234949/https://www.kurdipedia.org/?q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەسەن زیرەک: لە نێوان مردنی ئاسایی و تیرۆرکردندا |ناونیشان=https://politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8730&cor=5&related=2 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=politicmedia.net |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224938/https://politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8730&cor=5&related=2 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |شوێنی گۆڕ= [[ناڵەشکێنە]]، بۆکان |پۆتانەکانی گۆڕ= {{Coord|36.5005291|46.2082101|display=inline,title}} |نەتەوە= [[کورد]] |ڕادەی خوێندەواری= [[خوێندەواری|نەخوێندەوار]] |پیشە= [[ھونەرمەند]]، [[گۆرانیبێژ]]، [[وێنەکێش]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرگرییەک لە ھونەرمەند حەسەن زیرەک |ناونیشان=https://hawlati.co/page_detail?smart-id=19882 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=hawlati.co |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231210203759/https://hawlati.co/page_detail?smart-id=19882 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[مەقام]]بێژ، [[شاعیر]]، [[مۆسیقاژەن]] ([[دەف]]ژەن، [[تار (ئامێر)|تارژەن]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ع. |یەکەم=ھێڤی |دوایین٢=پ. |یەکەم٢=سوزانا |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=لێکدانەوەیەکی نوێی میوزیک بۆ شیعرەکانی ئەحمەدی خانی |ناونیشان=https://www.goethe.de/ins/iq/ku/m/kult/kei/25159613.html |journal=work |بەرگ=١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://www.goethe.de/ins/iq/ku/m/kult/kei/25159613.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و [[عوود]]ژەن) |ساڵانی چالاکی= ١٩٥٣–١٩٧٢ |ئایین= [[ئیسلام]] (بڕوانە ''[[حەسەن زیرەک#ئایین|ئایینی حەسەن زیرەک]]'') |ھاوسەر= '''ھاوسەرگیرییە فەرمییەکان:'''{{ھن}}میدیا زەندی، ڕابیعە سەرئەنجام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وتووێژێکی بڵاونەکراوە لەگەڵ میدیا زەندی ھاوسەری مامۆستا حەسەن زیرەک |ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3846 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=haje.ir |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224940/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3846 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=ھاوسەری ھونەرمەند حەسەن زیرەک کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/2023/06/79 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdistanmedia |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224939/https://kurdistanmedia.com/so/news/2023/06/79 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}'''ئەوانەی تر:'''{{ھن}}نزیکەی ٣٠ ھاوسەری تر<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەشقی|یەکەم=ڕەحمان|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|دوایین٢=مەلاقەرە|یەکەم٢=جەمیل|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |شارۆمەندێتی= [[پەڕگە:State flag of Iran (1964–1980).svg|20px|alt=Flag]] [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] |شێواز= [[فۆلکلۆر]]، [[ئیرۆتیزم]] |ناوبانگ= [[مۆسیقای کوردی]]، [[مۆسیقای فۆڵک|فۆڵک]]، [[مۆسیقای کلاسیک|کلاسیک]] |باوک=عەبدوڵڵا |دایک=ئامینە |مناڵەکان= مەھتاب (ئارەزوو)، مەھناز (ساکار)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2103|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.khaktv.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231110224938/https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2103|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |خزمەکان=محەممەدئەمین{{تێبینی|لای خەڵک ناسراوە بە مینە}} (برای گەورە){{ھن}}حوسێن (برای بچووک)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=کەسێکی نزیکی حەسەن زیرەک کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=http://www.nrttv.com/nrt2/detail2/1696|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}</ref>{{ھن}}سارا (خوشک) |ئۆفیس=[[ڕادیۆی کوردیی بەغدا|ڕادیۆی بەغدا]]{{ھن}}[[ڕادیۆی کوردیی تاران|ڕادیۆی تاران]]{{ھن}}[[ڕادیۆی کوردیی کرماشان|ڕادیۆی کرماشان]]{{ھن}}[[ڕادیۆی تەورێز]]{{ھن}}[[ڕادیۆی سنە]]|ناوەکانی تر=بولبولی کوردستان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=بولبولی کوردستان بوو بە ١٠٠ ساڵ|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرھەنگی_ھونەری_وەرزشی-i402978|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)}}</ref> }} '''حەسەن زیرەک''' (٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ لە [[بۆکان]] – ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٧٢ لە بۆکان)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An Introduction to Kurdish Folk Music|ناونیشان=https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=FolkWorks|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731141538/https://folkworks.org/article/an-introduction-to-kurdish-folk-music/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھونەرمەند و گۆرانیبێژێکی [[کورد]] بوو، کە بە یەکێک لە بەناوبانگترین ھونەرمەندانی کورد لە تەواوی [[کوردستان]]دا دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=(تصاویر) بیوگرافی و عکس های حسن زیرک؛ از خوانندگی و شهرت تا مرگ|ناونیشان=https://faradeed.ir/بخش-چهره-ها-45/196126-تصاویر-بیوگرافی-عکس-های-حسن-زیرک-از-خوانندگی-شهرت-تا-مرگ|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=فرادید {{!}} Faradeed {{!}} فرادید|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115950/https://faradeed.ir/بخش-چهره-ها-45/196126-تصاویر-بیوگرافی-عکس-های-حسن-زیرک-از-خوانندگی-شهرت-تا-مرگ|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=M. Gunter|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Historical Dictionary of the Kurds|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ساڵ=November ٤, ٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٧٥٠٧-٤|پەڕەکان=٢٢٠}}</ref> بەرچاوترین کاری، کۆکردنەوەی گەنجینەیەک لە گۆرانی و ئاوازی تۆمارکراوی کوردی بوو بە دەنگی خۆی کە ژمارەیان لە نێوان ١٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kurdish music – Alchetron, The Free Social Encyclopedia|ناونیشان=https://alchetron.com/Kurdish-music|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Alchetron.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115945/https://alchetron.com/Kurdish-music|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ ٢٠٠٠ گۆرانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=بە حەسەن زیرەکبوون ڕەنجی فەرھادی دەوێت|ناونیشان=https://chra.tv/بە-حەسەن-زیرەکبوون،ڕەنجی-فەرهادی-گەر/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Chra.tv|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broughton|یەکەم=Simon|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=gyiTOcnb2yYC&dq=Hassan+Zirak+genius+composed&source=gbs_navlinks_s|سەردێڕ=World Music: Africa, Europe and the Middle East|دوایین٢=Ellingham|یەکەم٢=Mark|دوایین٣=Trillo|یەکەم٣=Richard|بڵاوکەرەوە=Rough Guides|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٨٢٨-٦٣٥-٨|بەرگ=١|پەڕەکان=٣٨١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240714213022/https://books.google.iq/books?id=gyiTOcnb2yYC&dq=Hassan%20Zirak%20genius%20composed&source=gbs_navlinks_s|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=یادی کنیم از بزرگان موسیقی استاد حسن زیرک |ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/gallery/92584830/یادی-کنیم-از-بزرگان-موسیقیاستاد-حسن-زیرک |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=akharinkhabar.ir |زمان=fa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523080216/https://akharinkhabar.ir/gallery/92584830/یادی-کنیم-از-بزرگان-موسیقیاستاد-حسن-زیرک |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زیرەک بەھۆی گۆرانییەکانی لە ناو کوردەکانی [[کورد لە ئێران|ڕۆژھەڵات]] و [[کوردانی باشووری کوردستان|باشوور]] ناسراوە. لە ساڵی ١٩٧٢ لە شاری [[بۆکان]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] کۆچی دواییی کرد و ھەر لەوێش بە خاک سپێردرا. ھەرچەندە حەسەن زیرەک بەھۆی بارودۆخی سەختی ژیانەوە سوودی لە خوێندن وەرنەگرت،<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/agiri_162|سەردێڕ=Agirî 162 (2011 Tîrmeha 6)}}</ref> بەڵام لە ئاوازدانانی [[شیعر]] و [[مۆسیقای کوردی]] شارەزا بوو، ئەم بەھرەیە لەگەڵ دەنگیدا، گۆرانییەکانی لە سەرانسەری کوردستاندا جێی بایەخ کردووە. گۆرانییە کوردییەکانی ھەتا ئێستاش لەناو کوردەکاندا بە تایبەت لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]] لە شوێنە گشتییەکان، سەیرانگا، بۆنە و ئاھەنگەکاندا دەبیسترێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=٤٨ ساڵ تێپەڕ دەبێت بەسەر کۆچی دوایی حەسەن زیرەکی بلیمەت |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/99683 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdistantv.net |زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=«حسن زیرک»، حافظ موسیقی کردی/شعیب خسروی|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/22553/حسن-زیرک-حافظ-موسیقی-کردی-شعیب-خسروی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523083012/https://www.kurdpress.com/news/22553/حسن-زیرک-حافظ-موسیقی-کردی-شعیب-خسروی|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=«بلبل کردستان» ١٠٠ سالە شد|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/22269/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=فارسی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124601/https://www.kurdpress.com/news/22269/بلبل-کردستان-Ù¡Ù%A0Ù%A0-ساله-شد}}</ref> حەسەن زیرەک جگە لە [[زمانی کوردی]]ی زگماکی خۆی (شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])،{{تێبینی|لە شێوەزاری [[ھەورامی]]یش شارەزا ھەبووە}} زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی تورکی|تورکی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=köse|یەکەم=berkehan|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Kurdish Culture|ناونیشان=https://www.hevseltimes.com/post/kurdish-culture|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Hevsel Times|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121445/https://www.hevseltimes.com/post/kurdish-culture|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] و شێوەزاری [[لوڕیی باکووری]]ی تێکەڵاوی گۆرانییەکانی کردووە. ئەو خاوەنی ٣ مەقامە بە تورکی، ٨ مەقام بە فارسی، ٢ مەقام بە ھەورامی و ٦٤ مەقام بە کوردیی سۆرانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=کتاب مجموعە آوازھای حسن زیرک بە چاپ سوم می رسد/ زیرک بیش از 1300 ترانە خواندە است {{!}} کردستان|ناونیشان=https://kordestan.farhang.gov.ir/fa/news/124512/کتاب-مجموعھ-آوازھای-حسن-زیرک-بھ-چاپ-سوم-می-رسد-زیرک-بیش-از-1300-ترانھ-خواندھ-است|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203070533/https://kordestan.farhang.gov.ir/fa/news/124512/کتاب-مجموعھ-آوازھای-حسن-زیرک-بھ-چاپ-سوم-می-رسد-زیرک-بیش-از-1300-ترانھ-خواندھ-است|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زیرەک لەگەڵ ئۆرکێستراکانی مۆسیقای کوردیی برایانی یوسف زەمانی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=زندگینامە: حسن یوسف زمانی (۱۳۱۰-۱۳۸۸)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/87963/زندگینامھ-حسن-یوسف-زمانی-۱۳۱۰-۱۳۸۸|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=ھمشھری آنلاین|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124604/https://www.hamshahrionline.ir/news/87963/زندگینامه-حسن-یوسف-زمانی-۱۳۱۰-۱۳۸۸|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئۆرکێسترای موشیر ھومایۆن شارەدار لە تاران و ئۆرکێسترای [[موجتەبا میرزادە]] لە [[کرماشان]] گۆرانیی پێشکەش کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=من جانشین «میرزادە» در اکستر ڕادیو کردی کرمانشاە بودم / گفتگو بااستاد ابوالقاسم پرندیان نوازندە قدیمی کرمانشاھی|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/6170/من-جانشین-میرزادھ-در-اکستر-رادیو-کردی-کرمانشاھ-بودم-گفتگو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124555/https://www.kurdpress.com/news/6170/من-جانشین-میرزاده-در-اکستر-رادیو-کردی-کرمانشاه-بودم-گفتگو|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=زندگی و آثار استاد 'حسن زیرک' مورد بحث و بررسی پژوھشگران قرار گرفت|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82514468/زندگی-و-آثار-استاد-حسن-زیرک-مورد-بحث-و-بررسی-پژوھشگران-قرار|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=ایرنا|زمان=فارسی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124552/https://www.irna.ir/news/82514468/زندگي-و-آثار-استاد-حسن-زيرك-مورد-بحث-و-بررسي-پژوهشگران-قرار}}</ref> جیا لە ڕادیۆی کرماشان و تاران، زیرەک سەردانی ڕادیۆکانی [[ڕادیۆی تەورێز|تەورێز]]، [[ڕادیۆی سنە|سنە]] و [[مەھاباد]]ی کردووە و گۆرانیی لێ تۆمار کردوون. نازناوی «زیرەک» بۆماوەیی نییە، باوکی و باپیریشی ئەو ناوەیان پێوە نەبووە، بەڵکو لە ساڵی ١٩٥٣ لە ڕادیۆی بەغدا ئەم نازناوەی پێ درا. == ژیان == === سەرەتای ژیان === بەپێی بڕوانامەی لەدایکبوون و بە گوێرەی خەڵکی ناوچەی بۆکان و بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٢١ لە گەڕەکی [[قەڵای سەردار]]، لە شاری بۆکان لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] حەسەن زیرەک لەدایکبووە. عەبدوڵڵا، باوکی حەسەن زیرەک لە سەردەمی منداڵی زیرەک کۆچی دوایی کرد و دواتر ھاوسەرەکەی بەناوی ئامینە کەیفە، توانای چاودێری و بەخێوکردنی منداڵەکانی نەبوو، بۆیە ناچار بوو دووبارە ھاوسەرگیری بکاتەوە و منداڵەکانی بە زیرەکیشەوە نەچوونە [[قوتابخانە]] و کرێکارییان دەکرد بۆ پەیداکردنی بژێوی ژیانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=زیرەک|یەکەم=حەسەن|ناونیشان=https://libris.kb.se/bib/22002860|سەردێڕ=چریکەی کوردستان - چاپی یەکەم|دوایین٢=زەندی|یەکەم٢=میدیا|بڵاوکەرەوە=Intîşaratê Borekeyî|ساڵ=١٩٦٦|ژپنک=٩٦٤٩١٥٢٨٠٦|بەرگ=١|شوێن=تاران، ئێران|زمان=ku}}</ref> حەسەن زیرەک ١ خوشک و ٢ برای ھەبوو؛ زیرەک دەربارەی جێی لەدایکبوونی و خێزانەکەی لە ژیاننامە شیعرییەکەی لە کتێبی چریکەی کوردستان بەم شێوەیە دەڵێت: <blockquote> {{چینی ناوەند}} خەڵکی بۆکانم کوردی خوێن پاکم{{ھن}}برام حسێنە و ئامینە دایکم{{ھن}}ناوم حەسەنە باوکم عەبدوڵڵا{{ھن}}خوشکم سارایە و کاکە مینە کاکم<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=زیرەک|یەکەم=حەسەن|ناونیشان=https://libris.kb.se/bib/22002860|سەردێڕ=چریکەی کوردستان - چاپی یەکەم|دوایین٢=زەندی|یەکەم٢=میدیا|بڵاوکەرەوە=Intîşaratê Borekeyî|ساڵ=١٩٦٦|ژپنک=٩٦٤٩١٥٢٨٠٦|بەرگ=١|شوێن=تاران، ئێران|پەڕەکان=٨|زمان=ku}}</ref> {{کۆتایی}} </blockquote> ژیانی ناخۆش و ئاوارەیی حەسەن زیرەک لەو کاتەوە دەستی پێکرد کاتێک باوکی کۆچی دوایی کرد و دایکی شوی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Hassan Zirak – Alchetron, The Free Social Encyclopedia|ناونیشان=https://alchetron.com/Hassan-Zirak|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Alchetron.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://alchetron.com/Hassan-Zirak}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oggito|ناونیشان=https://oggito.com/icerikler/ruhuyla-direnen-kurt-muzisyen-hesen-zirek/29881|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=oggito.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810124606/https://oggito.com/icerikler/ruhuyla-direnen-kurt-muzisyen-hesen-zirek/29881|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=خوانندە {{!}} بیوگرافی حسن زیرک|ناونیشان=https://forum.1roman.ir/threads/138633/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=انجمن رمان نویسی یک رمان|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115943/https://forum.1roman.ir/threads/138633/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> حەسەن زیرەک بە درێژایی تەمەنی منداڵی و گەنجی چەندین کاری جۆراوجۆری تاقی کردووەتەوە، وەک کرێکاری و شاگردی لە دوکانی خواردنەوە و شیرینی، قاوەچێتی، کارکردن لە چایخانە و بەردەستیی [[کەباب]]چی لە بۆکان و شارەکانی دیکە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تەنانەت چووەتە [[پێنجوێن]]، [[سلێمانی]]، [[مووسڵ]]، [[بەسڕە]]، [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] و [[باشووری ئێران]] بۆ کرێکاری کردن؛ ژیانێکی نائاسایی و ھەژارانەی بردووەتە سەر. کاتێک زیرەک تەمەنی تەنھا ٧ بۆ ٨ ساڵ بوو زۆر حەزی لە گۆرانی و گۆرانیوتن بوو. لەو سەردەمەدا خەڵکی لە بۆکان سەرقاڵی گۆرانیوتن بوون لە کۆڕ و بۆنەی جیاوازدا لە شەقام و بازاڕەکان. یەکێک لەو کەسانەی لەم شارەدا ئاشنای مۆسیقا و گۆرانیوتن بوو و لەم بوارەدا چالاک بوو، گۆرانیبێژێکی [[جوو]]لەکە بوو بە ناوی «شێنگە جوو» کە حەسەن زیرەک گوێی لە گۆرانییەکانی دەگرت و بە ئەگەرێکی زۆرەوە لەو تەمەنەدا شێنگە جوو یەکەم مامۆستای نافەرمی حەسەن زیرەک بووە. حەسەن زیرەک، لە تەمەنی گەنجیدا، ڕۆژێک کاتێک شۆفێری دەکات لە ڕێگای [[سەقز]]–[[بانە]]، لە کاتی کارکردن ئۆتۆمبێلەکەی گڕ دەگرێت و بەھۆیەوە کەسێک گیان لەدەست دەدات؛{{تێبینی|لە ھەندێک سەرچاوە وا باسکراوە کە کەسەکە بەر ئۆتۆمبێلەکە کەوتووە پاشان گیانی لەدەست داوە.}} بەم شێوەیە حەسەن زیرەک [[ئۆتۆمبێل]]ەکە و شوێنی کوشتنەکەی بەجێدەھێڵێت، بۆ ماوەیەکی زۆر بە ترسەوە خۆی دەشارێتەوە، پاشان ئێران جێدەھێڵێت و دەچێتە [[عێراق]] و شاری بەغدا بۆ دابینکردنی بژێوی ژیانی.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=حسن زیرک از کارگری در بووکان تا خوانندگی در بغداد|ناونیشان=https://www.faratab.com/news/4783/حسن-زیرک-از-کارگری-در-بوکان-تا-خوانندگی-در-بغداد|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=فراتاب|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523100103/https://www.faratab.com/news/4783/حسن-زیرک-از-کارگری-در-بوکان-تا-خوانندگی-در-بغداد|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ڕادیۆی کوردیی بەغدا === سەرەتا حەسەن زیرەک دەچێتە پێنجوێن و پاشان سلێمانی، نیشتەجێی گەڕەکی دەرگەزێنی سلێمانی دەبێت، لەوێ لە ھۆتێلێکدا بە شاگردی کار دەکات و ھەر لەوێش ھاوسەرگیری دەکات لەگەڵ ناسکێ؛ و ٦ مانگ لەم ھۆتێلە دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ماوەیەک دەچێتە شاری [[کەرکووک]]، دواتر لە ساڵی ١٩٥٠ زیرەک لە بەغدا لە ''میوانخانەی باکوور'' ({{بە عەرەبی|فندق شمال}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hasan Zirak – The Legend|ناونیشان=https://www.strangerthanparadiserecords.com/hasan-zirak-the-legend.html?source=facebook|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Stranger Than Paradise Records|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115943/https://www.strangerthanparadiserecords.com/hasan-zirak-the-legend.html?source=facebook|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لای جەعفەری خاوەن ھۆتێل دەست دەکات بە شاگردی، زیرەک ماوەی ٤ ساڵ لەم ھۆتێلەدا کاری کردووە. لەو کاتەدا لەگەڵ ناسکێی ھاوسەری بە ڕۆژ لە میوانخانەکە کار دەکەن و شەوانیش لەسەر بانی بیناکە دەمێننەوە و زیرەک لەوێ گۆرانی دەڵێت، ڕۆژێک ھاوپیشە و کەسانی نزیک لە ھۆتێلەکە دەنگخۆشیی حەسەن زیرەک بۆ جەعفەر باس دەکەن، جەعفەریش ھەر زوو تاقیدەکاتەوە و پلەی زیرەک لە ھۆتێلەکە بەرز دەکاتەوە، و ھەموو ھەینییەک لەسەر تەختی میوانخانەی ھۆتێلەکە دەست دەکات بە گۆرانیوتن. ھەواڵ دەچێتە ڕادیۆ و کارمەندانی ڕادیۆ دەچن بۆ میوانخانە تا زیرەک بھێننە ڕادیۆ و وەک کارمەند دایمەزرێنن، پاش ڕازیکردنی جەعفەری خاوەن میوانخانە، زیرەک دەچێتە [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا]] و بە ھاوکاری [[عەلی مەردان]]، نەشەت عەبدولڕەحمان، حەمەی دەروێش کەریم، سەڵاح و عادل عیرفان بەشداری بەشی کوردیی ڕادیۆی بەغدا دەکات و مانگانە چوار گۆرانی بە شەش [[دینار]] پێشکەش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٨}}</ref><ref name=":6"/> حەسەن زیرەک لە ساڵی ١٩٥٣ەوە لە بەشی کوردیی ڕادیۆی بەغدا بەفەرمی دادەمەزرێت.<ref name=":0"/> ھاتنی حەسەن زیرەک بۆ ڕادیۆی کوردیی بەغدا ھاوکات بوو لەگەڵ سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو و بە گوتەی خۆی لەگەڵ ھونەرمەندە ناسراوەکانی [[مۆسیقای کوردی]] ئەو ساڵانە لەوێ بووە، لەوانە عەلی مەردان، [[نەسرین شێروان]]، حەسەن و [[محەممەد عارف جزیری]]، [[شەماڵ سائیب]]، [[تایەر تۆفیق]]، ڕەسوڵ گەردی، ئیلیاس فەڕەنگی و [[قادر دیلان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ia600707.us.archive.org/15/items/majidalhydar_gmail_52/52.pdf|سەردێڕ=حسن زيرك: مدرسة غنائية كوردية صنعتها العفوية وصدق المشاعر|دوایین=بەرواری|یەکەم=ج.|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=ar|پەڕە=١١|بەرگ=٥٢|بڵاوکەرەوە=Sabah Kurdistan|newspaper=Sabah Kurdistan}}</ref> لە ساڵانی سەرەتای کارکردنی لە ڕادیۆی بەغدا، سەرنجی گوێگرانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، بەو پێیەی شارەزایییەکی زۆریی لە ئاواز و گۆرانییە کوردییەکانی ناوچەی [[موکریان]] ھەبوو. ساڵی ١٩٥٨ کاتێک حەسەن زیرەک گەڕایەوە بۆکان، و ھەواڵی ھاتنەوەی زیرەک بڵاودەبێتەوە، عەبدوڵڵا موفتیزادە کە لە [[ڕادیۆی سنە]] کاری دەکرد، دەچێتە لای زیرەک و بانگێشتی دەکات بۆ ڕادیۆی سنە تا گۆرانی لێ تۆمار بکات، ھەر لە ساڵی ١٩٥٨ حەسەن زیرەک دوای وەرگرتنی مۆڵەت لە بەرپرسانی ڕادیۆی کوردی لە بەغدا بڕیاری گەڕانەوەی بۆ ئێران دا؛<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەشقی|یەکەم=ڕەحمان|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|دوایین٢=مەلاقەرە|یەکەم٢=جەمیل|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاش ماوەیەک زیرەک دەچێتە مەھاباد و لەگەڵ میرزا ڕەحیم دەچنە [[ڕادیۆی کوردیی تاران]] کە تازە دامەزرابوو، سەرەتا بە دوو گۆرانی دەنگی تاقی دەکەنەوە و دەستبەجێ وەری دەگرن. === کودەتای عێراق === لە ساڵی ١٩٥٨ شانشینی عێراق لە [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|کودەتایەکدا]] بە سەرۆکایەتی [[عەبدولکەریم قاسم]] و [[عەبدولسەلام عارف]] کەوت و حکوومەتی کۆماری لە عێراق ڕاگەیەندرا. حەسەن زیرەک لە کاتی گەڕانەوەی بۆ بۆکان، دوای ماوەیەک بڕیاریدا بگەڕێتەوە عێراق، لەکاتی ئامادەکاری بۆ گەڕانەوەی، ھەواڵی کودەتاکەی عێراق دڵەڕاوکێ و نیگەرانی زیرەکی لێ دەکەوێتەوە، چونکە ئەوکاتەی لە ڕادیۆی بەغدا گۆرانیبێژ بوو، بەبۆنەی تاج لەسەرنانی [[فەیسەڵی دووەم|شا فەیسەڵی دووەم]]ی عێراق و شا حوسێن لە [[ئوردن]]، لە ڕادیۆی بەغدا ئاھەنگێکی گۆرانی ڕێک دەخرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smets|یەکەم=Kevin|دوایین٢=Sengul|یەکەم٢=Ali Fuat|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Kurds and Their Cultural Crossroads: Kurdish Identity, Media and Cultural Production|ناونیشان=https://brill.com/view/journals/mjcc/9/3/article-p247_2.xml|journal=Middle East Journal of Culture and Communication|زمان=en|بەرگ=٩|issue=3|پەڕەکان=٢٤٧–٢٥٦|doi=10.1163/18739865-00903006|issn=1873-9865|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118135857/https://brill.com/view/journals/mjcc/9/3/article-p247_2.xml|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆر لە ھونەرمەندان لەم ئاھەنگەدا گۆرانی دەڵێن، زیرەکیش کە تازە دامەزرابوو بەو بۆنەیەوە گۆرانییەکی پێشکەش کردبوو: {{شیعر}} {{ب|دە لێدەن لێدەن لە تەپڵی شادمانی|}} {{ب|ئەوا تاجیان نایە سەر حوسێن و فەیسەڵی سانی|}} {{کۆتاییی شیعر}} {{ltr}} {{ltr/end}} پڕوپاگەندە و وتاری بەربڵاو لە ڕادیۆی بەغدا دژی دادوەرە لابراوەکانی ڕژێمی پێشوو و چەندین خۆپیشاندان و ڕاگەیاندن و وتارە یەک لە دوای یەکەکانی گەلانی ناوچەکە و بەتایبەت کورد، بۆ پشتیوانی لە کردەوە شۆڕشگێڕانەکەی عەبدولکەریم قاسم لە ڕووخاندنی شانشینی عێراق، وای کرد حەسەن زیرەک بترسێت لەوەی بگەڕێتەوە عێراق و بیگرن بەبیانوی ئەوەی گۆرانی بۆ حکوومەتی پاشایەتی پێشوو ھەڵگوتووە، چونکە حکوومەتی نوێ ئەو کەسانەی دەستگیر دەکرد کە پێشتر پشتیوانیان بۆ پاشایەتیخوازی دەربڕیوە، بۆیە لە ئێران مایەوە و چاوەڕێی کرد تا دۆخی سیاسی وڵاتەکە ڕوون دەبێتەوە.<ref name=":0"/> کودەتای عێراق وەک شۆڕشی کورد و عەرەب ناو دەبرا، حکوومەتی نوێش وەک حکوومەتێکی کوردی-عەرەبی پێناسە کرا. ڕادیۆی بەغدا پاش [[کۆمار]]یبوون و لەناوبردنی [[پاشایەتی|سیستەمی پاشایەتی]]، بانگەشەیەکی زۆری دژ بە پاشایەتی وڵاتی ئێران دەستپێکرد، لەوەی کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران ھیچ مافێکی سیاسی، فەرھەنگی و کۆمەڵایەتییان پێ نەدراوە بەڵام لە عێراق بەشدارن لە دەوڵەتدا. کاردانەوەی ئەم بانگەشانە دامەزراندنی ڕادیۆی کوردی تاران و پاشان کرماشان بوو، ھەروەھا بڵاوبوونەوەی ''ھەفتەنامەی کوردستان'' لە تاران، کە توانی ھەندێک ئازادی بۆ کورد لە ئێران دەستەبەر بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سلێمانی |یەکەم=ئیدریس |ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863 |سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی |دوایین٢=حوسێنپوور |یەکەم٢=سەڵاح |ساڵ=٢٠١٧-٠١-١٦|پەڕەکان=١٨٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ڕادیۆی کوردیی تاران === بەپێی بەڵێننامەیەک لە ڕێکەوتی ١٢ی نیسانی ١٩٥٨ لەلایەن محەممەد کەیھان، یەکێک لە دامەزرێنەرانی ڕادیۆی کوردی لە [[تاران]]، ئاماژە بە پێدانی مانگانەی دوازدە ھەزار [[تمەن]] دەکات بە زیرەک بۆ پێشکەشکردنی گۆرانی کوردی، ئەمەش ئاماژەیە بۆ سەرەتای ھاوکاری ئەم ھونەرمەندە لە ڕادیۆی کوردی لە پایتەختی ئێران. لە ڕادیۆی تاران ھەندێک جار دەچووە [[ڕادیۆی تەورێز]] و لەوێ گۆرانی تۆمار دەکرد. ئەو بەرھەمانەی کە حەسەن زیرەک لە ڕادیۆی کوردیی تاران تۆماری کردبوو، زۆر جار بە ئامێری مامۆستاکانی وەک حسێن یاھەقی، حەسەن کەسایی، جەلیل شەھناز، جیھانگیر مەلەک، ئەحمەد عیبادی و بە سەرپەرشتیی موشیر ھومایۆن شارەدار تۆماری دەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hunermendê mezin Hesen Zîrek 52 sal berê ji nav me bar kir|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240705030359/https://www.rudaw.net/notfound.html}}</ref> === ڕادیۆی کوردیی کرماشان === [[پەڕگە:Right hasanzirek-1343 (1).jpg|وێنۆک|150px|حەسەن زیرەک لە [[تاقوەسان]] (ڕاست)]] لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٦٢ کاتێک ڕادیۆی کوردیی تاران داخرا، حەسەن زیرەک و ھاوکارەکانی بەرەو [[کرماشان]] بەڕێکەوتن. ڕادیۆی کوردیی کرماشان ناوەکەی گۆڕدرا بۆ ''بەشی کوردیی ڕادیۆ ئێران''. ئەم ڕادیۆ نوێیە دەنگی نێودەوڵەتیی ئێران بوو، بەمەش کاتژمێری پەخشەکانی زیاتر بوو، پەخشەکەی بەشێکی زۆریی وڵاتانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ی دەگرتەوە. ھاتنی حەسەن زیرەک بۆ کرماشان و پەیوەندیکردن بە گرووپ و ھاوکارەکانی ڕادیۆ، ئۆرکێستراکەی زیاتر چالاکتر کرد، کە چەند ساڵێک بەو چالاکییە مایەوە و ھەنگاوی گەورەی لە بەرھەمھێنانی مۆسیقا و گۆرانی کوردیدا نا. سەرۆکی ئۆرکێستراکە محەممەد عەبدولسەمەدی بوو، و کلارنێتژەنی ئەوێ بوو. لە ساڵانی دواتردا، مەحموود بللووریی عودژەن، و سەرجەنتی زەید یەحیای کلارنێتژەن، بۆ ئەم گرووپە زیادکران. حەسەن زیرەک لە ڕادیۆی کوردیی کرماشان بە ھاوکاریی لەگەڵ ھونەرمەندانی دیاری کرماشان وەک [[موجتەبا میرزادە]] ([[کەمانچە]])، محەممەد عەبدولسەمەدی ([[قەڕانی]])، ئەکبەر عیزەدی ([[سەنتوور]])، ئاستوار دەروێشی ([[تار]]) و بەھمەن پولەکی و مورتەزا قەسری (کەمانچە و تێمپۆ) گەلێک گۆرانی تۆمار کرد، بەرھەمەکانی حەسەن زیرەک لە ڕادیۆی کرماشان بە باشترین بەرھەمەکان و سەردەمی زێڕینی دادەنرێن. سەبارەت بە گۆرانی و ئاواز، حەسەن زیرەک لەگەڵ موجتەبای میرزادە کە ئەوکات تەمەنی تەنیا ١٦ ساڵ بوو، وتووێژی دەکرد و زانیارییەکی بەرفراوانی لەسەر گۆرانی کوردی پێ دەدا، ئەمەش وای کرد میرزادە ھێندەی تر ئارەزووی بچێتە بوارەکە. میرزادە چەندین جار ئاماژەی بەوە کردووە «بوونی حەسەن زیرەک لە کرماشان زۆر بەسود بووە» چونکە ئەوی بە مۆسیقای کوردی ناساندووە و لە ڕێگەی زیرەکەوە چەندین گۆرانی و ئاوازی کوردی ناسیوە و وای کردووە شێوازی ژەنینی جیاواز بێت. حەسەن زیرەک لە ماوەی ٣ ساڵی ژیانی لە [[کرماشان]]، ناو و ناوبانگێکی گەورەتری بۆ خۆی تۆمار کرد، بەجۆرێک زۆربەی ڕۆژەکان چەند کەسێک کە ئارەزویان لە دەنگی بوو لە ناوچە جیاجیاکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران و باشووری کوردستانەوە دەھاتن بۆ سەردانی و ئەویش لە ماڵەکەی خۆیدا میواندارییانی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=حسن زیرک در ڕادیو کُردی کرماشان|ناونیشان=https://www.faratab.com/news/5235/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86-|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=فراتاب|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523101130/https://www.faratab.com/news/5235/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86-|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دەرکردنی لە ڕادیۆ === دوای بەدەستھێنانی ناوبانگ، ھەندێک کەس لە ئێران ڕێگریان لە حەسەن زیرەک کرد درێژە بە چالاکییەکانی بدات و بە ھۆکاری جۆراوجۆر لە ڕادیۆکانی تاران و کرماشان دەریان کرد. {{وتە١|کە شێخ عابدی سەراجدەدینی سەرۆکی بەرنامەی ڕادیۆی کوردیی تاران بوو، کاتێک حەسەن زیرەک ھاتبووە مەیدانی ڕادیۆکە، شێخ عابدی بە دەرگاوانی ڕادیۆکەی گوتبوو ڕێگە نەدات بە ھیچ شێوەیەک حەسەن زیرەک بێتە ژوورەوە، ئەمەش زیرەک خەمبار دەکات و دەیەوێت بگەڕێتەوە بەغدا و چیتر نەگەڕێتەوە تاران، بەڵام لەکاتی گەیشتنی بۆ بەغداش دەیگرن و دەیخەنە بەندیخانەوە|میدیا زەندی}} لە ساڵانی ١٩٦٢ و ١٩٦٤ ژیانی کارکردنی حەسەن زیرەک بەرەو دابەزین چوو و حکوومەت پارەی پێ نەدەدا، بەرپرسی ڕادیۆی کوردی ئەوکات [[شوکروڵڵا بابان]] وتی «نزیکەی ١٥٠٠ گۆرانیمان بە دەنگی حەسەن زیرەک تۆمار کردووە، چیتر پێویستمان بە حەسەن زیرەک نییە».{{تێبینی|لە باسی دەرکردنی ''[[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]]''، [[عیسا پژمان]] باس لە ساواکیبوونی شوکروڵڵا بابان دەکات و بە پیاوی حکوومەت ناوی دەبات، لەوانەیە ھەر ئەمە ھۆکاری دەرکردنی زیرەک بووبێت لەلایەن ئەو کەسانەوە}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=حسن زیرک؛ ڕاوی ملودی ھای عشق و ھجران!|ناونیشان=https://www.faratab.com/news/2494/حسن-زیرک؛-راوی--ملودی-ھای-عشق-و-ھجران!|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=فراتاب|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609205159/https://www.faratab.com/news/2494/حسن-زیرک؛-راوی--ملودی-ھای-عشق-و-ھجران!|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|پەڕەکان=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125107/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>زیرەک لە سەردەمی خۆیدا گوێگرێکی زۆری لە ڕادیۆ کوردییەکانی بەغدا و کرماشان و تاران ھەبووە، ھەر ئەمە زۆر جار بووەتە ھۆی ئیرەیی ھونەرمەندانی سەردەمی خۆی؛ زیرەک نەک بە تەنھا لەلایەن خەڵک و حکوومەتەوە ئازار دراوە، بەڵکو لەلایەن ھونەرمەندانی ئەو سەردەمەش تووشی سووکایەتی و ئازاردان بووەتەوە؛ لەوانەش [[شەماڵ سائیب]]ە، کە بە سڕینەوەی چەند بەرھەمێکی زیرەک لە ڕادیۆی بەغدا تۆمەتبار دەکرێت، شەماڵ سائیب خۆیشی ئەمەی پشتڕاست کردووەتەوە، بەڵام وەک خۆی دەڵێت «تەنیا یەک گۆرانی لە ئەرشیڤدا سڕیوەتەوە».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سالار|یەکەم=ئەحمەد|ناونیشان=https://lib.cihanuniversity.edu.iq/index.php?p=show_detail&id=9663|سەردێڕ=شەماڵ سائیب: ژیان و ھونەر|دوایین٢=شەماڵ س.|یەکەم٢=ژیمۆ|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ئاراس|ساڵ=٢٠١٠|شوێن=ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٧٦|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عەتا|یەکەم=محەممەد|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=لە یادی یۆبیلی زێڕینی ماڵاوایی حەسەن زیرەکدا|ناونیشان=https://muziknas.com/260620232/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Muziknas|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629210538/https://muziknas.com/260620232/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕادیۆی کوردیی بەغدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/documentari01022015muh|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240630144643/https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/documentari01022015muh}}</ref> ساڵی ١٩٦٦ کاتێک لە ئێران ڕێگەی پێنادرێت، دێتەوە عێراق بە ھیوای دامەزراندنەوەی لە ڕادیۆی بەغدا، لەوێ تاقی دەکەنەوە بۆ ئەوەی وەک گۆرانیبێژ وەری بگرنەوە، بەڵام دەری ناچێنن و پێی دەڵێن «دەنگت بۆ ڕادیۆ ناگونجێ» و ھیچ گۆرانییەکی بۆ تۆمار ناکەن، لەکاتێکدا لە سەردەمی بوونی خۆی لە ساڵانی سەرەتای پەنجاکان ھەتا ساڵی ١٩٥٨ بەشێکی زۆری گوێگرانی ڕادیۆی بەغدا گوێگری حەسەن زیرەک بوون، بۆیە لەوێش جێگای بۆ ناکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ڕادیۆی کوردی لە بەغدا بڵاوکرایەوە|ناونیشان=http://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&jmare=341&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.metroo.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629210535/https://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&jmare=341&Jor=1}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا عارف ئیبراھیمپوور، لە پڕۆگرامێکدا کە لەلایەن وەشانی فارسی [[دۆیچە ڤێڵ]]ی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] پەخشکرا، پرسی ناکۆکی و دوورخستنەوەی حەسەن زیرەک لەلایەن مەزھەر خالقییەوە لە ڕادیۆی کرماشان ھێنرایە بەرباس، لە کۆمەڵگا و لایەنە ھونەرییەکانەوە ھەندێک کەس ئەم بابەتەیان بە ساختە و ناڕاست ناوبرد بۆ پشتگیریکردن لە مەزھەر خالقی. تا ئەو کاتەی حیسامەدین ئەمین یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی شاری [[سنە]] کاردانەوەی نیشاندا، و سەبارەت بە پەیوەندی نێوان حەسەن زیرەک و خالقی وتی: {{وتە١|دوای ئەوەی حەسەن زیرەک ھاتە ڕادیۆ و ناوبانگی دەرکرد، بە ناڕەوا و نەشیاو مامەڵەیان لەگەڵدا کرد، حەسەن زیرەک کەسێکی سادە و بێتاوان بوو. بێ ترس دەیڵێم خاڵێکی پەیوەندیی باش لەگەڵ زیرەک لە نێوانیاندا نەبووە و تەنانەت یەکێک لە ھۆکارەکانی بەختی خراپ و لێکەوتەی ئاوارەیی زیرەک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=وقایع تاریخی از روابط مظهر خالقی و حسن زیرک |ناونیشان=https://kurdpress.com/details.aspx?id=79175 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org |زمان=fa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201022082138/https://kurdpress.com/details.aspx?id=79175 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} === بەندیخانە === [[پەڕگە:Zirak-zendan.png|وێنۆک|150px|وێنەی حەسەن زیرەک بە پلاکی گرتووخانەوە لە زیندانی کرماشان]] دوای دەرکردنی لە ڕادیۆکانی ئێران و لە ڕادیۆی کوردیی بەغدا، زیرەک لە عێراق دەستگیر دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/minhac_a_dibistane_li_rojava/MINHAC%20A%20DIBISTANA%20ROJAVA/Seretayî/Seretayî%20-%20Refa%20Şeşemîn/MUZÎK06/page/35/mode/1up|سەردێڕ=پەڕتووکی میوزیک ‒ ئاستی شەش|بڵاوکەرەوە=Rêveberîya Xweser a Rojava yê Kurdistan ê|شوێن=[[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]]|پەڕەکان=٣٥}}</ref> ٦ مانگ لەوێ زیندانی و [[ئەشکەنجە]] دەدرێت، کە زیرەک لە تۆمارێکدا بە دەنگی خۆی سەبارەت بە [[ئەشکەنجە]]دانی لە عێراق دەڵێت: {{وتە٢|١٨ شەو لە زیندانی کەرکووک بووم، بۆ ماوەی ٦ مانگ لەلایەن ڕێکخراوی ئاسایشی نیشتمانیی عێراقەوە چەندین جار ئەشکەنجە دەدرام، لە شارێکەوە دەیانبردم بۆ شارێکی تر، کەس لە بارودۆخی نەپرسیم.|bgcolor=#FEF6E1}} دوای ئازادبوونی زیرەک لە عێراق لەسەر سنوورەکانی عێراق–ئێران،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bengio|یەکەم=Ofra|سەردێڕ=Kurdish Awakening|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdishawakening0000unse|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ساڵ=November ١٥, ٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٥٨١٣-١|زمان=ئینگلیزی}}</ref> دیسان لەلایەن [[ساواک]]ەوە بە تۆمەتی سیخوڕی دەستبەسەر دەکرێت و ماوەیەک لە زیندانی کرماشان بەسەر دەبات. حەسەن زیرەک لەو کاتەدا داوای لە بەڕێوەبەرانی ڕادیۆکان کرد بیگەڕێننەوە بۆ کارکردن، بەڵام ئەوان ڕازی نەبوون بە داواکارییەکەی و ھەر لەو کاتەوە زیرەک لە ئاھەنگی ھاوسەرگیری و بۆنە ناوخۆیییەکان گۆرانی دەگوت. === کۆتایییەکانی ژیان === دوا ساڵەکانی تەمەنی حەسەن زیرەک لە ناخۆشی و دەربەدەریدا بەسەر برد و زۆر گرنگی بە گۆرانیوتن نەدەدا. زیرەک لە ماوەی ٥٠ ساڵی تەمەنیدا چەندین جار بە شێوازی جیاواز ھەراسان دەکرا، ھەر لە زیندانیکردنی لە عێراق تا گێچەڵ پێکردنی لەلایەن ساواکەوە{{تێبینی|ساواک: واتا «ڕێکخراوەی ئاگاداربوون لە ئاسایشی وڵات» ({{بە فارسی|سازمان اطلاعات و امنیت کشور}}) بەرچاو ڕوونیی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئەوکاتی]] ئێران بوو لەژێر چاودێریی سوپادا، ئەم ڕێکخراوە ئەرکی پاراستنی ئێران بوو لە مەترسییەکانی نەیارانی ناوەوە و دەرەوەی.}} لە ئێران و دەرکردنی لە ڕادیۆی کوردیی کرماشان و ڕەتکردنەوەی لەلایەن ھونەرمەندانی دیکە و ھاوکارەکانی لە ڕادیۆدا، دڵتەنگیی زیرەکی لێکەوتەوە. زیرەک ھێندە لەم ڕووداوانە بێزار ببوو کە لە تۆمارێکی دەنگیدا دەڵێت: {{وتە٢|لە بەینی دوو سێ کێودا چاخانەیەکی پرتوکاو و ناخۆش عەجایبم ھەیە، ئەگەر بێن تەماشا بکەن سەرسام دەبن کە من چۆن لێرە دەژیم؛ ھونەر ھیچ سوودێکی بۆ من نەبوو، چونکە کوردم و بە زمانی کوردی قسە دەکەم، ھونەر لە نێو کورددا جێگای نییە، وا دەمرم و ماڵاوایی دەکەم، بچمە ژێر گڵەوە بۆ ئەوەی جارێکی تر بەشەری کورد نەبینم.<ref>تۆماری دەنگیی حەسەن زیرەک لەلایەن میرزا کەریم خۆشناو، لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧١</ref>|bgcolor=#FEF6E1}} [[ئێرانی پەھلەوی|حکوومەتی ئێران]] ھەموو کات ویستویەتی بە شێوەیەک حەسەن زیرەک ئەشکەنجە بدات، لە ڕێگەی تۆمەت خستنە پاڵ و بزڕکاندن؛ زیرەک و میدیا زەندیی خێزانی کاتێک لە ڕادیۆی تاران بەرنامەیەک پێشکەش دەکەن بە ناوی «ئێمە و گوێگرەکان» لە بەرنامەکەدا خەڵک و ھەوادارانی حەسەن زیرەک پەیوەندییان دەکرد و سڵاویان لە ناوبراو دەکرد و گۆرانی بۆ دەگوتن، دەربارەی ئەم بەرنامەیە لە بەڵگەنامەی ژمارە /٣١١/٧٦٣ی ساواک لە ڕۆژی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٦١دا دەڵێت «بەرنامەی ڕادیۆی تاران، بووە بە ئامرازی پەیوەندیکردن بە کوردانی عێراقەوە، لەبەر ئەوەی ڕۆژی چوارشەممەی ڕابردوو لەژێر ناونیشانی ''ئێمە و گوێگرەکان'' پەیامی حەسەن زیرەک لە ڕێگەی میدیای زەندییەوە ڕەوانە کراوە بۆ کەسێکی عێراقی دانیشتووی شاری کەرکووک»، ئەمەش دەرخەری ئەوەیە ساواک بەدوای بیانوودا گەڕاوە تا زیرەکی پێ تۆمەتبار بکات بە بەڵگەی لاوازەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٢٣|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=[[سلێمانی]]، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٣١}}</ref> کاتێک لە عێراق دەستگیر دەکرێت، ڕەوانەی چەندین بەندیخانەی شارەکانی دەکەن، یەک لەو شارانەش سلێمانییە، زیرەک لەوێ لەسەر گۆرانیوتن لێیدراوە و سووکایەتی پێکراوە، زۆر جاریش لەبەر ئەوەی نەیتوانیوە گۆرانی بڵێت، لێی دراوە. لە بەندیخانەی تەورێز لەبەر ئەوەی لە ڕیزی زیندانییەکان دەکۆکێت، سووکایەتی پێدەکرێت و پێی دەوترێت «نابێ بە کوردی بکۆکیت»،<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/20240627_20240627_0704|سەردێڕ=ژمارە ٢٧ی گۆڤاری دیوان|بڵاوکەرەوە=دیوان|ساڵ=٢٠٢٣-٠٨-٠١|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١١٣}}</ref> ھەروەھا لە بەندیخانەی ورمێش زیندانی کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=چلۆن ھونەرمەند ماملێ لە پەتی سێدارە ڕزگاری بوو؟ لە زمانی حامید ڕەشیدی زەرزاوە|ناونیشان=https://mamle.net/archives/13154|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ}}</ref> زیاتر لە ١٥ جار ماڵی لە ئێرانەوە گواستووەتەوە بۆ عێراق و لە عێراقیشەوە بەرەو ئێران، لە ئێران پێی وتراوە «پیاوی ڕژێمی عێراق» و لە عێراقیش پێی وتراوە «سیخوڕی شای ئێران»، تەنانەت [[گەلانی تورک|تورکەکانیش]] مامەڵەی باشیان نەکردوە لەگەڵیدا.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەمێرانی|یەکەم=ئارام|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==== کانی مەلا ئەحمەد ==== ناوچەیەکی دوورە دەستی سەر سنوور بوو لە شاری [[بانە]]، زیرەک لەگەڵ ڕابیعەی ھاوسەری، بە یارمەتیی میرزا کەریم خۆشناو{{تێبینی|میرزا کەریم ھاوڕێ و دۆستێکی نزیکیی حەسەن زیرەک بوو}} چایخانەیەکی لێ کردبووەوە و بەڕێوەی دەبرد، کە دواتر ناسرا بە «گازینۆی زیرەک». زۆر جار ھونەرمەندان و ڕۆشنبیران لێرە کۆدەبوونەوە، چ چایخانەکە و چ ئەوانەی سەردانی چایخانەکەیان دەکرد لەلایەن ساواک چاودێری دەکران. ساواک کە بەردەوام دەیویست گێچەڵ بە زیرەک بکات، ھەر جارەو بەشێوازێک کۆمەڵێک چەقۆکێش و شەقاوەی دەنارد بۆ ئەوەی زیرەک شوێنەکە بەجێ بھێڵێت و بێکار بمێنێت. لە دواتریشدا زیرەک شوێنەکەی بەجێھێشت و چووەوە بۆکان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٦٧|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Surûş|یەکەم=Ebdulkerîm|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=V6iGEAAAQBAJ&pg=PA190&dq=hesen+zîrek&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwimwOWRy8GHAxWfBdsEHV4ZEOoQ6AF6BAgJEAM|سەردێڕ=Newayên Mutrib û Çengên Kurdan|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Pak Ajans Yayincilik Turizm Ve Diş Ticaret Limited şirketi|ژپنک=٩٧٨-٦٢٥-٧٣٨٣-٤٧-٩|پەڕەکان=١٩١|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115946/https://books.google.iq/books?id=V6iGEAAAQBAJ&pg=PA190&dq=hesen+zîrek&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwimwOWRy8GHAxWfBdsEHV4ZEOoQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=hesen%20zîrek&f=false|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کۆچی دوایی === [[پەڕگە:Hassanzirak-keyhan1350.jpg|وێنۆک|ڕاست|200px|بڵاوکراوەیەکی ڕۆژنامەی کەیھان، دەربارەی ھەواڵی نەخۆشکەوتنی حەسەن زیرەک، تاران]] [[پەڕگە:Hesen Zirek tomb 2014-08-01.jpg|وێنۆک|گۆڕی حەسەن زیرەک (چەپ) و گۆڕی [[قالەمەڕە]] (ڕاست) لە بۆکان.]] ماوەیەک لە شاری [[شنۆ]] مایەوە و دواتر بە سەختی نەخۆش کەوت، لەلایەن بنەماڵەکەیەوە گەڕێنرایەوە بۆ بۆکان و لە نەخۆشخانەی شارەکە خەوێندرا. حەسەن زیرەک دوای ھەفتەیەک و چەند ڕۆژێک لە نەشتەرگەرییەکی نەخۆشخانەی بۆکان،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/agiri_090|سەردێڕ=Agirî 90 (2008 Hezîranê 31)}}</ref> لە کاتژمێر ٨ بۆ ٩ی شەوی ٢٦ی{{تێبینی|بەپێی ھەندێک سەرچاوە ئەم ڕێکەوتە ٢٨ی حوزەیرانە و بەپێی ھەندێکی تریش ٢٤ی حوزەیرانە}} حوزەیرانی ١٩٧٢ لە تەمەنی ٥١ ساڵیدا، لە ماڵی خوشکەکەی لە شەقامی سەقز، بەھۆی [[شێرپەنجە|شێرپەنجەی جگەر]]ەوە کۆچی دواییی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=١٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Azad|یەکەم=Younesi|سەردێڕ=Merciless|بڵاوکەرەوە=Austin Macauley Publishers|ساڵ=June ٢١, ٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨-١-٠٣-٥٨٣٨٠٠-٤|شوێن=[[لەندەن]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]|پەڕەکان=١٧|زمان=ئینگلیزی}}</ref> و لە گۆڕستانی بۆکان بە خاک سپێردرا؛ بەڵام دوای ٣٧ ڕۆژ لەسەر ڕاسپاردەی خۆی، لە گۆڕەکەی دەرھێنرا و لە دامێنی [[ناڵەشکێنە|کێوی ناڵەشکێنە]] بە خاک سپێردرا.<ref>https://www.kurdistan24.net/ckb {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240518220235/https://www.kurdistan24.net/ckb |date=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kerber|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=C7nqAwAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&lpg=PA1&pg=PA217|سەردێڕ=Iran: Islamischer Staat und jahrtausendealte Kultur|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Trescher Verlag|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٩٧٩٤-٢٩٨-١|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731131228/https://books.google.iq/books?id=C7nqAwAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&lpg=PA1&pg=PA217#v=onepage&q&f=false|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=لە ٥١یەمین ساڵیادی کۆچی، بەشێک لە ژیاننامەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://shafaq.com/ku/هونه-ر/ل-م-ن-سا-اد-وو-ردن-ب-ش-ل-اننام-ح-س-ن-ز-ر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=شەفەق نيوز|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731131238/https://shafaq.com/ku/هونه-ر/ل-م-ن-سا-اد-وو-ردن-ب-ش-ل-اننام-ح-س-ن-ز-ر}}</ref> لە کاتی کۆچی دوایی حەسەن زیرەکدا، [[بی بی سی فارسی|ڕادیۆی بی بی سی]] باس لە کۆچی دوایی ھونەرمەندەکە دەکات و دەڵێت: «تاکە ھونەرمەندی [[کورد|گەلی کورد]] لە نەخۆشخانەی بۆکان کۆچی دوایی کرد».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پایگاه خبری زریان موکریان - آخرین لحظه های زندگی حسن زیرک به ڕوایت رفیقِ روزهایِ بیمارستانش|ناونیشان=https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=42389073&news=آخرین%20لحظه%20های%20زندگی%20حسن%20زیرک%20به%20روایت%20رفیقِ%20روزهایِ%20بیمارستانش|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ziryanmukryan.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629230752/https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=42389073&news=آخرین%20لحظه%20های%20زندگی%20حسن%20زیرک%20به%20روایت%20رفیقِ%20روزهایِ%20بیمارستانش|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە گێڕانەوەیەکی ڕابیعە سەرئەنجام، ھاوسەری حەسەن زیرەک، باس لە دواھاتی کۆچی دواییی زیرەک دەکات: {{وتە١|دوای مردنی زیرەک تیمێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] لە تارانەوە ھاتن سەردانی گۆڕەکەیان کرد لە ناڵەشکێنە، و پارەیەکی باشیان بۆ پێشنیار کردین تا ماوەیەک زیرەک لە گۆڕەکەی دەربھێنن و نموونەیەک لە گەرووی لێ بکەنەوە و ڕەوانەی تاقیگەی بکەن، بەڵام ئێمە ڕازی نەبووین.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١٣٦|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} ==== ژەھراویکردن ==== [[پەڕگە:Hassanzirak-kurdish singer (3).png|وێنۆک|حەسەن زیرەک لە نەخۆشخانەی شیر و خورشید لە بۆکان، ١٩٧٢]] گومان لە کۆچی دوایی حەسەن زیرەک ھەیە لەوەی کوژرابێت، لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا لە سەرچاوە کوردییەکاندا باس لەوە دەکرا، مردنی زیرەک لەناکاو بووە و ھۆکاری مردنەکەی ژەھراویکردن بووە؛ ڕووداوەکە لە کاتی ئاھەنگێکی ھاوسەرگیری ڕوویداوە لە شاری [[مەھاباد]]، و زیرەک لەلایەن ژنێکەوە خواردنی ژەھراوی پێدراوە، ئەمە لە نەخۆشییەکەیدا بەدی کراوە.<ref name=":3"/><ref name=":2"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٦٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕۆژی ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٠ کاتژمێر شەشی ئێوارە لە ماڵی ڕابیعە سەرئەنجام لە شاری [[ھەولێر]]، لە چاوپێکەوتنێکی تۆمارکراودا،{{تێبینی|چاوپێکەوتنەکە لە ژمارە ١٤٦ی ھەفتەنامەی بەدرخان بڵاوکراوەتەوە}} ڕابیعە لەبارەی نەخۆشییەکەی زیرەکەوە دەڵێت: {{وتە١|زیرەک ھیچ جۆرە نەخۆشییەکی نەبوو، ڕۆژێک چووە ئاھەنگێک، ئێوارە ئاگاداریان کردمەوە زیرەک لە نەخۆشخانەیە و نەخۆشە، کە چووم بێ ھۆش بوو. ژنێک لەوێ بوو و پێی گوتم زیرەک لەلایەن ساواکەوە ژەھرخوارد کراوە}} == ژیانی کەسی == [[پەڕگە:Genealogy of Hasan Zirak.png|وێنۆک|درەختی بنەماڵەیی حەسەن زیرەک]] حەسەن زیرەک نەک تەنھا بەھۆی بەھرەی لە مۆسیقادا، بەڵکو بە شێوازی ژیانیشی، بە شێوەیەکی بەرفراوان بەتایبەت لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ناسراوە؛ ئارەزوویەکی زۆری لە جلوبەرگ و پۆشاک ھەبووە و گرنگی زۆری پێدەدا، بەرگدووری تایبەتی لە سلێمانی و بۆکان بۆ جلوبەرگەکانی تەرخان کردبوو، پارەیەکی زۆری لەو بوارەدا بەفیڕۆ دەدا. ماڵباتی حەسەن زیرەک لە بۆکان بە توانا و جەستە بەھێزەکەیان ناسراو بوون، نازناوی باوکی زیرەک «زلە بۆکانی» بوو، زیرەک و ھاوڕێکانی لە سەردەمی لاوێتیدا بە کۆڵانەکانی بۆکاندا دەگەڕان بۆ زۆرانبازی و شەڕکردن. لە تاران زۆربەی ئێواران بانگێشتی گەشتیارە کوردەکانی دەکرد بۆ نانخواردن و خەوتن لە ماڵەکەی. دۆستایەتییەکی بەھێزی لەگەڵ شێخانی تەریقەت ھەبوو لە [[خانەقای زەنبیل]] بەتایبەت [[سەید کامیل ئیمامی]]ی شاعیر و سەیدی نورانی؛ گۆرانی «شەو» شیعرێکی سەید کامیل ئیمامییە و وەک داواکاری پێشکەشی حەسەن زیرەکی کردووە تا بیکاتە گۆرانی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەشقی|یەکەم=ڕەحمان|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|دوایین٢=مەلاقەرە|یەکەم٢=جەمیل|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فۆڕمی دەرخستن ({{بە فارسی|اظهارنامە}})، بەڵگەیەکی فەرمیی حکوومەتی ئێرانی سەردەمی [[ڕەزا شا]]ی [[شانشینی پەھلەوی|پەھلەوییە]] کە باوک یان دایکی منداڵ جێبەجێیان دەکرد و داوایان دەکرد ناسنامە بۆ منداڵەکەیان دەربکرێت؛ حەسەن زیرەکیش خاوەنی فۆڕمەکەیە و لەلایەن باوکییەوە پڕکراوەتەوە، دوو شایەتیش پەسەندی زانیارییەکانیان کردووە، شایەتەکان دوو بازرگانی بۆکانین؛ لە ڕێکەوتی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٨ ئەم فۆڕمە پڕکراوەتەوە. تێیدا شوێنی لە دایکبوونی زیرەک بە بۆکان و ڕۆژی لە دایکبوونی بە ٨ی ٩ی ١٣٠٠ ھەتاوی (٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ زایینی) ڕاگەیەنراوە. {| class="infobox biography vcard" |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #EDEBD3;" | وەزارەتی ناوخۆی ئێران{{ھن}}'''(پەڕاوی بڵاوکراوە)'''{{تێبینی|ناوەڕۆکی فۆڕمی ناسنامەی حەسەن زیرەک بە زمانی کوردی}} |- | '''ژمارەی ناسنامە:''' | ٧٣٥ی بەڕێوەبەرایەتی تۆماری مەدەنیی بۆکان |- | '''تۆماری بڵاوکراوە:''' | ٧٩ |- | '''ناو:''' | حەسەن |- | '''نازناو:''' | زلە بۆکانی |- | '''ناوی باوک:''' | عەبدوڵڵا زلە بۆکانی |- | '''پیشە''': | جووتیار |- | '''ناوی دایک:''' | ئامینە |- | '''ڕێکەوتی لەدایکبوون:''' | ٨ی ئەیلوولی ١٣٠٠ ھەتاوی{{ھن}}(٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٢١ زایینی) |- | '''شوێنی لەدایکبوون:''' | بۆکان |- | '''شوێنی وەرگرتنی ناسنامە:''' | بۆکان، دەزگای ئەختاچی |- | '''شایەتەکان:''' | حاجی ئیبراھیم محەممەدیان، حاجی عەبدوڵڵا کەریمی بۆکانی |} لەو ساڵانە و ساڵانێکی زۆری دوای ئەوەش، کەمتر وابوو ڕۆژ و مانگ و ساڵی لەدایکبوونی منداڵان لەسەر ناسنامەکەیان بە دروستی بنووسرێت. جیا لەوەی تۆمارکردنی تایبەتمەندییەکانی تاک و بنەماڵە لەلایەن دەسەڵاتێکی حکوومیی زۆردارەوە جێگەی گومان و ناڕەزایی خەڵک بوو، یاسای سەربازیی زۆرەملێ لە ساڵی ١٩٢٤ لە ئەنجومەنی ئێران پەسەند کرا، دۆخەکە خراپتر بوو، لەبەر ئەوەی بردنی لاوان بۆ سەربازخانەی شارە دوورەکان و دوور خستنەوەیان لە کار و بەرھەمھێنان و یارمەتیدانی ئابووریی بنەماڵە، بووە جێگەی تووڕەیی و ناڕەزایی کۆمەڵگە، خێزانەکان بۆ ڕزگاربوون لەو یاسایە، ئاڵوگۆڕیان لە ڕێکەوتی ناسنامەی منداڵەکانیان دەکرد و زانیاریی ناڕاستیان لە ڕێکەوتەکاندا دادەنا. کاتێ ئەو یاسایە لە ئێران جێبەجێ کرا و سەربازیی زۆرەملێ بوو بە فەرمانی حکوومی، حەسەن زیرەک لە ١٧ ساڵیدا مەترسیی زۆری گیران و بران بۆ سەربازی لەسەر بووە، بۆیە ئەگەری گۆڕانکاریی لە ساڵ و مانگی لەدایکبوونەکەی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=س.|یەکەم=ئەنوەر|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=ناسنامەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.bokan.de/laperekan/nuseran/Kak%20Anwer/kak%20anwer.htm|journal=بڵاوکراوە|زمان=ku|شوێن=لەندەن|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731111132/https://www.bokan.de/laperekan/nuseran/Kak%20Anwer/kak%20anwer.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":5">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=س.|یەکەم=ئەنوەر|سەردێڕ=یادی ١٠٠ ساڵەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://bokan.de/|پەڕەکان=٥-٤٨}}</ref> === ژیانی ھاوسەرگیری === [[پەڕگە:Hassanzirak-kurdish singer (1).png|وێنۆک|ڕاست|150px|حەسەن زیرەک و کچەکانی]] بەپێی گوتەی کۆتا ھاوسەرەکانی، حەسەن زیرەک ٣٠ جار ھاوسەرگیری کردووە،{{تێبینی|جیا لە میدیا زەندی و ڕابیعە سەرئەنجام، ئەو ھاوسەرانەی تریی زیرەک کە تائێستا باسکراون و ناسراون: زێنێ، ئامین، زییە، ناسکێ، مریەم، مەحبوبە، گەوھەر (کاتێک زیرەک لە بەغدا بووە گەوھەری ناسیوە و لەلایەن [[مەلا عەبدولکەریم مودەریس]] لەیەک مارەکراون)}} دوو جاریش بەفەرمی و وەک ئەوەی دیارە ھاوسەرگیری کردووە. میدیا زەندی ھاوسەری زیرەک بووە، و خاوەنی دوو کچە لێی بە ناوەکانی مەھتاب (ئارەزوو) و مەھناز (ساکار)،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sheyholislami|یەکەم=J.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=doTFAAAAQBAJ&pg=PA113&dq=hassan+zirak&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjE96C6ycGHAxWcQvEDHbYtFNk4ChDoAXoECAYQAw|سەردێڕ=Kurdish Identity, Discourse, and New Media|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-١١٩٣٠-٧|پەڕەکان=١١٣|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125110/https://books.google.iq/books?id=doTFAAAAQBAJ&pg=PA113&dq=hassan+zirak&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjE96C6ycGHAxWcQvEDHbYtFNk4ChDoAXoECAYQAw#v=onepage&q=hassan%20zirak&f=false|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا چەند گۆرانییەکی بۆ دوو کچەکەی تۆمار کردووە. میدیا کچی عەلی زەندی بووە، کە یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژێ کاف]] و کوردێکی ناسیۆنالیست بوو. کاتێک زیرەک ناوبانگ پەیدا دەکات لە ڕادیۆی تاران میدیا زەندی دەناسێت، پاش گەڕانەوەی بۆ ڕادیۆی کرماشان میدیا دەخوازێت؛ بەڵام دوای دەرکرانی لە ڕادیۆ و بێکاریی زیرەک، میدیا زەندی داوای جیابوونەوەی لێ دەکات و جیادەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٢١|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125113/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=١٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200534/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو ماوەیەی پێکەوە بوون بەھۆی نەخوێندەواری حەسەن زیرەک، میدیا زەندی یارمەتییەکی زۆری داوە لە نووسین و خوێندنەوەی شیعرە فارسی و کوردییەکان تا زیرەک بیانکاتە مەقام و گۆرانی،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٢٢|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ھیوا|یەکەم=عومەر ئەحمەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕاپەڕین|ساڵ=١٩٧٦|شوێن=سلێمانی|پەڕەکان=١٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609202031/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دوای نەخۆش کەوتنی زیرەک دووبارە میدیا زەندی گەڕاوەتەوە لای و لەگەڵ ڕابیعە سەرئەنجام چاودێریان کردووە. زەندی لە ڕۆژی ھەینی ٣١ی ئابی ٢٠١٨ لە تاران کۆچی دوایی کرد. ڕابیعە سەرئەنجام کۆتا ھاوسەری زیرەکە و بۆ ماوەی ١١ ساڵ و تا کۆتایییەکانی ژیانی زیرەک لەگەڵیدا بووە، بۆ یەکەمجار یەکتریان لە ئاھەنگێکی ھاوسەرگیری بینیوە. بە وتەی ڕابیعە، حەسەن زیرەک خۆی پێی وتووە «٢٨٠٠ گۆرانی ھەیە» کە کەس نازانێت گۆرانییە ونبووەکان چیان لێ بەسەر ھاتووە و چیان لێ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|ناونیشان=https://www.aparat.com/v/OEkyJ/حسن_زیرک_2800_ترانھ_دارد!|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609205159/https://www.aparat.com/v/OEkyJ/حسن_زیرک_2800_ترانھ_دارد!|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕابیعە سەرئەنجام لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ بەھۆی تووشبوونی بە نەخۆشیی خوێنبەربوونی گەدە، لە تەمەنی ٧٨ ساڵی لە نەخۆشخانەیەکی شاری [[سەقز]] کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ= «ڕابعە سرانجام»؛ ھمسر مرحوم استاد حسن زیرک در سقز فوت کرد|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2756735/رابعھ-سرانجام-ھمسر-مرحوم-استاد-حسن-زیرک-در-سقز-فوت-کرد|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=kurdpress|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕابیعە سەرئەنجام ھاوژینی حەسەن زیرەک کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0706202316|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629134608/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0706202316}}</ref> === ئایین === دەربارەی [[ئایین]] زانیارییەکی ئەوتۆ بەردەست نییە، بەڵام بەھۆی ھاتنە کایەی [[میتافیزیک]] و بیرکردنەوە لە [[بوون]] و [[مردن]] لە کۆتایییەکانی تەمەن، ھەستی نزیکبوونەوە لە [[خودا]]، ویستی تۆبە و گەڕانەوە بۆ لای خودا دەبینێتەوە. <blockquote> {{چینی ناوەند}} مردن لەبیرمی، بیرم کردەوە{{ھن}}سەر لە بەیانی نوێژم کردەوە{{ھن}}نەعلەت لە شەیتان{{ھن}}ھۆشم کردەوە، ھۆشیار بوومەوە {{کۆتایی}} </blockquote> ئەم گۆرانییەی بە ناوی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|باران بارانە]]» لەگەڵ مەقامێک، لە کۆتاییەکانی ژیانیدا تۆماری کرد. وەک چۆن بەشێکی ژیانی زیرەک لە ڕێگەی ھۆنراوە، شیعر و گۆرانییەکانیەوە زانراوە و وەرگیراوە، ئەمەش وەک نیشانەیەک بۆ گەڕانەوە و ھەستکردنی بە بوونی خودا لێکدەدرێتەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بینەندە|یەکەم=مەسعوود|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=حەسەن زیرەک، حەسەن زیرەک نەبوو|journal=ماڵپەڕی ئاماژە|پەڕەکان=٨}}</ref> کاتێکیش لەگەڵ میدیا زەندی ھاوسەری جیادەبێتەوە دەست دەکات بە [[خواردنەوەی کھوولی|کھوول]] و [[مەی]] خواردنەوە، دواتر لەسەر دەستی [[سەید کامیل ئیمامی]] واز لە خواردنەوە دەھێنێت و تۆبە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125107/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵانی ژیانی لەگەڵ ڕابیعە سەرئەنجام لە شاری شنۆ، ھەموو [[ڕەمەزان|مانگی ڕەمەزان]]ێک لە سەربانی ماڵەکەی بە [[مایکرۆفۆن]] سەڵای ئیسلامی دەخوێند.<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = ھەنبانەبۆرینە |وشە = سەڵا |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=پیشداد|یەکەم=کاوە|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=وتووێژ لەگەڵ ڕابیعە سەرئەنجام|ناونیشان=https://musickordi.com/}}</ref> زیرەک چەندین وشە و دەستەواژەی پەیوەست بە ئایینی و [[خوداپەرستی]] لە گۆرانییەکانیدا بەکارھێناوە. == ھەستی کوردایەتی == پاش دابەشکردن و پارچە پارچەکردنی تەواوەتیی [[کوردستان|خاکی کوردستان]] و داگیرکردنی ھەر پارچەیەکی لەلایەن حکوومەتێکەوە، ناوھێنان و باسکردنی «کوردستان» باجی گەورەی لەسەر بوو، پاش شکستی شۆڕشە [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|یەک لەدوای یەکەکانی]] گەلی کورد لە پارچە جیا جیاکانی کوردستان و بەتایبەت [[کۆماری مەھاباد]] و لەسێدارەدانی [[قازی محەممەد]]، ناوی «کوردستان» لە ھەموو کوردستان سڕایەوە، تەنیا لە [[ئێران]] ناوی کوردستان کرا بە ناوی پارێزگایەک لەجیاتی «[[سنە]]»، ئەمەش مەبەستێکی سیاسی بوو و مەبەست لێی بچووککردنەوەی ناوی کوردستان بوو بۆ ناساندنی کورد وەک ھۆزێک و [[زمانی کوردی]] وەک زاراوەیەک. حەسەن زیرەک وەک ھونەرمەند و چالاکەکانی ئەوکاتە، ھەستی بە شوناسی خۆیەتی کردووە و [[کوردایەتی|ناسیۆنالیستێکی کورد]] بوو، لە زۆرینەی گۆرانییەکانی ناوی «کورد» و «کوردستان»ی بەکارھێناوە، یەکەمین ھونەرمەندە کە لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو بۆ ماوەی بیست ساڵ زۆرترین جار وشە و ناوی «کورد و کوردستان» لەنێو گۆرانییەکانی خۆیدا بەکار بھێنێت، چ لە ناو عێراق و چ لە ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٣٠–٣١|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{وتە٢|ئەگەر چی وشەکانم لە پلەی نەخوێندەواری و ساکاریمە و زۆر ساکار گۆرانییەکانم دەبیسترێن، بەڵام ئەو سەری نیازم ھەر ئەو گڕە میللییەیە کە دەروونی ئاگر تێبەرداوم و شەیدای خۆراکی جوانی شار و بست بە بستی کوردستانی کردووم و گۆرانیان پیا ھەڵدەدەم|bgcolor=#FEF6E1|4=حەسەن زیرەک، ساڵی ١٩٧٢<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عوسمان|یەکەم=شارباژێڕی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&lng=1;|سەردێڕ=گەوھەرێ|پەڕەکان=٣٤٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523151158/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٣١|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} گۆرانی نەورۆزی حەسەن زیرەک کە لەسەر شیعرێکی [[پیرەمێرد]] بەرھەمی ھێناوە، یەکێکە لەو گۆرانیانەی تائێستاش لە جەژنی نەتەوەیی کورد، [[نەورۆزی کوردەواری|نەورۆز]] لێ دەدرێت و بەو گۆرانییە کوردەکان یادی ئەم بۆنەیە دەکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Newroz {{!}} Hassan Zirak Lyrics, Meaning & Videos|ناونیشان=https://sonichits.com/video/Hassan_Zirak/Newroz|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115948/https://sonichits.com/video/Hassan_Zirak/Newroz|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ھونەرمەندی کورد حەسەن زیرەک، دەنگێکی نەمر و نەتەوەیی کورد|ناونیشان=https://ronahi.net/الفنان-الكردي-حسن-زيرك-صوت-وطني-وكردي/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=صحيفة روناهي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115958/https://ronahi.net/الفنان-الكردي-حسن-زيرك-صوت-وطني-وكردي/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عربي|یەکەم=سبوتنيك|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=مدن النرجس تتوهج في كردستان العراق للربيع وعفرين (فيديو)|ناونیشان=https://sarabic.ae/20180322/مدن-النرجس-كردستان-العراق-ربيع-عفرين-1030966716.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=سبوتنيك عربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115958/https://sarabic.ae/20180322/مدن-النرجس-كردستان-العراق-ربيع-عفرين-1030966716.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://almadapaper.net/file/archiveto2615/865/11.pdf|سەردێڕ=حسن زیرك: صوت کوردي خالد الیمحوە الموت|دوایین=ن. ئەلدواوی|یەکەم=حەکیم|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Almada Culture|زمان=ar|newspaper=Almada|بەرگ=٨٦٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801080550/https://almadapaper.net/file/archiveto2615/865/11.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەستە ناسیۆنالیستییەکەی حەسەن زیرەک لە دێڕی یەکەمی گۆرانییەکەدا دەردەکەوێت، لەنێو وڵاتێکی وەک ئێران کە بەدرێژایی مێژوو [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران|دژبەریی]] سەرەکی کوردەکان بووە، و لە ڕادیۆیەکی گەورە کە پەخشەکەی چەندان وڵات تێدەپەڕێنێت، جەژنێکی وا بە [[مێژووی کورد]] دەبەستێتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٣٩|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ناوی کوردی پێوە دەلکێنێت: <blockquote> {{چینی ناوەند}} ئەم ڕۆژە ساڵی تازەیە، نەورۆزە ھاتەوە{{ھن}}جەژنێکی، کۆنی '''کوردە''' بەخۆشی و بەھاتەوە {{کۆتایی}} </blockquote> بەشێک لە ھونەرمەند و نووسەرانی کورد، حەسەن زیرەکیان بە «[[خیانەتکار]]» و «پاشایەتیخواز» ناو بردووە بەوەی ستایشی شای ئێرانی کردووە لە [[نەورۆز (گۆرانی)|گۆرانی نەورۆزدا]]، چونکە شای ئەوکاتی ئێران چەندین یاسا و بڕیارنامەی لە دژی کورد جێبەجێ کردبوو. کاتێک حەسەن زیرەک لە [[ڕادیۆی کوردیی تاران]] دەیەوێت گۆرانییەک بۆ جەژنی نەورۆز تۆمار بکات، ھۆنراوەیەکی شاعیر و بیرمەندی کورد [[پیرەمێرد|حاجی تۆفیقی پیرەمێرد]] ھەڵدەبژێرێت، کاتێک بەڕێوەبەرانی ڕادیۆی تاران ھۆنراوەکە دەبینن توڕە دەبن، چونکە مۆرکی کوردەواری پێوەیە و [[سەرەتاکانی ناسیۆنالیزمی کوردی|بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازیی کوردی]] لە دوو توێی نیوە دێڕێکدا باس دەکات: <blockquote> {{چینی ناوەند}} چەند ساڵ گوڵی ھیوای ئێمە پێ پەست بوو تاکو پار{{ھن}}ھەر خوێنی لاوەکان بوو، گوڵی ئاڵی نەوبەھار {{کۆتایی}} </blockquote> ھەروەھا لە دێڕی یەکەمی گۆرانییەکەشدا ناوی «کورد» دەھێنرێت. ڕادیۆی ئەوکاتی ئێران حەسەن زیرەک ناچار دەکەن تا لەجیاتی ئەو دێڕە دوو نیوەدێڕی تر بڵێت و مۆرکی ستایش و پیاھەڵدانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێرانی]] پێوەبێت، ئەگەر نا گۆرانییەکەی بۆ تۆمار ناکەن. زیرەکیش بە ناچاری دەیگۆڕێت: <blockquote> {{چینی ناوەند}} چەند ساڵ گوڵی ھیوای ئێمە بێ بەر بوو تاکو پار{{ھن}}تا شاھەنشا لووتفی فەرموو، ھەق لەگەڵ جووتیار و کرێکار {{کۆتایی}} </blockquote> [[پەڕگە:HesenZirek-Newroz.ogg|وێنۆک|ڕاست|بەشێک لە گۆرانیی نەورۆز بە دەنگی حەسەن زیرەک (ئەو بەشەی باسی شاھەنشا دەکات).]] وشەی «[[پاشای پاشاکان|شاھەنشا]]» ئەوکاتە وەک ڕێزێکی زیاتر بۆ پایەی شای ئێران دەگوترا، بەڵام وشەیەک لە نیوە دێڕێکدا دەکرێت چەندین مانا بگەیەنێت، لە ڕەوانبێژیدا پێی دەوترێت «توانج پۆشی». وشەی شاھەنشا بە مانا گشتییەکەی واتا ''خواوەند'' یان ''خودا''، و لە زۆربەی [[تەفسیر|وەرگێڕانە]] کوردییەکانی [[قورئان]]دا خودا بە ''شاھەنشا'' وەرگێڕدراوە، بۆیە لەو ڕووەوە حەسەن زیرەک ئەو وشەیەی بە واتای خودا بەکارھێناوە، چونکە لە دەقی ئایینیدا خودا ''شاھەنشا''ی باڵادەستە. لە ڕوویەکی دیکەشەوە کورد ھەمیشە خۆی بە نەوەی [[ماد|دەوڵەتی ماد]]ەکان زانیوە؛ یەکێک لە پاشا یان ئەمیری مادەکان [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەو]] بووە، و کوڕی [[فرەڤەرتیش|شاھەنشا فرەڤەرتیشە]] و دەبێتە سێیەم شاھەنشای ئیمپڕاتۆری ماد دوای ئەوەی شا [[ئاشووربانیپاڵ]]ی ئیمپڕاتۆری ئاشوری باوکی دەکوژێت، کەیخوسرەویش بە «شاھەنشا» ناسراوە. بێجگە لە تۆماری ڕادیۆ و بۆنە و ئاھەنگەکانی دەوڵەت حەسەن زیرەک لە ھیچ شوێنێکی دیکە ناوی شاھەنشای لە گۆرانی نەورۆزدا بەکارنەھێناوە و شیعرەکەی پیرەمێردی وەک خۆی گوتووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=حەسەن زیرەک: نەورۆز ستایشی شاھەنشا یان کەیخەسرەو؟|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/حەسەن-زیرەک-نەورۆز-ستایشی-شاهەنشا-یان-کەیخوسرەو|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdpa (kurdpa.net)|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125114/https://kurdpa.net/so/news/حەسەن-زیرەک-نەورۆز-ستایشی-شاهەنشا-یان-کەیخوسرەو}}</ref> زیرەک دوای چاپکردنی «چریکەی کوردستان» فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ دەردەچێت، چونکە لەو ساڵانەدا چاپکردنی کتێبی کوردی کارێکی ئەستەم بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=HASAN ZİREK KİMDİR|ناونیشان=https://www.bernamegeh.com/hasan-zirek-kimdir/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Bernamegeh|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115945/https://www.bernamegeh.com/hasan-zirek-kimdir/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بە ناچاری خێزانەکەی بەجێدەھێڵێت، دواتر ڕوو دەکاتە [[باشووری کوردستان]] و پەیوەندیی بە شۆڕشی کوردییەوە دەکات، لەلایەن سەرکردایەتی کوردی و خەڵکی ناوچەکە پێشوازی لێ دەکرێت، لەوێش چایخانەیەک دەکاتەوە، و ھەر لەوێوە گۆرانی بەسەر کورد و شۆڕشی کوردیدا ھەڵدەڵێت. ھۆکاری ئەوەی حەسەن زیرەک بەردەوام تووشی ھەراسانکردن و [[ئەشکەنجەدان]] ببێتەوە لەلایەن ساواک و حکوومەتی ئێرانەوە، ئەوە بوو زیرەک بە دڵی حکوومەت نەبوو و کاری بۆ [[ساواک]] نەدەکرد، بۆیە ساواکیش دەیویست بە ھەر جۆرێک بێت بارگرانی بۆ حەسەن زیرەک دروست بکات. حسێن عەبدوڵڵای برا بچووکی زیرەک لەم بارەیەوە دەڵێت: {{وتە١|ساواک دەیویست حەسەن بە خێزانەوە بڕواتە باشووری کوردستان و عێراق سیخوڕی بکات، و پارەیەکی باشیان بۆ دانابوو، بەڵام زیرەک ڕازی نەبووە و گوتویەتی ھیچ کات [[خیانەت]] لە خەڵکەکەی خۆم ناکەم با بە ھەژاری بمرم و ساڵی دوو سێ جار لێم بدەن<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕە=٧٥|زمان=کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523095241/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} سەرەڕای کارە ھونەرییەکانی لە مۆسیقای کوردیدا زیرەک نەیویستووە بە [[خیانەتکار]] دەرکەوێت. جیا لەوەش چەندین ھەڵبەست و مەقام و گۆرانی [[نیشتیمانپەروەری|نیشتیمانپەروەرانەی]] ھەیە لەوانە: ''[[ئەی نیشتیمان]]''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=* Hesen Zîrek *|ناونیشان=https://dengbejler.wordpress.com/2017/01/17/hesen-zirek/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yasak Bir Dilin Anlatıcıları [Dengbêj Dengbêjler] Kürt Kültüründe Yaşayan Gelenek|زمان=tr-TR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115946/https://dengbejler.wordpress.com/2017/01/17/hesen-zirek/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ''ئەی وەتەن''، ''ئەمن کوردم''، ''بژی کورد و کوردستان''، لەسەر گوتنی ئەم گۆرانیانە زۆر جار زیندانی کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Hesen Zîrek: Dengeke zîndî û hertimî |ناونیشان=https://kurdshop.net/kt/famous-kurdish-persons/3735 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdshop |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200528/https://kurdshop.net/kt/famous-kurdish-persons/3735}}</ref> == ھەڵسەنگاندن == [[عەلی مەردان]] ھونەرمەندی کوردیی باشووری کوردستان، دەربارەی حەسەن زیرەک دەڵێت: {{وتە٢|حەسەن زیرەک مرد، من ھێزی گۆرانی گوتنم نەما، نەمویست بچمەوە نێو کاری ھونەری؛ نەک ھەر من، بەڵکو لە ھەموو گەلی کورد ڕۆیشت. حەسەن زۆر ڕێزی دەگرتم، کە چوومە ئێران خۆی و ھاوسەرەکەی منیان بردە ماڵی خۆیان و چەندین شەو میوانداریان کردم و خزمەتیان دەکردم، لە وێنەی حەسەن زیرەک کەمە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عوسمان|یەکەم=شارباژێڕی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&lng=1;|سەردێڕ=گەوھەرێ|پەڕەکان=٣٥٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523151158/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061016514967316&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=کەسایەتیی مامۆستا زیرەک لە زمانی مامۆستا عەلی مەردان|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/tv/کورتە_بەرنامە-i403007|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610135001/https://kurdish.sahartv.ir/tv/کورتە_بەرنامە-i403007|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} [[محەممەد ماملێ]] ھونەرمەندی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، لە گێڕانەوەیەکی دەربارەی زیرەک دەڵێت: {{وتە٢|نێوانم لەگەڵ حەسەن زۆر خۆش بوو. حەسەن لە مەھاباد ھاتە لام گوتی دەمەوێ بچمە کرماشان و نەشتەرگەری بکەم، بەڵام توانای مادیم نییە، منیش پێم گوت کە تۆ خەمت نەبێ من کەسێک لە کرماشان دەناسم دەتوانێ یارمەتیت بدات، ناوی ئەم کەسەم دایە و ڕۆیی. دەنگێکی خۆشی ھەبوو. دوای مردنی، چەندین جار بە دەنگی ئیبراھیم سابیر دەکەوتمە ھەڵە وامدەزانی حەسەنە و ئەویش لێرەیە گۆرانی دەڵێت، چون دەنگی لە زیرەک زۆر نزیک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=تۆمارێکی دەنگیی ماملێ پاشی ٤٤ ساڵ|ناونیشان=https://mamle.net/archives/9967|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ}}</ref>}} [[ھەژار موکریانی]] شاعیر، نووسەر و بیرمەندی کورد لەبارەی حەسەن دەڵێ: {{وتە٢|گەر زمانی کوردی لە بەین بچێت، ئێمە بەس گۆرانیییەکانی حەسەن زیرەکمان ھەبێت بەسە تا دووبارە زمانی کوردی پێ دروست بکەینەوە.}} [[عەدنان کەریم]] گۆرانیبێژی کلاسیکی کورد، دەربارەی حەسەن زیرەک و بەراوردی بە ماملێ، دەدوێت: {{وتە٢|لە سەردەمی گەنجیمدا عاشقی دەنگی حەسەن زیرەک بووم، سەرەتا دەمویست وەک ئەو گۆرانی بڵێم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=گفتووگۆی باڵۆن - عەدنان کەریم، بەشی یەکەم|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/gftugoi-balloon---adnan-karem/11032024034544|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=Ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121621/https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/gftugoi-balloon---adnan-karem/11032024034544}}</ref> بە سەفەر و سەردانە زۆرەکانی حەسەن زیرەک لەگەڵ کەسانی جیاواز، لەوانەش گۆرانیبێژانی ئێستای ڕادیۆکانی ئێران و بەغدا، وایان کرد زانیاریی حەسەن زیرەک لە گۆرانی و مۆسیقادا چەندین ھێندە زیاد بکات و ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش حەسەن زیرەک ناوبانگ و ناسراوییەکی زۆر زیاتری ھەیە لە محەممەدی ماملێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=گفتووگۆی باڵۆن - عەدنان کەریم، بەشی سێیەم|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/gftugoi-balloon---adnan-karem-p3/14032024101658|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=m_73572910|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=بیوگرافی حسن زیرک|ناونیشان=https://virgool.io/%40m_73572910/بیرگرافی-حسن-زیرک-rgpfxmqkex9g|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ویرگول|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731123128/https://virgool.io/@m_73572910/بیرگرافی-حسن-زیرک-rgpfxmqkex9g|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} میدیا زەندی، ھاوسەری حەسەن زیرەک کە بێژەری [[ڕادیۆی کوردیی تاران|بەشی کوردیی ڕادیۆ تاران]] بووە، دەنووسێت: {{وتە٢|حەسەن زیرەک نزیکەی ھەزار گۆرانی لە تاران و کرماشان پێشکەش کردبوو و ھەر بەھۆی گۆرانییەکانییەوە بوو کە ڕۆژانە نزیکەی دوو ھەزار نامە دەنێردران و تەنانەت پارەیان دەخستە ناو نامەکەوە بۆ ئەوەی ئەو گۆرانییە داواکراوە لێ بدرێتەوە. بەرنامە کوردییەکانی ڕادیۆ تاران و کرماشان بەھۆی دەنگی خۆشی حەسەن زیرەک سەرنجی ھەمووانی ڕاکێشابوو؛ بەڵام سەرەڕای ئەو ھەموو خزمەتانەی ئیتر حەسەن زیرەک لە ڕادیۆ ڕێگەی پێنەدرا و لەبیر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=آوای ماد - زندگینامە استاد حسن زیرک|ناونیشان=http://www.awayemad.ir/News/m/17/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140831103457/http://www.awayemad.ir/News/m/17/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} شاعیری کۆچکردوو [[شێرکۆ بێکەس]] لەبارەی حەسەن زیرەکەوە دەڵێت: {{وتە٢|حەسەن زیرەک مامۆستای بەستەی کوردییە، لەو ڕۆژەوەی حەسەن زیرەک نەماوە تا ئێستا چوار گۆرانی تری وەک گۆرانییەکانی حەسەن زیرەکمان نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەسەن زیرەک مرد یان کوشتیان؟|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/180032|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=pukmedia.com|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629213717/https://pukmedia.com/KS/Details/180032|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} [[شەماڵ سائیب]] مۆسیقاژەن و گۆرانیبێژی دیاری کورد، دەربارەی زیرەک: {{وتە٢|چەند جاری تر دەیڵێمەوە، ئێمە دەبێت مەمنوونی حەسەن زیرەک بین، ئەگەر ئەو چووەوە ئەودیو (ئێران) درێژەی بەو گۆرانییە کوردیانە نەدایە، ئێستا گۆرانی کوردی نەمابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2165|ناونیشان=https://www.calameo.com/read/000084793a418fdaa5c59|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=calameo.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121616/https://www.calameo.com/read/000084793a418fdaa5c59|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} [[شارام نازری]]، ھونەرمەندی [[مۆسیقای فۆلکلۆر|مۆسیقای نەریتی]]ی کورد، سەبارەت بە دەنگی حەسەن زیرەک دەڵێت: {{وتە٢|سەبارەت بە حەسەن زیرەک، بە گشتی تەنیا دەتوانم بڵێم کە ئەو بە مانا ڕاستەقینەکەی بلیمەت بووە؛ واتە لە ھەمان ساتدا کە دەچووە ناو ئۆرکێسترای ڕادیۆ و دەچووە ژووری تۆمارکردن، شیعرێکی دەگوت و گۆرانییەکی ئامادە دەکرد و لە ھەمان کاتدا دەیگوت، کە پێشتر لە مۆسیقادا ڕووی نەداوە. بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ئەو خوێندەوار نەبوو، بەڵکو مۆسیقا و شیعری بە شێوەیەکی ئیلھامبەخش خوێندووەتەوە و بەڕاستی کەسێکی ناوازە و بلیمەتی مۆسیقای کوردی بوو و لە نێو گۆرانیبێژانی کورددا، من حەزێکی تایبەتم بۆ دەنگی حەسەن زیرەک ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Magiran {{!}} روزنامە اعتماد (1392/10/25): آواز محبوب، آوازە خوان مغضوب|ناونیشان=https://www.magiran.com/article/2885097|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.magiran.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523170839/https://www.magiran.com/article/2885097|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} [[شێرزاد حەسەن]] نووسەر و ڕۆماننووسی کورد، دەربارەی حەسەن زیرەک: {{وتە٢|مامۆستای من حەسەن زیرەکە. کەسێکی یاخیگەرە. یەکێکە لەو کەسانەی کە بەقەد ھەموو فەیلەسوفەکانی دنیا قەرزاری حەسەن زیرەکن.}} [[موجتەبا میرزادە]]، [[ڤایۆلین|کەمانژەن]] و [[مۆسیقاژەن]] کە لە ساڵانی ١٩٦٠ەکان لە ھەموو بەرھەمەکانی حەسەن زیرەک لە ئۆرکێسترای [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]] ژەنیار بووە و ئەو ڕێکی خستووە، لە وتووێژێکدا سەبارەت بەم ھونەرمەندە وتی: {{وتە٢|حەسەن زیرەک، ھەرچەندە ھیچ خوێندەوارییەکی نەبووە، بەڵام زۆربەی ھۆنراوەی گۆرانییەکانی لە ساتەوەختی گوتنیدا بە شێوەیەکی سەرپێیی و لەپڕ دەھاتنە نێو مێشکی. بیرەوەرییەکی زۆر بەھێزی ھەبوو لە لەبەرکردنی شیعر و گۆرانی و ھەڵبەستی کوردیدا و دەبێ بگوترێ کە حەسەن زیرەک ھەرگیز لە مۆسیقای کوردیدا دووبارە نابێتەوە؛ چونکە بەردەوامترین و جوانترین گۆرانی کوردی دروست کردووە، ئێستاش نەک ھەر لە ئێران، بەڵکو تەنانەت لە نێو کوردانی باشوور و سوید و بەشەکانی دیکەی جیھاندا، بەرھەمەکانی و ناو و یادەوەرییەکەی پێگە و ڕێزێکی بەرزیان ھەیە.}} [[بیژەن کامکار]]، گۆرانیبێژ و مۆسیقاژەنی کورد، دەربارەی زیرەک دەڵێت: {{وتە٢|حەسەن زیرەک بە یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی مۆسیقای کوردی دادەنرێت و زۆرێک لەو گۆرانییە کوردی و فارسییانەی کە ئێستا پێشکەش دەکرێن، ئیلھامیان لە بەرھەمەکانی ئەو ھونەرمەندە وەرگرتووە. ناوبانگ و جێیباسیی حەسەن زیرەک تەنیا لە سنوورەکانی ئێراندا سنووردار نییە، بەڵکو [[ئەورووپا|وڵاتانی ئەورووپایی]] و کوردانی ھەموو جیھان دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=حسن زیرک بزرگ|ناونیشان=https://forum.alaatv.com/topic/55154/حسن-زیرک-بزرگ/2|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=آلاخونھ|زمان=fa-IR}}</ref>}} [[ناسر ڕەزازی]]، ھونەرمەند و گۆرانیبێژی کورد، سەبارەت بە زیرەک دەڵێت: {{وتە٢|دوو جار مامۆستا حەسەن زیرەکم لە [[سنە]] بینیوە، جارێکیان لە ماڵی دانیشتوویەکی شاری سنە و جارێکیش کە بۆ ئاھەنگی زەماوەندی کارمەندێکی ڕادیۆی سنە ھاتبوو، بینیم. من شاگردی حەسەن زیرەکم، ئەو بەدبەختی و داماوییەی حەسەن زیرەک چەشتویەتی، ھیچ گۆرانیبێژێکی دیکە نەی چەشتووە و کەس بە قەد ئەو بەدبەختی و چارەڕەشی نەچەشتووە، زیندان، بەدبەختی، منداڵییەکی ھەژارانە، ھەموو ئەمانەی بەسەر ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ناسر ڕەزازی: ئاواتی لەمێژینەم ئەوەیە کورد ببێتە خاوەن چارەنووسی خۆی|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/020420241|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=Ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731121621/https://www.rudaw.net/sorani/culture/020420241}}</ref>}} فرانسیس داوود و خالید سەرکار کە ھاوکاری حەسەن زیرەکیان کردووە، سەبارەت بە بەھرەی زیرەک لە بواری مۆسیقادا دەڵێن: {{وتە٢|لە یەکێک لەو دیدارانەی لەگەڵ زیرەک ئەنجامماندا، لە کاتی پشوودا ئاوازی گۆرانییەکی ئەرمەنیمان لێدا و زیرەک تەنھا گوێی لێ دەگرت. دوای چەند خولەکێک زیرەک وتی جارێکی تر بیژەننەوە، ئێمە ھەروا بۆخۆشی لێمان دایەوە، بەڵام زیرەک کردی بە گۆرانییەکی کوردی، کە بە «ئۆخەی ئۆخەی لەو باڵایە» و «لای لای» ناوبانگی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Rudaw Radio|سەردێڕ=حەسەن زیرەک، لە زاری کچ و ھاوژینەکەی و عەلی مەردانەوە|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=ukqsok4pFAM|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240523170838/https://www.youtube.com/watch?v=ukqsok4pFAM|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} [[ئەنوەر قەرەداغی]]، مۆسیقاژەنی کورد، دەربارەی ھەمان گۆرانی کە ئەویش یەکێک بووە لە مۆسیقاژەنەکانی ئەوێ، دەڵێت: {{وتە٢|بلیمەتی زیرەکم لەوەوە بۆ دەرکەوت، کە نە پێشتر ئەم ئاوازەی بیستبوو، نە دەشیزانی ھی چ گۆرانییەکە و کوێندەرییە، بەو ماندوویەتییەی خۆیەوە یەکسەر لەوێ شیعری بۆ دانا و کردی بە گۆرانییەکی کوردی. زوو شتی وەردەگرت، مۆسیقاکانی منی زۆر بەدڵ بوو، زۆرجار دەیگوت کە سەیری پەنجەکانت دەکەم موجتەبا میرزادەم دێتەوە بیر.<ref name=":1"/>}} == ژیانی ھونەری == {{وتاری سەرەکی|گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک}} [[پەڕگە:Hassan-Zirak Farsi.ogg|وێنۆک|مەقامێکی فارسیی حەسەن زیرەک لەسەر شیعرێکی [[حافزی شیرازی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گنجور، حافظ، غزلیات، غزل شمارهٔ ۳۱۷ |ناونیشان=https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh317/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ganjoor.net |زمان=fa}}</ref> لە گۆرانی [[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|ڕێبوار و ڕێبوار]].]] حەسەن زیرەک بە قوتابخانەیەکی گەورە لە گۆرانی کوردی دادەنرێت، کە بە خۆبەخۆیی و سەرپێیی دروست بووە، و تا ئێستاش دەنگدانەوەی دەنگی زیرەک دەبیسترێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=أَنشد لكل شجرة وزهرة وصخرة واد وألَّف أكثر من ألف أغنية.. في ذكرى رحيل حسن زيرك|ناونیشان=https://almasra.iq/87933/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=المسرى|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115943/https://almasra.iq/87933/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرێک لە ھونەرمەندان و نووسەرانی ئەمڕۆش بە گەنجینەی گۆرانی و ئاوازی کوردی دادەنێن و سودی لێ وەردەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیان لە فەرهەنگدا: حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/5489611.html?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115942/https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/5489611.html?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17221999589237&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.dengiamerika.com/a/5489611.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> حەسەن زیرەک نەک ھەر دەنگ و یادەوەرییەکی بەھێزی ھەبوو، بەڵکو لە یەک کاتدا شیعر و ھۆنراوەی گۆرانییەکەی لە مێشکیدا دەنووسی و لەسەر ھەر ئاوازێک بۆی بژەندرایە دەیگوتەوە و گۆڕانکاری لە تۆنەکانیدا دەکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Türkçeleştirilen Kürtçe şarkılar: bir kültürel yağma hikayesi (14 şarkıyı dinleyelim bakalım) {{!}} Özgürlükçü Sol|ناونیشان=http://www.ozgurlukcusol.com/turkcelestirilen-kurtce-sarkilar-bir-kulturel-yagma-hikayesi/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180620002520/http://www.ozgurlukcusol.com/turkcelestirilen-kurtce-sarkilar-bir-kulturel-yagma-hikayesi/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{Cite report |date=2022-06-26 |title=حەسەن زیرەک دەیتوانی لە مۆسیقای کوردیدا ببێتە کەسێکی وەکو باخ |url=https://ku.kurdpress.com/news/6279/مامۆستا-حەسەن-زیرەک-دەیتوانی-لە-مۆسیقای-کوردیدا-ببێتە-کەسێکی |access-date=2024-08-20 |website=kurdpress |language=ku }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku.kurdpress.com/news/6279/%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%AD%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%95%DA%A9-%D8%AF%DB%95%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D9%85%DB%86%D8%B3%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8E%D8%AA%DB%95-%DA%A9%DB%95%D8%B3%DB%8E%DA%A9%DB%8C |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا یەکێک لە تایبەتمەندیی گۆرانییەکانی، پشتبەستنی بە گۆرانییە [[فۆلکلۆر]]ییەکانە، ھەر گۆرانییەکی زیرەک چیرۆکێکی تایبەت بەخۆی لەپشت بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ھیوا|یەکەم=عومەر ئەحمەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕاپەڕین|ساڵ=١٩٧٦|شوێن=سلێمانی|پەڕەکان=٢٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609202031/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011120416532363105&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەر کەسێک چەند وشەیەکی پێ بدایە، دەیتوانی بیکات بە گۆرانی، دەربارەی ھەر شتێک بێت؛<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mihemedînijad|یەکەم=Keyhan|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/content/upload/1/newsletter/agiri-393.pdf|سەردێڕ=Hunermendê netewî ê gelê Kurd Hesen Zîrek|بڵاوکەرەوە=Agirî|ساڵ=٢٠٢١-٠٣-٠٦|بەرگ=٣٩٣|شوێن=[[پاریس]]، [[فەڕەنسا]]|پەڕەکان=١٠|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240630114906/https://kurdistanmedia.com/content/upload/1/newsletter/agiri-393.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چاوی بە زۆر ناوچەی کوردستان و تورکنشین و عەرەبنشین کەوتووە، لێیان ماوەتەوە، لای خەڵکەکەی میوان بووە و لەگەڵ شێوەی ژیانیان و جلوبەرگ و ھەڵسوکەوتیان ئاشنا بووە، ئەو گۆرانییانەی لە خەڵکەوە بیستوویەتی، فێری بووە، ھەرچەندە زیرەک زۆرینەی گۆرانییەکانی ھەم ھەڵبەستەکەی و ھەم ئاوازەکەشی ھی خۆیەتی؛ یەکەم گۆرانی تۆمارکراویی ژیانی ھونەریی حەسەن زیرەک گۆرانی «ئەسمەر یارم جوانە»یە لە ڕادیۆی کوردیی بەغدا.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئایا ساواک حەسەن زیرەکی کوشت؟|ناونیشان=https://ku.964media.com/206352/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=+964|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211925/https://ku.964media.com/206352/}}</ref> زیرەک بە دەنگی [[سەید عەلی ئەسغەر کوردستانی]] کاریگەر بووە، کاتێک لە بەندیخانەی مووسڵ زیندانی دەکرێت، وێنەیەکی بچووکی ڕەش و سپیی سەید عەلی ھەڵگرتووە و ویستویەتی پەڕتووکێک دەربارەی بنوسێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شەمێرانی|یەکەم=ئارام|ناونیشان=https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|سەردێڕ=مامۆستا حەسەن زیرەک: ئەستێرەیەکی گەشی ئاسمانی گۆرانی کوردی|ساڵ=٢٠١٨-٠٦-٠١|پەڕەکان=٢٣٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240801090137/https://www.calameo.com/books/0026073014a55bd5af863|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زیرەک لە شیعری کوردیش کەڵکی وەرگرتووە، لەو شاعیرانەی لێی سوودمەند بووە: [[نالی]]، [[خانای قوبادی]]، [[شێخ ڕەزای تاڵەبانی]]، [[ئەحمەد موختار جاف]]، [[بێخود]]، [[وەفایی]]، [[سەید کامیل ئیمامی]]، [[گۆران]]، [[کوردی (شاعیر)|کوردی]]، [[ئەحمەد ھەردی]]، [[فایەق بێکەس]]، [[ھەژار موکریانی]]، [[پیرەمێرد]] و [[ھێمن]]؛ نموونە، حەسەن زیرەک شیعری «شەو»ی سەید کامیل ئیمامی کردووە بە گۆرانی لەسەر داخوازیی سەید کامیل ئیمامی خۆی.<ref name=":4"/> [[پەڕگە:شەو - حەسەن زیرەک.ogg|وێنۆک|سەرەتای گۆرانی «شەو»ی حەسەن زیرەک، تۆمارکراویی ڕادیۆی کرماشان]] حەسەن زیرەک گۆرانیی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] و [[زمانی ئازەری (ڕوونکردنەوە)|ئازەریی]] ھەیە، لەو جۆرە گۆرانییانەدا زیرەک ھەڵبەستی کوردیی تێکەڵاو کردوون. «گویلدر»{{تێبینی|ئەم گۆرانییە لە کوردییەکەی زیاتر بە «بێ دکتۆر» ناسراوە}} یەکێکە لەو گۆرانییە ئازەریانەی کە زیرەک بە تێکەڵاوکردنی زمانی کوردی وتوویەتییەوە، لەگەڵ گۆرانیبێژێکی تورکی ئازەری، بەناوی ژاڵە. گۆرانی «غنیلی شوی شوی» یەکێکە لە گۆرانییە ناسراوەکانی [[ئوم کەلسووم]] خانمە ھونەرمەندی ناسراوی [[عەرەب]]، حەسەن زیرەک ئاوازەکەی وەرگرتووە و بە کوردی گوتویەتی، بە ناوی «بۆم بڵێ تۆزە تۆزە» و «ماڵی بابم نەسرین».<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کورد بەھۆی حەسەن زیرەکەوە دەوڵەمەندترین نەتەوەیە لە میلۆدیدا|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail.aspx?Jimare=8245|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.peyserpress.com}}</ref> ھەروەھا یەکەم کەس بوو [[دەف]] بباتە نێو ئۆرکێستراکانی ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ز.|یەکەم=بۆکانی|ناونیشان=https://bokan.de/|سەردێڕ=ژيان و بەسەرھاتی گۆرانیبێژی مەزنی کورد حەسەن زيرەک|پەڕەکان=٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240718041455/http://www.bokan.de/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === شانۆگەری === لە نێوان ساڵانی ١٩٦٠ بۆ ٦١ لە سلێمانی لە تیپی شانۆیی ھونەرە جوانەکان لەگەڵ [[سێوە]]، [[ڕەشۆڵ]] و چەند ھونەرمەندێکی تر، لە شانۆگەرییەکانی وەک «بووکی ژێر دەواری ڕەش»، «خەسوو یان ئەژدیھا»، «تەڕپیر» و چەندین شانۆگەری تر بەشداری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://chawykurd.com/2023/01/24/حەسەن-زیرەك/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Chawy Kurd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115946/https://chawykurd.com/2023/01/24/حەسەن-زیرەك/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھاوبەشیی گۆرانیبێژان === حەسەن زیرەک لەگەڵ زۆر گۆرانیبێژیی کورد گۆرانی گوتووە، لەوانە [[محەممەد ماملێ]]، [[مەلا حسێنی عەبدوڵڵازادە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=مەلا حوسێن عەبدوڵڵازادە، خۆشخوان و دەنگە شادی بەخشەکەی موكریان|ناونیشان=https://mamle.net/archives/13000|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ماڵپەڕی فەرمیی ماملێ}}</ref> ئەمجەد ئێرانزادە، [[سەید عەلی سەردەشتی]]، [[ئیبراھیم قادری]]، [[ڕەشۆڵ]]، [[ڕەزا سەقایی]]، [[سەید محەممەد سەفایی]]، [[ئەحمەد شەماڵ]] و [[عوسمان محەممەدی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ڕێوڕەسمی ڕێزگرتنی مامۆستا عوسمان محەممەدی لە بۆکان بەڕێوەدەچێت |ناونیشان=https://chra.tv/ڕێوڕهسمی-رێزگرتنی-مامۆستا-عوسمان-مح/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Chra.tv |زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=ڕێوڕەسمی ڕێزگرتنی عوسمان محەممەدی ژەنیاری لێھاتوو |ناونیشان=https://jamekurdi.ir/2024/01/11/%DA%95%DB%8E%D9%88%DA%95%D9%87%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D9%88%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |وێبگە=جام کوردی |شوێن=ئێران |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240820212647/https://jamekurdi.ir/2024/01/11/%DA%95%DB%8E%D9%88%DA%95%D9%87%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D9%88%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لەگەڵ چەندین گۆرانیبێژی فارس و ئازەر گۆرانی تۆمار کردووە؛ گۆرانییەکانی «ئەمان ئەمان» و «نازانم لە کێ پرسم» دوو گۆرانی تۆمارکراویی زیرەک و ئەحمەد شەماڵە لە شاری [[سلێمانی]]. گۆرانیی «ماڵی بابم بێ وەفا» یەکێک لەو گۆرانییانەیە کە حەسەن زیرەک، محەممەدی ماملێ و مەلا حسێنی عەبدوڵڵازادە ساڵی ١٩٥٩ بە یارمەتیی تیپی مۆسیقای کرماشان تۆماریان کردووە. «بەرھەڵبێنە» و «ھەوارە گوڵم» دوو گۆرانی دیکەن کە زیرەک و محەممەدی ماملێ پێکەوە وتوویانە. === گۆرانییەکان === ئەمە تەنیا بەشێک لە گۆرانییە دیارەکانی حەسەن زیرەک نیشان دەدات، بۆ بینینی ھەموو پێڕستەکە بڕوانە [[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک]]. <div style=display:inline-grid> {| class="wikitable" |- ! گۆرانییەکان |- | [[خان باجی]] (زمانەکانی کوردی، ئازەری، ئەرمەنی، [[تورکی]] و فارسی لەم گۆرانییەدا بەکارھاتوون، لە ڕادیۆی تەورێز تۆمار کراوە). |- | [[ئەی نیشتیمان]]{{تێبینی|بەھۆی ئەم گۆرانییەوە دەستبەسەر کرا}} |- | ھەر تۆم دەوێ |- | یەڵا شۆفێر |- | ئای لاچن{{تێبینی|گۆرانی «دەسماڵ حەریری» بە ھەمان ئاواز گوتووەتەوە}} |- | نایلۆنە{{تێبینی|ماملێ ھەمان گۆرانی گوتووەتەوە}} |- | لۆرکێ لۆرکێ |- | کەتانە |- | قژ کاڵی لێو ئاڵی{{تێبینی|ھونەرمەندان [[قادر دیلان]] و [[ھۆمەر دزەیی]] ئەم گۆرانییەیان [[کەڤەر ڤێرژن|کەڤەر]] کردووە}} |- | مەھتاب{{تێبینی|ئەم گۆرانییەی بۆ کچەکەی، مەھتاب (ئارەزوو) گوتووە، کە لەسەر ئاوازی گۆرانی «ئەی موتریبی حەریفان»ی [[تایەر تۆفیق]]ە}} |- | ناڵەشکێنە |- | [[نەورۆز (گۆرانی)|نەورۆز]] |- | جەرسە |- | ھەوری لار{{تێبینی|وەک گۆرانی}} |- | کرماشان شاری شیرینم |- | گەوھەرێ |- | کەویار |- | بەلەنگەر |- | [[دایە دایە]] |} </div> <div style=display:inline-grid> {| class="wikitable" |- ! مەقامەکان |- | سەوزەڵێ |- | فرمێسکی گەش |- | ئەو دڵەی وەک بت پەرستێ{{تێبینی|شیعری [[ئەحمەد ھەردی]]}} |- | وا من نەخۆشم{{تێبینی|ھەروەھا بە ناوی «من بریندارم» دووبارە گوتویەتییەوە؛ ئەم مەقامەی لە کاتی نەخۆش کەوتنیدا گوت}} |- | قەسەمت دەدەم |- | ھەی بەناز |- | ئەی وەتەن |- | مردن لەبیرمی |- | گوڵنیشان |- | مینا گیان |- | دەمێک ساقی{{تێبینی|شیعری [[وەفایی]]}} |- | قاسپاندم |} </div> {{collapse top|ئەو شارانەی حەسەن زیرەک گۆرانی لێ تۆمار کردووە|bg=#fff}} {| style="width: 100%;" | {{location map+ |Iran |width=550|float=center|caption=لە [[ئێران]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |places= {{location map~ |Iran |lat=35.6892|long=51.3890|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[تاران]]}}|position=right}} {{location map~ |Iran |lat=38.0803|long=46.2919|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[تەورێز]]}}|position=right}} {{location map~ |Iran |lat=34.3142|long=47.0650|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[کرماشان]]}}|position=right}} {{location map~ |Iran |lat=35.3140|long=46.9929|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[سنە]]}}|position=right}} {{location map~ |Iran |lat=37.5527|long=45.0761|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[ورمێ]]}}|position=right}} {{location map~ |Iran |lat=36.7631|long=45.7222|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[مەھاباد]]}}|position=right}} {{location map~ |Iran |lat=37.0392|long=45.0984|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[شنۆ]]}}|position=right}} {{location map~ |Iran |lat=35.9979|long=45.8852|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[بانە]]}}|position=right}} {{location map~ |Iran |lat=36.5214|long=46.2076|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[بۆکان]]}}|position=right}} {{location map~ |Iran |lat=36.2499|long=46.2738|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[سەقز]]}}|position=right}} }} | {{location map+ |Iraq |width=480 |float=center|caption=لە [[عێراق]] و [[باشووری کوردستان]] |places= {{location map~ |Iraq |lat=33.3152|long=44.3661|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[بەغدا]]}}|position=right}} {{location map~ |Iraq |lat=35.4681|long=44.3922|mark=Red pog.svg|label= {{small|[[کەرکووک]]}}|position=right}} {{location map~ |Iraq |lat=35.5611|long=45.4309|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[سلێمانی]]}}|position=right}} {{location map~ |Iraq |lat=36.6522|long=44.5378|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[سۆران]]}}|position=right}} {{location map~ |Iraq |lat=36.1676274|long=44.0089184|mark=Green pog.svg|label= {{small|[[ھەولێر]]}}|position=right}} }} |- | {{legend|red|ئەو شارانەی حەسەن زیرەک گۆرانی لە ڕادیۆ فەرمییەکانی دەوڵەت تۆمار کردوە}} {{legend|green|ئەو شارانەی تەنیا گۆرانی لاوەکی و دیوەخانی لێ تۆمار کردوون}} |} {{collapse bottom}} ==== گۆرانییە نوێکراوەکان ==== دەنگی زیرەک دوای مردنی لەنێو [[کورد]]اندا زۆر زیاتر بڵاوبووەوە، وای لێھات گۆرانییەکانی دووبارە نوێ دەکرانەوە و دروست دەکرانەوە، ئەمەش لە ساڵانی ٢٠١٠ەوە بوونی ھەیە، لە ئێستاشدا بەشێوازێکی نوێتر و بە یارمەتی [[ژیریی دەستکرد]] دەنگی حەسەن زیرەک بە ئاواز و ھۆنراوەی نوێوە دروست دەکرێت و بەرھەم دەھێنرێت، بە تایبەت لە ساڵانی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ ئەم گۆرانییە دەستکردانەی حەسەن زیرەک خواستی زۆربەی [[تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]]ی لەسەر بوو، تا ئەو ئاستەی چووە ترێندە جیھانییەکانەوە. ساڵی ٢٠٢٣ شەش گۆرانیی حەسەن زیرەک: ''کوێستانان خاڵ خاڵ''، ''بە تەورات''، ''خانزادە خانم''، ''نووری ڕوخسارت''، ''ھەوری لار'' و ''کاروانە'' لەلایەن ھونەرمەند [[عەبدوڵڵا جەماڵ سەگرمە]] و ئۆرکێسترای ژێدار میوزیکێکی ئاست بەرزیان بۆ دانراوە و بە شێوەیەکی ستاندارد دەنگی حەسەن زیرەکیان لەسەر دانراوە و نوێ کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شەش گۆرانیی نوێکراوەی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/12102023|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=کوردی}}</ref> لەلایەن دوو گەنجی شاری [[سلێمانی]] بە ناوەکانی زرنگ مەھدی و ئەحمەد کەریم ڕۆژی ١١ی ئایاری ٢٠٢٣ گۆرانی «نازدار نازدار» لە ڕێگەی ژیریی دەستکرد بە دەنگی حەسەن زیرەک بەرھەم ھێنرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=آھنگ حسن زیرک و محسن چاوشی نازدار نازدار|ناونیشان=https://www.tarafdari.com/node/2394306|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=طرفداری|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609190755/https://www.tarafdari.com/node/2394306|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ماوەیەکی کورتدا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەنگدانەوەی زۆری بەدوای خۆیدا ھێنا. ئاوازی گۆرانییەکە لە گۆرانیی «ڕەفەت ڕەفەت» وەرگیراوە کە لەلایەن تاھیر عوجەیلی بە زمانی عەرەبی گوتراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئیبراھیم تاتلیساس گۆرانییەکی نوێکراوەی زیرەک دەڵێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/turkish/kurdistan/05012024?fbclid=IwAR3NV1HpR9Gd1oWA8QWvO3U76aeWclZtKUdYnyz5bHeviVk4C_VzxIg46Yk_aem_AYc-fcu3owAbjoKyEp2UeApTcWnzyK7_WlqbSnyBAWJzKcRFR6oQrKT6npWnOOKkz08|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|بڵاوکەرەوە=Rudaw Network|زمان=تورکی}}</ref> گۆرانییەکە لە ماوەیەکی کورتدا بە خێرایی بڵاوبووەوە، لە تەواوی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بە گشتی سەروو ٧٠ ملیۆن بینەری ھەبوو. لە [[فەیسبووک]]، [[ئینستاگرام]] و [[سناپچات]] چووە پلەی یەکی ترێندی عێراق، ھەروەھا لە بەشی میوزیکیی [[یووتیووب]] چووە پلەی دووەمی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆرانیی 'نازدار نازدار' لەلایەن ئاوازدانەرەکەیەوە سڕدرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/04122023|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240518204816/https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/04122023}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kaymaz|یەکەم=Ebru|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=TELE1 gündeme getirdi! İbrahim Tatlıses’in ‘Devamke’si zora girdi|ناونیشان=https://tele1.com.tr/tele1-gundeme-getirdi-ibrahim-tatlisesin-devamkesi-zora-girdi-984736/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Tele1|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240518204948/https://tele1.com.tr/tele1-gundeme-getirdi-ibrahim-tatlisesin-devamkesi-zora-girdi-984736/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=تاتڵیساس گۆرانییەکی نوێی بە ستایلی نازدار نازدار بڵاوکردەوە|ناونیشان=https://ku.964media.com/145149/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=+964|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629230744/https://ku.964media.com/145149/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جیا لە گۆرانی نازدار نازدار، ئەو دوو گەنجە چەندین گۆرانی دیکەیان دروست کردووە کە خۆیان ئاواز و ھۆنراوەیان بۆ داناوە و لەسەر دەنگیی حەسەن زیرەک بڵاوکراوەتەوە. ==== تایبەتمەندیی گۆرانییەکان ==== [[پەڕگە:Kurdish Singer-Zirak.jpg|چەپ|وێنۆک|حەسەن زیرەک]] حەسەن زیرەک لە ھەموو ڕوویەکەوە بە ھونەرمەندێکی جیھانی دادەنرێت، [[مەزھەر خالقی|مەزھەری خالقی]] حەسەن زیرەک بە «خاوەنی زۆرترین ملیۆدی و ئاواز لە تەواوی جیھان» دادەنێت و دەڵێت «ھەموو ئەورووپا ١٠٠٠ دانە ئاوازیان نییە»، بە کۆی گشتی گێڕانەوە و تۆمارگاکان، زیرەک خاوەنی نزیکەی یان زیاتر لە ٢٠٠٠ ئاواز و گۆرانییە.{{تێبینی|چەندین گێڕانەوەی جۆراوجۆر ھەن دەربارەی ژمارەی گۆرانی و ئاوازەکانی، ئەوەی زیاتر پشتڕاست کراوەتەوە «١٥٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بە حەسەن زیرەکبوون ڕەنجی فەرھادی دەوێت |ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=91551&eid=93186 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |وێبگە=www.kurdistanpost.nu |زمان=ku |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240820221155/https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=91551&eid=93186 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ ٢٠٠٠ گۆرانییە»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bilbilê Kurdistanê: Hesen Zîrek|ناونیشان=https://kurmanci.ozgurpolitika.com/nuceya-bilbile-kurdistane-hesen-zirek-190405|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yeniozgurpolitika.com|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731115952/https://kurmanci.ozgurpolitika.com/nuceya-bilbile-kurdistane-hesen-zirek-190405|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=حسن زیرک|ناونیشان=https://beeptunes.com/artist/3404581/حسن%20زیرک|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=بیپ تونز|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151107194624/http://beeptunes.com/artist/3404581/حسن%20زیرک|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وێڕای ئەوەی چەندین گۆرانیش ھێشتا نەکەوتوونەتە بەردەست یان سڕدراونەوە}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەولوود|یەکەم=ئیبراھیم حەسەن|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|سەردێڕ=ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بەدرخان|ساڵ=٢٠١٢|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=١٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703174450/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2012020516145264157|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرینەی زمانناس و ھونەرمەندان، حەسەن زیرەک بە فەرھەنگێکی گەورەی زمانی کوردی دادەنێن، زیرەک یەکێکە لە کاریگەرترین کەسایەتییەکان کە فەرھەنگێکی گەورەی لە وشەی زمانی کوردی پاراستووە لە ڕێگەی گۆرانییەکانی. چەند گۆرانییەکی زیرەک دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[سۆمەر]]ییەکان، بەتایبەت ئەو بەشەی مەقامەکانی کە «لێلێ و لۆلۆ» تێدا بەکار دەھێنێت یان «ئامان ئامان»، ئەم دوو بەستەیە وەک سرودێکی ئایینی بۆ خوداوەندەکانی سەردەمی کۆن وتراوە و داوای «ئامان-تو»یان کردووە، کە بە واتای «پاراستن» یان «بمانپارێزە» دێت. ڕوویەکی تر لە تایبەتمەندیی ھونەری گۆرانییەکانی زیرەک، بەم شێوەیە پۆلێن دەکرێت: * زۆرینەی گۆرانییەکانی [[فۆلکلۆر]]ی کوردی بوون و زیرەک بە شێوازی تایبەتی خۆی دووبارە داڕشتنەوەی بۆ کردون و بەرھەمی ھێناونەوە. * ھەندێک لەم گۆرانیانە داھێنانی خودی زیرەک بوون و ئێستا بوونەتە بەشێک لە فۆلکلۆری کوردی و تەواوی [[پێڕستی گۆرانیبێژانی کورد|ھونەرمەندانی تریی کورد]] سود لەم میراتییە وەردەگرن. * لە ڕووی زانستییەوە ھەندێک تەکنیکی بەکارھێناوە، لەوانە پیانۆ، فۆرتی کریشاندۆ، دیمیناندۆ، ھەروەھا وردکردنەوەی دەنگەکان، ئەم شێوازە لە [[تیۆریی مۆسیقا|زانستی بیردۆزی مۆسیقادا]] لە ترێل و ئەپاجوتاریۆ دەچێت.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە گۆرانییەکانیدا زاراوە جیاوازەکانی کوردی [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]، [[موکریانی]] و [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] تێکەڵ کردووە وەک ''لێ لێ''، ''دەلالۆ''، ''{{قت|لەبۆ}}''، ''وێ'' و زۆریی تر، ئەمەش بووەتە ھۆیەک بۆ نزیککردنەوەی شێوەزارەکانی زمانی کوردی لە یەکتر. * حەسەن زیرەک بە پێکی توانیویەتی ئاوازی بێگانە [[کورداندن|بکوردێنێت]]؛ ئاوازێکی ئازەری، ئەرمەنی، تورکی، عەرەبی یان فارسی گوێ لێبوبێت ڕاستەوخۆ لە ئەندێشەی مێشکیدا کوردانە سەرلەنوێ دای ڕشتووەتەوە، بە شێوەیەک کە ھەستی پێ ناکرێت ئەو ئاوازە بیانییە. تەنانەت لە گوتنەوەی مەقامی فارسی و زمانەکانی تر، زیرەک نەیھێشتووە مۆرکە بێگانەیییەکە زاڵ بێت و لەسەر شێوازێکی کوردیی گوتویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125713/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو ھۆکارانەی وایان کردووە دەنگ و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک زۆر بەناوبانگ بن: * '''دەنگخۆشی''': سیمایەکی سروشتییە، بە ئاشکرا لە دەنگی زیرەکدا بەدی دەکرێت، دەنگەژێیەکانی قوڕگی ھەموو کات ئامادەبوون و لەگەڵ ھەناسەیدا ھاوساز بووە، کە وای کردووە لە کاتی بەرزکردنەوەی تۆنەکانیش ھیلاک نەبێت و گۆرانییەکە وەکو خۆی بڵێتەوە. * '''چڕین''': چۆنییەتی گوتن و چڕین، دوو توخمی بنەڕەتییە لە حەسەن زیرەکدا، دەگمەنە گۆرانیبێژێک ئەم دوو بەشەی لە ھونەرەکەیدا ھەبێت، بەڵام زیرەک خاوەنی ھەردووکییەتی بۆیەش بووەتە گرنگترین گۆرانیبێژی کورد. * '''شاعیری''': زیرەک لەگەڵ ئەوەی نەخوێندەوار بوو، زۆربەی زۆریی زانیارییەکانی وەرگیراوی گشتی و خۆڕسک و ژیانی کۆمەڵی کوردەوارییە، نەک ناوەند یان دامەزراوەیەکی ئەکادیمی، بۆیە شاعیرێکی زۆر باشی لێدەرچووە لە بەندداڕشتندا، و لە وشەی نێو گۆرانی پەکی نەکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * '''یادگە''': حەسەن زیرەک توانایەکی بەھێزیی لە لەبەرکردنی شیعر و ھۆنراوە ھەبووە، کەسێک تەنیا جارێک ھۆنراوەیەکی بۆ گوتبێت و بە دڵی بووبێت، دەستبەجێ لەبەری کردووە و ماوەیەکی زۆریشی بەسەردا تێپەڕیبێت لەسەر ئاوازێکی گونجاو ھۆنراوەکەی کردووە بە گۆرانی. * '''شارەزایی''': لە ئاواز ھەڵبژاردندا خۆبەخۆیی ئاوازی دانەناوە، ھەر ھۆنراوەیەک شایستەی کام ئاوازە بووبێت ئەوەیانی ھەڵبژاردوە، یان بە چەند شێوازێکی جیاواز ھەمان گۆرانی گوتووەتەوە. * '''گونجاندن''': لەگەڵ ھەموو ئەو گرووپ و ئۆرکێسترایانەی لەگەڵی ھاوکار بوون، خۆی گونجاندووە، بۆیەش لە ھەموو ڕادیۆکان کە گۆرانی لێ تۆمار کردون، گۆرانییەکانی لە ئاستێکی بەرزدان، چ لە دیوەخان و کۆڕ و کۆبوونەوەکان، و چ لە ڕادیۆ و ئاھەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٤٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125713/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پانتایی دەنگی حەسەن زیرەک تێکڕا لە نێوان دەنگەکانی دۆی یەکەم بۆ دەنگی می و ھەندێکجار بۆ دەنگی فا و سۆڵی دووەمیشە، واتە لە نێوان ١٢ دەنگدایە و لەو نێوەندەدا ئاوازەکانی چڕیوە؛ [[پەیژە (مۆسیقا)|پەیژەی]] [[مەقامی بەیات|بەیات]] و سێگا لە پێکھاتی بەستەی ئاوازەکانی حەسەن زیرەکدا بە زۆرترین ڕێژە ھاتووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا کێشی دوو چوار و شەش ھەشت زیاتر لە کێشەکانی تر لە ئاوازەکانی زیرەکدا بەکارھاتوون، کە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی لە فۆلکلۆر و کلاسیکی کوردی دوور نەکەوتووەتەوە؛ تەواو نزیک بووەتەوە لە ئاڵتۆ، دەنگی لە چینی تێنۆر یان خوار تێنۆردایە و ھەندێک جار خۆی داوە لە گڕ (Bass).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609200530/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەگشتی میراتی گۆرانی زیرەک بە پلەی یەکەم میراتێکی ھونەریی جوانیناسانەیە، و بەدیھێنەری ڕەوتێکی نوێیە لە گۆرانی و مۆسیقای کوردیدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەڕۆکی ژیانی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8496&cor=5&related=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.politicmedia.net|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211929/https://www.politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8496&cor=5&related=2}}</ref> تائێستا گۆرانییەکانی لە پڕفرۆشترینەکانە و گوێی لێدەگیرێت.<ref name=":7" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=٩٩‌ـەمین ساڵیادی لەدایکبوونی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=24071&type=farhang|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.khaktv.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240820212644/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=24071&type=farhang|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=ھونەردۆستان بە لێشاو ڕوو لە کڕینی بەرھەمی ھونەرمەندە کۆچ کردووەکان دەکەن |ناونیشان=https://chra.tv/ھونەردۆستان-بە-لێشاو-روولەکرینی-سیدی/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Chra.tv |زمان=ku}}</ref> لە ساڵانی شەستەکانی سەدەی ڕابردوو، [[ڕادیۆی بی بی سی]] لە پێشبڕکێیەکی پەیوەندیی تەلەفۆنیدا پرسیارێک دەکات کە «بەرھەمەکانی کام گۆرانیبێژ لە جیھاندا زۆرترین خواستی لەسەرە؟» دوای وەرگرتنی چەند وەڵامێک، بێژەریی ڕادیۆکە ڕای دەگەیەنێت کەس نەیتوانیوە وەڵامی ڕاست بداتەوە، و وەڵامی ڕاست گۆرانیبێژێکی کوردە بە ناوی ''حەسەن زیرەک''، سەرەڕای ئەوەی لەو سەردەمەدا تەنیا سێ ڕادیۆی کوردی ھەبوون و گۆرانی داواکراویان پەخش کردووە. بەپێی ئاماری ئەو سەردەمە بەرھەم و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک لە نێو ڕادیۆکانی جیھاندا زۆرترین داواکارییان لەسەر ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عوزێری|یەکەم=عەبدولکەریم|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=حسن زیرک هنرمندی بی مانند|ناونیشان=http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=1316|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170320234059/http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=1316}}</ref> ==== کێشەی ناوی گۆرانییەکان ==== ناوی گۆرانی وا باوە کە لە سەربەندەکان وەردەگیرێت، لەسەر ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن، شریت و قەوانی فەرمیی [[کۆمپانیا]]کانیشدا ھونەرمەندەکە خۆی دەسەڵاتی بەسەریدا ھەیە، و ناوی گۆرانییەکان تووشی کێشە نابن. بەڵام لە ٧٠ بۆ ٦٠ ساڵی ڕابردوو کە ھەموو تاکێک توانای نەبووە شریتی گۆرانی لەبەربگرێتەوە یان دەنگی [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤیزیۆن]] تۆمار بکات، بۆیە زۆر کەس بە تێگەیشتن و ئارەزوی خۆی ناوی لەسەر گۆرانییە کوردییەکان دادەنا. ئەنجامی ئەم کارە بووە ھۆی ئەوەی یەک گۆرانی کوردی، دوو یان سێ ناوی جیاوازی ھەبێت؛ ھەروەھا توانای حەسەن زیرەک لە ڕێکخستنی دەستبەجێی شیعری گۆرانییەکان و تێخستنی بابەتی نوێ و خۆ دوورخستنەوە لە دووپاتکردنەوە، وای کردووە شیعرەکان ھەردەم لەگۆڕانکاریدا بن. وەک ئەنجامێکی ئەم کارە، گۆرانی «خۆشم دەوێی کچە جیران»ی حەسەن زیرەک لەڕاستیدا ناوی ڕەسەنی گۆرانیەکەیە نەک «کرماشان شاری شیرینم»، ھەروەھا گۆرانی «خاڵەی ڕێبوار» کە لەناو خەڵک بە ناوی «کاکی جووتیار» بڵاوکراوەتەوە.<ref name=":5" /> ==== جوگرافیای گۆرانییەکان ==== بۆکان ھەندێک تایبەتمەندی ھەیە کە لە بەشێکی شارەکانی دیکەی کوردستانیشدا ھەن؛ خەڵکەکەی کوردن بەڵام ناوچەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجانە]]. {{Div col|colwidth=20em}} * بەشی ڕۆژھەڵاتی شار، ناوچەی فەیزوڵڵابەگییەکانە. * بەرامبەری، بەشی چواردۆڵییە و زاراوەی ئەو دوو بەشە زیاتر لەگەڵ شاری سەقزدا ھاوبەش بووە، کە ئەویش کەوتووەتە بازنەی باشووری شارەکە. * ناوچەی گەورکایەتی و پاشان [[سەردەشت]] کەوتوونەتە باشووری ڕۆژاوا، لەوێدا زاراوەی [[موکریانی]] وردە وردە زاڵ دەبێت و دەبێتە زاراوەی سەرەکی خەڵکەکە. * بەرەو ڕۆژاوای شار، ڕووی شارەکە لە مەھاباد و سەرجەم [[موکریان]]ە و زاراوەی خەڵکەکەی و بەشێک لە داب و نەریت و فەرھەنگیان، لە موکریان نزیکە. * لای باکووری شار، تا ناوچەی سەرچۆمی مەجیدخان و نزیکەی ناوجەرگەی شاری [[میاندواو]]، خەڵکی کوردی تێدا نیشتەجێن بەڵام تێکەڵاوییەکی کەم و زۆری کورد لەگەڵ [[ئازەربایجانییەکان]] ھەیە. {{Div col end}} ڕەفتار و بیروباوەڕی چینایەتی حەسەن زیرەک سەر بەو ناوچانەیە، ھەروەھا ئەو تێکەڵاوی فەرھەنگی، زاراوەیی، کلتووری و زمانەوانیەیە کە بەسەریەکەوە کەسایەتی ھونەریی زیرەکیان دروست کردووە. بەشێک لە گۆرانییەکانی زیرەک ھی ناوچەی فەیزوڵڵابەگییە، بەشێکیان بۆ سەرچۆمی مەجیدخان و بەشێکی تری دەگەڕێتەوە نێو شاری بۆکان. بەڵام کەم نین ئەو گۆرانییانەی ناوچەی مەھاباد و سەقزیش کە زیرەک گوتوونیەتەوە، بە ھەمان شێوە سنە، سلێمانی، ھەولێر و کەرکووکیش شێوازی خۆیان ھەیە و زیرەک بەو شێوازانەش گۆرانی گوتووە، ھەروەھا ئازەری، فارسی و عەرەبی لە چەشنەکانی دیکەن کە بە شێوازی نەریتیی ئەو زمانانە گوتویەتییەوە.<ref name=":5" /><ref name=":8" /> ==== دزینی گۆرانییەکان ==== زۆر لە گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرانی گەلانی [[گەلانی تورک|تورک]] و [[فارسەکان|فارس]] سودیان لە ئاواز و گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک وەرگرتووە بۆ دەوڵەمەندکردن و پڕکردنەوەی ئەرشیڤی نەتەوەییی خۆیان، بەبێ ناوھێنان یان ئاماژەکردن بە حەسەن زیرەک لە بەکارھێنانەوەی ئاوازەکەدا، و پێشێلی مافی ھونەرمەندەکەیان کردووە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لەجەلال بەگەوە بۆ ئیبراھیم تاتلیسس: پلانی سەد ساڵەی دەوڵەتی تورک بۆ داگیركاركردنی ئاواز و مۆسیقای كوردی|ناونیشان=https://anfsorani.com/kwltwwr-hwnhr/ljlal-bgw-b-yybrahym-tatyss-plany-sd-say-dwty-twrk-21181|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ANF News|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234106/https://anfsorani.com/kwltwwr-hwnhr/ljlal-bgw-b-yybrahym-tatyss-plany-sd-say-dwty-twrk-21181}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ھونەرمەندێک: گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک لەلایەن نەتەوەکانی دیکەوە دەدزرێت|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480269|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240626082536/https://rojnews.news/?p=480269}}</ref> لەو گۆرانیانەش: * Ankara'nın Taşına Bak – کە ئێستا سروودێکی نیشتیمانییە لە [[تورکیا]] ئاوازەکەی لە گۆرانی «[[ئەی نیشتیمان]]»ی حەسەن زیرەک دزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kürt “Ankara’nın Taşına” Kimlik Kazandırınca!|ناونیشان=https://bianet.org/yazi/kurt-ankara-nin-tasina-kimlik-kazandirinca-167998|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=bianet.org|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234058/https://bianet.org/yazi/kurt-ankara-nin-tasina-kimlik-kazandirinca-167998|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە دزینی نیشتیمان بۆ دزینی ھونەر و ئاواز: گۆرانی «ئەی نیشتیمان»ی حەسەن زیرەک چۆن بووە «مارشی ئەنكەرا»ی توركیا؟|ناونیشان=https://sekokurd.org/?p=5181|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Sekokurd.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130845/https://sekokurd.org/?p=5181}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=دزینی گۆرانی ئەی نیشتمانی حەسەن زیرەک لەلایەن تورکەکانەوە|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240503151511569030|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdipedia.org|زمان=کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234059/https://www.kurdipedia.org/?q=20240503151511569030}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘Ankara’nın Taşına Bak’ mı, ‘Ey Niştiman’ mı?|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/turkish/culture/26062016-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www-rudaw-net.cdn.ampproject.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629234107/https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/turkish/culture/26062016-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17197042106824&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rudaw.net/turkish/culture/26062016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * Ağlama Yar – نەسرین * Aman Doktor – ئامان دکتۆر{{تێبینی|ھەروەھا بە [[یۆنانی]]ش گوتراوەتەوە}} * Yallah Şoför – یەڵا شۆفێر، لەلایەن [[ئیبراھیم تاتلیسس]]ەوە دزراوە. * Leyla – ''لەیلا'' * ساز قسەگو – لای لای سوورە گوڵ، لەلایەن [[محەممەدڕەزا شەجەریان]] دزراوە. ھەرچەندە زیرەکیش چەند ئاوازێکی ھەیە کە ھی خۆی نییە بەڵام ئاوازەکەی لە خاوەنەکانیان وەرگرتووە و مۆڵەتی گوتنەوەی پێدراوە، وەک گۆرانی «غنیلی شوی شوی» و «ھەوری لار». زیرەک لە سکاڵانامەیەکدا باس لەوە دەکات کە گۆرانییەک بە دەنگی خۆی تۆمارکراوە بەڵام بە ناوی کەسێکی ترەوە لە ڕادیۆ پەخش دەکرێت، ھەر لە سکاڵانامەکەدا گلەیی ئاڕاستەی بەڕێوەبەری ڕادیۆی بەغدا دەکات، کە ئەمە دەقەکەیەتی: {{وتە٢|برام کاک سەڵاح لە پاش سەلامێکی گەرم و گوڕ و پرسینی ئەحواڵت ھەر لە دوور ڕا دەستت ئەگوشم و زۆر ھیوادارم سەلامەت بی و منیش زۆر گلەییم لە تۆ ھەیە، من ئەو ھەمو گۆرانییەی کە لە ئیزاعە ھەمە قەت گۆرانییە چاکەکانم بڵاوناکەنەوە و ئەگەر جارێکیش گۆرانییەکی باشم بڵاو بکرێتەوە بە ناوی کەسێکی دیکە بڵاوی دەکەنەوە. برام خۆ من بۆ ئەو گۆرانیانە زەحەتم کێشاوە و ئێستاش لە ئێوە داخوازی دەکەم کە ئاغای لێدەری موزیک بانگ بکەن لێیان پرسیار بفەرموون بزانن کە گۆرانی ئەسمەر یارم جوانە دەنگی منە لە ڕادیۆدا کە بە نێوی ئەحمەد شاباز بڵاودەکرێتەوە! زۆر ھیوادارم لە پاش ئەو کاغەزە ھەرچی زووتر لە ئیزاعەدا بۆم بڵاو بکرێتەوە بە نێوی خۆمەوە ئیتر بە خواتان دەسپێرم ھەر بژین بە خۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=موزیکناس|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=حەسەن زیرەک لە سکاڵانامەکەیدا چی بۆ ڕادیۆی بەغدا نوسیوە؟ - Muziknas|ناونیشان=https://muziknas.com/5520232/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130904/https://muziknas.com/5520232/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|bgcolor=#FEF6E1}} کاتێک لە عێراق نەما و ھاتەوە ئێران، پێش ئەوەی بچێتە ڕادیۆ حەسەن زیرەک نیشتەجێ نەبوو و گەڕۆک بوو، لە گوندێکەوە دەچووە گوندێکی تر تا لە ئاھەنگ و دیوەخانی خەڵکی گۆرانی بڵێ، لەو سەردەمەدا چەند کەسێک ھەبوون دەچوونە شارۆچکە و گوندەکانەوە، خۆیان بە حەسەن زیرەک ناو دەبرد و بە ناوی حەسەن زیرەکەوە گۆرانیان دەگوت، خەڵکێکی زۆر بڕوایان بەم کەسانە دەکرد چونکە لەو کاتەدا وێنەی ڕاستەقینەی حەسەن زیرەک بڵاو نەبوبووەوە و تەنیا بە دەنگی ئاشنابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125107/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئیرۆتیکا === یەکێک لەو بابەتە گرنگانەی لە ھونەری حەسەن زیرەکدا ھەیە ''ژن'' و ''کچە''، کە زۆر بە شێوەیەکی [[ئیرۆتیزم]]ی و [[جوانیناسی]]انە (ئیستاتیکی) گەورەیی و پێگەی ژن پیشان دەدات، و لەنێو ھۆنراوەکانی ئەو ھونەرمەندەدا ژن پێگەیەکی گرنگی گرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=حەسەن زیرەک: بولبولەکەی کوردستان و گەنجینەی ئاواز و فۆلکلۆری کوردی|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480181|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240626193202/https://rojnews.news/?p=480181}}</ref> لە ڕووی کەسایەتییەوە، زیرەک کەسێکی عاشق بووە و «گیرۆدەی جوانیی ژن بووە»، بۆیە بەدرێژایی ژیانی چەندین جار ھاوسەرگیری کردووە، ئەو جوانی بینینەی ژن لە چاوی زیرەک خۆیدا، لە بەرھەمەکانیدا ڕەنگی داوەتەوە. بەپێی گێڕانەوەکانی ژیانی ناوبراو، زیرەک لە ساتی گۆرانیوتندا، ئەگەر ژنان و کچان لە دووریشەوە لێوەی دیار بوایە، ئەوا خۆشتر و باشتر گۆرانییەکانی دەگوت، زۆرجاریش ئەگەر ژن لەو شوێنە نەبوایە گۆرانی نەدەگوت. لە دیدارێکی ھونەرمەند جەمال جەلال، بەرپرس و سەرۆکی بەشی کوردی، تورکمانی و سریانی لە [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا|ڕادیۆی بەغدا]] باس لەوە دەکات لە ساڵانی ١٩٥٨، ڕۆژێک حەسەن زیرەک لە کاتی گۆرانیوتندا کاغەزێکی بەدەستەوە بووە و جار جارە تەماشای دەکرد، پاش کۆتایی ھاتنی گۆرانییەکە و تۆمارکردنی، لەبەرئەوەی زیرەک خۆی بە نەخوێندەوار لە قەڵەم دابوو، گومانیان لێی کرد و وایان دانا سیخوڕی بۆ ئێران و ساواک دەکات؛ بۆیە ھەر زوو ڕاپۆرتیان لەسەر نووسی، بەڵام لە کاتی لێکۆڵینەوە زیرەک کاغەزەکەی پێشاندا، ھیچ نووسین یان ھۆنراوەیەکی لەسەر نەبوو، بەڵکو وێنەی ژنێکی بە پێنووسی دار کێشا بوو، کاتێک پرسیاری لێکرا دەربارەی وێنەکە، حەسەن زیرەک دەڵێت: {{وتە٢|خۆم کێشاومە، خۆتان دەزانن من ئەگەر ژنم بەرامبەر نەبێت، ناتوانم گۆرانی بە باشی بچڕم، بۆیە ئەم وێنەیەم کێشاوە، ئەگەر نا من خوێندەواریم نییە.|bgcolor=#FEF6E1}} عەشق و جوانی ژن نەک تەنھا سەرچاوەی سروشی گۆرانیوتنی زیرەک بووە، بەڵکو سەرچاوەی سروشی جۆرێک لە شێوەکاریشی بووە؛ تەنانەت ئەگەر گۆرانیشی نەگوتبێت، ئەوا وێنە و نیگاری ئەو ژنەی کێشاوە کە عاشقی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rudaw|سەردێڕ=ھونەری دەنگ و کاریگەری شوێن لەسەر دەنگ، ئەو ھونەرمەندانەی میوزیکی کوردیان بردە قۆناغێکی نوێوە|ناونیشان=https://podcast.rudaw.net/episode/hwneri-deng-u-karigeri-shwen-leser-deng-ew-hwnermendaney-miwziki-kwrdyan-brde-qonaxeki-nwe-u-dengyan-be-nemri-mawetewe|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=podcast.rudaw.net|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژن و حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/70016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Channel8|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125718/https://channel8.com/kurdish/70016}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حەمە|یەکەم=توانا|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=چەند لایەنێکی شاراوە دەربارەی ژیانی حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://muziknas.com/157/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Muziknas|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211925/https://muziknas.com/157/}}</ref> زیرەک ناوی «ژن» و ھاوتا کۆمەڵایەتییەکانی وەک بێوەژن، کورتەژن و شۆڕەژن و ئەوانی تری دەکردە بەردەنگ و بابەتی گوتنەکانی، ئەمە دەرخەری ئەوەیە حەسەن زیرەک بەتەواوی خولیا و ئارەزووی ژن و جەستەی ژن بووە، کە زۆر جار لە ڕادیۆی بەغدا لەسەر باسکردنی جەستەی ژن لەگەڵ ناوھێنانی ناوی تایبەتی ڕەگەزی مێ، ڕووبەڕووی ڕەخنە و ھەڕەشەی کەسانی ئایینی و عەشایەری ئەوکاتە بووەتەوە، و ھەر ئەمەش بووە ھۆکارێک لە ھۆکارەکان بۆ ڕێگەنەدان بە گۆرانیوتنی لەو ڕادیۆیە لە ساڵانی دواتر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عادل|یەکەم=محەممەد|ناونیشان=https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|سەردێڕ=ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی سەردەم|ساڵ=٢٠١٧|شوێن=سلێمانی، ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٣٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125713/https://kurdipedia.org/Default.aspx?lng=1&q=20220309000110407690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=محەمەد|یەکەم=زاموا|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=پاش حەسەن زیرەک؟|ناونیشان=https://jineftin.krd/2021/12/12/پاش-حەسەن-زیرەک؟/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ژنەفتن|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240629211933/https://jineftin.krd/2021/12/12/پاش-حەسەن-زیرەک؟/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھایپەربۆڵ === [[پەڕگە:Hyperbolic in Mamle and Hasan Zirak's song lyrics.jpg|وێنۆک|دەربڕینی ھایپەربۆڵ لە ھۆنراوەی ١٥ گۆرانی خۆشەویستی [[محەممەد ماملێ|ماملێ]] و حەسەن زیرەکدا:{{ھن}}{{div col |colwidth=30em}} {{legend|#59A7A7|دەربڕینی زیادەڕەوی نەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی ماملێ}} {{legend|#97D7C6|دەربڕینی زیادەڕەوی ئەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی ماملێ}} {{legend|#BAC94A|دەربڕینی زیادەڕەوی نەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک}} {{legend|#E2D46B|دەربڕینی زیادەڕەوی ئەرێنی لە دەقی گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک}} {{div col end}}]] لە بەشێکی زۆری گۆرانییەکانی حەسەن زیرەکدا ھایپەربۆڵ یان دەستەواژەی زیادەڕەوتیاکراو{{تێبینی|''Hyperbole''، ''وشەی زیادەڕەو'' یان ''زیادەڕەویکردن لە دەربڕین''، ڕێگایەکی ئەدەبی و زمانەوانییە، بۆ گەورەکردن و زیادەڕەویکردن لە پێناسەکردنی شتێک بە مەبەستی پشتڕاستکردنەوە یان کاریگەری دروستکردن، کە بەزۆری لە ھۆنراوە و شیعردا بەکاردێت<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Riri|یەکەم=Marliana|ناونیشان=https://repository.stba-jia.ac.id/245/|سەردێڕ=HYPERBOLE IN SONG LYRICS BY ONE DIRECTIONS|ساڵ=٢٠٢١|پەڕەکان=٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810125718/https://repository.stba-jia.ac.id/245/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} بوونی ھەیە، زیرەک وەک ھونەرمەندانی تر ئەمەی لە دوپاتکردنەوەی ''خۆشەویستی'' لە گۆرانییەکانیدا بەکارھێناوە، لەم دەربڕینەدا وشەگەلێکی بەھێز بەکارھاتوون، وەک ''گوڵ''، ''ئەستێرەی گەش''، ''ڕێحانە''، ''بەندی ڕەشماڵ''، ''کەو''، ''ئاسک''، ''مانگ''، ''پەنیری کوردی''، ''کەمەری شمشماڵی'' و زۆریی تر، وێڕای پێناسەکردنی جوانی خۆشەویستەکەی بە [[لێکچوواندن]]ی بەو وشانە، بەراوردی وشەکانیشی کردووە وەک نیشاندانی خۆشەویستییەکی زیاتر بۆ خۆشەویستەکەی؛ لەکاتێکدا وشەی تریی وەک ''شێت''، ''نەخۆش''، ''بێ دەرمان''، ''بەدبەخت''، ''ڕەشپۆش''، ''خومار''، ''سەرخۆش''، ''تیخی کەباب''، ''گێرە و قەرقەش'' و ھتد.. بەکارھێناوە بۆ باسکردنی شێوازی خۆشەویستییەکەی و پێناسەکردنی سەختی خۆشەویستییەکەی، یان خراپی ژیانی خۆی، زیرەک بە تەواوەتی ھەوڵی خۆی داوە بۆ نزیککردنەوە و بەستنەوەی ئەو وشانە لەگەڵ ناوەڕۆکی گۆرانییەکەی، بۆ ئەوەی گوێگر ئاشنای گۆرانییەکە بێت و مەبەستی گۆرانیبێژ بزانێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=FaqeAbdulla|یەکەم=B.|ناونیشان=https://doi.org/10.21271/zjhs.27.4.20|سەردێڕ=Hyperbole as a Way of Showing Eager Toward a Lover in Hamay Mamle's and Hasan Zirak's Songs|بڵاوکەرەوە=[[زانکۆی سەڵاحەدین]]|ساڵ=٢٠٢٣-٠٩-٢٧|بەرگ=٢٧|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٣٠٢}}</ref> نموونە، لە گۆرانی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|وەک قومری]]» حەسەن زیرەک، سێ دەربڕینی زیادەڕەویی ئەرێنی بەدی دەکرێت: <blockquote> {{چینی ناوەند}} تەنیا گوڵەکەی سەحرای چینم {{کۆتایی}} </blockquote> ھیچ گوڵێک لە [[بیابانی تەکلەمەکان|بیابانی چیندا]] نییە، بەڵام گۆرانیبێژ بەراوردی خۆشەویستەکەی بە گوڵێک لە بیابانێکی چیندا کردووە، بەوەی وەک گوڵێک وایە لە جیھانێکی وشک و بێ ئاوەدانی ھاوشێوەی بیابانێک. لە گۆرانی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|ھەر وایە]]» دەڵێت: <blockquote> {{چینی ناوەند}} دەمەکەت ھەنگوین لە قودوی چیندا {{کۆتایی}} </blockquote> ئەو پێناسەی دەمی خۆشەویستەکەی کردووە بە [[ھەنگوین]] لە قودوی (یان قوتووی<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = خاڵ |وشە = قوتوو |ڕێکەوتی سەردان = ١١ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref>) چینیدا، ''ھەنگوین'' خواردنێکی بەتامە و وەک دەرمان بەکاردەھێندرێت، لەکاتێکدا ''قودوی چینی'' بەکارھێناوە چونکە وڵاتی [[چین]] لە [[کوردستان]]ەوە دوورە و خەڵک ناتوانن بە ئاسانی بەو وڵاتە بگەن، حەسەن زیرەکیش ناتوانێت بە ئاسانی بە دەمی خۆشەویستەکەی بگات؛ دوو جار ئەم دێڕەی لە گۆرانییەکەدا بەکارھێناوە، و جوانیی خۆشەویستەکەی ئەرێنیانە دووپات کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=FaqeAbdulla|یەکەم=B.|ناونیشان=https://doi.org/10.21271/zjhs.27.4.20|سەردێڕ=Hyperbole as a Way of Showing Eager Toward a Lover in Hamay Mamle's and Hasan Zirak's Songs|بڵاوکەرەوە=زانکۆی سەڵاحەدین|ساڵ=٢٠٢٣-٠٩-٢٧|بەرگ=٢٧|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٢٩٩}}</ref> بەڵام لە گۆرانی «[[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک#پێڕستی گۆرانییەکان|کراس ڕەش]]» نەرێنییانە دەربارەی خۆشەویستەکەی دەدوێت: <blockquote> {{چینی ناوەند}} ئاگرت لە من بەرداوە جوانێ{{ھن}}<small>''دێڕی دواتر''</small>{{ھن}}خوێنت مژیم ئەسمەرێ {{کۆتایی}} </blockquote> خۆشەویستەکەی ئاگری لە زیرەک بەرداوە، ئاگرێکی نادیار، نەک [[فیزیک]]ی؛ خۆشەویستەکەی ''[[خوێنمژ]]'' نییە بەڵام نادڵسۆزییەکەی وای کردووە ئازار بە گۆرانیبێژ بگەیەنێت، ئەم ھایپەربۆڵە بەکاردەھێنێت تا نیشانی بدات چەندە ڕقی لەوەیە لەلایەن کچێکەوە ڕەت بکرێتەوە؛ بەپێی پێوەری جۆرێتی، ئەو کچە بە شێوەیەکی نەرێنی ھەڵدەسەنگێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=FaqeAbdulla|یەکەم=B.|ناونیشان=https://doi.org/10.21271/zjhs.27.4.20|سەردێڕ=Hyperbole as a Way of Showing Eager Toward a Lover in Hamay Mamle's and Hasan Zirak's Songs|بڵاوکەرەوە=زانکۆی سەڵاحەدین|ساڵ=٢٠٢٣-٠٩-٢٧|بەرگ=٢٧|شوێن=ھەولێر|پەڕەکان=٢٩٧}}</ref> === چریکەی کوردستان === چریکەی کوردستان کتێبێکی ژیننامەیی شیعرییە، ساڵی ١٩٦٦ لە تاران چاپکرا و بڵاوبووەوە، بەھۆی نەخوێندەواری حەسەن زیرەک، [[#ژیانی ھاوسەرگیری|میدیا زەندی]] ھاوسەری لە نووسین و داڕشتنەوەی کتێبەکە یارمەتیداوە؛ وێڕای ئەوەی وەزیری فەرھەنگ و ھونەریی ئەوکاتەی ئێران جەختی لەوە دەکردەوە کە نابێت کتێب بە کوردی چاپ بکرێت. وەشانی یەکەمی کتێبەکە ھەزار دانەی لێ چاپ ببوو و زیرەک بەبێ بەرامبەر دەیبەخشییەوە و ھیچ نرخێکی لەسەر نەبوو، پێشوازییەکی باشی خوێنەرانی لێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئیبراھیم|یەکەم=فەرشی|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122214412319450&lng=1;|سەردێڕ=حەسەن زیرەک و زمانی دوولا|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٦}}</ref> وەشانی یەکەم لە ٥٣ لاپەڕە پێکدێت، ناوەڕۆکەکەی چەند نووسینێکی زیادەی [[محەممەد سدیق موفتیزادە]] لەخۆ دەگرێت، ھەروەھا ھۆنراوە و نۆتەی چەند گۆرانییەکی زیرەکیشی تێدایە کە لەلایەن فەرەیدوونی مورادییەوە ئامادەکراون. بڵاوکردنەوەی کتێبێک بە زمانی کوردی و ناوی کوردستانەوە، توڕەبوونی حکوومەتی لێ دەکەوێتەوە، بۆیە دوای بڵاوبوونەوەی کتێبەکە، فەرمانی دەستگیرکردن بۆ زیرەک دەردەچێت و لە ڕادیۆکانی ئێران دەردەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=زیرەک|یەکەم=حەسەن|ناونیشان=https://libris.kb.se/bib/22002860|سەردێڕ=چریکەی کوردستان - چاپی دووەم|دوایین٢=زەندی|یەکەم٢=میدیا|بڵاوکەرەوە=Intîşaratê Borekeyî|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٦٤٩١٥٢٨٠٦|بەرگ=٢|شوێن=تاران، ئێران|زمان=ku|orig-year=1966}}</ref> == بیرەوەری == === پەیکەر === لە شاری بۆکان لەلایەن [[بەشیر ناسری]] پەیکەرساز و شێوەکاری کورد، پەیکەرێکی حەسەن زیرەک لەسەر فایبەرگڵاس دروست کراوە و نمایشکراوە، پەیکەرەکە لەسەر ھیچ کام لەو وێنانە دروست نەکراوەتەوە کە ئێستا لە ئەرشیڤی حەسەن زیرەکدا بوونی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.boukanmukryan.ir/1402/04/05/سردیس-ماموستا-حسن-زیرک-؛-تجلی-از-رهایی-و/|سەردێڕ=سردیس ماموستا حسن زیرک؛ تجلی از رهایی و جسارت + فیلم|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.boukanmukryan.ir/1402/04/05/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DA%A9-%D8%9B-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا ئارامگە و گۆڕی حەسەن زیرەک ئێستا بەشێکە لە مۆزەخانە و کەلەپووری شاری بۆکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.boukanmukryan.ir/1401/01/08/موزه-ی-مفاخر-و-پارک-زیرک-در-صدر-بازدید-ع/|سەردێڕ=موزه ی مفاخر و پارک زیرک در صدر بازدید علاقمندان و مسافران نوروزی در هفته اول سال جدید|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=newspaper|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731112538/https://www.boukanmukryan.ir/1401/01/08/موزه-ی-مفاخر-و-پارک-زیرک-در-صدر-بازدید-ع/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە [[ھەڵەبجە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=لە هەڵەبجە پەردە لەسەر پەیكەری حەسەن زیرەک لادرا|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=19062|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - Rojnews|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130739/https://rojnews.news/?p=19062}}</ref> سلێمانی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلێمانى: یادى ھونەرمەندى گەورە حەسەن زیرەک|ناونیشان=https://archive.gov.krd/mocy/www.mocy.gov.krd/index.php/2018-01-20-21-51-32/2018-01-20-11-26-47/item/414-2018-06-28-09-06-25.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=archive.gov.krd|زمان=ar-aa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105523/https://archive.gov.krd/mocy/www.mocy.gov.krd/index.php/2018-01-20-21-51-32/2018-01-20-11-26-47/item/414-2018-06-28-09-06-25.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گۆڕەکەی لە کێوی ناڵەشکێنە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Leon|یەکەم=Sally Cassell|ڕێکەوت=١ی ئازاری ١٩٨٨|سەردێڕ=Aztec Meets Compaq: Bringing the Pre‐Columbians Up to Date|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1111/an.1988.29.3.24.1|journal=Anthropology News|بەرگ=٢٩|issue=3|پەڕەکان=٢٤–٢٢|doi=10.1111/an.1988.29.3.24.1|issn=1541-6151|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130919/https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/an.1988.29.3.24.1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و چەند شوێنێکی دیکەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، پەیکەر و کۆتەڵی تایبەت بە حەسەن زیرەک ھەیە. لە شاری بانە لەلایەن ھونەرمەندی شێوەکار، ئارام مەجیدزادە لەسەر دیوارەکانی شەقامی کەمەربەندیی نێو بانە، وێنەی چەند کەسایەتییەکی دیاری چوار پارچەی کوردستان کێشراوە، یەکێک لەوانە حەسەن زیرەکە، و لە پاڵ ھونەرمەند [[عەباس کەمەندی]]یەوە داندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=شێوەکارێک وێنەی کەسایەتییەکانی کوردستان لەسەر دیوارەکانی بانە دەکێشێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/01092023|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105523/https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/01092023}}</ref> === یادکردنەوە === لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٩ لە شاری کەرکووک بە ئامادەبوونی چەند ھونەرمەند و کەسایەتییەکی شارەکە یادی حەسەن زیرەک کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=یادی حەسەن زیرەک لە کەرکووک|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/tv_episode/4044-یادی-حەسەن-زیرەک-لە-کەرکووک|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdistan24.net}}</ref> لە شاری [[سلێمانی]] و دەوربەریشی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rojnews|یەکەم=Botan|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=لە چەمچەماڵ ساڵیادی کۆچی دوایی حەسەن زیرەک بەرز ڕاگیرا - کلتوور و هونه‌ر|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=480719|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240810130744/https://rojnews.news/?p=480719|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ساڵانە یادی کۆچی دوایی و لەدایکبوونیی حەسەن زیرەک دەکرێتەوە بە ئاھەنگ و گۆرانی و بۆنەی جۆراوجۆر، لە بەشێک لەو بۆنانەدا ''خەڵاتی حەسەن زیرەک'' پێشکەش کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=سلێمانی یادی حەسەن زیرەک دەکاتەوە|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/slemani-hesen-zirek/4456564.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Voice of America|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105522/https://www.dengiamerika.com/a/slemani-hesen-zirek/4456564.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بزرگداشت حسن زیرک در شهر سلیمانیه|ناونیشان=https://anfpersian.com/فرهنگ_هنر/bzrgdasht-hsn-zyrk-dr-shhr-slymanyh-67534|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ANF News|زمان=fa}}</ref> ساڵی ٢٠١٩ بۆ ٤٩یەمین ساڵیادی کۆچی دوایی ڕێوڕەسمێکی گەورە سازکرا، و تێیدا کتێبی ''حەسەن زیرەک: چریکەیەک بۆ شادی'' ناسێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sulaimani remembers iconic singer Hassan Zirak on 47th anniversary of his death|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/27062019|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105523/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/27062019#:~:text=The%20city%20of%20Sulaimani%20commemorated,a%20number%20of%20Sulaimani%20artists.}}</ref> ساڵی ٢٠٢١ ھێزەکانی حکوومەتی ئێران ڕێگریان کرد لە ساڵیادی حەسەن زیرەک لە ئارامگەکەی خۆی لە بۆکان، سەرەڕای ڕێگیرییەکانی حکوومەت، خەڵکی و بەشداربووانی ڕێوڕەسمەکە لە شوێنەکە مانەوە و یادکردنەوەکەیان ئەنجامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=İran rejimi, Hasan Zirek’in doğum gününü kutlamak isteyen halkı engellemek istedi|ناونیشان=https://darkamazi.com/archives/1017309|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Darka Mazi|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105528/https://darkamazi.com/archives/1017309|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پرۆژەی «سەدەی زیرەک» پرۆژەیەکە لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ەوە دەستی پێکرد و تا تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بە یارمەتیی دام و دەزگا مەدەنی، ھونەری و ئەدەبییەکان، ھونەرمەندان، نووسەران و ڕێکخراوەکان، بەردەوام بوو، پرۆژەیەک بوو بۆ یادی ١٠٠ ساڵەی حەسەن زیرەک، تێیدا چەندین نووسین، بەڵگە و بابەتی ھەمەڕەنگ دەربارەی زیرەک بڵاوکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=پرۆژەی سەدەی زیرەک|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/wp-content/uploads/2022/01/hassanzirak.pdf|journal=work|پەڕەکان=١|via=ماڵپەڕی ڕۆژھەڵات - بۆکان|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240807155228/https://kurdistanukurd.com/wp-content/uploads/2022/01/hassanzirak.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕۆژی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ لە شاری [[کۆلن]]، [[ئەڵمانیا]]، بە بەشداری [[قادر دیلان]]، ئیقباڵ حاجبی، ڕەزا حەمە فەرەج، سیروان ڕەحیم، [[خالید ڕەشید]] و ٤٠٠ کەسی دیکە لە کورد و ئەڵمانی و ئەوانی تر، کۆڕێک بۆ یادی ٧٥ ساڵەی حەسەن زیرەک بەسترا؛ لەژێر چاودێری و پاراستنیی پۆلیسی کۆڵن بەھۆی فشار و ھەڕەشەکانی حکوومەتی ئێران لەسەر [[ھەڵسووڕاوی|چالاکوانە]] کوردەکان و ھەوڵی دووبارە نەبوونەوەی [[تیرۆری میکۆنۆس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦|سەردێڕ=ڕاپۆرتی فێستیڤاڵی ٧٥ ساڵەی حەسەن زیرەک - شانۆی کۆچەر|ناونیشان=https://bokan.de/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Bokan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240718041455/http://www.bokan.de/}}</ref> === ناو === چەندین شوێن و ناوچە بە ناوی حەسەن زیرەکەوە کراون، لەوانە باخچەی حەسەن زیرەک لە بۆکان و [[چوارقوڕنە]] لە [[ڕانیە]]، پردی حەسەن زیرەک لە [[قەڵادزێ]]، چێشتخانە و خواردنگەی حەسەن زیرەک لە شارەکانی تریی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ھەروەھا لە ناوەندی شاری سلێمانی چایخانەی حەسەن زیرەک بوونی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish tea shop celebrates the life of renowned singer Hesen Zirek|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/150120172|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105521/https://www.rudaw.net/english/kurdistan/150120172}}</ref> ساڵی ٢٠٢٠ حکوومەتی ئێران، وێنەی حەسەن زیرەکی لەسەر [[پوولی پۆستە]]ی دەوڵەت دانا و بڵاوی کردەوە، بۆ یادکردنەوەی ھونەرمەند و پاراستنی ناوی ھونەرمەندەکە لە مێژوودا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إيران تصدر طابعا يحمل صورة الفنان الكوردي الكبير حسن زيرك|ناونیشان=https://shafaq.com/ar/كوردســتانيات/يران-تصدر-طابعا-يحمل-صورة-الفنان-الكوردي-الكبير-حسن-زيرك|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=شفق نيوز|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105524/https://shafaq.com/ar/كوردســتانيات/يران-تصدر-طابعا-يحمل-صورة-الفنان-الكوردي-الكبير-حسن-زيرك|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەتایبەتی شاری بۆکان، پیشەسازەکان جۆرێکی [[چەقۆ]] بەرھەم دەھێنن کە لە پۆڵای سپی دروست دەکرێت، دەستەوانەکەشی لە قۆچی ئاژەڵ دروست دەکرێت؛ پارچەیەکی بەنرخە و لە ڕێگەی بازرگانانەوە بە کوردستاندا ڕەوانەی شارەکانی عێراق دەکرێت، بەکارھێنەران و ئەوانەی خواستیان لەسەر چەقۆکە ھەیە، چەقۆکەیان ناوناوە ''چەقۆی زیرەک'' لەبەر ھۆگرییان بە دەنگی حەسەن زیرەک و جێی لەدایکبوونی حەسەن زیرەک کە شاری بۆکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=شاهد: إيران تصنع السكاكين من القرون وبعضها يصل إلى العراق|ناونیشان=https://964media.com/369959/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=+964|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731105525/https://964media.com/369959/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیان و بەرھەمەکانی لە پەڕتووکدا == * چریکەی کوردستان (<small>نووسەر: حەسەن زیرەک</small>) * گەوھەرێ (<small>نووسەر: عوسمان شارباژێڕی</small>) * حەسەن زیرەک و ھەندێک لە بەسەرھاتەکانی (<small>نووسەر: میرزا کەریم خۆشناو</small>) * ناڵەشکێنە: گۆرانییەکانی حەسەن زیرەک (<small>نووسەر: قادرنەسیری نیا</small>) * ساواک بۆچی حەسەن زیرەکی کوشت؟ (<small>نووسەر: مەولوود ئیبراھیم حەسەن</small>) * بەرکوڵێک لە ژیان و بەسەرھاتی حەسەن زیرەک (<small>نووسەر: ھیوا عومەر ئەحمەد</small>) * حەسەن زیرەک (<small>نووسەر: ھیوا عومەر ئەحمەد</small>) * حەسەن زیرەک: چریکەیەک بۆ شادی (<small>نووسەر: مەریوان مەسعوود</small>) * حەسەن زیرەک: ناسنامەی گۆرانی کوردی (<small>نووسەر: شێرزاد عەبدولڕەحمان</small>) * حەسەن زیرەک و زمانی دوولا (<small>نووسەر: ئیبراھیم فەرشی</small>) * ڕۆڵی حەسەن زیرەک لە میوزیکی کوردیدا (<small>نووسەران: زۆزک ئەحمەد قەرەداغی</small> و <small>زاھیر محەممەد عەزیز</small>) * ڕەھەندەکانی حەسەن زیرەک (<small>نووسەر: عادل محەممەد کەریم</small>) == ئەمانەش ببینە == * [[گۆرانیناسیی حەسەن زیرەک]] * [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا]] * [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]] * [[ڕادیۆی کوردیی تاران]] * [[محەممەد ماملێ]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Hassan Zirak}} * [https://www.kurdistan24.net/ckb/production_episode/9959-حەسەن-زیرەک بەڵگەفیلمی حەسەن زیرەک – K24] {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|موکریان|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ئێران}} [[پۆل:خەڵکی بۆکان]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی فۆلکلۆری کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]] dyz322o05kkf4sdxleochw1f9zqgqee 0 688 1580092 1458201 2026-05-02T03:11:13Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580092 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = شارام نازری | image = Shahram Nazeri 2017 02 (cropped).jpg | caption = شارام نازری لە ٢٠١٧ | background = solo_singer | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|١٩٥٠|٢|١٨}}<ref name=":0"/> | birth_place = [[کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]<ref name=":0"/> | origin = | death_date = | death_place = | genre = [[مۆسیقای کوردی]]، مۆسیقای سونەتیی ئێرانی | occupation = گۆرانیبێژ، مۆسیقادانەر | instrument = [[سێتار]] | years_active = ١٩٥٨–ئێستا | label = | associated_acts = | website = {{URL|http://www.nazerismusic.com/}} | module = | module2 = | module3 = }} '''شارام نازری''' ({{بە فارسی|شهرام ناظری}}؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Şehram Nazirî hêjeyî xelata mafên mirov a Îranê hat dîtin|زمان=ku|ئیش=Rûdaw|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/culture/250120143|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=شارام نازری لە ماڵمۆ و ستۆکھۆڵم دەڕواتە سەر ستەیج|زمان=ku|ئیش=jamekurdi|ناونیشان=http://jamekurdi.com/culture-and-arts/شارام-نازری-لە-ماڵمۆ-و-ستۆکهۆڵم-دەڕواتە-سەر-ستەیج.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=http://jamekurdi.com/culture-and-arts/%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D9%85%D8%A7%DA%B5%D9%85%DB%86-%D9%88-%D8%B3%D8%AA%DB%86%DA%A9%D9%87%DB%86%DA%B5%D9%85-%D8%AF%DB%95%DA%95%D9%88%D8%A7%D8%AA%DB%95-%D8%B3%DB%95%D8%B1-%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%D8%AC.html |date=ئابی ٢٠٢١ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=درباره شهرام ناظری|زمان=fa|ئیش=IRNA|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83677422/درباره-شهرام-ناظری|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٥٠<ref name=":0"/>) مۆسیقازانێکی دیاری بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ی خەڵکی [[کرماشان]]ە،<ref>https://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/nazeri-shahram-1950</ref> کە لە ھەردوو [[مۆسیقای کوردی]] و ئێرانیدا کاردەکات.<ref>http://www.iranchamber.com/music/snazeri/shahram_nazeri.php</ref> لەگەڵ مۆسیقازانانی تری ئێرانی وەک جەلیل شەھناز، [[حوسێن عەلیزادە]]، جەلال زولفنوون، پەروێز مەشکاتیان، و فەرامەرز پایوەردا بەریەککەوتنی ھەبووە. ھەروەھا لەگەڵ [[حافز نازری|حافز]]ی کوڕیشیدا کاریکردووە. نازری یەکەم مۆسیقازان بوو کە شیعری [[مەولانای ڕۆمی]] ھێنایە مۆسیقای فارسییەوە، و بووە ھۆی دروستبوونی نەریتی مۆسیقای سۆفیگەری لە ھەردوو مۆسیقای کوردی و مۆسیقای سونەتیی ئێرانیدا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranchamber.com/music/snazeri/shahram_nazeri.php|سەردێڕ=Iran Chamber Society: Iranian Music: Shahram Nazeri|وێبگە=iranchamber.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> ''کریسچن ساینس مۆنیتەر'' نازناوی «پاڤارۆتیی ئێران» ی داوەتێ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.csmonitor.com/1997/0611/061197.feat.music.2.html|سەردێڕ=Iran's Pavarotti: Sharam Nazeri|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ١٩٩٧|ئیش=The Christian Science Monitor|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٩|issn=0882-7729}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:شهرام ناظری در کودکی.jpg|وێنۆک|چەپ|نازری بە منداڵی]] شارام نازری لە ١٨ی شوباتی ١٩٥٠، لە کۆڵانی یەخچاڵی گەڕەکی بەرزەدەماخی [[کرماشان]]، لە خێزانێکی کورددا لەدایکبووە کە ئاشنای شیعر و مۆسیقا بوون. لەلایەن دایکییەوە ئاشنای مۆسیقا و شیعر بووە؛ باوکیشی دەنگێکی خۆشی ھەبووە و لەگەڵ شارەزایی لە گۆشە و [[ڕەدیف]]ەکانی میلۆدیی ئێرانی، [[سێتار]]یشی ژەنیوە. باوکی کەڵکی لە شێوازە پێشینەکان و گۆرانیبێژانی ئەو دەڤەرە وەرگرتووە، بە تایبەتیش «شێخ داوودی». مامۆستا پەروێز خان پوورنازری، ناسراو بە حاجی خان، گەورەی ئەو خێزانە بووە و لە قوتابییەکانی دەروێش خان و کۆلۆنێڵ وەزیری بووە. زۆربەی شارەزایانی مۆسیقای کرماشان لەسەر دەستی ئەو فێری [[نۆتە]] و مۆسیقای سونەتیی ئێرانی بوون. بەھۆی ئەمەوە شارام نازری توانی لە تەمەنی حەوت ساڵیدا یەکەم بەرنامەی ھونەریی خۆی لە ڕادیۆی کرماشان پێشکەش بکات. لە تەمەنی ١١ ساڵیشدا توانی چەند بەرنامەیەکی تری مۆسیقیی پێشکەش بکات. == بڕێک لە ئالبۆمەکان == * [[دەنگی قسەی عیشق]] (١٩٨٠) * [[بەھارانی ئاویەر]] (١٩٨٦) * [[ئاوازی ئەساتیر]]، شێعری کوردی * [[گوڵی سەدبەرگ]]، شێعری [[حافز]] و [[مەولانای ڕۆمی]] * [[حەیرانی]] * [[نەورۆز (ئەلبوم)]] * [[شۆری ڕۆمی]] * [[ئەمیر کەبیر(ئەلبۆم)|ئەمیر کەبیر]] == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons cat|Shahram Nazeri}} * [http://www.nazerismusic.com/ وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210129101411/http://www.nazerismusic.com/ |date=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} * [{{Allmusic|class=artist|id=p203091|pure_url=yes}} شارام نازری] لە [[ئۆڵمیوزیک]] *[http://www.bbc.co.uk/persian/seventhday/story/2007/01/070106_bs_molananazeri.shtml پێرفۆرمانسی شارام نازری لە ٨٠٠ەم ساڵیادی مەولانای ڕۆمی] (بی بی سی فارسی) {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی|ئێران|کوردستان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:خەڵکی کرماشان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کلاسیکیی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] gj6utvjozt719fepus1ok4fpmp3p1ov 0 731 1579856 1504400 2026-05-01T12:45:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579856 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|زانکۆی کوردستان (ھەولێر)}} {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی کوردستان{{ھن}}<small>دانشگاە کردستان</small> |ناوی خۆماڵی = |ناوی وێنە = University of kurdistan iran.png |قەبارەی وێنە = |وێنە_لێدوان = |سەردێڕ = |ناوی لاتینی = University of Kurdistan |دروشم = |دروشم بە کوردی = |دامەزراندن = ١٩٧٤{{ھن}}[[١٩٩١]] سەربەخۆبوون لە [[زانکۆی ڕازی]] |جۆر = [[میللی]]، [[حکومی]] |پابەندبوون = |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ = عادڵ سی‌وسێ‌مه‌رده <small>(سەرپەرشت)</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رئیس دانشگاھ|ناونیشان=https://www.uok.ac.ir/web/uok/president|وێبگە=زانکۆی کوردستان|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.uok.ac.ir/web/uok/president |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> |خوێندکاران = ٩٤٤١ (٢٠١٩–٢٠٢٠) |شار = [[سنە]] |ویلایەت = |پارێزگا = [[پارێزگای کوردستان]] |وڵات = [[ئێران]] |ھێڵ = |کامپ = ناو شار |یاریزانە وەرزشییەکان = |وەرزشەکان = |نازناو = UOK |پابەندییەکان = |ماڵپەڕ = https://www.uok.ac.ir/ |لۆگۆ = }} '''زانکۆی کوردستان''' (بە [[ئینگلیزی]]: University Of Kurdistan) گەورەترین [[زانکۆ]]ی [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای کوردستانی ئێران]]ە کە لە باشووری شاری [[سنە]] ھەڵکەوتووە. ساڵی ٢٠٠٧–٢٠٠٨ ی ئاکادێمیک، زانکۆی کوردستان پلەی ھەشتەمی لە نێوان زانکۆکانی [[ئێران]] دا بە دەست ھێنا کە لە ڕووی چەندێتی و چۆنێتی چالاکییە تۆژینەوەیییەکانیان دا ڕیزبەندی کرابوون. ھەروەھا لە ساڵی ئاکادێمیکی ٢٠٠٦–٢٠٠٧ دا، وەکوو یەکەمین زانکۆی ئێران کە زۆرترین گەشەی بووە ڕیزبەندی کراوە. == مێژوو == زانکۆی کوردستان، بۆ جاری یەکەم، لە نیوساڵی یەکەمی ساڵی ئاکادێمیکی ١٣٥٣–١٣٥٤ ک. ە (١٩٧٤ ز) بە ناوی ''یانەی زانستی باڵای سنە گرێدراو بە زانکۆی پەروەردەی [[مامۆستا]]ی تاران'' (بە [[فارسی]]: دانشسرای عالی سنندج وابستە بە دانشگاە تربیت معلم تھران)، لە ڕشتەی مامۆستایی [[ماتماتیک|بیرکاری]]، خوێندکاری وەرگرت. لە نیوساڵی یەکەمی ساڵی ئاکادێمیکی ١٣٥٦–١٣٥٥ ک. ە (١٩٧٥٤ ز)، دوای کەوتنەیەکی لەگەڵ [[زانکۆی ڕازیی کرماشان]]، وەکوو یەکێک لە بەشەکانی ئەو زانکۆیە، بە ناوی زانستگەی پەروەردەی مامۆستای سنە، جگە لە ڕشتەی مامۆستایی بیرکاری، لە ڕشتەگەلی شیمی و زمانی ئینگلیزیشدا خوێندکاری وەرگرت و بەم جۆرە چالاکییە فێرکارییەکانی درێژەپێدا. لە ساڵی ١٣٧٠ ک. ە وەزارەتی فەرھەنگ و خوێندنی باڵای ئەو کاتە، سەربەخۆ کارکردنی ئەو زانستگەیەی لەژێر ناوی زانکۆی کوردستان دا پەسەند کرد. لەو کاتە بە دوا، گەلێک ڕشتەی جۆربەجۆر بە کۆی ڕشتەکانی زانکۆی کوردستان ئیزافە بووە. زانکۆی کوردستان ئێستاکە زیاتر لە ١٠٠٠٠خوێندکاری ھەیە کە لە زۆرتر لە ٨٠ ڕشتە، لە ٧ زانکۆ، بە ٣ شێوەی ڕۆژانە، شەوانە و نیوە حوزووری خەریکی خوێندنن. لە ساڵی٢٠١٥ (١٣٩٤ ی ھەتاوی) لەم زانکۆ دا بۆ یەکەم جار لە ئێران ڕشتەی ئەدەبیاتی کوردی بە وەرگرتنی ٣٠ خوێندکار دەستی بە کار کرد == فاکەڵتییەکانی زانکۆی کوردستان == زانکۆی کوردستان ئەم حەوت زانکۆیەی خوارەوەی ھەیە: * فاکەڵتیی زانستەکان * فاکەڵتیی زانستە مرۆیی و کۆمەڵایەتییەکان * فاکەڵتیی کشتوکاڵ * فاکەڵتیی سەرچاوە سروشتییەکان * فاکەڵتیی ئەندازیاری * فاکەڵتیی وێژە و زمانە بیانییەکان * فاکەڵتیی ھونەر و تەلارسازی (معماری) == زانکۆگەلی دیکەی شاری سنە == * [[زانستگای ئازادی ئیسلامی (لقی سنە)]] * [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی کوردستان]] * [[زانستگای پەیامی نووری کوردستان]] * [[زانکۆی مامۆستایانی سنە]] * [[زانکۆی تەکنیکیی سنە]] * [[زانکۆی زانست و بەکارھێنانی سنە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == [https://uok.ac.ir/ ماڵپەڕی زانکۆی کوردستان] [https://www.kurdipedia.org/files/books/2022/400292.PDF?ver=132857169550000000 پەڕتووکی زانکۆی کوردستان- سنە] [https://esta.krd/70219/ زانکۆی کوردستان لە سنە ڕیزبەندی باشترین زانکۆی ئێرانی گرتووە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817194301/https://esta.krd/70219/ |date=١٧ی ئابی ٢٠٢٢ }} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|University of Kurdistan}} [[پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٧٤]] [[پۆل:زانکۆکانی ئێران]] [[پۆل:پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی سنە]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] g3qr66l41ybc05mfdgm62k1ipbzahg8 10 1544 1579987 1579554 2026-05-01T20:42:59Z Hivja 64112 /* */ ئەرشیڤ 1579987 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Ali Al-zaidi.png <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | جێگری وێنە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' ''(لە وێنەکەدا)'' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]]ی گرتەوە. * [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] ئەرکی [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]] مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی|خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. * [[١٥ی ئازار]] – لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]]. * [[١١ی ئازار]] – '''[[ساڵح موسلیم]]'''، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] لە نەخۆشخانەیەکی [[ھەولێر]] کۆچی دواییی کرد. * [[٨ی ئازار]] – [[موجتەبا خامنەیی]]، کوڕی [[عەلی خامنەیی]] دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژرانی باوکی]] وەک سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] '''[[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)|ھەڵبژێردرا]]'''. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ١٧ی ئازار --> [[عەلی لاریجانی]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[محەممەد پاکپوور]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەزیز نەسیرزادە]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەلی شەمخانی]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] rfmpuxb5kff1qlwal49d2f5pemkfsbv 1579988 1579987 2026-05-01T20:43:12Z Hivja 64112 /* */ 1579988 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Ali Al-zaidi.png <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | جێگری وێنە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' ''(لە وێنەکەدا)'' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]]ی گرتەوە. * [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] ئەرکی [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]] مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی|خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. * [[١٥ی ئازار]] – لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]]. * [[١١ی ئازار]] – '''[[ساڵح موسلیم]]'''، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] لە نەخۆشخانەیەکی [[ھەولێر]] کۆچی دواییی کرد. * [[٨ی ئازار]] – [[موجتەبا خامنەیی]]، کوڕی [[عەلی خامنەیی]] دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژرانی باوکی]] وەک سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] '''[[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)|ھەڵبژێردرا]]'''. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ١٧ی ئازار --> [[عەلی لاریجانی]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[محەممەد پاکپوور]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەزیز نەسیرزادە]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەلی شەمخانی]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] 8pk0atg6unq3nocfisdtrb7mem7khaf 1580028 1579988 2026-05-01T23:25:24Z Hivja 64112 /* */ 1580028 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Ali Al-zaidi.png <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | جێگری وێنە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' ''(لە وێنەکەدا)'' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]]ی گرتەوە. * [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] ئەرکی [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]] مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی|خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. * [[١٥ی ئازار]] – لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]]. * [[١١ی ئازار]] – '''[[ساڵح موسلیم]]'''، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] لە نەخۆشخانەیەکی [[ھەولێر]] کۆچی دواییی کرد. * [[٨ی ئازار]] – [[موجتەبا خامنەیی]]، کوڕی [[عەلی خامنەیی]] دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژرانی باوکی]] وەک سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] '''[[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)|ھەڵبژێردرا]]'''. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ٢٦ی ئازار --> [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] * <!-- ١٨ی ئازار --> [[ئیسماعیل خەتیب]] * <!-- ١٧ی ئازار --> [[عەلی لاریجانی]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەلی خامنەیی]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەلی شەمخانی]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] 6lirk6489osvou2ib9dm4cwgxyxx4xy 1580130 1580028 2026-05-02T10:52:41Z Hivja 64112 /* */ 1580130 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Ali Al-zaidi.png <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | جێگری وێنە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' ''(لە وێنەکەدا)'' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا. * [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] ئەرکی [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]] مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی|خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. * [[١٥ی ئازار]] – لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]]. * [[١١ی ئازار]] – '''[[ساڵح موسلیم]]'''، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] لە نەخۆشخانەیەکی [[ھەولێر]] کۆچی دواییی کرد. * [[٨ی ئازار]] – [[موجتەبا خامنەیی]]، کوڕی [[عەلی خامنەیی]] دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژرانی باوکی]] وەک سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] '''[[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)|ھەڵبژێردرا]]'''. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ٢٦ی ئازار --> [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] * <!-- ١٨ی ئازار --> [[ئیسماعیل خەتیب]] * <!-- ١٧ی ئازار --> [[عەلی لاریجانی]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەلی خامنەیی]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەلی شەمخانی]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] sjjvbdn4lshsr32ms7mvwfplq4hpldp 1580131 1580130 2026-05-02T10:52:56Z Hivja 64112 /* */ 1580131 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Ali Al-zaidi.png <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | جێگری وێنە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' ''(لە وێنەکەدا)'' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا. * [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] ئەرکی [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]] مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی|خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. * [[١٥ی ئازار]] – لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]]. * [[١١ی ئازار]] – '''[[ساڵح موسلیم]]'''، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] لە نەخۆشخانەیەکی [[ھەولێر]] کۆچی دواییی کرد. * [[٨ی ئازار]] – [[موجتەبا خامنەیی]]، کوڕی [[عەلی خامنەیی]] دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژرانی باوکی]] وەک سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] '''[[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)|ھەڵبژێردرا]]'''. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ٢٦ی ئازار --> [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] * <!-- ١٨ی ئازار --> [[ئیسماعیل خەتیب]] * <!-- ١٧ی ئازار --> [[عەلی لاریجانی]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەلی خامنەیی]] * <!-- ٢٨ی شوبات --> [[عەلی شەمخانی]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] qf85plkrwsus8ivxuht10q5gmdpqapq 0 3253 1579830 1579642 2026-05-01T12:04:55Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579830 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی | ناوی_خۆماڵی = Demokratik Toplum Partisi, DTP | زمان١ = [[کوردیی باکووری]] | ناوی_زمان١ = Partiya Civaka Demokratîk | زمان٢ = | ناوی_زمان٢ = | زمان٣ = | ناوی_زمان٣ = | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = | ڕەنگکۆد = | سەرکردە = | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_گشتی = | سکرتێری_یەکەم = | لجە = | سکرتارییەت = | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = | ناونیشانی_سەرکردە١ = ھاوسەرۆکان | ناوی_سەرکردە١ = [[ئەحمەد تورک]]، [[ئەمینە ئاینا]]{{ھن}}[[ئایسەل توغلوک]]، [[نوورەدین دەمیرتاش]] | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن = ١٧ی ئابی ٢٠٠٥ | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = پارتی ئاشتی و دیموکراسی | یەکگرتن = [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)|پارتی دیموکراتی گەل]]{{ھن}}[[بزووتنەوەی کۆمەڵگای دیموکراتیک]] | پاشینە = [[پارتی ئاشتی و دیموکراسی]] | شوێنگە = شەقامی باریش مانچۆ، کۆڵانی ٣٢، ژمارەی ٣٧، بالگات، [[ئانکارا]]، [[تورکیا]] | ڕۆژنامە = | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = | ناوی_باڵی١ = قێخەکران | باڵی١ = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ | ناوی_باڵی٢ = | باڵی٢ = | ناوی_باڵی٣ = | باڵی٣ = | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = [[مافی چارەنووس|مافی چارەنووس بۆ کورد]]{{ھن}}[[جیھانگەرایی]]{{ھن}}[[مافەکانی ژنان]]{{ھن}}[[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]]{{ھن}}[[سۆسیالیزمی دیموکراتیک]]{{ھن}}[[ھەرێمایەتی (سیاسەت)|ھەرێمایەتی]] |شوێنی_سیاسی = [[چەپڕەوی|چەپ]] | ئایین = | نیشتمانی = [[کاندیداکانی ھەزار ھیوا]] | نێودەوڵەتی = [[ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی]] | ئەوروپی = [[پارتی سۆسیالیستە ئەورووپییەکان]] (ئەندامی چاودێر) | پەرلەمانی_ئەوروپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = | ئینتیما١ = | ڕەنگەکان = {{color box|#ed2224}} [[سوور]] {{color box|#fdbd12}} [[زەرد]] {{color box|#2d8c43}} [[کەسک]] | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا = | ماڵپەر = [https://web.archive.org/web/20080825014159/http://www.dtp.org.tr/] (ئەرشیڤکراو) | وڵات = تورکیا | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }} '''پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی''' یان '''دەتەپە''' (بە [[تورکی]]: ''Demokratik Toplum Partisi'') لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ لە لایەن ژمارەیەک لە کەسایەتییە [[ڕامیاری]]یەکانی [[کورد]] لە [[تورکیا]]وە دامەزرا. لە [[ھەڵبژاردنی ناوچەییی تورکیا (٢٠٠٩)|ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩]] توانی ٢١ کورسیی پەرلەمانی تورکیا بەدەستبھێنێت و ٩٨ پۆستی [[شارەوانی]]ی ناوچەکانی [[باکووری کوردستان]]یش بۆ خۆی مسۆگەر بکات. ڕۆژی ١١/١٢/٢٠٠٩ [[دادگای دەستووریی‌ تورکیا]]، پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیی بە بیانووی ھەبوونی‌ پەیوەندی‌ لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] داخست، کە پارتەکە ھەردەم داخوازی ئاشتی و ئازادی دەکرد بۆ گشت گەلی تورکیا لەوانەش بۆ کوردستانیانی باکوور. ئەم پارتە جێگەی خۆی دا بە پارتی تازە دامەزراوی [[پارتی ئاشتی و دیموکراسی]] (بەدەپە)، کە ئەویش پارتێکی کوردی بوو لە تورکیا و لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزرا لە ترسی ئەوەی کە پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتی لە ھەر کاتێک بە ھەر چ بیانوویەک دابخرێت. ==مێژوو== پارتەکە لە ساڵی ٢٠٠٥دا دامەزرا، وەک یەکگرتنی [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)|پارتی دیموکراتی گەل]] و بزووتنەوەی کۆمەڵگەی دیموکراتیک (DTH). کۆمەڵگەی دیموکراتیک لەلایەن [[سیاسەتوان|ڕامیار]]ە [[کورد|کوردە]] دێرینەکان، نوێنەرانی پێشوو [[لەیلا زانا]]، [[ئۆرھان دۆغان]]، [[خەتیب دیجلە]] و [[سەلیم سەداک]] دوای ئازادکردنیان لە زیندان لە ساڵی ٢٠٠٤دا دامەزرابوو. پارتەکە کۆتای ڕەگەزیی ٤٠٪ و سیستەمی ھاوسەرۆکایەتیی لە ھەموو ئاستەکانی بڕیاردانی پارتەکەدا پەسەند کرد. [[ئەحمەد تورک]] و [[ئایسەل توغلووک]] وەک یەکەم ھاوسەرۆکانی پارتەکە ھەڵبژێردران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Women in the Kurdish Movement: Mothers, Comrades, Goddesses|دوایین=Çağlayan|یەکەم=Handan|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Springer Nature|ژپنک=٩٧٨٣٠٣٠٢٤٧٤٤٧|پەڕەکان=١٠٩|زمان=en}}</ref> پارتەکە پێی وابوو چارەسەرکردنی پرسی کورد و دیموکراتییەت لە [[تورکیا]]دا دەبێتە ھۆی بڵاوبوونەوەی دیموکراسی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yilmaz |یەکەم=Cihat |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2139658 |سەردێڕ=Turkey's Kurdish Question Revisited; Perspectives of Kurdish Political Parties Towards the Kurdish Issue |بڵاوکەرەوە=Nubihar Akademi |ساڵ=٢٠٢١|پەڕەکان=١٩٤}}</ref> سەرەڕای ئەوەش داوای قبووڵکردنی ناسنامەی کوردی لە دەستوور و خوێندن بە زمانی کوردی کرد.<ref name=":2" /> لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧دا، [[نوورەدین دەمیرتاش]] و [[ئەمینە ئاینە]] جێگەی ئەحمەد تورک و ئایسەل توغلووکیان گرتەوە.<ref name="turkeykurdistan2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2008/5/turkeykurdistan1860.htm |سەردێڕ=Turkey: Chairman of pro-Kurdish DTP Ahmet Türk resigns |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2007/11/turkeykurdistan1513.htm |سەردێڕ=Nurettin Demirtas was elected new leader of Turkey's Kurdish DTP party |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110721214436/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2007/11/turkeykurdistan1513.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام نوورەدین دەمیرتاش مانگی دواتر بەھۆی ڕاپۆرتێکی پزیشکیی ساختە کە وای لێکردبوو خۆی لە خزمەتی سەربازی بدزێتەوە، زیندانی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2007/12/turkeykurdistan1588.htm |سەردێڕ=Turkey arrests pro-Kurdish DTP party leader Nurettin Demirtas |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> لە ئایاری ٢٠٠٨دا، نوورەدین دەمیرتاش دوای ئازادکردنی لە زیندان و وەرگرتنی لە [[سوپای تورکیا]]دا، ناچار کرا دەست لەکار بکێشێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iraqupdates.com/p_articles.php/article/30575 |سەردێڕ=Turkey's Kurdish DTP party leader resigns |ئیش=Iraq Updates |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> ئەمینە ئاینە، پەرلەمانتاری [[مێردین (بازنەی ھەڵبژاردن)|مێردین]]، لە شوێنی ئەو وەک ڕێبەری دەتەپە ھەڵبژێردرا.<ref name="turkeykurdistan2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.pseka.net/index.php?module=article&id=8519 |سەردێڕ=Cyprus PIO: Turkish Press and Other Media |ئیش=PSEKA |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> دواتر لە ئایاردا، ئاینە بوو بە سەرۆکی فراکسیۆنی پەرلەمانیی دەتەپە، کاتێک ئەحمەد تورک دەستی لەکار کێشایەوە.<ref name="turkeykurdistan2" /> بەڵام لە تەممووزی ٢٠٠٨دا ئەحمەد تورک جارێکی دیکە بووەوە بە سەرۆکی دەتەپە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bianet.org/english/kategori/english/108479/democratic-society-party-elects-ahmet-turk-as-president |سەردێڕ=Democratic Society Party Elects Ahmet Türk As President |ئیش=Bianet |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081202011822/http://www.bianet.org./english/kategori/english/108479/democratic-society-party-elects-ahmet-turk-as-president |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> === پڕۆسەی ئاشتی === حکوومەتی ئاکەپە لە ساڵی ٢٠٠٩دا لەژێر ڕێبەرایەتیی وەزیری ناوخۆ [[بەشیر ئەتەلای]] دەسپێشخەرییەکی [[دەسپێشخەریی دیموکراتیک|پڕۆسەی ئاشتی]]ی دەست پێکرد.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yeğen|یەکەم=Mesut|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=The Kurdish Peace Process in Turkey: Genesis, Evolution and Prospects|ناونیشان=https://www.files.ethz.ch/isn/191379/gte_wp_11.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200818012618/https://www.files.ethz.ch/isn/191379/gte_wp_11.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.files.ethz.ch|پەڕەکان=٦–٧}}</ref> سەرەڕای ئەوەی پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانی [[پارتی بزووتنەوەی نەتەوەپەرست]] (MHP) و [[پارتی کۆماریی گەل|پارتی گەلی کۆماری]] (CHP) نیگەرانییان لەسەر یەکپارچەیی نەتەوەیی و نیشتمانیی دەوڵەتەکە دەربڕی، [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) و ئاکەپە بەردەوام بوون لە پڕۆسەی ئاشتی.<ref name=":0" /> لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، سی و چوار چەکداری پەکەکە لەسەر داوای [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، ڕێبەری [[زیندانیکردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان|زیندانیکراوی]] پەکەکە، ھاتنە ناو [[تورکیا]]وە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Caliskan |یەکەم=Mehmet Emin |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Kurd militants surrender to back Turkish reforms |زمان=en |ئیش=[[Reuters]] |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-turkey-kurds-idUSTRE59I5A020091019 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> وەک نیشانەیەک بۆ پاڵپشتیی پەکەکە لە پلانەکانی حکوومەت بۆ مافە گەورەترەکانی کورد، خۆیان ڕادەستی دەسەڵاتدارانی [[تورکیا]] کرد.<ref name=":3" /> گروپەکە لەلایەن جەماوەرێکی لایەنگری پەکەکە و چەندین [[ڕامیاری]] دەتەپەیەوە پێشوازییان لێکرا.<ref name=":3" /> دەتەپە پاڵپشتیی لێبووردنی بۆ چەکدارانی پەکەکە کرد و ئەحمەد تورکیش پێی وابوو کە پەکەکە لایەنگری ئاشتییە نەک شەڕ.<ref name=":3" /> [[حکوومەتی تورکیا]] بەو پێشوازییە ئاھەنگگێڕانە دڵخۆش نەبوو کە کرا، و زیاتر لە ٤٠٠ ڕامیاری باڵای دەتەپەیی دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Plakoudas |یەکەم=Spyridon |سەردێڕ=The Kurdish "Phoenix" (2004–2012) |ڕێکەوت=٢٠١٨|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-75659-2_3 |ئیش=Insurgency and Counter-Insurgency in Turkey: The New PKK |پەڕەکان=٣٢|editor-last=Plakoudas |editor-first=Spyridon |شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en |doi=10.1007/978-3-319-75659-2_3 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٧٥٦٥٩-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> دوای ھێرشێکی کوشندەی چەکدارانی پەکەکە بۆ سەر سەربازانی [[تورکیا]] لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، پڕۆسەی ئاشتی کۆتایی پێھات.<ref name=":0" /> === گەیشتن بە ئاستی نێونەتەوەیی === پارتەکە نوسینگەیەکی لە [[بروکسێل]]، [[بەلجیکا]] ھەبوو بۆ ئەنجامدانی دانوستان لەگەڵ [[سیاسەتوان|ڕامیار]]ان لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Saylan |یەکەم=İbrahim |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=The Europeanization process and Kurdish nationalism in Turkey: the case of the Democratic Society Party |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/00905992.2011.652608 |journal=[[Nationalities Papers]] |بەرگ=٤٠|issue=2 |پەڕەکان=١٨٥–٢٠٢|doi=10.1080/00905992.2011.652608 |issn=0090-5992|hdl=11693/21579 |s2cid=53316173 |hdl-access=free |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20091215215036/http://www.peyamner.com/details.aspx?l=1&id=156790 وردەکاری داخستنی دەتەپە و کاردانەوەکانیی - ھەواڵنێریی پەیامنێر] {{بزووتنەوەی کۆمەڵگای دیموکراتیک}} {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا|دەیەی ٢٠٠٠|کوردستان|زانستی سیاسەت}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Democratic Society Party}} [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٥ لە تورکیا]] [[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی کوردستان]] hcp2bfwn1vbpqi05jxdwcxc93isu7pp 1579873 1579830 2026-05-01T15:00:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1579873 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی | ناوی_خۆماڵی = Demokratik Toplum Partisi, DTP | زمان١ = [[کوردیی باکووری]] | ناوی_زمان١ = Partiya Civaka Demokratîk | زمان٢ = | ناوی_زمان٢ = | زمان٣ = | ناوی_زمان٣ = | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = | ڕەنگکۆد = | سەرکردە = | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_گشتی = | سکرتێری_یەکەم = | لجە = | سکرتارییەت = | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = | ناونیشانی_سەرکردە١ = ھاوسەرۆکان | ناوی_سەرکردە١ = [[ئەحمەد تورک]]، [[ئەمینە ئاینا]]{{ھن}}[[ئایسەل توغلوک]]، [[نوورەدین دەمیرتاش]] | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن = ١٧ی ئابی ٢٠٠٥ | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = پارتی ئاشتی و دیموکراسی | یەکگرتن = [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)|پارتی دیموکراتی گەل]]{{ھن}}[[بزووتنەوەی کۆمەڵگای دیموکراتیک]] | پاشینە = [[پارتی ئاشتی و دیموکراسی]] | شوێنگە = شەقامی باریش مانچۆ، کۆڵانی ٣٢، ژمارەی ٣٧، بالگات، [[ئانکارا]]، [[تورکیا]] | ڕۆژنامە = | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = | ناوی_باڵی١ = قێخەکران | باڵی١ = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ | ناوی_باڵی٢ = | باڵی٢ = | ناوی_باڵی٣ = | باڵی٣ = | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = [[مافی چارەنووس|مافی چارەنووس بۆ کورد]]{{ھن}}[[جیھانگەرایی]]{{ھن}}[[مافەکانی ژنان]]{{ھن}}[[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]]{{ھن}}[[سۆسیالیزمی دیموکراتیک]]{{ھن}}[[ھەرێمایەتی (سیاسەت)|ھەرێمایەتی]] |شوێنی_سیاسی = [[چەپڕەوی|چەپ]] | ئایین = | نیشتمانی = [[کاندیداکانی ھەزار ھیوا]] | نێودەوڵەتی = [[ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی]] | ئەوروپی = [[پارتی سۆسیالیستە ئەورووپییەکان]] (ئەندامی چاودێر) | پەرلەمانی_ئەوروپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = | ئینتیما١ = | ڕەنگەکان = {{color box|#ed2224}} [[سوور]] {{color box|#fdbd12}} [[زەرد]] {{color box|#2d8c43}} [[کەسک]] | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا = | ماڵپەر = [https://web.archive.org/web/20080825014159/http://www.dtp.org.tr/] (ئەرشیڤکراو) | وڵات = تورکیا | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }} '''پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی''' یان '''دەتەپە''' (بە [[تورکی]]: ''Demokratik Toplum Partisi'') لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ لە لایەن ژمارەیەک لە کەسایەتییە [[ڕامیاری]]یەکانی [[کورد]] لە [[تورکیا]]وە دامەزرا. لە [[ھەڵبژاردنی ناوچەییی تورکیا (٢٠٠٩)|ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩]] توانی ٢١ کورسیی پەرلەمانی تورکیا بەدەستبھێنێت و ٩٨ پۆستی [[شارەوانی]]ی ناوچەکانی [[باکووری کوردستان]]یش بۆ خۆی مسۆگەر بکات. ڕۆژی ١١/١٢/٢٠٠٩ [[دادگای دەستووریی‌ تورکیا]]، پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیی بە بیانووی ھەبوونی‌ پەیوەندی‌ لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] داخست، کە پارتەکە ھەردەم داخوازی ئاشتی و ئازادی دەکرد بۆ گشت گەلی تورکیا لەوانەش بۆ کوردستانیانی باکوور. ئەم پارتە جێگەی خۆی دا بە پارتی تازە دامەزراوی [[پارتی ئاشتی و دیموکراسی]] (بەدەپە)، کە ئەویش پارتێکی کوردی بوو لە تورکیا و لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزرا لە ترسی ئەوەی کە پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتی لە ھەر کاتێک بە ھەر چ بیانوویەک دابخرێت. ==مێژوو== پارتەکە لە ساڵی ٢٠٠٥دا دامەزرا، وەک یەکگرتنی [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)|پارتی دیموکراتی گەل]] و بزووتنەوەی کۆمەڵگەی دیموکراتیک (DTH). کۆمەڵگەی دیموکراتیک لەلایەن [[سیاسەتوان|ڕامیار]]ە [[کورد|کوردە]] دێرینەکان، نوێنەرانی پێشوو [[لەیلا زانا]]، [[ئۆرھان دۆغان]]، [[خەتیب دیجلە]] و [[سەلیم سەداک]] دوای ئازادکردنیان لە زیندان لە ساڵی ٢٠٠٤دا دامەزرابوو. پارتەکە کۆتای ڕەگەزیی ٤٠٪ و سیستەمی ھاوسەرۆکایەتیی لە ھەموو ئاستەکانی بڕیاردانی پارتەکەدا پەسەند کرد. [[ئەحمەد تورک]] و [[ئایسەل توغلووک]] وەک یەکەم ھاوسەرۆکانی پارتەکە ھەڵبژێردران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Women in the Kurdish Movement: Mothers, Comrades, Goddesses|دوایین=Çağlayan|یەکەم=Handan|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Springer Nature|ژپنک=٩٧٨٣٠٣٠٢٤٧٤٤٧|پەڕەکان=١٠٩|زمان=en}}</ref> پارتەکە پێی وابوو چارەسەرکردنی پرسی کورد و دیموکراتییەت لە [[تورکیا]]دا دەبێتە ھۆی بڵاوبوونەوەی دیموکراسی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yilmaz |یەکەم=Cihat |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2139658 |سەردێڕ=Turkey's Kurdish Question Revisited; Perspectives of Kurdish Political Parties Towards the Kurdish Issue |بڵاوکەرەوە=Nubihar Akademi |ساڵ=٢٠٢١|پەڕەکان=١٩٤}}</ref> سەرەڕای ئەوەش داوای قبووڵکردنی ناسنامەی کوردی لە دەستوور و خوێندن بە زمانی کوردی کرد.<ref name=":2" /> لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧دا، [[نوورەدین دەمیرتاش]] و [[ئەمینە ئاینە]] جێگەی ئەحمەد تورک و ئایسەل توغلووکیان گرتەوە.<ref name="turkeykurdistan2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2008/5/turkeykurdistan1860.htm |سەردێڕ=Turkey: Chairman of pro-Kurdish DTP Ahmet Türk resigns |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2007/11/turkeykurdistan1513.htm |سەردێڕ=Nurettin Demirtas was elected new leader of Turkey's Kurdish DTP party |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110721214436/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2007/11/turkeykurdistan1513.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام نوورەدین دەمیرتاش مانگی دواتر بەھۆی ڕاپۆرتێکی پزیشکیی ساختە کە وای لێکردبوو خۆی لە خزمەتی سەربازی بدزێتەوە، زیندانی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2007/12/turkeykurdistan1588.htm |سەردێڕ=Turkey arrests pro-Kurdish DTP party leader Nurettin Demirtas |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> لە ئایاری ٢٠٠٨دا، نوورەدین دەمیرتاش دوای ئازادکردنی لە زیندان و وەرگرتنی لە [[سوپای تورکیا]]دا، ناچار کرا دەست لەکار بکێشێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iraqupdates.com/p_articles.php/article/30575 |سەردێڕ=Turkey's Kurdish DTP party leader resigns |ئیش=Iraq Updates |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> ئەمینە ئاینە، پەرلەمانتاری [[مێردین (بازنەی ھەڵبژاردن)|مێردین]]، لە شوێنی ئەو وەک ڕێبەری دەتەپە ھەڵبژێردرا.<ref name="turkeykurdistan2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.pseka.net/index.php?module=article&id=8519 |سەردێڕ=Cyprus PIO: Turkish Press and Other Media |ئیش=PSEKA |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> دواتر لە ئایاردا، ئاینە بوو بە سەرۆکی فراکسیۆنی پەرلەمانیی دەتەپە، کاتێک ئەحمەد تورک دەستی لەکار کێشایەوە.<ref name="turkeykurdistan2" /> بەڵام لە تەممووزی ٢٠٠٨دا ئەحمەد تورک جارێکی دیکە بووەوە بە سەرۆکی دەتەپە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bianet.org/english/kategori/english/108479/democratic-society-party-elects-ahmet-turk-as-president |سەردێڕ=Democratic Society Party Elects Ahmet Türk As President |ئیش=Bianet |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081202011822/http://www.bianet.org./english/kategori/english/108479/democratic-society-party-elects-ahmet-turk-as-president |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> === پڕۆسەی ئاشتی === حکوومەتی ئاکەپە لە ساڵی ٢٠٠٩دا لەژێر ڕێبەرایەتیی وەزیری ناوخۆ [[بەشیر ئەتەلای]] دەسپێشخەرییەکی [[دەسپێشخەریی دیموکراتیک|پڕۆسەی ئاشتی]]ی دەست پێکرد.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yeğen|یەکەم=Mesut|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=The Kurdish Peace Process in Turkey: Genesis, Evolution and Prospects|ناونیشان=https://www.files.ethz.ch/isn/191379/gte_wp_11.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200818012618/https://www.files.ethz.ch/isn/191379/gte_wp_11.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.files.ethz.ch|پەڕەکان=٦–٧}}</ref> سەرەڕای ئەوەی پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانی [[پارتی بزووتنەوەی نەتەوەپەرست]] (MHP) و [[پارتی کۆماریی گەل|پارتی گەلی کۆماری]] (CHP) نیگەرانییان لەسەر یەکپارچەیی نەتەوەیی و نیشتمانیی دەوڵەتەکە دەربڕی، [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) و ئاکەپە بەردەوام بوون لە پڕۆسەی ئاشتی.<ref name=":0" /> لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، سی و چوار چەکداری پەکەکە لەسەر داوای [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، ڕێبەری [[زیندانیکردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان|زیندانیکراوی]] پەکەکە، ھاتنە ناو [[تورکیا]]وە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Caliskan |یەکەم=Mehmet Emin |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Kurd militants surrender to back Turkish reforms |زمان=en |ئیش=[[Reuters]] |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-turkey-kurds-idUSTRE59I5A020091019 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> وەک نیشانەیەک بۆ پاڵپشتیی پەکەکە لە پلانەکانی حکوومەت بۆ مافە گەورەترەکانی کورد، خۆیان ڕادەستی دەسەڵاتدارانی [[تورکیا]] کرد.<ref name=":3" /> گروپەکە لەلایەن جەماوەرێکی لایەنگری پەکەکە و چەندین [[ڕامیاری]] دەتەپەیەوە پێشوازییان لێکرا.<ref name=":3" /> دەتەپە پاڵپشتیی لێبووردنی بۆ چەکدارانی پەکەکە کرد و ئەحمەد تورکیش پێی وابوو کە پەکەکە لایەنگری ئاشتییە نەک شەڕ.<ref name=":3" /> [[حکوومەتی تورکیا]] بەو پێشوازییە ئاھەنگگێڕانە دڵخۆش نەبوو کە کرا، و زیاتر لە ٤٠٠ ڕامیاری باڵای دەتەپەیی دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Plakoudas |یەکەم=Spyridon |سەردێڕ=The Kurdish "Phoenix" (2004–2012) |ڕێکەوت=٢٠١٨|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-75659-2_3 |ئیش=Insurgency and Counter-Insurgency in Turkey: The New PKK |پەڕەکان=٣٢|editor-last=Plakoudas |editor-first=Spyridon |شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en |doi=10.1007/978-3-319-75659-2_3 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٧٥٦٥٩-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> دوای ھێرشێکی کوشندەی چەکدارانی پەکەکە بۆ سەر سەربازانی [[تورکیا]] لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، پڕۆسەی ئاشتی کۆتایی پێھات.<ref name=":0" /> === گەیشتن بە ئاستی نێونەتەوەیی === پارتەکە نوسینگەیەکی لە [[بروکسێل]]، [[بەلجیکا]] ھەبوو بۆ ئەنجامدانی دانوستان لەگەڵ [[سیاسەتوان|ڕامیار]]ان لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Saylan |یەکەم=İbrahim |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=The Europeanization process and Kurdish nationalism in Turkey: the case of the Democratic Society Party |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/00905992.2011.652608 |journal=[[Nationalities Papers]] |بەرگ=٤٠|issue=2 |پەڕەکان=١٨٥–٢٠٢|doi=10.1080/00905992.2011.652608 |issn=0090-5992|hdl=11693/21579 |s2cid=53316173 |hdl-access=free |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20091215215036/http://www.peyamner.com/details.aspx?l=1&id=156790 وردەکاری داخستنی دەتەپە و کاردانەوەکانیی - ھەواڵنێریی پەیامنێر] {{بزووتنەوەی کۆمەڵگای دیموکراتیک}} {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا|دەیەی ٢٠٠٠|کوردستان|زانستی سیاسەت}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Democratic Society Party}} [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٥ لە تورکیا]] [[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی کوردستان]] mj0e23udl7s3aop8en9c0u6t49xzha9 0 6977 1580014 1550816 2026-05-01T22:59:16Z Hivja 64112 /* مردنەکان */ 1580014 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٨٦]] - [[ئۆلف پاڵمەر]] سەرۆک وەزیرانی [[سوید]] تیرۆر کرا * [[١٩٩١]] - هێرشی [[گەردەلولی بیایان]] لە لایەن هاوپەیمانەکانەوە بۆ سەر ئێراق سەرکەوتووانە کۆتایی پێ هات == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخامی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|February 28}} ---- {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:شوبات]] p24dhn44nxb524hov7ovza6l8q2v07o 1580026 1580014 2026-05-01T23:22:05Z Hivja 64112 1580026 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٨٦]] - [[ئۆلف پاڵمەر]] سەرۆک وەزیرانی [[سوید]] تیرۆر کرا * [[١٩٩١]] - هێرشی [[گەردەلولی بیایان]] لە لایەن هاوپەیمانەکانەوە بۆ سەر ئێراق سەرکەوتووانە کۆتایی پێ هات == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|February 28}} ---- {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:شوبات]] 9aqrvcqi11ins5hu2gsxqnfysm446l6 0 9363 1579844 1512375 2026-05-01T12:07:15Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1579844 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای مێرگەسۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء میرکةسور}}<br>{{lang-en| Mergasor District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = | photo2b = Shanidar Cave0.jpg | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]]{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}[[ئەشکەوتی شانەدەر]] لە قەزای مێرگەسۆر | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای مێرگەسۆر''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.83971| 44.301 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = ژ. [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٥</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژ. [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٥٢</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٥٦]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = غەفور ئەحمەد مەلاسوار | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٠٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٨٣٨ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦١،٨٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٤٫١٩ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ۲۳،٦۷۹ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ۳٨،۱٨۷ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = https://www.erbil.gov.krd/app/node/395 | پەراوێزەکان = }} '''قەزای مێرگەسۆر''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[مێرگەسۆر]]ە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی بریتییە لە ٦١،٨٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> خەڵکی قەزاکە بە زاروەی ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) قسە دەکەن. قەزاکە دەکەوێتە ناوچەیەکی شاخاوی کە چیای بەناوبانگی وەک شیرن، پیران، قەلەندەری و برادۆستی ھەیە. لەو قەزایەدا سێ ڕووباری زێی سەروو، چامە و باڵندە ھەیە. لە ھاویندا کەشوھەوای نیمچە گەرم و وشکە. لە زستانیشدا سارد و باراناوییە. بەڵام لەوەرزی [[بەھار]] و [[پاییز]]دا کەشوھەوای خۆش و مامناوەندییە. قەزای مێرگەسۆر لە ڕووی کارگێڕییەوە لە (٥) [[ناحیە]] پێکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی بارزان]]([[بارزان]]) * [[ناحیەی پیران]]([[پیران، مێرگەسۆر|پیران]]) * [[ناحیەی شێروان مەزن]]([[شێروان مەزن]]) * [[ناحیەی گۆڕەتوو]]([[گۆڕەتوو]]) * [[ناحیەی مەزنێ]]([[مەزنێ]]) == مێژوو == قەزای مێرگەسۆر لە ساڵی ١٩٥٦ قائیمقامییەتی قەزای مێرگەسۆر دامەزراوە وە دامەزراندنی یەکە کارگێرییەکان و دامەزراوەی قائیمقامییەت کە قەزا زێبار بووە لە شارۆچکەی بلێی ئێستا بە ھۆی نەگونجانی قەزا لەو ناوچەیە و گرنگی بوونی لە مێرگەسۆر کە گەڵێک ھۆکار بۆ ئەم گواستنەوەیە ھەبوون بۆیە گواسترایەوە بۆ مێرگەسۆر وە یەکەم قائیمقام بە ناوی کانەبی کە خەڵکی ھەولێر بوو ھێنرایە مێرگەسۆر و دەست بەکاربوو بۆ ئەوەی لەگەڵ پێکھاتەکانی ناوچەکە پەیوەندی بەرێوەبردنی سەرکەوتوو بێت و بە ھۆی ئەو مەترسیانەی کە ھەمیشە ڕژێمەکان لەگەل بزاڤی شۆرش لە ناوچەی بارزان ھەیبووە ویسترا کەسانێک کارەکان بەرێوە بەرن کە خزمەت بە خەڵکی دەڤەرەکە بکەن بەڵام ھەمیشە کێشە دروست بووە بە ھۆی پابەند نەبونیان بە داواکارییە ھەڵەکانی دەسەڵاتی ناوەندی، وە شورتەی عێراق بە تەنھا بۆ پاراستنی ئەمنییەت دانرا، چونکە کەسێک بە ناوی ولۆ لە لایەن جەیش تیرۆر کرا و بۆ ئەوەی باری ئەمنی ناوچەکە تێک نەچێ شورتە دامەزرا لە کاتی ھێنانی دامەزراوەی کارگێری قەزای مێرگەسۆر و ھەر ئەمەش یەکێک بووە لە ھۆکارەکان لە ھێنانی یەکە کارگێرییەکان بۆ ناوەندی مێرگەسۆر، دواتر بە ھۆکاری گۆرانی ھاوکێشەکان بە ھۆی پەیماننامەی جەزایر و بزاڤی شۆرش لەو ناوچەیە ڕژێم ھەڵسا بە ڕاگواستنی خەڵکی سنوری مێرگەسۆر لە دەڤەری درێ و ستوون بۆ ناوەندی مێرگەسۆر بۆ ئەوەی پاڵپشتی شۆرش نەکەن و ڕێگە لەم ھۆکارە بگرن و لە مێرگەسۆر چاودێری لەسەر بکەن بە ھۆکاری ئەوەی باری ژیانی ڕۆژانەیان باش نەبووە کەسایەتییە دیارەکانی مێرگەسۆر ھاوکاری و خێریان پێشکەش دەکرد لە ناویاندا حەسەن مینۆ کە خواردنی لە ماڵی خۆی ئامادە دەکرد بۆ ئەو خانەوادانە دەبرد بەڵام مدیر ناحیە لە بەر چاوی خەڵک نارازییەتی خۆی پێ گووت کە داوای کرد ئەم کارە نەکات بەڵام ئەو پێی گووت کە ئەمە خێرە و خانەوادەکان پێویستیان پێیەتی بۆیە دواجار داوا لە حەسەن مینۆ کرا ببێتە موختاری مێرگەسۆر بۆ ئەوەی کاری ھاوڵاتیانی دەڤەری مێرگەسۆر ڕاپەرێنێت لە ساڵی ١٩٧٥ وەک یەکەم موختاری مێرگەسۆر دەست بە کار بوو، بەڵام دواتر داوا لە حەسەن مینۆ کرا کە زانیاری شۆرش بدات بە ڕژێم بەڵام ئەو پابەند نەبوو وە ئەمەش بووە ھۆی تورەبوون و مۆری [[موختار]]ی لە حەسەن مینۆ وەرگیرایەوە و درا بە کەسانی تر بەڵام بە ھەمان شێوە ئەوانیش پابەند نەبوون کە کاری ھەواڵگری بکەن بۆیە ھەمیشە ئەم ناوچەیە ناوەندی بزاڤی شۆرشەکان بووە خەڵکی ئەم ناوچەیە بیری ڕزگاری خوازی یان لە لا زیندوو بوە و پاڵپشتی شۆرشەکانیان کردووە و گەڵێک شەھیدیان لەو ڕێگەیە داوە لەو کاتەو لە مێژووی کۆنترو تا ئەم ڕۆژگارە. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Butinpendro.jpg|وێنۆک|چیای [[بۆتین]]، [[پێندرۆ]]]] قەزای مێرگەسور کەوتوتە سنوری کارگێری پارێزگای ھەولێر ڕوبەرەکەی بریتی یە لە ١١٠٠ کم٢ وە ١٣٠ کم لە ناوەندی پارێزگای ھەولێر دورە لە باشور ھاوسنورە لە گەل سنوری قەزای ئاکرێ ی سەر بە پارێزگای دھوک ھەروەھا لە باکور دەکەوێتە سنوری قەزای شەمزینانی کوردستانی باکور وە لە ڕوژ ھەلات بە سنوری قەزای سوران دەور دراوە لە ڕوژ ئاواش دوەکەوێتە سەر سنوری قەزای ئامێدی سەر بە پارێزگای دھوک٠ ١١٨٠م سەر [[ئاستی دەریا]] بەرزە٠ بە شێوەیەکی گشتی مێرگەسور لە ڕوی کومەلایەتی و جوگرافی دابەش دەێتە سەر چەند ناوچەیەک ناوچەکانی: * بەری بەروژ لەسنوری عەشیرەتی بەروژی * بەری نزار لە سنوری عەشیرەتی نزار * دولی بیاو و سەرێت مەزناو و دولا مامژدی و پاش کێری لە سنوری عەشیرەتی شێروانی * دولەمەر لە سنوری عەشیرتی دولەمەری * گەردیاتی لە سنوری گەردی * ولاتی ژوری و ولاتی ژێری و مزوری بالا لە سنوری عەشیرەتی مزوری * ھەرکی لە سنوری عەشیرەتی ھەرکی مێرگەسور ناوچەیەکی شاخاوی و سەختە ھەلکەوتەی سروشتی و جوگرافی ناوچەی قەزای مێرگەسور دابەش دەبێت بە سەر دوو دول دا * دولی یەکەم: لە گوندی شیڤەدز دەست پێ دەکات تا سەر پردی بالندا کە درێژای ئەم دولە نزیکەی ٩٠کم درێژ دەبێت بەشێکی سنوری ناحیەی گورەوتووکە بەشێکە لە عەشیرەتی شێروانی تەواوی سنوری ناحیەی بارزا ن کە لە ھەردوو عەشیرەتی بەروژی و نزاری پێک دێت دەکەونە سە ئەم دولە٠ * دولی دووەم: کە بەشێک لە ناحیەکانی مەزنیَ و گورەتوو - شێروان مەزن دەکەونە سەری لە دەروازەی ناحیەی مەزنێ تێ پەردەبێت تا دەکاتە سەر پردی ڕوی شین نزیک گوندی گوێزێ ی ناوچەی مزوری٠ دوو ڕوباری سەرەکی بە ناوسنوری ئەم قەزایە دا تێپەر دەبێت ئەوانیش: * ڕوباری ڕوو کچک: کە سەرچاوەکەی چەند لقێکن کە لە سێگوشەی سنورەکانی ھەرێمی کوردستان و ئیران و تورکیا ھەلدەقولێت لە نزیک گوندی ھەزیر یەکتر دەگرنەوە بە درێژای ١٠٠ کم بە ناوسنوری قەزای مێرگەسور تێ دەپەرێت. * ڕوباری زێی مەزن (زاب): سەرچاوەکەی لە ولاتی تورکیا ھەلدەقولێت نزیکەی ١١٠ کم درێژی یەکەی دەبێت لە گوندی ڕێزان تێکەل بە ڕوباری ڕوو کچک دەبێتەوە ئینجا بەرەو باشور شوردەبێتەوە سالانێکی زورە بیروکەی ئەوە ھەیە کە بەنداوی بێخمە بو گلدانەوەی ئاوی ئەم ڕوبارە دروست بکرێت، لە ناوچەی سورچی پێ دەگوترێت ڕوباری قەندیل وەک لە پێشەوە باسمان کرد کە مێرگەسور ناوچەیەکی شاخاوی سەختە بویە ڕوبەرێکی کەمی زەوی تەختای (دەشت) ی ھەیە لە وانە: دەشتی بەری نزار، دەشتی بیرسیاو، دلی بیاو، دەشتی بالندا. چەند چیایەکی بەناوبان دەکەونە ئەم سنوری قەزای مێرگەسور ئەویش چیاکانی: شیرین لە ناوچەی بەروژ - پیران و برادوست لە ناوچەی شێروانی و قەلەندەر لە ناوچەی دولەمەری و - [[بۆتین]] - ھورێ لە ناوچەی مزوری و- چارچەل لە ناوچەی ھەرکی بەرزترین لوتکە لوتکە چیای چارچەل. == کارگێڕی == قەزای مێرگەسور لە ڕوی کارگێری یەوە سەر بە پارێزگای ھەولێرەو بارەگای لە ناوەندی شاروچکەی مێرگەسور لە ٥ پێنج ناحیە پێک ھاتووە ناحیەکانی (شێروان مەزان ١٨٩٠ ناحیەی بارزان ١٨٩٠ ناحیەی پیران ٢٠٠١ ناحیەی مەزنێ ٢٠٠١ ناحیەی گورەتوو ٢٠٠٤) تەواوی سنوری قەزای مێرگەسور ٢٥٢ گوندە کە ١٧٢ گوندی ئاوەدانەوە ٨٠ گوندی ئاوەدان نەکراونەتەوە. == ناحیەکان == * '''[[ناحیەی بارزان|بارزان]]''': ڕووبەر: ١٤٠ کم دووجا گوند: ٥٥ کۆمەڵگە: ١ باری ڕووی زەوی: دەشت: ٣٥٪ گرد: ٣٢٪ چیا: ٣٣٪ * '''[[گۆڕەتوو]]''': ڕووبەر: ٢٤٩ کم دووجا گوند: ٤٧ باری ڕووی زەوی: دەشت: ٤٥٪ گرد: ٣٤٪ چیا: ٢١ * '''[[مەزنێ]]''': ڕووبەر: ١٢١ کم دووجا گوند: ٣١ باری ڕووی زەوی: دەشت: ٣٨٪ گرد: ٥٨٪ چیا:٤ مێژووی بوونی بەناحیە: ٢٠٠٣ ناسراوترین شوێنەکانی: مەرقەدی کەزی زەرد، قشلی مەزنێ. * '''[[پیران، مێرگەسۆر|پیران]]''': ڕووبەر: ٢٤٠ کم دووجا گوند: ٤٢ باری ڕووی زەوی:دەشت: ٢٠٪ گرد: ٤٣٪ چیا:٣٧ * '''[[شێروان مەزن]]''': ڕووبەر: ٣١٥ کم دووجا گوند: ٨٠ باری ڕووی زەوی دەشت: ٣٠٪ گرد: ٣٠٪ چیا:٤٠٪ == کەش وھەوا == ئاووھەوای ناوچەکە بە شێوەیەکی گشتی ئاووھەوایەکی مام ناوەندی یە، لە ھاویندا گەرم و ھەندێک جار پلەی گەرما دەگاتە (٤٥پ. س) وە لە وەرزی زستاندا زۆر ساردە و پلەی گەرما دەگاتە خوار (١٥پ. س) لە وەرزی زستاندا بەفر و بارانێکی زۆر دەبارێت کە ڕێژەی باران بارین ھەندێک سال دەگاتە سەرووی (١٥٠٠ملم) وە بەفر بارین ھەندێک سال دەگاتە زیاتر لە (١٥٠سم) وەرزەکانی پاییز و بھار ھەوای مامناوەندیان ھەیە. == کشتوکال و ئاودێری == پێش سالەکانی ھەشتاکان سەرچاوەی سەرەکی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە کشتوکال و ئاژەلداری بووە لەبەرئەوەی سەرچاوەی ئاوی کەم بووە، زیاتر پشتیان بە زەوی بەستووە. وەبۆ ئاودانیش پشتیان بە ئاوی باران بەستووە. ھەرچەندە ڕووباری ڕووکچک و زێی گەورە بەسنوری ئەم قەزایە تێپەر دەبێت، بەلام وەک پێویست نەتوانراوە بۆ بۆ بواری کشتوکالی سودی لێ وەربگرن٠لەگرینگترین بەرھەمەکانی کشتوکالی لە مێوە (تری) یە لە دانەوێلە (گەنم و جۆ و نیسک و نۆک و ماش) بووە کەئێستا زۆر بەکەمی دەچینرێت. سالانە ئەم ناوچەیە پێویستی بە(٧٠٠ تا ١٢٠٠)م باران ھەیە بۆئەوەی لەقەیرانی وشکەسالی دەربازبین. ئێستا زۆر کەمتر لە جاران خەلک خەریکی کشتوکالە ئەویش بۆزۆر ئەگەروھۆ دەگەرێتەوە لەوانە پەیدابوونی سەرچاوەی تری داھات و بژێوی وەک (موچە و بازرگانی و نەبوونی ھاوکاری کشتوکالی سەردەمیانە و کەمی سەرچاوەکانی ئاو و نەبوونی پرۆژەی ئاودێری و بەنداو و بیری ئیرتوازی کشتوکالی و ھەروەھا بەخێوکردنی ئاژەل گرینگی دان بەم سامانە ڕۆژ لەدوای ڕۆژ لە کەمی دەدات ئەوەش دەگەرێتەوە بۆ ئەم ھۆیانەی سەرەوە. بوواری کشتوکالی بەشێوەیەکی گشتی لە سنوری بەرێوەبەرایەتی کشتوکالی مێرگەسۆر سنوری بەرێوەبەرایەتی کشتوکالی مێرگەسۆر کەسنوری قەزای مێرگەسۆر لە خۆی دەگرێت. کە ئەوانیش شارەدێکانی (بارزان، شێروان مەزن، پیران، گۆرەتوو، مەزنێ)لە خۆدەگرێت و لەشارەدێی بارزان ئێمە ھۆبەیەکمان ھەیە کە کاروبارەکانی ئەو دەڤەرە ڕادەپەرێنێت. وھەر شارەدێێک چەندین گوند لە خۆ دەگرێت کەنزیکەی ١٨٠ گوندی ئاوەدانە و٦٠ گوندیشی ئاوەدان نەکراونەتەوە، لەبەر ھۆکاری سیاسی ونائارامی سنور نەتوانراوە وەکو پێویست ئاوەدان بکرێتەوەوخەڵکی ڕەسەنی ئەو دەڤەرە لە گوند وشارۆچکە وکۆمەلگاو شارەکانی تری کوردستان گیرساونەتەوە. دەڤەری مێرگەسۆرکە بەدرێژایی مێژوو پێگەی شۆرشگێران وئازادیخوازانی گەلی کوردستان بووە بۆیە بەردەوام لە لایەن حکومەتەکانی دەولەتی عێراق توشی چاوتێبرینی ئەوە ھاتوون کە دەبێ مێرگەسۆر وتەواوی گوند وشارەدێکانی چۆل بکرێ لە دانیشتوانی بۆئەوەی زەفەر بە ھێزی شۆرشگێری کوردببەن وھێزی بزوتنەوەکە کپ بکەن. بۆیە چەندین جار توشی گوند چۆل کردن وراگواستن وجینۆساید ھاتوون. کە لەگەڵ ھەموو ئەمانەش کەرتی کشتوکال کە کەرتی بژێوی وخۆپێوەگرتنی ئەوانبووە توشی زیان وەستان ھاتووە. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20130612072910/http://mergasor.org/ سایتی قایمقامیەتی قەزای مێرگەسۆر] == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20140717073135/http://hawlergov.org/ku/region.php?id=1330759021 قەزای مێرگەسۆر - سایتی پارێزگای ھەولێر] * [http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf ژمارەی دانیشتوانی پارێزگای ھەولێر بۆ سالی ٢٠١٠]{{بەستەری مردوو|url=http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:سۆران]] 5xqmhce56m43h92eoll7hgl3s4mkyna 1579855 1579844 2026-05-01T12:38:17Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ 1579855 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای مێرگەسۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء میرکةسور}}<br>{{lang-en| Mergasor District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = | photo2b = Shanidar Cave0.jpg | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]]{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}[[ئەشکەوتی شانەدەر]] لە قەزای مێرگەسۆر | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای مێرگەسۆر''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.83971| 44.301 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = ژ. [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٥</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژ. [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٥٢</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٥٦]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = غەفور ئەحمەد مەلاسوار | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٠٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٨٣٨ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦١،٨٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٤٫١٩ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ۲۳،٦۷۹ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ۳٨،۱٨۷ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = https://www.erbil.gov.krd/app/node/395 | پەراوێزەکان = }} '''قەزای مێرگەسۆر''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[مێرگەسۆر]]ە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی بریتییە لە ٦١،٨٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> خەڵکی قەزاکە بە زاروەی ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) قسە دەکەن. قەزاکە دەکەوێتە ناوچەیەکی شاخاوی کە چیای بەناوبانگی وەک شیرن، پیران، قەلەندەری و برادۆستی ھەیە. لەو قەزایەدا سێ ڕووباری زێی سەروو، چامە و باڵندە ھەیە. لە ھاویندا کەشوھەوای نیمچە گەرم و وشکە. لە زستانیشدا سارد و باراناوییە. بەڵام لەوەرزی [[بەھار]] و [[پاییز]]دا کەشوھەوای خۆش و مامناوەندییە. قەزای مێرگەسۆر لە ڕووی کارگێڕییەوە لە (٥) [[ناحیە]] پێکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی بارزان]]([[بارزان]]) * [[ناحیەی پیران]]([[پیران، مێرگەسۆر|پیران]]) * [[ناحیەی شێروان مەزن]]([[شێروان مەزن]]) * [[ناحیەی گۆڕەتوو]]([[گۆڕەتوو]]) * [[ناحیەی مەزنێ]]([[مەزنێ]]) == مێژوو == قەزای مێرگەسۆر لە ساڵی ١٩٥٦ قائیمقامییەتی قەزای مێرگەسۆر دامەزراوە وە دامەزراندنی یەکە کارگێرییەکان و دامەزراوەی قائیمقامییەت کە قەزا زێبار بووە لە شارۆچکەی بلێی ئێستا بە ھۆی نەگونجانی قەزا لەو ناوچەیە و گرنگی بوونی لە مێرگەسۆر کە گەڵێک ھۆکار بۆ ئەم گواستنەوەیە ھەبوون بۆیە گواسترایەوە بۆ مێرگەسۆر وە یەکەم قائیمقام بە ناوی کانەبی کە خەڵکی ھەولێر بوو ھێنرایە مێرگەسۆر و دەست بەکاربوو بۆ ئەوەی لەگەڵ پێکھاتەکانی ناوچەکە پەیوەندی بەرێوەبردنی سەرکەوتوو بێت و بە ھۆی ئەو مەترسیانەی کە ھەمیشە ڕژێمەکان لەگەل بزاڤی شۆرش لە ناوچەی بارزان ھەیبووە ویسترا کەسانێک کارەکان بەرێوە بەرن کە خزمەت بە خەڵکی دەڤەرەکە بکەن بەڵام ھەمیشە کێشە دروست بووە بە ھۆی پابەند نەبونیان بە داواکارییە ھەڵەکانی دەسەڵاتی ناوەندی، وە شورتەی عێراق بە تەنھا بۆ پاراستنی ئەمنییەت دانرا، چونکە کەسێک بە ناوی ولۆ لە لایەن جەیش تیرۆر کرا و بۆ ئەوەی باری ئەمنی ناوچەکە تێک نەچێ شورتە دامەزرا لە کاتی ھێنانی دامەزراوەی کارگێری قەزای مێرگەسۆر و ھەر ئەمەش یەکێک بووە لە ھۆکارەکان لە ھێنانی یەکە کارگێرییەکان بۆ ناوەندی مێرگەسۆر، دواتر بە ھۆکاری گۆرانی ھاوکێشەکان بە ھۆی پەیماننامەی جەزایر و بزاڤی شۆرش لەو ناوچەیە ڕژێم ھەڵسا بە ڕاگواستنی خەڵکی سنوری مێرگەسۆر لە دەڤەری درێ و ستوون بۆ ناوەندی مێرگەسۆر بۆ ئەوەی پاڵپشتی شۆرش نەکەن و ڕێگە لەم ھۆکارە بگرن و لە مێرگەسۆر چاودێری لەسەر بکەن بە ھۆکاری ئەوەی باری ژیانی ڕۆژانەیان باش نەبووە کەسایەتییە دیارەکانی مێرگەسۆر ھاوکاری و خێریان پێشکەش دەکرد لە ناویاندا حەسەن مینۆ کە خواردنی لە ماڵی خۆی ئامادە دەکرد بۆ ئەو خانەوادانە دەبرد بەڵام مدیر ناحیە لە بەر چاوی خەڵک نارازییەتی خۆی پێ گووت کە داوای کرد ئەم کارە نەکات بەڵام ئەو پێی گووت کە ئەمە خێرە و خانەوادەکان پێویستیان پێیەتی بۆیە دواجار داوا لە حەسەن مینۆ کرا ببێتە موختاری مێرگەسۆر بۆ ئەوەی کاری ھاوڵاتیانی دەڤەری مێرگەسۆر ڕاپەرێنێت لە ساڵی ١٩٧٥ وەک یەکەم موختاری مێرگەسۆر دەست بە کار بوو، بەڵام دواتر داوا لە حەسەن مینۆ کرا کە زانیاری شۆرش بدات بە ڕژێم بەڵام ئەو پابەند نەبوو وە ئەمەش بووە ھۆی تورەبوون و مۆری [[موختار]]ی لە حەسەن مینۆ وەرگیرایەوە و درا بە کەسانی تر بەڵام بە ھەمان شێوە ئەوانیش پابەند نەبوون کە کاری ھەواڵگری بکەن بۆیە ھەمیشە ئەم ناوچەیە ناوەندی بزاڤی شۆرشەکان بووە خەڵکی ئەم ناوچەیە بیری ڕزگاری خوازی یان لە لا زیندوو بوە و پاڵپشتی شۆرشەکانیان کردووە و گەڵێک شەھیدیان لەو ڕێگەیە داوە لەو کاتەو لە مێژووی کۆنترو تا ئەم ڕۆژگارە. == جوگرافیا == قەزای مێرگەسۆر ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[شەمزینان|قەزای شەمزینان]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە باشوورەوە [[قەزای سۆران]] و [[قەزای خەلیفان]] و [[قەزای ئاکرێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای سیدەکان]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای ئامێدی]] و [[قەزای ئاکرێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای مێرگەسۆر | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/3829922 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای مێرگەسور کەوتوتە سنوری کارگێری پارێزگای ھەولێر ڕوبەرەکەی بریتی یە لە ١١٠٠ کم٢ وە ١٣٠ کم لە ناوەندی پارێزگای ھەولێر دورە لە باشور ھاوسنورە لە گەل سنوری قەزای ئاکرێ ی سەر بە پارێزگای دھوک ھەروەھا لە باکور دەکەوێتە سنوری قەزای شەمزینانی کوردستانی باکور وە لە ڕوژ ھەلات بە سنوری قەزای سوران دەور دراوە لە ڕوژ ئاواش دوەکەوێتە سەر سنوری قەزای ئامێدی سەر بە پارێزگای دھوک٠ ١١٨٠م سەر [[ئاستی دەریا]] بەرزە٠ بە شێوەیەکی گشتی مێرگەسور لە ڕوی کومەلایەتی و جوگرافی دابەش دەێتە سەر چەند ناوچەیەک ناوچەکانی: * بەری بەروژ لەسنوری عەشیرەتی بەروژی * بەری نزار لە سنوری عەشیرەتی نزار * دولی بیاو و سەرێت مەزناو و دولا مامژدی و پاش کێری لە سنوری عەشیرەتی شێروانی * دولەمەر لە سنوری عەشیرتی دولەمەری * گەردیاتی لە سنوری گەردی * ولاتی ژوری و ولاتی ژێری و مزوری بالا لە سنوری عەشیرەتی مزوری * ھەرکی لە سنوری عەشیرەتی ھەرکی [[پەڕگە:Butinpendro.jpg|وێنۆک|چیای [[بۆتین]]، [[پێندرۆ]]]] مێرگەسور ناوچەیەکی شاخاوی و سەختە ھەلکەوتەی سروشتی و جوگرافی ناوچەی قەزای مێرگەسور دابەش دەبێت بە سەر دوو دول دا * دولی یەکەم: لە گوندی شیڤەدز دەست پێ دەکات تا سەر پردی بالندا کە درێژای ئەم دولە نزیکەی ٩٠کم درێژ دەبێت بەشێکی سنوری ناحیەی گورەوتووکە بەشێکە لە عەشیرەتی شێروانی تەواوی سنوری ناحیەی بارزا ن کە لە ھەردوو عەشیرەتی بەروژی و نزاری پێک دێت دەکەونە سە ئەم دولە٠ * دولی دووەم: کە بەشێک لە ناحیەکانی مەزنیَ و گورەتوو - شێروان مەزن دەکەونە سەری لە دەروازەی ناحیەی مەزنێ تێ پەردەبێت تا دەکاتە سەر پردی ڕوی شین نزیک گوندی گوێزێ ی ناوچەی مزوری٠ دوو ڕوباری سەرەکی بە ناوسنوری ئەم قەزایە دا تێپەر دەبێت ئەوانیش: * ڕوباری ڕوو کچک: کە سەرچاوەکەی چەند لقێکن کە لە سێگوشەی سنورەکانی ھەرێمی کوردستان و ئیران و تورکیا ھەلدەقولێت لە نزیک گوندی ھەزیر یەکتر دەگرنەوە بە درێژای ١٠٠ کم بە ناوسنوری قەزای مێرگەسور تێ دەپەرێت. * ڕوباری زێی مەزن (زاب): سەرچاوەکەی لە ولاتی تورکیا ھەلدەقولێت نزیکەی ١١٠ کم درێژی یەکەی دەبێت لە گوندی ڕێزان تێکەل بە ڕوباری ڕوو کچک دەبێتەوە ئینجا بەرەو باشور شوردەبێتەوە سالانێکی زورە بیروکەی ئەوە ھەیە کە بەنداوی بێخمە بو گلدانەوەی ئاوی ئەم ڕوبارە دروست بکرێت، لە ناوچەی سورچی پێ دەگوترێت ڕوباری قەندیل وەک لە پێشەوە باسمان کرد کە مێرگەسور ناوچەیەکی شاخاوی سەختە بویە ڕوبەرێکی کەمی زەوی تەختای (دەشت) ی ھەیە لە وانە: دەشتی بەری نزار، دەشتی بیرسیاو، دلی بیاو، دەشتی بالندا. چەند چیایەکی بەناوبان دەکەونە ئەم سنوری قەزای مێرگەسور ئەویش چیاکانی: شیرین لە ناوچەی بەروژ - پیران و برادوست لە ناوچەی شێروانی و قەلەندەر لە ناوچەی دولەمەری و - [[بۆتین]] - ھورێ لە ناوچەی مزوری و- چارچەل لە ناوچەی ھەرکی بەرزترین لوتکە لوتکە چیای چارچەل. == کارگێڕی == قەزای مێرگەسور لە ڕوی کارگێری یەوە سەر بە پارێزگای ھەولێرەو بارەگای لە ناوەندی شاروچکەی مێرگەسور لە ٥ پێنج ناحیە پێک ھاتووە ناحیەکانی (شێروان مەزان ١٨٩٠ ناحیەی بارزان ١٨٩٠ ناحیەی پیران ٢٠٠١ ناحیەی مەزنێ ٢٠٠١ ناحیەی گورەتوو ٢٠٠٤) تەواوی سنوری قەزای مێرگەسور ٢٥٢ گوندە کە ١٧٢ گوندی ئاوەدانەوە ٨٠ گوندی ئاوەدان نەکراونەتەوە. == ناحیەکان == * '''[[ناحیەی بارزان|بارزان]]''': ڕووبەر: ١٤٠ کم دووجا گوند: ٥٥ کۆمەڵگە: ١ باری ڕووی زەوی: دەشت: ٣٥٪ گرد: ٣٢٪ چیا: ٣٣٪ * '''[[گۆڕەتوو]]''': ڕووبەر: ٢٤٩ کم دووجا گوند: ٤٧ باری ڕووی زەوی: دەشت: ٤٥٪ گرد: ٣٤٪ چیا: ٢١ * '''[[مەزنێ]]''': ڕووبەر: ١٢١ کم دووجا گوند: ٣١ باری ڕووی زەوی: دەشت: ٣٨٪ گرد: ٥٨٪ چیا:٤ مێژووی بوونی بەناحیە: ٢٠٠٣ ناسراوترین شوێنەکانی: مەرقەدی کەزی زەرد، قشلی مەزنێ. * '''[[پیران، مێرگەسۆر|پیران]]''': ڕووبەر: ٢٤٠ کم دووجا گوند: ٤٢ باری ڕووی زەوی:دەشت: ٢٠٪ گرد: ٤٣٪ چیا:٣٧ * '''[[شێروان مەزن]]''': ڕووبەر: ٣١٥ کم دووجا گوند: ٨٠ باری ڕووی زەوی دەشت: ٣٠٪ گرد: ٣٠٪ چیا:٤٠٪ == کەش وھەوا == ئاووھەوای ناوچەکە بە شێوەیەکی گشتی ئاووھەوایەکی مام ناوەندی یە، لە ھاویندا گەرم و ھەندێک جار پلەی گەرما دەگاتە (٤٥پ. س) وە لە وەرزی زستاندا زۆر ساردە و پلەی گەرما دەگاتە خوار (١٥پ. س) لە وەرزی زستاندا بەفر و بارانێکی زۆر دەبارێت کە ڕێژەی باران بارین ھەندێک سال دەگاتە سەرووی (١٥٠٠ملم) وە بەفر بارین ھەندێک سال دەگاتە زیاتر لە (١٥٠سم) وەرزەکانی پاییز و بھار ھەوای مامناوەندیان ھەیە. == کشتوکال و ئاودێری == پێش سالەکانی ھەشتاکان سەرچاوەی سەرەکی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە کشتوکال و ئاژەلداری بووە لەبەرئەوەی سەرچاوەی ئاوی کەم بووە، زیاتر پشتیان بە زەوی بەستووە. وەبۆ ئاودانیش پشتیان بە ئاوی باران بەستووە. ھەرچەندە ڕووباری ڕووکچک و زێی گەورە بەسنوری ئەم قەزایە تێپەر دەبێت، بەلام وەک پێویست نەتوانراوە بۆ بۆ بواری کشتوکالی سودی لێ وەربگرن٠لەگرینگترین بەرھەمەکانی کشتوکالی لە مێوە (تری) یە لە دانەوێلە (گەنم و جۆ و نیسک و نۆک و ماش) بووە کەئێستا زۆر بەکەمی دەچینرێت. سالانە ئەم ناوچەیە پێویستی بە(٧٠٠ تا ١٢٠٠)م باران ھەیە بۆئەوەی لەقەیرانی وشکەسالی دەربازبین. ئێستا زۆر کەمتر لە جاران خەلک خەریکی کشتوکالە ئەویش بۆزۆر ئەگەروھۆ دەگەرێتەوە لەوانە پەیدابوونی سەرچاوەی تری داھات و بژێوی وەک (موچە و بازرگانی و نەبوونی ھاوکاری کشتوکالی سەردەمیانە و کەمی سەرچاوەکانی ئاو و نەبوونی پرۆژەی ئاودێری و بەنداو و بیری ئیرتوازی کشتوکالی و ھەروەھا بەخێوکردنی ئاژەل گرینگی دان بەم سامانە ڕۆژ لەدوای ڕۆژ لە کەمی دەدات ئەوەش دەگەرێتەوە بۆ ئەم ھۆیانەی سەرەوە. بوواری کشتوکالی بەشێوەیەکی گشتی لە سنوری بەرێوەبەرایەتی کشتوکالی مێرگەسۆر سنوری بەرێوەبەرایەتی کشتوکالی مێرگەسۆر کەسنوری قەزای مێرگەسۆر لە خۆی دەگرێت. کە ئەوانیش شارەدێکانی (بارزان، شێروان مەزن، پیران، گۆرەتوو، مەزنێ)لە خۆدەگرێت و لەشارەدێی بارزان ئێمە ھۆبەیەکمان ھەیە کە کاروبارەکانی ئەو دەڤەرە ڕادەپەرێنێت. وھەر شارەدێێک چەندین گوند لە خۆ دەگرێت کەنزیکەی ١٨٠ گوندی ئاوەدانە و٦٠ گوندیشی ئاوەدان نەکراونەتەوە، لەبەر ھۆکاری سیاسی ونائارامی سنور نەتوانراوە وەکو پێویست ئاوەدان بکرێتەوەوخەڵکی ڕەسەنی ئەو دەڤەرە لە گوند وشارۆچکە وکۆمەلگاو شارەکانی تری کوردستان گیرساونەتەوە. دەڤەری مێرگەسۆرکە بەدرێژایی مێژوو پێگەی شۆرشگێران وئازادیخوازانی گەلی کوردستان بووە بۆیە بەردەوام لە لایەن حکومەتەکانی دەولەتی عێراق توشی چاوتێبرینی ئەوە ھاتوون کە دەبێ مێرگەسۆر وتەواوی گوند وشارەدێکانی چۆل بکرێ لە دانیشتوانی بۆئەوەی زەفەر بە ھێزی شۆرشگێری کوردببەن وھێزی بزوتنەوەکە کپ بکەن. بۆیە چەندین جار توشی گوند چۆل کردن وراگواستن وجینۆساید ھاتوون. کە لەگەڵ ھەموو ئەمانەش کەرتی کشتوکال کە کەرتی بژێوی وخۆپێوەگرتنی ئەوانبووە توشی زیان وەستان ھاتووە. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20130612072910/http://mergasor.org/ سایتی قایمقامیەتی قەزای مێرگەسۆر] == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20140717073135/http://hawlergov.org/ku/region.php?id=1330759021 قەزای مێرگەسۆر - سایتی پارێزگای ھەولێر] * [http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf ژمارەی دانیشتوانی پارێزگای ھەولێر بۆ سالی ٢٠١٠]{{بەستەری مردوو|url=http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:سۆران]] q75t67aby8lwbn8kfywowdl01foze9d 1579872 1579855 2026-05-01T15:00:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1579872 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای مێرگەسۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء میرکةسور}}<br>{{lang-en| Mergasor District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = | photo2b = Shanidar Cave0.jpg | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]]{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}[[ئەشکەوتی شانەدەر]] لە قەزای مێرگەسۆر | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای مێرگەسۆر''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.83971| 44.301 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = ژ. [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٥</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژ. [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٥٢</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٥٦]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = غەفور ئەحمەد مەلاسوار | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٠٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٨٣٨ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦١،٨٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٤٫١٩ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ۲۳،٦۷۹ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ۳٨،۱٨۷ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = https://www.erbil.gov.krd/app/node/395 | پەراوێزەکان = }} '''قەزای مێرگەسۆر''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[مێرگەسۆر]]ە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی بریتییە لە ٦١،٨٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> خەڵکی قەزاکە بە زاروەی ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) قسە دەکەن. قەزاکە دەکەوێتە ناوچەیەکی شاخاوی کە چیای بەناوبانگی وەک شیرن، پیران، قەلەندەری و برادۆستی ھەیە. لەو قەزایەدا سێ ڕووباری زێی سەروو، چامە و باڵندە ھەیە. لە ھاویندا کەشوھەوای نیمچە گەرم و وشکە. لە زستانیشدا سارد و باراناوییە. بەڵام لەوەرزی [[بەھار]] و [[پاییز]]دا کەشوھەوای خۆش و مامناوەندییە. قەزای مێرگەسۆر لە ڕووی کارگێڕییەوە لە (٥) [[ناحیە]] پێکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی بارزان]]([[بارزان]]) * [[ناحیەی پیران]]([[پیران، مێرگەسۆر|پیران]]) * [[ناحیەی شێروان مەزن]]([[شێروان مەزن]]) * [[ناحیەی گۆڕەتوو]]([[گۆڕەتوو]]) * [[ناحیەی مەزنێ]]([[مەزنێ]]) == مێژوو == قەزای مێرگەسۆر لە ساڵی ١٩٥٦ قائیمقامییەتی قەزای مێرگەسۆر دامەزراوە وە دامەزراندنی یەکە کارگێرییەکان و دامەزراوەی قائیمقامییەت کە قەزا زێبار بووە لە شارۆچکەی بلێی ئێستا بە ھۆی نەگونجانی قەزا لەو ناوچەیە و گرنگی بوونی لە مێرگەسۆر کە گەڵێک ھۆکار بۆ ئەم گواستنەوەیە ھەبوون بۆیە گواسترایەوە بۆ مێرگەسۆر وە یەکەم قائیمقام بە ناوی کانەبی کە خەڵکی ھەولێر بوو ھێنرایە مێرگەسۆر و دەست بەکاربوو بۆ ئەوەی لەگەڵ پێکھاتەکانی ناوچەکە پەیوەندی بەرێوەبردنی سەرکەوتوو بێت و بە ھۆی ئەو مەترسیانەی کە ھەمیشە ڕژێمەکان لەگەل بزاڤی شۆرش لە ناوچەی بارزان ھەیبووە ویسترا کەسانێک کارەکان بەرێوە بەرن کە خزمەت بە خەڵکی دەڤەرەکە بکەن بەڵام ھەمیشە کێشە دروست بووە بە ھۆی پابەند نەبونیان بە داواکارییە ھەڵەکانی دەسەڵاتی ناوەندی، وە شورتەی عێراق بە تەنھا بۆ پاراستنی ئەمنییەت دانرا، چونکە کەسێک بە ناوی ولۆ لە لایەن جەیش تیرۆر کرا و بۆ ئەوەی باری ئەمنی ناوچەکە تێک نەچێ شورتە دامەزرا لە کاتی ھێنانی دامەزراوەی کارگێری قەزای مێرگەسۆر و ھەر ئەمەش یەکێک بووە لە ھۆکارەکان لە ھێنانی یەکە کارگێرییەکان بۆ ناوەندی مێرگەسۆر، دواتر بە ھۆکاری گۆرانی ھاوکێشەکان بە ھۆی پەیماننامەی جەزایر و بزاڤی شۆرش لەو ناوچەیە ڕژێم ھەڵسا بە ڕاگواستنی خەڵکی سنوری مێرگەسۆر لە دەڤەری درێ و ستوون بۆ ناوەندی مێرگەسۆر بۆ ئەوەی پاڵپشتی شۆرش نەکەن و ڕێگە لەم ھۆکارە بگرن و لە مێرگەسۆر چاودێری لەسەر بکەن بە ھۆکاری ئەوەی باری ژیانی ڕۆژانەیان باش نەبووە کەسایەتییە دیارەکانی مێرگەسۆر ھاوکاری و خێریان پێشکەش دەکرد لە ناویاندا حەسەن مینۆ کە خواردنی لە ماڵی خۆی ئامادە دەکرد بۆ ئەو خانەوادانە دەبرد بەڵام مدیر ناحیە لە بەر چاوی خەڵک نارازییەتی خۆی پێ گووت کە داوای کرد ئەم کارە نەکات بەڵام ئەو پێی گووت کە ئەمە خێرە و خانەوادەکان پێویستیان پێیەتی بۆیە دواجار داوا لە حەسەن مینۆ کرا ببێتە موختاری مێرگەسۆر بۆ ئەوەی کاری ھاوڵاتیانی دەڤەری مێرگەسۆر ڕاپەرێنێت لە ساڵی ١٩٧٥ وەک یەکەم موختاری مێرگەسۆر دەست بە کار بوو، بەڵام دواتر داوا لە حەسەن مینۆ کرا کە زانیاری شۆرش بدات بە ڕژێم بەڵام ئەو پابەند نەبوو وە ئەمەش بووە ھۆی تورەبوون و مۆری [[موختار]]ی لە حەسەن مینۆ وەرگیرایەوە و درا بە کەسانی تر بەڵام بە ھەمان شێوە ئەوانیش پابەند نەبوون کە کاری ھەواڵگری بکەن بۆیە ھەمیشە ئەم ناوچەیە ناوەندی بزاڤی شۆرشەکان بووە خەڵکی ئەم ناوچەیە بیری ڕزگاری خوازی یان لە لا زیندوو بوە و پاڵپشتی شۆرشەکانیان کردووە و گەڵێک شەھیدیان لەو ڕێگەیە داوە لەو کاتەو لە مێژووی کۆنترو تا ئەم ڕۆژگارە. == جوگرافیا == قەزای مێرگەسۆر ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[شەمزینان|قەزای شەمزینان]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە باشوورەوە [[قەزای سۆران]] و [[قەزای خەلیفان]] و [[قەزای ئاکرێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای سیدەکان]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای ئامێدی]] و [[قەزای ئاکرێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای مێرگەسۆر | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/3829922 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای مێرگەسور کەوتوتە سنوری کارگێری پارێزگای ھەولێر ڕوبەرەکەی بریتی یە لە ١١٠٠ کم٢ وە ١٣٠ کم لە ناوەندی پارێزگای ھەولێر دورە لە باشور ھاوسنورە لە گەل سنوری قەزای ئاکرێ ی سەر بە پارێزگای دھوک ھەروەھا لە باکور دەکەوێتە سنوری قەزای شەمزینانی کوردستانی باکور وە لە ڕوژ ھەلات بە سنوری قەزای سوران دەور دراوە لە ڕوژ ئاواش دوەکەوێتە سەر سنوری قەزای ئامێدی سەر بە پارێزگای دھوک٠ ١١٨٠م سەر [[ئاستی دەریا]] بەرزە٠ بە شێوەیەکی گشتی مێرگەسور لە ڕوی کومەلایەتی و جوگرافی دابەش دەێتە سەر چەند ناوچەیەک ناوچەکانی: * بەری بەروژ لەسنوری عەشیرەتی بەروژی * بەری نزار لە سنوری عەشیرەتی نزار * دولی بیاو و سەرێت مەزناو و دولا مامژدی و پاش کێری لە سنوری عەشیرەتی شێروانی * دولەمەر لە سنوری عەشیرتی دولەمەری * گەردیاتی لە سنوری گەردی * ولاتی ژوری و ولاتی ژێری و مزوری بالا لە سنوری عەشیرەتی مزوری * ھەرکی لە سنوری عەشیرەتی ھەرکی [[پەڕگە:Butinpendro.jpg|وێنۆک|چیای [[بۆتین]]، [[پێندرۆ]]]] مێرگەسور ناوچەیەکی شاخاوی و سەختە ھەلکەوتەی سروشتی و جوگرافی ناوچەی قەزای مێرگەسور دابەش دەبێت بە سەر دوو دول دا * دولی یەکەم: لە گوندی شیڤەدز دەست پێ دەکات تا سەر پردی بالندا کە درێژای ئەم دولە نزیکەی ٩٠کم درێژ دەبێت بەشێکی سنوری ناحیەی گورەوتووکە بەشێکە لە عەشیرەتی شێروانی تەواوی سنوری ناحیەی بارزا ن کە لە ھەردوو عەشیرەتی بەروژی و نزاری پێک دێت دەکەونە سە ئەم دولە٠ * دولی دووەم: کە بەشێک لە ناحیەکانی مەزنیَ و گورەتوو - شێروان مەزن دەکەونە سەری لە دەروازەی ناحیەی مەزنێ تێ پەردەبێت تا دەکاتە سەر پردی ڕوی شین نزیک گوندی گوێزێ ی ناوچەی مزوری٠ دوو ڕوباری سەرەکی بە ناوسنوری ئەم قەزایە دا تێپەر دەبێت ئەوانیش: * ڕوباری ڕوو کچک: کە سەرچاوەکەی چەند لقێکن کە لە سێگوشەی سنورەکانی ھەرێمی کوردستان و ئیران و تورکیا ھەلدەقولێت لە نزیک گوندی ھەزیر یەکتر دەگرنەوە بە درێژای ١٠٠ کم بە ناوسنوری قەزای مێرگەسور تێ دەپەرێت. * ڕوباری زێی مەزن (زاب): سەرچاوەکەی لە ولاتی تورکیا ھەلدەقولێت نزیکەی ١١٠ کم درێژی یەکەی دەبێت لە گوندی ڕێزان تێکەل بە ڕوباری ڕوو کچک دەبێتەوە ئینجا بەرەو باشور شوردەبێتەوە سالانێکی زورە بیروکەی ئەوە ھەیە کە بەنداوی بێخمە بو گلدانەوەی ئاوی ئەم ڕوبارە دروست بکرێت، لە ناوچەی سورچی پێ دەگوترێت ڕوباری قەندیل وەک لە پێشەوە باسمان کرد کە مێرگەسور ناوچەیەکی شاخاوی سەختە بویە ڕوبەرێکی کەمی زەوی تەختای (دەشت) ی ھەیە لە وانە: دەشتی بەری نزار، دەشتی بیرسیاو، دلی بیاو، دەشتی بالندا. چەند چیایەکی بەناوبان دەکەونە ئەم سنوری قەزای مێرگەسور ئەویش چیاکانی: شیرین لە ناوچەی بەروژ - پیران و برادوست لە ناوچەی شێروانی و قەلەندەر لە ناوچەی دولەمەری و - [[بۆتین]] - ھورێ لە ناوچەی مزوری و- چارچەل لە ناوچەی ھەرکی بەرزترین لوتکە لوتکە چیای چارچەل. == کارگێڕی == قەزای مێرگەسور لە ڕوی کارگێری یەوە سەر بە پارێزگای ھەولێرەو بارەگای لە ناوەندی شاروچکەی مێرگەسور لە ٥ پێنج ناحیە پێک ھاتووە ناحیەکانی (شێروان مەزان ١٨٩٠ ناحیەی بارزان ١٨٩٠ ناحیەی پیران ٢٠٠١ ناحیەی مەزنێ ٢٠٠١ ناحیەی گورەتوو ٢٠٠٤) تەواوی سنوری قەزای مێرگەسور ٢٥٢ گوندە کە ١٧٢ گوندی ئاوەدانەوە ٨٠ گوندی ئاوەدان نەکراونەتەوە. == ناحیەکان == * '''[[ناحیەی بارزان|بارزان]]''': ڕووبەر: ١٤٠ کم دووجا گوند: ٥٥ کۆمەڵگە: ١ باری ڕووی زەوی: دەشت: ٣٥٪ گرد: ٣٢٪ چیا: ٣٣٪ * '''[[گۆڕەتوو]]''': ڕووبەر: ٢٤٩ کم دووجا گوند: ٤٧ باری ڕووی زەوی: دەشت: ٤٥٪ گرد: ٣٤٪ چیا: ٢١ * '''[[مەزنێ]]''': ڕووبەر: ١٢١ کم دووجا گوند: ٣١ باری ڕووی زەوی: دەشت: ٣٨٪ گرد: ٥٨٪ چیا:٤ مێژووی بوونی بەناحیە: ٢٠٠٣ ناسراوترین شوێنەکانی: مەرقەدی کەزی زەرد، قشلی مەزنێ. * '''[[پیران، مێرگەسۆر|پیران]]''': ڕووبەر: ٢٤٠ کم دووجا گوند: ٤٢ باری ڕووی زەوی:دەشت: ٢٠٪ گرد: ٤٣٪ چیا:٣٧ * '''[[شێروان مەزن]]''': ڕووبەر: ٣١٥ کم دووجا گوند: ٨٠ باری ڕووی زەوی دەشت: ٣٠٪ گرد: ٣٠٪ چیا:٤٠٪ == کەش وھەوا == ئاووھەوای ناوچەکە بە شێوەیەکی گشتی ئاووھەوایەکی مام ناوەندی یە، لە ھاویندا گەرم و ھەندێک جار پلەی گەرما دەگاتە (٤٥پ. س) وە لە وەرزی زستاندا زۆر ساردە و پلەی گەرما دەگاتە خوار (١٥پ. س) لە وەرزی زستاندا بەفر و بارانێکی زۆر دەبارێت کە ڕێژەی باران بارین ھەندێک سال دەگاتە سەرووی (١٥٠٠ملم) وە بەفر بارین ھەندێک سال دەگاتە زیاتر لە (١٥٠سم) وەرزەکانی پاییز و بھار ھەوای مامناوەندیان ھەیە. == کشتوکال و ئاودێری == پێش سالەکانی ھەشتاکان سەرچاوەی سەرەکی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە کشتوکال و ئاژەلداری بووە لەبەرئەوەی سەرچاوەی ئاوی کەم بووە، زیاتر پشتیان بە زەوی بەستووە. وەبۆ ئاودانیش پشتیان بە ئاوی باران بەستووە. ھەرچەندە ڕووباری ڕووکچک و زێی گەورە بەسنوری ئەم قەزایە تێپەر دەبێت، بەلام وەک پێویست نەتوانراوە بۆ بۆ بواری کشتوکالی سودی لێ وەربگرن٠لەگرینگترین بەرھەمەکانی کشتوکالی لە مێوە (تری) یە لە دانەوێلە (گەنم و جۆ و نیسک و نۆک و ماش) بووە کەئێستا زۆر بەکەمی دەچینرێت. سالانە ئەم ناوچەیە پێویستی بە(٧٠٠ تا ١٢٠٠)م باران ھەیە بۆئەوەی لەقەیرانی وشکەسالی دەربازبین. ئێستا زۆر کەمتر لە جاران خەلک خەریکی کشتوکالە ئەویش بۆزۆر ئەگەروھۆ دەگەرێتەوە لەوانە پەیدابوونی سەرچاوەی تری داھات و بژێوی وەک (موچە و بازرگانی و نەبوونی ھاوکاری کشتوکالی سەردەمیانە و کەمی سەرچاوەکانی ئاو و نەبوونی پرۆژەی ئاودێری و بەنداو و بیری ئیرتوازی کشتوکالی و ھەروەھا بەخێوکردنی ئاژەل گرینگی دان بەم سامانە ڕۆژ لەدوای ڕۆژ لە کەمی دەدات ئەوەش دەگەرێتەوە بۆ ئەم ھۆیانەی سەرەوە. بوواری کشتوکالی بەشێوەیەکی گشتی لە سنوری بەرێوەبەرایەتی کشتوکالی مێرگەسۆر سنوری بەرێوەبەرایەتی کشتوکالی مێرگەسۆر کەسنوری قەزای مێرگەسۆر لە خۆی دەگرێت. کە ئەوانیش شارەدێکانی (بارزان، شێروان مەزن، پیران، گۆرەتوو، مەزنێ)لە خۆدەگرێت و لەشارەدێی بارزان ئێمە ھۆبەیەکمان ھەیە کە کاروبارەکانی ئەو دەڤەرە ڕادەپەرێنێت. وھەر شارەدێێک چەندین گوند لە خۆ دەگرێت کەنزیکەی ١٨٠ گوندی ئاوەدانە و٦٠ گوندیشی ئاوەدان نەکراونەتەوە، لەبەر ھۆکاری سیاسی ونائارامی سنور نەتوانراوە وەکو پێویست ئاوەدان بکرێتەوەوخەڵکی ڕەسەنی ئەو دەڤەرە لە گوند وشارۆچکە وکۆمەلگاو شارەکانی تری کوردستان گیرساونەتەوە. دەڤەری مێرگەسۆرکە بەدرێژایی مێژوو پێگەی شۆرشگێران وئازادیخوازانی گەلی کوردستان بووە بۆیە بەردەوام لە لایەن حکومەتەکانی دەولەتی عێراق توشی چاوتێبرینی ئەوە ھاتوون کە دەبێ مێرگەسۆر وتەواوی گوند وشارەدێکانی چۆل بکرێ لە دانیشتوانی بۆئەوەی زەفەر بە ھێزی شۆرشگێری کوردببەن وھێزی بزوتنەوەکە کپ بکەن. بۆیە چەندین جار توشی گوند چۆل کردن وراگواستن وجینۆساید ھاتوون. کە لەگەڵ ھەموو ئەمانەش کەرتی کشتوکال کە کەرتی بژێوی وخۆپێوەگرتنی ئەوانبووە توشی زیان وەستان ھاتووە. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20130612072910/http://mergasor.org/ سایتی قایمقامیەتی قەزای مێرگەسۆر] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20140717073135/http://hawlergov.org/ku/region.php?id=1330759021 قەزای مێرگەسۆر - سایتی پارێزگای ھەولێر] * [http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf ژمارەی دانیشتوانی پارێزگای ھەولێر بۆ سالی ٢٠١٠]{{بەستەری مردوو|url=http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:سۆران]] dsvjw5xfk1wtvtulqwwmmnopy8lmnld 0 9410 1579903 1516491 2026-05-01T16:35:23Z 1silent scientist 51740 1579903 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|وێنە=Helena_Montana_2006.jpg }}{{Coord|47|N|110|W|region:US-MT_type:adm1st_scale:3000000|display=title}} '''مۆنتانا''' (بە [[ئینگلیزی]]:Montana) لە ساڵی ١٨٨٩ پەیوەندی بە یەکێتیی ئەمریکاوە کردووە و بووە ٤١ھەمین ویلایەت کە پەیوەندی بە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]وە دەکات. لە ڕووی ڕووبەرەوە چوارەم ویلایەتە، لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانیشەوە ٤٤ھەمین ویلایەتە. مۆنتانای ئەمریکا یەکەم ویلایەتی ئەمریکا بوو کە مافی دەنگدانی بە ژنان بەخشی. سەرەڕای ڕووبەرە فراوانەکەی، ژمارەی دانیشتووانەکەی تەنھا نزیکەی یەک ملیۆنە، ئەمەش وای کردووە کە یەکێک بێت لەو ویلایەتانەی ئەمریکا کە کەمترین چڕی دانیشتووانی تێدایە. مۆنتانای ئەمریکا دەکەوێتە باکووری ئەمریکا و لەسەر سنووری وڵاتی [[کەنەدا]]. لە بەشەکانی ڕۆژاوای ویلایەتەکەدا چەندین لووتکەی شاخ (لە باکووری [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|شاخەکانی ڕۆکی]]) ھەیە و ئەم شاخانە ناوی خۆیان بەو ویلایەتە بەخشیوە، بەو پێیەی وشەی «مۆنتانا» لە زمانی [[ئیسپانی]]دا بە واتای [[کێو|شاخ]] دێت. مۆنتانای ڕووباری ڕۆی ھەیە کە یەکێکە لە بچووکترین ڕووبارەکانی جیھان. ئابووری ویلایەتەکە بە پلەی یەکەم لەسەر [[کشتوکاڵ]] و داربڕین و دەرھێنانی کانزاکان دامەزراوە. ھەروەھا ئەم ویلایەتە ھەندێک لە گرنگترین شوێنە گەشتیارییەکانی ئەمریکای ھەیە، وەک پارکە نەتەوەیییەکەی گلاسیێر، سێ لە پێنج دەروازەی چوونە ژوورەوە بۆ پارکە نەتەوەیییەکەی یێڵۆوستۆن و شوێنی شەڕی بیگھۆرن بچووک، ئەمەش وای کردووە ویلایەتەکە ببێتە شوێنێکی گەشتیاری بۆ ملیۆنان سەردانیکەر ساڵانە. == سەرچاوەکان == {{کورت}} {{دابەشکاری سیاسی وڵاتە یەکگرتووەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Montana}} [[پۆل:مۆنتانا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٨٩]] [[پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا]] 8aqxze6wejakdkn8g3z7qs2eivtctu9 0 12739 1580003 1577110 2026-05-01T21:19:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580003 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمپانیا |ناو = کۆمپانیای سۆنی <br/> Sony Corporation <br/> >ソニー株式会社 |لۆگۆ= [[پەڕگە:Sony logo.svg|200px]] |جۆر= کۆمپانیای گشتی |بازرگانی_لە = |پیشەسازی =Conglomerate |بوار= |جێگر = |دامەزراندن =7/ئایار/1946 |دامەزرێنەر =[[ماسارو ئیبوکا]] <br/> [[ئاکیۆ مۆریتا]] |ناونیشانی_شار =منیاتۆ ، [[تۆکیۆ]] |ناونیشانی_وڵات=[[ژاپۆن]] |نووسینگەکان = |ئەو وڵاتانەی کە تیایەتی =هەموو جیهان |بەڕێوەبەران = |بەرهەمەکان = [[ئامێری ئەلیکترۆنی]], [[باتری]] ، [[پیشەسازی کیمیایی]], [[پلەی ستەیشن]], [[فیلم]], [[تەلەفزیۆن]], [[میوزیک]]،[[پەپکی پەستێنراو]]،[[دی ڤی دی]] |خزمەتگوزارییەکان = |داهات = |مایە = 86.64 ملیار $ {{بەرزبوونەوە}} |خاوەن = |ژ.کارمەند =168,200 |ماڵپەڕی سەرەکی =[http://www.sony.net/ Sony.net] |پەراوێزەکان = }} [[سۆنی]] (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]؛ソニーグループ株式会社)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سۆنی|ناونیشان=https://electronics.sony.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240814130327/https://electronics.sony.com/}}</ref> کۆمپانیایەکی [[تەکنۆلۆژیا|ئەلیکتڕۆنی]] ژاپۆنییە گرنگی دەدا بە بەرهەمهێنانی [[کامێرا]] و [[مۆبایل]] و [[کایەی ڤیدیۆیی|یاریە ئەلیکتڕۆنیەکان]] و [[کۆمپیوتەر]] و [[پەپکی پەستێنراو]] و [[دی ڤی دی]] و [[تەلەڤیزیۆن]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرهەمەکانی کۆمپانیای سۆنی|ناونیشان=https://www.sony-asia.com/all-products|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sony-asia.com/all-products |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>. گرنگترین بەرهەمهێنانی یاریە ئەلیکتڕۆنیەکان لەلایەن سۆنییەوە بریتی بوو لە بەهەمهێنانی [[پلەی ستەیشن]]. == سەرچاوەکان == <references /> {{کۆمپانیا سەرەکییەکانی تەکنۆلۆژیای زانیاری}} {{ستۆدیۆی فیلم}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|ژاپۆن|تەکنۆلۆژیا|فیلم|کایەی ڤیدیۆیی|تۆکیۆ|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Sony}} [[پۆل:سۆنی]] [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٤٦]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی ژاپۆن]] [[پۆل:مێژووی ڕادیۆ]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٦ لە ژاپۆن]] [[پۆل:تۆپیکس ١٠٠]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە]] [[پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە]] 2mbg47bz8kxujs3pt7y95ken3qgq8c9 10 12902 1579989 1578943 2026-05-01T20:44:16Z Hivja 64112 1579989 wikitext text/x-wiki {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}} <!--تکایە ھەواڵەکانی ٢٠٢٦ لە خوارەوەی ئەم تێبینییە ئەرشیڤ بکە بە زیادکردنی ئاستێک بۆ ھەر مانگێک بە تەنیا--> == ٢٠٢٦ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === === ئەیلوول === === ئاب === === تەممووز === === حوزەیران === === ئایار === === نیسان === === ئازار === === شوبات === === کانوونی دووەم === * [[٣ی کانوونی دووەم]] – [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] '''[[ھێرشی ٢٠٢٦ی ئەمریکا بۆ سەر ڤێنیزوێلا|ھێرشی ئاسمانیی کردە]]''' سەر [[ڤێنیزوێلا]] و [[نیکۆلاس مادۆرۆ]]، سەرۆک کۆماری ئەو وڵاتەی دەستبەسەر کرد. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> 3mtafykezvku5c9y1nw1x9u25afq5cw 1579990 1579989 2026-05-01T20:45:54Z Hivja 64112 1579990 wikitext text/x-wiki {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}} <!--تکایە ھەواڵەکانی ٢٠٢٦ لە خوارەوەی ئەم تێبینییە ئەرشیڤ بکە بە زیادکردنی ئاستێک بۆ ھەر مانگێک بە تەنیا--> == ٢٠٢٦ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === === ئەیلوول === === ئاب === === تەممووز === === حوزەیران === === ئایار === === نیسان === === ئازار === === شوبات === * [[٢٨ی شوبات]] – ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشیان کردە سەر ئێران]]، کە بووە ھۆی '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوشتن]]ی''' [[عەلی خامنەیی]]، [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لەگەڵ چەندین بەرپرسی تری باڵای وڵاتەکە. * [[٢٣ی شوبات]] – '''[[ڕۆپ یێتە]]''' وەکوو یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]] لە [[ھۆڵەندا]] ھەڵبژێردرا. === کانوونی دووەم === * [[٣ی کانوونی دووەم]] – [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] '''[[ھێرشی ٢٠٢٦ی ئەمریکا بۆ سەر ڤێنیزوێلا|ھێرشی ئاسمانیی کردە]]''' سەر [[ڤێنیزوێلا]] و [[نیکۆلاس مادۆرۆ]]، سەرۆک کۆماری ئەو وڵاتەی دەستبەسەر کرد. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> mdd4r5u4cez5q01guvfbf3fqla5vvrv 0 13337 1580038 1579306 2026-05-01T23:37:14Z Hivja 64112 /* */ 1580038 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = دکتۆر | ناو = فارووق ڕەفیق | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = فارووق ڕەفیق حەمەکەریم | زمانی ناوی خۆماڵی = کوردی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٩ یان ١٩٦١ | شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[عێراق]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> | شوێنی مەرگ = [[هەولێر]]، هەرێمی کوردستان، [[عێراق]] | ھۆکاری مەرگ = نەخۆشیی دڵ | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = دکتۆرا لە فەلسەفە | خوێندنگە = [[زانکۆی بەغدا]] (بەکالۆریۆس)<br>زانکۆیەک لە [[کەنەدا]] (ماستەر و دکتۆرا) | پیشە = نووسەر، بیرمەند، توێژەری فەلسەفی | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''فارووق ڕەفیق''' (ناوی تەواو: فارووق ڕەفیق حەمەکەریم؛ لەدایکبووی ١٩٥٩ یان ١٩٦١ لە [[سلێمانی]] – ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ لە [[هەولێر]]) نووسەر و توێژەرێکی کوردی بواری فەلسەفە و هزری سیاسی بوو. == بەرهەمەکان == [[پەڕگە:Asht krdnaway.jpg|وێنۆک|بەرگی کتێبی «ئاشتکردنەوەی ئە‌قڵ و عیشق»]] * پاکس ئەمەریکانا (سەردەمی هەیمەنەی ئەمەریکی - چاوپێکەوتن لەگەڵ فاروق رەفیق، سازدانی [[ناسک قادر]]) - ٢٠٠٢ * غەمە جڤاتیەکان (٢ بەرگ) ٢٠٠٦-٢٠٠٨ * ئاشتکردنەوەی عەقڵ و عیشق (پەروەردەی لیبڕاڵ و ئاکاری مەدەنی) * یەک کاتژمێری ماوە بۆ نیوەشەو - ٢٠٠٩ * هوونەری عیشق - ٢٠١٠ * داستانەکانی خۆرهەڵات لەبەردەم ئاوێنەی زاتی خوادا (شێعر) - ٢٠٠٦ * فەلسەفە و ژیان - ٢٠٠٩ * هوونەری فەلسەفە (هوونەری فەلسەفە وانەیەکی مێتافیزیکیانەیە) - ٢٠١٠ * وێستگەیەک لە گەشتێکی فەلسەفی - ٢٠١١ == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:نووسەرانی کورد]] kuwidvd2e6nqoajm2l98bemk39w6hd7 1580039 1580038 2026-05-01T23:37:39Z Hivja 64112 /* */ 1580039 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = دکتۆر | ناو = فارووق ڕەفیق | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = فارووق ڕەفیق حەمەکەریم | زمانی ناوی خۆماڵی = کوردی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٩ یان ١٩٦١ | شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[عێراق]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> | شوێنی مەرگ = [[هەولێر]]، هەرێمی کوردستان، [[عێراق]] | ھۆکاری مەرگ = نەخۆشیی دڵ | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = دکتۆرا لە فەلسەفە | خوێندنگە = [[زانکۆی بەغدا]] (بەکالۆریۆس)<br>زانکۆیەک لە [[کەنەدا]] (ماستەر و دکتۆرا) | پیشە = نووسەر، بیرمەند، توێژەری فەلسەفی | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''فارووق ڕەفیق''' (ناوی تەواو: فارووق ڕەفیق حەمەکەریم؛ لەدایکبووی ١٩٥٩ یان ١٩٦١ لە [[سلێمانی]] – ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ لە [[هەولێر]]) نووسەر و توێژەرێکی کوردی بواری فەلسەفە و هزری سیاسی بوو. == بەرهەمەکان == [[پەڕگە:Asht krdnaway.jpg|وێنۆک|بەرگی کتێبی «ئاشتکردنەوەی ئە‌قڵ و عیشق»]] * پاکس ئەمەریکانا (سەردەمی هەیمەنەی ئەمەریکی - چاوپێکەوتن لەگەڵ فاروق رەفیق، سازدانی [[ناسک قادر]]) - ٢٠٠٢ * غەمە جڤاتیەکان (٢ بەرگ) ٢٠٠٦-٢٠٠٨ * ئاشتکردنەوەی عەقڵ و عیشق (پەروەردەی لیبڕاڵ و ئاکاری مەدەنی) * یەک کاتژمێری ماوە بۆ نیوەشەو - ٢٠٠٩ * هوونەری عیشق - ٢٠١٠ * داستانەکانی خۆرهەڵات لەبەردەم ئاوێنەی زاتی خوادا (شێعر) - ٢٠٠٦ * فەلسەفە و ژیان - ٢٠٠٩ * هوونەری فەلسەفە (هوونەری فەلسەفە وانەیەکی مێتافیزیکیانەیە) - ٢٠١٠ * وێستگەیەک لە گەشتێکی فەلسەفی - ٢٠١١ == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:نووسەرانی کورد]] bmehq5ta6252pxlz22p1md3nozsibyf 1580040 1580039 2026-05-01T23:39:23Z Hivja 64112 /* */ 1580040 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = دکتۆر | ناو = فارووق ڕەفیق | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = فارووق ڕەفیق حەمەکەریم | زمانی ناوی خۆماڵی = کوردی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٩ یان ١٩٦١ | شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[عێراق]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> | شوێنی مەرگ = [[هەولێر]]، هەرێمی کوردستان، [[عێراق]] | ھۆکاری مەرگ = نەخۆشیی دڵ | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = دکتۆرا لە فەلسەفە | خوێندنگە = [[زانکۆی بەغدا]] (بەکالۆریۆس)<br>زانکۆیەک لە [[کەنەدا]] (ماستەر و دکتۆرا) | پیشە = نووسەر، بیرمەند، توێژەری فەلسەفی | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''فارووق ڕەفیق''' (ناوی تەواو: فارووق ڕەفیق حەمەکەریم؛ ١٩٥٩ یان ١٩٦١ لە [[سلێمانی]] – ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ لە [[هەولێر]]) نووسەر و توێژەرێکی کورد لە بواری فەلسەفە و هزری سیاسی بوو. == بەرهەمەکان == [[پەڕگە:Asht krdnaway.jpg|وێنۆک|بەرگی کتێبی «ئاشتکردنەوەی ئە‌قڵ و عیشق»]] * پاکس ئەمەریکانا (سەردەمی هەیمەنەی ئەمەریکی - چاوپێکەوتن لەگەڵ فاروق رەفیق، سازدانی [[ناسک قادر]]) - ٢٠٠٢ * غەمە جڤاتیەکان (٢ بەرگ) ٢٠٠٦-٢٠٠٨ * ئاشتکردنەوەی عەقڵ و عیشق (پەروەردەی لیبڕاڵ و ئاکاری مەدەنی) * یەک کاتژمێری ماوە بۆ نیوەشەو - ٢٠٠٩ * هوونەری عیشق - ٢٠١٠ * داستانەکانی خۆرهەڵات لەبەردەم ئاوێنەی زاتی خوادا (شێعر) - ٢٠٠٦ * فەلسەفە و ژیان - ٢٠٠٩ * هوونەری فەلسەفە (هوونەری فەلسەفە وانەیەکی مێتافیزیکیانەیە) - ٢٠١٠ * وێستگەیەک لە گەشتێکی فەلسەفی - ٢٠١١ == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:نووسەرانی کورد]] gq4a632i8uwwxtlp3sf83h2omjmoboa 1580041 1580040 2026-05-01T23:40:34Z Hivja 64112 /* سەرچاوەکان */ 1580041 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = دکتۆر | ناو = فارووق ڕەفیق | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = فارووق ڕەفیق حەمەکەریم | زمانی ناوی خۆماڵی = کوردی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٩ یان ١٩٦١ | شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[عێراق]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> | شوێنی مەرگ = [[هەولێر]]، هەرێمی کوردستان، [[عێراق]] | ھۆکاری مەرگ = نەخۆشیی دڵ | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = دکتۆرا لە فەلسەفە | خوێندنگە = [[زانکۆی بەغدا]] (بەکالۆریۆس)<br>زانکۆیەک لە [[کەنەدا]] (ماستەر و دکتۆرا) | پیشە = نووسەر، بیرمەند، توێژەری فەلسەفی | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''فارووق ڕەفیق''' (ناوی تەواو: فارووق ڕەفیق حەمەکەریم؛ ١٩٥٩ یان ١٩٦١ لە [[سلێمانی]] – ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ لە [[هەولێر]]) نووسەر و توێژەرێکی کورد لە بواری فەلسەفە و هزری سیاسی بوو. == بەرهەمەکان == [[پەڕگە:Asht krdnaway.jpg|وێنۆک|بەرگی کتێبی «ئاشتکردنەوەی ئە‌قڵ و عیشق»]] * پاکس ئەمەریکانا (سەردەمی هەیمەنەی ئەمەریکی - چاوپێکەوتن لەگەڵ فاروق رەفیق، سازدانی [[ناسک قادر]]) - ٢٠٠٢ * غەمە جڤاتیەکان (٢ بەرگ) ٢٠٠٦-٢٠٠٨ * ئاشتکردنەوەی عەقڵ و عیشق (پەروەردەی لیبڕاڵ و ئاکاری مەدەنی) * یەک کاتژمێری ماوە بۆ نیوەشەو - ٢٠٠٩ * هوونەری عیشق - ٢٠١٠ * داستانەکانی خۆرهەڵات لەبەردەم ئاوێنەی زاتی خوادا (شێعر) - ٢٠٠٦ * فەلسەفە و ژیان - ٢٠٠٩ * هوونەری فەلسەفە (هوونەری فەلسەفە وانەیەکی مێتافیزیکیانەیە) - ٢٠١٠ * وێستگەیەک لە گەشتێکی فەلسەفی - ٢٠١١ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|زمانی کوردی|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] 6ebxgc5ecv9ef60q35g6495z9z80ezl 0 17341 1580019 1564141 2026-05-01T23:11:49Z Hivja 64112 /* */ 1580019 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military | name = سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی{{ھن}}سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | image = Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | image_size = 150px | caption = نیشان | image2 = {{Photomontage | photo2a = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | photo2b = Ceremonial flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | size = 300 | spacing = 8 | color = transparent | border = 0 }} | caption2 = ئاڵاکان | motto = {{nowrap|{{lang|ar|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ}} {{Cite quran|8|60}}}}<br>"ھەر ھێزێک کە ھەتانە، بە ڕاوەستان لەگەڵیان (دوژمن) ئامادەیان کەن" | founded = {{start date|1979|02|28|df=y}} <small>(سازبوون)</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سپاه ۳۶ ساله شد |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/94020200755 |بڵاوکەرەوە=Iranian Students News Agency |زمان=fa |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref><br>٥ی ئایاری ١٩٧٩ <small>(دامەزران)</small> | branches = {{plainlist| * [[بارەگای ھاوبەشی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|بارەگای ھاوبەش]] * [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانی]] * [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشایی]] * [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریایی]] * [[ھێزی قودس]] * [[بەسیج]] }} | headquarters = [[تاران]]، [[ئێران]] | website = {{URL|sepahnews.com}} | commander-in-chief = [[ئەحمەد وەحیدی]] | commander-in-chief_title = فەرماندەی گشتی | chief_of_staff = [[حوجەتوڵڵا قوڕەیشی]] | chief_of_staff_title = جێگری فەرماندەی گشتی | commander = {{plainlist| * [[محەممەد کەرەمی]] (ھێزی وشکانی) * [[مەجید مووسەوی]] (ھێزی ھەوابۆشایی) * نادیار (ھێزی دەریایی) * [[ئیسماعیل قائانی]] (ھێزی قودس) * نادیار (بەسیج) }} | commander_title = فەرماندەکانی لقەکانی تر | conscription = ≈٥٠،٠٠٠ (٢٠١٩)، زیاتر لە ھێزە چالاکەکانی بەسیج وەردەگیرێن<ref>{{بیرخستنەوە|یەکەم=Saeid|دوایین=Golkar|ناونیشان=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|سەردێڕ=The Supreme Leader and the Guard: Civil-Military Relations and Regime Survival in Iran|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٩|ئیش=The Washington Institute for Near East Policy|ژمارە=٥٨|type=Policy Watch|پەڕە=٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201129170432/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | active = ≈١٩٠،٠٠٠ (٢٠٢٠)<ref name="IISS2020">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=The International Institute of Strategic Studies (IISS)|سەردێڕ=The Military Balance 2020|ساڵ=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Routledge|chapter=Middle East and North Africa|بەرگ=١٢٠|ژمارە=١|ژپنک=٩٧٨٠٣٦٧٤٦٦٣٩٨|doi=10.1080/04597222.2020.1707968|پەڕەکان=٣٤٨–٣٥٢|s2cid=219624897}}</ref><br>≈٤٠،٠٠٠ ھێزە نیمچەسەربازییەکان (٢٠٢٠)<ref name="IISS2020"/> | amount = ٦٫٩٦ ملیارد دۆلار (٢٠٢٠)<ref>{{بیرخستنەوە|یەکەم=Henry|دوایین=Rome|ناونیشان=https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|سەردێڕ=Iran's Defense Spending|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ئیش=The Iran Primer|بڵاوکەرەوە=The United States Institute for Peace|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210622020326/https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | history = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان لە ئێران|سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان]]{{ھن}}[[شەڕی ناوخۆییی لوبنان]]<ref name=ostovar>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ostovar|یەکەم=Afshon P.|سەردێڕ=Guardians of the Islamic/muslim Revolution Ideology, Politics, and the Development of Military Power in Iran (1979–2009)|ناونیشان=http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/64683/afshon_1.pdf;jsessionid=DF7BFA33BF18FF73E9117CB0504F14E1?sequence=1|بڵاوکەرەوە=University of Michigan|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣|format=PhD Thesis|ساڵ=٢٠٠٩}}</ref>{{ھن}}[[شۆڕشی ٢٠٠١ی ھەرات]]{{ھن}}[[یاخیبوونی بەلۆچستان]]{{ھن}}[[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ٢٠٠٦ی لوبنان]]{{ھن}}[[تێکھەڵچوونی ئێران و پژاک]]{{ھن}}[[شەڕی ناوخۆیی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریا]]{{ھن}}[[شەڕی ناوخۆییی عێراق (٢٠١٤-٢٠١٧)|شەڕی ناوخۆییی عێراق]]{{ھن}}[[کردە سەربازیەکانی دژبە (دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام)|شەڕی دژی داعش]]{{ھن}}[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل]]{{ھن}}[[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] | ranks = }} '''سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: {{فارسی|''سپاه پاسداران انقلاب اسلامی''}}) کورت دەکرێتەوە بۆ '''سوپای پاسداران''' یان '''سوپا'''، ڕێکخراوێکی چەکداری [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانە]] کە ڕاستەوخۆ لە ژێر فەرمانی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری شۆڕش]]دایە. سوپای پاسداران بە فەرمانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|خومەینی]] بۆ [[شۆرای شۆڕشی ئیسلامی]]، لە ٥ی ئایاری ١٩٧٩ دامەزرا و شۆرای شۆڕشی ئیسلامی بە دامەزراندنی [[شۆرای فەرماندەری سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]، ھەنگاوێکی بنەمایی بۆ ڕێکخستنی ئەو ڕێکخراوەیە دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdistanukurd.com/?p=18227|سەردێڕ=وێستگەکانی سپای پاسداران لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست|دوایین=شەرەفی|یەکەم=سمایل|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> سپای پاسداران بە ھۆی بەشداری لە سەرکوتی ناڕازیان و دەست تێدا ھەبوون لە کارە تیرۆریستییەکانی دەرەوەی وڵات، لە لایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]وە کەوتووەتە [[پێڕستی تیرۆر]]ەوە. [[یاسای بنەمایی]] کۆماری ئیسلامی ئێران لە سەر سپا ئەڵێ: سوپای پاسداران کە ھەر لە ڕۆژە سەرەتایییەکانی سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]]ەوە پێکھاتووە، بۆ درێژە دان بە ڕۆڵی خۆی بۆ پاراستنی شۆڕشی ئیسلامی و دەسکەوتەکانی ھەر دەمێنێتەوە. سنووری ئەرکەکان و چوارچێوەی بەرپرسیارێتی ئەم سوپایە لە پەیوەندی لەگەڵ ئەرک و چوارچێوەی بەرپرسیارێتی ھێزە چەکدارەکانی دیکەدا وێڕای پێداگری لە سەر ھاوکاری و ھاوئاھەنگی برایانە لە نێوانیاندا، لە لایەن یاساوە دیاری دەکرێ.ئەم گروپە [[منداڵکوژ|منداڵکوژێکی]] لێهاتوون == لقەکان و سەرکردایەتی == دوا بە دوای ھاتنە سەرکاری محەممەد عەلی جەعفەری وەکۆ فەرماندەری ئەو دامەزراوەیە لە ساڵی ١٣٨٦ی ھەتاوی دا، ھەندێک نۆێکاری لە سوپادا ھاتە گٶڕێ. بەشێکی ئەو نۆێکارییانە بریتی بوون لە پێکھێنانی [[ڕێکخراوەی بەسیجی موستەزعەفین]] و [[ڕێکخراوەی ھەواڵگری سوپای پاسداران]] و پێکھاتنی ٣١ [[سوپای پارێزگایی]] بوو. {| class="wikitable alternance centre ; " |- style="background:silver" | vwx ! scope="col" |لقەکان و سەرکردایەتی |- | [[ھێزی قودس]] (سوپای قودس) |- |نەزانراوە |- |[[بەسیج]] |- |١١٬٠٠٠٬٠٠٠ ئەندام (ئەژماری ساڵی ٢٠٠٥) |- |[[ھێزی دەریایی سوپای پاسداران]] |- |٢٠٠٠٠ ئەندام (ئەژماری ساڵی ٢٠٠٥) |- |[[ھێزی ئاسمانیی سوپای پاسداران]] |- |نەزانراوە |- style="background:silver" | vwx ! scope="col" |فەرماندەری گشتی |- |[[کۆنۆنێل محەممەد عەلی جەعفەری]] |} == چالاکیی ئابووری == بە ھێندێک لێکۆڵینەوە، سوپای پاسداران لە دوای [[شەڕی ئێران و عێراق]]ەوە تا ئێستا بە بەستنی زیاتر لە ٧٦٥٠ ڕێککەوتنامە لە ڕێگای دامەزراوەکانی سەر بە خۆیەوە چالاکی بەرفراوانی لە بۆاری ئابووری دا ھەبووە. بە ھۆی سنووربەندگەرایی کۆمپانیاکانی سەر بە سوپا وەکۆ [[قەرارگای خاتەم ئەلئەنبیا]] لە جێ بە جێ کردنی پرۆژە نەوتییەکاندا، کۆمپانیا گەورەکانی وەکۆ سازە و ناموەران مەیدانیان بە جێ ھێشتوھ. ئەم دامەزراوەیە لە بۆاری نەوت، گاز، ڕێگا و بان، بەربەست دروستکردن، توونێل درۆستکردن، جووتیاری، گەیاندن (وەکۆ خاوەنبەشی سەرەکی کۆمپانیای پەیوەندییەکانی ئێران)، بینا دروستکردن و تەنانەت لە بواری نەشتەرگەری پزیشکیدا بەشدارییەکی بەر چاوی ھەیە. ھەر وەھا ٤٥٪ بەشەکانی کۆمپانیای بەھمەنی بەرھەمھێنەری ئۆتۆمبیلی مەزدای لە دەست دایە. ھەر وەھا دەگوترێ کە بە قاچاخ بردنی بەنزینی بەشبەشێن کراو لە ڕێگای [[پارێزگای ھۆرمۆزگان]] و لە ژێر چاودێری ژمارەیەک لە فەرماندەرانی سوپا دا ئەنجام ئەبێت. == نموونەی چالاکییەکان == * لە مانگی مارسی ٢٠١٠ دا تۆڕێکی سپیکەری پارە لە وڵاتانی عەرەبی دا کە بۆ سوپا کاریان دەکرد لە لایەن بەرپرسانی [[بەحرەین]] و [[کووەیت]]ەوە ئاشکرا کران. ئەو پارەیە لە ڕێگای بە قاچاخ بردنی مادە ھۆشبەرەکانەوە بە دەست دەھات. * ڕێکەوتننامەی ١٬٣ میلیارد دۆلاری بۆ درۆستکردنی ھێڵی گازی نێوان ئێران و پاکستاندا. * ڕێکەوتنی ٢٬٣ میلیارد دۆلاری بۆ پەرەدانی مەیدانێکی گازی لە [[کەنداوی فارس]]دا. * ڕێکەوتنی ١٬٣ میلیارد دۆلاری بۆ درۆستکردنی ھێڵی گاز لە ناوچەی عەسلەوییەوە بۆ ئێرانشار لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]دا. * وەرگرتنی وامی گەورە بە بەرھەمێکی کەم لە لایەن سوپاوە لە [[بانکی میللی]]دا. == گرووپی تیرۆریستی == سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی ھەتا ئێستا لەلایەن ھەندێک وڵاتەوە لە پێڕستی چەکدارە تیرۆریستییەکان جێی گرتووە. یەکەم وڵاتانێک کە سوپای پاسدارانیان لە پێڕستە تیرۆریستییەکانی خۆیان ھاویشت [[بەحرەین]] و [[عەرەبستانی سعوودی]] بوون.<ref name="Terror">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Saudi, Bahrain add Iran's Revolutionary Guards to terrorism lists |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190408154459/https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە نیسانی ساڵی ٢٠١٩ سوپای پاسدارانی لە پێڕستی تیرۆریستییەکانی خۆی ھاویشت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-usa-iran-idUSKCN1RR1BE|سەردێڕ=U.S. officially designates Iran's Revolutionary Guards a terrorist group|دوایین=Brice|یەکەم=Makini|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416230151/https://www.reuters.com/article/us-usa-iran-idUSKCN1RR1BE|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>https://kurdistanukurd.com/?p=42188 کوردستان و کورد: ململانێی ئێران و ئەمریکا و سوپای پاسداران لە لیستی ڕەشی تیرۆردا</ref> دواتر [[کەنەدا]] لە تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵ سوپای پاسدارانی لەدوای دەنگدان لە پەرلەمان بردە ناو پێڕستی گرووپە تیرۆریستییەکانی ئەو وڵاتە.<ref name="farsi.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارلمان کانادا سپاه پاسداران ایران را در لیست گروه‌های «تروریستی» قرار داد|ناونیشان=https://farsi.alarabiya.net/fa/iran/2019/10/02/پارلمان-کانادا-سپاه-پاسداران-ایران-را-در-لیست-گروه-های-تروریستی-قرار-داد.html|بڵاوکەرەوە=العربیة نت|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=فارسی}}</ref> ھەتا ئێستا ئەم وڵاتانە سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی بە گرووپێکی تیرۆریستی دەناسن.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/iran-labels-u-s-central-command-a-terrorist-organization-11554750204|سەردێڕ=Iran Labels U.S. Central Command a Terrorist Organization|دوایین=Eqbali|یەکەم=Aresu|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=The Wall Street Journal|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190509203213/https://www.wsj.com/articles/iran-labels-u-s-central-command-a-terrorist-organization-11554750204|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {|class="wikitable" |- ! وڵات!!کات |- |{{ئاڵا|بەحرەین}} || rowspan="2"|٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨<ref name=Terror /> |- |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |- |{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} ||١٥ی نیسانی ٢٠١٩<ref name=":0" /> |- |{{ئاڵا|کەنەدا}} ||٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩<ref name="farsi.alarabiya.net"/> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Islamic Revolutionary Guard Corps|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|شەڕ|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سووریا}} [[پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران]] [[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]] [[پۆل:ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان لە ڕوانەگەی دەوڵەتی کەنەدا]] [[پۆل:ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان لە ڕوانەگەی دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان لە ڕوانەگەی دەوڵەتی بەحرەین]] [[پۆل:سەربازیی ئێران]] p07ljjbicwivc5c0ovi6oque58ej3vf 0 40927 1579842 1579552 2026-05-01T12:06:55Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579842 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ساڵح موسلیم | native_name = {{nobold|Salih Muslim{{ھن}}صالح مسلم}} | native_name_lang = ku | image = Salih Muslim 2014 in Berlin (cropped).jpg | caption = ساڵح موسلیم لە ساڵی ٢٠١٤ | office = ھاوسەرۆکی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتیی دیموکرات]] (پەیەدە) | alongside = [[ئاسیە عەبدوڵڵا]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤) | term_start = ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ | term_end = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ | predecessor = [[ئەنوەر موسلیم]]{{ھن}}[[ئایشە ھسۆ]]<ref name="EKurdDaily">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ekurd.net/pyd-elects-asya-abdullah-2022-06-20 |سەردێڕ= PYD elects Asya Abdullah and Salih Muslim as new co-chairs, Syrian Kurdistan |بڵاوکەرەوە= EKurd Daily |ڕێکەوت= ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان= ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220620200444/https://ekurd.net/pyd-elects-asya-abdullah-2022-06-20 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | successor = [[پەروین یووسف]]{{ھن}}[[غەریب ھسۆ]] | alongside1 = ئاسیە عەبدوڵڵا (٢٠١٢–٢٠١٧) | term_start1 = ٢٠١٠ | term_end1 = ئەیلوولی ٢٠١٧ | predecessor1 = [[فوئاد عومەر]] | successor1 = [[شاھۆز حەسەن]]{{ھن}}ئایشە ھسۆ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://anfenglish.com/rojava/new-co-chairs-elected-for-pyd-in-the-7th-congress-22406 |سەردێڕ= New co-chairs elected for PYD in the 7th Congress |بڵاوکەرەوە= Firat News Agency |ڕێکەوت= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | birth_name = ساڵح موسلیم محەممەد | birth_date = {{birth date|١٩٥١|٣|٣|df=y}} | birth_place = [[کۆبانی]]، [[پارێزگای حەلەب]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٣|١١|١٩٥١|٣|٣|df=y}} | death_place = [[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] | party = [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتیی دیموکرات/پەیەدە]] (٢٠٠٣–٢٠٢٦) | other_party = [[پارتی دیموکراتی کوردستانی سووریا/پەدەکەسە]] (١٩٩٨–٢٠٠٣) | spouse = ئایشە ئەفەندی | children = 5{{Efn|One deceased.}} | alma_mater = [[زانکۆی تەکنیکیی ئەستەمبوڵ]] | occupation = ئەندازیاری کیمیا، سیاسەتوان | nickname = باوکی وڵات ({{langx|kmr|Bavê Welat}})<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Abdi |یەکەم=Mazloum |بەستەری نووسەر=Mazloum Abdi |سەردێڕ=We will follow in Salih Muslim's footsteps |ئیش=ANF News |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://english.anf-news.com/rojava-syria/mazloum-abdi-we-will-follow-in-salih-muslim-s-footsteps-84334}}</ref> | children = ئامەد، پەرویز، شەڕڤان و تیرێژ | website = | relations = }} '''ساڵح موسلیم مەحەممەد''' (٣ی ئازاری ١٩٥١ لە [[کۆبانی]] – ١١ی ئازاری ٢٠٢٦ لە [[ھەولێر]]) سیاسەتوانێکی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[حیزبی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == ژیاننامە == ساڵح مەحەممەد لەزانکۆی تەکنیکی لە ئەستانبۆڵ خوێندویەتی خاوەنی پێنج منداڵیشە. ساڵح موسلیم، کوڕە ھەژارێکی گوندی شێرانە سەر بە کۆبانێ، لە کۆبانێ خوێندنی سەرەتایی تەواو کردووەو دواتر لە بەر چەند ھۆکار، لە شاری دیمەشق و لە ئامادەیی الکواکبی لە حەلەب خوێندنی دواناوەندی ساڵی ١٩٦٩ لە بەشی زانستی بە کۆتاھێناوە. بۆ خوێندنی زانکۆ دەچێتە ئەستەنبۆل لە زانکۆی تەکنیکی/ کۆلیژی ئەندازیاری کیمیا دەخوێنێ و ساڵی ١٩٧٧ تەواوی دەکات و لەوێوە بەرەو لەندەن بەڕێ دەکەوێت بۆ فێربوونی زمانی ئینگلیزی. پاش گەڕانەوەی دەچێتە وڵاتی سعوودیەو دەبێتە کارمەند لە دەزگای پترۆمین سەر بە وەزارەتی نەوتی سعودیە، ھەر لەوێ لە رێگەی چەند کوردێکەوە دەبێتە ئەندام لە [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]. دوایی ساڵی ١٩٩٠ دەگەڕێتەوە کۆبانی و کاری ئاسایی خۆی دەکات وەک ئەندازیارێکی کیمیاوی بێ ئەوەی لە کاری حزبی و سیاسی داببڕێت. بوو بە ئەندام لە مەکتەب سیاسی پارتی جڤاکی نیشتمانی دیموکراتی (التجمع الوطنی الدیموقراطی) کە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراوە. پاشان بۆ برەودان بە خەباتی ھاوچەرخی کوردایەتی لە ڕۆژاوا پارتی پەیەدە (پارتی یەکێتی دیموکراتی) ساڵی ٢٠٠٣ دامەزرا و سالح تێیدابوو بە ئەندامی لیژنەی جێبەجێکردن. لەوساوە زۆرجار لەلایەن دەزگاکانی موخابەراتی سوریاوە راونراوە وگیراوە. لە ئەیلوولی ساڵی ٢٠١٠ لە کۆنگرەی چوارەمی پەیەدە کرا بە سەرۆکی حیزب. لە شەڕی ئازادکردنی ڕۆژاوا، شەرڤانی کوری ساڵح موسلیم ساڵی ٢٠١٣ گیانی لەدەستدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Salih Muslim}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|سووریا}} [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکی کۆبانی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی یەکێتیی دیموکرات]] [[پۆل:سیاسەتوانەکانی ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانە کوردەکانی سووریا]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان]] ts32ahrq0zsaqky1l3702g37b2571kj 0 42770 1579936 1569953 2026-05-01T19:00:49Z Hivja 64112 /* */ 1579936 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]] | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[سەید موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٨ی ئازاری ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes |١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date and age|df=yes |١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (لە ١٩٨٩ەوە) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/> }} |مردن=٢٨ شوبات ٢٠٢٦ تەمەن(٨٦)ساڵ [[تاران]]، [[ئێران]]}} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو وەک شوێنگرەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو لەپێشدا سێیەمین [[سەرۆککۆماری ئێران]] بووە لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی بەپێی [[یاسای بنەڕەتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران|یاسای بنەڕەتیی ئێران]]، باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتەیە. ئەو لە ئێستادا درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بووە و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبووە کە ئێستا سپای بەڕێوە دەبات و فەرماندەکانی سپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنرێن و لادەبرێن. ھەروەھا سپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دەدات.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێیە.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامیی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکان]] بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن ڕێبەری ئێرانەوە دادەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بووە کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتداریدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بووە، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خانتەیی گرتووە بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر کراون و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دراون، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەستداوە.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٤٠ ڕۆژە]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئیسلام|سیاسەت|شیعە|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} [[پۆل:عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] exzpoupk2y7fkdd2qek96ffuo2vmwq7 1579938 1579936 2026-05-01T19:31:28Z Hivja 64112 /* */ 1579938 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]] | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[سەید موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٢٨ی شوباتی ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٠٢|٢٨|١٩٣٩|٠٤|١٩|df=y}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/>{{ھن}} [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}} [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|X]]''' }} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو وەک شوێنگرەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو پێشتر سێیەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بوو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی لە کاتی ڕێبەرایەتیدا، بەپێی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری ئێران]] باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکان|ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە]] بوو. ئەو لە درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بوو و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبوو کە دواتریش فەرماندەکانی سوپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنران و لادەبران. ھەروەھا سوپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دابوو.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە ھەتا کاتی کوژرانی، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێبوو.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن خامنەیییەوە دادەنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بوو کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بوو، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|سەرھەڵدانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خامنەیی دەگرت بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر دەکران و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دەدران، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەست دەدا.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئیسلام|سیاسەت|شیعە|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} [[پۆل:عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] 2a057eiun1kss0yufc4s3j8fotewdnp 1579939 1579938 2026-05-01T19:32:15Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[سەید عەلی خامنەیی]] گواستەوە بۆ [[عەلی خامنەیی]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: زۆربەی خەڵک هەر بە خامنەیی یان عەلی خامنەیی دەیناسن 1579938 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]] | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[سەید موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٢٨ی شوباتی ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٠٢|٢٨|١٩٣٩|٠٤|١٩|df=y}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/>{{ھن}} [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}} [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|X]]''' }} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو وەک شوێنگرەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو پێشتر سێیەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بوو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی لە کاتی ڕێبەرایەتیدا، بەپێی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری ئێران]] باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکان|ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە]] بوو. ئەو لە درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بوو و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبوو کە دواتریش فەرماندەکانی سوپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنران و لادەبران. ھەروەھا سوپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دابوو.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە ھەتا کاتی کوژرانی، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێبوو.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن خامنەیییەوە دادەنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بوو کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بوو، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|سەرھەڵدانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خامنەیی دەگرت بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر دەکران و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دەدران، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەست دەدا.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئیسلام|سیاسەت|شیعە|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} [[پۆل:عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] 2a057eiun1kss0yufc4s3j8fotewdnp 1579943 1579939 2026-05-01T19:32:53Z Hivja 64112 /* */ 1579943 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]] | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[سەید موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٢٨ی شوباتی ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٠٢|٢٨|١٩٣٩|٠٤|١٩|df=y}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/>{{ھن}} [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}} [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|X]]''' }} }} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو وەک شوێنگرەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو پێشتر سێیەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بوو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی لە کاتی ڕێبەرایەتیدا، بەپێی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری ئێران]] باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکان|ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە]] بوو. ئەو لە درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بوو و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبوو کە دواتریش فەرماندەکانی سوپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنران و لادەبران. ھەروەھا سوپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دابوو.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە ھەتا کاتی کوژرانی، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێبوو.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن خامنەیییەوە دادەنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بوو کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بوو، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|سەرھەڵدانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خامنەیی دەگرت بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر دەکران و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دەدران، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەست دەدا.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئیسلام|سیاسەت|شیعە|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} [[پۆل:عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] e81xvgwbzq6l83wwt7h7tauwhv7k3c4 1579944 1579943 2026-05-01T19:33:34Z Hivja 64112 /* */ 1579944 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]] | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[سەید موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٢٨ی شوباتی ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٠٢|٢٨|١٩٣٩|٠٤|١٩|df=y}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/>{{ھن}} [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}} [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|X]]''' }} }} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو وەک شوێنگرەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو پێشتر سێیەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بوو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی لە کاتی ڕێبەرایەتیدا، بەپێی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری ئێران]] باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە]] بوو. ئەو لە درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بوو و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبوو کە دواتریش فەرماندەکانی سوپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنران و لادەبران. ھەروەھا سوپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دابوو.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە ھەتا کاتی کوژرانی، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێبوو.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن خامنەیییەوە دادەنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بوو کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بوو، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|سەرھەڵدانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خامنەیی دەگرت بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر دەکران و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دەدران، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەست دەدا.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئیسلام|سیاسەت|شیعە|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} [[پۆل:عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] sdmn7wvncm10uo0r4sbdaovgkk2wbde 1579945 1579944 2026-05-01T19:34:14Z Hivja 64112 /* */ 1579945 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]]{{ھن}} | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[سەید موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٢٨ی شوباتی ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٠٢|٢٨|١٩٣٩|٠٤|١٩|df=y}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/>{{ھن}} [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}} [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|X]]''' }} }} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو وەک شوێنگرەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو پێشتر سێیەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بوو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی لە کاتی ڕێبەرایەتیدا، بەپێی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری ئێران]] باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە]] بوو. ئەو لە درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بوو و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبوو کە دواتریش فەرماندەکانی سوپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنران و لادەبران. ھەروەھا سوپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دابوو.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە ھەتا کاتی کوژرانی، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێبوو.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن خامنەیییەوە دادەنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بوو کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بوو، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|سەرھەڵدانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خامنەیی دەگرت بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر دەکران و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دەدران، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەست دەدا.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئیسلام|سیاسەت|شیعە|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} [[پۆل:عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] 1t9jkudni0j3ostamtd44gfxzewtrte 1579946 1579945 2026-05-01T19:39:22Z Hivja 64112 /* سەرچاوەکان */ 1579946 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]]{{ھن}} | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[سەید موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٢٨ی شوباتی ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٠٢|٢٨|١٩٣٩|٠٤|١٩|df=y}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/>{{ھن}} [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}} [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|X]]''' }} }} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو وەک شوێنگرەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو پێشتر سێیەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بوو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی لە کاتی ڕێبەرایەتیدا، بەپێی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری ئێران]] باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە]] بوو. ئەو لە درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بوو و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبوو کە دواتریش فەرماندەکانی سوپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنران و لادەبران. ھەروەھا سوپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دابوو.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە ھەتا کاتی کوژرانی، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێبوو.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن خامنەیییەوە دادەنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بوو کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بوو، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|سەرھەڵدانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خامنەیی دەگرت بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر دەکران و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دەدران، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەست دەدا.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت|شەڕ|ئیسلام|شیعە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران}} [[پۆل:عەلی خامنەیی| ]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] ovrbb7pm5iv09qylvmj0b9xiblw7yo5 1579947 1579946 2026-05-01T19:41:04Z Hivja 64112 /* */ 1579947 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]]{{ھن}} | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٢٨ی شوباتی ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٠٢|٢٨|١٩٣٩|٠٤|١٩|df=y}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/>{{ھن}} [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}} [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|X]]''' }} }} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو وەک شوێنگرەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو پێشتر سێیەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بوو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی لە کاتی ڕێبەرایەتیدا، بەپێی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری ئێران]] باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە]] بوو. ئەو لە درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بوو و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبوو کە دواتریش فەرماندەکانی سوپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنران و لادەبران. ھەروەھا سوپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دابوو.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە ھەتا کاتی کوژرانی، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێبوو.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن خامنەیییەوە دادەنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بوو کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بوو، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|سەرھەڵدانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خامنەیی دەگرت بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر دەکران و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دەدران، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەست دەدا.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت|شەڕ|ئیسلام|شیعە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران}} [[پۆل:عەلی خامنەیی| ]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] e9xio2frn3k5a0cpyw743rkvg3fkbdp 1579948 1579947 2026-05-01T19:42:56Z Hivja 64112 /* */ 1579948 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]]{{ھن}} | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٢٨ی شوباتی ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = خاڵی | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٠٢|٢٨|١٩٣٩|٠٤|١٩|df=y}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/>{{ھن}} [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}} [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|X]]''' }} }} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو وەک شوێنگرەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو پێشتر سێیەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بوو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی لە کاتی ڕێبەرایەتیدا، بەپێی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری ئێران]] باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە]] بوو. ئەو لە درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بوو و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبوو کە دواتریش فەرماندەکانی سوپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنران و لادەبران. ھەروەھا سوپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دابوو.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە ھەتا کاتی کوژرانی، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێبوو.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن خامنەیییەوە دادەنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بوو کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بوو، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|سەرھەڵدانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خامنەیی دەگرت بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر دەکران و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دەدران، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەست دەدا.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت|شەڕ|ئیسلام|شیعە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران}} [[پۆل:عەلی خامنەیی| ]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] 1jj5jbr0f6fzyzvaab5i210g75q703t 1579965 1579948 2026-05-01T20:02:43Z Hivja 64112 /* */ 1579965 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]]{{ھن}} | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٢٨ی شوباتی ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = خاڵی | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٠٢|٢٨|١٩٣٩|٠٤|١٩|df=y}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/>{{ھن}} [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}} [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|X]]''' }} }} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سیاسەتوانی ئێرانی، مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو وەک شوێنگرەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو پێشتر سێیەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بوو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی لە کاتی ڕێبەرایەتیدا، بەپێی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری ئێران]] باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە]] بوو. ئەو لە درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بوو و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبوو کە دواتریش فەرماندەکانی سوپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنران و لادەبران. ھەروەھا سوپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دابوو.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە ھەتا کاتی کوژرانی، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێبوو.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن خامنەیییەوە دادەنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بوو کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بوو، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|سەرھەڵدانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خامنەیی دەگرت بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر دەکران و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دەدران، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەست دەدا.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت|شەڕ|ئیسلام|شیعە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران}} [[پۆل:عەلی خامنەیی| ]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] 6ejvpzz0ph3vo2bzeq9widyx0vw5kiz 1579971 1579965 2026-05-01T20:04:06Z Hivja 64112 /* */ 1579971 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]]{{ھن}} | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ٢٨ی شوباتی ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|سێیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = خاڵی | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date|df=yes|١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = {{death date and age|٢٠٢٦|٠٢|٢٨|١٩٣٩|٠٤|١٩|df=y}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] (١٩٨٩–٢٠٢٦) | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/>{{ھن}} [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}} [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|X]]''' }} }} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سیاسەتوانی ئێرانی، مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ھەتا [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کاتی کوشتنی]] لە ٢٠٢٦ ئەو پۆستەی پێبوو، ئەمەش دوای [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] و پێش [[موجتەبا خامنەیی]]. ئەو پێشتر سێیەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بوو لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی لە کاتی ڕێبەرایەتیدا، بەپێی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری ئێران]] باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتە]] بوو. ئەو لە درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بوو و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبوو کە دواتریش فەرماندەکانی سوپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنران و لادەبران. ھەروەھا سوپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دابوو.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە ھەتا کاتی کوژرانی، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێبوو.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن خامنەیییەوە دادەنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بوو کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتیدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بوو، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠٢٥–٢٠٢٦)|سەرھەڵدانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خامنەیی دەگرت بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر دەکران و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دەدران، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەست دەدا.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]] و ھەروەھا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت|شەڕ|ئیسلام|شیعە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران}} [[پۆل:عەلی خامنەیی| ]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] 83gfpo3gfykezv8jysvzfhv6c169lf3 0 46079 1579887 239132 2026-05-01T15:49:04Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ئەندەلووس]] 1579887 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئەندەلووس]] fm005gq2zudkjvh2j7nj6br80yfkt1j 0 99130 1579808 1579758 2026-05-01T12:01:25Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579808 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''سندووقی دراوی نێونەتەوەییی''' ('''ئای-ئێم-ئێف''') [[دامەزراوەیەکی داراییی نێونەتەوەیی]] و [[دەزگایەکی تایبەتمەندی نەتەوە یەکگرتووەکان|دەزگایەکی تایبەتمەند]]ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ە، بنکە سەرەکییەکەی لە [[واشینگتن دی سی]]یە. لە ١٩١ وڵاتی ئەندام پێکدێت، و ئەرکە ڕاگەیەندراوەکەی «کارکردن بۆ پەرەپێدانی ھاوکاریی دراویی جیھانی، دەستەبەرکردنی سەقامگیریی دارایی، ئاسانکاریی [[بازرگانیی نێونەتەوەییی]]، بەرەوپێشبردنی ھەلی کار و گەشەی [[ئابووری]]ی بەردەوام، و [[کەمکردنەوەی ھەژاری]] لە سەرانسەری جیھاندا»یە.<ref name="about">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the IMF |ناونیشان=https://www.imf.org/external/about.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|وێبگە=International Monetary Fund |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121016081524/https://www.imf.org/external/about.htm}}</ref> ئای-ئێم-ئێف وەک قەرزدەری کۆتا ھەوڵ بۆ ئەو ئەندامانەی کە تووشی [[قەیران]]ی ڕاستەقینە یان ئەگەریی [[تەرازووی پارەدان]] دەبن کار دەکات.<ref name="What's Wrong">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Isard |یەکەم١=Peter |سەردێڕ=Globalization and the International Financial System: What's Wrong and What Can be Done |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=New York}}</ref> لە تەممووزی ١٩٤٤ لە [[کۆنفرانسی برێتۆن وودز]] لەسەر بنەمای بیرۆکەکانی [[ھاری دێکستەر وایت]] و [[جۆن مەینارد کەینز]] دامەزرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bordo |یەکەم١=M.D. |سەردێڕ=The Bretton Woods International Monetary System: A Historical Overview |journal=A Retrospective on the Bretton Woods System |editor1-first=M.D. |editor1-last=Bordo |editor2-first=Barry |editor2-last=Eichengreen |شوێن=London |ساڵ=١٩٩٣|doi=10.7208/chicago/9780226066905.001.0001 |ژپنک=٩٧٨٠٢٢٦٠٦٥٨٧٨|ref=none}}</ref> ئای-ئێم-ئێف لە ساڵی ١٩٤٥دا بە ٢٩ وڵاتی ئەندام و بە ئامانجی بنیاتنانەوەی [[سیستمی دراویی نێونەتەوەیی]] بە فەرمی دەستی بەکار کرد. لە ماوەی سێ دەیەی یەکەمیدا، ئای-ئێم-ئێف سەرپەرشتیی [[سیستمی برێتۆن وودز]]ی ڕێکخستنەکانی [[نرخی ئاڵوگۆڕی جێگیر]]ی دەکرد. دوای ڕووخانی ئەم سیستەمە لە ساڵی ١٩٧١، ڕۆڵی سندووقەکە گۆڕا بۆ بەڕێوەبردنی کێشەکانی تەرازووی پارەدان و قەیرانە دارایییە نێونەتەوەیییەکان، و بوو بە دامەزراوەیەکی سەرەکی لە سەردەمی [[جیھانگیری]]دا.<ref name="Lipscy 2015">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lipscy |یەکەم=Phillip Y. |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Explaining Institutional Change: Policy Areas, Outside Options, and the Bretton Woods Institutions |journal=American Journal of Political Science |بەرگ=٥٩|issue=2 |پەڕەکان=٣٤١–٣٥٦|doi=10.1111/ajps.12130}}</ref> لە ڕێگەی سیستمی [[پشک]]ەوە، وڵاتان [[پارە]] بۆ سندووقێکی ھاوبەش دابین دەکەن کە دەتوانن لێی وەربگرن ئەگەر تووشی کێشەی تەرازووی پارەدان ببن؛ پشکی وڵاتێک توانای دەنگدانیشی دیاری دەکات.<ref name="Political Economy of IMF voting">{{Harvnb|Blomberg|Broz|2006}}.</ref> وەک مەرجێک بۆ قەرزەکان، ئای-ئێم-ئێف زۆرجار داوا لە وڵاتانی قەرزوەرگر دەکات کە چاکسازیی سیاسی ئەنجام بدەن، کە بە [[چاکسازیی پێکھاتەیی]] ناسراوە.<ref name="An Analysis of IMF Conditionality">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Buira |یەکەم١=Ariel |سەردێڕ=An Analysis of IMF Conditionality |journal=G-24 Discussion Papers |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٣|زنجیرە=United Nations Conference on Trade and Development |issue=22}}</ref> ھەروەھا ڕێکخراوەکە ھاوکاریی تەکنیکی و چاودێریی ئابووری بۆ ئابووریی ئەندامەکانی دابین دەکات.<ref name="There is No Invisible Hand">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Schlefer |یەکەم=Jonathan |سەردێڕ=There is No Invisible Hand |ناونیشان=https://hbr.org/2012/04/there-is-no-invisible-hand |journal=[[ھارڤارد بزنس ڕیڤیو|Harvard Business Review]] |via=hbr.org |بڵاوکەرەوە=Harvard Business Publishing |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230807123659/https://hbr.org/2012/04/there-is-no-invisible-hand |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مەرجەکانی قەرزی ئای-ئێم-ئێف ڕەخنەیان لێ گیراوە بەھۆی سەپاندنی ڕێکارەکانی [[دەستپێوەگرتن]] کە دەتوانن ڕێگری لە چاکبوونەوەی ئابووری بکەن و زیان بە ھەژارترین توێژەکان بگەیەنن.<ref name=Hertz>Hertz, [[Noreena]]. ''The Debt Threat''. New York: [[Harper Collins Publishers]], 2004.</ref> ڕەخنەگران باس لەوە دەکەن کە سیاسەتەکانی سندووقەکە سەروەریی ئابووریی نەتەوە قەرزوەرگرەکان سنووردار دەکات و پێکھاتەی بەڕێوەبردنی لەلایەن وڵاتانی ڕۆژاواوە کۆنترۆڵکراوە، کە خاوەنی پشکێکی ناھاوسەنگی توانای دەنگدانن. بەڕێوەبەری گشتی و سەرۆکی ئێستا ئابووریناسی بولگاری [[کریستالینا جۆرجیێڤا]]یە، کە لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩وە ئەم پۆستەی وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.apnews.com/3a8293b07f91434193221028f96aea68 |سەردێڕ=Economist who grew up in communist Bulgaria is new IMF chief |یەکەم=Martin |دوایین=Crutsinger |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Associated Press]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220421025910/https://apnews.com/3a8293b07f91434193221028f96aea68 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|International Monetary Fund}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کۆمەڵگا}} [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٤٥]] [[پۆل:گرووپی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان]] llm38qet8hes6o0h16ssg9gpbluorg3 0 100725 1580065 1548087 2026-05-02T00:25:01Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580065 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:HemnDSC 4987.jpg|وێنۆک|سەرای ھێمن (ماڵی مامۆستا ھێمن)]] '''فەرھەنگ سەرای ھێمن'''، ماڵی مامۆستا [[ھێمن]]ە کە کراوەتە بنکەی پاراستنی ئاساری ناودارانی فەرھەنگ و ھونەری شاری [[مەھاباد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nnsroj.com/Detilesshort.aspx?id=5646&id_map=33 |سەردێڕ=ماڵی "ھێمن" کرایە فەرھەنگ سەرا}}</ref> لە یازدەھەمین خولی ھەڵبژێرانی مووزەکانی ئێراندا، «سەرای ھێمن» وەک یەک لە مۆزە ھەڵبژێردراوەکانی ساڵی ١٣٩٦ (٢٠١٧) دەست نیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئازاری ١٣٩٧|سەردێڕ=۳۰ موزە برتر کشور معرفی شدند|ناونیشان=https://www.sedayemiras.ir/۳۰-موزھ-برتر-کشور-معرفی-شدند/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=صدای میراث|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sedayemiras.ir/%DB%B3%DB%B0-%D9%85%D9%88%D8%B2%DA%BE-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == مێژوو == دوای کڕینەوەی ماڵ و شوێنی ژیانی شاعیری گەورە مامۆستا [[ھێمن]] لەلایەن شارەداری [[مەھاباد]]ەوە، بڕیار درا ئەو جێگایە ببێ بە شوێنێکی تایبەت بە کاروباری فەرھەنگی و ھونەری. ھەر بۆیە شارەداری [[مەھاباد]] لە ھەوەڵ ڕۆژەکانی بەھاری ساڵی ١٣٩٢ڕا دەستی کرد بە ئامادەکاری و نۆژەن کردنەوەی ماڵی مامۆستا [[ھێمن]]؛ بە جۆرێک کە وەک مووزەیەک بۆ کۆکردنەوەی ئاسەوار، کتێب و نووسراوە، دەست خەت، وەسایل و کەرەسەی شەخسی و شمەک و ھەروەتر شوێنێک بۆ بە ئەنجام گەیاندنی کار و چالاکیی فەرھەنگی بتوانرێ کەلکی پێویستی لێ وەربگیرێ. [[پەڕگە:HemnDSC5021.jpg|وێنۆک|پەیکەرەی مامۆستا ھێمن لە سەرای ھێمن]] ڕۆژی چوارشەممۆ ٦ی خەرمانانی ١٣٩٢دا مووزەی ناودارانی فەرھەنگی و ھونەریی شاری [[مەھاباد]] لەژێر ناوی «سەرای ھێمن» کرایەوە. ڕۆژی یەک شەممۆ ١٠ی خەرمانانی ١٣٩٢ بە بەشداری کۆمەڵێک لە کاربەدەستانی شار، چالاکانی فەرھەنگی و چین و توێژەکانی خەڵک و بنەماڵەی خوالێ خۆشبووان مامۆستا [[ھێمن]] و [[ھەژار]] و [[ماملێ]]، و ھەر وەھا [[ئەحمەد قازی]] و دەستەی نووسەرانی [[گۆڤاری مەھاباد]]، بەشێک لە ئەندامانی [[ئەنجومەنی ئەدەبی موکریان]] و…، لە ڕێ و ڕەسمێکی تایبەت دا پەردە لەسەر پەیکەرەی مامۆستا [[ھێمن]] کاری ھونەرمەندی ناسراوی پەیکەرسازی کورد، مامۆستا [[ھادی زیائوددینی|ھادی زیائەددینی]] لادرا. ھەر وەھا ڕێز لە ھاوکاری و یارمەتی بەڕێزان ئامینە خانم ھاوسەری [[محەممەد ماملێ]] و ئایشێ خانم شەمسەددینی بووکی مامۆستا [[ھێمن]] گیرا کە بە خەم خۆرییەوە دەستی کارگێڕانی مووزەیان بۆ کۆکردنەوەی کەل و پەل و ئاسەواری ئەو نەمرانە گرتووە. [[سەلاح پایانیانی]] بەڕێوەبەری سەرای ھێمنە. == چاپەمەنی سەرای ھێمن == مووزەی سەرای ھێمن وەک یەک لە دەگمەن مووزەکانی ئێران، ساڵی ١٣٩٦ (٢٠١٧) ئیزنی چاپ و بڵاوکردنەوەی کتێبی پێ دراوە و لەو کاتەوە تا ساڵی ١٤٠٤ پازدە عینوان کتێبی لە بواری وێژە و کلتووری کوردییەوە بڵاو کردووەتەوە، لە وانە: ١- گەنجی سەربەمۆر؛ (تا ئێستا شەش بەرگ) [پڕۆژەی کۆکردنەوەی بەیتەکانی موکریانە لەلایەن ئەحمەد بەحری"یەوە]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=بە بھانە انتشارِ چھار جلدِ اول از سلسلە مجلداتِ «گە نجی سە ربە مور»/کامران جوھری |ناونیشان=https://kurdpress.com/news/6745/بھ-بھانھ-انتشار-چھار-جلد-اول-از-سلسلھ-مجلدات-گھ-نجی-سھ-ربە |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=kurdpress |زمان=fa}}</ref> # ناڵەی جودایی [نوسخەی پێک گیراو لەگەڵ دەنگی خوێندنەوەی مامۆستا ھێمن و ھەڵەچن کراو)] # فەرھەنگی ھەڵاڵە [فەرھەنگی گیا و گوڵ] # حنجرھٔ ترجمە (قوڕگی وەرگێڕان)، [کۆمەڵێک وتار و نووسراوە لەسەر وەرگێڕی ناودار محەممەد قازی] ٥- پرتوی از دیار کُھن (تریفەیەک لە نیشتمانی لەمێژینەوە) [لێ کۆڵینەوە لەسەر بنەماکانی فولکلۆر]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پرتوی از دیار کھن تازەترین اثر پژوھشگر و نویسندە مھابادی منتشر شد |ناونیشان=https://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=16890 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |وێبگە=haje.ir }}{{بەستەری مردوو|url=https://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=16890 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[سەلاح پایانیانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * گۆڤاری مەھاباد، ژمارەی ١٥٠ ساڵی سێزدە ١٣٩٢، لاپەڕەی ٦ و ٧ {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|موکریان}} [[پۆل:مۆزەخانەکانی مەھاباد]] om86etgq3c9e2hxn2b62mri55xlkp4y 0 101710 1579861 1372694 2026-05-01T14:03:50Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579861 wikitext text/x-wiki [[File:Food chain.png|thumb|160px|left|زنجیرەی خۆراک، لە دەریاچەیەک لە [[سوید]]، [[هەڵۆی ماسیخۆر]] لە سەرووی زنجیرە و [[مەیگوو]] لە بنی ئەم زنجیرەدایە.]] پێکەوەبەسراوی خۆراک لە [[گیانداران]]دا لە ئاڵقەکانی زنجیرێک دەچێ کە بە '''زنجیرەی بژیو'''، یان زنجیرەی خۆراک دەناسرێت.<br /> هەموو گیاندارێک بۆ بەڕێوەبردنی ژیانی، پێویستی بە [[وزە]]یە. بۆ وێنە [[ڕوەک]]ەکان وزەی تیشکی خۆر دەگرن، بڕێ لە [[گیانەوەر]]ان بەم گیایانە دەژین و بڕێ تریان گیانەوەرانی تر دەخۆن. زنجیرەی خۆراکی بریتییە لە: <br /> ''' ڕیز بەستنی گیاندارانی کۆمەڵگایەک، بۆ خواردنی یەکتر'''. <br /> هەر زنجیرەیەکی خۆراکی، سەرچاوەیەکی وزەی هەیە، کە لە زۆربەیاندا، تیشکی هەتاوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141108232041/http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>.<br /> لە زنجیرەی خۆراکدا، وزە لە ئاڵقەیەک دەگوازرێتەوە بۆ ئاڵقەیەکی تر. لەم زنجیرەدا هەر گیاندارێک ، دەبێتە خۆراکی گیاندارێکی تر. یەکەمین ئاڵقەی زنجیرەی خۆراک، [[ڕوەک]]ە کە بژیوی ئاڵقەکانی دوایی ، واتە [[گۆشتخۆران]] و [[ڕوەکخۆران]]، دابین دەکا و ئاڵقەکانی کۆتایی، بە [[شیکەران]] (تاقمێک [[بەکتریا]] و ترشێنەر) دوایی دێت.<ref>[http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Food_chain&oldid=412439911]</ref> ==ئاستەکانی خۆراک== ئاڵتۆن1927 لە یەکەمین کەسانێ بوو کە بیرۆکەی زنجیرەی خۆراکی لە [[ژینگەناسی]]دا هێنایە ئارا و بە چڕ و پڕی لێی کۆڵیەوە. ئاڵتۆن تێگەیشت کە زۆربەی زنجیرەکان چوار یا پێنج ئاڵقەیان هەیە؛ بۆ وێنە زنجیرە خۆراکی [[کاج]]- [[شەتە]] - [[جاڵجاڵووکە]] - [[چۆلەکە پەرچە]] - [[شەهێن]] ، هەروەها تێگەیشت کە ئەم زنجیرانە نە بەشێوەی یەکەیەکی خۆراکی ، بەڵکوو بەشێوەی تۆڕێکی خۆراکی پێکەوە بەسراونەتەوە. <br /> خاڵی سەرنجڕاکێش ئەوە بوو کە هەموو ئەم زنجیرانە بە شێوەی هێڵێکی ڕاست لە ڕاوچییەوە بۆ گیاخۆر، بە ڕوەک کۆتایی ناهات. بڕێجار باری نائاسایی تێدەکەوت ؛ ئەگەرچی سمۆرەی سوور و سمۆرەی جەمسەری هەر دوو گیاخۆرن، بەڵام لە نەبوونی خۆراکدا، بەچکە کەروێشکەکان دەخۆن. لە هەر تۆڕێکی خۆراکدا چەندین ئاستی خۆراکی دیارە: *بەرهەمهێن = ڕوەکە شینەکان= یەکەمین ئاستی خۆراک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mihanpet.ir/thread516.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140315063912/http://mihanpet.ir/thread516.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140315063912/http://mihanpet.ir/thread516.html |date=١٥ی ئازاری ٢٠١٤ }}</ref> *بەکارهێنی یەکەم: ئەو گیاندارانەی ڕوەکەکان دەخۆن. ئەمانە بە [[گیاخۆر]]یش دەناسرێن. *بەکارهێنی دووەم:ئەو گیاندارانەی بەکارهێنەرانی یەکەم دەخۆن، ئەمانە گۆشتخۆر و هەمەشتخۆرن. *بەکارهێنی سێهەم: ئەم گیاندارانە، بەکارهینەرانی دووەم دەخۆن. *بەکارهێنی چوارەم:ئەم گیاندارانە، بەکارهینەرانی سێهەم دەخۆن.<ref>http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108232041/http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F |date=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ }} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141108232041/http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==هیرەمی وزە== هیرەمی وزە، باشترین جۆری نیشاندانی چۆنیەتی کارکردنی سیستەمێکی ژینگەییە. لە ژێر تیشکی بنەمای دووهەمی تێرمۆدینامیک، وزە لە هەر ئاستێکی خۆراکدا لەچاو ئاستی خۆراکی دوای خۆی، زۆرترە. بۆ وێنە ڕوەکێک kj 1000 وزەی هەیە، کە لەچاو ئاستی دوایی خۆی، واتە [[کوللە]] کە 10 kjیە، زۆرترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://mohitesabs.blogsky.com/1390/11/03/post-308/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222025/http://mohitesabs.blogsky.com/1390/11/03/post-308/ |url-status=dead }}</ref> ==تۆڕی خۆراک== ==سەرچاوە== {{پەراوێز}} {{پۆلی کۆمنز|Food chain}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی}} [[پۆل:ژینناسی]] [[پۆل:ژینگەناسیی سیستمەکان]] s77xyw9t4oruydyjr9221tcwyasf7ts 0 104415 1580059 868171 2026-05-02T00:11:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580059 wikitext text/x-wiki '''سدیق سەفیزادە (بۆرەکەیی)''' (لەدایکبووی ١٩٤٣ لە [[زەڕینەی وەرمزیار]]، [[دیواندەرە]] ) [[نووسەر]] و [[وەرگێڕان|وەرگێڕێکی]] [[کورد|کوردە]].<ref>http://sufismencyclopedia.com/?p=1473{{بەستەری مردوو|url=http://sufismencyclopedia.com/?p=1473 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> ==بەرھەمەکان== ھەندێک لە بەرھەمە چاپکراوەکانی:<ref>http://www.adinehbook.com/gp/search/ref=pd_sa_top/136-5029997-1786227?search-alias=books&author=%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82+%D8%B5%D9%81%DB%8C+%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87&select-author=author-exact{{بەستەری مردوو|url=http://www.adinehbook.com/gp/search/ref=pd_sa_top/136-5029997-1786227?search-alias=books&author=%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82+%D8%B5%D9%81%DB%8C+%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87&select-author=author-exact |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> * «قرآن کریم»، وەرگێڕان، شرکت تعاونی کارآفرینان فرھنگ و ھنر - ١٣٨٩. * «تاریخ پنج ھزار سالە ایران»، ناشر: آرون - ١٣٨٥. * «اھل حق: پیران و مشاھیر»، صدیق صفی زادە، مجتبی مقدسی (ویراستار)، ناشر: حروفیە - ١٣٨٧. * «ڕێی ڕەوان بێژی (نھج البلاغە)»، پرتوبیان - ١٣٨٤. * «پیشگویی‌ھای درویش اجاق»، آشیانە کتاب - ١٣٨١. * «فرھنگ لغات عربی بە کردی و کردی بە کردی»، شرکت تعاونی کارآفرینان فرھنگ و ھنر، ١٣٨٩. * «تاریخ فلاسفە ایران»، اندیشە خلاق - ١٣٨٦. * «شانامە»، وەرگێڕانی صدیق صفی زادە، ناشر: پرتوبیان - ١٣٨٤. * «دیوانی بیسارانی»، پدیدآورندە: مصطفی بن قطب الدین بیسارانی، صدیق صفی زادە (ویراستار)، انتشارات کردستان، ١٣٩٢. * «فرھنگ بورەکەیی کردی - فارسی، شامل یک مقدمە و دو بخش، واژەھا»، اعلام غلامحسین اعرابی، صدیق صفی زادە (مترجم)، پلیکان - ١٣٨١. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|ژیاننامە|وێژەی کوردی}} {{کۆڵکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی تیکاب]] [[پۆل:مێژووناسانی ئێرانی]] [[پۆل:کوردناسەکان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:زمانەوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:فەرھەنگنووسانی خەڵکی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی عەرەبی–کوردی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:موسڵمانانی ئێرانی]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] [[پۆل:نووسەرانی موسڵمان]] [[پۆل:فەرھەنگنووسانی کورد]] o8ejhorclsnpcrurzingvageyppkk0r 0 117154 1580104 1357841 2026-05-02T05:41:51Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580104 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شۆڕشی ڕۆژاوای کوردستان''' ({{بە کوردیی باکووری|Şoreşa Rojava}}، '''شۆڕشی ڕۆژاڤا''') [[سەرھەڵدان]]ێکە کە لە ساڵی ٢٠١٢دا لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] دەستیپێکرد. دەستپێکی شۆڕشەکە بە گرتنەوەدەستی شاری کوردنشینی [[کۆبانی]] لە ڕێکەوتی ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢ بوو. دەستەی بڵندی کورد کە ھاوپەیمانی چەندین پارتی کوردی بوو، دوای پەیمانی ھەولێر دامەزرا. [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) وەکو ھێزێک بۆ پاراستنی گەلی ڕۆژاوا دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miley|یەکەم=Thomas Jeffrey|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Kurdish Freedom Movement, Rojava and the Left|ناونیشان=https://www.cetri.be/The-Kurdish-Freedom-Movement?lang=fr|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Centre tricontinental|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Six years of YPJ: growing and changing society|ناونیشان=https://anfenglishmobile.com/features/six-years-of-ypj-growing-and-changing-society-part-i-34090?fbclid=IwAR2eWAGM_JeRO3E6mo_WzkV4CHcAezcUKO2zuKA9KypRDsHRQZfJz5DMTFg|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=ANF News|زمان=en}}</ref> لە شوباتی ٢٠١٣ دەستە کوردییەکان زۆرتر لە پێکدادانەکانی سووریا بەشدار بوون و پشتگیریان لە گرووپەکانی تر کرد کە شەڕیان لەگەڵ دەسەڵاتی [[بەشار ئەسەد]] ھەبوو، و چەندین پەیماننامەشیان لەگەڵ واژوو کردن. یەپەگە بەرەی نوسرە و داعشی لە ناوچە ستراتیژییەکانی [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە|سەرێکانی]] لە [[پارێزگای حەسیچە|پارێزگای حەسەکە]] گرت و لە تەممووزی ٢٠١٣ بەرەو باکووری [[پارێزگای ڕەققە]] ھەنگاوی نا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Raqqa: IS 'capital' falls to US-backed Syrian forces|ناونیشان=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/news/world-middle-east-41646802.amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17275358678946&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-41646802|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC News|زمان=en-gb}}{{بەستەری مردوو|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/news/world-middle-east-41646802.amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM= |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|کۆمەڵگا|شەڕ|ئاسیا|سۆشیالیزم|فێمینیزم|سیاسەت|ژن|سووریا|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Rojava Revolution}} [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:٢٠١٢ لە سووریا]] [[پۆل:سووریا لە ٢٠١٣]] [[پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد]] [[پۆل:جیاییخوازی لە سووریا]] [[پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان]] [[پۆل:دیموکراسیی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:پارێزگای ڕەققە]] [[پۆل:پارێزگای حەلەب]] [[پۆل:خۆبەڕێوەبەری لە ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:جوڵانەوە و ئایدۆلۆژیاکانی فێمێنیزم]] [[پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا]] cokvzkvnc0jhisb13nz6kdh4nbqwzsx 4 117863 1580052 1574898 2026-05-02T00:00:05Z Hivja 64112 /* Hummingbird */ وەڵامدانەوە 1580052 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 7x5vcn4g260nuuatbkx57cy6634ujo5 1580054 1580052 2026-05-02T00:01:25Z Hivja 64112 1580054 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 4s9owh5t1geuz18384jdilsawqz1p61 1580055 1580054 2026-05-02T00:03:44Z Hivja 64112 /* aphid */ 1580055 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) kvdwmtis8auc5raaeeq8mgx5q92aq8s 1580056 1580055 2026-05-02T00:05:18Z Hivja 64112 /* sprite (lightning) */ 1580056 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) deacl0ncj9w22h65d3zhje6hdidlh37 0 121268 1579983 1562088 2026-05-01T20:36:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579983 wikitext text/x-wiki {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیا=ئینگلیزی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Scarlett_Johansson}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = سکارلێت جۆھانسن | وێنە = Scarlett Johansson-8550.jpg | قەبارە = 250px | لەدایکبوون = {{Birth date and age|1984|11|22}} | شوێن = نیویۆرک، ویلایەتە یەکگرتووەکان | پیشە = خانمەئەکتەر، گۆرانیبێژ | چالاک = ١٩٩٤–ئێستا }} '''سکارلێت ئینگریدی جۆھانسن''' (بە ئینگلیزی: Scarlett Johansson؛ لەدایکبووی ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٤) خانمەئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە. ئەو پڕداھاتترین خانمەئەکتەری جیھان بوو لە ساڵانی ٢٠١٨ و ٢٠١٩، و چەندین جار لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی جیھان لەلایەن گۆڤاری تایمەوە ناوی ھێنراوە.<ref>https://time.com/collection/100-most-influential-people-2021/6095960/scarlett-johansson/{{بەستەری مردوو|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2021/6095960/scarlett-johansson/ |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref> فیلمەکانی لە ئاستی جیھاندا پتر لە ١٤٫٥ ملیار دۆلاریان کۆکردووەتەوە، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە سەرکەوتووترین ئەکتەرەکانی مێژوو لە ڕووی داھاتەوە.<ref>https://www.the-numbers.com/person/72570401-Scarlett-Johansson{{بەستەری مردوو|url=https://www.the-numbers.com/person/72570401-Scarlett-Johansson |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == ژیانی سەرەتایی == سکارلێت لە شاری نیویۆرک لەدایکبووە.<ref>https://www.britannica.com/biography/Scarlett-Johansson</ref> باوکی، کارستن جۆھانسن، تەلارسازێکی خەڵکی دانیمارکە، و دایکی مێلانی سلۆنە کە وەک بەرھەمھێنەر کار دەکات. سکارلێت خاوەنی برایەکی دووانەیە بە ناوی ھانتەر، و خوشکێکی گەورەتر بە ناوی ڤانێسا کە ئەویش ئەکتەرە. لە تەمەنی منداڵیدا، خێزانەکەی باری داراییان باش نەبوو، بەڵام دایکی ھەمیشە ھانی دەدا بۆ نواندن. ئەو لە "ئینستیتوتی شانۆی لی ستراسبێرگ" و "قوتابخانەی منداڵە پیشەگەرەکان" لە مانھاتن خوێندوویەتی.<ref>https://www.biography.com/actors/scarlett-johansson</ref> == ژیانی پیشەیی == === دەستپێک و ناوبانگ (١٩٩٤–٢٠٠٢) === جۆھانسن لە تەمەنی ٩ ساڵیدا بۆ یەکەمجار لە فیلمی کۆمیدی (North) لە ساڵی ١٩٩٤ دەرکەوت.<ref>https://www.nytimes.com/1994/07/22/movies/film-review-north-a-boy-on-a-quest-for-the-perfect-parents.html</ref> دواتر بەھۆی ڕۆڵەکەی لە فیلمی (The Horse Whisperer) لە ساڵی ١٩٩٨، سەرنجی ڕەخنەگرانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا. === گۆڕان بۆ ڕۆڵی پێگەیشتوو (٢٠٠٣–٢٠٠٩) === لە ساڵی ٢٠٠٣، بە بەشداری لە فیلمی (Lost in Translation) و (Girl with a Pearl Earring) بووە ئەستێرەیەکی جیھانی و بۆ ھەردوو فیلمەکە کاندیدی گۆڵدن گڵۆب کرا.<ref>https://www.vogue.com/article/scarlett-johansson-vogue-cover-interview-april-2012{{بەستەری مردوو|url=https://www.vogue.com/article/scarlett-johansson-vogue-cover-interview-april-2012 |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref> لەم ماوەیەدا بووە "ئیلھامبەخش" بۆ دەرھێنەر وودی ئالن و لە چەندین فیلمی ئەودا وەک (Match Point) و (Vicky Cristina Barcelona) بەشداری کرد. === گەردوونی مارڤڵ و سەرکەوتنی گەورە (٢٠١٠–ئێستا) === لە ساڵی ٢٠١٠ بە ڕۆڵی "ناتاشا ڕۆمانۆف / بڵاک ویدۆو" لە فیلمی (Iron Man 2) چووە ناو گەردوونی سینەماییی مارڤڵ.<ref>https://www.marvel.com/characters/black-widow-natasha-romanoff</ref> ئەم ڕۆڵە ناوبانگێکی بێوێنەی پێبەخشی و لە نۆ فیلمی مارڤڵدا دووبارەی کردەوە تاوەکو فیلمی سەربەخۆی (Black Widow) لە ساڵی ٢٠٢١. لە ساڵی ٢٠١٩، جۆھانسن مێژووی تۆمارکرد کاتێک لە یەک ساڵدا بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار کاندید کرا بۆ فیلمەکانی (Marriage Story) و (Jojo Rabbit).<ref>https://www.nytimes.com/2020/01/13/movies/oscar-nominations-list.html</ref> == ژیانی تایبەتی == جۆھانسن سێ جار ھاوسەرگیری کردووە: * لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١١ لەگەڵ ئەکتەر [[ڕایان ڕێینۆڵدز]] ھاوسەرگیر بوو. * لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٧ لەگەڵ ڕۆمێن داوریاک بوو، کە کچێکیان ھەیە بە ناوی ڕۆز. * لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە لەگەڵ کۆلین جۆست، نووسەری بەرنامەی SNL ھاوسەرگیری کردووە و کوڕێکیان ھەیە بە ناوی کۆزمۆ.<ref>https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-54731324{{بەستەری مردوو|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-54731324 |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref> == خەڵاتەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! خەڵات !! پۆل !! فیلم !! ئەنجام |- | ٢٠٠٤ || خەڵاتی بافتا || باشترین خانمەئەکتەر || ''Lost in Translation'' || {{براوە}} |- | ٢٠١٠ || خەڵاتی تۆنی || باشترین خانمەئەکتەری شانۆ || ''A View from the Bridge'' || {{براوە}} |- | ٢٠١٤ || خەڵاتی سیزار || خەڵاتی فەخری || — || {{براوە}} |- | ٢٠٢٠ || خەڵاتی ئۆسکار || باشترین خانمەئەکتەر || ''Marriage Story'' || {{کاندیدکراو}} |- | ٢٠٢٠ || خەڵاتی ئۆسکار || باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت || ''Jojo Rabbit'' || {{کاندیدکراو}} |} == فیلمۆگرافیی هەڵبژێردراو == * ''Lost in Translation'' (٢٠٠٣) * ''Match Point'' (٢٠٠٥) * ''The Prestige'' (٢٠٠٦) * ''The Avengers'' (٢٠١٢) * ''Under the Skin'' (٢٠١٣) * ''Lucy'' (٢٠١٤) * ''Marriage Story'' (٢٠١٩) * ''Black Widow'' (٢٠٢١) * ''Asteroid City'' (٢٠٢٣) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0424060}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|کۆمیک|ھۆڵیوود|ژن|شانۆ|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Scarlett Johansson}} [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە ژنە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکایی بە ڕەچەڵەک دانیمارکی]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]] [[پۆل:دووانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتای باشترین خانمەکتەر]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار]] [[پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران]] [[پۆل:گۆرانیبێژەکانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] 7jpqvoza9fxselsfzksec5uzw8zrvsn 0 123758 1579937 1348354 2026-05-01T19:22:48Z Themeramisin 76047 1579937 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئەکتەر ''' یان '''ڕۆڵگێڕ''' یان '''نواندکار''' يان '''اكتور''' (زاراوەی [[یۆنانی]]: ὑποκριτής hupokritḗs)، ئەکتەر بە واتای وشەیی '''کەسێک کە وەڵام دەداتەوە'''. بریتییە لە کەسێک کە ڕۆڵێک بەرجەستە دەکات لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی یاخود لە [[شانۆ]]یەک یان لە [[فیلم]]ێک،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Actor - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Actor|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}</ref> لێکدانەوەی ئەکتەر بۆ ڕۆڵێکی [[ھونەر]]ی نواندن، پەیوەندی بەو ڕۆڵەوە ھەیە کە دەیگێڕێت جا چ لەسەر بنەمای کەسێکی ڕاستەقینە بێت یان کارەکتەرێکی خەیاڵی. ھەروەھا دەتوانرێت ئەمە بەھۆی بەکارھێنانی پەڕتووکەکان لە شانۆکاندا بەکارببرێت یان سوود وەرگرتن لە [[ڕۆمان]] و [[چیرۆک]]ە ھەڵبەستراو و ڕاستەقینەکان، تەنانەت ھەندێک کات ئەکتەر خۆی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت بە جۆرێک ئەو بەشەی لە شانۆکەدا نمایش دەکرێت ئەکتەر خۆی چیرۆکەکەی بۆ دروست دەکات بەپێی جۆری ھونەری ئەزموونی ئەکتەرەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oxford Languages {{!}} The Home of Language Data|ناونیشان=https://languages.oup.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=languages.oup.com|زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|شانۆ|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|بۆڵیوود|ڕادیۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Actors}} [[پۆل:شانۆ]] [[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:پیشەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندان]] [[پۆل:پیشە شانۆییەکان]] [[پۆل:پیشەکانی فیلمسازی]] [[پۆل:نواندن]] 3p0wvkt7dqwlqf8b1lhw7jwxqvch1iv 1580001 1579937 2026-05-01T21:04:18Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1580001 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئەکتەر ''' یان '''ڕۆڵگێڕ''' یان '''نواندکار''' يان '''اكتور''' (زاراوەی [[یۆنانی]]: ὑποκριτής hupokritḗs)، ئەکتەر بە واتای وشەیی '''کەسێک کە وەڵام دەداتەوە'''. بریتییە لە کەسێک کە ڕۆڵێک بەرجەستە دەکات لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی یاخود لە [[شانۆ]]یەک یان لە [[فیلم]]ێک،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Actor - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Actor|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}</ref> لێکدانەوەی ئەکتەر بۆ ڕۆڵێکی [[ھونەر]]ی نواندن، پەیوەندی بەو ڕۆڵەوە ھەیە کە دەیگێڕێت جا چ لەسەر بنەمای کەسێکی ڕاستەقینە بێت یان کارەکتەرێکی خەیاڵی. ھەروەھا دەتوانرێت ئەمە بەھۆی بەکارھێنانی پەڕتووکەکان لە شانۆکاندا بەکارببرێت یان سوود وەرگرتن لە [[ڕۆمان]] و [[چیرۆک]]ە ھەڵبەستراو و ڕاستەقینەکان، تەنانەت ھەندێک کات ئەکتەر خۆی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت بە جۆرێک ئەو بەشەی لە شانۆکەدا نمایش دەکرێت ئەکتەر خۆی چیرۆکەکەی بۆ دروست دەکات بەپێی جۆری ھونەری ئەزموونی ئەکتەرەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oxford Languages {{!}} The Home of Language Data|ناونیشان=https://languages.oup.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=languages.oup.com|زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|شانۆ|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|بۆڵیوود|ڕادیۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Actors}} [[پۆل:شانۆ]] [[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:پیشەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندان]] [[پۆل:پیشە شانۆییەکان]] [[پۆل:پیشەکانی فیلمسازی]] [[پۆل:نواندن]] [[پۆل:پیشەی تەلەڤیزیۆن]] 9a0bdh15n3jowbpb1w8iph0wj1j6cpj 0 123779 1580076 1546067 2026-05-02T00:42:43Z Hivja 64112 1580076 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = ڕۆبێرت دوڤۆڵ |وێنە = Robert Duvall.jpg |لێدوانی وێنە = دوڤۆڵ لە ساڵی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٣١|١|٥}} |شوێنی لەدایکبوون = سان دیێگۆ، [[کالیفۆرنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |نیشتەجێ = پلەینس، [[ڤیرجینیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |ھاوسەر = {{ھاوسەرگیری|باربرا بێنجامین|١٩٦٤|١٩٧٥|ھۆکار=جیابوونەوە}}{{ھن}}{{ھاوسەرگیری|گەیڵ یەنگ|١٩٨٢|١٩٨٥|ھۆکار=جیابوونەوە}}{{ھن}}{{ھاوسەرگیری|لوسیانا پێدرازا|٢٠٠٥}} |خەڵاتەکان = خاوەنی ١ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار]] (١٩٨٣) }} '''ڕۆبێرت سێڵدن دوڤۆڵ''' (لەدایکبووی ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣١) ئەکتەر و دەرھێنەرێکی ئەمەریکییە. دوڤۆڵ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بۆ باشترین ئەکتەری پێدرا بۆ ڕۆڵەکەی لە فیلمی ''Tender Mercies'' لە ساڵی ١٩٨٣. ھەروەھا خاوەنی [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]] و [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی|خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی]]یە. == ژیانی سەرەتایی == دوڤۆڵ لە سان دیێگۆ، [[کالیفۆرنیا]] لەدایکبووە، دایکی ناوی میلدرد ڤیرجینیا ھارت و باوکی ناوی ویلیام ھاوارد دوڤۆڵ بووە. لە ساڵی ١٩٥٣دا، لە زانکۆی پرنیسیپا دەرچووە. == ژیانی پیشەگەری == دوڤۆڵ یەکەم ڕۆڵی لەساڵی ١٩٦٢ بوو لە فیلمی ''To Kill A Mocking Bird''، دواتریش لە فیلمی ''کاپتن نیومان''یشدا دەرکەوت لەساڵی ١٩٦٣. یەکێک لە دیارترین دەرکەوتنەکانی دوڤۆڵ لە فیلمی ''[[سەرۆک خێزان (فیلم)|سەرۆک خێزان]]'' بوو لەساڵی ١٩٧٢، کە دواتر بەھۆیەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکاریش پاڵێورا. جگە لەمانەش، بەشداری لە فیلمی ''Apocalypse Now'' کردووە و لەوێشدا پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار. دوڤۆڵ بە یەکێک لە ئەفسانەکانی ھۆڵیوود دادەنرێت و ھەمیشە بە ئەکتەرە ڕۆح سووکەکە ناسراوە. {{کێ وتی}} == ژیانی تایبەتی == لەڕووی سیاسییەوە دوڤۆڵ باوەڕی بە [[لیبرالیزم]]ە. دوڤۆڵ لە ساڵی ١٩٦٤دا، باربرا بێنجامینی کردە ھاوسەری و دواتر لە ١٩٧٥ جیابوونەوە. لە ساڵی ١٩٨٢دا، گەیڵ یەنگی کردە ھاوسەر تاکو ١٩٨٥. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٥دا، لوسیانا پێدرازای کردە ھاوسەری و تاکو ئێستاش بەیەکەوەن. دوڤۆڵ ھیچ منداڵێکی نییە، و لە پلەینس، [[ڤیرجینیا]] نیشتەجێیە. == فیلمە دیارەکانی == دوڤۆڵ لە چەندەھا فیلمی دیاردا دەرکەوتووە، لەوانە: * ''To Kill A Mockingbird'' (١٩٦٢) * ''M*A*S*H'' (١٩٧٠) * [[سەرۆک خێزان (فیلم)|سەرۆک خێزان]] (١٩٧٢) * ''Tomorrow'' (١٩٧٢) * ''Apocalypse Now'' (١٩٧٩) * ''Colors'' (١٩٨٨) * ''The Apostle'' (١٩٩٧) * ''The Judge'' (٢٠١٤) == تۆمارە جیھانییەکان == لە ساڵی ٢٠١٥دا، لە تەمەنی ٨٤ ساڵی، دوڤۆڵ بووە پیرترین ئەکتەر کە پاڵێورابێت بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بۆ ڕۆڵی باوکە پاڵمەر لە فیلمی ''The Judge''. == سەرچاوەکان == [https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Duval ویکی ئینگلیزی] {{خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|فیلم|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Robert Duvall}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:مەسیحییە ئەمریکییە زانستخوازەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ویلایەتی میریلاند]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ویلایەتی میریلاند]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە کورتەزنجیرەیەک یان فیلمێک]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سپیریتی سەربەخۆ بۆ باشترین ئەکتەری سەرەکیی پیاو]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی شانۆی نەیبەرھود پلەیھاوس]] [[پۆل:نمایشکردنی نایاب لەلایەن ئەکتەرە پیاوەکان لە ڕۆلی پشتگریکار لەسەر شاشە و براوەی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەران]] 0q52k8wr2g2ty8gjvn4bj6tb1jygmti 1580078 1580076 2026-05-02T00:49:02Z Hivja 64112 /* */ 1580078 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = ڕۆبێرت دوڤۆڵ |وێنە = Robert Duvall.jpg |لێدوانی وێنە = دوڤۆڵ لە ساڵی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣١ |شوێنی لەدایکبوون = سان دیێگۆ، [[کالیفۆرنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |ڕێکەوتی مردن = ١٥ی شوباتی ٢٠٢٦ (٩٥ ساڵ ژیاوە) |شوێنی مردن = میدلیورگ، ڤیرجینیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |نیشتەجێ = پلەینس، [[ڤیرجینیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |ھاوسەر = {{ھاوسەرگیری|باربرا بێنجامین|١٩٦٤|١٩٧٥|ھۆکار=جیابوونەوە}}{{ھن}}{{ھاوسەرگیری|گەیڵ یەنگ|١٩٨٢|١٩٨٥|ھۆکار=جیابوونەوە}}{{ھن}}{{ھاوسەرگیری|لوسیانا پێدرازا|٢٠٠٥}} |خەڵاتەکان = خاوەنی ١ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار]] (١٩٨٣) }} '''ڕۆبێرت سێڵدن دوڤاڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Robert Selden Duvall}}؛ ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣١ – ١٥ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>{{cite web |date=February 16, 2026 |author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |title=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |url=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |accessdate=February 16, 2026 |work=The Wrap |archive-date=February 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |url-status=live }}</ref> ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەرێکی ئەمەریکی بوو. دوڤاڵ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بۆ باشترین ئەکتەری پێدرا بۆ ڕۆڵەکەی لە فیلمی ''Tender Mercies'' لە ساڵی ١٩٨٣. ھەروەھا خاوەنی [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]] و [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی|خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی]] بوو. == ژیانی سەرەتایی == دوڤۆڵ لە سان دیێگۆ، [[کالیفۆرنیا]] لەدایکبووە، دایکی ناوی میلدرد ڤیرجینیا ھارت و باوکی ناوی ویلیام ھاوارد دوڤۆڵ بووە. لە ساڵی ١٩٥٣دا، لە زانکۆی پرنیسیپا دەرچووە. == ژیانی پیشەگەری == دوڤۆڵ یەکەم ڕۆڵی لەساڵی ١٩٦٢ بوو لە فیلمی ''To Kill A Mocking Bird''، دواتریش لە فیلمی ''کاپتن نیومان''یشدا دەرکەوت لەساڵی ١٩٦٣. یەکێک لە دیارترین دەرکەوتنەکانی دوڤۆڵ لە فیلمی ''[[سەرۆک خێزان (فیلم)|سەرۆک خێزان]]'' بوو لەساڵی ١٩٧٢، کە دواتر بەھۆیەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکاریش پاڵێورا. جگە لەمانەش، بەشداری لە فیلمی ''Apocalypse Now'' کردووە و لەوێشدا پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار. دوڤۆڵ بە یەکێک لە ئەفسانەکانی ھۆڵیوود دادەنرێت و ھەمیشە بە ئەکتەرە ڕۆح سووکەکە ناسراوە. {{کێ وتی}} == ژیانی تایبەتی == لەڕووی سیاسییەوە دوڤۆڵ باوەڕی بە [[لیبرالیزم]]ە. دوڤۆڵ لە ساڵی ١٩٦٤دا، باربرا بێنجامینی کردە ھاوسەری و دواتر لە ١٩٧٥ جیابوونەوە. لە ساڵی ١٩٨٢دا، گەیڵ یەنگی کردە ھاوسەر تاکو ١٩٨٥. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٥دا، لوسیانا پێدرازای کردە ھاوسەری و تاکو ئێستاش بەیەکەوەن. دوڤۆڵ ھیچ منداڵێکی نییە، و لە پلەینس، [[ڤیرجینیا]] نیشتەجێیە. == فیلمە دیارەکانی == دوڤۆڵ لە چەندەھا فیلمی دیاردا دەرکەوتووە، لەوانە: * ''To Kill A Mockingbird'' (١٩٦٢) * ''M*A*S*H'' (١٩٧٠) * [[سەرۆک خێزان (فیلم)|سەرۆک خێزان]] (١٩٧٢) * ''Tomorrow'' (١٩٧٢) * ''Apocalypse Now'' (١٩٧٩) * ''Colors'' (١٩٨٨) * ''The Apostle'' (١٩٩٧) * ''The Judge'' (٢٠١٤) == تۆمارە جیھانییەکان == لە ساڵی ٢٠١٥دا، لە تەمەنی ٨٤ ساڵی، دوڤۆڵ بووە پیرترین ئەکتەر کە پاڵێورابێت بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بۆ ڕۆڵی باوکە پاڵمەر لە فیلمی ''The Judge''. == سەرچاوەکان == [https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Duval ویکی ئینگلیزی] {{خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|فیلم|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Robert Duvall}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:مەسیحییە ئەمریکییە زانستخوازەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ویلایەتی میریلاند]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ویلایەتی میریلاند]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە کورتەزنجیرەیەک یان فیلمێک]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سپیریتی سەربەخۆ بۆ باشترین ئەکتەری سەرەکیی پیاو]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی شانۆی نەیبەرھود پلەیھاوس]] [[پۆل:نمایشکردنی نایاب لەلایەن ئەکتەرە پیاوەکان لە ڕۆلی پشتگریکار لەسەر شاشە و براوەی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەران]] ggcip33tqwvq6lk3qoy0zfxdkpp15lt 1580079 1580078 2026-05-02T00:49:24Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[ڕۆبێرت دوڤۆڵ]]ی گواستەوە بۆ [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]] 1580078 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = ڕۆبێرت دوڤۆڵ |وێنە = Robert Duvall.jpg |لێدوانی وێنە = دوڤۆڵ لە ساڵی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣١ |شوێنی لەدایکبوون = سان دیێگۆ، [[کالیفۆرنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |ڕێکەوتی مردن = ١٥ی شوباتی ٢٠٢٦ (٩٥ ساڵ ژیاوە) |شوێنی مردن = میدلیورگ، ڤیرجینیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |نیشتەجێ = پلەینس، [[ڤیرجینیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |ھاوسەر = {{ھاوسەرگیری|باربرا بێنجامین|١٩٦٤|١٩٧٥|ھۆکار=جیابوونەوە}}{{ھن}}{{ھاوسەرگیری|گەیڵ یەنگ|١٩٨٢|١٩٨٥|ھۆکار=جیابوونەوە}}{{ھن}}{{ھاوسەرگیری|لوسیانا پێدرازا|٢٠٠٥}} |خەڵاتەکان = خاوەنی ١ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار]] (١٩٨٣) }} '''ڕۆبێرت سێڵدن دوڤاڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Robert Selden Duvall}}؛ ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣١ – ١٥ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>{{cite web |date=February 16, 2026 |author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |title=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |url=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |accessdate=February 16, 2026 |work=The Wrap |archive-date=February 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |url-status=live }}</ref> ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەرێکی ئەمەریکی بوو. دوڤاڵ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بۆ باشترین ئەکتەری پێدرا بۆ ڕۆڵەکەی لە فیلمی ''Tender Mercies'' لە ساڵی ١٩٨٣. ھەروەھا خاوەنی [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]] و [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی|خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی]] بوو. == ژیانی سەرەتایی == دوڤۆڵ لە سان دیێگۆ، [[کالیفۆرنیا]] لەدایکبووە، دایکی ناوی میلدرد ڤیرجینیا ھارت و باوکی ناوی ویلیام ھاوارد دوڤۆڵ بووە. لە ساڵی ١٩٥٣دا، لە زانکۆی پرنیسیپا دەرچووە. == ژیانی پیشەگەری == دوڤۆڵ یەکەم ڕۆڵی لەساڵی ١٩٦٢ بوو لە فیلمی ''To Kill A Mocking Bird''، دواتریش لە فیلمی ''کاپتن نیومان''یشدا دەرکەوت لەساڵی ١٩٦٣. یەکێک لە دیارترین دەرکەوتنەکانی دوڤۆڵ لە فیلمی ''[[سەرۆک خێزان (فیلم)|سەرۆک خێزان]]'' بوو لەساڵی ١٩٧٢، کە دواتر بەھۆیەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکاریش پاڵێورا. جگە لەمانەش، بەشداری لە فیلمی ''Apocalypse Now'' کردووە و لەوێشدا پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار. دوڤۆڵ بە یەکێک لە ئەفسانەکانی ھۆڵیوود دادەنرێت و ھەمیشە بە ئەکتەرە ڕۆح سووکەکە ناسراوە. {{کێ وتی}} == ژیانی تایبەتی == لەڕووی سیاسییەوە دوڤۆڵ باوەڕی بە [[لیبرالیزم]]ە. دوڤۆڵ لە ساڵی ١٩٦٤دا، باربرا بێنجامینی کردە ھاوسەری و دواتر لە ١٩٧٥ جیابوونەوە. لە ساڵی ١٩٨٢دا، گەیڵ یەنگی کردە ھاوسەر تاکو ١٩٨٥. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٥دا، لوسیانا پێدرازای کردە ھاوسەری و تاکو ئێستاش بەیەکەوەن. دوڤۆڵ ھیچ منداڵێکی نییە، و لە پلەینس، [[ڤیرجینیا]] نیشتەجێیە. == فیلمە دیارەکانی == دوڤۆڵ لە چەندەھا فیلمی دیاردا دەرکەوتووە، لەوانە: * ''To Kill A Mockingbird'' (١٩٦٢) * ''M*A*S*H'' (١٩٧٠) * [[سەرۆک خێزان (فیلم)|سەرۆک خێزان]] (١٩٧٢) * ''Tomorrow'' (١٩٧٢) * ''Apocalypse Now'' (١٩٧٩) * ''Colors'' (١٩٨٨) * ''The Apostle'' (١٩٩٧) * ''The Judge'' (٢٠١٤) == تۆمارە جیھانییەکان == لە ساڵی ٢٠١٥دا، لە تەمەنی ٨٤ ساڵی، دوڤۆڵ بووە پیرترین ئەکتەر کە پاڵێورابێت بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت بۆ ڕۆڵی باوکە پاڵمەر لە فیلمی ''The Judge''. == سەرچاوەکان == [https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Duval ویکی ئینگلیزی] {{خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|فیلم|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Robert Duvall}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:مەسیحییە ئەمریکییە زانستخوازەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ویلایەتی میریلاند]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ویلایەتی میریلاند]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە کورتەزنجیرەیەک یان فیلمێک]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سپیریتی سەربەخۆ بۆ باشترین ئەکتەری سەرەکیی پیاو]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی شانۆی نەیبەرھود پلەیھاوس]] [[پۆل:نمایشکردنی نایاب لەلایەن ئەکتەرە پیاوەکان لە ڕۆلی پشتگریکار لەسەر شاشە و براوەی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەران]] ggcip33tqwvq6lk3qoy0zfxdkpp15lt 0 125429 1579803 1579781 2026-05-01T12:00:35Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579803 wikitext text/x-wiki <!-- بۆ ئاسانکاری، باشترە ئەم وتارە بە دەستکاری دیداری دەستکاری بکرێت--> {{زانیاریدانی ئەلبوم | ناو = دەرگا کراوەکە | جۆر = ئەلبومی ستودیۆ | ھونەرمەند = [[ئێڤەنێسنس]] | وێنە = Theopendoor.jpg | بڵاوبوونەوە = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ | تۆماربوون = ئازاری ٢٠٠٦ – ئەیلوولی ٢٠٠٦ | چەشن = {{flatlist| <!---ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵ لەسەر کۆدەنگی بەکارھێنەرانە. --> * [[ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵ]] * [[سیمفۆنیک مێتاڵ]] * [[گۆتیک مێتاڵ]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.allmusic.com/album/the-open-door-mw0000445527 | سەردێڕ = ئێڤەنێسنس: دەرگا کراوەکە| ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ | نووسەر = ستیڤن تۆماس| ڕێکەوت = تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦| زمان = ئینگلیزی }}</ref> }} | ماوە = ٥٤:١٥ | بڵاوکەرەوە = [[تۆمارەکانی وایند-ئەپ|وایند-ئەپ]] | بەرھەمھێنەر = [[دەیڤ فۆرتمن]] | ئەلبومی پێشوو = ''[[ھەرشوێنێک جگە لە ماڵەوە]]''{{ھن}}(٢٠٠٤) | ئەم ئەلبومە = '''''دەرگا کراوەکە'''''{{ھن}}(٢٠٠٦) | ئەلبومی دواتر = ''[[ئێڤەنێسنس (ئەلبومی ئێڤەنێسنس)|ئێڤەنێسنس]]''{{ھن}}(٢٠١١) | زیاتر = {{تاکەگۆرانییەکان | ناو = دەرگا کراوەکە | جۆر = ستودیۆ | تاکەگۆرانی ١ = [[کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت]] | ڕێکەوتی تاکەگۆرانی ١ = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ | تاکەگۆرانی ٢ = [[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆم]] | ڕێکەوتی تاکەگۆرانی ٢ = یەکی کانوونی دووەم، ٢٠٠٧ | تاکەگۆرانی ٣ = [[قوربانیی شیرین]] | ڕێکەوتی تاکەگۆرانی ٣ = ٢٥ی ئایاری ٢٠٠٧ | تاکەگۆرانی ٤ = [[گود ئینەف]] | ڕێکەوتی تاکەگۆرانی ٤ = ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ }} }} '''دەرگا کراوەکە''' ({{بە ئینگلیزی|The Open Door}}) دووەم ئەلبومی گرووپی [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆک]]ی ئەمریکی [[ئێڤەنێسنس]]ە. بۆ یەکەم جار لە [[پۆڵەندا]] لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ بڵاوکرایەوە، لە ڕێگەی [[تۆمارەکانی وایند-ئەپ]]ەوە، و دواتریش لە زیاتر لە ٢٠ وڵات بڵاوکرایەوە لە جیھاندا. ڕۆژی بڵاوکردنەوەکە، کە بە ڕەسەنی ئازاری ٢٠٠٦ بوو، گۆڕدرا لەبەرئەوەی گیتارژەن [[تێری باڵسامۆ]] توشی سەکتەی [[مێشک]] ببوو، لەدەستدانی بەڕێوەبەرەکەی پێشوویان ھەروەھا جیابوونەوەی ھەردوو ئەندامی پێشوو [[ویڵ بۆید]] و [[بێن موودی]] لە گرووپەکە. ئەلبومەکە نیشانەی دەستپێکێکی نوێیە بۆ گرووپەکە، ھەروەھا مۆسیقای نوێ کراوەتە ئەلبومەکەوە وەک [[گۆتیک ڕۆک]]، [[سیمفۆنیک ڕۆک]] و [[مۆسیقای پۆپ|پاپ]] و ھەروەھا بەکارھێنانی [[کۆرۆس]] و [[گۆرانیوتن]]ی ئۆپێراتیکی لە ھەندێک لە گۆرانییەکاندا (وەک [[لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لەکریمۆسا]]) نووسینەوەی ئەلبومەکە زیاتر لە ١٨ مانگی پێچووە؛ زۆربەی گۆرانییەکان نوسراوەی دەستی [[ئەیمی لی]] و تێری باڵسامۆن، و ھەروەھا دەرھێنراون لەلایەن [[دەیڤ فۆرتمن]]. ئەلبومەکە بەگشتی پێداچوونەوەی باشی وەرگرتووە کە دەستخۆشیان ڕادەگیاند بۆ نووسینەوەی گۆرانییەکان و ھەروەھا ژەنینی ئامێرەکان لەگەڵ دەنگی لی، و ھەندێکیش ڕەخنەیان لێگرت بەھۆی گۆڕانی دەنگی گرووپەکە و دژی ئەلبومەکە وەستان بەھۆی جیاوازییەوە لەگەڵ یەکەمین ئەلبومی دەرکەوتنیان بەناوی ''کەوتوو''. ئەلبومەکە کاندید کرا لە ٥٠ھەمین [[خەڵاتی گرامی|خەڵاتەکانی گرامی]] بۆ ''باشترین پەخشی ھاردڕۆک'' بۆ تراکی ئەلبومەکەیان [[قوربانیی شیرین]]. ''دەرگا کراوەکە'' ژمارە یەکی بەدەستھێنا لە ''بیلبۆرد ٢٠٠'' بە زیاتر لە ٤٤٧٫٠٠٠ فرۆشەوە لە یەکەم ھەفتەی دەرچوونیدا. ئەلبومەکە پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا لە [[ئوسترالیا]]، [[ئەورووپا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[یۆنان]] لەگەڵ سویتزەرلاند؛ و مایەوە لە ''بیلبۆرد ٥'' لە زیاتر لە ٥٠ وڵات. ئەلبومەکە بڕوانامەی پلاتینی پێبەخشرا لەلایەن (پیشەسازی تۆمارکردنی کۆمەڵەی ئەمریکا) دوای مانگێک لە دەرچوونی، لەوکاتەوە زیاتر لە ٥ میلیۆن کۆپی لێ فرۆشراوە و لە زیاتر لە ٥٠ مارکێتی جیھانی بڕوانامەی پێ بەخشراوە. [[کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت]] بە دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە وەک یەکەمین [[تاکەگۆرانی]] ئەلبومەکە لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦؛ وەک تاکێکی سیدی بڵاوکرایەوە لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦. گۆرانییەکە ژمارە ١٠ی ''بیلبۆرد ھۆت ١٠٠''ی بەرکەوت و لە ٢٠ چارتی تری ناوخۆییش مایەوە. [[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆم]] وەک دووەم تاکی ئەلبومەکە بڵاوکرایەوە لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧، و [[قوربانیی شیرین]]یش وەک سێھەم تاک لە ٥ی ئایاری ٢٠٠٧، [[گود ئینەف]]یش وەک چوارەم تاک بڵاوکرایەوە، بەڵام شکستی ھێنا لە سەرکەوتن بەسەر ھیچ کامێک لە چارتەکاندا. دەرگا کراوەکە لە دوو گەشتدا سپۆنسەری کراوە، ''گەشتی دەرگا کراوەکە'' و دواتر ''گەشتی ئێڤەنێسێنس''. __TOC__ == پاشبنەما، ناونیشان و کارە ھونەرییەکان == {{quote box|width=25%|quote= «ھەست دەکەم لەگەڵ ''کەوتوو''، لە زۆرێک لەو گۆرانیانەدا ھەوڵی ئەوەم دەدا کە خۆم بسەلمێنم و دەنگی خۆمان و گرووپەکە دابمەزرێنم. گیرم خواردبوو لەنێو ھەستێکدا بەشێوازێک. بەڵام لەگەڵ تۆمارە نوێکەدا، لەگەڵ ھەمووشتێکدا ڕۆیشتم. لەوە ناترسم ھەندێک جار خۆشبەخت بم، و پێموایە ھەندێک ساتی تێدایە لە ئەلبومەکە لەگەڵ ئەو ھەستانە، کە زۆر جوان و خۆشە، لەجیاتی جاری پێشوو، کە وام ھەست دەکرد کە تەنیا بەشێک لەخۆم دەردەبڕم. ئەم تۆمارەیان من بە تەواوی لەباوەش دەگرێت.» –[[ئەیمی لی]] لەکاتی باسکردنی دەرگا کراوەکە لەگەڵ میوزیک تیڤی.<ref name="ev3579"/>}} لەکاتی چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ میوزیک تیڤی، لی وتی کە [[ئێڤەنێسنس]] دەستدەکات بە نووسینی ئەلبومەکە لە نیسانی ٢٠٠٤ لەدوای کۆتایی ھاتنی گەشتەکەی کەوتوو. ئەو ڕایگەیاند کە شتێکی مەحاڵە لەکاتی گەشتەکەدا بنووسیتەوە و «ھەموومان دەگەڕێینەوە بۆ ماڵەکانی خۆمان بۆئەوەی بنووسینەوە.»<ref name="ev3579">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.mtv.com/news/articles/1529541/evanescence-return-with-open-door.jhtm | سەردێڕ = ئەیمی لی دەڵێت بەرھەمە نوێکەی ئێڤەنێسنس بە ھەستترە| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئابی ٢٠١١ | نووسەر = کریس ھاریس| ڕێکەوت = ٢٦ی ئابی ٢٠٠٦ | بڵاوکەرەوە = میوزیک تیڤی نیوز | زمان = ئینگلیزی}}</ref> ئەوەشی ڕاگەیاند کە گرووپەکە ھەموویان کۆدەبنەوە بۆ تۆمارکردنی ئەلبومەکە.<ref name="ev3579"/> ئەیمی لی لەبارەی ئەلبومەکەوە بە گوێگرانی وت لە ماڵپەڕێکی نافەرمی ئێڤەنێسێنس، ئیڤبۆرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.mtv.com/news/1536329/evanescence-lose-bassist-amy-lee-vows-to-stay-on-schedule/ | سەردێڕ =ئێڤەنێسنس بەیسژەنەکەیان لەدەست دەدەن، ئەیمی لی دڵنیا دەکاتەوە کە ڕێکەوتی گەشتەکەیان ناگۆڕن | ڕێکەوتی سەردان =٢٠ی ئابی ٢٠٠٨ | نووسەر =ھاریس، کریس | ڕێکەوت =١٤ی تەممووزی ٢٠٠٦ | بەرھەم =میوزیک تیڤی نیوز | بڵاوکەرەوە =میوزیک تیڤی نێتۆرکز | زمان = ئینگلیزی}}</ref> ئەلبومەکە بە خاوی بەرھەم ھات لەبەر ئارەزووەکەی لی بۆ زیادکردنی کاری ھونەری و پەلە نەکردن لە بەرھەمھێناندا، لەپاڵ چەند ڕوداوێکیشدا کە بوونە ھۆی دواخستنی ئەلبومەکە، لەوانە ڕوداوەکەی بەسەر [[تێری باڵسامۆ]]دا ھات، جیابوونەوەی [[بێن موودی]] و [[ویڵ بۆید]] و لەدەستدانی بەڕێوەبەرەکەی پێشوویان.<ref name="ev3579"/><ref name="ndoe468">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://jam.canoe.com/Music/Artists/E/Evanescence/2006/10/03/1941837.html | سەردێڕ = دەرگای نوێ کراوەتەوە بۆ ئەیمی لی| ڕێکەوتی سەردان =٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | نووسەر = ود، شێری | ڕێکەوت =٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =جام! | بڵاوکەرەوە =سەن میدیا | زمان = ئینگلیزی}}</ref> لی ڕایگەیاند کە ئەلبومەکە لە نیسانی ٢٠٠٦دا تەواو دەبێت، بەڵام ڕۆژی بڵاوکردنەوەکە دیسان دواخرا چونکە کۆمپانیای تۆمارکردنی وایند-ئەپ دەیویست «کەمێک گۆڕانکاری بکات لەو تاکەی کە بەڕێوە بوو»، ''[[کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت]].''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://web.archive.org/web/20060216182122/http://evboard.com/showpost.php?p=806385 | سەردێڕ =ئیڤبۆرد – ئەلبومەکەم خۆشدەوێت :) | نووسەر = ئەیمی لی | ڕێکەوت =٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =ئیڤبۆرد| ناونیشانی ئەرشیڤ =http://www.evboard.com/806385-post1.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =١٦ی شوباتی ٢٠٠٦| زمان = ئینگلیزی}}</ref> لە کاتی باسکردنی بەرھەمھێنان و ھاندان بۆ ئەلبومەکە لی وتی: {{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھەموو ئەو شتانەی کە ڕوویاندا ھاندەر بوون، لەبەرئەوەی خەمباربوون. بەڵام بۆ من بەلایەنی کەمەوە، کاتێک زۆر دڵمان ناخۆش دەبێت و بەدیوارد دەدەین و ھەمووشتێک ھەرایە، ئەوە وا لە مۆسیقاکە دەکات ئەوەندەی تر باشتر بێت، لەبەرئەوەی پاشنت دەبێت—ھەرچەندە نێگەتیڤیش بێت. ئەوە لەڕاستیدا ھەندێک جار باشترە.|<ref name="ev3579"/>}} لەکاتێکدا کە پرسیاری لێکرا کە جیاوازی ئەلبومەکە لەڕوی باگراوندەوە چییە بەراورد بە کەوتوو، لی وتی «ھەموو ئەو ڕووداوە قورس و نێگەتیڤیانەی کە ڕوویانداوە.» ئەلبومەکە وێنەی گشتی گرووپەکەی نەشێواند، بەڵام کەمتر خەمبار بوو. لەجیاتی ئەوەی لە «شتە قورسەکاندا» بکەوێت، دەگەڕێت بۆ خۆشبەختی و ئەنجامی کێشەکان.<ref name="6573uwi">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان= https://books.google.mk/books?id=BQ4EAAAAMBAJ&pg=PA34&dq=evanescence+the+open+door&hl=en&sa=X&ei=CUB_T-TVEo7KtAbxuN2nBA&redir_esc=y#v=onepage&q=evanescence%20the%20open%20door&f=false | سەردێڕ =بەرەو کراوە فراوانەکە | ڕێکەوتی سەردان =٦ی نیسانی ٢٠١٢ | نووسەر =کۆنیف، تەمارا | ڕێکەوت =١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ | بەرھەم =بیلبۆرد | بڵاوکەرەوە = پرۆمۆتیس گڵۆباڵ میدیا| پەڕە =ڤۆلیوومی ١١٨، دەقی ٣٧ | زمان = ئینگلیزی}}</ref> [[پەڕگە:ToD.png|وێنۆک|لۆگۆی ئەلبومی دەرگا کراوەکە|ڕاست]] لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ میوزیک تیڤی، ئەیمی لی لەبارەی ناونیشانی ئەلبومەکەوە وتی: {{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھەست دەکەم کە توانای ئەوەم ھەیە زۆر شت بکەم کە پێشووتر نەم دەتوانی بیکەم، لەبەر چەند ھۆکارێک. دەرگای زۆر لە ژیانمدا کراوەتەوە—نەک ھەر لەو کاتەوەی کە ھەمووشتێک بەسەر ئێمەدا ھاتووە.|<ref name="bbw2719">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.mtv.com/news/1537409/amy-lee-isnt-afraid-big-bad-wolf/ | سەردێڕ =ئەیمی لی لە گورگە گەورە خراپەکەی ''سۆبەر'' ناترسێت | ڕێکەوتی سەردان =٢١ی حوزەیرانی ٢٠١١ | نووسەر =ھاریس، کریس | ڕێکەوت = ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٦| بەرھەم =میوزیک تیڤی نیوز | بڵاوکەرەوە =میوزیک تیڤی نێتۆرک|زمان = ئینگلیزی}}</ref>}} ھەروەھا لی وتی کە گرووپەکە «دەرگاکانیان شکاندووە» و ھەوڵیانداوە شتی نوێ بکەن، ئەویش ھاندەرێکی تر بووە بۆ ناونیشانەکە. وێنەی سەر ئەلبومەکە لی پیشان دەدات لەبەردەم دەرگایەکی کراوەدا. ''دەین پرۆکۆفیڤ''ی پۆپماتەرس دەستخۆشی لە کاری ھونەری سەر ئەلبومە کرد، ناوی برد بە «پارچەیەکی ''گۆتیکی''تر.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.popmatters.com/review/149762-evanescence-evanescence/ | سەردێڕ = ئێڤەنێسنس: ئەلبومی ئێڤەنێسنس| ڕێکەوتی سەردان =٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر =پرۆکۆڤیڤ، دەین | ڕێکەوت =١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | بەرھەم =پۆپ ماتەرس}}</ref> == نووسین و تۆمارکردن == نووسینی ''دەرگا کراوەکە'' ١٨ مانگی پێچووە. گۆرانییە نوێکان لەلایەن ئەیمی لی و تێری باڵسامۆ نوسراونەتەوە.<ref name="thnewEv94">ڕیچارد ٢٠٠٦، دەرگایەکی نوێ دەکرێتەوە بۆ ئەیمی لی، بەشی دووەم</ref> لی [[وەک تۆ]]، [[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆم]] و [[گود ئینەف]]ی بەتەنیا نووسیوە و گۆرانی ''ھەموو ئەوانەی بۆیان دەژیم''ی لەگەڵ گیتارژەنی پێشوو [[جان لێکامت]] نووسیوە.<ref name="TOD35799">''دەرگا کراوەکە''، (تێبینییەکانی سەر ئەلبوم). [[تۆمارەکانی وایند-ئەپ]]. ٢٠٠٦</ref> لی وتی دوای جیابوونەوەکەی موودی ئەو کەسی نەبووە پشتی بگرێت لە کاتی نووسینەوەدا و باڵسامۆ یارمەتی ئەوی داوە و پاڵنەری بووە کارێک بکات کە نەیتوانیوە لەگەڵ موودی بیکات. لی وتی «ئەو نووسەرێکی باشە، و وەک ئەوە وابوو ئێمە ھەر چێژمان لەو کارە وەردەگرت کە دەمانکرد. وەک ئەوە وابوو بڵێین 'با بۆستین لە وەرگرتنی شتەکان زۆر بە فەرمی و خۆشی لێ ببینین.' و زۆر گۆرانیمان نووسی کە خۆشم دەوێن.»<ref name="ev3579"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.mtv.com/news/1493917/evanescences-new-sound-is-reminiscent-of-evanescence/ | سەردێڕ =دەنگە نوێکەی ئێڤەنێسنس | ڕێکەوتی سەردان =٣ی ئابی ٢٠١١ | نووسەر =جۆو دیئانجیلۆ | ڕێکەوت =١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ | ناونیشانی ئەرشیڤ =https://web.archive.org/web/20190305112216/http://www.mtv.com/news/1493917/evanescences-new-sound-is-reminiscent-of-evanescence/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئازاری ٢٠١٩ | زمان =ئینگلیزی | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لی بە ''خۆرەکە''ی وت کە «نووسینەوەی باڵسامۆ بۆ بەشی گیتارەکان بە شێوازێک تاریکە، و ئەمەش شتێکی زۆر باشە چونکە ڕێک دەکەوێت لەگەڵ ئەوەی کە ئێمە دەیکەین. ئەو بەڕاستی ھەوڵی دەدا شتێک دروست بکات بۆیە ھەردووکمان پێکەوە دەنگە نوێکەی ئێڤەنێسنسمان دۆزییەوە. نووسینەوە لەگەڵ ''تێری''دا تاقیکردنەوەیەکی دەگمەن بوو لەژیانم چونکە پێشووتر ھەرگیز دانەنیشتووم گۆرانی بنوسم لەگەڵ کەسێک بەبێ ئەوەی خەمی ئەوەم نەبێت چی دەڵێن لەبارەیەوە.»<ref name="evth173"/> ئەو وتی نووسینەوەی ئەلبومەکە سەخت بووە و ئەو ھاتە دەرەوە بە ھەستێکی ئارامەوە. لەکاتێکدا کە ھاوڕێی نووسینەوەکەی بۆ «پلەیەکی تر بەرزی کردەوە و ھانی دا کاری گەورەتر بکات و بەدوای ئەگەری گەورەتردا بگەڕێت»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.billboard.com/articles/news/58625/evanescence-opens-up-on-new-album | سەردێڕ =ئێڤەنێسنس دەکرێتەوە لەسەر ئەلبومە نوێکەیان | ڕێکەوتی سەردان =٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | بەرھەم = بیلبۆرد| بڵاوکەرەوە =پرۆمیتیس گڵۆباڵ میدیا |زمان = ئینگلیزی}}</ref> ئەو وتی کە ئەوە تەنیا دەربارەی نووسینەوەی «گۆرانی باش» بووە.<ref name="6573uwi"/> {{Quote box|width=30%|align=left|quote= «گۆرانییەکان لەو ھەستانەوە دێن کە پێویستە خۆمیان لێ دەرباز بدەم، ئەو شتانەی لێیان تێناگەم. [...] من ھەوڵی ئەوە دەدەم لە واتای ژیان تێبگەم، وێنە گەورەکە. ئێمە چی دەکەین لێرە، سوودی من چییە؟ [...] من کەسێکی زۆر بەسۆزم. گۆرانییەکان لە ھەموو شوێنێکن، لە سەرەوە و خوارەوە. لەبەر ئەوەی من ئاوام.» –ئەیمی لی لەکاتی باسکردنی دەرگا کراوەکە بۆ ''خۆرەکە''.<ref name="evth173">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/sftw/article66069.ece | سەردێڕ = ئەیمی لی: من چارەسەرکەری خۆمم| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر = زە سەن| ڕێکەوت = ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بڵاوکەرەوە = نیوز ئینتەرناشناڵ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141101031910/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/sftw/article66069.ece| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| زمان = ئینگلیزی}}</ref>}} ئەلبومەکە لە ''ڕێکۆرد پلانت ستودیۆس'' تۆمارکراوە لە لۆس ئەنجەلەس، کالیفۆرنیا،<ref name="TOD35799"/> و دەرھێنراوە لەلایەن [[دەیڤ فۆرتمن]] لە تۆمەرگەی ئۆشن وەی. جێریمی پارکەر وەک ئەندازیاری دەنگی کاری لەسەر ئەلبومەکە کردووە و مایک ھیو لەگەڵ ویزلی سیدمان دوو ئەندازیاری زیادە بوون، تێد جێنسن تۆمارەکەی ماستەر کرد لە ستێرلین ساوندی نیو یۆرک.<ref name="TOD35799"/> ڕێکخستنە دەنگییەکان لەلایەن ئەیمی لییەوە تەواوکراوە و تۆمارکراوە لە ''کاپیتۆل ستودیۆس''، لە ھۆڵیوودی کالیفۆرنیا. ئامێرە تەلەکان و کوایەرەکان لە تۆمەرگەیەکی کۆن تۆمارکراون لە نزیک سیاتڵ، واشینتن.<ref name="TOD35799"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.nme.com/news/music/evanescence-20-1318101 | سەردێڕ =ئێڤەنێسنس گەورە دەبێت | ڕێکەوتی سەردان =٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | ڕێکەوت =٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٦ | بەرھەم =نیو میوزیکڵ ئێکسپرێس | بڵاوکەرەوە =IPC میدیا |زمان = ئینگلیزی}}</ref> دیجەی لیزاڵ ھەموو گۆرانییەکانی سەر ئەلبومەکەی پرۆگرام کردووە، جان لێکامت پڕۆگرامەرێکی زیادە بوو بۆ ھەردوو گۆرانییەکان ''کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت'' لەگەڵ ''ھەموو ئەوانەی بۆیان دەژیم''. دەیڤڵ کامبڵ ڕێکخستنە ئۆرکێستراکانی کردووە، کە لەلایەن ''سیاتڵمیوزیک''ەوە ژەندران.<ref name="TOD35799"/> === شێوازی مۆسیقا === {{Double image|right|Björk - Hurricane Festival.jpg|176|Beth Gibbons - Portishead - Roskilde Festival 2011 - Orange Scene.jpg|195|ئەیمی لی ئاماژەی بەوە داوە کە [[بیۆرک]] (''چەپ'')، پۆرتسھێد و گۆرانیبێژی سەرەکی بێت گیبنس (''ڕاست'') کاریان کردووەتە سەر ''دەرگا کراوەکە''.}} لی بە ''ڕۆڵین ستۆن''ی وت کە ئەلبومەکە «شەبەنگێک لە تاریکی، شتی ترسناک و ھەست دەبێت.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://web.archive.org/web/20081207002518/http://www.rollingstone.com/artists/evanescence/articles/story/10129488/the_new_evanescence_open_the_door | سەردێڕ =ئێڤەنێسنسە نوێکە دەرگاکە دەکەنەوە | ڕێکەوتی سەردان = ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | نووسەر = ستیڤ باڵتن| ڕێکەوت = ٢٦ی نیسانی ٢٠٠٦ | بەرھەم =ڕۆڵین ستۆن | بڵاوکەرەوە =وێنەر میدیا | ناونیشانی ئەرشیڤ =http://www.rollingstone.com/music/artists/evanescence/articles/story/10129488/the_new_evanescence_open_the_door | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ | زمان = ئینگلیزی}}</ref> ئەو بە ''واشینتن پۆست''ی وت: <blockquote>من تەنیا ویستم کارێکی جیاواز بکەم و شتێکی جیاواز بەرھەم بھێنم. لە دڵی کارەکەوە، ئەزانم کە ئەو ھێشتا ئێڤەنێسنسە و ھێشتا منیشم، بەڵام داڕشتنی زۆر خۆشتر بوو. زۆر ڕێگەی نوێمان بۆ گرتەبەر لەجیاتی ئەوەی ھەر بەھەمان شێوەی جاران بیھێڵینەوە و ھەر ھەمان یاساکان بەکاربھێنین. وابزانم ئەوە پێگەیشتووتر و ئازاترە؛ وەک ئەوە وایە ئامێرەکان ھەموویان بەڕاستی دەڕۆن پێکەوە، پیانۆ و گیتار و دەنگەکان چونکە ھەموویان پێکەوە نووسراون – ئەوان لێک دەئاڵێن؛ و بێگوومان تایبەتترە. بەلایەنی کەمەوە بۆ من، لەبەر ئەوەی من لەوێ بووم، زۆر خۆش دەردەکەوێت لەبەرئەوەی من خۆشیم دەبینی<ref name="thnewEv94"/></blockquote> لە چاوپێکەوتنێک لەگەڵ [[میوزیک تیڤی]] نیوز، لی ڕایگەیاند کە ئەو پاڵی بە سنوورەکانی خۆیەوە ناوە، شتی کردووە کە ئازایەتی ئەوەی نەبووە بیکات لەکاتی بەرھەمھێنانی ''کەوتوو''.<ref name="bbw2719"/> ئەو بە ''خۆرەکە''ی وت کە بابەتی سەرەکی ئەلبومەکە ئازادی و ژیانی تایبەتی خۆی بووە.<ref name="evth173"/> نووسینەکان باس لەوە دەکەن کە «ئەوکاتە چی ڕوویان دەدا» لە ژیانیدا و لە ھەمان کاتیشدا «کارە خۆش و تاقیکردنەوەکانی» کە گرووپەکە ئەنجامیان داوە لە ''دەرگا کراوەکە'' دەگێڕێتەوە.<ref name="nopressure56">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.billboard.com/articles/news/57408/evanescence-feeling-no-pressure-on-new-album | سەردێڕ = ئێڤەنێسنس ھەست بە قورسایی ناکەن لەگەڵ ئەلبومە نوێکەیاندا| ڕێکەوتی سەردان =٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | بەرھەم =بیلبۆرد | بڵاوکەرەوە =پرۆمیتیس یونیڤێرساڵ گرووپ |زمان = ئینگلیزی}}</ref> لی بە «زۆر تاریک» پێناسەی گۆرانییەکانی ئەلبومەکەی کرد، و وتی کە پیشانت دەدات کە چۆن کاتە سەختەکان تێپەڕ بکەیت لە ژیاندا.<ref name="bbw2719"/> کاتێک کە گۆرانییەکانی بەرھەمەکەی بەراورد بە ئەلبومی پێشوویان، کەوتوو کرد، لی وتی «[...] ئەوان زۆر جیاوازن. [[کۆرد (مۆسیقا)|کۆردەکان]] ھێشتا ھەر لەوێن، بەڵام ڤێرژنێکی پێگەیشتوانەترە.»<ref name="bbw2719"/> ئەو ئەوەشی وت کە ئامانجی ئەوە بووە کە تۆمارکراوێک بەرھەم بھێنێت کە لە کەوتووی خۆشتر بوێت، لەجیاتی ئەوەی کە لەبەر ھەمان پێکھاتە بگرێتەوە کە سەرکەوتنی بە ئەلبومی پێشوویان ھێنا.<ref name="nopressure56"/> وەک لە گۆرانی [[لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لەکریمۆسا]]دا دەردەکەوێت، ئەو چەند کارێکی [[مۆسیقای کلاسیک]]ی تێکەڵ کردووە لەگەڵ چەند پێکھاتەیەکی نوێی تر.<ref name="ndoe468"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://jam.canoe.ca/Music/Artists/E/Evanescence/2007/01/08/3235201.html | سەردێڕ =ئەیمی لی ڕۆحە ھوونەرییەکەی لەباوەش دەگرێت | ڕێکەوتی سەردان =٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر = دێنیس ئارمسترۆنگ | ڕێکەوت = ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧| بەرھەم =جام! | بڵاوکەرەوە =میدیای سەن |زمان = ئینگلیزی}}</ref> دەنگی ئەلبومەکە بە کارەکانی پۆرتسھێد و بیۆرک ھاندراوە.<ref name="rhpin362">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://articles.latimes.com/2006/oct/01/entertainment/ca-evanescence1 | سەردێڕ =''ڕۆکس ھارد پلەیس'' -- پرسیار لە ئێڤەنێسنس بکە | ڕێکەوتی سەردان =٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر =ئان پاوەرز | ڕێکەوت =١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =لۆس ئەینجڵس تایمز | بڵاوکەرەوە =کۆمپانیای تریبیون |زمان = ئینگلیزی}}</ref> دەنگی پشتینەی ھەردوو گۆرانی «ئەستێرەکەت» و «[[لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لەکریمۆسا]]» لەلایەن [[کۆرۆس|کۆرۆسی میلینیوم]] تۆمارکراون، ھەمان کۆرۆس کە لەسەر چەند گۆرانییەکی ئەلبومی کەوتوو کاریان کردووە.<ref name="TOD35799"/> ''ڕیچارد ھارینگتن''ی واشینتن پۆست وتی کە ئەلبومەکە پێکھاتووە لە گۆرانی [[گۆتیک ڕۆک]] و ھۆنراوەی «ھەڵھێنان» لەگەڵ دەنگی لی بە ھاوەڵێتی پیانۆ، [[ئامێری تەلدار]] و کۆرۆس.<ref name="thnewEv94"/> ئەو [[چەشنی مۆسیقا|چەشنە مۆسیقایانەی تر]] کە ئەلبومەکەی پێناسراون پێکھاتوون لە [[مۆسیقای ھێڤی مێتاڵ|ھێڤی مێتاڵ]]، [[ئۆپێرا]] و [[مۆسیقای پاپ]].<ref name="blitev17">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://web.archive.org/web/20120523193315/http://articles.nydailynews.com/2006-10-01/entertainment/18345356_1_band-songs-brandon-flowers/2 | سەردێڕ =تەقینەوە بەناو شارۆچکەدا | ڕێکەوتی سەردان =٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر =جیم فاربەر | ڕێکەوت =١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =دەیڵی نیوز | بڵاوکەرەوە =دەیڵی نیوز | ناونیشانی ئەرشیڤ =http://articles.nydailynews.com/2006-10-01/entertainment/18345356_1_band-songs-brandon-flowers/2 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٢٣ی ئایاری ٢٠١٢ | زمان = ئینگلیزی}}</ref> جیم فاربەری دەیڵی نیوز ڕایگەیاند، «مۆسیقاکەی ئێڤەنێسنس، دووبارە، مێتاڵ نییە. (مەگەر پێتوابێتی کە گرووپی ''کرید'' پاڵێوراوە). ھەروەک چۆن پۆپیش نییە (بەلایەنی کەمەوە ئێستا نا کە پاڵی بە [[ڕیتم و بلوز]]ەوە داوەتەوە). بەڵام ئەنجامی بەرھەمەکە بەدیلێکە بۆ ھەمووشتێکی تر کە ھەیە.» (واتە ئەلبومەکە ھەمەڕەنگە)<ref name="blitev17"/> فاربەر زیاتر لەسەر ئەلبومەکە قسەی کردوو وتی کە ئەو لێکچوونی بەدی کردووە لە گۆرانییەکانی ئەلبومەکە و کارەکانی [[ماریا کێری]]، سارا برایتمان، [[نیکڵباک]] و ئانی ھاسڵام.<ref name="blitev17"/> ''زە سیدنی مۆرنین ھێراڵد'' ھەستی بەوە کردووە کە «دەنگی [[سیمفۆنیک مێتاڵ]]ی گرووپەکە و نووسینە دڵ-تاریکەکانیان لەھەموو جارەکانی تر خەمناکتر بووە.»<ref name="amygto36279">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.smh.com.au/news/music/amy-lee-gets-it-off-her-chest/2006/10/15/1160850802401.html?page=fullpage#contentSwap1| سەردێڕ =ئەیمی لی لەسەر سنگی نایھێڵێت | ڕێکەوتی سەردان =٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | ڕێکەوت =١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =زە سیدنی مۆرنین ھێراڵد | بڵاوکەرەوە =میدیای فەیرفاکس |زمان = ئینگلیزی}}</ref> ئانا پاوەرزی ''لۆس ئەنجیلەس تایمز'' بە ئەلبومەکەی وت «زۆر پۆپە بۆ ھەندێکیان و زۆر قورسە بۆ ھەندێکی تر»، لەکاتێکدا پێناسەی لیریک و نووسینەوەکانی کرد بە «گەنج و ڕژد و ھەندێکجاریش ڕوون.»<ref name="rhpin362"/> لەکاتی ھەڵسەنگاندنی ئەلبومەکە، جان داڵانی ''ئینتەرتەینمێنت ویکڵی'' وتی «مۆسیقاکە ھێشتا ھەمان گیتارژەنینی چەنکا-چەنکایە، ھەموو ئامێرەکان لە سێرڤزی دەنگە ئۆپێراتیکییەکەی لیدان.»<ref name="jdtod271"/> سارا ڕۆدمانی ''زە بۆستن گڵۆب'' وتی گۆرانییەکانی ئەلبومەکە لە گۆرانی [[بمھێنە بۆ ژیان]] و [[ژێرکەوتن (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|ژێرکەوتن]] (٢٠٠٣) دەچن، لەگەڵ «تێکەڵەیەک لە دەنگە سۆپرانۆکەی لی، پیانۆ و گیتاری سەخت.»<ref name="srontod3829">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.boston.com/ae/music/cd_reviews/articles/2006/10/03/for_evanescence_black_is_the_new_black/?camp=pm | سەردێڕ =بۆ ئێڤەنێسنس، ڕەش ڕەشە نوێکەیە | ڕێکەوتی سەردان =١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | نووسەر =سارا ڕۆدمان | ڕێکەوت =٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =زە بۆستن گڵۆب | بڵاوکەرەوە =کۆمپانیای نیو یۆرک تامز |زمان = ئینگلیزی}}</ref> ڕۆب شێفڵدی ''ڕۆڵین ستۆن'' دەنگی لی بەراورد کرد بە «شۆڵدەر-پات بێڵتەرز» ی ١٩٨٠، ''پات بێناتار'' و ئان ویڵسن.<ref name="rshtod3892"/> ئاندرێ فاریاسی ''کریستیانێتی تودەی'' وتی کە ئەلبومەکە «درێژەیەکە لەو کارەی کە پێشووتر گرووپەکە کردووێتی.»<ref name="fr200678">فاریاس ٢٠٠٦. دەرگا کراوەکە، بەشی یەک.</ref> ''بیلبۆرد'' وتی کە ئێڤەنێسنس «دڵئێشەکەی [لی]یان دووبارە وەرگێڕاوەوەتە سەر تۆمارکراوێکی سەرکەوتووی تر لە مۆسیقای مێلۆدراماتیکی گۆت/ئیندەستریاڵ، لەگەڵ بەکارھێنانی مۆسیقای پێشکەوتوو لەگەڵ کلاسیکی.»<ref name="gtod272">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://books.google.mk/books?id=_A4EAAAAMBAJ&pg=PA37&dq=evanescence+the+open+door&hl=en&sa=X&ei=ozhnT7v7JfT1sQLmi922Dw&redir_esc=y#v=onepage&q=evanescence%20the%20open%20door&f=false | سەردێڕ =پێداچوونەوەی ئەلبومەکان – ئێڤەنێسنس، دەرگا کراوەکە | ڕێکەوتی سەردان =١٩ی ئازاری ٢٠١٢ | نووسەر = G | ڕێکەوت =٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ | بەرھەم =بیلبۆرد | بڵاوکەرەوە =پرۆمۆتیس گڵۆباڵ میدیا |پەڕە= پەڕەی ٣٧ |زمان = ئینگلیزی}}</ref> === گۆرانی و ھۆنراوەکان === [[پەڕگە:Evanescence concert - Amy Lee - 2006.JPG|وێنۆک|ئەیمی لی لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٦دا|150px]] [[قوربانیی شیرین]]، یەکەم گۆرانی و تاکەگۆرانی ئەلبومەکە، بەپێی ئێد تامسنی [[ئای جی ئێن|IGN]] «گیتاری گرمەگرم» و بەشێکی [[ئامێری تەلدار]]ی تێدایە.<ref name=etoignonev1778/> چیرۆکی سەرەکی گۆرانییەکە چاکبوونەوەیە لە پەیوەندییەکی بەئازار، ھەمان شت کە ھانی ھەموو گۆرانییەکانی سەر ''[[کەوتوو]]''ی داوە.<ref name="evalee3728">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://web.archive.org/web/20120423193504/http://www.vh1.com/news/articles/1540914/story.jhtml | سەردێڕ =ئێڤەنێسنس: ئەیمی لی گۆرانییە نوێکان ڕووندەکاتەوە | ڕێکەوتی سەردان =٢٥ی ئازاری ٢٠٠٧ | ڕێکەوت =٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ |نووسەر= سی. بۆتێملی| بەرھەم =VH1 | بڵاوکەرەوە =ڤیاکۆم | ناونیشانی ئەرشیڤ =http://www.vh1.com/news/articles/1540914/story.jhtml | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٢٣ی نیسانی ٢٠١٢| زمان = ئینگلیزی}}</ref><ref>ڕیسمان برایەن (تشرینی دووەم، ٢٠٠٦). ئێسێنسی ئێڤەنێسنس. ''مێتاڵئێج''. '''٥٢''' (١١): ٥–١٠</ref> جۆردان ڕیمەری ''دەیڵی پراینستۆنیان'' و ڕۆب شێفیڵدی ''ڕۆڵین ستۆن'' وتیان کە گۆرانییەکە لەبارەی ئەندامی پێشووی ئێڤەنێسنس و ھاوڕێی کۆنی [[ئەیمی لی]]، [[بێن موودی]] نووسراوەتە.<ref name=rshtod3892/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://web.archive.org/web/20120606143259/http://www.dailyprincetonian.com/2006/11/09/16482/ | سەردێڕ =ئەلبومە نوێکەی ئێڤەنێسنس ئیسقانێکی ڕووتە و دڵی نییە| ڕێکەوتی سەردان =٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر =جۆردان ڕیمەر | ڕێکەوت =٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =زە دەیڵی پرینستۆنیان | ناونیشانی ئەرشیڤ =http://www.dailyprincetonian.com/article/2006/11/16482/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢| زمان = ئینگلیزی}}</ref> ''[[کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت]]'' گۆرانییەکی ڕۆکە کە بە پیانۆ باڵاد دەست پێ دەکات پێش ئەوەی بەخێرایی ببێت بە گۆرانییەکی [[ئاڵتەرنەتڤ مێتاڵ]] کە کەرەستەکانی [[نیو مێتاڵ]]، سیمفۆنیک ڕۆک و [[مۆسیقای پۆپ|پاپ]] بەکاردەھێنێت.<ref name="kncdofev75839">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.nytimes.com/2006/10/02/arts/music/02choi.html?ref=music&pagewanted=all | سەردێڕ =سیدی نوێ | ڕێکەوتی سەردان =٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر =سانێ کێلێفا | ڕێکەوت =٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم = [[نیویۆرک تایمز|زە نیویۆرک تایمز]] | بڵاوکەرەوە = [[نیویۆرک تایمز|کۆمپانیای زە نیویۆرک تایمز]]| زمان = ئینگلیزی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.nytimes.com/2006/08/03/arts/music/03sann.html | سەردێڕ =ئێڤەنێسنس و کلێرس ئامادەن بۆ ئینکۆرەکەیان | ڕێکەوتی سەردان =٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر =سانێ کێلێفا | ڕێکەوت =٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم = [[نیویۆرک تایمز|زە نیویۆرک تایمز]] | بڵاوکەرەوە = [[نیویۆرک تایمز|کۆمپانیای زە نیویۆرک تایمز]]| زمان = ئینگلیزی}}</ref> لی وتی کە گۆرانییەکەی لەبارەی خۆشەویستی پێشووی، شۆن مۆرگان نووسیوەتە، کە ئەندام و گۆرانیبێژی گرووپی [[ئەفریقای باشوور|ئەفریقی باشوور]]ە بەناوی [[سیزەر]].<ref name=evalee3728/> گۆرانییەکە بە «سروودی کچان» ناسراوە و وەسف دەکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.spin.com/2011/10/tough-questions-evanescences-amy-lee/ | زمان = ئینگلیزی |سەردێڕ =پرسیاری سەخت بۆ ئەیمی لیی ئێڤەنێسنس | ڕێکەوتی سەردان =٢١ی ئەیلوولی ٢٠١١ | نووسەر =کامیلی دۆدیرۆ | ڕێکەوت =١١ی ئەیلوولی ٢٠١١ | بەرھەم =سپین | بڵاوکەرەوە =میدیای سپین}}</ref> کەسایەتی گۆرانییەکە [ئەیمی لی] لە گۆرانییەکەدا باس لەوە دەکات و ئەو ھۆکارانە ڕووندەکاتەوە کە وا دەکات کە پەیوەندییەکە سەرکەوتوو نەبێت<ref name="srngevtod3829">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.stornowaygazette.co.uk/news/the-open-door-evanescence-1-116426 | سەردێڕ =ئێڤەنێسنس – دەرگا کراوەکە | ڕێکەوتی سەردان =٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | ڕێکەوت =٣ی ئابی ٢٠٠٦ | بەرھەم =ستۆرنۆوەی گازێت | زمان =ئینگلیزی | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | ناونیشانی ئەرشیڤ =https://web.archive.org/web/20111001011826/http://www.stornowaygazette.co.uk/lifestyle/lifestyle-leisure/the_open_door_evanescence_1_116426 | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بە وتەکانی وەک «بۆ من مەگری… ئەگەر منت خۆشبوویستایە، ئەوا لێرە دەبوویت لەگەڵم / چۆن من توانیم بەھەشت بسووتێنم… چۆن توانیم؟ تۆ ھەرگیز ھی من نەبوویت!»<ref name=friasev2890/> بەپێی ''ستۆرنۆوەی گازێت'' گۆرانی [[کێشی جیھان (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|کێشی جیھان]] تێکەڵەیەکە لە پاپ و [[مۆسیقای ھێڤی مێتاڵ|مێتاڵ]].<ref name=srngevtod3829/> ھاندراوە بە پەستانی ناوداری، «بیرۆکەی ڕۆژھەڵاتی» و «دەنگی شێواو» ی تێدایە.<ref name=evalee3728/> گۆرانییەکە بەم وشانە دەست پێ دەکات «ھەستەکەم وەک کێشیی جیھان وایە، وەک ئەوە وایە کە خودا لە بەھەشت ئاوەڕی لێدامەوە / ھانا بۆ من مەھێنە سوێند دەخۆم ناتوانم چاکت بکەمەوە» و کۆرەسەکەشی پێکھاتووە لە «ئەگەر منتان خۆش دەوێت کەواتە بەرۆکم بەردەن / ئەو کەسەی کە پێشووتر من بووم ڕێم لێ ناگرێت.»<ref name="friasev2890">دەرگا کراوەکە. ''فاریاس ٢٠٠٦''. لاپەڕەی ١</ref> [[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆم]] گۆرانییەکی خاوی ڕۆکە، کەسایەتییەکە گۆرانی دەڵێت لەبارەی ترسەکەی لەسەر کەمی ماددەی [[لیتیۆم]]، لەکاتێکدا کە «ھەستکردن بە بەنج بوون لەباوەش دەگرێت.»<ref name=evalee3728/> لی بە ڕەسەنی کۆرەسەکانی (ئەو بەشەی کە لە چەند شوێنێکی گۆرانییەکەدا دووبارە دەبێتەوە) نووسیبۆوە لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لەسەر [[گیتار]]ێک، بەڵام دواتر ئەمێرەکە گۆڕاوە بە [[پیانۆ]] لەکاتێکدا کە بەشەکانی تری گۆرانییەکە نووسراونەتەوە.<ref name=evalee3728/> گۆرانییەکە لەبارەی ھەڵبژاردنی ئاسوودەیییە لە [[پەژارە]]دا لەگەڵ دڵخۆشی، و خەمباری کەسایەتییەکە [لی] وەک بەھانەیەک بیشان دەدات بۆ دروستکردنی [[مۆسیقا]].<ref name=amygto36279/> ڕەخنەگران ھەستیان بە لێکچوونێک کرد لە بەشی پیانۆی سەر گۆرانییەکەدا لەگەڵ بەرھەمەکانی پێشووی گرووپەکە، بەتایبەتی [[نەمرەکەم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|نەمرەکەم]] (٢٠٠٣).<ref name=anontod48920/><ref>{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/The_Open_Door |سەردێڕ =ئێڤەنێسنس - [[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆم]] (کۆڵۆمبیا) |سەردان = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧| زمان = ئینگلیزی}}</ref> کریس ھاریسی ''ھەواڵەکانی میوزیک تیڤی'' [[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆمی]] بەراورد کرد بە گۆرانییەکانی تۆری ئامۆس. ڕۆب شێفیڵدی ''ڕۆڵین ستۆن'' وتی کە [[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆم]] ھۆنراوەیەکە بۆ کورت کوبەینی [[نیرڤانا (گرووپ)|نیرڤانا]]، کە ئەوانیش گۆرانییەکیان ھەیە بە ھەمان ناو.<ref name=rshtod3892/> گۆرانی ''کلاود ناین'' ھاندراوە بە لێک جوودابوونەوەیەک.<ref name=evalee3728/> گۆرانییەکە بەگشتی پێکھاتووە لە ئامێری تەلدار، ئیفێکتی ستودیۆ و دەنگە «چین-بە-چینەکانی لی.»<ref name=evalee3728/> ''شاژنی بەفری سپی''، یەکەم گۆرانی کە بۆ ئەلبومی ''دەرگا کراوەکە'' نووسراوەتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://www.ultimate-guitar.com/interviews/interviews/evanescence_guitarist_filling_ben_moodys_shoes.html | سەردێڕ =گیتارژەنی ئێڤەنێسنس: جێگرتنەوەی بێن موودی | ڕێکەوتی سەردان =٢٧ی ئابی ٢٠١٣ | ڕێکەوت =٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =زە ئاڵتیمەیت گیتار | زمان =ئینگلیزی | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ | ناونیشانی ئەرشیڤ =https://web.archive.org/web/20061116090630/https://www.ultimate-guitar.com/interviews/interviews/evanescence_guitarist_filling_ben_moodys_shoes.html | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھاندراوە بەھۆی بەسەرھاتەکانی لی لەگەڵ ئەو کەسانەی کە چاودێری دەکەن.<ref name=amygto36279/><ref name=evalee3728/> بەپێی لی، ژیانی تایبەتیی ئەمەندە شێوێنرابوو ئەو نەیدەتوانی لە ماڵەکەی خۆشیدا بمێنێتەوە. جان داڵانی ''ئینتەرتەینمێنت ویکڵی'' بەراوردی کرد بە گۆرانی ''من و دەمانچەیەک''ی تۆڕی ئامۆس.<ref name=jdtod271/> [[لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لەکریمۆسا]] گۆرانی ڕەسەنی ''لەکریمۆسا''ی ١٧٩١ی [[مۆزارت]] دەنوێنێت.<ref name=evalee3728/> ئەم گۆرانییە ٢٢ پارچە لە [[ئۆرکێسترا]]ی لەخۆ گرتووە بە بەڕێوبەرایەتی دەیڤد کامبڵ و دەنگە پشتینەکان و ئۆپێراتیکییەکان لەلایەن [[کۆرۆس]]ی مێلینیومەوە پێشکەشکراوە.<ref name=TOD35799/> ھاندراوە لەلایەن فیلمی [[ئەمادیوس (فیلم)|ئەمادیوس]]،<ref name=evalee3728/> گۆرانییەکە ترپەی پشتینەیی ئەلیکترۆنی، پارچەی [[ئامێری تەلدار]]ی [[سیمفۆنی]]، گیتاری سەخت و دەنگی خەمبار و ترسناکی تێدایە.<ref name=etoignonev1778/> دەنگەکان جیاوزی نێوان تاریکی و ڕووناکی دەنوێنن.<ref name=etoignonev1778/> جیم فاربەری ''دەیڵی نیوز'' گۆرانییەکەی بەراورد کرد بە کارەکانی گرووپی پڕۆگرێزڤ ڕۆکی ئینگلیزی ''ڕێناسانس''.<ref name=blitev17/> ''وەک تۆ'' نووسراوەتەوە بۆ خوشکە مردووەکەی لی، ھەر وەک ''سڵاو'' لە ''کەوتوو''.<ref name=thnewEv94/><ref name=evalee3728/> لی لەبارەی ئەمەوە وتی: «بەدەست خۆم نییە کە ئەمە کارم تێدەکات، ئەگەر جێگەی خۆم بێت بۆ دەربڕینی خۆم و ھەموو ئەو شتانەی کە قووڵترین و بە ئازار ترینن کە دەستیان تێوە داوم، وا ھەست ئەکەم کە ئەو شانازی بەمانەوە دەکات.»<ref name=thnewEv94/> گۆرانییەکە یەکێکە لە تایبەتترین گۆرانییەکانی سەر ئەلبومەکە،<ref name=evalee3728/> ھۆنراوەکانی پێکھاتووە لە ھاوارکردن بۆ مردن بۆ ئەوەی لی بتوانێت لەگەڵ خوشکەکەی بێت،<ref name=kncdofev75839/> کە ھاوڕێیەتی کراوە بە گیتاری سەخت و پیانۆ.<ref name=gati183929/> ڕۆب شێفیڵدی ''ڕۆڵین ستۆن'' ئاماژەی بە لێکچوونێک کرد لە گۆرانییەکەدا لەگەڵ گۆرانی گرووپی [[ڕۆمانسە کیمیاییەکەم]] بەناوی ''ھێڵینا'' (٢٠٠٥).<ref name=rshtod3892/> سەرچاوەکانی تر گۆرانییەکەیان بەراورد کردووە بە کارە کۆنەکانی تری گرووپەکە لەسەر ''کەوتوو''.<ref name=evalee3728/> گۆرانی ''لەدەستدانی کۆنترۆڵ'' ھاندراوە لەلایەن گیتارژەنینە بەرزەکەی باڵسامۆ و گرووپی پۆرتسھێد. کەسایەتییەکە تووڕەیییەکەی نیشان دەدات بە وشەکانی «تۆ ناوی منت بەبیر نایەتەوە / من بەڕاستی گوێی نایەمێ.»<ref name=evalee3728/> بەپێی لی گۆرانییەکە لەبارەی ئەوەوەیە کە کەمتر مەترسیدار بێت و زیاتر کراوەتر بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/The_Open_Door |سەردێڕ =سێ مەتر لەسەروو ئاسمان |سەردان =١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ | زمان = ئینگلیزی}}</ref> [[پەڕگە:Amy Lee in São Paulo 2.jpg|وێنۆک|ئەیمی لی لە ساۆ پاوڵای بەڕازیل لە ساڵی ٢٠٠٧|150px]] ''تەنیا کەس'' بە ڕەسەنی ناوی ''نیوەڕۆی توونا'' بووە و لەڕووی ھۆنراوەیییەوە پێکھاتووە لە بەسەرھاتەکانی لی لەگەڵ دواکەوتووی و ئەو کەسانەی کە لە دەورووبەری بوون کە وا دیار بوو لە جیھانێکدا ون بوون کە شوێنی ئەوان نییە.<ref name=evalee3728/> ئەم گۆرانییە دەستپێکێکی پیانۆی ھەیە کە شێوازەکەی دەچێتەوە سەر گۆرانییەکانی سەردەمی ''کەوتوو'' و گۆرانییەکانی [[سارا میکڵاکڵێن]].<ref name=evalee3728/><ref name=anontod48920/> لە گۆرانییەکەدا، لی «ڕێبەرایەتی مرۆڤەکان سووک دەکات» بە وشەکانی کۆرەسەکە «ھەموو ژیانمان، چاوەڕێی یەکێکمان کرد بە سەرکردەی خۆمان ناوی ببەین / ھەموو درۆکانتان، باوەڕەی پێ ناکەم / بەھەشت، ڕووناکییەکەتم بەسەردا بدرەوشێنەوە.»<ref name=fr200678/> ''ئەستێرەکەت'' ھاندراوە بە تەنیایییەکەی لی لە گەشتە جیھانییەکەیان بۆ بەرزکردنەوەی ''کەوتوو''. ئەو کۆرەسی گۆرانییەکی لە [[لیسبۆن]] نووسیوە، کاتێک کە بە شەو سەیری ئاسمانی کردووە و ھیچ ئەستێرەیەک بە ئاسمانەوە نەبووە، ئەمەش بووەتە ھاندەری نووسینەوەی بەشەکانی گۆرانییەکە «ڕووناکییە میکانیکییەکانی لیسبۆن ئەستێرەکانیان تۆقاندووە.»، ھاندەرانی تر گرووپی ''پانتێرا'' بووە.<ref name=evalee3728/> گیتار و پیانۆ ئامێری سەرەکی سەر گۆرانییەکەن،<ref name=srontod3829/> لەکاتێکدا کە لی، بەپێی ڕۆب شێفیڵد، گۆرانی بەسەر خوادا دەڵێت.<ref name=rshtod3892/> ''ھەموو ئەوانەی بۆیان دەژیم'' لەگەڵ گیتارژەنی پێشووی گرووپەکە [[جان لێکامت]] نووسراوەتەوە، کە باسی پرۆسەی نووسینەوەکانی لی دەکات لە کاتی شەودا، کە لە ھێڵی یەکەمی گۆرانییەکەدا باسدەکرێت «ھەست دەکەم شەو دەست پێ دەکات / لە ژیان جیام دەکاتەوە.»<ref name=evalee3728/> گۆرانییەکە کەرەستەی پاوەرکۆرد و گیتاری زبری تێدا بەدیکراوە.<ref name=anontod48920/><ref name="ashnht3720">{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/The_Open_Door |سەردێڕ =ئەیمی لی ئێڤەنێسنس ھۆنراوە بەسەر ماڵە تازەکەیدا دەڵێت |سەردان =١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ | زمان = ئینگلیزی}}</ref> «[[گود ئینەف]]» بەتەنیا لەلایەن لییەوە نووسراوەتە. گۆرانییەکە کۆتا تراکی ئەلبومەکەیە بۆ نواندنی دەستپێکردنێکی نوێ بۆ گرووپەکە و ئەو ڕووداوانەی کە لە ژیانی گۆرانیبێژەکەدا ڕوویانداوە.<ref name=amygto36279/> کەرتێکی ئامێری تەلداری تێدایە و لێکچوونی ھەیە لەگەڵ گۆرانییەکانی تۆڕی ئامۆس و سارا مکڵاکڵێن.<ref name=rshtod3892/><ref name=ashnht3720/> گۆرانییەکە ھاندراوە لەلایەن ھاوسەری ئێستای لی، جاش ھارتزڵەر.<ref name=TOD35799/> گود ئینەف لێکچوونێکی ھەیە لەگەڵ گۆرانی ''نەمرەکەم''، بەھۆی بەشی پیانۆکانیانەوە.<ref name=evalee3728/> == بڵاوکردنەوە و بەرزکردنەوە == دەرگا کراوەکە بە جیھانی بڵاوکرایەوە؛ یەکەم بڵاوکردنەوەی لە [[پۆڵەندا]] بوو لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.empik.com/open-door-evanescence,2434797,muzyka-p | سەردێڕ =دەرگای کراوە - ئێڤەنێسنس | ڕێکەوتی سەردان =٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | بەرھەم = empik.com| زمان = ئینگلیزی}}</ref> لە ٢٧ی ئەیلوول لە [[ژاپۆن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.amazon.co.jp/dp/B000FTWB7G| سەردێڕ =دەرگا کراوەکە - ئێڤەنێسنس | ڕێکەوتی سەردان =٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | بەرھەم = [[ئەمازۆن (پێگە)|ئەمازۆن]] (ژاپۆن)| زمان = ئینگلیزی}}</ref> لە [[ئێرلەندا]] و [[ئەڵمانیا]] لە ٢٩ی ئەیلوول،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.amazon.de/dp/B000GQLBCE| سەردێڕ =ئێڤەنێسنس - دەرگا کراوەکە| ڕێکەوتی سەردان =٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | بەرھەم = [[ئەمازۆن (پێگە)|ئەمازۆن]] (ئەڵمانی)| زمان = ئینگلیزی}}</ref> لە [[ئوسترالیا]] لە ٣٠ی ئەیلوول<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://web.archive.org/web/20120425083201/http://www.wowhd.com.au/CD/evanescence-open-door/dp/975607| سەردێڕ =دەرگای کراوە لەلایەن ئێڤەنێسنس | ڕێکەوتی سەردان =٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | بەرھەم =سیدی واو! | ناونیشانی ئەرشیڤ =http://www.wowhd.com.au/cd/evanescence-open-door/dp/975607#bc=71d9 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٢٥ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> و لە [[ئەمریکای باکوور]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://www.amazon.com/dp/B000FTWB7G | سەردێڕ =دەرگا کراوەکە: ئێڤەنێسنس: مۆسیقا | ڕێکەوتی سەردان =٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | بەرھەم =[[ئەمازۆن (پێگە)|ئەمازۆن]] (ویلایەتە یەکگرتووەکان)}}</ref> ئەلبومەکە بە دیجیتاڵی ھاتە بەردەست لە ١٥ی ئابی ٢٠٠٦ لەسەر [[ئایتیوونز]] وەک پێش-داواکرییەک. ئەگەر ئەلبومەکە پێش ٣ی تشرینی یەکەم بکڕایە، چاوپێکەوتنێکی ئەیمی لی و گۆرانییەکی تایبەتی لەگەڵ دەھات بەناوی «کۆتا گۆرانی کە لە تۆدا بەفیڕۆی دەدەم»، کە دواتر لەگەڵ [[تاکەگۆرانی]] ئەلبومەکە [[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆم]] دەرکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://web.archive.org/web/20120107112212/http://javieraroche.com/2006/10/02/the-open-door-available-tomorrow-conan-obrien-tonight/ | سەردێڕ =دەرگا کراوەکە بەیانی بەردەستە، کۆنان ئۆبراین ئەمشەو | ڕێکەوتی سەردان =٩ی ئابی ٢٠٠٦ | بڵاوکەرەوە =وێبگەڕی ئێڤەنێسنس | ناونیشانی ئەرشیڤ =http://www.evanescence.com/news.asp | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> === تاکەکان === یەکەم [[تاکەگۆرانی|تاک]]ی ئەلبومەکە ناوی [[کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت]] بوو، کە بۆ ماوەیەکی کاتی لەسەر ڕادیۆکاندا لێدەدرا لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٦ و یەک ھەفتە بەدوایدا بڵاوکردنەوەیەکی فراوانی بەخۆوە بینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.prweb.com/releases/2006/8/prweb418990.htm | سەردێڕ =تاکە نوێکەی ئێڤەنێسنس «کاتێک بانگم بکە کە بەھۆشیت» بەردەست کرا لە ڕادیۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا لەڕێگەی پەخشکردنی دیجیتاڵییەوە | ڕێکەوتی سەردان =٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١١ | ڕێکەوت =١ی ئابی ٢٠٠٦ | بەرھەم =پڕوێب | بڵاوکەرەوە =ڤۆکەس | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ | ناونیشانی ئەرشیڤ =https://web.archive.org/web/20121015124605/http://www.prweb.com/releases/2006/8/prweb418990.htm | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چونکە گۆرانییەکە دوو ڕۆژ پێش ڕێکەوتە ڕەسەنەکەی بڵاوبۆوە بەسەر [[ئینتەرنێت]]دا، [[تۆمارەکانی وایند-ئەپ|وایند-ئەپ]] ڕێگەی بە ڕادیۆکاندا کە پێش بڵاوکردنەوە ڕەسەنەکەی لە ڕادیۆدا لێی بدەن. بەدوای ئەمەدا، تۆمارەکە بۆ [[داگرتن]]ی دیجیتاڵی خرایە بەردەست لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦، و بە سیدیش لە ٢٥ی ئەیلوول وەک تاکێک بڵاوبۆوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.nme.com/news/music/evanescence-20-1318101 | سەردێڕ =ئێڤەنێسنس گەورە دەبێت | ڕێکەوتی سەردان =٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | ڕێکەوت =٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٦ | بەرھەم =نیو میوزیکاڵ ئێکسپرێس | بڵاوکەرەوە =ئای پی سی میدیا}}</ref> لە کۆتاکانی ھەفتەدا لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٦، گۆرانییەکە گەیشتە ژمارە ١٠ی «بیلبۆرد ھۆت ١٠٠» ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.billboard.com/charts/hot-100/2006-09-09 | سەردێڕ =ھۆت ١٠٠: کۆتایی ھەفتە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٦| ڕێکەوتی سەردان =٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | بەرھەم =بیلبۆرد | بڵاوکەرەوە =پرۆمیتیەس گڵۆباڵ میدیا}}</ref> ژمارە سێی بەرکەوت لەسەر چارتی تاکەکانی [[نیوزلەندا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Evanescence&titel=Call+Me+When+You%27re+Sober&cat=s| سەردێڕ = ئێڤەنێسنس - کاتێک بانگم بکە کە بەھۆشیت | ڕێکەوتی سەردان =٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | نووسەر =ھەنگ میدین | بڵاوکەرەوە =پیشەسازی کۆمەڵەی تۆمارکردنی نیوزلەندا}}</ref> ژمارە پێنج لە چارتەکانی ئوسترالیا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Evanescence&titel=Call+Me+When+You%27re+Sober&cat=s | سەردێڕ =ئاریا - ئێڤەنێسنس - کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت | ڕێکەوتی سەردان =٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | نووسەر =ھەنگ میدین | بەرھەم =چارتەکانی ئاریا}}</ref> لەگەڵ ژمارە چوار لە چارتەکانی [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="evinukhm2719">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/ | سەردێڕ =ئەرشیڤی فەرمی ٢٠٠٦ بۆ باشترین ٤٠ تاکەکان: ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | ڕێکەوتی سەردان =٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | بەرھەم =چارتی تاکەکانی شانشینی یەکگرتوو | بڵاوکەرەوە =کۆمپانیای چارتە فەرمییەکە}}</ref> تاکەکە ھەروەھا لە ٢٠ چارتی تری ناوخۆییش مایەوە و بڕوانامەی [[پلاتین]]ی پێ بەخشرا لەلایەن ''پیشەسازی تۆمارکردنی کۆمەڵەی ئەمریکا'' و بڕوانامەی [[زێڕ]]ی پێ بەخشرا لەلایەن ئاریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Evanescence&ti=The+Open+Door&lab=&genre=&format=&date_option=release&from=&to=&award=&type=&category=&adv=SEARCH#search_section | سەردێڕ =ئەنجامەکانی زێڕ و پلاتین | ڕێکەوتی سەردان =٣٠ی نیسانی ٢٠١٦ | ڕێکەوت= ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ | بڵاوکەرەوە = کۆمەڵەی پیشەسازی تۆمارکردنی ئەمریکا}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.aria.com.au/pages/ARIACharts-Accreditations-2006Singles.htm | سەردێڕ = چارتەکانی ئاریا - بایەخپێدان - تاکەکانی ٢٠٠٦ | ڕێکەوتی سەردان =٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | ڕێکەوت= ٢٠٠٦ | بڵاوکەرەوە = کۆمەڵەی پیشەسازی تۆمارکردنی ئوسترالیا}}</ref> دووەم تاکی ''دەرگا کراوەکە''، «[[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆم]]»، بڵاوبۆوە لە شانشینی یەکگرتوو لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧.<ref name=anontod48920/> ئەم گۆرانییە ژمارە ٢٦ی بەرکەوت لەسەر چارتەکانی ئوسترالیای ٣٢ لە چارتی تاکەکانی شانشینی یەکگرتوو<ref name=evinukhm2719/> ھەروەھا ژمارە ١٦ لەسەر چارتەکانی نیوزلەندا. سێیەم تاکی ئەلبومەکە وا دانرابوو کە «ھەموو ئەوانەی بۆیان دەژیم» بێت، بەڵام دوای گوێگرتن لە [[ئێڤەنێسنس]] و گوێگرەکانیان، کۆمپانیای وایند-ئەپ داواکارییەکانی ئەوانیان بەدی ھێنا و لەجیاتی ئەو گۆرانییە [[قوربانیی شیرین]]یان لەجێ بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://web.archive.org/web/20120206010232/http://www.evthreads.com/showpost.php?p=136272&postcount=204 | سەردێڕ =گۆڕانی دڵ | ڕێکەوتی سەردان =٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣ | نووسەر =[[ئەیمی لی]] | ڕێکەوت =٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ | بەرھەم =ئیڤترێدز | ناونیشانی ئەرشیڤ =http://www.evthreads.com/showpost.php?p=136272&postcount=204 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٦ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> ئەم گۆرانییە خۆی لە چارتەکانی ئەڵمانیا و [[تورکیا]] دۆزییەوە. ھەرچەندە [[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆم]] و قوربانیی شیرین جێگەی خۆیان کردەوە لە چارتە ٤٠کانی ڕۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەردووکیان شکستیان ھێنا لە گەیشتن بە ''بیلبۆرد ھۆت ١٠٠''. بیڵ ڕیچاردس، جێگرەوەی سەرۆکی فرۆش و مارکێتکردنی وایند-ئەپ، کەمی پەخشکردنی گۆرانییەکانی دایە پاڵ «کەمی [[ھارد ڕۆک]] [لە تراکەکاندا] بۆ ڕەقکردنی بنکەکەی، زۆریش میلۆدیکی و [[مۆسیقای پۆپ|پاپ]] نەبوو تاکو بچێتە پاپەوە.» [[گود ئینەف]] وەک چوارەم تاکی ئەلبومەکە بڵاوکرایەوە، بەڵام شکستی ھێنا لەوەی لە ھیچ کامێک لە چارتەکاندا خۆی ببینێتەوە. === گۆرانی بەناوبانگی تر === «کێشی جیھان» وەک تاکێکی ڕێکلامی خرایە بازاڕەکانەوە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ بەتایبەتی لە [[کۆلۆمبیا]]. «جارێکی تر پێکەوە» تراکێک کە بۆ ''دەرگا کراوەکە'' نووسرابۆوە بەڵام دواتر ڕەتکرایەوە، کرا بە خۆڕایی بۆ داگرتنی دیجیتاڵی لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ وەک تایبەتکردنێک بۆ [[دامەزراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بۆ ئەو ھەوڵەی دەیاندا بۆ چاککردنەوەی زەرەرەکان دوای [[بوومەلەرزەی ٢٠١٠ی ھایتی]]. لی لەسەر تۆمارەکە قسەی کرد، «من بە قووڵی جوڵێنراوم بە ڕووداوە دڵتەزێن و لەدەستدانەکانی ھایتی. ئێمە ھیوادارین کە بەشدارییەکی باشمان کردبێت بۆ داواکارییە فریاکەوتنەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان بە مۆسیقاکەمان.» گۆرانییەکە وەک داگرتنێکی دیجیتاڵی بڵاوبۆوە لەلایەن فرۆشیارە ئەلیکترۆنییەکان لە ٢٣ی شوباتی ساڵی ٢٠١٠. گەیشتە ژمارە ٨٦ لە بیلبۆردی کەنەدی «ھۆت ١٠٠.» لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ میوزیک تیڤی نیوز، لی وتی کە ئەو گۆرانی نووسیبوو بۆ فیلمی [[مێژووی نارنیا: شێرەکە، جادووگەرەکە و دۆلابی جلەکە]]، کە دەرھێنەرەکانی تێیدا ڕۆڵێکی بچووکیان پێبەخشیبوو، لەبارەی ئەمەوە لی وتی: «ئەوان وتیان 'دەتەوێت ڕۆڵێک ببینی؟' منیش وتم 'بەڵی بۆ جەھەنەم! ڕێگە بدەن کە بمرم، دەمەوێت کەسێک بم کە بکوژرێم.' بۆیە بڕوا ناکەم ڕووبدات.» ھەروەھا دواتر دەرخرا کە تراکێکی ئەلبومەکە، [[لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لەکریمۆسا]]، بە ڕەسەنی بۆ فیلمەکە نووسرابوو بەڵام نەخرایە ناویەوە. بەپێی دەرھێنەرەکان، نە لی و نە گرووپەکە پرسیاریان لێکرابوو بۆ نووسینی مۆسیقا بۆ فیلمەکە. === گەشت === [[پەڕگە:Evanescence miami 2007.jpg|وێنۆک|چەپ|150px|ئەیمی لی لە کۆنسێرتێکدا لە ٢٠٠٧]] یەکەم پێی گەشتی ''دەرگا کراوەکە'' لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ لە [[تۆرۆنتۆ]]ی کەنەدا دەستی پێکرد، و لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ لە [[نیویۆرک (شار)|نیویۆرک سیتی]] کۆتایی پێھات. دوای گەشتکردنی ئەمریکای باکوور لە تشرینی یەکەم، ئێڤەنێسنس گەشتی کرد لە ئەورووپا لە تشرینی دووەمدا پێش گەڕانەوەیان بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆئەوەی لە شانۆ گەورەکاندا کۆنسێرت بکەن. گەشتەکە دەستی پێکردەوە و بەردەوام بوو لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ و ئەوان دەرکەوتن لە کەنەدا، [[ژاپۆن]] و [[ئوسترالیا]]. لەکاتی نمایشکردنەکانیان لە ویلایەتە یەکگرتووەکا، ئوسترالیا و کەنەدا، ئێڤەنێسنس یارمەتی دەدران لەلایەن ''ڕێڤۆلوشن تیۆری''، ''ستۆن سۆر'' و ''زە بلاک ماریا''. لە ١٦ی ئازاری ٢٠٠٧دا، پێی دووەمی گەشتەکە دەستی پێکرد لە فرێسنۆی [[کالیفۆرنیا]] و بەردەوام بوو لە باکووری ئەمریکا، [[باشووری ئەمریکا]]، [[باشووری ئەفریقا]] و دواتر گەڕانەوە بۆ باکووری ئەمریکا و لە ئەورووپا کۆتایی پێھات. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ئێڤەنێسنس یارمەتی دران لەلایەن شێڤێڵ و فینگەر ئێلێڤن. لە ''بوێنۆ ئایرز''، ئێڤەنێسنس لە ''ڕۆک فێستڤاڵ'' بەشداریان کرد لەگەڵ ئەیرۆسمیت، ڤۆڵڤێت ڕیڤۆڵڤەر و ''راتۆنێس پارانۆیکۆس''. لە نێوان گەشتە ئەورووپییەکاندا، گرووپەکە بەشداریان کرد لە گەشتی ''فامیلی ڤالیوز ٢٠٠٧'' لە تەنیشت [[کۆرن]]ەوە. دوای فامیلی ڤالیوز، گرووپەکە بەردەوام بوو لە گەشتکردن بەناو [[مەکسیک]] و ویلایەتە یەکگرتووەکاندا. کۆتا پێی گەشتەکە لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ دەستی پێکرد لە کۆراڵ گەیبڵسی [[فلۆریدا]]. دوای زیاتر لە ساڵێک لە گەشتکردن، کۆتا کۆنسێرتیان لە کینگستنی ڕۆد ئایلەند ئەنجامدا لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧. لیستی گۆرانییەکانی کۆتا پێی گەشتەکە گۆڕانکاری و سێ گۆرانی نوێی بە خۆوە بینی، کە پێکھاتبوون لە «لەدەستدانی کۆنترۆڵ»، «ون» و «تێگەیشتن.» == پێشوازی ڕەخنەدار == {{Album ratings | rev1 = [[ئۆڵمیوزیک]]<ref name = "allmusic">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.allmusic.com/album/the-open-door-r838987/review | سەردێڕ = پێداچوونەوەی دەرگا کراوەکە – ئێڤەنێسنس| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١١ | نووسەر = ستیڤن تۆماس ئێرڵواین | بڵاوکەرەوە = [[ئۆڵمیوزیک]]}}</ref> | rev1Score = {{rating|3|5}} | rev2 = ''بڵێندەر''<ref name="btod399">بلێندەر، دەرگا کراوەکە – پێداچوونەوە. ئالفا میدیا گرووپ (لە ڕێکەوتی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦). سەردان لە ڕێکەوتی ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١.</ref> | rev2Score = {{rating|3.5|5}} | rev3 = ''ئینتەرتەینمێنت ویکڵی''<ref name="jdtod271">{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان =http://www.ew.com/article/2006/10/09/open-door | سەردێڕ =دەرگا کراوەکە (٢٠٠٦) | ڕێکەوتی سەردان =١ی حوزەیرانی ٢٠١١ | نووسەر =جان داڵان | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110606163113/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C1543081%2C00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | rev3Score = B+ | rev5 = جام!<ref name="jam4637289">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://jam.canoe.com/Music/Artists/E/Evanescence/AlbumReviews/2006/10/05/1957184.html | سەردێڕ =دەرگا کراوەکە – پێداچوونەوە | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر = ستێردن، دارێڵ| ڕێکەوت = ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦| بەرھەم = جام!| بڵاوکەرەوە = سەن میدیا}}</ref> | rev5Score = {{rating|2|5}} | rev6 = ''[[کارێنگ!]]''<ref>''کارێنگ!''، دەرگا کراوەکە – پێداچوونەوە. باور میدیا گرووپ (لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦).</ref> | rev6Score = {{rating|4|5}} | rev8 = پۆست میدیا نیوز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://web.archive.org/web/20160304212157/http://www.canada.com/reginaleaderpost/news/arts_life/story.html?id=0564d70c-be75-4fcf-aa10-77109fe79bd2 | سەردێڕ = دەرگا کراوەکە گەڕانەوەی ئێڤەنێسنس دەبێت| ڕێکەوتی سەردان =٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | نووسەر =زە ڵیدەر-پۆست | ڕێکەوت = ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦| بەرھەم =پۆست میدیا نیوز | بڵاوکەرەوە =پۆست میدیا نێتۆرک | ناونیشانی ئەرشیڤ =http://www.canada.com/reginaleaderpost/news/arts_life/story.html?id=0564d70c-be75-4fcf-aa10-77109fe79bd2 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٤ی ئازاری ٢٠١٦ | زمان = ئینگلیزی}}</ref> | rev8Score = {{rating|3.5|5}} | rev9 = ''[[ڕۆڵینگ ستۆن]]''<ref name=rshtod3892>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-open-door-20061005 | سەردێڕ =دەرگا کراوەکەی ئێڤەنێسنس – پێداچوونەوە | ڕێکەوتی سەردان =١٦ی حوزەیرانی ٢٠١١ | نووسەر =ڕۆب شێفیڵد| ڕێکەوت =٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =[[ڕۆڵینگ ستۆن]] | بڵاوکەرەوە =وێنەر میدیا}}</ref> | rev9Score ={{rating|3.5|5}} | rev10 = ''[[سپین]]''<ref name="spinev372">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://books.google.mk/books?id=iemUgvxmQcYC&pg=PA67&dq=evanescence+the+open+door&hl=en&sa=X&ei=CUB_T-TVEo7KtAbxuN2nBA&redir_esc=y#v=onepage&q=evanescence%20the%20open%20door&f=false| سەردێڕ = ئەو زیاتر لە پازدە میلیۆن ئەلبومی فرۆشت، تەنیا بۆ دۆزینەوەی خۆی لە پەیوەندییەکی خراپدا| ڕێکەوتی سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠١٢| نووسەر =مەیرز، مێلیسا | ڕێکەوت = تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦| بەرھەم =[[سپین]] | بڵاوکەرەوە =[[سپین]] میدیا}}</ref> | rev10Score =(١٠/٨) | rev4 = ''دە ئیندیپێندێنت''<ref name="gati183929">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/album-evanescence-418823.html | سەردێڕ = ئەلبوم: ئێڤەنێسنس| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر =گیڵ، ئاندی | ڕێکەوت = ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بڵاوکەرەوە = لەندەن: ئیندیپێندێنت پرینت لیمیتد}}</ref> | rev4Score = {{rating|1|5}} | rev7 = ''ناو''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://nowtoronto.com/music/disc-guide--pop-rock/ | سەردێڕ =دیسک گاید: پۆپ / ڕۆک | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٤ | نووسەر = برۆمشتاین، ئەلیزابێت | ڕێکەوت =١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ | بڵاوکەرەوە =ناو | ناونیشانی ئەرشیڤ =https://web.archive.org/web/20140707211235/http://www.nowtoronto.com/news/story.cfm?content=157864 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٧ی تەممووزی ٢٠١٤| زمان = ئینگلیزی}}</ref> | rev7Score ={{rating|3|5}} }} ''دەرگا کراوەکە'' بەگشتی دەنگی تێکەڵی پێدراو بەزۆری مامناوەند بۆ باشی وەرگرت لەلایەن ڕەخنەگرانی مۆسیقاوە.<ref name="evmetacritic188">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.metacritic.com/music/the-open-door/critic-reviews | سەردێڕ =بەسەرداچوونەوەی دەرگا کراوەکە، دەنگپێدان، بەشداران و زیاتر لە مێتاکریتیک | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١١| نووسەر =مێتاکریتیک | بڵاوکەرەوە =سی. بی. ئێس ئێنتراکتڤ}}</ref> مێتاکریتک، کە دەنگدان لە ١٠٠ پێداچوونەوە یەکلا دەکەنەوە، ئەلبومەکە دەنگدانێکی مامناوەندی بەدەستھێنا کە ١٠٠/٦١ بوو، زۆربەی ئەم پێداچوونانە بەگشتی «باش بوون»<ref name=evmetacritic188/> ڕەخنەگری IGN ئێد تۆمسن وتی کە «دەرگا کراوەکە ھەمووشتێکە کە تۆ بتەوێت لە ئەلبومێکی بەدواداھاتوودا و زیاتریشە.» و وتیشی کە سەرەڕای نەمانی موودی لە گرووپەکە، ئەو ئەندامانەی کە ماونەتەوە «ھیچ شتێکیان لەدەست نەداوە.»<ref name="etoignonev1778">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.ign.com/articles/2006/10/04/evanescence-the-open-door | سەردێڕ =دەرگا کراوەکە (ئێڤەنێسنس) - بەسەرداچوونەوەی مۆسیقا | ڕێکەوتی سەردان =٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر =ئێد تۆمپسن | ڕێکەوت =٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =IGN | بڵاوکەرەوە =ڕێکخراوی ھەواڵەکان}}</ref> ڕۆب شێفڵدی [[ڕۆڵین ستۆن]] لە پێنج ئەستێرە سێ ئەستێرە و نیوی بە ئەلبومەکەدا و وتی «ئەیمی لی ھێشتا زۆر خەمبارە بەرامبەر بە کوڕان و خوا و زۆر زۆر شتی زیاتر [...] کاتێک کە ئازار دەستبەسەر گیانە تەسکەکەیدا دەگرێت، ھەروەک ھەموو گۆرانییەکانی دەرگا کراوەکە نیشانی دەدەن، ئەو دەنگە خۆشەکەی دەکات بە کۆرۆسێک»<ref name=rshtod3892/> و ئەوەشی وت کە باشترین گۆرانییەکان «ترسناکترەکانن»<ref name=rshtod3892/> کاتێک کە زیاتر قسەی لەسەر دەرگا کراوەکە کرد، ڕایگەیاند کە «بەڕوونی دیارە کە لی بەشێکی موگناتیزی و لەناوبەری لەناوخۆی ھەیە، ھەر ئەمەشە کە وادەکات گۆرانیی لێکجیابوونەوەکان لەسەر ''دەرگا کراوەکە'' ھەستێکی زۆر ڕاست دەبەخشن.»<ref name=rshtod3892/> جان داڵانی ئینتەرتەینمێنت ویکڵی ڕوونیکردەوە کە تۆمارکراوەکە «تایبەتترە و ئەگەر زیاتر لێی قووڵ ببیتەوە دەبێت بە جیھانی»<ref name=jdtod271/> بڵێندەر پێداچوونەوەیەکی باشی بەخشی بە ئەلبومەکە و دانیپێدا نا کە «ئەلبومەکە قووڵتر و تاریکترە لە کەوتوو، ئەلبومەکە ھەمووشتێک بەرزدەکاتەوە بۆ ئاستێکی مەزن»<ref name=btod399/> بیلبۆرد وتی «ئەوانی کە کەوتوویان لەباوەش گرتووە بێگومان قووڵتر دەکەونە ناو دەرگا کراوەکەوە.»<ref name=gtod272/> مێلیسا ماریزی ''[[سپین]]'' چوار لە پێنج ئەستێرەی دا بە دەرگا کراوەکە و وتی کە «بەشێکی تووڕەتر و دڵنیاترە لە لی کە خەمناکی لەخۆی دەکاتەوە، بەڵام ھێشتا بیری ئەو ھەستە دەکات کە لە خەمەکاندا پێیبەخشراوە.»<ref name=spinev372/> ستیڤن تۆماس ئێرلواینی ''[[ئۆڵمیوزیک]]'' وتی کە «''دەرگا کراوەکە'' تێکدانی سۆزە. بەڵام بە شەپۆلی دەنگیی، بەھەرحاڵ، شێوازەکەی ئێڤەنێسنس بە شێوەیەکی باشتر و بەردەوام دەگرێت وەک لە تۆماری پێشوویان - دوای ھەمووشتێک، ئێستە لی بیرکەرەوەی نوو-مێتاڵە و ئەستێرەیە.»<ref name=allmusic/> کەلیفا سانێی ''زە نیویۆرک تایمز'' ئەلبومەکەی بە «کەمتر خۆش» پێناسە کرد و وتی کە ھەندێک لە گۆرانییەکان لێکدەچن.<ref name=kncdofev75839/> سارا بێری ڕەخنەی لێ گرت: «دەنگەکەی [ئێڤەنێسنس] ھەر وەک خۆی دەمێنێتەوە: پەیوەندی نێوان دەنگە سەیر بەڵام دۆستانەکەی گیتارەکان و دەنگە سۆپرانۆ ئاوریشمییەکەی لی.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.stltoday.com/suburban-journals/article_9847293e-36c7-5e3a-b70a-33742d671d9a.html?print=1 | سەردێڕ =ئێڤەنێسنس دەگەڕێتەوە لە ڕێگەی 'دەرگا کراوەکە'وە | ڕێکەوتی سەردان =٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | نووسەر =سارا بێری | ڕێکەوت =١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =سێت لویس پۆست-دیسپاچ | بڵاوکەرەوە =لی ئینتەرپرایسس}}</ref> سارا ڕۆدمانی ''زە بۆستن گڵۆب'' ئەلبومەکەی بە پارچەیەکی «ڕۆمانسیی ٤٥-خولەک» ناوبرد و وتیشی «ئەگەر [دەرگا کراوەکە] زیاتر خۆشەویستی تێدابووایە وەک لە دان جیڕکردنەوە و تووڕەیی، تۆمارێکی زۆر سەرنجڕاکێشتر دەبوو.»<ref name=srontod3829/> ئەو ھەروەھا ھەستی بەوە کرد کە دەنگی ئەلبومەکە «ڕەشتر» دەبێت و لە ڕووی ھۆنراوەکانییەوە بەرەو وشەی وەک «تاریکی، تۆقان و تووڕەیی» ھانا دەھێنێت.<ref name=srontod3829/> کریستینا تیتسی ''بیلبۆرد'' وتی کە ئەلبومەکە «ڕەنجدانێکی زۆر بەھێزتر و تێرتری ھەیە وەک لە ''کەوتوو''.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.billboard.com/articles/news/466221/evanescence-returns-to-an-altered-rock-landscape | سەردێڕ =ئێڤەنێسنس دەگەڕێتەوە بە لاندسکەیپی ڕۆکی دەستکاریکراوەوە | ڕێکەوتی سەردان =٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | نووسەر =کریستا تایتەس | ڕێکەوت =١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | بەرھەم =بیلبۆرد | بڵاوکەرەوە =پرۆمیتیوس گڵۆباڵ میدیا | پەڕە =پ. ١}}</ref> ''پۆست میدیا نیوز'' سێ ئەستێرە و نیوی لە پێنج بە ئەلبومەکە دا و وتیان «لەکاتێکدا کە لە دەنگ و شێوازدا لە [ئەلبومەکەی] پێشوو دەچێت، دەنگی گیتارە بەھێزەکان لەدەست دەدات و لەجیاتی ئەمە دەنگی پیانۆ و گۆرانیوتن بە گوێگر دەبەخشێت.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://web.archive.org/web/20160304212157/http://www.canada.com/reginaleaderpost/news/arts_life/story.html?id=0564d70c-be75-4fcf-aa10-77109fe79bd2 | سەردێڕ =''دەرگا کراوەکە'' گەڕانەوەیەکی ئێڤەنێسنسە | ڕێکەوتی سەردان =٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | نووسەر =زە لیدەر-پۆست | ڕێکەوت =١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =پۆست میدیا نیوز | بڵاوکەرەوە =پۆست میدیا نێتوۆرک | ناونیشانی ئەرشیڤ =http://www.canada.com/reginaleaderpost/news/arts_life/story.html?id=0564d70c-be75-4fcf-aa10-77109fe79bd2 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> ئاندرێ فاریاسی ''کریستیانێتی تودەی'' دانی بەوەدا نا کە «دەنگەکەی بەرزە، بەڵێ، بەڵام جیاناکرێتەوە لەگەڵ [ئەلبومە] پاشکەوتووەکەی – نا ئومێدییەکە دوای سێ ساڵ و نیو لە بەرھەمھێنانی.»<ref name=fr200678/> ھەندێک لە ڕەخنەگران ڕەخنەیان لە دەنگە بەرزی ئەلبوم و ھۆنراوەکان گرت. جیم فاربەری ''دەیڵی نیوز'' وتی کە ئەو دەنگەی کە ئێستا گرووپەکە بەکاریھێناوە «ھیچ شتێک نییە کە شانازی پێوە بکرێت.»<ref name="blitev17"/> ڕەخنەگر ئالێکس نەن دوو ئەستێرەی لە پێنج دا بە ئەلبومەکە و وتی کە «لە ڕووی مۆسیقییەوە پێکھاتووە لە [[کۆرد (مۆسیقا)|کۆرد]] و ڕیفی گەورە، شتی ڕەگەزی، جیھانی و شتی بێزارکەری تر. دەرگا کراوەکە وەرزشێکە بۆ چۆنێتی ''دروستنەکردنی'' ئەلبومێکی خراپ.»<ref name="anontod48920">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://web.archive.org/web/20121011120400/http://www.musicomh.com/albums/evanescence_1006.htm| سەردێڕ = ئێڤەنێسنس: دەرگا کراوەکە (کۆلۆمبیا)| ڕێکەوتی سەردان =١٢ی حوزەیرانی ٢٠١١ | نووسەر =ئالێکس نەن | بەرھەم =میوزیک ئۆ ئێم ئێچ | ناونیشانی ئەرشیڤ =http://www.musicomh.com/reviews/albums/evanescence_1006.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> داریڵ ستێردانی ''جام!''یش ھەروەھا دوو ئەستێرە بە ئەلبومەکە دا، دەستخۆشی لە دەنگی لی کرد و ڕەخنەی لە پێکھاتەی «کەف، ئاو پێداکردن و دووبارەکردنەوە» ی ئەلبومەکە گرت بۆ دروستکردنی گۆرانییەکانی سەر تۆمارەکە. ئەو زیاتر لەسەری قسەی کرد و وتی کە گۆرانییەکانی ئەلبومەکە پێکەوە «تەقینەوەی تاکئاوازی خۆ-دڵفراوانی ''ئێڤەبێمانا''» دەدات و ئاماژەی بەوەش دا کە «ھەندێک لە دەرگا (کان) باشترە بە داخراوی بمێننەوە.»<ref name=jam4637289/> ئاندی گیلی ''زە ئیندیپێندێنت''یش ھەروەھا ڕەخنەی لە ''دەرگا کراوەکە'' گرت و ڕایگەیاند کە دەنگە باریکەکەی لی درەوشانەوەی «سنوورداری فراوانیی مەودای مۆسیقی و سۆزی گرووپەکەیە و خەمەکانیان ئاڕاستە دەکەن بە شێوەیەکی پڕ لە فشە و خۆ ھەڵکێشانەوە.»<ref name=gati183929/> لە خەڵاتەکانی مۆسیقیی ئێن ئاڕ جی ٢٠٠٧، ئەلبومەکە پاڵێوردرا بۆ ''باشترین ئەلبومی جیھانی ساڵ''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان =http://www.contactmusic.com/christina-aguilera/news/aguilera-and-evanescence-leads-nrj-nominations_1012178 | سەردێڕ =ئاگیلێرا و ئێڤەنێسنس نوێنەری پڵاوتنەکانی ئێن ئاڕ جی دەکەن | ڕێکەوتی سەردان =٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ | ڕێکەوت =٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ | بەرھەم =کۆنتاکتمیوزیک |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170818174434/http://www.contactmusic.com/christina-aguilera/news/aguilera-and-evanescence-leads-nrj-nominations_1012178 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ئەلبومەکە خەڵاتی ''ئەلبومی ساڵ''ی بردەوە لە ''خەڵاتەکانی ڤیدیۆکلیپی میوزیک تیڤی ئوسترالیا''. یەکێک لە گۆرانییەکانی ئەلبومەکە بە ناوی [[قوربانیی شیرین]] پاڵێورا بۆ پۆلی ''باشترین نمایشی ڕۆکی سەخت'' لە ٥٠ھەمین خەڵاتەکانی گرامیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/tv/mtv-night-of-frocks-n-roll/story-e6frexlr-1111113436651?nk=e1c055593590a9a0a55eccd25c5ce787-1483651498 | سەردێڕ =شەوی میوزیک تیڤی لەگەڵ فرۆک و ڕۆڵ | ڕێکەوتی سەردان =٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ | نووسەر = سیدنی کۆنفێدێنشاڵ| ڕێکەوت =٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ | بەرھەم =زە دەیڵی تێلێگراف | بڵاوکەرەوە = نیوز لیمیتد}}</ref> == پێڕستی تراکەکان == ھەموو گۆرانییەکان بەرھەمھێنراون لەلایەن [[دەیڤ فۆرتمن]]ەوە. {{لیستی تراکەکان | بەشداربووانی_نووسین = بەڵێ | ستوونی_زیادە = ناوی گۆرانی بە ئینگلیزی | ناو١ = [[قوربانیی شیرین]] | نووسەر١ = ئەیمی لی، تێری باڵسامۆ | ماوە١ = ٣:٠٥ | زیادە١ = Sweet Sacrifice | ناو٢ = [[کاتێک بانگم بکە کە بە ھۆشیت]] | نووسەر٢ = لی، باڵسامۆ | ماوە٢ = ٣:٣٤ | زیادە٢ = Call Me When You're Sober | ناو٣ = [[کێشی جیھان]] | نووسەر٣ = لی، باڵسامۆ | ماوە٣ = ٣:٣٧ | زیادە٣ = Weight Of The World | ناو٤ = [[لیتیۆم (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لیتیۆم]] | نووسەر٤ = لی | ماوە٤ = ٣:٤٤ | زیادە٤ = Lithium | ناو٥ = کلاود ناین | نووسەر٥ = لی، باڵسامۆ | ماوە٥ = ٤:٢٢ | زیادە٥ = Cloud Nine | ناو٦ = شاژنی بەفرە سپی | نووسەر٦ = لی، باڵسامۆ | ماوە٦ = ٤:٢٢ | زیادە٦ = Snow White Queen | ناو٧ = [[لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)|لەکریمۆسا]] | نووسەر٧ = لی، باڵسامۆ | ماوە٧ = ٣:٣٧ | زیادە٧ = Lacrymosa | ناو٨ = وەک تۆ | نووسەر٨ = لی | ماوە٨ = ٤:١٦ | زیادە٨ = Like You | ناو٩ = لەدەستدانی کۆنترۆل | نووسەر٩ = لی، باڵسامۆ | ماوە٩ = ٤:٥٠ | زیادە٩ = Lose Control | ناو١٠ = تەنیا کەس | نووسەر١٠ = لی، باڵسامۆ | ماوە١٠ = ٤:٤٠ |زیادە١٠ = The Only One | ناو١١ = ئەستێرەکەت | نووسەر١١ = لی، باڵسامۆ | ماوە١١ = ٤:٤٣ | زیادە١١ = Your Star | ناو١٢ = ھەموو ئەوانەی بۆیان دەژیم | نووسەر١٢ = لی، [[جان لێکامت]] | ماوە١٢ = ٣:٤٨ | زیادە١٢ = All That I'm Living For | ناو١٣ = [[گود ئینەف]] | نووسەر١٣ = لی | ماوە١٣ = ٥:٣٢ | زیادە١٣ = Good Enough |total_length = ٥٤:١٥ }} == ئاماژەپێکردن و کەسایەتییەکان == ئەم زانیارییانە وەرگیراون لە ئۆڵمیوزیک و تێبینییەکانی سەر ئەلبومی ''دەرگا کراوەکە''.<ref name=TOD35799/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.allmusic.com/album/the-open-door-mw0000445527/credits | سەردێڕ =ئێڤەنێسنس - دەرگا کراوەکە - ئاماژەپێکردنەکان | ڕێکەوتی سەردان =١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ | بەرھەم =ئۆڵمیوزیک | بڵاوکەرەوە =ڕۆڤی کۆرپۆرەیشن}}</ref> {| style="width:100%;" ! scope="col" style="text-align:right; width:25%;" | ئێڤەنێسنس ! scope="col" style="text-align:right; width:25%;" | مۆسیقیی زیاتر ! scope="col" style="text-align:right; width:25%;" | بەرھەمھێنان ! scope="col" style="text-align:right; width:25%;" | وێنە ھونەرییەکان و بەڕێوەبردنەکان |- | style="vertical-align:top;" | * [[تێری باڵسامۆ]] – [[ئاوازدانەر]]، [[گیتاری کارەبایی|گیتار]] * [[ویڵ بۆید]] – [[گیتاری بەیس|گیتار]] * [[ڕاکی گرەی]] – [[تەپڵ]] * [[جان لێکامت]] – ئاوازدانەر، گیتار، پڕۆگرامسازی * [[ئەیمی لی]] – بەڕێوەبردنی کۆرۆس، ئاوازدانەر، [[پیانۆ]]، پڕۆگرامسازی، [[گۆرانیبێژ]] | style="vertical-align:top;" | * تامارا بێرارد – [[کۆرۆس]] * مێلانی برونۆ – کۆرۆس * ئەلیسا کامبڵ – کۆرۆس * [[دەیڤد کامبڵ]] – ڕێکخەری ئۆرکێسترا * مارسێلا کارمۆنا – کۆرۆس * کێڤن داڵبێی – کۆرۆس * ماری گافنی – کۆرۆس * سیمن جەیمز – ماستەری کۆنسێرت * کاری لی – گۆرانیبێژ (پشتینە) * لۆری لی – گۆرانیبێژ (پشتینە) * ئۆوانێ پاراتۆرێ – کۆرۆس * دێرڵ فێنیسیی – کۆرۆس * دوایت ستۆن – کۆرۆس * تانیا تێممان – کۆرۆس * تەلایە تریگێرۆس – کۆرۆس * ڵیزا واڵ ئۆرجێرۆ – کۆرۆس * سوسن یۆنگبڵۆد – کۆرۆس | style="vertical-align:top;" | * ڕۆری فاسیانێ – تەکنیککاری تەپڵ * [[دەیڤ فۆرتمن]] – بەرھەمھێنی دەنگ، میکسی دەنگ، [[بەرھەمھێنەری تۆمار|بەرھەمھێنەر]] * بۆن ھاریس – پڕۆگرامسازی * مایک ھیو – یارمەتیدەری ئەندازیار * تێد جێنسن – ماستەرکردنی دەنگ * دیجەی لیتاڵ – پڕۆگرامسازی * جێریمی پاڕکەر – ئەندازیاری دەنگ * ویزڵی سایدمن – یارمەتیدەری ئەندازیار | style="vertical-align:top;" | * ئاندرو لۆڕی – بەڕێوەبردن * دارێن ماجوسکی – A&R * گەیڵ مۆراویتز – بەڕێوەبەری وێنە * دایانا مێڵتزەر – A&R * مایک مۆنگیڵۆ – بەڕێوەبەری بەرھەم * فرانک ئۆکنفێڵس – [[فۆتۆگرافی]] * دەیڤد سابی – کۆنتراکتەر * ئێد شیرمان – دیزاینی بەرگ * گرێگ واتنبێرگ – A&R |} == مێژووی بڵاوبوونەوە == {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" |- !ناوچە !ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە !شێواز !کۆمپانیا |- !scope="row"|پۆڵەندا |٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ |rowspan="7"|سیدی، داگرتنی دیجیتاڵی |وایند-ئەپ |- !scope="row"|ژاپۆن |٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ |مۆسیقای EMIی ژاپۆن |- !scope="row"|ئەڵمانیا |rowspan="2"|٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ |rowspan="5"|وایند-ئەپ |- !scope="row"|ئێرلەندا |- !scope="row"|ئوسترالیا |٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ |- !scope="row"|کەنەدا |rowspan="2"|٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ |- !scope="row"|ویلایەتە یەکگرتووەکان |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *[https://web.archive.org/web/20180422220917/http://www.evanescence.com/music/category/official-albums/ دەرگا کراوەکە لە ماڵپەڕی فەرمی ئێڤەنێسنس] *[http://www.metacritic.com/music/the-open-door/critic-reviews دەرگا کراوەکە لە ماڵپەڕەی مێتاکریتک] {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{ئێڤەنێسێنس}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وەشان=٥٢٥٠٧٦}} [[پۆل:ئەلبومەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:مۆسیقا لە ٢٠٠٦]] [[پۆل:کارەکانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:ئەلبومە مۆسیقییەکان]] [[پۆل:ئەلبومەکانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:وتارە ھەڵبژێردراوەکانی تووڵی دەروازەی مۆسیقا]] [[پۆل:ئەلبومەکانی ئێڤەنێسنس]] ck8uudxc7ujv8x6famvy8481banf5yc 0 125941 1579818 1579681 2026-05-01T12:03:05Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579818 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەرێکی کەنەدی}} {{Infobox person | name = جەیکۆب ترێمبڵەی | native_name = Jacob Tremblay | native_name_lang = en |image = Jacob Tremblay by Gage Skidmore.jpg | caption =٢٠٢٥ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|٢٠٠٦|١٠|٥}} | birth_place = [[ڤانکوڤەر]]، {{ئاڵا|کەنەدا}} | occupation = [[ئەکتەر]] | years_active = ٢٠١٣–ئێستا | parents = {{Unbulleted list|جەیسن ترێمبڵەی|کریستینا کاندیا ترێمبڵەی}} | relatives = ئێما ترێمبڵەی (خوشک) }} '''جەیکۆب ترێمبڵەی''' ({{IPAc-en|ˈ|t|r|ɒ|m|b|l|eɪ}}; {{IPA-fr|tʁɑ̃blɛ|lang}}؛ لەدایکبووی ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦) ئەکتەرێکی کەنەدییە. بەھۆی ڕۆڵی جاک نیوسەم لە فیلمی ''ژوور {{small|(Room)}}'' (٢٠١٥) بەناوبانگ بوو، کە بەھۆیەوە خەڵاتی فیلمی ھەڵبژێردراوی ڕەخنەگران بۆ باشترین نواندنی لاو و خەڵاتی سکرینی کەنەدی بۆ باشترین ئەکتەر، و پاڵێورا بۆ خەڵاتی گیڵدی ئەکتەرانی شاشە بۆ نواندنی ئەکتەری نێر لە ڕۆڵی لاوەکیدا. لە ٢٠١٧دا، ڕۆڵی سەرەکیی ئاب پوڵمەنی گێڕا، کە منداڵێکە کە دۆخی تریچەر کۆڵنسی ھەیە، لە فیلمی درامیی ''[[سەمەرە]]''، و لە ٢٠١٩دا، بە ڕۆڵی سەرەکی دەرکەوت لە فیلمی کۆمێدیی ''[[کوڕە باشەکان]]''. == ژیان == === ژیانی سەرەتایی === جەیکۆب لە ڕێکەوتی ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ لە ڤانکوڤەر، بریتش کۆڵومبیا، [[کەنەدا]] لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2015/10/05/brie-larson-happy-birthday-jacob-tremblay-room|سەردێڕ=Brie Larson serenades her Room costar Jacob Tremblay for his 9th birthday|دوایین=Coggan|یەکەم=Devan|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151114145234/https://www.ew.com/article/2015/10/05/brie-larson-happy-birthday-jacob-tremblay-room|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=nanaimo>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nanaimobulletin.com/entertainment/240006931.html|سەردێڕ=Child actor continues to rise|ئیش=Nanaimo Bulletin|دوایین=Pescod|یەکەم=Nicholas|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170228073352/http://www.nanaimobulletin.com/entertainment/240006931.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە نزیک شاری لانگلی، بریتش کۆڵومبیا گەورەبووە.<ref name="Kim Holcomb">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Holcomb|یەکەم=Kim|سەردێڕ=Pacific Northwest actor stars in new movie 'Wonder'|ناونیشان=https://www.king5.com/article/entertainment/pacific-northwest-actor-stars-in-new-movie-wonder/492435705|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|agency=K5 News|issue=November 17, 2017|بڵاوکەرەوە=K5 News|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ref=Kim Holcomb|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200717140612/https://www.king5.com/article/entertainment/pacific-northwest-actor-stars-in-new-movie-wonder/492435705|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> باوکی، جەیسن ترێمبڵەی، پۆلیسی لێکۆڵەرە، و دایکیشی، کریستینیا کاندیا ترێمبڵەی، ژنی ماڵەوەیە. خوشکە گەورەکەی جەیکۆب، ئێما، خوشکە بچووکەکەی، ئێریکا، بە ھەمان شێوە ئەکتەرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/12/13/fashion/room-jacob-tremblay-oscars.html|سەردێڕ=Hollywood's 'It' Kid: A Blast of Fresh Air on the Oscar Trail|ئیش=[[The New York Times]]|دوایین=Barnes|یەکەم=Brooks|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> === ژیانی تایبەتی === جەیکۆب ھەوادارێکی سەرسەختی زنجیرە فیلمی ''[[جەنگی ئەستێرەکان]]''ە و سەگەکەشی بەھۆی کاراکتەری ڕێییەوە ناوناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/04/10/star-wars-force-awakens-jacobs-tremblay-puppy-rey|سەردێڕ=Jacob Tremblay names his new puppy after Rey from ''Star Wars: The Force Awakens''|وێبگە=Entertainment Weekly's EW.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160411234553/http://www.ew.com/article/2016/04/10/star-wars-force-awakens-jacobs-tremblay-puppy-rey|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرسامبوونەکەی بە دەرکەوتنی کاراکتەرانی C-3P0، R2-D2، و BB-8 لە ٨٨ەمین خەڵاتی ئۆسکار بە ھایڵایتی ئەو ئێوارەیە دانرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/how-jacob-tremblay-won-oscar-night-with-his-cuteness-w165717/|سەردێڕ=How Jacob Tremblay Won Oscars 2016 Night With His Cuteness|دوایین=Chen|یەکەم=Joyce|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=[[Us Weekly]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2016/02/28/jacob-tremblay-room-adorably-winning-oscar-night-academy-awards/81083640/|سەردێڕ=A chronological timeline of Jacob Tremblay adorably winning Oscar night|دوایین=Bui|یەکەم=Hoai-Tran|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=[[USA Today]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/jacob-tremblay-moments-oscars-1.3396714|سەردێڕ=Jacob Tremblay's cutest moments at the Oscars|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=[[CBC News]]}}</ref> == پیشە == جەیکۆب بە ڕۆڵگێڕانی ناو تەلەڤیزیۆن دەستی بە کاری نواندن کردووە. یەکەم نواندنی لە فیلمدا، فیلمی ''The Smurfs 2'' بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.traileraddict.com/the-smurfs-2/la-premiere-jacob-tremblay|سەردێڕ=The Smurfs 2 (2013) LA Premiere - Jacob Tremblay|بڵاوکەرەوە=Trailer Addict|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822191007/https://www.traileraddict.com/the-smurfs-2/la-premiere-jacob-tremblay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە ٢٠١٣ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/release/rl309364225/|سەردێڕ=The Smurfs 2 (2013)|بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> جەیکۆب ڕۆڵی جاک نیوسەمی بەرجەستەکرد لە فیلمی درامیی ''Room''، لەگەڵ خانمەکتەر [[بری لارسۆن]]، کە پێشوازییەکی باشی لێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.variety.com/2014/film/news/afm-william-h-macy-joan-allen-join-brie-larsons-room-1201352555/|سەردێڕ=AFM: William H. Macy, Joan Allen Join Brie Larson's 'Room'|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822191031/https://variety.com/2014/film/news/afm-william-h-macy-joan-allen-join-brie-larsons-room-1201352555/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فیلمەکە، کە لەلایەن لێنی ئەبراھامسنەوە دەرھێنراوە، لە ڕێکەوتی ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ پریمیەرکرا لە فێستیڤاڵی فیلمی تێلوراید، و لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ لە سینەماکان بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.variety.com/2015/film/news/brie-larson-room-october-release-1201552606|سەردێڕ=Brie Larson's 'Room' Set for Oct. 16 Release|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200527053624/https://variety.com/2015/film/news/brie-larson-room-october-release-1201552606/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ نواندنەکەی لە فیلمەکەدا، پاڵێورا بۆ خەڵاتی گیڵدی ئەکتەرانی سکرین بۆ نواندنی ئەکتەری نێر لە ڕۆڵی لاوەکیدا، کە گەنجترین ئەکتەر بوو تا بپاڵێورێت لەو لقەدا و دووەم گەنجترین ئەکتەر لە ھەموو لقەکاندا. لە ٢٠١٦دا، جەیکۆب ڕۆڵی دووەمی گێڕا لە فیلمی کۆمێدیی ''Donald Trump's The Art of the Deal: The Movie''؛ و بە ڕۆڵێکی میوان دەرکەوت بە تەمەنی گەنجیی کاراکتەری سەرەکیی، فیڵ میلەر، لە زنجیرەی کۆمێدیی [[فۆکس]] بەناوی ''The Last Man on Earth''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Snierson|یەکەم=Dan|سەردێڕ=Room star Jacob Tremblay to guest on Last Man on Earth|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/01/20/jacob-tremblay-guest-last-man-earth|ئیش=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108112512/https://ew.com/article/2016/01/20/jacob-tremblay-guest-last-man-earth/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەر ھەمان ساڵ، ڕۆڵی سەرەکیی گێڕا لە فیلمی ترسناکی ''Before I Wake''، لەگەڵ ئەکتەران کەیت بۆسوۆرث و تۆماس جەین،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/afm-kate-bosworth-thomas-jane-654281|سەردێڕ=Kate Bosworth, Thomas Jane Will Star in Horror Pic 'Somnia'|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|دوایین=Roxborough|یەکەم=Scott|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> و ڕۆڵێکی دووەمیی گێڕا لە فیلمی سایکۆلۆژیی ''Shut In''، شان بە شانی ناومی واتس، و ئۆلیڤەر پلات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.deadline.com/2015/03/oliver-platt-shut-in-movie-naomi-watts-1201394566|سەردێڕ=Oliver Platt Joins Naomi Watts In 'Shut In' For EuropaCorp & Lava Bear|بڵاوکەرەوە=[[Deadline Hollywood]]|دوایین=Hipes|یەکەم=Patrick|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> کە لەلایەن فارێن بڵاکبێرنەوە دەرھێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.variety.com/2015/film/news/naomi-watts-shut-in-sullivan-stapletons-the-lake-set-2016-release-dates-1201448033|سەردێڕ=Naomi Watts' 'Shut In,' Sullivan Stapleton's 'The Lake' Set 2016 Release Dates|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190805174316/https://variety.com/2015/film/news/naomi-watts-shut-in-sullivan-stapletons-the-lake-set-2016-release-dates-1201448033/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ناوبراو ھەروەھا ڕۆڵی وێس فیرثی گێڕا لە فیلمی سەرکێشی کۆمێدی-درامی ''Burn Your Maps''، کە ڕۆڵی سەرەکیی دەگێڕا لەگەڵ ڤێرا فارمیگا و مارتۆن چۆکاس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.variety.com/2015/film/news/vera-farmiga-virginia-madsen-burn-your-maps-1201547620|سەردێڕ=Vera Farmiga, Virginia Madsen Starring in Comedy-Drama 'Burn Your Maps'|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200322212942/https://variety.com/2015/film/news/vera-farmiga-virginia-madsen-burn-your-maps-1201547620/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٠١٧دا، جەیکۆب ڕۆڵە پیتەر کارپێنتەری گێڕا لە فیلمی درامیی ''The Book of Henry''ی دەرھێنەر کۆڵن تێڤرۆو، شان بە شانی ناومی واتس و مادی زیگلەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2015/film/news/jacob-tremblay-jaeden-lieberher-book-of-henry-colin-trevorrow-1201573908/|سەردێڕ=Jacob Tremblay, Jaeden Lieberher to Co-Star in Colin Trevorrow's ''Book of Henry'' (Exclusive)|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|دوایین=Kroll|یەکەم=Justin|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> ھەروەھا ڕۆڵی سەرەکیی ئاب پوڵمەنی گێڕا، کە منداڵێکە کە دۆخی تریچەر کۆڵنسی ھەیە، لە فیلمی ''Wonder''، کە لە ڕۆمانی ''سەمەرە''ی [[ڕ.خ. پالاسیۆ|ئاڕ. جەی. پالاسیۆ]]وە وەرگیراوە. ئەم فیلمەی بە سەرکەوتووترین فیلنی دادەنرێت، کە $٢٨٥ ملیۆنی کۆکردەوە بەرامبەر $٢٠ ملیۆن بوودجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thewrap.com/justice-league-box-office/|سەردێڕ=Will 'Justice League' Perform Like 'Wonder Woman' or 'Suicide Squad' at the Box Office?|ئیش=[[TheWrap]]|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1719567873/|سەردێڕ=Wonder (2017)|بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> لە ٢٠١٩، جەیکۆب لە یەکەم فیلمی کۆمێدیدا بە ڕۆڵی سەرەکیی ماکس دەرکەوت لە فیلمی ''[[کوڕە باشەکان (فیلم)|کوڕە باشەکان]]''، لەگەڵ ئەکتەرە سەرەکییەکانی برەیدی نوون و کیث ل. ویڵیامز. فیلمی ''[[کوڕە باشەکان (فیلم)|کوڕە باشەکان]]'' $٢١ ملیۆنی کۆکردەوە لە کۆتایی ھەفتەی پەخشکردنیدا، کە یەکەم فیلمی کۆمێدیی R-rated بوو دوای ''The Boss''، کە لە نیسانی ٢٠١٦ بڵاوبووەوە، تا بە یەکەم لە بۆکس ئۆفیسدا دەربچێت. جەیکۆب ئەکتەرە ھاوڕێکانی ھێنایە گریان لە ڕۆڵە بچووکەکەیدا لە فیلمی ''Doctor Sleep'' (٢٠١٩)، کە بەشی دووەمی ''The Shining''ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cinemablend.com/news/2484458/how-doctor-sleeps-incredibly-disturbing-baseball-boy-sequence-came-together|سەردێڕ=How Doctor Sleep’s Incredibly Disturbing Baseball Boy Sequence Came Together|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Cinemablend|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> جەیکۆب لە فیلمەکەدا ڕۆڵی کوڕێک دەگێڕێت کە دەڕفێندرێت و تا مەرگ ئەشکەنجە دەدرێت کە دەرھێنەرەکە، مایک فلاناگان، سەرەتا ترسا کە زۆر غەمناک بێت کە لەوانەیە لە کۆتاییدا ئەو دیمەنە ببڕدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2019-11-08/doctor-sleep-jacob-tremblay-cameo|سەردێڕ=Why Jacob Tremblay's 'Doctor Sleep' cameo was one of the hardest scenes for the cast and crew to film|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٠|زمان=en-US}}</ref> دەربارەی نواندنەکە، فلاناگان وتی «یەکێکە لە باشترین ئەکتەرەکان کە تا ئێستا کارم لەگەڵ کردبێت.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bustle.com/p/jacob-tremblays-doctor-sleep-cameo-forced-star-rebecca-ferguson-to-step-up-her-game-19290705|سەردێڕ=The Most Terrifying Scene In ‘Doctor Sleep’ Was Just As Disturbing To Film|وێبگە=Bustle|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> لە تەممووزی ٢٠١٩، ڕاگەیەندرا کە جەیکۆب دەنگی فلاوندەر بەرجەستە دەکات لە ڵایڤ ئەکشنی ''[[پەری دەریا]]''ی دیزنی، لەلایەن ڕۆب مارشاڵەوە دەردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/disneys-live-action-little-mermaid-eyes-jacob-tremblay-awkwafina-1221947|سەردێڕ=Jacob Tremblay, Awkwafina in Talks for Disney's Live-Action 'Little Mermaid'|دوایین=Kit|یەکەم=Borys|وێبگە=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> جەیکۆب دەنگی ڕۆبن بەرجەستە دەکات لە زنجیرەی ئەنیمەیشنی ''Harley Quinn''ی [[دیسی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/07/harley-quinn-dc-universe-kaley-cuoco-tca-patrick-schumacker-1202651411/|سەردێڕ=DC Universe’s ‘Harley Quinn’ Starring Kaley Cuoco Eyes New Perspectives On Familiar Caped Crusaders – TCA|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|وێبگە=Deadline|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|5016878}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|فیلم|کەنەدا|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Jacob Tremblay}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی مناڵی کەنەدی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا]] [[پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری جینی و شاشەی کەنەدی]] k6g6tmioy3fisop5l4f8rnlme8w33rl 0 131897 1580109 1467875 2026-05-02T06:52:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580109 wikitext text/x-wiki {{نیشانەی وتاری هەڵبژێردراو}} {{Infobox television | show_name = شێرلۆک | image = 111943-sherlock-sherlock-poster.jpg | alt = A view of the London skyline, with the word "Sherlock" in black letters | caption = | genre = [[فیلمی تاوان]] | creator = {{Plain list| * [[مارک گاتس]] * [[ستیڤن مۆفات]]}} | based_on = {{Based on|''[[شێرلۆک ھۆڵمز]]''|[[ئارتەر کۆنان دۆیڵ]]}} | writer = {{Plain list| * مارک گاتس * ستیڤن مۆفات * ستیڤن تۆمبسن}} | starring = {{Plain list| * [[بێنێدیکت کەمبەرباچ]] * مارتن فریمن * [[ڕوپەرت گرەیڤز]] * [[ئونا ستابس]] * مارک گاتس * [[ڵویز بریڵی]] * [[ئاندرو سکۆت (ئەکتەر)|ئاندرو سکۆت]] * ئەماندا ئابینگتۆن}} | composer = {{Plainlist| * دەیڤد ئاڕنۆڵد * مایکڵ پڕایس}} | country = {{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} | language = [[ئینگلیزی]] | num_series = ٤ <!-- Updated as seasons premiere and not in advance per WP:CRYSTAL --> | num_episodes = <onlyinclude>١٣</onlyinclude> <!-- Updated as episodes are aired and not in advance per WP:CRYSTAL --> | list_episodes = List of Sherlock episodes | executive_producer = {{Plain list| * مارک گاتس * ستیڤن مۆفات * بێڕڵ ڤێرتو * ڕێبێکا یاتۆن * بێسان جۆنز * سو ڤێرتو}} | producer = {{Unbulleted list|سو ڤێرتو|ئیڵەین کامیرۆن}} | editor = {{Unbulleted list|چاڕڵی فیڵیپس|ماڵی ئیفەنز|تیم پۆرتەر|یان مایاڵز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hartswoodfilms.co.uk/news/2015/sherlock-editor-yan-miles-wins-an-eddie-award/|سەردێڕ=Sherlock editor Yan Miles wins an Eddie Award|وێبگە=Hartswood Films|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104074906/http://www.hartswoodfilms.co.uk/news/2015/sherlock-editor-yan-miles-wins-an-eddie-award/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} | cinematography = {{Unbulleted list|فابیان وانگەر|ستیڤ ڵاوێس}} | camera = کامێرای یەکدانە<!--مەبەست چییە لە «کامێرای یەکدانە؟» --> | runtime = ٨٥–٩٠ خولەک | company = {{Unbulleted list|فیلمەکانی ھارتسوود|بی بی سی وێڵز|دەبلیو جی بی ئێچ}} | channel = {{Unbulleted list|بی بی سی وەن|بی بی سی ئێچ دی (٢٠١٠)|بی بی سی وەن ئێچ دی (٢٠١٢–ئێستا) |[[پی بی ئێس]] (٢٠١٠–ئێستا)}} | picture_format = 576i50{{ھن}}1080i50 (کوالێتی بەرز) | audio_format = ستۆریۆفۆنیک | first_aired = {{Start date|2010|07|25|df=y}} | last_aired = ئێستا | website = http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws | production_website = https://www.pbs.org/wgbh/masterpiece/sherlock/ | production_website_title = PBS Official Website}} '''شێرلۆک''' ({{بە ئینگلیزی|Sherlock}}) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی بەڕیتانییە و لە جۆری تاوان و درامایە و وێنەیەکی ئێستا بۆ کارەکانی لێکۆڵەر [[شێرلۆک ھۆڵمز]]ی [[ئارتەر کۆنان دۆیڵ]] پیشان دەدات، زنجیرەکە لەلایەن [[ستیڤن مۆفات]] و [[مارک گاتس]]ەوە دروستکراوە و لە پاڵەوانێتی [[بێنێدیکت کەمبەرباچ]] و مارتن فریمنە بە ڕۆڵەکانی شێرلۆک ھۆڵمز و [[دکتۆر واتسن]]. ١٣ ئەڵقە لە زنجیرەکە بەرھەمھێنراوە و سێیەکی سەرەتا لە ساڵی ٢٠١٠ پەخش کرا، وەرزی دووەمی زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠١٢ پەخش کرا، و وەرزی سێیەمی زنجیرەکە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ دا بەدوایدا ھات. ھەروەھا بەرھەمھێنەری جێبەجێکار ستیڤن مۆفات ھەستا بە ئەستۆگرتنی بەرھەمھێنانی وەرزی چوارەم کە لە ساڵی ٢٠١٧ دا پەخشکرا.<ref name="fourthseries">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.theguardian.com/tv-and-radio/2014/jan/09/sherlock-back-fourth-series-steven-moffat |سەردێڕ = Sherlock will be back for fourth series, says producer Steven Moffat |دوایین١=Brown |یەکەم١=Maggie |ڕێکەوت= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| بەرھەم=The Guardian Australia |بڵاوکەرەوە = Guardian News and Media Limited |ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> زنجیرەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ناوچە فرۆشرا.<ref name="ئۆتۆماتیکی دروستکراوە١">[http://www.youtube.com/watch?v=jNzeuzYPiLc Sherlock in five languages - BBC Worldwide Showcase - YouTube<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226114026/http://www.youtube.com/watch?v=jNzeuzYPiLc&gl=US&hl=en |date=٢٦ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> ئەو کاتەی بیرۆکەی دروستکردنی زنجیرەکە بۆ مۆفات و گاتیس ھات، ئەوان لە گەشتێک بوون بۆ شاری [[کاردیف]] تا زنجیرەی «دکتۆر ھوو» بنووسن، بیرۆکەکە بریتیبوو لە بەرھەمھێنانی لەبەرگرتنەوەیەک بۆ کارەکانی ئارتەر کۆنان دۆیڵ، و تێیدا شێرلۆک ھۆڵمز تەکنەلۆژیاکانی ئێستا بۆ یارمەتیدانی لە شیکارکردنی دۆسییەکان بەکاربھێنێت، وەک بەشداربوو لە دروستکردنی زنجیرەکەدا، ھەر یەکێک لە مۆفات و گاتیس لە نووسنی یەک ئەڵقەی ھەر وەرزێک بەشداربوون، ئەمەش لە کاتێکدا ئەڵقەکانی تر لەلایەن ستیفن تۆمبسن دەنووسران. بەھۆی کارەکەی لە شاکارە ھونەرییەکاندا، فیلمەکانی ھارتسوود زنجیرەیەکیان بۆ سوودی [[بی بی سی]] بە ھاوبەشی لەگەڵ WGBH بەرھەمھێنا. زنجیرەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لە کاردیف، و چەند شۆێنکی تر تۆمار کراوە، و ھەروەھا شەقامی گاور لە [[لەندەن]] وەک شەقامی ٢٢١ب بەیکەر بەکارھێنراوە، کە ئەو شەقامەیە کە ھۆڵمز و واتسن تێیدا دەژیان. زنجیرەکە ھۆڵمز وا دەنەخشێنێت کە «لێکۆڵەرێکی ڕاوێژکارە» و یارمەتی پۆلیسی میتروبوڵیتان و بە تایبەتی لێکۆڵەری پشکنەر گرێگ لستراد ([[ڕوپەرت گرەیڤز]]) لە شیکارکردنی تاوانەکان دەدات، ھۆڵمز لەلایەن ھاوماڵەکەی دکتۆر جۆن واتسنەوە یارمەتی دەدرێت کە لە [[خزمەتی سەربازی]] گەڕاوەتەوە، لەگەڵ ئەوەی زنجیرەکە تاوانی جیاواز پیشان دەدات، بە بەردەوامی شەڕی نێوان ھۆڵمز و دوژمنە گەورەکەی جێم مۆریاتی ([[ئاندرو سکۆت (ئەکتەر)|ئاندرو سکۆت]]) پیشان دەدات. ماوە ماوە، زانای نەخۆشییەکان مۆڵی ھۆپەر ([[لویز بریلی]]) یارمەتی شێرلۆک دەدات لە شیکارکردنی دۆسییەکاندا. ھەروەھا چەند ڕۆڵگێڕێکی تری وەک [[ئونا ستابس]] بە ڕۆڵی خاتوو ھدسن و [[مارک گاتس]] بە ڕۆڵی [[مایکرۆفت ھۆڵمز]] برا گەورەی ھۆڵمز شایەنی سەرنجن. دوای ئەڵقەیەکی پێشکەش نەکراو لە ٢٠٠٩دا، وەرزی یەکەم بە سێ ئەڵقە کە ھەر یەکێکیان ٩٠ خولەک بوون لەسەر بی بی سی وەن و بی بی سی ئێچ دی ڤی لە ٢٠١٠ پەخش کران؛ پاشان وەرزی دووەم لە ٢٠١٢ دا پەخشکرا و بەدوایدا ئەڵقەیەکی تایبەت پێش دەرچوونی وەرزی سێیەم لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ ھات. پێشوازی ڕەخنەیی بە شێوەیەکی گەورە ئەرێنی بوو، و زنجیرەکەش بووە خاوەنی زۆرێک لە لێدوانی ستایش کە وەسفی کوالێتی چیڕۆک و ڕۆڵی ئەکتەرەکان و دەرھێنانیان دەکرد. زنجیرەی شێرلۆک بۆ زۆر خەڵات پاڵێورا، وەک خەڵاتی ئەکادیمیای بەریتانی بۆ بەرنەمە تەلەڤیزیۆنییەکان، و [[خەڵاتی ئێمی|خەڵاتەکانی ئێمی]] و توانی چەندەھای لێ بباتەوە. وەرزی سێیەم دەرچوو کە لەسەر [[دی ڤی دی]] و [[بلو ڕای]] پەخشکرا، ئەمەش لەگەڵ چەند کارێکی تری سێر ئارتەر کۆنان دۆیڵ، و ھەروەھا مۆسیقای تۆمارکەریی لە بەرھەمھێنانی دەیڤد ئارنۆڵد و مایکڵ برایسە. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ بەرنامە مۆبایلییە فەرمییەکەی بە ناوی «شێرلۆک: ھێڵەکە» ({{بە ئینگلیزی|Sherlock: The Network}}) دەرچوو.<ref name="Jeffrey">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jeffrey|یەکەم=Morgan|سەردێڕ=Sherlock: The Network app: 'It's a bit of Cumberbatch in your pocket'|ناونیشان=http://www.digitalspy.co.uk/tech/s129/sherlock/news/a545410/sherlock-the-network-app-its-a-bit-of-cumberbatch-in-your-pocket.html|بڵاوکەرەوە=Digital Spy}}</ref><ref name="itunes.apple.com">[https://itunes.apple.com/gb/app/sherlock-the-network/id734800854?mt=8 Sherlock: The Network on the App Store on iTunes<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305100822/https://itunes.apple.com/gb/app/sherlock-the-network/id734800854?mt=8 |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٤دا، نوێکردنەوەی زنجیرەکە بۆ وەرزی چوارەم ڕاگەیەندرا کە لە سێ ئەڵقە پێکھات، و لەگەڵ دەستپێکی ٢٠١٦ تۆمار کرا، ئەمەش دوای پەخشکردنی ئەڵقەیەکی تایبەت بە بۆنەی جەژنی لەدایکبوونی ساڵی ٢٠١٥، کە کارکردن لەسەری لە کانوونی دووەمی ساڵی پێشوو دەستی پێکرد.<ref>[http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2014/sherlock-miss-me "Miss me?" The nation's favourite detective returns to BBC One] [[بی بی سی]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171124170224/http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2014/sherlock-miss-me |date=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/sherlock-announcement-special-confirmed-three-3799440 |سەردێڕ=Sherlock announcement: Special confirmed with 'three new episodes' as #221back riddle is revealed |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٤|بەرھەم= Daily Mirror |بڵاوکەرەوە=MGN Limited |ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> مارک گاتس ئاماژەی بۆ وەرزە نوێکە کرد و وتی ھۆڵمز و واتسن ھەڵسان بە ئەنجامدانی چەندین سەرکێشی نوێ و سەرنجڕاکێش کە پێشتر ئەنجامیان نەداوە، و ھەروەھا ستافەکە بۆ گەڕانەوە بۆ کارەکەیان زۆر پەرۆشن.<ref>[http://www.mbc.net/ar/programs/scoopwithraya/articles/موسم-رابع-من-Sherlock-فی-الطریق---اعرف-تفاصیلە-ومیعاد-عرضە.html وەرزی چوارەمی شێرلۆک لە ڕێگایە. لە کەناڵی ئێم بی سی.]{{بەستەری مردوو|url=http://www.mbc.net/ar/programs/scoopwithraya/articles/موسم-رابع-من-Sherlock-فی-الطریق---اعرف-تفاصیلە-ومیعاد-عرضە.html |date=ئابی ٢٠١٨}}</ref> سەرچاوەکانی تر دواکەوتنی تۆمارکردنی وەرزی چوارەم بۆ پڕی خشتەی ڕۆژانەی پاڵەوانەکانی زنجیرەکە مارتن فریمن و بێنێدیکت کەمبەرباچ دوای بەدەستھێنانی ژیاننامەیەکی سینەمایی سەرکەوتوو دەگەڕێننەوە. ستیڤن مۆفات نووسەری بەشداربووی زنجیرەکە ئاماژەی بەوە کرد کە چاوەڕێی ئەوە نەبوو شێرلۆک وەرزی سێیەم تێپەڕێنێت، و لەسەر ستافی بەرھەمھێنان بوو کە پاڵەوانەکانی ڕازیبکات تا بگەڕێنەوە بۆی دوای ئەوەی بەھۆی تاقیکردنەوە سینەماییەکەیانەوە پێویستیان پێی نەما.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.qannat.com/tv/sherlock-showrunner-had-to-convince-the-stars-to-come-back/ |سەردێڕ=کەناڵی تەلەڤیزیۆن: نووسەری شێرلۆک لەسەری پێویستبوو بێنێدیکت کەمبەرباچ ڕازیبکات تا بۆ زنجیرەکە بگەڕێتەوە |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305093100/http://www.qannat.com/tv/sherlock-showrunner-had-to-convince-the-stars-to-come-back/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٦ دا، تۆمارکردنی وەرزی چوارەم دەستی پێکرد تا لە ٢٠١٧ پێشکەش بکرێت، و مارک گاتس دڵنیای کردەوە کە وەرزی چوارەم وەک پێشووەکەی دەبێت و لە ئەڵقەیەکی تایبەت لە سەرەتادا و سێ ئەڵقەی تر بەدوایدا پێکدێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mbc.net/ar/programs/scoopwithraya/articles/موسم-رابع-من-Sherlock-في-الطريق---اعرف-تفاصيله-وميعاد-عرضه.html |سەردێڕ=وەرزی چوارەمی شێرلۆک لە ڕێگایە. بە پێنووسی حەسام ئەلدین عەماد. |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161228010836/http://www.mbc.net/ar/programs/scoopwithraya/articles/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%85-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%85%D9%86-Sherlock-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B1%D9%8A%D9%82---%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B5%D9%8A%D9%84%D9%87-%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%B1%D8%B6%D9%87.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا بەرھەمھێنەر ستیڤن مۆفات وتی دەکرێت وەرزەکە ببێت بە کۆتا وەرزی زنجیرەکە، ئەمەش لەبەر ئەگەری بەشداری نەکردنی پاڵەوانی زنجیرەکە بێنێدیکت کەمبەرباچ لە وەرزەکانی داھاتوودا بەھۆی سەرقاڵییەوە،<ref>[http://www.alsahmnews.com/295755/منتج-مسلسل-شارلوك-هولمز-الموسم-الرابع تیر نیوز بەرھەمھێنەری زنجیرەی شێرلۆک ھۆڵمز: وەرزی چوارەم ئەگەری ھەیە کۆتا بێت.] بە پێنووسی: ئەمیرە مەحمود {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801115128/http://www.alsahmnews.com/295755/%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AC-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%84%D9%88%D9%83-%D9%87%D9%88%D9%84%D9%85%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B9 |date= ١ی ئابی ٢٠١٧ }}</ref> ھەر چەنێک دواتر لەم قسانەی پەشیمان بووە و سووربوونی خۆی لە بەرھەمھێنانی وەرزی پێنجەمی زنجیرەکە ڕاگەیاند. یەکێک لە ڕەخنەگرەکان وتی کە زنجیرەکە بە ڕێگایەکی بلیمەتانە و زانیارییەکی زیرەکانە ڕووداوەکان دەگێڕیتەوە و کەسایەتییەکان بە شێوەیەکی تایبەت و درامی بە قووڵبوونەوە بە لایەنە مرۆڤییەکەیانەوە بە جۆرێک دروست دەکات. ئەوەشی زیاد کرد لەگەڵ ئەوەی لایەنی درامی لە کارەکەدا بەڵام کارەکە «خۆشییەکی پووخت و ژەمێکی سەرنجڕاکێش و زۆر تایبەت بۆ بینەر پێشکەش دەکات». ھەروەھا وتی لەگەڵ ئەوەی ھەر ئەڵقەیەک کاتژمێر و نیوێکە، کە وای لێکردووە لە فیلمەکانەوە نزیک بێت، بەڵام لە ڕووداوەکانیدا پەیوەنتیدارە. ئەوە لە زنجیرەکەدا بە تایبەت دانراوە کە دەربارەی شێرلۆک ھۆڵمزە و نوێتی و پێشکەوتنی پێدراوە «واتە گەردوونێکی نوێی لەلایەنی ھونەری لە بوواری نووسینی ڕووداوەکان و گێڕانەوە بە ڕێگایەکی زیاتر کێشکراو و ڕازیکردن دەربارەی کارێک لەباتی گێڕانەوەی لە سەردەمێکی زۆر کۆندا پێداوە.» لەگەڵ ئەوەشدا زۆرێک لە ئاشقانی کەسایەتی شێرلۆک ھۆڵمز ڕەخنەیان لە گۆڕانی زنجیرەکە گرتووە و لەبەرگرتنەوە ڕاستەقینەکەیان زیاتر بەدڵبووە کە ڕووداوەکانی لە [[چاخی ڤیکتۆریا]]دا لە سەدەی نۆزدەیەمدا ڕوودەدات ھەر وەک چۆن ئارتەر کۆنان دۆیڵ لە ڕۆمانەکانیدا دایناوە.<ref>[http://saudibo.com/reviews/sherlock-شيرلوك-هولمز/ بلیتخانەی سعودی: شێرلۆک ھۆڵمز سەردەمی نوێ.] بە پێنووسی: ئەحمەد ئەلعەقیلی {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629054844/http://saudibo.com/reviews/sherlock-%D8%B4%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%88%D9%83-%D9%87%D9%88%D9%84%D9%85%D8%B2/ |date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧ }}</ref> ھەندێک لە پێگەکانی ڕۆمانە ڕاستەقینەکە ماونەتەوە، تەنانەت گەر بە شێوەیەکی نوێ بێت. بۆ نموونە بۆرییە بەناوبانگەکەی بە لەزگەکانی نیکۆتینی سەدەی بیست و یەک گۆڕدراوە، ئەمەش لە کاتێکدا شێوە سەرەکییەکەی وەک کڵاو و پاڵتووەکەی و ژەنینی کەمان نەگۆڕاوە و ھێڵدراوەتەوە.<ref>[http://www.arageek.com/art/2015/09/05/why-do-we-love-crime-series.html ئاراجیک: بۆچی زنجیرەکانی لێکۆڵینەوە و مەتەڵەکانمان خۆشدەوێت؟] بە پێنووسی: نورا ناجی. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170429094818/http://www.arageek.com/art/2015/09/05/why-do-we-love-crime-series.html |date=٢٩ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> == بەرھەمھێنان == === بیرۆکە و پێشخستن === ستیڤن مۆفات و مارک گاتس لە بیرۆکەی زنجیرەکە و تێگەیشتنەکەیدا داھێنەرانە بوون.<ref name="Parker">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین= Clarke|یەکەم= Steve|ڕێکەوت= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان= http://www.variety.com/article/VR1118009441.html?categoryId=3750&cs=1|سەردێڕ= Can Holmes solve co-prod mystery?|بەرھەم= Variety|بڵاوکەرەوە= Reed Business Information|ڕێکەوتی سەردان= ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100118182407/http://www.variety.com/article/VR1118009441.html?categoryId=3750&cs=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێشتر مۆفات لە ڕۆمانی [[دۆسییە سەیرەکەی دکتۆر جێکڵ و بەڕێز ھاید]] لە زنجیرەی جێکڵ کە لە ساڵی ٢٠٠٧ دەرچوو، کاری دەکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم = James|دوایین= Walton |سەردێڕ=The weekend on television |ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2007/06/18/nosplit/bvtv18last.xml |بەرھەم=The Telegraph |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> لە کاتێکدا گاتس کاری لەسەر ئەڵقەیەکی زنجیرەی دکتۆر ھوودا (مردووە شێواوەکان) دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gatiss |یەکەم = Mark |سەردێڕ=Doctor Who: The Shooting Scripts |ناونیشان=https://archive.org/details/doctorwhoshootin0000unse |بڵاوکەرەوە=BBC Books |ساڵ=٢٠٠٥ |ژپنک=٠-٥٦٣-٤٨٦٤١-٤}}</ref> ھەر یەکێک لە گاتس و مۆفات لە زنجیرەی دکتۆر ھوودا نووسەر بوون، و گوفتوگۆیان لەسەر بیرۆکەی دروستکردنی چیڕۆکی زنجیرەی شێرلۆک کردووە لە کاتی گەشتێکیاندا بۆ شاری کاردیف، کە بنکەی بەرھەمھێنانی زنجیرەی ھووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bevan |یەکەم= Nathan|ڕێکەوت= ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/2009/01/15/benedict-cumberbatch-martin-freeman-star-in-new-bbc-sherlock-holmes-drama-filmed-in-cardiff-91466-22695776/|سەردێڕ= Benedict Cumberbatch, Martin Freeman star in new BBC Sherlock Holmes drama filmed in Cardiff|بەرھەم=South Wales Echo|بڵاوکەرەوە= Western Mail and Echo}}</ref> کاتێک لە شاری مۆنت کارلۆ لەبەر دابەشکردنی خەڵاتەکان دەمانەوە، بەرھەمھێنەر سو فریتۆ ھانیدان بیرۆکەکە<!--بیرۆکەی چی؟ --> بەخۆیان پێشبخەن پێش ئەوەی تیمێکی تر پێشیان بکەون.<ref name="s1ep1-comm">Sue Vertue, Steven Moffat and Mark Gatiss. DVD audio commentary for "A Study in Pink"</ref> پاشان لە ئەیلوولی ٢٠٠٨ دا ئەو دوانە بە بانگکردنی ستیڤن تۆمبسن ھەستان تا لەگەڵیاندا کار بکات.<ref name="memoirs">Thompson, Steve "Introduction" In: {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Sherlock&nbsp;– The Memoirs of Sherlock Holmes |ناونیشان=https://archive.org/details/memoirsofsherloc0000doyl_e6f5 |یەکەم=Arthur |دوایین=Conan Doyle |بڵاوکەرەوە=BBC Books |ساڵ=٢٠١٢ |ژپنک=١-٨٤٩٩٠-٤٠٦-٥|origyear=First published 1894 |پەڕە=vii-ix}}</ref> گاتس ڕەخنەی لە کارە تەلەڤیزیۆنییە پێشووەکانی شێرلۆک ھۆڵمز گرتووە و وتوویەتی کە زۆر خاوە، چونکە زۆربەی کاتی [[جەنگی جیھانی دووەم]]دا تۆمار دەکات.<ref name="guardian">[http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2010/jul/18/sherlock-holmes-is-back-bbc Sherlock Holmes is back… sending texts and using nicotine patches | Television & radio | The Guardian<!-- سەردێڕەکە بە بۆت دروستکراوە -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109085656/http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2010/jul/18/sherlock-holmes-is-back-bbc |date= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> شێرلۆک ھۆڵمز لە زنجیرەکە جۆری نوێی تەکنۆلۆژیا بەکاردەھێنێت، وەک کورتە نامە و ھێڵی ئینتەرنێت و تەنانەت [[سیستمی شوێندۆزیی جیھانی]] تا تاوانەکان شیکار بکات.<ref name="guardian"/> پۆڵ ماکگیگان وتی ئەمە پارێزگاریکردن لە کارەکەی کۆنان دۆیڵە، ئەمەش ئاماژەیە کە دەکرا ھۆڵمز لە ڕۆمانەکەدا ھەر وەک زنجیرەکە ھەر ئامێرێک بەکاربھێنێت، و ئەو ھەموو کات لە تاقیگە خەریکی تاقیکردنەوە بوو، و زنجیرەکە تەنیا لەبەرگرتنەوەیەکی نوێی ڕۆمانەکەیە.<ref name="herald">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Times have changed but crimes are the same for new Sherlock Holmes |ناونیشان=http://www.heraldscotland.com/news/home-news/times-have-changed-but-crimes-are-the-same-for-new-sherlock-holmes-1.1042129 |یەکەم=Brian |دوایین=Pendreigh |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٠ |بەرھەم=The Herald |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131105135259/http://www.heraldscotland.com/news/home-news/times-have-changed-but-crimes-are-the-same-for-new-sherlock-holmes-1.1042129 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم لەبەرگرتنەوە ھاوچەرخە ھەندێک لە پێگە چیڕۆکە ڕاستەقینەکەی پاراستووە، وەک شەقامی بێکەر و دوژمنە گەورەکەی مۆریاتی.<ref name="telegraph19122008">[http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/3852882/BBC-to-make-a-modern-day-Sherlock-Holmes.html BBC to make a modern-day Sherlock Holmes - Telegraph<!-- سەردێڕەکە بە بۆت دروستکراوە -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170527013258/http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/3852882/BBC-to-make-a-modern-day-Sherlock-Holmes.html |date=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> لەگەڵ ئەوەی ڕووداوەکانی چیڕۆکەکە بۆ ئێستا جووڵێنراوە، بەڵام ھەندێکی ھیچی نەگۆڕدراوە، بۆ نموونە جۆن واتسن لە زنجیرەکەدا لە خزمەتی سەربازی لە جەنگی ئەفغانسات گەڕاوەتەوە، کاتێک واتسن لە چیڕۆکە ڕاستەقینەکەدا لە جەنگی ئەنگڵو-ئەفغانستانی دووەم گەڕاوەتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=AP|ڕێکەوت= ١٦ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.walesonline.co.uk/showbiz-and-lifestyle/2009/08/16/life-outside-the-office-for-martin-freeman-91466-24449418/|سەردێڕ= Life outside The Office for Martin Freeman|بەرھەم= Wales on Sunday|بڵاوکەرەوە = Western Mail and Echo}}</ref> گاتس ھەروەھا وتی: «ئەوە ھەمان جەنگە. ھەمان جەنگی دۆڕاو.»<ref name="guardian"/> وا بڕیاربوو ماوەی زنجیرەکە ٦٠ خولەک بێت بەپێی ئەوەی لە ڤیستیڤاڵی ئیدنبرەی نێودەوڵەتی بۆ تەلەڤیزیۆن لە ئابی ٢٠٠٨ ڕاگەیەندرا،<ref name="Parker"/> و بڕیاردرا زنجیرەکە تا کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ پەخش بکرێت.<ref name="telegraph19122008"/> بە ھەر حاڵ، ڕۆژنامەی [[گاردیان]] ڕایگەیاند کە بوودجەی ئەڵقە تاقیکردنەوەییەکە بە ٨٠٠٬٠٠٠ [[پاوەندی ستەرلینگی]] دەنرخێنرێت، ھەروەھا ڕۆژنامەکە پڕوپاگەندەیەکی گەورەی بڵاو کردەوە کە دەڵێت ئەڵقە تاقیکردنەوەییەکە کارەساتێکی گەورە بووە.<ref name="lawson-rebirth">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Mark |دوایین=Lawson |سەردێڕ=The rebirth of Sherlock |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2010/sep/02/sherlock-mark-lawson |بەرھەم=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> بی بی سی دواتر بڕیاردا کە ئەڵقەکە پەخش نەکات، و داوای کرد سێ زنجیرەی تەواو کە ماوەی ھەر یەکێکیان ٩٠ خولەک بێت تۆمار بکرێت.<ref name="lawson-rebirth"/><ref name="Mail-yearend">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2010/dec/26/christmas-tv-replay-2010-downloads|سەردێڕ=Replay the best of 2010|دوایین=Heritage|یەکەم=Stuart|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بەرھەم=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> === دەستەی ڕۆڵگێڕان و کەسایەتییەکان === <gallery mode="packed" heights="195px"> Benedict Cumberbatch filming Sherlock cropped2.jpg | [[بێنێدیکت کەمبەرباچ]]{{ھن}}([[شێرلۆک ھۆڵمز]]) Martin Freeman filming Sherlock cropped2.jpg | مارتن فریمن{{ھن}}([[دکتۆر واتسن|جۆن واتسن]]) Mark Gatiss by Gage Skidmore.jpg | [[مارک گاتس]]{{ھن}}([[مایکرۆفت ھۆڵمز]]) Rupert Graves 2010 cropped.jpg | [[ڕوپەرت گرەیڤز]]{{ھن}}(گرێگ لیستراد) Loobrealeyheadshot.jpg | [[لویز بریلی]]{{ھن}}(مۆلی ھۆپەر) Pride_07_(15272510975).jpg | [[ئاندرو سکۆت]]{{ھن}}(جێم مۆریاتی) </gallery> * [[بێنێدیکت کەمبەرباچ]] بە ڕۆڵی شێرلۆک ھۆڵمز: بە گشتی نازانێت لەگەڵ کەسانی تر مامەڵە بکات. شێرلۆک کەسێکی تایبەتە و مێشکێکی ھاوشێوەی «مەکینەی ئۆتۆمبێڵی پێشبڕکێ» ی ھەیە، و ئەو پێویستییەکی ھەمیشەیی بۆ شیکارکردنی دۆسییە و مەتەڵە ئاڵۆزەکان ھەیە؛ ھەر چەنێک ئەم کێشانە زیاتر ئاڵۆز بن شتەکە باشترە. ئەو خۆی بە تاکە لێکۆڵەری ڕاوێژکار لە جیھاندا دادەنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws/profiles/sherlock-holmes |سەردێڕ=Characters: Sherlock}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.thescienceofdeduction.co.uk/ |سەردێڕ=The Science of Deduction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622153038/http://www.thescienceofdeduction.co.uk/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مۆفات دوای ڕۆڵەکەی لە فیلمی باجداندا سەرنجی خستە سەر ئەکتەر بێنێدیکت کەمبەرباچ، و ئەویش دوای خوێندنەوەی سیناریۆکە ڕازی بوو بە گێڕانی ڕۆڵی شێرلۆک ھۆڵمز.<ref name="unlocking">"Unlocking Sherlock", documentary included on the Series 1 DVD/Blu-Ray release</ref> ڕۆژنامەی گاردیان دەربارەی کەمبەرباچ وتی: «ناوبانێگی گەورەی لە گێڕانی ڕۆڵە سەیرەکان و ڕۆڵە بلیمەتەکاندا ھەیە، و ڕۆڵگێڕانی بۆ ڕۆڵی ھۆڵمز زۆر سەرنجڕاکێش و داھێنەرانە و کەمێک شێواوە.»<ref name="Mitchison">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Amanda |دوایین=Mitchison |سەردێڕ=Benedict Cumberbatch on playing Sherlock Holmes |ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2010/jul/17/benedict-cumberbatch-sherlock-holmes |بەرھەم=The Guardian |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> نووسەرەکان پێیان وابوو کەسایەتی شێرلۆک نابێت وەک «مرۆڤی سەردەم» قسە بکات، تا وەک ئەوەی وتار بڵێت دەرنەکەوێت.<ref name="ds-moff-trf"/> بەڵام ئەمە لە وەرزی دووەمدا گۆڕدرا. * مارتن فریمن بە ڕۆڵی [[دکتۆر واتسن|جۆن واتسن]]: ئازا و زیرەک و فێڵباز و کرداری. پێشتر وەک پزیشکی سووپا کاری کردووە، ورەی لە جەنگی ئەفغانستاندا شکاوە. واتسن شێوەیەکی نوێی ژیانی دۆزییەوە کاتێک چاوی بە ھۆڵمز کەوت، لەگەڵ ئەوەی ئەو نزیکترین ھاوڕێیەتی بەڵام لە ساردییەکەی و ڕێگا خاو و خێچەکەی بێزارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws/profiles/john-watson |سەردێڕ=Characters: Watson}}</ref> چەندین ئەکتەر بۆ ڕۆڵی جۆن واتسن تاقیکردنەوەیان داوە،<ref name="mattsmith">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین= French |یەکەم=Dan|ڕێکەوت= ٤ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.digitalspy.co.uk/tv/s7/doctorwho/news/a201372/matt-smith-rejected-for-bbcs-sherlock.html|سەردێڕ= Matt Smith rejected for BBC's 'Sherlock'|بڵاوکەرەوە= Digital Spy|ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> مارک گاتس لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ ڕۆژنامەی دە ئۆبزەرفر وتی کە ئەوان قورسیی زیاتریان بینیوە لە دۆزینەوەی کەسێک تا ڕۆڵی دکتۆر جۆن واتسن بگێڕێت.<ref name="guardian"/> کاتێک سو فریتۆ وتی: بێنێدیکت تاکە کەس بوو بۆ ڕۆڵی ھۆڵمز بگونجێت، دوای ئەوەی دەستمان کەوت تەنیا شت کە پێویستبوو لەسەرمان دۆزینەوەی کەسێکی گونجاو بوو بۆ ڕۆڵەکەی واتسن، و ھەر کە لە ھەمان ژووردا کۆکرانەوە دەزانیت کە بۆ کارکردن بەیەکەوە گونجاون.<ref name="guard-renew">[http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/10/sherlock-second-series-bbc Sherlock to return for second series | Media | The Guardian<!-- سەردێڕەکە بە بۆت دروستکراوە -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808105709/http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/10/sherlock-second-series-bbc |date= ٨ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> * [[مارک گاتس]] بە ڕۆڵی مایکرۆفت ھۆڵمز: برا گەورەی شێرلۆکە. مایکرۆفت لە حکومەتی بەریتانیادا کار دەکات و وا خۆی پیشان دەدات کە ڕۆڵێکی بچووکی ھەیە، بەڵام لە ڕاستیدا بە پێچەوانەوەیە. ئەو زۆربەی کات گەر حاڵەتێک دروست ببێت بۆ سەر ئاسایشی داوای یارمەتی لە شێرلۆک دەکات. مایکرۆفت ھەندێک جار دوودڵە و زۆربەی کات ھەست ساردە، و بەزەیی بە شێوازی ژیانی شێرلۆکدا دێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws/profiles/mycroft-holmes |سەردێڕ=Characters: Mycroft Holmes |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> * [[ئاندرو سکۆت]] بە ڕۆڵی جێم مۆریاتی: مۆریاتی دوژمنە گەورەکەی ھۆڵمزە، ئەو مێشکێکی تاوانکارییە و حەز بە یارکردن بە کەسانی تر دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws/profiles/jim-moriarty |سەردێڕ=Characters: Jim Moriarty |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ئاندرو سکۆت بۆ یەکەم جار بە ڕۆڵی جێم مۆریاتی لە ئەڵقەی «کایە مەزنەکە» دەرکەوت. مۆفات وتی: «لە سەرەتاوە دەمانزانی چی پێویستە لەگەڵ کەسایەتی مۆریاتی بکرێت، چونکە ئەو بێزارە، ئەو خراپە، جوانپۆشە، و کەسێکی تەواو شێتە.»<ref name="guard-renew"/> لە سەرتادا گاتس و مۆفات بڕیاریان دا شەڕ لە نێوان ھۆڵمز و مۆریاتیدا نەبێت، بەڵام خێرا بۆیان دەرکەوت پێویستە لەبەرگرتنەوەیەک لە دیمەنی کۆتا کێشەکە کاتێک ھەردوو دوژمنەکە بەریەک دەکەون دروست بکەن. * [[ڕوپەرت گرەیڤز]] بە ڕۆڵی گرێگ لیستراد: ئەو باشترین شتە کە [[سکۆتلاند یارد]] بتوانێت پێشکەشی بکات، بەڵام دەزانێت شێرلۆک ھۆڵمز باشترە. کەسێک زۆربەی کات وەڕسبووە و زۆربەی کات گاڵتەچییە. لیستراد تاکە کەسە لە پۆلیسدا شێرلۆک ڕێزی لێ بگرێت، و لەگەڵ ئەوەی ھاوکارەکانی گاڵتەی پێ دەکەن بەڵام زۆربەی کات داوا لە شێرلۆک دەکات پشکنین بۆ شوێنی تاوانەکە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws/profiles/lestrade |سەردێڕ=Characters: Lestrade |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ڕۆپەرت گریفز بووە خاوەنی ڕۆڵی پشکنەر گرێگ لیستراد. لە سەرەتادا ناوی کەسایەتییەکە بەم شێوە بوو تا گاتس بڕیاریدا لە کاتی ئێستادا پێویستە بە «لێکۆڵەری پشکنەر» ئاماژەی بۆ بکرێت. مۆفات و گاتس ئاماژەیان بەوە دا کە لیستراد زۆر لە چیڕۆکەکاندا دەرناکەوێت و بەشێوەیەکی گۆڕاو دەردەکەوێت، بۆیە بڕیاریان لەسەر کەسایەتی لیستراد دا کە لە ڕۆمانی «شەش لە ناپۆڵیۆن» دا دەرکەوت. کاتێک لە ڕۆمانەکەدا لیستراد کەسێکە لە ھۆڵمز توڕەیە و لە ھەمان کاتدا ڕێزی لێ دەگرێت. لە ڕۆمانەکەدا، ھۆڵمز لیستراد بە باشترین پشکنەری [[سکۆتلاند یارد|ئامێری پۆلیسی بەریتانیا]] دادەنێت.<ref name="s1ep1-comm"/> زۆر کەس ھەبوون بۆ کەسایەتییەکە ھاتنە پێشەوە بەڵام دەستەی دەرھێنەران گرەیڤزیان زیاتر بە دڵ بوو، ئەمەش وای کرد کە ئەو بۆ ڕۆڵەکە ھەڵببژێرن.<ref name="s1ep1-comm"/> * [[لویز بریلی]] بە ڕۆڵی مۆڵی ھۆپەر: مۆڵی لە نەخۆشخانەی قەشە بارتۆلۆمیۆ کار دەکات و لە کارکردن لەگەڵ مردووەکاندا ڕاھاتووە. لەگەڵ ئەوەی توانای پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی کەمە، ھێشتا زیرەکییەکی تیژی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws/profiles/molly-hooper |سەردێڕ=Characters: Molly Hooper |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> * ئەماندا ئەبینگتۆم بە ڕۆڵی ماری مۆرستان: ماری وەک پەرەستارێکی کاتی کار دەکات، دوای مردنی ھۆڵمز چاوی بە واتسن کەوت، ھیچ کەس ڕابردووی بە تەواوی نازانێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws/profiles/mary-morstan |سەردێڕ=Characters: Mary Morstan |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> * جۆناتن ئاریس بە ڕۆڵی فیلیپ ئاندرسن: حەز دەکات بە شێوەیەکی زیرەک دەربکەوێت. لە بەشی پزیشکیی یاسایی لە سکۆتلاند یارد کار دەکات. دوای مردنی ھۆڵمز ژیانی ئەو تێکچوو چونکە ئاڵوودەی ئاشکراکردنی ئەم مردنە بوو، کە بووە ھۆی دەرکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws/profiles/phillip-anderson |سەردێڕ=Characters: Phillip Anderson |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> * [[ئونا ستابس]] بە ڕۆڵی خاتوو ھۆدسن: خاوەنی ئەو سویتەیە کە شێرلۆک و واتسن تێیدا دەژین، ئەو ئەو دووانەی خۆشدەوێت و ئەوانیش ئەویان خۆشدەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws/profiles/mrs-hudson |سەردێڕ=Characters: Mrs Hudson |ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> === نەخشەکێشانی بەرھەمھێنان و تۆمارکردن === زنجیرەکە لەلایەن ھارتسوود فیلمز بۆ سوودی بی-بی-سی واڵز بەرھەمھێنراوە. بی-بی-سی لە دەورووبەری جیھان پاڵپشتییەکی دارایی بۆ بەرھەمھێنان پێشکەش کرد.<ref name="Parker"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین= Clarke |یەکەم= Steve|ڕێکەوت= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.variety.com/article/VR1118009441.html?categoryId=3750&cs=1 |سەردێڕ=Can Holmes solve co-prod mystery?|بەرھەم= Variety|بڵاوکەرەوە= Reed Business Information|ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> زنجیرەکە لەلایەن [[پی بی ئێس|پەبڵیک برۆدکاست سێرڤس]] پاڵپشتی لێ کراوە. لە ڕێکەوتی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ تۆمارکردنی ئەڵقە تاقیکردنەوەییەکە دەستی پێکرد و لەلایەن مۆفات نووسرا و لەلایەن ماری رۆس - ھێلێن دەرھێنراوە.<ref>{{cite press release |title=BBC Drama announces 'Sherlock', a new crime drama for BBC One |publisher=BBC Press Office |date=19 December 2008 |ur1=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/12_december/19/sherlock.shtml |access-date = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> لە کانوونی دووەمی دواتر (٢٠١٠) سێیەم ئەڵقەی یەکەم چوونە ناو قۆناغی بەرھەمھێنانەوە. پۆل ماکگیگان ئەڵقەی یەکەم و سێیەمی دەرھێنا و ئۆریس لینیش ئەڵقەی دووی دەرھێنا.<ref>{{cite press release|publisher=Hartswood Films|date= January 2010|ur1=http://www.hartswoodfilms.co.uk/pdf/sherlock-start-of-shoot-press-release.pdf|archive-url=http://web.archive.org/web/20110716174250/http://www.hartswoodfilms.co.uk/pdf/sherlock-start-of-shoot-press-release.pdf|archive-date= 16 July 2011|format=PDF|title= Filming Begins on 'Sherlock'|access-date = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین= Levine |یەکەم=Nick|ڕێکەوت= ١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.digitalspy.co.uk/tv/s7/doctor-who/tubetalk/a214862/mark-gatiss-talks-who-sherlock.html|سەردێڕ= Mark Gatiss talks 'Who', 'Sherlock'|بەرھەم= Digital Spy|ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ئەڵقەکان بە ڕیزبەندییەکی پێچەوانە لە ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە تۆمار کراوە. [[پەڕگە:Shooting Sherlock.JPG|وێنۆک|ڕاست|بەکارھێنانی شەقامی جاور لە [[لەندەن]] بۆ تۆمارکردنی ھەندێک لە دیمەنەکانی ماڵەکەی شێرلۆک ھۆڵمز.<ref name="londontown">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ur1=http://www.londontown.com/LondonBlog/Nelsons/8800/Holmes_sweet_Holmes |سەردێڕ=Holmes sweet Holmes |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=London Town |یەکەم=Sadie |دوایین=Nelson |journal=Nelson's Column |ڕێکەوتی سەردان={{inconsistent citations}}}}</ref>]] بەرھەمھێنانی دوو وەرزی سەرەتا لە ئابەر بۆت ستودیۆ لە شاری کاردیف جێگیرە، کە بنکەی بەرھەمھێنانی زنجیرەی دکتۆر ھوویە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین= Parker |یەکەم=Robin|ڕێکەوت= ٢٠ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.broadcastnow.co.uk/news/indies/hartswood-set-to-develop-projects-from-welsh-office/5004700.article|سەردێڕ= Hartswood set to develop projects from Welsh office|فۆرمات= subscription access|بەرھەم= Broadcast|بڵاوکەرەوە= Emap Media|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Upstairs">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم= Maggie |دوایین=Brown |ناونیشان=http://www.thestage.co.uk/features/feature.php/30501/upstairs-downstairs-the-return-of-a-classic | سەردێڕ= Upstairs, Downstairs: The Return of a Classic |بەرھەم=The Stage | ڕێکەوت= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ئەمەش چونکە کاردیف لە لەندەن دارایی ترە، ھەروەھا شوێنەکانی باشترە. بەھەر حاڵ، ھەندێک شت نەدەکرا ساختە بکرێت بۆیە بۆ ھەندێک لە دیمەنەکان ناچاربوون بۆ پایتەخت بگەڕێنەوە. پۆشاکەکان بۆ ئەڵقە تاقیکردنەوەییەکان لەلایەن رای ھۆڵمن دروستکراوە، کە خەڵاتی ئەکادیمیای بەریتانی پێدراوە بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بۆ باشترین دروستکەری پۆشاکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.costume-designer.co.uk/cv/sherlock/|سەردێڕ= Sherlock|بڵاوکەرەوە= Ray Holman website|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> سارە ئارچەر، کە دروستکەری پۆشاکەکانی زنجیرەکەیە، باسی ئەوەی کرد کە چۆن شێوەی لێکۆڵەرەکەی دروستکردووە، کاتێک ھۆڵمز پاڵتوویەک لە جۆری Belstaff لەبەر دەکات.<ref name="indep-costume">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم١= Paul |دوایین١=Bignell |یەکەم٢=Rachel |دوایین٢=Shields |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/life-style/fashion/news/sherlock-chic-fashion-its-elementary-thanks-to-bbc-2046500.html |سەردێڕ=Sherlock chic! Fashion? It's elementary, thanks to BBC |بەرھەم=The Independent |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> سارە ھەروەھا دەربارەی ئەمە وتی: «ھۆڵمز گرنگی بە مۆدە نەدەدا، ھەر بۆیە شێوازێکی ئاسایی لەگەڵ دەست لێ دانێکی نوێم ھەڵبژارد - شتەکە سەرنجڕاکێش دیاربوو بە پێچەوانەی ئاسۆیی لەندەن.»<ref name="indep-costume"/> نووسەرانی زنجیرەکە وتیان کە نوێبوونیان لەسەر چیڕۆکەکە ناچار نەکردووە.<ref name="s1ep1-comm"/> کاتێک ھەندێک کێشەیان لە دروستکردنی زنجیرەکە تووش بووە وەک دانانی نیشانەی "221B" لە دەرگای پێشەوەی ماڵەکەی ھۆڵمز، گاتس و مۆفات ئاماژەیان بە ئەوە دا کە لە کاتی ئێستادا تەنیا ژمارەی ماڵەکە دادەنرێت و لە ھەموو سویتێک زەنگ ھەیە، بەڵام ژمارەی ماڵەکە گرنگ و بەناوبانگە ھەر بۆیە نەدەکرا بیگۆڕن.<ref name="s1ep1-comm"/> ھەروەھا بڕیاریان دا کەسایەتییەکان بە ناوی یەکەم بانگی یەک بکەن لەباتی ھۆڵمز و واتسن.<ref name="s1ep1-comm"/> دەرھێنەر پۆڵ ماکگیگان بیرۆکەی نووسنی نامەکان لەسەر شاشەی داھێنا، لەباتی دەرخستنی مۆبایلی کەسایەتییەکان کاتێک نامەکان دەخوێننەوە.<ref name="s1ep1-comm"/> [[پەڕگە:Martin Freeman + Benedict Cumberbatch.JPG|وێنۆک|چەپ|مارتن فریمن و [[بێنێدیکت کەمبەرباچ]] لە کاتی تۆمارکردنی وەرزی سێیەمی زنجیرەکەدا]] بەرھەمھێنەرەکان قورسییان بینی لە ڕێکخستنی خشتەی کارکردن لەبەر کەمی کات، چونکە فریمن و کەمبەرباچ لە فیلمی ھۆبێتدا دەکرد و مۆفاتیش وەک سەرۆکی نووسەرانی زنجیرەی دکتۆر ھوو کاری دەکرد. ھەروەھا گاتس وتی بە درێژایی سێ ساڵ گوفتوگۆ لەسەر ئەو چیڕۆکانە دەکرا کە لە زنجیرەکەدا دەردەکەون و چیڕۆکی «خۆشییە دواخراوەکە» دوورخرایەوە.<ref name="guard171211">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم=Gwilym |دوایین=Mumford|سەردێڕ=Sherlock returns to the BBC: 'He's definitely devilish'|ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2011/dec/17/sherlock-bbc-cumberbatch-freeman-interview?newsfeed=true |بەرھەم=The Guardian, |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> پەیوەندی نێوان ھۆڵمز و واتسن لە کاتی وەرزی دووەمدا پێشکەوت ئەمەش بەھۆی ئەوەی کە واتسن بە تواناکانی شێرلۆک لە لێکۆڵینەوەدا کەمتر سەرسامبوو، و بەھۆی ئەوەی ڕۆڵی لێکۆڵەری سەرەکیی لە دۆسییەی «سەگی خێزانی پاسکرفیڵ» دا گێڕا.<ref name="guard171211"/> بەڵام ھەر یەک لە ستافی ڕۆڵگێڕان و بەرھەمھێنان لە کاتی وەرزی دووەمدا دڵنیا بوون دوای ھەڵسوکەوتی بینەران و ڕەخنە ئەرێنییەکان.<!--لە چ شتێک دڵنیا بوون؟ --><ref name="ds-moff-trf">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Sherlock' Steven Moffat interview: 'Holmes might not survive' |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|یەکەم=Morgan |دوایین=Jeffery |ناونیشان=http://www.digitalspy.co.uk/tv/s129/sherlock/interviews/a359357/sherlock-steven-moffat-interview-holmes-might-not-survive.html |بەرھەم=Digital Spy |ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref name="uncovered">"Sherlock Uncovered", documentary on ''Sherlock'' series 2 DVD/Blu-ray release</ref> === مۆسیقا === مۆسیقای دەستپێکی زنجیرەکە و مۆسیقا لاوەکییەکەی لە نووسینی دەیڤد ئارنۆڵد و مایکڵ پرایسە.<ref name="unlocking"/> ئارنۆڵد شی کردەوە کە ئەو و پرایس لەگەڵ بەرھەمھێنەراندا «بۆ دەرچوون بە مۆسیقایەکی دەستپێکی سەرەکی بۆ زنجیرە و کەسایەتییەکان» کاری کردووە، و دواتر ئەوە دەدۆزنەوە «کە وا دیارە زنجیرەکە دیاری دەکات.»<ref name="unlocking"/> ھەندێک لە بەشەکان لە ڕێگای [[سینتسایزەر]]ەوە دروستکراون، بەڵام پارچە مۆسیقییەکان لەلایەن مۆسیقاژەنانی ڕاستەقینەوە دروستکراون.<ref name="unlocking"/> == وەرزەکان == {{ھەروەھا ببینە|پێڕستی ئەڵقەکانی شێرلۆک}} تا ئێستا چوار وەرز بەرھەمھێنراوە کە ھەر یەکێکیان لە سێ ئەڵقە پێکدێت، وەرزی یەکەم لە تەممووز و ئابی ٢٠١٠ لەسەر کەناڵی [[بی بی سی|بی-بی-سی]] دەستی بە پەخش کرد، و ھەروەھا لەسەر [[پی بی ئێس|پەبڵیک برۆدکاست سێرڤسیش]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ دا پەخش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=The Latest Sherlock Hears a ‘Who’|ناونیشان=http://tv.nytimes.com/2010/10/22/arts/television/22sherlock.html |یەکەم=Mike |دوایین=Hale |بەرھەم=The New York Times |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> وەرزی دووەمیش ھەروەھا سێ ئەڵقەیە و بۆ یەکەم جار لە شانشینە یەکگرتووەکان لە کانوونی دووەمی ٢٠١٢ پەخشکرا، و بۆ ویلایەتە یەگرتووەکانیش لە ئایاری ھەمان ساڵ پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Holmes and Watson, Back to Bantering|ناونیشان=http://tv.nytimes.com/2012/05/05/arts/television/sherlock-returns-on-masterpiece-mystery.html |یەکەم=Neil |دوایین=Genzlinger |بەرھەم=The New York Times |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> وەرزی سێیەم لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ لە شانشینە یەکگرتووەکان و لە ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان پەخشکرا. دواتر ئەڵقەیەکی تایبەت لە شوباتی ٢٠١٦ پەخشکرا. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٧ وەرزی چوارەمیش پەخشکرا کە ئەویش لە سێ ئەڵقە پێکدێت. زنجیرەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ناوچە فرۆشراوە.<ref name="ئۆتۆماتیکی دروستکراوە١"/> === وەرزی یەکەم === ئەڵقەی یەکەمی وەرزی یەکەم، «لێکۆڵینەوە لە ڕەنگی پرتەقاڵیدا»، لەلایەن مۆفاتەوە نووسراوە و لەلایەن پۆڵ ماکگیگان دەرھێنراوە، لەسەر لێکۆڵینەوەی سوور<!--لێکۆڵینەوەی سوور چییە؟ --> دروستکراوە. چیڕۆکەکە چۆنییەتی بینینی ھۆڵمز بۆ دکتۆر واتسن باس دەکات، پاشان چوونە ناو لێکۆڵینەوەیەک لەسەر کۆمەڵێک مردن کە پێیان وایە [[خۆکوشتن]]ە. ئەڵقەکە لە ھەمان کاتدا لەسەر بی-بی-سی و بی-بی-سی ئەیچ-دی لە ٢٥ی تەمووزی ٢٠١٠ پەخشکرا.<ref name="guard-ep1-fig">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم=Mark |دوایین=Sweney|سەردێڕ=Sherlock Holmes more popular than Tom Cruise|ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/media/2010/jul/26/sherlock-holmes-more-viewers-top-gear |بەرھەم=The Guardian |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref name="press">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=BBC Press Office |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/proginfo/tv/2010/wk30/unplaced.shtml#unplaced_sherlock |سەردێڕ="Network TV BBC Week 30: Unplaced" Press release |ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ئەڵقەی دووەم بە ناونیشانی «بانکەوانە کوێرەکە» لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ٢٠١٠ پەخشکرا. ئەڵقەکە لالەیەن ستیڤن تۆمبسن نووسراوە و ئۆریس لین دەریھێناوە. ئەڵقەکە بەکرێگرتنی ھۆڵمز لەلایەن ھاوڕێیەکی کۆنییەوە باس دەکات لەکاتی تێپەڕەبوون بە نزیک بانکی لەندەن.<ref name="guard-ep2-fig">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم=Jason |دوایین=Deans|سەردێڕ=Sherlock on the case with 6.4m |ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/02/sherlock-bbc1-tv-ratings |بەرھەم=The Guardian |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> وەرزی یەکەم بە ئەڵقەیەک بە ناونیشانی «کایە مەزنەکە» کۆتایی دێت و بۆ یەکەم جار لە ٨ی ئابی ٢٠١٠ پەخشکرا، و لە نووسینی مارک گاتس و دەرھێنانی پۆڵ ماکگیگانە. ھەروەھا کەسایەتی جێم مۆریاتی بۆ یەکەم جار لەم ئەڵقەیەدا دەردەکەوێت، ئەو ھۆڵمز بۆ شیکاکردنی چەند دۆسییەیەک ناچار دەکات کە وادیارە پەیوەندی نییە، و ئەڵقەکە بە کۆتاییەکی سەرنجڕاکش تەواو دەبێت کاتێک ھەر یەکێک لە ھۆڵمز و مۆریاتی لەبەردەم بۆمبێکدا کە بە جۆن واتسنەوە بەستراوە دەوەستن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم=Sam |دوایین=Wollaston |سەردێڕ=TV review: Sherlock |ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2010/aug/09/sherlock-benedict-cumberbatch-tv-review |بەرھەم=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> === وەرزی دووەم === [[پەڕگە:The Reichenbach Fall filming (3).JPG|وێنۆک|لە کاتی دیمەنی خۆکوشتنی شێرلۆک ھۆڵمز لە ئەڵقەی «کەوتنی ڕایشنباخ» لە وەرزی دووەمدا.]] دوای نرخاندنە بەرزەکەی ئەڵقەیەکی وەرزی یەکەم بە ناوی «لێکۆڵینەوە لە ڕەنگی پەمەییدا»، ڕاگەیاندنی بی-بی-سی بۆ بەرھەمھێنانی ئەڵقەی تر بەپەرۆش بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=BBC 'keen to film more Sherlock' |یەکەم=Christian |دوایین=Tobin |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٠|بەرھەم=Digital Spy |ناونیشان=http://www.digitalspy.co.uk/tv/s129/sherlock/news/a251236/bbc-keen-to-film-more-sherlock.html |ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> لە ڕێکەوتی ١٠ی ئابی ٢٠١٠دا دڵنیا کرایەوە کە زنجیرەکە دەبێتە خاوەنی وەرزی دووەم،<ref name="guard-renew"/> و ھەروەھا مارک گاتس دەربارەی ئەو چیڕۆکانەی کە زنجیرەکە ھەڵی دەگرێتەوە ڕایگەیاند، ھەروەھا ھەر نووسەرێکی وەرزی یەکەم ئەڵقەیەک بۆ وەرزی دووەم دەنووسێت.<ref name="ign-kapow">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Leigh |دوایین=Singer |سەردێڕ=Kapow! 11: Ideal Holmes: Mark Gatiss on the new series of Sherlock and Doctor Who |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=http://uk.movies.ign.com/articles/116/1160905p1.html |بەرھەم=IGN.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110413151336/http://uk.movies.ign.com/articles/116/1160905p1.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گاتس وتی: «دوای سەرکەوتنەکەی ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە زانیمان چی چیڕۆکێک بەکاردەھێنین» کە بریتییە لە «ئابڕوچوونەکەی بۆھیمیا»، «سەگی خێزانی پاسکریفڵ» و «کۆتا کێشەکە.» پۆڵ ماکگیگان بە دەرھێنانی ئەڵقەی یەکەم و دووەم ھەڵدەستێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Director's cut: How Hollywood director witnessed real gore for new tv drama |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١١|یەکەم=Brian |دوایین=Mciver |ناونیشان=http://www.dailyrecord.co.uk/showbiz/celebrity-interviews/2011/03/07/director-s-cut-how-hollywood-director-witnessed-real-gore-for-new-tv-drama-86908-22972460/ |بەرھەم=Daily Record |بڵاوکەرەوە= Scottish Daily Record and Sunday Mail Ltd. |ڕێکەوتی سەران = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> بۆ ئەڵقەی کۆتاییش تۆبی ھاینز دەریھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.youtube.com/watch?v=96fgOz0uDzs|سەردێڕ=Video: Doctor Who at Wondercon 2011 (View from 36:35)|بەرھەم=YouTube|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨|وتە = So what's next for you?" "I'm doing ''Sherlock''.}}</ref> بڕیاردرا وەرزەکە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١١ پەخش بکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New commissions and return of Sherlock for BBC One |ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2010/08_august/28/bbcone.shtml |بەرھەم=BBC Press Office |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> بەڵام تا سەرەتاکانی ساڵی ٢٠١٢ دواکەوت. ئەڵقەی «ئابڕوچوون لە بلگرافیا» لەلایەن مۆفاتەوە نووسرا کە لە ڕۆمانی «ئابڕوچوون لە بۆھیمیا» وە وەرگیراوە و لەلایەن پۆڵ ماکگیگان دەرھێنرا، و لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ پەخشکرا. ئەڵقەکە داوایەک بۆ وەرگرتنەوەی چەند وێنەیەکی کەسایەتییەکی شاھانە پیشان دەدات کە لەسەر مۆبایلی ژنێک بە ناوی ئایرین ئادلەرە. ئەو ژنێکی بەھێزە کە ھەڵدەستێت بە فرۆشتنی ئەو زانیارییانەی لە کەسە دەوڵەمەند و خاوەن دەسەڵاتەکان وەریدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Last Night's TV: Sherlock, BBC 1 |newspaper=The Independent |یەکەم=Tom|دوایین=Sutcliffe |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/reviews/last-nights-tv-sherlock-bbc-1-6283989.html |ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> مارک گاتسیش ئەڵقەی «سەگەکانی خێزانی پاسکرفێڵ» بەپێی چیڕۆکی «سەگی خێزانی پاسکرفێڵ» نووسیوە، کە بە یەکێک لە بەناوبانگترین و باشترین چیڕۆکەکانی کۆنان دۆیڵ دادەنرێت. گاتس ھەروەھا وتی کە ئەو ھەستی بە بەرپرسیاری بۆ دانانی زانیاری زیاتر دەکرد دەربارەی چیڕۆکە بەناوبانگەکان لە چیڕۆکە کەم بەناوبانگەکان.<ref name="Parker"/><ref name="gat-ds">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= 'Sherlock' Mark Gatiss Q&A: 'Horror is a big part of Sherlock Holmes' |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|یەکەم=Morgan |دوایین=Jeffery |ناونیشان=http://www.digitalspy.co.uk/tv/s129/sherlock/interviews/a358335/sherlock-mark-gatiss-qa-horror-is-a-big-part-of-sherlock-holmes.html |بەرھەم=Digital Spy|ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ئەکتەر ڕاسڵ تۆفی ڕۆڵی ھێنری نایت دەگێڕێت. ئەو کوڕی پیاوێکە پێش بیست ساڵ سەگێکی گەورە پارچە پارچەی کردووە. ئەڵقەکە پۆڵ ماکگیگان دەریھێناوە و لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم=Sam |دوایین=Wollaston|سەردێڕ=TV review: Borgen; Sherlock |ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2012/jan/07/tv-review-borgen-sherlock |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ستیڤ تۆمبسن ئەڵقەی کۆتایی، «کەوتنی ڕاشینباخ»، نووسی و تۆبی ھاینز (کە ھەڵساوە بە دەرھێنانی بڕێکی زۆر لە ئەڵقەکانی دکتۆر ھوو) دەریھێناوە، پاشان لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ پەخشکرا؛ و ئەڵقەکە پیلانەکەی مۆریاتی بۆ تێکدانی ناوبانگی ھۆڵمز و کوشتنی ئەو پیشان دەدات.<ref name="missed-clues">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Stuart |دوایین=Jeffries |سەردێڕ='There is a clue everybody's missed': Sherlock writer Steven Moffat interviewed |بەرھەم=The Guardian |ناونیشان = http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2012/jan/20/steven-moffat-sherlock-doctor-who?newsfeed=true |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ئەڵقەکە لەسەر چیڕۆکی «کۆتا کێشەکە» دروستکراوە کاتێک ھەر یەکێک لە ھۆڵمز و مۆریاتی لە تاڤگەی ڕایشنباخ لە [[سویسرا]] دەکەون و دەمرن. مۆفات و گاتس ھەستیان کرد پێویستە لە لەبەرگرتنەوەکەی ئەواندا ھۆڵمز مۆریاتی ببەزێنێت و مۆفات وتی لە گوفتوگۆیەکی زۆر درێژدا ئەوە تاکە شت بوو کە لە ھەمووان ونبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم=Stuart |دوایین=Jeffries |سەردێڕ=Sherlock: vital missing clue behind death fall|ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2012/jan/20/sherlock-vital-missing-clue-death-fall |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|بەرھەم=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> === ئەڵقە کورتەکەی جەژنی لەدایکبوون === بی-بی-سی وەن لە کاتی [[جەژنی لەدایکبوون]]دا ئەڵقەیەکیان بە ناونیشانی «گەڕانەوەیەکی بەختەوەرانە» پێشکەش کرد، ئەڵقەکە لەسەر ماڵپەڕەکەیانە لەسەر ئینتەرنێت، و ھەروەھا لەسەر خزمەتەکانی تەلەڤیزیۆنییە (تەنیا لە شانشینە یەکگرتووەکان).<ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/p01np1b8 BBC One - Sherlock, Series 3, Sherlock Mini Episode - Many Happy Returns<!-- سەردێڕەکە بە بۆت دروستکراوە -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731174709/http://www.bbc.co.uk/programmes/p01np1b8 |date=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> کورتەی ئەڵقەکە دەڵێت: «شێرلۆک بۆ ماوەی دوو ساڵ ڕۆشتووە، بەڵام کەسێک باوەڕی بەوە نییە کە مردووە.»<ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws ''Sherlock'' profile, BBC One] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105043656/http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws |date= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> دواتر ڕوون دەبێتەوە ئەو کەسە فیلیپ ئەندرسنە و ئەو پزیشکێکی یاساییە کە لە وەرزی یەکەم و دووەمدا دەرکەوتووە، لە کارەکەی بەھۆی شێتییەکەی بۆ ڕازیکردنی خەڵکی کە ھۆڵمز زیندووە دەرکراوە، لەگەڵ ئەوەی متمانەی بە شێرلۆک نییە بەڵام ئەو یەکێک بوو لە کەمەکان کە باوەڕی بە زیندووێتی شێرلۆک ھەبوو. ئەڵقەکە ئەندرسن پیشان دەدات کە ھەوڵ دەدات لە ڕێگەی چەند دۆسییەکی [[نیوودێلھی]] و [[ئەڵمانیا]] لیستراد ڕازی بکات بەوەی شێرلۆک زیندووە، کە وا دیارە ئەو دەستی لە شیکار کردنەکەیدا ھەیە، ئەندرسن دەبینێت کە ناوچەکان بەرەو لەندەن دەچێت. === وەرزی سێیەم === مۆفات و گاتس دوای تەواوبوونی وەرزی دووەم لەسەر [[توویتەر]] ڕایان گەیاندن کە وەرزی سێیەم ئامادەیە،<ref name="bbc20120116">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Sherlock to return for third series |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16573066 |بەرھەم=BBC News |ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> و ھەروەھا ئەڵقەی «کەوتنی ڕایشنباخ» ھاوجووت لەگەڵ وەرزی سێیەمدا تۆمار کراوە،<ref name="missed-clues"/> بەڵام بێ ئەوەی ئەوە دەرخەن کە مۆریاتییش مردنەکەی ساختە کردووە. مۆفاتیش پێشنیاری ئەوەی کرد کە ئەو زۆر لە داھاتوودا دەرنەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Steven Moffat: expect new Sherlock villains |ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2012-03-01/steven-moffat-expect-new-sherlock-villains |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٢|بەرھەم=Radio Times |بڵاوکەرەوە=Immediate Media Company Limited |ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ='Sherlock' creator: 'Moriarty won't return' |ناونیشان=http://www.nme.com/filmandtv/news/sherlock-creator-moriarty-wont-return/261748 |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٢|بەرھەم=NME |ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> جێریمی لوفرین ئەڵقەی یەکەمی وەرزی سێیەمی دەرھێناوە و مارک گاتس بە ناونیشانی «کفنە بەتاڵەکان» نووسیویەتی. لە ڕێکەوتی ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ پەخشکرا. ئەڵقەکە گەڕانەوەی شێرلۆک ھۆڵمز بۆ لەندەن و کۆبوونەوەی لەگەڵ جۆن واتسندا و ئەرکێک بۆ شیکردنەوەی مەتەڵی تۆڕێکی نھێنی تیرۆرست پیشان دەدات. ستیڤن تۆمبسن، مارک گاتس و ستیڤن مۆفات ئەڵقەی سێ نیشانەکەیان نووسیوە، کە لە چیڕۆکی چوار نیشانەکە وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b03ny7ng | سەردێڕ=The Sign of Three, Series 3 Episode 2 | بڵاوکەرەوە = [[بی بی سی|بی-بی-سی]] | بەرھەم=bbc.co.uk | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://metro.co.uk/2013/04/10/love-interest-for-john-watson-in-new-sherlock-episode-the-sign-of-three-3591590/ | سەردێڕ=Love interest for John Watson in new Sherlock episode The Sign of Three? | بڵاوکەرەوە=Metro | بەرھەم=metro.co.uk | ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ئەڵقەکە ھاوسەرگیری ماری مۆرستان و واتسنیش پیشان دەدات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2014-01-01/sherlock-series-3-episode-2-the-sign-of-three-programme-guide | سەردێڕ=Sherlock series 3 episode 2 The Sign of Three programme guide | بڵاوکەرەوە = Radio Times | بەرھەم=radiotimes.com | ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> و ڕووداوەکانی ئەڵقەکە لە ھۆڵی زەماوەند ڕوودەدەن و چیڕۆکەکە بە پشت بەستن بە بیرەوەرییەکانی ڕابردوو نمایش دەکرێت. ئەڵقەی کۆتایی، «کۆتا خواستی ئەو»، ستیڤن مۆفات نووسیویەتی و نیک ھامەر دەریھێناوە و لەسەر کەناڵی بی-بی-سی وەن لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ پەخشکرا. ئەڵقەکە شەڕی نێوان چارڵز ئەگوستس ماگنسن کە خراپەکارێکی ترسناکە و لەوە نزیکە دەربارەی ھەموو کەسێک خاوەنی زانیاری بێت لەگەڵ ھۆڵمز پیشان دەدات. پێشتر بێ ناو لە ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە باسکراوە،<ref name="RT">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2013-11-12/sherlock-series-3-finale-to-feature-more-tears-than-ever-before | سەردێڕ=Sherlock series 3 finale to feature "more tears" than ever before | بەرھەم =Radio Times | ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨ | نووسەر=Jones, Paul}}</ref> و لە وەرزی سێیەمدا بە کەسایەتییە خراپە سەرەکییەکە دادەنرێت.<ref name="IBT">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://au.ibtimes.com/articles/531941/20131227/sherlock-season-3-spoilers-last-vow.htm#.UsmOq3dTaSo | سەردێڕ='Sherlock' 3 Episode 3: 'His Last Vow,' Most Hated Villain to Bring Sherlock to his Knees | بەرھەم=International Business Times | ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨ |دوایین=Shrivastava | یەکەم=Anshu | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111125826/http://au.ibtimes.com/articles/531941/20131227/sherlock-season-3-spoilers-last-vow.htm#.UsmOq3dTaSo | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شێرلۆک و واتسن ھەوڵدەدەن بیگرن بەڵام ھەوڵەکەیان شکست دێنێت و ئەو شێرلۆک دەیکوژێت، پاشان مایکرۆفت بڕیار دەدات بینێرێتە دەرەوە لەباتی دادگاکردنی بە تۆمەتی کوشتن، و لەو کاتەی ئەو فڕۆکەی شێرلۆکی ھەڵگرتووە دەڕوات ھەموو شاشەکانی لەندەن وێنەی مۆریاتی پیشان دەدات، ھەر بۆیە شێرلۆک بۆ یارمەتیدان لە دۆسییەی گەڕانەوەی مۆریاتی دەگەڕێنرێتەوە. === وەرزی چوارەم === دوو پاڵەوانی زنجیرەکە دەربارەی ویستن لە کارکردن لە وەرزی چوارەمدا ڕای خۆیان دەربڕی، ئەمەش لەگەڵ ئەوەی بەڕێوەبەرە جێبەجێکارەکانی ڕاگەیاندنی بی بی سی بڕیاریان نەدابوو کە ئایا وەرزی چوارەم ھەبێت یان نا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.walesonline.co.uk/whats-on/whats-on-news/sherlock-creators-reveal-already-series-6470060| سەردێڕ=Benedict Cumberbatch and Martin Freeman commissioned Sherlock series 4 themselves says Steven Moffat | بڵاوکەرەوە=Radio Times| ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> پاشان ستیڤن مۆفات ڕایگەیاند کە وەرزی چوارەم بوونی دەبێت و کار لەسەر سیناریۆکە دەستی پێ کردووە.<ref name="fourthseries"/> ھەروەھا بۆ ڕۆژنامەی تەلەگراف وتی: «ھەمووان زیاتر بەپەرۆشن و مارک گاتس و ئەو شتی تریان ھەیە بەڵام بابەتەکە تەنیا ڕێکخستنی کاتە.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sherlock creator denies plot holes in BBC drama |ناونیشان= http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/10553570/Sherlock-creator-denies-plot-holes-in-BBC-drama.html |یەکەم١=Hayley |دوایین١=Dixon |یەکەم٢=Joe |دوایین٢=Kavanagh |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بەرھەم=The Telegraph |ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> دووانەکەش ڕایانگەیاند کە چیڕۆکیان بۆ وەرزی چوارەم داناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2014-01-08/sherlock-weve-plotted-out-the-whole-of-series-4-and-5-reveals-steven-moffat |سەردێڕ=Sherlock season 4 and 5 confirmed by Steven Moffat: "The ideas are the best we’ve ever had" says Steven Moffat |دوایین=Jones |یەکەم=Paul |بڵاوکەرەوە=Radio Times|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> کۆمپانیای بی-بی-سی ڕایگەیاند کە زنجیرەکە ساڵی ٢٠١٦ دەست پێ دەکات و تۆمارکردنی لە ساڵی ٢٠١٥ دا دەست پێ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alro2ya.com/art/34429 |سەردێڕ=Sherlock المسلسل الشھیر یبدأ تصویر حلقات الموسم الرابع فی العام المقبل |ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان =http://bousla.net/news/36897 |سەردێڕ =الکشف عن موعد عرض الجزء الرابع من مسلسل “شارلوک ھولمز” |ڕێکەوت =٦ یولیو ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان =٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714151542/http://bousla.net/news/36897 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و وەک «ھاندانێکی گۆڕین» شوێنی تۆمارکردنیش [[کۆریای باکوور]] دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-28147177 |سەردێڕ=UK sent BBC's Sherlock to North Korea |ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ھەروەھا ئەوان ڕایانگەیاند ئەڵقەیەک زیاد دەکەن و لە جەژنی لەدایکبووندا پەخشی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://au.ibtimes.com/articles/558299/20140708/sherlock-season-4-update-benedict-cumberbatch-martin.htm#.U7wHH9-os8o |سەردێڕ=Sherlock Season 4 to take Sherlock and Watson into Deeper, Darker Water, Special Episode Confirmed |ڕێکەوت=٨ یولیو ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714192823/http://au.ibtimes.com/articles/558299/20140708/sherlock-season-4-update-benedict-cumberbatch-martin.htm#.U7wHH9-os8o |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تۆمارکردنی وەرزی چوارەم لە ٤ی نیسانی ٢٠١٦ دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cultbox.co.uk/news/headlines/sherlock-season-4-begins-filming-today|سەردێڕ='Sherlock' Season 4 begins filming!|بەرھەم=CultBox|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|دوایین=Martin|یەکەم=William}}</ref> و تا ٥ی ئابی ھەمان ساڵ بەردەوامبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ew.com/article/2016/07/24/comic-con-2016-sherlock-panel|سەردێڕ=Comic-Con 2016: Sherlock panel reveals three key names to tease season 4|دوایین=Smith|یەکەم=C. Molly|بەرھەم=Entertainment Weekly|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/BIvNCLGg1vx/ |سەردێڕ=It's a WRAP on #sherlock series IV 2016 |دوایین=Caron|یەکەم=Benjamin|بڵاوکەرەوە =Instagram|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> بڕیاردرا وەرزەکە تا ٢٠١٧ دوا بخرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Steven Moffat reveals that Sherlock series 4 will begin filming in spring 2016|ناونیشان = http://www.digitalspy.co.uk/tv/s129/sherlock/news/a646591/steven-moffat-reveals-that-sherlock-series-4-will-begin-filming-in-spring-2016.html#~pcRvIUbxVvmCIN|بەرھەم = Digital Spy|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Steven Moffat Talks Sherlock Doctor Who Crossover & More|ناونیشان = http://collider.com/sherlock-doctor-who-crossover-and-season-4-news-steven-moffat/|بەرھەم = Collider|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|دوایین= Radish|یەکەم = Christina|ڕێکەوت = ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> و لە مانگی ئایاری ٢٠١٦ دا ڕاگەیەندرا جۆنی بۆنز بۆ گێڕانی ڕۆڵی یەکێک لە کەسایەتییە خراپەکان ھەڵبژێردراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cinemablend.com/television/Check-Out-Major-Villain-Sherlock-Season-4-138327.html|سەردێڕ=Check Out The Major Villain In Sherlock Season 4|دوایین=Hurley |یەکەم=Laura |بەرھەم=Cinemablend}}</ref> === وەرزی پێنجەم === لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ ستیڤن مۆفات وەرزێکی پێنجەمی ڕایگەیاند کە لەگەڵ مارک گاتسدا کاری لەسەر کردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/sherlock-writers-plot-fourth-and-fifth-series-9048981.html|سەردێڕ=Sherlock writers plot fourth and fifth series|دوایین=Denham|یەکەم=Jess|بەرھەم =The Independent|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> و ھەروەھا بێنێدیکت کەمبەرباچ درکاندی کە واژووی لەسەر ڕێکەوتنێک کردووە بۆ دەرکەوتن لە وەرزەکەدا.<ref name="CumberbatchS5">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ibtimes.co.uk/sherlock-fans-rejoice-benedict-cumberbatch-signs-two-more-series-1431595|سەردێڕ=Sherlock Fans, Rejoice! Benedict Cumberbatch Signs up for Two More Series|بڵاوکەرەوە=International Business Times|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> == ڕێژەی سەیرکردن و پەخش لە جیھاندا == ناوەندی ڕێژەی سەیرکردنی وەرزی یەکەم لە زنجیرەکە ٨٫٨ میلیۆن بینەر بوو، کاتێک ژمارەی سەیرکردنی ئەڵقەی یەکەم بە ٩٫٢٣ بینەر گەیشت، و ئەڵقەی دووەم بە ٨٫٠٧ و ئەڵقەی سێیەم بە ٩٫١٨ گەیشت.<ref name="barb.co.uk">{{بیرخستنەوەی وێب| زمان = en|ناونیشان=http://www.barb.co.uk/viewing/weekly-top-30?_s=4 |سەردێڕ=''Weekly Top 30 Programmes''|éditeur=Barb.co.uk|consulté le=9 août 2013.}} (pas de lien permanent: chercher aux dates correspondantes)</ref> لە کاتێکدا ناوەندی سەیرکردنی وەرزی دووەم بە ١٠٫٢ میلیۆن بینەر گەیشت، کاتێک ژمارەی سەیرکردنی سێ ئەڵقەکە ١٠٫٦٦، ١٠٫٢٧ و ٩٫٧٨ میلیۆن بینەر بوو،<ref name="barb.co.uk"/> ئەڵقەکانی وەرزی دووەم بەرزترین سەیرکردنی لە نێوان کانوونی دووەم و نیسانی ٢٠١٢دا لەسەر خزمەتەکانی<!--خزمەتەکان چییە؟--> بی-بی-سی ھەبوو،<ref name="telegraph=iplayer">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/bbc/9297689/Sherlock-episode-with-naked-Lara-Pulver-most-watched-show-on-BBC-iPlayer.html|سەردێڕ=Sherlock episode with naked Lara Pulver most watched show on BBC iPlayer|بەرھەم=دەیڵی تەلەگراف|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ئەڵقەی «ئابڕوچوون لە بلگرافیا» وتووێژێکی بڵاوی لە ڕۆژنامەی ''دەیڵی مەیڵ'' وروژاند کە وتی «ئەو دیمەنەی ئایرین ئادلەر تێیدا بە ڕووتی دەرکەوت ناڕەزایی لێ کەوتەوە کاتێک وتیان دیمەنەکە پێش سەعات نۆ دەرکەوتووە و ئەو دیمەنەی بۆ پێگەیشتووەکانە نابێت لەو کاتەدا نمایش بکرێت.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=BBC1's Sherlock: no mystery about the Mail's reaction|ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/media/mediamonkeyblog/2012/jan/03/bbc1-sherlock-mystery-mail |بەرھەم=The Guardian |شوێن=London |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref name="repeat">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Sherlock: BBC will not remove nude scenes for 7&nbsp;pm repeat |ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/media/2012/jan/04/sherlock-bbc-nude-scenes?newsfeed=true |یەکەم=Tara |دوایین=Conlan |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|شوێن=London}}</ref> ھەروەھا ھەندێک لە ڕەخنەگران وتیان «مامەڵەکردنی مۆفات بۆ نموونەکە لایەنی سێکسی پیشان دەدات.»<ref name="jones">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Is Sherlock sexist? Steven Moffat's wanton women |ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/jan/03/sherlock-sexist-steven-moffat?newsfeed=true |یەکەم=Jane Clare |دوایین=Jones |بەرھەم=The Guardian |شوێن=London |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> لە کاتێکدا ھەندێک و لە نێوانیشیاندا مۆفات ئەمەیان ڕەت کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Laura|دوایین=Pledger|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/news/2012-03-08/ten-strong-tv-women|سەردێڕ=Ten strong TV women|بەرھەم=Radio Times|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref name="missed-clue">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم=Stuart |دوایین=Jeffries|سەردێڕ='There is a clue everybody's missed': Sherlock writer Steven Moffat interviewed|ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2012/jan/20/steven-moffat-sherlock-doctor-who?newsfeed=true |بەرھەم=The Guardian |شوێن=London |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> وە ھەروەھا کۆتاییی ئەڵقەی «کەوتنی ڕایشنباخ» گفتوگۆ و وتووێژی لەسەر ماڵپەڕە کۆمەڵایەتی و ڕۆژنامەکان دەربارەی خۆکوشتنی ھۆڵمز دروستکرد.<ref name="missed-clue"/> وەرزی سێیەمی زنجیرەکە بوو بە بەرزترین زنجیرە دراما بەپێی سەیرکردن لە شانشینە یەکگرتووەکان لە ٢٠٠١دا.<ref name="radiotimes.com">Jones, Paul - [http://www.radiotimes.com/news/2014-01-22/sherlock-is-most-watched-drama-series-for-over-a-decade Sherlock season 3 is most watched BBC drama series for over a decade. An average of almost 12 million people tuned in for the third series of the detective drama on BBC1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018102652/http://www.radiotimes.com/news/2014-01-22/sherlock-is-most-watched-bbc-drama-series-for-over-a-decade |date=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ }} Radio Times, ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤</ref> کاتێک ناوەندی سەیرکردنی وەرزی سێیەمی وەرزەکە بە ١١٫٨ میلیۆن بینەر گەیشت، و سەیرکردنی ئەڵقەکان بە ١٢٫٧٢ بۆ ئەڵقەی یەکەم و ١١٫٣٨ بۆ ئەڵقەی دووەم و سێیەم گەیشت.<ref name="barb.co.uk"/> * خشتەی خوارەوە ڕێکەوتی پەخشکردنی وەرزی یەکەم لە ھەر وڵاتێک دەردەخات:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imdb.com/title/tt1475582/releaseinfo?ref_=tt_ql_10 |سەردێڕ=Sherlock: Release Info}}</ref> <onlyinclude> {| class="wikitable plainrowheaders" width="100%" style="margin-right: 0;" ! style="background:#3f9bc4; color:#000000;" |وڵات ! style="background:#3f9bc4; color:#000000;" |ڕێکەوتی دەستپێکردنی پەخش ! style="background:#3f9bc4; color:#000000;" |وڵات ! style="background:#3f9bc4; color:#000000;" |ڕێکەوتی دەستپێکردنی پەخش |- | {{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} | ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٠ | {{ئاڵا|کەنەدا}} | ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |- | {{ئاڵا|ڕووسیا}} | ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠ | {{ئاڵا|دانمارک}} | تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |- | {{ئاڵا|نۆرویژ}} | تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ | {{ئاڵا|ئۆسترالیا}} | ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |- | {{ئاڵا|ھۆڵەندا}} | ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ | {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |- | {{ئاڵا|فەڕەنسا}} | ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ | {{ئاڵا|بەلجیکا}} | ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |- | {{ئاڵا|سوید}} | ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ | {{ئاڵا|ئاڵمانیا}} | ٢٤ی تەممووزی ٢٠١١ |- | {{ئاڵا|ژاپۆن}} | ٢٤ی ئابی ٢٠١١ | {{ئاڵا|مەجارستان}} | ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |- | {{ئاڵا|فینلاند}} | ٢١ی تەممووزی ٢٠١٢ | {{ئاڵا|یۆنان}} | ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |- |} == پێشوازیکردن == === پێشوازیکردنی ڕەخنەگران === زنجیرەکە بووە خاوەنی ڕەخنە و پیاچوونەوەی ئەرێیانە، نرخاندنی وەرزی یەکەم لەسەر [[مێتاکریتیک]] بەپێی ١٧ بەسەرداچوونەوە ٨٥/١٠٠ بوو. ئەنجامی وەرزی دووەم بەپێی ٢٧ بەسەرداچوونەوە ٩١/١٠٠ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metacritic.com/tv/sherlock |سەردێڕ=Sherlock |بڵاوکەرەوە = مێتاکریتیک |ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> لە ماڵپەڕی ڕۆتن تومەیتۆز ھەر یەک لە وەرزی یەکەم و دووەم ١٠٠/١٠٠ی وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rottentomatoes.com/tv/sherlock/ |سەردێڕ=Sherlock |بڵاوکەرەوە=ڕۆتێن تۆماتۆز |ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> و ئەڵقەی یەکەم نرخاندێکی زۆر بەرزی لە تۆماری نرخاندنەکان بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=http://www.digitalspy.co.uk/tv/s129/sherlock/news/a252133/sherlock-well-received-by-critics.html |سەردێڕ='Sherlock' well-received by critics |یەکەم = Paul |دوایین= Millar |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٠ |بەرھەم = Digital Spy |ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=No s**t, Sherlock: BBC1 drama Sherlock has got off to a better start than Doctor Who. |ناونیشان=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/tv/3073101/BBCs-Audience-Index-awards-Sherlocks-first-show-a-higher-mark-than-Dr-Who.html |بەرھەم=The Sun |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150721230725/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/tv/3073101/BBCs-Audience-Index-awards-Sherlocks-first-show-a-higher-mark-than-Dr-Who.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕۆژنامەی دە ئۆبدەر دەربارەی زنجیرەکە وتی: «زنجیرەکە لادانێکی نێوان فیلمی 'ویسنێڵ و من' و فیلمی ئاگاداری بۆرنە، ھەروەھا سەرنجێکی درامی لە زنجیرەی دکتۆر ھوو ھەیە، ئەوەی لەلایەن مارک گاتس و ستیڤن مۆفات نووسراوە زۆر سەرنجڕاکێشە.»<ref name="thorpe">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Sherlock Holmes is back... sending texts and using nicotine patches|ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2010/jul/18/sherlock-holmes-is-back-bbc |بەرھەم=The Observer |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٠ |یەکەم=Vanessa |دوایین=Thorpe |ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> دان مارتن لە ڕۆژنامەی [[گاردیان]] وتی: «کاتەکە زووە، بەڵام ئەڵقەی «لێکۆڵینەوە لە ڕەنگی پرتەقاڵی» ھۆشمەند بوو، ھاوشێوەی زنجیرەی «خێوەکان» ە، بەڵام شێرلۆک ھۆڵمزی نایابیان ھەیە، ساتەکانی لێکدانەوە نایابە، و چیڕۆکە تێکھەڵچووەکان لە کلاسیکییەکانی مۆفاتە.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم=Dan |دوایین=Martin |سەردێڕ=Sherlock makes Sunday night TV sexy |ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/tvandradioblog/2010/jul/23/sherlock-steven-moffat-mark-gatiss |بەرھەم=The Guardian |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> تۆم ساتکلیف بۆ ڕۆژنامەی دە ئێندپێندنتی نووسیوە: «زنجیرەی شێرلۆک بێ کەمکردنەوە لە تایبەتی و لێھاتوویی چیڕۆکە سەرەکییەکە نایاب و فێرکەرە. زنجیرەکە تێدەگات کە کەسایەتی ھۆڵمز چیڕۆکەکە نییە بەڵکو [[کاریزما|کێشکردنەکەیەتی]]، لەگەڵ ئەوەی ھەندێک شت لە ڕاستەقینەکە دەسڕێتەوە، بەڵام بە شێوەیەکی جیا بۆ ھەموو شتە گرنگەکان بەوەفایە.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم = Tom |دوایین= Sutcliffe |سەردێڕ = The Weekend's TV: Sherlock, Sun, BBC1 Amish: World's Squarest Teenagers, Sun, Channel 4 |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/reviews/the-weekends-tv-sherlock-sun-bbc1bramish-worlds-squarest-teenagers-sun-channel-4-2035302.html |بەرھەم=The Independent |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ئەکتەرە سەرەکییەکانیش بوونە خاوەنی پیاھەڵدان ھەروەھا کاتێک ڕخنەگر «ڤیکتۆریا سۆرپ» وتی: «واتسن، کە فریمن ڕۆڵەکەی گێڕاوە، شایەنی متمانەیە و بەتوانایە و لەگەڵ ھۆڵمز کراوەتەوە کە خۆی بە تێکچوویەکی کۆمەڵایەتی دادەنێت.»<ref name="thorpe"/> و سارە کرومبتۆن دوای ئەڵقە کردنەوەییەکەی وەرزی دووەم بۆ ڕۆژنامەی تێلێگرافی دڵنیاکردەوە کە «کەمبەرباچ وای لە زنجیرەکە کردووە ببێت بە باشترین تۆمارکردنی شێرلۆک ھۆڵمز لەم کاتەماندا.»<ref name="crompton">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/bbc/8987577/The-timeless-appeal-of-Holmess-sexy-logic.html|سەردێڕ=The timeless appeal of Holmes's sexy logic|newspaper=The Daily Telegraph|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|یەکەم=Sarah|دوایین=Crompton |ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> === نرخاندنەکان === ڕۆبێرت بیانکۆ لە ڕۆژنامەی یوو–ئێس–ئەی تودەی بە وەرزی یەکەم لەسەر ماڵپەڕی مێتاکریتک ١٠٠٪ دا کاتێک نووسی: «زنجیرەکە تایبەت و پێکەناوی و دڵسۆزی خەیاڵی کۆنان دۆیڵە و ھەروەھا دەستێکی لە شارستانی تێدایە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://usatoday30.usatoday.com/life/television/reviews/2010-10-22-sherlockholmes22_ST_N.htm |سەردێڕ=Robert Bianco Review |دوایین= Bianco | یەکەم = Robert |ڕێکەوت = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> ھەروەھا نانسی سمێس لە ڕۆژنامەی ووڵ ستریت جۆڕناڵ نووسی: «چیڕۆکەکان وردی تەواو و ھاوچەرخییە، و لە ھەمان کاتدا پێکەنیناوییە، و ئەو بەشێوەیەکی سەیر زۆر نایابە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304023804575566360678826220?mod=WSJ_ArtsEnt_LifestyleArtEnt_6&mg=reno64-wsj&url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052702304023804575566360678826220.html?mod=WSJ_ArtsEnt_LifestyleArtEnt_6 |سەردێڕ=NANCY DEWOLF SMITH Review}}</ref> وەرزی دووەمیش بەباشی پەسەند کرا و لیندا ستەیسی لە ڕۆژنامەی نیویۆرک پۆست نووسی: «ھەموو ھەفتەیەک، زنجیرەکە ئەڵقەیەک لە کلاسیکییەکانی شێرلۆک ھۆڵمز پیشان دەدات، قسەی لەگەڵ دەکەیت و وای لێ دەکات شتێکی نائاسایی بێت پاشان بە پەککەوتووی لە قسەکردن جێت دەھێڵێت.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nypost.com/2012/05/04/extreme-holmes-makeover|سەردێڕ= Linda Stasi Review}}</ref> ھەر وەک حاڵی دوو وەرزەکەی پێشوو، وەرزی سێیەمیش لە ڕەخنەگرانەوە بەباشی پەسەند کرا، دەیڤید یەگان لە ڕۆژنامەی سان فرانسیسکۆ کڕۆنیکڵ پیای ھەڵدا کاتێک نووسی: «ڕۆڵەکەی ئێستا لە ساڵەکانی پێشوو لەگەڵ لایەنە نوێ و تەواوەکانی کەسایەتی ھۆڵمز و واتسن باشترە، و نووسینەکەی گاتس و مۆفات نموونەی نییە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sfgate.com/tv/article/Sherlock-review-Perfection-in-a-deerstalker-cap-5149326.php|سەردێڕ=David Wiegand Review}}</ref> سەرسامبووانی کۆنان دۆیڵ بە زنجیرەکە سەرسامبوون، جۆیڵم مۆمفۆرد بۆ ڕۆژنامەی گاردیان وتی: «کورتەی باسەکە ئەوەیە مۆفات و گاتس زانیارییەکی تەواویان لەسەر کارەکانی کۆنان دۆیڵ و ھەموو کارەکانی شێرلۆک ھۆڵمز کە لەسەر شاشە گەورە و بچووکەکان و ھەروەھا چیڕۆکە ڕاستەقینەکانی دەرکەوتووە ھەیە.»<ref name="guard171211"/> سام وڵاستۆن لە ڕۆژنامەی گاردیان بە گەواھیدان بە ئەڵقەی «کەوتنی ڕایشنباخ» وتی کە زنجیرەکە بۆ کۆنان دۆیڵ بەوەفایە.<ref name="woll">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم = Sam |دوایین= Wollaston |سەردێڕ = TV review: Sherlock/Call the Midwife/Hugh's Hungry Boys|ناونیشان = http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2012/jan/15/tv-review-sherlock?newsfeed=true |ڕۆژنامە=The Guardian |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> === گەواھیدانەکان === زنجیرەکە چەندین خەڵاتی بردووەتەوە، وەک: «خەڵاتی ئەکادیمیای بەریتانی بۆ تەلەڤیزیۆن بۆ باشترین زنجیرە دراما» و «خەڵاتی بینەرانی یوتیووب»،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم١=John |دوایین١=Plunkett |یەکەم٢=Josh |دوایین٢=Halliday|ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2011/may/22/sherlock-wins-best-drama-award-baftas |سەردێڕ=BBC's Sherlock wins best drama award at Baftas |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١١ |بەرھەم=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> و فریمن خەڵاتی باشترین ئەکتەری بە ڕۆڵی یاریدەدەر بۆ ڕۆڵەکەی وەک جۆن واتسن بردەوە، و ھەروەھا ئەکتەر، ئاندرو سکۆت، کە ساڵی پێشوو لە وەرزی دووەمدا ڕۆڵی جێم مۆریاتی گێڕا، بۆ چەند جۆرێک خەڵات پاڵێورا.<ref name="guard-bafta-2012">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم١=Vicky |دوایین١= Frost |یەکەم٢ =John |دوایین٢=Plunkett |ناونیشان =http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2012/may/27/bafta-tv-awards-itv-fred-west-drama?newsfeed=true|سەردێڕ=Bafta TV acting awards won by stars of ITV Fred West drama |سەردێر =Bafta TV acting awards won by stars of ITV Fred West drama |بەرھەم=The Guardian |ڕێکەوت =٢٧ی ئایاری ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨|شوێن=لەندەن}}</ref> کەمبەرباچ بۆ ڕۆڵی باشترین ئەکتەر پاڵێورا. ئەڵقەکانی «لێکۆڵینەوە لە ڕەنگی پرتەقاڵی» و «ئابڕووچوون لە بلجرافیا» بۆ چەند جۆرێک لە [[خەڵاتی ئێمی]] پاڵێورا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Sherlock: A Study In Pink (Masterpiece) |ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/sherlock-study-pink-masterpiece |بەرھەم=Emmys.com |ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref name="emmy2012">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Sherlock: A Scandal in Belgravia (Masterpiece) |ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/sherlock-scandal-belgravia-masterpiece |بەرھەم=Emmys.com |ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> دێبینھامز وتی بەناوبانگی زنجیرەکە لە داواکردنی پاڵتووە ھاوشێوەکانی ھۆڵمزی زیادکردووە، کۆمپانیای ئەڵمانی «بێلستاف» ئەو پاڵتووەی کە کەمبەرباچ لەبەری دەکرد بۆ قۆناغی دروستکردن پێش کۆتایی ھاتنی زنجیرەکە گێڕایەوە.<ref name="petridis">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم=Alexis |دوایین=Petridis |سەردێڕ=No chic, Sherlock |بەرھەم=The Guardian |ناونیشان = http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2010/sep/04/sherlock-fashion-mens-coats |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ڕۆژنامەی دە ئیندیپێندت کە دیزاینەر پۆڵ کستیلۆ بۆ جێبەجێکردنی داواکارییەکانی پاڵتوو و ملپێچەکان بەپێی زنجیرەکە گواستوویەتیەوە، لە کاتێکدا بەرگدروو جۆن بێرت، وتی کە زۆرێک لە کڕیارەکانی دەربارەی پۆشاکەکانی ئەکتەرەکان دەیانپرسی.<ref name="indep-costume"/> ڕۆژنامەنووس ئەلێکسەس پێتریدس بەسەر شتەکەدا ھەڵیدا و وتی: «دەتوانیت تێبگەیت کە بۆچی پیاوان ویستیان ئەو دیمەنەیان ھەبێت، لەوانەیە کاریگەریی کەمبەرباچیان سەرنج دابێت، بەمەش مەبەستم قۆزێتییەکەی نییە کە کاریگەری لەسەر ژنە بینەرەکان ھەبووە، لەوانەیە شتەکە پەیوەندی بە ڕەقییەوە ھەبێت، چونکە سەرسام دەبیت کاتێک دەزانی مۆدە<!--مۆدە چییە؟ ئەگەر مەبەستت مۆدێلە ھەر ئەوە دانێ. --> لە بەریتانیا تێکچووە کۆمەڵایەتییەکانن و بۆ یەکەم جار دەیبینیت بە قامچی لە تەرمەکە دەدات. بەدڵنیاییەوە تەنانەت لێکۆڵەرێکی لێھاتوو چاوەڕێی ڕوودانی ئەوە نەبوو.»<ref name="petridis"/> بڵاوکەران و بازرگانانی دابەشکردن دەربارەی بەرزبوونەوەی ژمارەی کتێبە پەیوەندییە فرۆشراوەکانی شێرلۆک ھۆڵمز بە ڕێژەی ١٨٠٪ لە کاتی وەرزی یەکەم لە زنجیرەکە ڕایانگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ = Times have changed but crimes are the same for new Sherlock Holmes |ناونیشان = http://www.heraldscotland.com/news/home-news/times-have-changed-but-crimes-are-the-same-for-new-sherlock-holmes-1.1042129 |یەکەم = Brian |دوایین = Pendreigh |ڕێکەوت = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٠ |بەرھەم = The Herald |ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150615170937/http://www.heraldscotland.com/news/home-news/times-have-changed-but-crimes-are-the-same-for-new-sherlock-holmes-1.1042129 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا چێشتخانەی ھەمبەرگری خوار ماڵەکەی ھۆڵمز دەربارەی بەرزبوونەوەیەکی تیژ لە ژمارەی کڕیارەکان کە چێشتخانەکەیان ناسیوەتەوە ڕاگەیاند.<ref name="speedys">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ = Sherlock Holmes, and the riddle of the packed sandwich bar |ناونیشان = http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1303224/Sherlock-Holmes-riddle-packed-sandwich-bar.html |بەرھەم = Daily Mail |ڕێکەوت = ١٥ی ئابی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ماڵپەری بی–بی–سی ئۆنلاین چەند ماڵپەڕێکی لەسەر ئینتەرنێت کە پەیوەندی بە جیھانی خەیاڵیی زنجیرەکەوە ھەیە بڵاوکردەوە، ماڵپەڕەکان جۆزێف لیدستەر دروستی کردووە، و ھەروەھا ماڵپەڕی بۆ زنجیرەی دکتۆر ھوو دروست کردووە.<ref name="tieien">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sherlock: Other Sherlock related websites |ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/drama/sherlock/disclaimer.shtml |بەرھەم = BBC Online |ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> == دەرچوونەکان بۆ ماڵەوە و فرۆشتنەکان == [[پەڕگە:Sherlock 1and2 600.jpg|220px|وێنۆک|بەرگی دی–ڤی–دی]] وەرزی یەکەم لە سەر دیسک لە شانشینە یەکگرتووەکان لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئابی ٢٠١٠ دەرچوو و لە [[ئوسترالیا]] لە ٤ی تشرینی دووەم دەرچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Sherlock DVD release date Australia |ناونیشان = http://www.jbhifionline.com.au/dvd/dvd-genres/drama-romance/sherlock/579134 |بەرھەم = JBHIFI |ڕێکەوت = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20111206074742/http://www.jbhifionline.com.au/dvd/dvd-genres/drama-romance/sherlock/579134 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وە لە شانشینە یەکگرتووەکان لە ڕێکەوتی ٩ی تشرینی دووەم دەرچوو. زنجیرەی یەکەم و دووەم لە [[نێتفلیکس]] ھەیە.<ref name="Sherlock on Netflix">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Sherlock on Netflix|ناونیشان = http://movies.netflix.com/WiMovie/Sherlock/70202589?locale=en-US|ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20121116042941/http://movies.netflix.com/WiMovie/Sherlock/70202589?locale=en-US|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەرچوونی سێ ئەڵقەکە تایبەتمەندی نوێ دەگرێتەوە، ئەڵقەی «لێکۆڵینەوە لە ڕەنگی پرتەقاڵی» ڕەخنەی دەنگیی ستیڤن مۆفات و سۆ فریتۆ و مارک گاتسی تێدایە، و ئەڵقەی «کایە مەزنەکە» لەگەڵ ڕەخنەی دەنگیی بێنێدیکت کەمبەرباچ و مارتن فریمن و مارک گاتسدا دێت. دەرچوونەکە ھەروەھا لەبەرگرتنەوەیەک لە ئەڵقەی یەکەم «لێکۆڵینەوە لە ڕەنگی پەمەیی» کە ماوەکەی شەست خولەک دەبێت و لە دەرھێنانی Coky Giedroyc دەگرێتەوە.<ref>''Sherlock'' DVD, Catalogue number: BBCDVD3223</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sherlock DVD review |یەکەم=Stu |دوایین=Anderson |بەرھەم=Den of Geek |ناونیشان=http://www.denofgeek.com/Reviews/581560/sherlock_dvd_review.html |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ڕەخنەگر مارک لۆسۆن، دەربارەی دانانی ئەم ئەڵقەیە وتی «شتێکی بوێرانەیە.»<ref name="lawson-rebirth"/> ئەنجومەنی بەڕیتانی بۆ نرخاندنی فیلمەکان ئەم ئەڵقەیەی لەگەڵ سێ ئەڵقەی تر بە گونجاو بۆ بوارەکانی ماڵەوە نرخاند، و نابێت بە خوارتر لە ١٢ ساڵ ڕێگەبدرێت سەیری بکات.<ref name="bbfc-pilot">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = SHERLOCK&nbsp;– A Study in Pink (pilot) |ناونیشان = http://www.bbfc.co.uk/AVV271177 |بەرھەم = BBFC |ڕێکەوت = ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = SHERLOCK&nbsp;– A Study in Pink |ناونیشان = http://www.bbfc.co.uk/AVV271691 |بەرھەم = BBFC |ڕێکەوت = ٢ی ئابی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = SHERLOCK&nbsp;– The Blind Banker |ناونیشان = http://www.bbfc.co.uk/AVV271625 |بەرھەم = BBFC |ڕێکەوت = ٢ی ئابی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = SHERLOCK&nbsp;– The Great Game |ناونیشان = http://www.bbfc.co.uk/AVV271626 |بەرھەم = BBFC |ڕێکەوت = ٢ی ئابی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> کە ھەروەھا دەرچوونەکە فیلمێکی بەڵگەیی ماوەکەی سی و دوو خولەکە بە ناونیشانی «زانینی شێرلۆک» دەگرێتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Unlocking Sherlock |ناونیشان = http://www.bbfc.co.uk/AVV271627 |بەرھەم = BBFC |ڕێکەوت = ٢ی ئابی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> و زانینی شێرلۆک بریتییە لە ناوێک بۆ فیلمێکی تری بەڵگەنامەیی، بەڵام پەیوەندیدار کە لەسەر کەناڵی پی–بی–ئێس وەک پێشەکی بۆ ئەڵقەکانی وەرزی سێیەم پێشکەش کرا.<ref name="PBS-20140112">{{بیرخستنەوەی وێب |نووسەر = Staff |سەردێڕ = PBS-TV - Unlocking Sherlock |ناونیشان = http://video.pbs.org/program/unlocking-sherlock/ |ڕێکەوت = ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |بەرھەم = پی–بی–ئێس |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20151003171226/http://video.pbs.org/program/unlocking-sherlock/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دیسکی زنجیرەی دووەم لە شانشینە یەکگرتووەکان لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ دەرچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = BBC's Sherlock Will Return For Series 3 |ناونیشان = http://www.cinemablend.com/television/BBC-Sherlock-Return-Series-3-38659.html |یەکەم = Jesse |دوایین= Carp |ڕێکەوت = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |بەرھەم = Cinema Blend |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> کە ھەروەھا لەسەر نێتفلیکسیش ھەیە.<ref name="Sherlock on Netflix"/> دیسکەکە لێدوانێکی دەنگی لە ئەڵقەکانی «ئابڕووچوون لە بلجرافیا» و «سەگەکانی خێزانی پاسکرفیڵ» لەگەڵ فیلمێکی بەڵگەنامەیی بە ناونیشانی «شێرلۆکی ئاشکرابوو» دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Sherlock&nbsp;– the hounds of baskerville |ناونیشان = http://www.bbfc.co.uk/BVV286085/ |بەرھەم = British Board of Film Classification |ڕێکەوت = ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> سێلڤا سکرین لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢دا شریتی مۆسیقای تۆمارکەریی بۆ وەرزی یەکەمی بڵاوکردەوە، و بۆ وەرزی دووەمیش لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٢ بڵاوکرایەوە.<ref name="soundtrack.series1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Sherlock |ناونیشان = http://www.silvascreen.com/index.php/2011/12/14/sherlock/ |بەرھەم = Silva Screen Records |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20120113074859/http://www.silvascreen.com/index.php/2011/12/14/sherlock/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = More Sherlock Music On The Way |ناونیشان = http://www.silvascreen.com/index.php/2012/01/20/more-sherlock-music-on-the-way/ |ڕێکەوت = ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |بەرھەم = Silva Screen Records |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی نیسانی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20120424070313/http://www.silvascreen.com/index.php/2012/01/20/more-sherlock-music-on-the-way/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کتێبەکانی پی–بی–سی ھەندێک لە کارە ڕاستەقینەکانی کۆنان دۆیڵیان بە بەرگێکی ھونەری تێیدا کەمبەرباچ و فریمن دەردەکەوێت بڵاوکردەوە، لێکۆڵینەوە لە سووردا و سەرکێشییەکانی شێرلۆک ھۆڵمز لە پایزی ساڵی ٢٠١١دا لەگەڵ پێشەکی لە مۆفات و گاتس بە ڕیزبەندی دەرچوو<ref name="moff-study">Moffat, Steven "Introduction" In: {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Sherlock: A Study in Scarlet|ناونیشان=https://archive.org/details/studyinscarlet0000doyl|یەکەم=Arthur |دوایین=Conan Doyle |بڵاوکەرەوە=Random House |ساڵ=٢٠١١|پەڕەکان=xi–xii |ژپنک=١-٨٤٩٩٠-٣٦٦-٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Sherlock&nbsp;– The Adventures of Sherlock Holmes |ناونیشان=https://archive.org/details/adventuresofsher0000doyl |یەکەم=Arthur |دوایین=Conan Doyle |ساڵ=٢٠١١ |بڵاوکەرەوە=BBC Books |ژپنک=١-٨٤٩٩٠-٣٦٧-٠|origyear=First published 1892}}</ref> ھەروەھا ڕۆمانەکانی سەگی خێزانی باسکەرڤیڵ و چوار نیشانەکە و یادەوەرییەکانی شێرلۆک ھۆڵمز لە ئازاری ٢٠١٢ لەگەڵ پێشەکی لە کەمبەرباج و فریمن و تۆمبسۆن بە ڕیزبەندی دەرکرا.<ref name="memoirs"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Sherlock&nbsp;– The Hound of the Baskervilles |ناونیشان=https://archive.org/details/houndofbaskervil0000doyl_y1k4 |یەکەم=Arthur |دوایین=Conan Doyle |بڵاوکەرەوە=BBC Books |ساڵ=٢٠١٢ |origyear=First published 1902|ژپنک=١-٨٤٩٩٠-٤٠٩-X}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Sherlock&nbsp;– Sign of Four |یەکەم=Arthur |دوایین=Conan Doyle |بڵاوکەرەوە=BBC Books |ساڵ=٢٠١٢ |ژپنک=١-٨٤٩٩٠-٤٠٤-٩|origyear=First published 1890}}</ref> دوو کتێبی نوێ کە بریتین لە گەڕانەوەی شێرلۆک ھۆڵمز لەگەڵ کۆتا دانەوانەکە لە ڕێکەوتی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ لەگەڵ پێشەکییەکانی مۆفات و گاتس دەرکرا، ئەمەش پێش پەخشکردنی وەرزی سێیەم بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.sherlockology.com/news/2013/11/18/new-sherlock-books-181113 |سەردێڕ = New Sherlock tie-in books coming soon! |بڵاوکەرەوە = Sherlockology |ڕێکەوت = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> بەپێی ڕادیۆی تایمز ناوبانگی زنجیرەکە لەرزینێکی لە ژمارەی فرۆشتنی کارە ڕاستەقینەکانی کۆنان دۆیڵ دروستکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |یەکەم = Paul |دوایین= Jones |سەردێڕ = Benedict Cumberbatch's Sherlock boosts Conan Doyle book sales |ناونیشان = http://www.radiotimes.com/news/2012-01-17/benedict-cumberbatch's-sherlock-boosts-conan-doyle-book-sales |بەرھەم = Radio Times |ڕێکەوت = ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> شێرلۆک: ئەرشیڤ بریتییە لە کتێبێکی یاوەر بۆ زنجیرەکە لە نووسینی گای ئادەمزە، و کتێبەکانی پی–بی–سی لە ڕێکەوتی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ لە شانشینە یەکگرووەکان بڵاوکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sherlock The Casebook revealed |ناونیشان = http://www.radiotimes.com/news/2012-08-14/sherlock-the-casebook-revealed |یەکەم = Paul |دوایین= Jones |ڕێکەوت = ١٤ی ئابی ٢٠١٢ |بەرھەم = Radio Times |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref name="casebook">Adams, Guy, ''Sherlock: The Casebook'', BBC Books, 25 October 2012, ISBN 978-1-84990-425-4</ref> و لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کتێبەکە لەژێر ناونیشانی شێرلۆک: یاوەری فەرمی بۆ زنجیرە بەناوبانگەکە لە تەممووزی ٢٠١٣ دا بڵاوکرایەوە.<ref name="companion">Adams, Guy, ''The Sherlock Files: The Official Companion to the Hit Television Series'', It Books, 16 July 2013, ISBN 978-0-06-227809-8</ref> لە [[ژاپۆن]] زنجیرەکە بە شێوەیەک لە [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]] وەرگیرا، گۆڤاری یۆنگ ئەیسی شونێکەوتەی کۆمپانیای کادۆکاوا شۆتێن لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-09-01/bbc-tv-sherlock-re-imagining-gets-japanese-manga |سەردێڕ = BBC TV's Sherlock Re-imagining Gets Japanese Manga&nbsp;— News |بڵاوکەرەوە = Anime News Network |ڕێکەوت = ١ی ئەیلوولی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> لە ھەمان مانگی ھەمان ساڵدا وینیگ مۆفەز کایەیەکی کڵودۆی لە شێرلۆک بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.bbc.co.uk/mediacentre/worldwide/sherlock-cluedo.html |سەردێڕ = Media Centre&nbsp;— Sherlock fans can play detective with new Sherlock Cluedo |بڵاوکەرەوە = BBC |ڕێکەوت = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> لە [[یۆنان]]، ئۆ–تی–ئی مافەکانی زنجیرەکەی کڕیوە و لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ لەسەر ئۆ–تی–ئی وەن دەستی بە پەخش کرد. {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center" |- ! colspan="2" rowspan="2"| وەرز ! rowspan="2"| ئەڵقەکان ! colspan="2"| ڕێکەوتی پەخشکردن ! colspan="3"| دی–ڤی–دی |- ! دەستپێکی وەرز ! کۆتاییی وەرز ! ناوچەی ١ ! ناوچەی ٢ ! تایبەتمەندییە نوێکان |- | style="background:#2C272E; color:#438D80; text-align:center;"| | '''١''' | ٣ | ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٠ | ٨ی ئابی ٢٠١٠ | ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.amazon.com/Sherlock-Season-1-Benedict-Cumberbatch/dp/B004132HZS |سەردێڕ = Sherlock: Season 1 (2010)}}</ref> | ٣٠ی ئابی ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.amazon.com/Sherlock-Series-Region-Format-Import/dp/B006K1IIAC |سەردێڕ = Sherlock - Series 1 and 2 Box Set [Region 2 - Non USA Format] [UK Import] (2011)| بڵاوکەرەوە = Amazon.com}}</ref> | style="font-size: 90%;" | * لێدوانە دەنگییەکان: «لێکۆڵینەوە لە ڕەنگی پەمەیی» و «کایە مەزنەکە.» * فیلمی بەڵگەنامەیی «زانینی شێرلۆک.» * ئەڵقەی ڕاستەقینە لە «لێکۆڵینەوە لە ڕەنگی پەمەیی.» |- | style="background:#809C99; color:#347C17; text-align:center;"| | '''٢''' | ٣ | ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ | ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ | ٢٢ی ئایاری ٢٠١٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.amazon.com/Sherlock-Season-2-Benedict-Cumberbatch/dp/B004QOB8SO |سەردێڕ = Sherlock: Season 2 (2011)|بەرھەم = Amazon.com}}</ref> | ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.amazon.co.uk/Sherlock-Series-DVD-Benedict-Cumberbatch/dp/B005UL537Y |سەردێڕ = Sherlock - Series 2 [DVD] |بەرھەم = Amazon.com}}</ref> | style="font-size: 90%;" | * لێدوانە دەنگییەکان: «ئابڕووچوون لە بلجرافیا» و «سەگەکانی خێزانی باسکرفیڵ.» * فیلمی بەڵگەنامەیی «شێرلۆک ئاشکرابوو.» |- | style="background:#5A4942; color:#F778A1; text-align:center;"| | '''٣''' | ٣ | ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ | ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ | ١١ی شوباتی ٢٠١٤<ref>[http://www.tvshowsondvd.com/news/Sherlock-Season-3/19205 Sherlock - Release Date is Announced for 'Season 3 on DVD and Blu-ray Disc], TVShowsOnDVD.com, 22 November 2013. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214213/http://www.tvshowsondvd.com/news/Sherlock-Season-3/19205 |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> | ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.amazon.co.uk/Sherlock-Complete-Series-3-DVD/dp/B00DRDCIA2 |سەردێڕ = Sherlock - Complete Series 3 [DVD] |بەرھەم=Amazon.com}}</ref> | style="font-size: 90%;" | * پەخش: «کەوتن» و «سەرسامبووان، خراپەکاران، و پێشبینییەکان: میراتی شێرلۆک ھۆڵمز» ھەروەھا لەگەڵ «تۆمارکردنی شێرلۆک» |- |bgcolor="D3D1D4" height="10px"| | colspan=2| ئەڵقەی تایبەت | colspan=2| ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ | ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ = Sherlock - 'The Abominable Bride,' the New Year's Special, on Blu-ray and DVD |ناونیشان = http://www.tvshowsondvd.com/news/Sherlock-The-Abominable-Bride/21750 |بەرھەم = TVShowsOnDVD |ڕێکەوت = ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی ئازاری ٢٠١٨ |archive-url = https://web.archive.org/web/20180320070219/http://www.tvshowsondvd.com/news/Sherlock-The-Abominable-Bride/21750 |url-status = dead }}</ref> | ١١ی کانوونی دووەمی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Sherlock - The Abominable Bride [DVD] [2016] |ناونیشان = http://www.amazon.co.uk/Sherlock-The-Abominable-Bride-DVD/dp/B0119OFSGQ|بەرھەم=Amazon |ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ٢٠١٦ | style="font-size: 90%;" | * A Study in Sherlock: بەڵگەنامەیی دەربارەی ھەڵمەتی بەرھەمھێنان * پشتی پەردەکان: چاوپێکەوتن لەگەڵ گاتس و مۆفات |} == وەرگیراو لە زنجیرەکەوە == ماڵپەڕی شێرلۆک ھۆڵمز ''[https://web.archive.org/web/20180622153038/http://www.thescienceofdeduction.co.uk/ زانستی لێکدانەوە]'' ھەروەھا لەگەڵ ''[https://web.archive.org/web/20180728071642/http://www.johnwatsonblog.co.uk/ ماڵپەڕەکەی جۆن واتسن]'' بۆ خەڵکی لەسەر ئینتەرنێت بەردەستە، کاتێک ڕووداوەکانی زنجیرەکە لەسەر شێوەی مەتەڵ و کورتەی دۆسییەکان پێشکەش دەکەن، ھەروەھا چەند تۆمارێک دەربارەی چەند دۆسییەیەک «دەرنەکەوتووە» و لە تەلەڤیزیۆن پەخش نەکراوە لەخۆدەگرێت. ھەروەھا چەند بنچینەیەک لە چیڕۆکە کلاسیکییەکانی کۆنان دۆیڵ: «کرۆکە وەرگێڕاوەکە» لەباتی «وەرگێڕە یۆنانییەکە» و «شەش لە تاچەر» لەباتی «شەش لە ناپۆڵیۆن» ھەیە. لە ماڵپەڕەکەدا چەند بەستەرێک ھەن کە لەوانەیە لەگەڵ بیرەوەرییەکانی مۆڵی ھۆپەر و ماڵپەڕی فەرمیی کۆنی برانس ببەسترێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.johnwatsonblog.co.uk/blog/19december |سەردێڕ=The blog of Dr. John. H. Watson<!-- Bot generated title --> |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170804115726/http://www.johnwatsonblog.co.uk/blog/19december |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا، زنجیرەکە بە فەرمی بەرنامەی مۆبایلی دەرکرد کە ناوی «شێرلۆک: ئەرشیڤ» ە، کە لەلایەن دە پرۆجێکت فاکتری بە ھاوبەشی لەگەڵ فیلمەکانی ھارتسوود دروستکرا.<ref name="Jeffrey"/><ref name="itunes.apple.com"/> == پەیوەندی لەگەڵ زنجیرەی سەرەتایی == [[سەرەتایی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|سەرەتایی]] بریتییە لە تۆمارکردنێکی تر بۆ چیڕۆکەکانی شێرلۆک ھۆڵمز لەسەر کەناڵی سی-بی-ئێس کە دوای تەنیا دوو ساڵ لە دەستپێکردنی شێرلۆک لە شانشینە یەکگرتووەکان دەستی بە پەخشکردن کرد. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٢دا سو فریتۆ بۆ ڕۆژنامەی دە ئیندپێندنت وتی «تێدەگەین کە سی-بی-ئێس لەبەرگرتنەوە تایبەتە نوێکەیان لە شێرلۆک ھۆڵمز تۆمار دەکەن، ئەمە سەرنجڕاکێشە، و ئەوان دەربارەی تۆمارکردنەوەی بەرنامەکەمان لێیان پرسین. لە کاتی ئێستادا، و پابەندبوونیان گرێنتی کردووە، بۆیە پێویستە وادابنێین کە شێرلۆک ھۆڵمزە تایبەتەکەیان بە ھیچ شێوەیەک لە تایبەتەکەمان ناچێت ئەگەر نا ئەوە زۆر نیگەرانکەر دەبێت.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Sherwin| یەکەم = Adam| سەردێڕ = Legal thriller looms as Sherlock takes his caseload to New York| ناونیشان = https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/legal-thriller-looms-as-sherlock-takes-his-caseload-to-new-york-6292682.html| بەرھەم = The Independent| ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨| ڕێکەوت = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170912110512/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/legal-thriller-looms-as-sherlock-takes-his-caseload-to-new-york-6292682.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و مانگی دواتر وتی: «لەگەڵ کەناڵی سی-بی-ئێس پەیوەندیمان بەستووە و پێمان وتن سەرنجی ئەڵقەی یەکەم لە زنجیرەکەیان بۆ ھەر شکاندنێک لە مافەکانمان دەدەین.»<ref name="sherwin021512">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین = Sherwin |یەکەم = Adam |سەردێڕ = Jonny Lee Miller to play Sherlock Holmes in US series |ناونیشان = https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/jonny-lee-miller-to-play-sherlock-holmes-in-us-series-6939158.html |بەرھەم = The Independent |شوێن = لەندەن |ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوت = ١٥ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20171201045839/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/jonny-lee-miller-to-play-sherlock-holmes-in-us-series-6939158.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سی-بی-ئێس دەربارەی کێشەکە وتی: «پرۆژەکەمان بریتییە لە تۆمارکردنێکی باشی شێرلۆک ھۆڵمز کە لەسەر ھۆڵمز و واتسن و کەسایەتییەکانی تر لە چوارچێوەی گشتیدا وەک کەسایەتییە سەرەکییەکان دروستکراوە. ئێمە بە دڵنیاییەوە ڕێز لە یاساکانی چاپ و بڵاوکردنەوە دەگرین و ھیچ چیڕۆکێک یان کارێک ھێشتا پارێزراو بێت ناشکێنین.»<ref name="sherwin021512"/> دروستکەر ڕۆپەرت دۆھرتی جیاوازییەکانی نێوان شێرلۆک و سەرەتایی باسکرد، ئاماژەی بۆ ئەوە کرد کە بە گشتی نوێکردنەوەی شێرلۆک ھۆڵمز بۆ فیلمەکانی باسیڵ راسبون دەگەڕێتەوە، و پێی وا نییە زنجیرەی سەرەتایی ھیچ شتێک لە زنجیرەی شێرلۆکی بردبێت بەوە پێیەی سەیری وەرزی یەکەمی کردووە و بە زنجیرەیەکی «بریسکەدار» ناوی ھێناوە.<ref name="Roberts">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین= Roberts|یەکەم = Sheila|سەردێڕ = Comic-Con: Executive Producers Robert Doherty and Carl Beverly Talk New CBS Series ELEMENTARY, Comparisons to SHERLOCK, and More|ناونیشان = http://collider.com/robert-doherty-carl-beverly-elementary-interview/181309/|بەرھەم=Collider|ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> دوای چەند مانگێک [[لوسی ڵو]] دڵنیای کردەوە کە بەرھەمھێنەرانی ھەردوو زنجیرەکە سەیری ئەڵقەی یەکەمیان کردووە «سەیری جیاوازییەکانی نێوان زنجیرەکەیان و زنجیرەکەمانیان کردووە» و ئەوان «تا ئێستا لێی ڕازیبوون.»<ref name="vulture">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.vulture.com/2012/09/lucy-liu-elementary-interview.html||سەردێڕ = Lucy Liu on Elementary and That Other Sherlock Show Starring Benedict Cumberbatch|بڵاوکەرەوە = Lucy Liu on Elementary and That Other Sherlock Show Starring Benedict Cumberbatch|نووسەر = Jada Yuan|ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Sherlock (TV series)}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ttws}} * {{IMDb title|id=1475582|title=شێرلۆک}} * [http://www.metacritic.com/tv/sherlock ''شێرلۆک''] لەسەر ماڵپەڕی مێتاکریتیک * [http://www.tv.com/shows/sherlock/ ''شێرلۆک''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190613105500/http://www.tv.com/shows/sherlock/ |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ }} لەسەر ماڵپەڕی تی ڤی. کۆم {{شێرلۆک}} {{وھ|وەشان=٥٨٣٧٢٢|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠|لەندەن|فیلم|بی بی سی|کتێب}} [[پۆل:ئەو زنجیرانەی خەڵاتی بافتایان وەرگرتووە]] [[پۆل:ئەو زنجیرانەی لە بەرھەمھێنانی ستۆدیۆکانی فیلمەکانی ھارتسوودە]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە]] [[پۆل:بەرنامەی تەلەڤیزیۆن لە ڕۆمانەکانەوە وەرگیراوە]] [[پۆل:زنجیرە ئینگلیزییە تاوانییەکان]] [[پۆل:زنجیرە بەڕیتانییە کورتەکان]] [[پۆل:زنجیرە پۆلیسییەکان]] [[پۆل:زنجیرە درامییەکانی بی بی سی]] [[پۆل:زنجیرەکانی شێرلۆک ھۆڵمز]] [[پۆل:شێرلۆک]] [[پۆل:فیلمەکانی شێرلۆک ھۆڵمز کە لە کارەکانی ئارتەر کۆنان دۆیڵ وەرگیراوە]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی]] [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:شێرلۆک ھۆڵمز]] 3br4h6fclrs0fjmhgx2y4e9eszejn51 1 135335 1580093 599747 2026-05-02T03:11:29Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1580093 wikitext text/x-wiki {{WikiProjectBannerShell|1= {{ویکیپرۆژە مۆسیقا}} |blp=}} == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[شارام نازری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=599746 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304230751/http://kdpmedia.org/more.php?id=6323 بۆ http://kdpmedia.org/more.php?id=6323 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٢٩، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شارام نازری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580092 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210129101411/http://www.nazerismusic.com/ بۆ http://www.nazerismusic.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:١١، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) hsk040umky9i7724kupr8anuvr2uhvq 1 138478 1579862 842883 2026-05-01T14:04:00Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1579862 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[زنجیرەی بژیو]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540244 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140315063912/http://mihanpet.ir/thread516.html زیاد کرا بۆ http://mihanpet.ir/thread516.html *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢١، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیی [[زنجیرەی بژیو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=609611 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141108232041/http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F بۆ http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141108232041/http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F بۆ http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٢٥، ١٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیی [[زنجیرەی بژیو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=614617 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141108232041/http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F بۆ http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٢٠، ٦ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[زنجیرەی بژیو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842882 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141108232041/http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F بۆ http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140315063912/http://mihanpet.ir/thread516.html بۆ http://mihanpet.ir/thread516.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141108232041/http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F بۆ http://020.ir/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%9F زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٥٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زنجیرەی بژیو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1579861 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304222025/http://mohitesabs.blogsky.com/1390/11/03/post-308/ بۆ http://mohitesabs.blogsky.com/1390/11/03/post-308/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٠٤، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) q5mwd505mqzl5awe2mqfgylbytlk62u 1 138558 1579941 1569893 2026-05-01T19:32:17Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[وتووێژ:سەید عەلی خامنەیی]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:عەلی خامنەیی]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: زۆربەی خەڵک هەر بە خامنەیی یان عەلی خامنەیی دەیناسن 1569893 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[عەلی خامنەیی]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540518 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130623015531/http://www.encyclopaediaislamica.com/about_us.php زیاد کرا بۆ http://www.encyclopaediaislamica.com/about_us.php تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٥٧، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[عەلی خامنەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=582373 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799 بۆ http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢١، ٢٧ی ئابی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[عەلی خامنەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1019772 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 بۆ http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf بۆ http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٠٨، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[عەلی خامنەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1188635 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181003015913/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html بۆ http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html بۆ http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٠٥، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٩ بەستەری دەرەکیی [[عەلی خامنەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326164 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/ بۆ https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/ زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799 بۆ http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 بۆ http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html بۆ http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html بۆ http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٥٧، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[سەید عەلی خامنەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569892 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165 بۆ http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799 بۆ https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 بۆ http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٤٦، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) egdtbh22db61zkymqbal8ios5gsyl27 1 144821 1580110 1409224 2026-05-02T06:52:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1580110 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ}} {{بینینەکانی پەڕە|فراوان=بەڵێ}} == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=579546 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305093100/http://www.qannat.com/tv/sherlock-showrunner-had-to-convince-the-stars-to-come-back/ بۆ http://www.qannat.com/tv/sherlock-showrunner-had-to-convince-the-stars-to-come-back/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٥٠، ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=588909 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180622153038/http://www.thescienceofdeduction.co.uk/ بۆ http://www.thescienceofdeduction.co.uk/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢٥، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=596224 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161228010836/http://www.mbc.net/ar/programs/scoopwithraya/articles/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%85-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%85%D9%86-Sherlock-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B1%D9%8A%D9%82---%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B5%D9%8A%D9%84%D9%87-%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%B1%D8%B6%D9%87.html بۆ http://www.mbc.net/ar/programs/scoopwithraya/articles/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%85-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D9%85%D9%86-Sherlock-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B1%D9%8A%D9%82---%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B5%D9%8A%D9%84%D9%87-%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%B1%D8%B6%D9%87.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٢٣، ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=638441 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180728071642/http://www.johnwatsonblog.co.uk/ بۆ http://www.johnwatsonblog.co.uk/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٢١، ٢٧ی ئابی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=660888 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161104074906/http://www.hartswoodfilms.co.uk/news/2015/sherlock-editor-yan-miles-wins-an-eddie-award/ بۆ http://www.hartswoodfilms.co.uk/news/2015/sherlock-editor-yan-miles-wins-an-eddie-award/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٥٧، ٢ی شوباتی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=716971 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170804115726/http://www.johnwatsonblog.co.uk/blog/19december بۆ http://www.johnwatsonblog.co.uk/blog/19december زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:١٤، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=828705 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190613105500/http://www.tv.com/shows/sherlock/ بۆ http://www.tv.com/shows/sherlock/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٢٩، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843208 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161104074906/http://www.hartswoodfilms.co.uk/news/2015/sherlock-editor-yan-miles-wins-an-eddie-award/ بۆ http://www.hartswoodfilms.co.uk/news/2015/sherlock-editor-yan-miles-wins-an-eddie-award/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٣٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848295 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305093100/http://www.qannat.com/tv/sherlock-showrunner-had-to-convince-the-stars-to-come-back/ بۆ http://www.qannat.com/tv/sherlock-showrunner-had-to-convince-the-stars-to-come-back/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٤٩، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1338424 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110413151336/http://uk.movies.ign.com/articles/116/1160905p1.html بۆ http://uk.movies.ign.com/articles/116/1160905p1.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140111125826/http://au.ibtimes.com/articles/531941/20131227/sherlock-season-3-spoilers-last-vow.htm بۆ http://au.ibtimes.com/articles/531941/20131227/sherlock-season-3-spoilers-last-vow.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140714192823/http://au.ibtimes.com/articles/558299/20140708/sherlock-season-4-update-benedict-cumberbatch-martin.htm بۆ http://au.ibtimes.com/articles/558299/20140708/sherlock-season-4-update-benedict-cumberbatch-martin.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111206074742/http://www.jbhifionline.com.au/dvd/dvd-genres/drama-romance/sherlock/579134 بۆ http://www.jbhifionline.com.au/dvd/dvd-genres/drama-romance/sherlock/579134 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121116042941/http://movies.netflix.com/WiMovie/Sherlock/70202589?locale=en-US بۆ http://movies.netflix.com/WiMovie/Sherlock/70202589?locale=en-US زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120113074859/http://www.silvascreen.com/index.php/2011/12/14/sherlock/ بۆ http://www.silvascreen.com/index.php/2011/12/14/sherlock/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120424070313/http://www.silvascreen.com/index.php/2012/01/20/more-sherlock-music-on-the-way/ بۆ http://www.silvascreen.com/index.php/2012/01/20/more-sherlock-music-on-the-way/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٢٩، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1375277 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180622153038/http://www.thescienceofdeduction.co.uk/ بۆ http://www.thescienceofdeduction.co.uk/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151003171226/http://video.pbs.org/program/unlocking-sherlock/ بۆ http://video.pbs.org/program/unlocking-sherlock/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٨، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377993 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140714151542/http://bousla.net/news/36897 بۆ http://bousla.net/news/36897 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٥٦، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1409223 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20091006143222/http://www.variety.com/article/VR1118009441.html?categoryid=3750&cs=1 بۆ http://www.variety.com/article/VR1118009441.html?categoryId=3750&cs=1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131105135259/http://www.heraldscotland.com/news/home-news/times-have-changed-but-crimes-are-the-same-for-new-sherlock-holmes-1.1042129 بۆ http://www.heraldscotland.com/news/home-news/times-have-changed-but-crimes-are-the-same-for-new-sherlock-holmes-1.1042129 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100812142708/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/tv/3073101/BBCs-Audience-Index-awards-Sherlocks-first-show-a-higher-mark-than-Dr-Who.html بۆ http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/tv/3073101/BBCs-Audience-Index-awards-Sherlocks-first-show-a-higher-mark-than-Dr-Who.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131105135259/http://www.heraldscotland.com/news/home-news/times-have-changed-but-crimes-are-the-same-for-new-sherlock-holmes-1.1042129 بۆ http://www.heraldscotland.com/news/home-news/times-have-changed-but-crimes-are-the-same-for-new-sherlock-holmes-1.1042129 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:١٦، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شێرلۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580109 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141018102652/http://www.radiotimes.com/news/2014-01-22/sherlock-is-most-watched-bbc-drama-series-for-over-a-decade بۆ http://www.radiotimes.com/news/2014-01-22/sherlock-is-most-watched-drama-series-for-over-a-decade زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180320070219/http://www.tvshowsondvd.com/news/Sherlock-The-Abominable-Bride/21750 بۆ http://www.tvshowsondvd.com/news/Sherlock-The-Abominable-Bride/21750 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٥٢، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 6a7egksd0pmqp6gfqh4522ug1evqizo 0 159720 1579831 1579632 2026-05-01T12:05:05Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579831 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=جۆرج تاون|translit_lang1_type2=[[Malay language|Malay]]|elevation_m=١٤|population_total=708,127 ([[List of cities and towns in Malaysia by population|2nd]])|population_as_of=٢٠١٠|population_footnotes=<ref name="pop">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thesundaily.my/node/252772|سەردێڕ=The Penang Island City agenda|newspaper=[[The Sun Daily]]|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612142444/http://www.thesundaily.my/node/252772|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|population_density_km2=٢٬٣٧٢|population_metro=2,412,616 ([[List of cities and towns in Malaysia by population|2nd]])|postal_code_type=[[List of postal codes in Malaysia|Postal code]]|postal_code=100xx to 108xx{{ھن}}111xx to 118xx|area_code=+٦٠٤٢|area_code_type=[[Telephone numbers in Malaysia|Area code(s)]]|website={{URL|www.mbpp.gov.my/}}|translit_lang1_type1=[[Jawi script|Jawi]]|translit_lang1_info1={{script/Arabic|ڬیورڬی توون}}|translit_lang1_info2={{Lang|ms|Tanjung Penaga}} (unofficial)|area_metro_km2=٢٥٦٣٫١٥|translit_lang1_type3=[[زمانی چینی|چینی]]|translit_lang1_info3={{Lang|zh-hans|乔治市}} {{font|size=70%|([[Simplified Chinese characters|Simplified]])}}{{ھن}}{{Lang|zh-hant|喬治市}} {{font|size=70%|([[Traditional Chinese characters|Traditional]])}}|translit_lang1_type4=[[تامیلی مالیزی|تامیلی]]|translit_lang1_info4=ஜோர்ஜ் டவுன்|timezone=[[Malaysian Standard Time|MST]]|utc_offset=+٨|timezone_DST=Not observed|blank1_name=[[Vehicle registration plates of Malaysia|Vehicle registration]]|blank1_info=P|leader_title2=[[Mayor of Penang Island]]|leader_name2=یو تونگ سیانگ|established_date4=١٩ کانوونی یەکەم ١٩٤١ – ٣ ئەیلوول ١٩٤٥|established_title4=[[Japanese occupation of Malaya|Japanese occupation]]|established_date5=1 January 1957<ref name="receive">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thesundaily.my/node/252772|سەردێڕ=The Penang Island City agenda|نووسەر=Goh Ban Lee|newspaper=[[The Sun (Malaysia)|The Sun]]|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612142444/http://www.thesundaily.my/node/252772|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|elevation_footnotes=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.floodmap.net/Elevation/ElevationMap/?gi=1735106|سەردێڕ=Malaysia Elevation Map (Elevation of George Town)|بڵاوکەرەوە=Flood Map: Water Level Elevation Map|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150316044608/http://floodmap.net/Elevation/ElevationMap/?gi=1735106|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|area_total_km2=٣٠٥٫٧٧|official_name=|coordinates={{coord|05|24|52|N|100|19|45|E|region:MY|display=inline,title}}|settlement_type=[[List of cities in Malaysia|City]] and [[List of capitals in Malaysia|State Capital]]|translit_lang1=Other|image_skyline=George Town, Penang composite image (2018).jpg|imagesize=275px|image_caption=بەئاڕاستی میلی کاتژمێر لەسەرەوە: سکای لاینی جۆرج تاون، skyscrapers at [[Gurney Drive, George Town|Gurney Drive]], [[St. George's Church, Penang|St. George's Church]], [[Cheong Fatt Tze Mansion]], [[Eastern & Oriental Hotel]], [[Jubilee Clock Tower|Queen Victoria Memorial Clock Tower]]|image_flag=Flag of the City of George Town, Penang.png|flag_size=140px|image_seal=Seal of George Town.svg|seal_size=100x80px|nickname=Pearl of the Orient<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://asiancorrespondent.com/2012/08/exploring-georgetown-penang/|سەردێڕ=Exploring Georgetown, Penang|نووسەر=Mike Aquino|بڵاوکەرەوە=[[Asian Correspondent]]|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160101125054/http://asiancorrespondent.com/2012/08/exploring-georgetown-penang/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|motto=Leading We Serve{{ھن}}({{lang-ms|Memimpin Sambil Berkhidmat}})|pushpin_map=#Malaysia#Asia#Earth|pushpin_mapsize=275px|pushpin_map_caption={{Legend inline|#800000|outline=black}} '''George Town''' in {{Legend inline|#FEFEEF|outline=black}} '''[[Malaysia]]'''|subdivision_type=وڵات|area_magnitude=1 E8|subdivision_name={{flag|Malaysia}}|subdivision_type1=[[States and federal territories of Malaysia|ویلایەت]]|subdivision_type2=Administrative Areas|subdivision_name1={{flag|Penang}}|subdivision_name2={{Collapsible list | title = List | frame_style = border:none; padding: 0; | title_style = | list_style = text-align:left;display:none; | 1 = [[George Town CBD, Penang|City Centre]] | 2 = [[Pulau Tikus]] | 3 = [[Tanjung Tokong]] | 4 = [[Tanjung Bungah]] | 5 = [[Batu Ferringhi]] | 6 = [[Air Itam]] | 7 = [[Paya Terubong]] | 8 = [[Jelutong, Penang|Jelutong]] | 9 = [[Batu Lanchang]] | 10 = [[Gelugor]] | 11 = [[Bayan Lepas]] | 12 = [[Balik Pulau]] | 13 = [[Teluk Bahang]] }}|established_title=Founded|established_date=١١ی ئابی ١٧٨٦|established_title2=[[Municipal corporation|Incorporated]]|established_date2=١٨٥٧|established_title3=[[British crown colony]]|established_date3=١ی نیسانی ١٨٦٧ – ٣١ی ئابی ١٩٥٧|leader_title1=[[Local government in Malaysia|Local government]]|leader_name1=[[ئەنجومەنی شاری دوورگەی پێنانگ]]|area_footnotes=<ref name="mayor and area"/>|established_title5=Granted city status}} '''جۆرج تاون''' شارێکە کە پایتەختی ویلایەتی پێنانگە لە [[مالیزیا]]، دەکەوێتە باکووری ڕۆژەڵاتی دوورگەی پێنانگ. دووەم گەورەترین شاری مالیزیایە بە ژمارەی دانیشتوانی ٧٠٨٬١٢٧ کەس، ئەمەش لەوکاتەی تەواوی پێنانگ ٢٬٤١٢٬٦١٦ کەس تێیدا دەژین.<ref name="eff">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://web.usm.my/km/31(2)2013/KM31_2_3_37-64.pdf|سەردێڕ=The Process and Effects of Demographic Transition in Penang, Malaysia|نووسەر١=Usman Haji Yaakob|نووسەر٢=Nik Norliati Fitri Md Nor|ئیش=School of Humanities|بڵاوکەرەوە=[[University of Science, Malaysia]]|ساڵ=٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|پەڕەکان=٤٢, ٤٥ ٦, ٩/٢٨|format=PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161021053222/http://web.usm.my/km/31(2)2013/KM31_2_3_37-64.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="statistics">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/03ringkasan_kawasan_PBT_Jadual1.pdf|سەردێڕ=Key summary statistics for Local Authority areas, Malaysia, 2010|بڵاوکەرەوە=Department of Statistics, Malaysia|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150205090002/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/03ringkasan_kawasan_PBT_Jadual1.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205090002/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/03ringkasan_kawasan_PBT_Jadual1.pdf |date= ٥ی شوباتی ٢٠١٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://siteresources.worldbank.org/INTCHD/Resources/430063-1310571283698/MalaysiaBBL2.pdf|سەردێڕ=Urban Regeneration: The Case of Penang, Malaysia (Putting Policy into Practice) – The Penang Metropolitan Region (George Town Conurbation)|نووسەر=Hamdan Abdul Majeed|ئیش=Khazanah Nasional|بڵاوکەرەوە=World Bank|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|پەڕەکان=١٠/٢٠|format=PDF|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160104014144/http://siteresources.worldbank.org/INTCHD/Resources/430063-1310571283698/MalaysiaBBL2.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٨، بەشە مێژووییەکەی شارەکە بۆتە یەکێک لە [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ|میراتی جیھانی]] لەلایەن ڕێکخراوی [[یوونێسکۆ]].<ref name=":17">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/list/1223|سەردێڕ=Melaka and George Town, Historic Cities of the Straits of Malacca|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|بڵاوکەرەوە=UNESCO|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> جۆرج تاون لە ساڵی ١٧٨٦ دامەزرا، وەک بەندەرێکی بازرگانی دەریایی. شارەکە لەلایەن [[فرانسیس لایت]] دامەزرا و بووەیەکێک لەناوچەکانی کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی و دواتریش لە ساڵی ١٨٦٧ لەپاڵ [[سینگاپوور|سەنگافوورە]] و [[مەلاکا]] بووبە کۆلنیالیزمی بەریتانی. جۆرج تاون یەکەم ناوچەبوو لەژێردەسەڵاتی بەریتانیا لەباشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا.<ref name=":1142">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Cities in Motion: Urban Life and Cosmopolitanism in Southeast Asia, 1920–1940|ناونیشان=https://archive.org/details/citiesinmotionur0000lewi|دوایین=Lewis|یەکەم=Su Lin|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University]]|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٠٨٣٣-٢|شوێن=United Kingdom}}</ref> لەکاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، جۆرج تاون دەبێتە ئامانجی [[ئیمپراتۆری ژاپۆن]] و داگیردەکرێت، بەڵام دواتر لەکۆتایی جەنگی جیھانیی لەلایەن بەریتانییەکانەوە دیسانەوە دەگیرێتەوە. بە ماوەیەکی کەم پێش ئەوەی مالیزیا سەربەخۆیی خۆی بەدەستبھێنێت، لەلایەن شاژن ئیلیزابێتی دووەم ئەوا جۆرج تاون وەک شارێک دەناسێنرێت و بووبە یەکەم شاری مۆدێرنی مالیزیای نوێ. بەبۆنەی ھاتنی کەمایەتی و نەتەوەی جیاواز بۆ جۆرج تاون، شارەکە کەوتۆتە بەرکاریگەری ئەندازیاری کەلتووری جیاواز<ref name="UNESCO Heritage">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/news/450|سەردێڕ=Eight new sites, from the Straits of Malacca, to Papua New Guinea and San Marino, added to UNESCO's World Heritage List|بڵاوکەرەوە=[[UNESCO]] ([[World Heritage Site]])|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906101950/http://whc.unesco.org/en/news/450/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و بەفرە کەلتووری لەگەڵ خواردنی سەرشەقام دەناسرێتەوە.<ref name=":45">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/where-are-the-foodies-going-in-2014-9094744.html|سەردێڕ=Where are the foodies going in 2014?|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش=The Independent|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-GB}}</ref><ref name=":46">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.latimes.com/travel/la-tr-d-16-places-20151227-story.html|سەردێڕ=Looking for a 2016 vacation? Here are 16 must-see destinations|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=Los Angeles Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-US|issn=0458-3035}}</ref><ref name=":11">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://travel.cnn.com/explorations/eat/asia-street-food-cities-612721/|سەردێڕ=Asia's 10 greatest street food cities CNN Travel|دوایین=Goldberg|یەکەم=Lina|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٣|ئیش=CNN|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مالیزیا}} {{پۆلی کۆمنز|George Town, Penang}} [[پۆل:شارەکانی مالیزیا]] [[پۆل:جۆرج تاون، پێنانگ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٦]] tprpuxi6xkttz6h8mg9k2x4z1np339y 0 163439 1579857 1548023 2026-05-01T13:04:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579857 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر | ناو = زاھیر سارایی | وێنە = Zahir Sarayî.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناو = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٤ | شوێنی لەدایکبوون = [[ئیلام]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شوێنی گۆڕ = | نازناو = | پیشە = | زمان = [[کوردیی باشووری|کوردی]] و فارسی | نەتەوە = [[کورد]] | ڕەگەز = | ڕەگەزنامە = | خوێندن = | شوێنی بڕوانامە = | سەردەم = | بواری کارکردن = شیعر | قوتابخانەی ئەدەبی = | کارە دیارەکان = | خەڵاتە دیارەکان = | ساڵانی چالاکی = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | خزمەکان = | واژوو = | لێدوانی واژوو = | ماڵپەڕ = }} '''زاھیر سارایی''' ({{بە فارسی|ظاهر سارایی}}، ١٩٦٤ لە [[ئیلام]] - ) شاعیر و نووسەری کوردی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://ofoghilam.ir/%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%A7%DB%8C%D9%84/|سەردێڕ=افق ایلام: ظاهر سارایی/نگاهی به زبان کردی رایج ایلام|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200808200702/http://ofoghilam.ir/%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%A7%DB%8C%D9%84/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سارایی بە [[کوردیی باشووری]] و [[فارسی]] ھۆنراوەی داناوە و دەیەی ١٩٩٠ەوە زیاتر ھەوڵی لەسەر نووسینی کوردی داوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://kurdpress.com/details.aspx?id=40657|سەردێڕ=کردپرس: «ظاهر سارایی» شاعر حیرت و پرچم‌دار شعر کردی جنوبی در ایلام}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/details.aspx?id=40657 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.poempersian.ir/شعری-به-زبان-کردی-از-ظاهر-سارایی/|سەردێڕ=ادبستان شعر پارسی: شعری به زبان کردی از ظاهر سارایی}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.poempersian.ir/%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/ilam-47668|سەردێڕ=ایسنا:جدیدترین مجموعه شعر «ظاهر سارایی» رونمایی شد}}</ref> ھەروەھا ھۆنراوەکانی شاعیرانی کوردیی باشووریشی کۆکردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=6068&type=farhang&__cf_chl_jschl_tk__=41e4eefe1b027bafb29f272880571d98b6ef5414-1586391699-0-AbN8_U39kqVvt01V2_9FjGW2zCG_T8_NjLbUDgqjpno3XTI5gKhwpW9ZdstzQXMAZZgKaa5sLumouKz4zaWUSAhm7a1UaWy7-e537rar9HRqhDBmt9Vra3Hsd68lTwoLWWGNL38ozHBC2ivdi_mj41UDE842hjSGKClTw9eNi6zwldMMgBKHvcUW6fz8yjHiOK5Ca3BQG9jb5rgYg4b7AgstKQmEHIJb9r9bhhubGI7a_pz3H7FvjMIMlyTyuQ9lqMTIoALMZgd5lwiKLMGiyaTpEXjNthVVEFZAIuKouSf-JhdxezkiTW5u0X4Q7au0EDDwJzgvo0i0pDnabGL_aNs|سەردێڕ=خاک: دیوانی شیعریی (ئارام) لە ئیلام چاپ کرا|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220628085508/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=6068&type=farhang&__cf_chl_jschl_tk__=41e4eefe1b027bafb29f272880571d98b6ef5414-1586391699-0-AbN8_U39kqVvt01V2_9FjGW2zCG_T8_NjLbUDgqjpno3XTI5gKhwpW9ZdstzQXMAZZgKaa5sLumouKz4zaWUSAhm7a1UaWy7-e537rar9HRqhDBmt9Vra3Hsd68lTwoLWWGNL38ozHBC2ivdi_mj41UDE842hjSGKClTw9eNi6zwldMMgBKHvcUW6fz8yjHiOK5Ca3BQG9jb5rgYg4b7AgstKQmEHIJb9r9bhhubGI7a_pz3H7FvjMIMlyTyuQ9lqMTIoALMZgd5lwiKLMGiyaTpEXjNthVVEFZAIuKouSf-JhdxezkiTW5u0X4Q7au0EDDwJzgvo0i0pDnabGL_aNs|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ نموونە لە کتێبێکدا بە ناوی «''شاعیری لووتکە تەمگرتووەکان''» ({{بە فارسی|شاعر قله‌های مه‌آلود}}) ھۆنراوەکانی [[غوڵامڕەزاخان ئەرکەوازی]]ی کۆ کردووەتەوە.<ref>خەزنەدار، مارف، ''مێژووی ئەدەبی کوردی- بەرگی سێیەم'', (چاپییەکەم، ٢٠٠٣), لل٢٤٦–٢٠٥, دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس:ھەولێر.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شاعیرانی کورد}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{نووسەر-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی ئیلام]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] koaa5zeeh63i0no740kw0jn3xwpjkj4 0 168053 1579841 1579573 2026-05-01T12:06:45Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579841 wikitext text/x-wiki {{زانیاریی ماڵپەڕ |ناو = تیک تۆک\دوین\抖音 |لۆگۆ = [[پەڕگە:لۆگۆی تیک تۆک.png|بێچوارچێوە]] |سەردێڕی لۆگۆ = |ڕووکار = | collapsible = | collapsetext = |سەردێڕ =Tik Tok | ماڵپەڕ = {{URL|https://www.tiktok.com|tiktok.com}}{{ھن}}{{URL|https://www.douyin.com|douyin.com}} |دروشم = |سایتە لاوەکییەکان = |بازرگانی = |جۆر = گشتی |خۆ تۆمارکردن = بە خۆڕایی |زمان = ٤٠ |ژمارەی بەکارھێنەر = |دەستووری ناوەرۆک = |خاوەن = |درووستکەر = ژانگ ییمینگ |ئەلێکسا = |کۆی داھات = |دوایین بارودۆخ = چالاک |تێبینییەکان =|ڕێکەوتی خستنە کار=ئایلوولی ٢٠١٦}} '''تیک تۆک''' ({{بە چینی|抖音، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] Tik Tok}}) خزمەتگوزارییەکی تۆڕی کۆمەڵایەتی ھاوبەشی کردنی ڤیدیۆی چینییە، کە لەلایەن «بایتدانس» خاوەندارێتی دەکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ByteDance|ناونیشان=https://www.bytedance.com/en/products|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=www.bytedance.com}}</ref> کۆمپانیایەکی تەکنەلۆجی ئینتەرنێتی شاری [[پەکین|پێکەنە]]، لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن «ژانگ ییمینگ» دامەزراوە. بۆ دروستکردنی کورتە موزیک و سەما و ڤیدیۆی کۆمیدی و بەھرەی ٣ تا ١٥ چرکە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.guidingtech.com/top-tiktok-musically-app-tips-tricks/ |سەردێڕ=Top 10 TikTok (Musical.ly) App Tips and Tricks |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Guiding Tech |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181120141317/https://www.guidingtech.com/top-tiktok-musically-app-tips-tricks/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.zhiliaoapp.musically&hl=en |سەردێڕ=TikTok – Apps on Google Play |وێبگە=play.google.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190203185326/https://play.google.com/store/apps/details?id=com.zhiliaoapp.musically&hl=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و کورتە ڤیدیۆی ئەڵقەیی لە ٣ تا ٦٠ چرکەدا بەکار دەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://slate.com/technology/2018/09/tiktok-app-musically-guide.html |سەردێڕ=A Guide to TikTok for Anyone Who Isn't a Teen |دوایین=Schwedel |یەکەم=Heather |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=Slate Magazine |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200321115418/https://slate.com/technology/2018/09/tiktok-app-musically-guide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بایتدانس سەرەتا دەستی کرد، بە دوین (تیک تۆک) بۆ بازاڕی چینی لە ئەیلوولی ٢٠١٦ دواتر تیکتۆک لە ساڵی ٢٠١٧ بۆ [[ئای ئۆ ئێس]] و [[ئەندرۆید]] لە زۆربەی مارکێتەکانی دەرەوەی وڵاتی سەرەکی [[چین]] دەستی پێکرد، لەگەڵ ئەوەشدا تەنھا لە ئاستی جیھاندا بە دەستەوە بوو، لە نێویاندا [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، دوای تێکەڵبوون بە Musical ly لە ٢ی ئابی ٢٠١٨. سێرڤەرەکانی تیکتۆک و دوین ھەریەکەیەکیان لە بازاڕدا دادەمەزران، کە کارکردنی بەپێی بەرنامەکان بەردەستە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/ryanhatesthis/forget-the-trade-war-tiktok-is-chinas-most-important-export |سەردێڕ=Forget The Trade War. TikTok Is China's Most Important Export Right Now. |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=BuzzFeed News |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190524023340/https://www.buzzfeednews.com/article/ryanhatesthis/forget-the-trade-war-tiktok-is-chinas-most-important-export |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> جگە لە بارەگای بیتیدانس لە شاری پێکەن، تیتک تۆک ھەروەھا خاوەن ئۆفیسێکی جیھانییە، لەوانە لە [[دەبڵین]]، [[لۆس ئانجلەس]]، شاری [[نیویۆرک]]، [[لەندەن]]، [[پاریس]]، [[بەرلین]]، [[دوبەی]]، [[مۆمبای]]، [[سینگاپوور]]، [[جاکارتا]]، [[تۆکیۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tiktok.com/about?lang=en |سەردێڕ=About &#124; TikTok - Real Short Videos |وێبگە=www.tiktok.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200515130346/https://www.tiktok.com/about?lang=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرەتای دەستپێکردنییەوە لە ساڵی ٢٠١٦، تیک تۆک بە خێرایی ناوبانگی پەیدا کرد، لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، باشووری ئاسیا، باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، [[تورکیا]]، [[ڕووسیا]]، چەند شوێنی دیکەی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Mohsin |یەکەم١=Maryam |سەردێڕ=10 TikTok Statistics That You Need to Know in 2020 [Infographic] |ناونیشان=https://www.oberlo.com/blog/tiktok-statistics#5_TikTok_Usage_by_Country |وێبگە=oberlo.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205041457/https://www.oberlo.com/blog/tiktok-statistics#5_TikTok_Usage_by_Country |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=50 TikTok Stats That Will Blow Your Mind [Updated 2020] |ناونیشان=https://influencermarketinghub.com/tiktok-stats/ |وێبگە=Influencer Marketing Hub |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200604073536/https://influencermarketinghub.com/tiktok-stats/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=RouteBot |سەردێڕ=Top 10 Countries with the Largest Number of TikTok Users |ناونیشان=https://www.brandsynario.com/tik-tok-download/ |وێبگە=routenote.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220043546/https://www.brandsynario.com/tik-tok-download/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا مانگی ئابی ٢٠٢٠، تیک تۆک بە بە بەدوورگرتنی دوین، لە ماوەی کەمتر لە چوار ساڵدا لە ئاستی جیھاندا لە ١ ملیارد بەکارھێنەردا بەسەریدا زاڵ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wallaroomedia.com/blog/social-media/tiktok-statistics/|سەردێڕ=TikTok Statistics - Everything You Need to Know [July 2020 Update]|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806153343/https://wallaroomedia.com/blog/social-media/tiktok-statistics/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە نیسانی ٢٠٢٠ دوین نزیکەی ٥٠٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکی مانگانەی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020年春季报告：抖音用户规模达5.18亿人次，女性用户占比57%|ناونیشان=https://games.sina.cn/cyfw/cyxw/2020-04-22/detail-iirczymi7765035.d.html|زمان=Chinese|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://datareportal.com/social-media-users|سەردێڕ=GLOBAL SOCIAL MEDIA OVERVIEW|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٢٠ «کێڤن مایر» بەڕێوەبەری کۆمپانیای تیکتۆک و سی ئۆی کۆمپانیای بایتیدانسی باوکان، پێشتر سەرۆکی [[واڵت دیزنی]] ڕاستەوخۆ بۆ بەکاربەر و ئینتەرناشیۆناڵ بوو. لە ٣ی ئابی ٢٠٢٠ [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆکی ئەمریکا ھەڕەشەی ئەوەی کرد، کە ئەگەر دانوستانەکانی ئەو کۆمپانیایە لەلایەن [[مایکرۆسۆفت]]ەوە بکڕدریت، لە کۆمپانیا جیاوازەکانی «زۆری ئەمریکی» شکست دەھێنێت. == مێژوو == دوین لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٦ لەلایەن بایتدانس لە چین دەستی پێ کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.sixthtone.com/news/1001728/the-app-that-launched-a-thousand-memes|سەردێڕ=The App That Launched a Thousand Memes {{!}} Sixth Tone|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=Sixth Tone|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180223191256/http://www.sixthtone.com/news/1001728/the-app-that-launched-a-thousand-memes|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://jingdaily.com/douyin-luxury-brands/|سەردێڕ=Is Douyin the Right Social Video Platform for Luxury Brands? {{!}} Jing Daily|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=Jing Daily|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190915044636/https://jingdaily.com/douyin-luxury-brands/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە بنەڕەتدا A-me پێش ئەوەی دووبارە براندی بۆ دوین بکات، لە مانگی ١٢ی ٢٠١٦. بایتدانس پلانی بۆ داتاشی دووین دامەزرێنەری بیتیدانس ژانگ ییمینگ ڕای گەیاند، چین لە ئاستی جیھانیدا تەنھا یەک لەسەر پێنجی بەکارھێنەرانی ئینتەرنێتی لە ماڵدایە، ئەگەر ئێمە بە پێوەری جیھانی فراوان نەکەوین، ئەوا بە چاوی چوار لەسەر پێنجەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/340547035_TIKTOK%27S_RISE_TO_GLOBAL_MARKETS_1 |سەردێڕ=(PDF) TIKTOK'S RISE TO GLOBAL MARKETS 1 |بڵاوکەرەوە=Researchgate.net |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> بە وشکانییە دەدۆڕاین کەواتە، جیھانگیری پێویستە. دوین لە ماوەی ٢٠٠ ڕۆژدا پەرەی سەند، و لە ماوەی ساڵێکدا ١٠٠ ملیۆن بەکارھێنەری ھەبوو، ڕۆژانە زیاتر لە یەک ملیارد ڤیدیۆی لێ دەورا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://walkthechat.com/douyin-became-chinas-top-short-video-app-500-days/|سەردێڕ=How Douyin became China's top short-video App in 500 days|دوایین=Graziani|یەکەم=Thomas|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=WalktheChat |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190329025317/https://walkthechat.com/douyin-became-chinas-top-short-video-app-500-days/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://technode.com/2018/06/15/8-lessons-douyin/|سەردێڕ=8 Lessons from the rise of Douyin (Tik Tok) · TechNode|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=TechNode |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190311192049/https://technode.com/2018/06/15/8-lessons-douyin/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تیکتۆک لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە بازاڕی نێودەوڵەتیدا دەستی پێکرد. لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨، بەرنامەی تیک تۆک لە ڕیزبەندی ژمارە ١ لە نێوان داگرتنی کاربەرنامەی خۆڕایی لە فرۆشگاکانی کاربەرنامە لە [[تایلەند]] و وڵاتانی دیکە. تیکتۆک زیاتر لە ٨٠ ملیۆن جار لە ئەمریکا دابەزێنراوە، ھەروەھا گەیشتووەتە ٢ ملیارد داگرتن لە سەرتاسەری جیھاندا، بەپێی داتاکانی دەزگای توێژینەوەی مۆبایل تاوەری ھەستەوەری کە بەکارھێنەرانی ئەندرۆید لە چین دوور دەخاتەوە. == تایبەتمەندییەکان و ئاڕاستەکان == کاربەرنامەی مۆبایلی TikTok ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات، ڤیدیۆیەکی کورت لە خۆیان دروست بکەن، کە زۆر جار لە پاشبنەمادا مووزیکیان تێدا بەرجەستە دەبێت، دەتوانرێت خێرا بکرێت، خاو بکرێتەوە یان بە فلتەردەستکاری بکرێت. ھەروەھا دەتوانن دەنگی خۆیان زیاد بکەن، لەسەرەوەی مۆسیقای باکگراوند بۆ دروستکردنی ڤیدیۆیەکی میوزیک لەگەڵ کاربەرنامەدا، بەکارھێنەران دەتوانن مۆسیقای باکگراوند ھەڵبژێرن، لە ژانرە جۆراوجۆرەکانی مۆسیقا، بە فلتەرێک دەستکاری بکەن، و ڤیدیۆیەکی ١٥ چرکەیی لەگەڵ دەستکاریی خێرایی تۆمار بکەن، پێش ئەوەی باربکرێت بۆ ئەوەی لەگەڵ ئەوانی تر لەسەر تیکتۆک یان سەکۆ کۆمەڵایەتییەکانی تر ھاوبەشی بکەن. ھەروەھا دەتوانن کورتە ڤیدیۆی ھاودەمکردنی لێو بۆ گۆرانییە بەناوبانگەکان فیلم بکەن. تایبەتمەندی کاردانەوەی کاربەرنامە ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات، کە کاردانەوەی خۆیان بۆ ڤیدیۆیەکی دیاریکراو فیلم بکەن، کە لەسەری لە پەنجەرەیەکی بچووکدا جێگەی بۆ بکرێتەوە کە بە دەوری شاشەکە دا دەسوڕێتەوە. تایبەتمەندی "duet" ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات، ڤیدیۆیەک بەلاڕێدا ببەن. ھەروەھا تایبەتمەندییەکی تری "دویت" یەکێکی تر بوو، لە ھێما بازرگانییەکانی Musical ly. ئەو ڤیدیۆیانەی کە بەکارھێنەران ھێشتا نایانەوێت پۆست بکەن، دەتوانرێت لە "ڕەشنووسەکان"دا ھەڵگیرێ. بەکارھێنەر ڕێگە پێدراوە کە "ڕەشنووسەکان" و پۆستەکانیان ببینێت، کاتێک بە گونجاوی دەبینن. == پێشوازی == تیک تۆک بووە پڕداگرتنی زۆرترین کاربەرنامەی جیھان لە فرۆشگای ئەپڵ ئەپ لە نیوەی یەکەمی ساڵی ٢٠١٨ بە نزیکەی ١٠٤ ملیۆن داگرتن، لەو کاتەدا لێکۆڵینەوەکان دەریان خستووە، کە کورتە ڤیدیۆکان لە چین تەنیا لە ماوەی یەک ساڵدا ٩٤٬٨ ملیۆن بەرزبوونە. == مشتومڕەکان == ھەندێک بەکارھێنەر لەوانەیە بە زەحمەتیی بدۆزرێنەوە، لە بەکارھێنانی TikTok. لە نیسانی ٢٠١٨ تایبەتمەندییەکی کەمکردنەوەی ئالوودەبوون بۆ دوین زیادکرا، ئەمەش ھانی بەکارھێنەرانیدا، کە ھەر ٩٠ خولەک جارێک پشوویەک وەربگرن. دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ تایبەتمەندییەکە بۆ کاربەرنامەی تیک تۆک دەرھێندراوە، تیک تۆک ھەندێک لە کاریگەرە بەرزەکانی وەک گابێ ئێروین و ئالان چیکین چاو و جەیمس ھێنری و کۆسێت ڕیناب بەکاردەھێنێت، بۆ ھاندانی بینەران بۆ ئەوەی واز لە بەکارھێنانی کاربەرنامە بھێنن، و پشوویەک بخۆن. ھەروەھا زۆرێکیش نیگەران بوون، لە سەرنجی بەکارھێنەران لەگەڵ ئەم ڤیدیۆیانە بەکارھێنەران بەردەوام سەیری کلیپی کورتی ١٥ چرکە دەکەن، و لێکۆڵینەوەکانیش دەڵێن، کە ئەمە لەوانەیە ڕاپۆرت بدات، بۆ کەمبوونی ماوەی سەرنج. ئەمە نیگەرانییەکە کە زۆرێک لە بینەرانی تیک تۆک منداڵی بچووکن، کە ھێشتا مێشکیان لە گەشەدایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|TikTok|تیک تۆک}} *[https://www.tiktok.com/en/ وێبگەی فەرمی] {{En icon}} *[https://www.bytedance.com/en/ ByteDance wYbgey fermyy] {{En icon}} *[https://www.douyin.com/ Douyin] {{En icon}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|چین|وڵاتەکان|تەکنۆلۆژیا|دەیەی ٢٠١٠|ئینتەرنێت|زانستی کۆمپیوتەر|مۆسیقا}} [[پۆل:چاندی ئینتەرنێت]] [[پۆل:چاندی لاوی]] [[پۆل:ڕاژەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:لقەکانی چین]] [[پۆل:ئەپەکانی موبایل]] [[پۆل:دەیەی ٢٠١٠ مۆد و ڕەوتەکان]] [[پۆل:دەیەی ٢٠١٠ مۆد و رەوتەکان]] [[پۆل:باو و ڕەوتەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] cd8yutv0s5ua7t3mgvyhzmxvesksiqu 0 168298 1580094 1451025 2026-05-02T04:42:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580094 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنانەکانی تر|شتە نامۆکان}} {{وەسف|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی خەیاڵی زانستیی ترسناکی ئەمریکی}} {{Infobox television | name = شتە نامۆکان | image = Stranger Things logo.png | alt = | caption = لۆگۆی ''شتە نامۆکان'' | genre = {{Plainlist| * [[خەیاڵی زانستی]] * [[وێژەی ترسناک|ترسناک]] }} | creator = [[برایانی دەفەر]] | starring = {{Plainlist| * [[وینۆنا ڕایدەر]] * [[دەیڤد ھاربەر]] * [[فین وۆڵفھارد]] * [[میڵی بۆبی بڕاون]] * [[گەیتن ماتەرازۆ]] * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] * [[ناتالیا دایەر]] * [[چارلی ھیتن]] * [[کارا بوۆنۆ]] * [[ماتیو مۆدین]] * [[نۆوا شناپ]] * [[سەیدی سینک]] * [[جۆو کیری]] * [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]] * [[شۆن ئاستن]] * [[پۆڵ ڕەیزەر]] * [[مایا ھۆک|مایا ھاوک]] * [[پریا فێرگیوسن]] * [[برێت گێڵمان]] * [[جەیمی کامپبێڵ باوەر]] * [[ئێدواردۆ فڕانکۆ]] * [[جۆسێف کوین]] }} | composer = {{Plainlist| * [[سوورڤایڤ (باند)|مایکڵ ستێین]] * [[سوورڤایڤ (باند)|کایڵ دیکسن]] }} | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | num_seasons = ٣ | num_episodes = ٢٥ | list_episodes = پێڕستی ئەڵقەکانی شتە نامۆکان | executive_producer = {{Plainlist| * [[برایانی دەفەر]] * [[شۆن لێڤی]] * دان کۆھن * سیندی ھۆڵاند * براین ڕایت * مات تەنێڵ * کاڕڵ گاجدیوسێک * ئیان پاترسن }} | producer = | location = | cinematography = {{Plainlist| * تیم ئایڤز * تۆد کامبێڵ * ڵاکڵان میڵن * دەیڤد فڕانکۆ }} | editor = {{Plainlist| * دین زیمەرمان * کێڤن دی ڕۆس * نات فوڵەر * کاترین نارانجۆ }} | camera = | runtime = ٤٢–٧٧ خولەک | company = {{Plainlist| * [[٢١ لاپس ئینتەرتەیمنت]] * مەنکی ماسکار }} | distributor = [[نێتفلیکس|خزمەتگوزارییەکانی پەخشی نێتفلیکس]] | picture_format = {{Plainlist| * [[٤ کەی]] ([[تەلەڤیزیۆنی ڕوونیی زۆر بەرز|ڕوونیی زۆر بەرز]]) * [[مەودای جووڵاوی بەرز]] }} | audio_format = دۆڵبی دیجیتاڵ ٥٫١ | first_aired = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | last_aired = {{End date|ئێستا}} | website = https://www.netflix.com/title/80057281 | production_website = }} '''''شتە نامۆکان''''' زنجیرەیەکی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی ئەمریکییە کە لەلایەن [[برایانی دەفەر]]ەوە دروستکراوە و لە [[نێتفلیکس]] بڵاوکراوەتەوە. دووانەکە بەڕێوەبەری زنجیرەکەن و لەگەڵ [[شۆن لێڤی]] و [[دان کۆھن]] بەرھەمھێنەری جیبەجێکارن. زنجیرەکە لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ لە نێتفلیکس پەخشکرا. زنجیرەکە کەوتووەتە ساڵی ١٩٨٠کان لە شاری خەیاڵیی ھۆکینس، [[ئیندیانا]]، و [[شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] سەرنج دەخاتە سەر لێکۆڵینەوەی ونبوونی کوڕێکی منداڵ ([[ویڵ بایەرز]]) کە بە دوایدا ڕووداوی [[سەرووسروشتی]] لە دەوروبەری شارەکەدا ڕوودەدەن، وەک دەرکەوتنی کچێک ([[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]]) کە توانای [[دوورەجووڵاندن|دوورەجووڵێنیی]] ھەیە. زنجیرەکە خاوەنی [[کاستی پڕ ئەستێرە|کاستێکی پڕ ئەستێرە]]یە کە پێکدێن لە [[وینۆنا ڕایدەر]]، [[دەیڤد ھاربەر]]، [[فین وۆڵفھارد]]، [[میڵی بۆبی بڕاون]]، [[گەیتن ماتەرازۆ]]، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]]، [[نۆوا شناپ]]، [[سەیدی سینک]]، [[ناتالیا دایەر]]، [[چارلی ھیتن]]، [[جۆو کیری]]، [[کارا بوۆنۆ]]، و [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]]. برایانی دەفەر زنجیرەکەیان بەرھەمھێناوە بە تێکەڵەی ڕۆمانی لێکۆڵەریی درامی، لەگەڵ بابەتی سەرووسروشتی، کە بە ترسناک و خەیاڵی زانستی خراوەنتەڕوو، لەگەڵ ھەستی منداڵئاسا. برایانی دەفەر ئاماژەیان بە کولتووری بەناوبانگی ئەو سەدەیە داوە، ھەروەھا چەندین بابەت و ڕووی دەرھێنەرییان لە کارەکانی [[ستیڤن سپیڵبێرگ]]، [[جۆن کارپێنتەر]]، و [[ستیفن کینگ]]ەوە وەرگیراوە، ھەروەھا [[ئەنیمێ]] و [[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییەکان]]. بیرۆکەشیان لە تاقیکردنەوە سەیرەکان وەرگرتووە کە لە کاتی [[شەڕی سارد|جەنگی سارددا]] کراون، و [[بیردۆزی پلان]] و تاقیکردنەوەی نھێنیی حکوومەت. ''شتە نامۆکان'' سەرنجی خەڵکانێکی زۆری ڕاکێشاوە و ھەوادارێکی ئێجگار زۆری ھەیە لە سەرانسەری جیھاندا. زنجیرەکە بووەتە خاوەنی ستایش بۆ کەسایەتییەکانی، کەش، نواندن، ساوندتراک، دەرھێنان، نووسین، و ڕێزلێگرتنی لە فیلمەکانی ١٩٨٠کان. زنجیرەکە زۆر خەڵاتی بردووەتەوە و بۆ زۆر خەڵات پاڵێوراوە، کە پێکدێن لە ٣٩ پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] (و بردنەوەی شەش دانەیان)، چوار پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]]، پاڵاوتنێک بۆ [[خەڵاتی ئەکادیمیی تەلەڤیزیۆنیی بەڕیتانی]]، دوو پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی دەرھێنەریی ئەمریکا]]، سێ پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی نووسینەرانی ئەمریکا]]، و سێ پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی گرامی]]. [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتێکی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]] بردووەتەوە بۆ باشترین ڕۆڵ لە زنجیرەیەکی درامی، دوو [[خەڵاتی ڕێکخراوی فیلمی ئەمریکی]]، [[خەڵاتت ھەڵبژاردەی ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆن|خەڵاتێکی ھەڵبژاردەی ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆن]]، و سێ [[خەڵاتی ھەڵبژاردەی خەڵکی]]. لە ئەیلوولی ٢٠١٩دا، زنجیرەکە نوێکرایەوە بۆ چوارەم وەرز. برایانی دەفەر وتویانە کە ''شتە نامۆکان'' ئەگەری تەواوبوونی ھەیە دوای وەرزی پێنجەمی. {{TOC limit|3}} == چیرۆک == ''شتە نامۆکان'' لە شاری خەیاڵیی ھۆکینس، [[ئیندیانا]]دایە، لە سەرەتای ١٩٨٠کان. تاقیگەی ھۆکینسی نێودەوڵەتی کە وا دیارە لێکۆڵینەوەی زانستی بۆ بەشی وزەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەکات، تاقیکردنەوەی نھێنی دەکەن لەسەر پارانۆرماڵ و [[سەرووسروشتی]]، کە بۆ تاقیکردنەوەکانیان مرۆڤ بەکاردەھێنن. بێئاگایانە، دەروازەیەکیان دروستکردووە بۆ گەردوونێکی تر، بە ناوی «سەرەوژێرە»وە. کارتێکردنی سەرەوژێر دەست دەکات بە تووشکردنی ھاووڵاتیانی ھۆکینس کە دەربارەی نازانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Rodney |دوایین=Ho |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ |سەردێڕ=New Netflix drama series ''Stranger Things'' to shoot in Atlanta |newspaper=[[The Atlanta Journal-Constitution]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160128052728/http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 |سەردێڕ=Netflix to premiere original series ''Montauk'' in 2016 |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924215113/http://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] لە تشرینی دووەمی ١٩٨٣ەوە دەست پێ دەکات، کاتێک [[ویڵ بایەرز]] لەلایەن بوونەوەرێکی سەرەوژێرەوە دەڕفێندرێت. دایکی، [[جۆیس بایەرز|جۆیس]]، و سەرۆکی پۆلیسی شارەکە، [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]]، دەگەڕێن بەدوای ویڵدا. لە ھەمان کاتدا، کچێکی منداڵ کە ھێزی دەروونیی ھەیە، بە ناوی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]]، لە تاقیگەکە ھەڵدێت و یارمەتیی ھاوڕێکانی ویڵ دەدات، [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک]]، [[دەستن ھێندرسن|دەستن]]، و لوکەس، لە ھەوڵی خۆیان لە دۆزینەوەی ویڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bustle.com/articles/172579-is-hawkins-a-real-town-stranger-things-will-make-you-nostalgic-for-these-other-80s-classics |سەردێڕ=Is Hawkins A Real Town? 'Stranger Things' Will Make You Nostalgic For These Other '80s Classics |یەکەم=Caitlin |دوایین=Gallagher |magazine=[[Bustle (magazine)|Bustle]] |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]] دوای ساڵێکە لە ڕووداوەکانی یەکەم وەرز، کە لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٤ەوە دەست پێ دەکات. ویڵ ڕزگارکراوە، بەڵام کەم کەس دەربارەی ڕووداوەکە دەزانن. کاتێک دەردەکەوێت کە ویڵ ھێشتا لەژێر کاریگەریی بوونەوەرەکانی سەرەوژێرە، ھاوڕێ و خێزانەکەی دەزانن کە ھەڕەشەیەکی گەورەتر لەسەر گەردوونەکەیانە لەلایەن سەرەوژێرەوە.<ref name="ew s2tease">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/tv/2017/02/09/stranger-things-2-exclusive-plot-revealed/ |سەردێڕ=Stranger Things season 2: Who's in danger? Who's new? The plot revealed! |یەکەم=Tim |دوایین=Stack |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> [[شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)|وەرزی سێیەم]] دوای چەند مانگێکە لە ڕووداوەکانی دووەم وەرز، چەند ڕۆژێک پێش ٤ی تەممووزی ١٩٨٥. مۆڵی ستارکۆرتی نوێ بووەتە سەرنجی سەرەکیی دانیشتووانی ھۆکینس، کە کاری کردووەتە سەر فرۆشگاکانی تر. ھۆپەر زۆر نیگەرانی پەیوەندییەکەی نێوان ئیلێڤن و مایکە و ھێشتا دەیەوێت بایەخ بە جۆیس بدات. نەزانراو بۆ شارەکە، تاقیگەیەکی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەتیی]] نھێنی لەژێر ستارکۆرت دەروازەیەک بۆ سەرەوژێر دەکاتەوە، کە ڕێگە بە بوونەوەرەکانی سەرەوژێر دەدات کە کۆنتڕۆڵی دانیشتووانی ھۆکینس بکەن، کە کارەساتێکی گەورەتر دروست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-first-season-3-details-revealed-1097178 |سەردێڕ='Stranger Things': First Season 3 Details Revealed |یەکەم=Katie |دوایین=Kilkenny |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/noah-schnapp-teases-stranger-things-season-3-1116433 |سەردێڕ=Noah Schnapp Teases 'Stranger Things' Season 3: "It's Very Different" |یەکەم=Clara |دوایین=McVey |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]}}</ref> == کاست و کەسایەتییەکان == {{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی شتە نامۆکان}} [[پەڕگە:Stranger Things cast by Gage Skidmore.jpg|وێنۆک|[[برایانی دەفەر]]، [[شۆن لێڤی]] و کاستی سەرەکیی [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'']] لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ]]ی ٢٠١٧.]] * [[وینۆنا ڕایدەر]] بە ڕۆڵی [[جۆیس بایەرز]]،<ref name="June2015TVL">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ausiello |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Scoop: Winona Ryder to Headline Untitled Netflix Supernatural Thriller |ناونیشان=http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[TVLine]] |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دایکی ویڵ و جۆناتان بایەرز. ئەو لە لۆنی بایەرز جیابووەتەوە. لە وەرزی دووەمدا، ژوان دەبەستێت لەگەڵ ھاوپۆلی دواناوەندیی کۆنی، بۆب، تا مردنەکەی لە کۆتاییی وەرزەکەدا. ئەو و ھۆپەر پێ دەچێت کە ھەستیان بۆ یەکتری ھەبێت. * [[دەیڤد ھاربەر]] بە ڕۆڵی [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]]،<ref name="June2015TVL"/> سەرۆکی بنکەی پۆلیسی ھۆکینس. دوای مردنی کچە بچووکەکەی بەھۆی شێرپەنجەوە، ھۆپەر لە ھاوسەرەکەی جیا دەبێتەوە و ئالوودەی ئەلکھول دەبێت. لە ئەنجامدا زیاتر بەرپرسیارییەتی دەگرێتە خۆی، ڕزگارکردنی کوڕەکەی جۆیس و ھەڵگرتنەوەی ئیلێڤن وەک کچی خۆی. دەرخراوە کە ئەو و جۆیس ھەستیان بۆ یەکتری ھەبێت. * [[فین وۆڵفھارد]] بە ڕۆڵی [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک ویڵەر]]،<ref name="Aug2015Deadline">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> منداڵی دووەمی کارن و تێد ویڵەر، برای نانسی و ھۆڵی، و یەک لە سێ ھاوڕێکەی ویڵ بایەرز. ئەو قوتابییەکی وریا و زیرەکە و ئەمە بۆ ھاوڕێکانیشی ماوەتەوە. ئەو ھەستی ڕۆمانسیی پێکدەھێنێت لەگەڵ ئیلێڤندا. * [[میڵی بۆبی بڕاون]]<ref name="Aug2015Deadline"/> بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن / جەین ھۆپەر («ئێڵ»)]]، کچێکی منداڵ بە ھێزی مێشکی و وشەکارییەکی سنووردارەوە. ناوی ڕاستیی جەینە، و کچی بایۆلۆجیکیی تێری ئایڤزە. پاش ھەڵھاتن لە تاقیگەی ھۆکینس، کە تاقیکردنەوەی لەسەر دەکرا، دەبێت بە ھاوڕێی مایک، دەستن، و لوکەس. ئەو ھەستی ڕۆمانسی بۆ مایک پێکدەھێنێت. لە کۆتاییی وەرزی دووەم، ھۆپەر ئیلێڤن ھەڵدەگرێتەوە. لە وەرزی سێیەمدا ئەو و ھۆپەر زیاتر لێک نزیک دەبنەوە و ھۆپەر وەک کچی خۆی دای دەنێت. * [[گەیتن ماتەرازۆ]] بە ڕۆڵی [[دەستن ھێندرسن]]،<ref name="Aug2015Deadline"/> یەکێک لە ھاوڕێکانی ویڵ بایەرز. نەخۆشییەکەی، گەورەبوونی نائاساییی چۆڵەمەی کەللەیی، وای لێ دەکات کە بە زمانێکی فس بدوێت. لە وەرزی دووەمدا، شانازی بە ددانە تازەکانی پێشەوەی دەکات و حەز لە ماکس دەکات. لە وەرزی سێیەمدا، خۆشەویستێک پەیدا دەکات، سوزی (کە [[گابریێڵا پیزۆلۆ]] ڕۆڵی دەگێڕێت)، کە لە کامپی نۆو وێر دەیناسێت و یەک دیمەنیان پێکەوە ھەیە کە لە کۆتا ئەڵقەی وەرزی سێیەمدایە. * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] بە ڕۆڵی لوکەس سینکلەیر،<ref name="Aug2015Deadline"/> یەکێک لە ھاوڕێکانی ویڵ بایەرز. ئەو ڕقی لە ئیلێڤن دەبێتەوە بەڵام دواتر دەبێت بە ھاوڕێی. لە وەرزی دووەمدا، ئەویش حەزی لە ماکس کردووە کە لە وەرزی سێیەمدا دەبێت بە خۆشەویستی. * [[ناتالیا دایەر]] بە ڕۆڵی [[نانسی ویڵەر]]،<ref name="Aug2015Deadline"/> کچی کارن و تێد، و خوشکی گەورەی مایک و ھۆڵی. کۆششکەر و سەقامگیری یاسا، نانسی ڕوویەکی تری خۆی دەدۆزێتەوە لە کاتی لێکۆڵینەوە لە تاقیگەی ھۆکینس و مردنی ھاوڕێ نزیکەکەی باڕب. لە وەرزی ١–٢، ئەو خۆشەویستی ستیڤ ھارینگتنە، بەڵام لێی جیادەبێتەوە و دەبێتە خۆشەویستی جۆناتان بایەرز. * [[چارلی ھیتن]] بە ڕۆڵی جۆناتان بایەرز،<ref name="Aug2015Deadline"/> برا گەورەی ویڵ بایەرز و کوڕی جۆیس بایەرز. ئەو ھەرزەکارێکی بێدەنگە، قوتابییەکی دەرەکییە لە قوتابخانە، و خواستی بوون بە وێنەگرە. ئەو نزیکە لە براکەی و دایکییەوە، و دەبێتە خۆشەویستی نانسی ویڵەر. * [[کارا بوۆنۆ]] بە ڕۆڵی کارن ویڵەر،<ref name="BuonoCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |سەردێڕ=Cara Buono Joins Netflix's 'Stranger Things'; Dean Cain In 'Lady Dynamite' |یەکەم=Denise |دوایین=Petski |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> دایکی نانسی، مایک، و ھۆڵی. * [[ماتیو مۆدین]] بە ڕۆڵی ماڕتن برێنەر (وەرزی ١؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ٢)،<ref name="ModineCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |سەردێڕ=Netflix's 'Stranger Things' Adds Matthew Modine to Cast (Exclusive) |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=TheWrap |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> زاناکەی بەڕێوەبەری تاقیگەی ھۆکینس. ئەو و تیمەکەی بەدوای ئیلێڤندا دەگەڕێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T |سەردێڕ='Stranger Things' executive producer confirms a major character's fate |وێبگە=Business Insider |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171216201611/http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[نۆوا شناپ]] بە ڕۆڵی [[ویڵ بایەرز]] (وەرزی ٢–ئێستا؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ١)،<ref name="Aug2015Deadline"/> کوڕی جۆیس بایەرز و برا بچووکی جۆناتان بایەرز. ئەو لەلایەن بوونەوەرێکەوە دەگیرێت لە «سەرەوژێر»ەوە، گەردوونێکی تر کە لەلایەن تاقیگەی ھۆکینسەوە دۆزراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/06/stranger-things-trailer-netflix-winona-ryder-matthew-modine-1201769759/ |سەردێڕ='Stranger Things' Trailer: First Look At Netflix's Supernatural Drama Starring Winona Ryder & Matthew Modine |یەکەم=Erik |دوایین=Pedersen |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦}}</ref><ref name="S2Cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |سەردێڕ='Stranger Things' Netflix Series Adds Two New Regulars, Promotes Two For Season 2 |دوایین=Petski |یەکەم=Denise |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> * [[سەیدی سینک]] بە ڕۆڵی ماکس «ماکسین» مەیفیڵد (وەرزی ٢–ئێستا)، زڕخوشکی بچووکی بیڵی، و کچێکی کوڕانی کە سەرنجی ھەردوو لوکەس و دەستن ڕادەکێشێت، کە لە ئەنجامدا لوکەس ھەڵدەبژێرێت.<ref name="S2Cast"/> * [[جۆو کیری]] بە ڕۆڵی [[ستیڤ ھارینگتن]] (وەرزی ٢–ئێستا؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ١)، قوتابییەکی بەناوبانگی دواناوەندی و خۆشەویستی نانسی ویڵەر. کە جۆناتان بایەرز لەخۆی دووردەخاتەوە، بەڵام دواتر دەیکات بە ھاوڕێی خۆی. ئەو و نانسی دواتر جیادەبنەوە لە وەرزی دووەم.<ref name="KeeryAug2016">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |سەردێڕ=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Actor Joe Keery on Season 2, Steve's Hair and Justice for Barb |دوایین=Crossan |یەکەم=Ashley |وێبگە=Entertainment Tonight |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902082551/http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="S2Cast"/> * [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]] بە ڕۆڵی بیڵی ھارگرۆڤ (وەرزی ٢–٣)، زڕبرا گەورەکەی ماکس کە توندوتیژ و ئابڕووبەرە. ئەو بەرەنگاری ناوبانگی ستیڤ دەبێتەوە.<ref name="S2Cast"/> * [[شۆن ئاستن]] بە ڕۆڵی بۆب نیوبی (وەرزی ٢؛ میوان لە وەرزی ٣)، ھاوپۆلی پێشووی جۆیس و ھۆپەر کە ڕەیدیۆشاکی ھۆکینس بەڕێوە دەبات<ref name="AstinReiser">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-2-sean-astin-paul-reiser-1201911580/ |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Casts Sean Astin, Paul Reiser, Linnea Berthelsen |دوایین=Schwindt |یەکەم=Oriana |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> و خۆشەویستی جۆیسە، کە دەیخاتە پەسەندییەوە لەگەڵ ھۆپەر.<ref name="HollywoodLifeS2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Scoop: Sean Astin Playing Winona Ryder's 'Boyfriend' & More |دوایین=Longeretta |یەکەم=Emily |وێبگە=Hollywood Life |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170124153030/http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[پۆڵ ڕەیزەر]] بە ڕۆڵی سام ئۆوێنز (وەرزی ٢؛ میوان لە وەرزی ٣)، جێبەجێکارێکی بەشی وزەیە کە جێی برێنەر دەگرێتەوە وەک بەڕێوەبەر. ئەو کەللەڕەقە و بەستراوەتەوە بە لێکۆڵینەوەی زانستی، کە ھێستا ھاوتای دانیشتووانی ھۆکینسە.<ref name="AstinReiser"/> * [[مایا ھۆک|مایا ھاوک]] بە ڕۆڵی ڕۆبن بەکڵی (وەرزی ٣–ئێستا)، کچێکی «یاریدەدەر» کە لەگەڵ ستیڤ کار دەکات لە دۆندرمەفرۆشی مۆڵەکە.<ref name="FergusonHawkeS3"/> * [[پریا فێرگیوسن]] بە ڕۆڵی ئێریکا سینکلەیر (وەرزی ٣–ئێستا؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ٢)، خوشکە تەمەن دە ساڵانەکەی لوکەسە.<ref name="FergusonHawkeS3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/stranger-things-priah-ferguson-promoted-recurring-erica-maya-thurman-hawke-new-regular-season-3-netflix-series-1202308414/ |سەردێڕ='Stranger Things': Priah Ferguson Promoted, Maya Hawke Added As New Regular In Season 3 Of Netflix Series |دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180303000448/http://deadline.com/2018/03/stranger-things-priah-ferguson-promoted-recurring-erica-maya-thurman-hawke-new-regular-season-3-netflix-series-1202308414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> * [[برێت گێڵمان]] بە ڕۆڵی مورەی باومان (وەرزی ٤؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ٢–٣)، دروستکەری [[بیردۆزی پلان]]، لێکۆڵەری تایبەت و ھاوڕێی کۆنی ھۆپەر. * [[جەیمی کامپبێڵ باوەر]] بە ڕۆڵی پیتەر باڵارد (وەرزی چوارەم)<ref name="New Season 4 Cast"/> * [[ئێدواردۆ فڕانکۆ]] بە ڕۆڵی ئارگایڵ (وەرزی چوارەم)<ref name="New Season 4 Cast"/> * [[جۆسێف کوین]] بە ڕۆڵی ئێدی مونسۆن (وەرزی چوارەم)<ref name="New Season 4 Cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/11/stranger-things-season-4-cast-additions-spoilers-details-hellfire-club-jamie-campbell-bower-eduardo-franco-tom-wlaschiha-sherman-augustus-mason-dye-nikola-djuricko-robert-englund-1234619384/|سەردێڕ='Stranger Things' Season 4 Cast Additions: Jamie Campbell Bower, Eduardo Franco & Joseph Quinn Join As Series Regulars; Tom Wlaschiha Among 5 Recurring|ئیش=Deadline Hollywood|یەکەم=Nellie|دوایین=Andreeva|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> == ئەڵقەکان == {{Series overview | released = y | allreleased = y | color1 = #771C23 | link1 = #وەرزی یەکەم (٢٠١٦) | episodes1 = ٨ | start1 = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | color2 = #A42C17 | link2 = #وەرزی دووەم (٢٠١٧) | episodes2 = ٩ | start2 = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | color3 = #171014 | link3 = #وەرزی سێیەم (٢٠١٩) | episodes3 = ٨ | start3 = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} | color4 = #265839 | link4 = #وەرزی چوارەم | linkR4 = <ref name="Deadline4Dates">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hayes |یەکەم١=Dade |سەردێڕ='Stranger Things' Renewed For Fifth And Final Season, Gets Premiere Dates For Split Season 4 As Duffer Brothers Tease Potential Spinoffs |ناونیشان=https://deadline.com/2022/02/stranger-things-renewed-season-5-final-season-4-premiere-date-1234935526/ |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> | episodes4 = ٩ | episodes4A = ٥ | start4A = {{Start date|٢٠٢٢|٥|٢٧}} | episodes4B = ٤ | start4B = {{End date|٢٠٢٢|٧|١}} }} === وەرزی یەکەم (٢٠١٦) === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)}} === وەرزی دووەم (٢٠١٧) === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)}} === وەرزی سێیەم (٢٠١٩) === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)}} === وەرزی چوارەم === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی چوارەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی چوارەم)}} == بەرھەمھێنان == === پەرەسەندن === {{multiple image | align = left | total_width = 250 | image1 = Ross Duffer by Gage Skidmore.jpg | width1 = 413 | height1 = 599 | alt1 = | caption1 = | image2 = Matt Duffer by Gage Skidmore.jpg | width2 = 476 | height2 = 599 | alt2 = | caption2 = | footer = ڕۆس (چەپ) و مات دەفەر، دروستکەرانی زنجیرەکە }} ''شتە نامۆکان'' لەلایەن مات و ڕۆس دەفەرەوە دروستکراوە، کە بە شێوەیەکی پیشەیی بە [[برایانی دەفەر]] ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.denofgeek.com/uk/tv/stranger-things/42240/netflixs-stranger-things-spoiler-free-review |سەردێڕ=Netflix's ''Stranger Things'' spoiler-free review |وێبگە=[[Den of Geek]] |یەکەم=Louisa |دوایین=Mellor |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160716122522/http://www.denofgeek.com/uk/tv/stranger-things/42240/netflixs-stranger-things-spoiler-free-review |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دووانەکە نووسین و بەرھەمھێنانی فیلمی ٢٠١٥ی ''[[شاراوە (فیلمی ٢٠١٥)|شاراوە]]''یان تەواو کردبوو، کە تێیدا ھەوڵی لاساییکردنەوەی شێوازی [[ئێم. نایت شامەلان]]یان دابوو. ھەرچۆنێک بێت، بەھۆی گۆڕانکارییەکان لە [[وارنەر برۆس.]]، دابەشکاری فیلمەکە، فیلمەکە بە شێوەیەکی فراوان بڵاو نەکرایەوە و برایانی دەفەر دوودڵ بوون لە داھاتوویان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/2017/08/the-duffer-brothers-upside-down-journey-to-stranger-things.html |سەردێڕ=Turned Upside Down |یەکەم=Adam |دوایین=Sternbergh |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Vulture (magazine)|Vulture]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170822043532/http://www.vulture.com/2017/08/the-duffer-brothers-upside-down-journey-to-stranger-things.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ سەرسووڕمانیی خۆیان، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، [[دۆناڵد دێ ڵاین]]، پەیوەندیی پێوە کردن، کە سەرسام بوو بە دەقی ''شاراوە''، و ھەلی ئەوەی پێ بەخشین کە کار لەسەر ئەڵقەکانی ''[[وەیوارد پاینز]]'' بکەن لەپاڵ شامەلاندا. دوو براکە ئامۆژگاری دەکران لەلایەن شامەلانەوە لە کاتی بەرھەمھێنانی ئەڵقەکاندا، و ئەو کاتەی کە تەواو بوون، ھەستیانکرد کە ئامادەن تا زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی خۆیان بەرھەم بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/tv/features/stranger-things-creators-on-making-summers-biggest-tv-hit-w431735 |سەردێڕ='Stranger Things': How Two Brothers Created Summer's Biggest TV Hit |یەکەم=Kory |دوایین=Grow |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Rolling Stone]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170203150929/http://www.rollingstone.com/tv/features/stranger-things-creators-on-making-summers-biggest-tv-hit-w431735 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> برایانی دەفەر دەقێکیان ئامادەکرد{{کەی|date=تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}} کە لە بنەڕەتدا ھاوشێوەی ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە بوو، لەگەڵ [[کتێبی بانگەشە|کتێبێکی بانگەشە]]ی ٢٠ لاپەڕەیی بۆ یارمەتیدانیان لە فرۆشتنی زنجیرەکە بە تۆڕێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/08/14/arts/television/stranger-things-netflix-duffer-brothers-interview.html |سەردێڕ=Matt and Ross Duffer Discuss 'Stranger Things,' a Nightmare on '80s Street |یەکەم=Finn |دوایین=Cohen |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[The New York Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170120090650/https://www.nytimes.com/2016/08/14/arts/television/stranger-things-netflix-duffer-brothers-interview.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چیرۆکەکەیان بە نزیکەی پانزە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbr.com/stranger-things-behind-the-scenes-secrets/ |سەردێڕ=16 Things You NEVER Knew About Stranger Things |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[Comic Book Resources]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423232605/https://www.cbr.com/stranger-things-behind-the-scenes-secrets/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[تەلەڤیزیۆنی کەیبڵ|تۆڕی کەیبڵ]] نیشاندا، کە ھەموویان دەقەکەیان ڕەت کردەوە چونکە ھەستیان دەکرد دەقێک کە تێیدا منداڵ کەسایەتیی سەرەکی بن کار ناکات، و داوایان دەکرد کە بیکەن بە زنجیرەیەکی منداڵان یان منداڵەکان واز لێ بێنن و سەرنج بخەنە سەر لێکۆڵینەوەکانی ھۆپەر لەسەر [[پارانۆڕماڵ]]. لە سەرەتای ٢٠١٥دا، [[دان کۆھن]]، جێگری سەرۆکی [[٢١ لاپس ئینتەرتەیمنت]]، دەقەکەی ھێنا بۆ ھاوکاری، [[شۆن لێڤی]]. ئەوان دوابەدوا برایانی دەفەریان بانگھێشتکرد بۆ نووسینگەکەیان و مافی زنجیرەکەیان کڕییەوە، و تەواوی مافی نووسەرییان بەخشییە براکان. دوای خوێندنەوەی ئەڵقەی یەکەم، خزمەتگوزاریی پەخشی [[نێتفلیکس]] تەواوی وەرزەکەی کڕی بە نرخێکی نەدرکێندراو؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Stranger Things': Shawn Levy on Directing Winona Ryder, Netflix's Viral Model |ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-1-shawn-levy-interview-winona-ryder-netflix-1201820811/ |یەکەم=Geoff |دوایین=Berkshire |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180815003252/https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-1-shawn-levy-interview-winona-ryder-netflix-1201820811/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەکە دوابەدوا ڕاگەیەندرا کە لە ٢٠١٦ بڵاودەبێتەوە لەلایەن نێتفلیکسەوە لە سەرەتاکانی نیسانی ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2015/digital/news/netflix-montauk-duffer-brothers-1201465182/ |سەردێڕ=Netflix Orders 'Montauk' Supernatural Drama Series from 'Wayward Pines' Duffer Twins |یەکەم=Todd |دوایین=Spangler |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170421070552/http://variety.com/2015/digital/news/netflix-montauk-duffer-brothers-1201465182/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر وتیان کە ئەو کاتەی کە بیرۆکەی زنجیرەکەیان دایە نێتفلیکس، خزمەتگوزارییەکە لەوەپێش بە پەخشە ڕەسەنەکانی تری ناسرابوو، وەک ''[[ماڵی کارتەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکی)|ماڵی کارتەکان]]'' و ''[[پرتەقاڵی ڕەشی نوێیە]]''، بە بەرھەمھێنەری ناسراو لە پشتیانەوە، و ئامادەبوون کە ھەلێک ببەخشنە بەرھەمھێنەرانی وەک ئەوان. براکان دەستیانکرد بە نووسینی زنجیرەکە و لێڤی و کۆھنیان وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار دانا بۆ دەستکردن بە ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان و وێنەگرتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |سەردێڕ=Netflix Orders Supernatural Drama Series From Matt & Ross Duffer, Shawn Levy |یەکەم=Nellie |دوایین=Andreeva |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150403122934/http://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{Quote box | quote = ''مۆنتاوک'' چیرۆکێکی پاڵەوانیی خەیاڵی زانستیی ترسناکی ھەشت کاتژمێرییە. دانراو لە ڵۆنگ ئایڵند لە ١٩٨٠ و ئیلھامکراو لەلایەن بەرھەمە سەرووسروشتییە ناسراوەکانی ئەو سەردەمە، ئێمە لاڕێکان دەبینین کە تێیدا ئاسایی بە نائاسایی شاد دەبێت… ''مۆنتاوک'' نامەیەکی خۆشەویستییە بۆ جیلی زێڕینی ستیڤن سپیڵبێرگ و ستیفن کینگ – ھاوسەرگیرییەکی درامای مرۆڤی و ترسی سەرووسروشتییە. | source =  — بیرۆکەی سەرەکیی برایانی دەفەر بۆ ''مۆنتاوک''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ |سەردێڕ=How to Sell Your TV Series the Stranger Things Way |دوایین=Miyamoto |یەکەم=Ken |ئیش=Screencraft |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180210180208/https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | width = 24em | align = right }} [[پەڕگە:Stranger_Things_Book_Cover_Original_Pitch.jpg|وێنۆک|left|بەرگی ئەو کتێبەی برایانی دەفەر دروستیانکرد بۆ فرۆشتنی ''مۆنتاوک''. بۆ ئەمە، ئیلھامیان لە بەرگی کتێبەکانی [[ستیفن کینگ]]ەوە وەرگرت، وەک ''[[ئاگردەستپێکەر (ڕۆمان)|ئاگردەستپێکەر]]''.]] زنجیرەکە لە سەرەتادا بە ''مۆنتاوک'' ناسرابوو. شوێن و کاتی لە [[مانتاوک، نیویۆرک]]ی ئەو کاتە و شوێنە نزیکەکانی [[ڵۆنگ ئایڵند]] بوو. مۆنتاوک دەستی وەردابووە ژمارەیەک لە [[بیردۆزی پلان]]ی ڕاستی کە پەیوەندییان بە [[پڕۆژەی مۆنتاوک|تاقیکردنەوەی نھینیی حکوومەتەوە ھەبوو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Netflix Orders Supernatural Drama Series From Matt & Ross Duffer, Shawn Levy |ناونیشان=https://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|یەکەم=Nellie |دوایین=Andreeva |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160926142903/http://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براکان مۆنتاوکیان ھەڵبژارد چونکە پەیوەندیی زیاتری سپیڵبێرگی ھەبوو بە فیلمی ''[[دەمەکان (فیلم)|دەمەکان]]''ەوە، کە مۆنتاوک بەکارھاتبوو بۆ کات و شوێنی خەیاڵیی ئامیتی ئایڵند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |سەردێڕ=The Duffer Brothers Talk 'Stranger Things' Influences, 'It' Dreams and Netflix Phase 2 |یەکەم=Daniel |دوایین=Fienberg |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804031200/https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای بڕیاردان لە گۆڕینی چیرۆکی زنجیرەکە بۆ ئەوەی لە شاری خەیاڵیی ھۆکینسدا بێت لەجیاتی، براکان ھەستیانکرد کە ئێستا دەتوانن شت لە شارەکە بکەن، وەک کەرەنتینەکردنی، کە نەیانتوانی شوێنێکی ڕاستی بێننە پێش چاو. لەگەڵ گۆڕینی شوێنەکەی، پێویست بوو کە بیر لە ناوێکی نوێ بکەنەوە بۆ زنجیرەکە لەژێر ڕێنوێنیی تێد ساراندۆسی نێتفلیکس تا بتوانن بیخەبە بازاڕی گشتییەوە. براکان بە بەکارھێنانی کۆپییەکی ڕۆمانی ''[[ئاگردەستپێکەر (ڕۆمان)|ئاگردەستپێکەر]]''ی ستیفن کینگەوە دەستیان پێ کرد بۆ بایەخدان بە فۆنت و دەرکەوتنی ناونیشان، و پێڕستێکی درێژیان دروستکرد لە جێگرەوەی ڕێتێچوو. ''شتە نامۆکان'' لەبەرئەوە ھات چونکە ھاوشێوەی ڕۆمانێکی تری کینگ بوو، ''[[شتە پێویستەکان]]''، لەگەڵ ئەمەشدا مات وتی کە ھێشتا «دەمەقاڵێیەکی زۆریان کرد» لەسەر ئەم ناونیشانەی کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/07/inside-stranger-things-the-duffer-bros-on-how-they-made-the-tv-hit-of-the-summer.html |سەردێڕ=Inside 'Stranger Things': The Duffer Bros. on How They Made the TV Hit of the Summer |یەکەم=Melissa |دوایین=Leon |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Daily Beast]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170506153310/http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/07/inside-stranger-things-the-duffer-bros-on-how-they-made-the-tv-hit-of-the-summer.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ فرۆشتنی زنجیرەکە، برایانی دەفەر وێنە، دیمەن و مۆسیقایان نیشاندا لە فیلمە ناسراوەکانی ١٩٧٠کان و ١٩٨٠کان وەک ''[[ئی تی بوونەوەرە ئاسمانییەکە]]''، ''[[بەرکەوتنە نزیکەکان لە جۆری سێیەم]]''، ''[[تارمایی (فیلمی ١٩٨٢)|تارمایی]]''، ''[[ھێڵڕەیزەر]]''، ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]''، ''[[ئاگر دەسپێکەر (فیلم)|ئاگردەستپێکەر]]''، ''[[کابووسێک لە ئێڵم ستریت]]'' و ''[[دەمەکان (فیلم)|دەمەکان]]''، تا شێوەی زنجیرەکە جێگیر بکەن. === نووسین === بیرۆکەی ''شتە نامۆکان'' بەوە دەستی پێکرد کە براکان ھەستیان دەکرد کە دەیانتوانی کە بیرۆکەی فیلمی ٢٠١٣ی ''[[زیندانیکراوەکان (فیلمی ٢٠١٣)|زیندانیکراوەکان]]'' ببەن، سەرنجکردنەسەر ململانێ ئاکارییەکانی باوکێک کە پێیدا دەڕوات دوای ئەوەی کچەکەی دەڕفێندرێت، و فراوانکردنی بۆ ھەشت کاتژمێر یان زیاتر لە ڕێگایەکی تەلەڤیزیۆنیی بەزنجیرەکراو. کاتێک سەرنجیان دایە بەشی منداڵە ونبووەکەی چیرۆکەکە، ئەوان ویستیان کە بیرۆکەی «ھەستیاریی منداڵ ئاسا» بخەنەڕوو، و بیرۆکەی «دڕندەیەک کە مرۆڤ بخوات»یان ھات بە مێشکدا و یارییان پێکرد. براکان تێکەڵەی ئەم شتانەیان پێ «باشترین شت بوو». بۆ ناساندنی ئەم دڕندەیە بۆ نێو چیرۆکەکە، براکان «تاقیکردنەوە سەیروسەمەرەکانی کە خوێندبووماننەوە کە لە کاتی جەنگی سارددا ڕوویان دەدا»یان ڕەچاو کرد وەک [[پڕۆژەی ئێم کەی ئەڵترا]]، کە ڕێگایەکی پێ بەخشین تا بوونی دڕندەکەی لەسەر بنیات بنێن بە شێوەی زانستی لەجیاتی شتێکی ڕۆحی. ئەمە یارمەتیشی دان لە بڕیاردان لەسەر ساڵی ١٩٨٣ وەک سەردەمی ڕوودانی زنجیرەکە، چونکە ساڵێک پێش بڵاوبوونەوەی فیلمی ''[[بەرەبەیانی سوور]]'' بوو، کە سەرنجی دەدایە سەر بەدگومانیی جەنگی سارد. دوابەدوای ئەوە، توانیان کە ئیلھامە کەسییەکانیان بەکاربێنن کە لە ١٩٨٠کانەوە وەریان گرتبوو، سەدەکەی کە تێیدا لەدایکبووبوون، وەک بنەمای زنجیرەکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://frightfind.com/stranger-things-netflix-homage/ |سەردێڕ=Stranger Things is an Homage to the Greats |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=FrightFind |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180725112202/https://frightfind.com/stranger-things-netflix-homage/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دروستکردنی لە مەڵبەندی [[خەیاڵی زانستی]] و [[وێژەی ترسناک|ترس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2016/08/22/stranger-things-and-the-get-down-reviews |سەردێڕ=On Television: "Stranger Things" and "The Get Down" |یەکەم=Emily |دوایین=Nassbaum |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[The New Yorker]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170504080400/http://www.newyorker.com/magazine/2016/08/22/stranger-things-and-the-get-down-reviews |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کارتێکەرەکانی تر کە لەلایەن برایانی دەفەرەوە ئاماژەی پێ کرابێت پێکدێن لە: ڕۆمانەکانی [[ستیفن کینگ]]؛ فیلمەکانی کە لەلایەن [[ستیڤن سپیڵبێرگ]]، [[جۆن کارپێنتەر]]، [[وێس کرەیڤن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |سەردێڕ=The Duffer Brothers Talk 'Stranger Things' Influences, 'It' Dreams and Netflix Phase 2 |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804031200/https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://screenertv.com/movies/stranger-things-stephen-king-steven-spielberg-cinematic-influences/ |سەردێڕ=The cinematic influences behind Netflix's 'Stranger Things' |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=ScreenerTV |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170216211133/http://screenertv.com/movies/stranger-things-stephen-king-steven-spielberg-cinematic-influences/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2016/07/13/how-netflixs-stranger-things-channels-steven-spielberg-john-carpenter-and-stephen-king/ |سەردێڕ=How Netflix's ''Stranger Things'' Channels Steven Spielberg, John Carpenter and Stephen King |یەکەم=Sarene |دوایین=Leeds |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180925120415/https://blogs.wsj.com/speakeasy/2016/07/13/how-netflixs-stranger-things-channels-steven-spielberg-john-carpenter-and-stephen-king/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[گویلمێرۆ دێل تێرۆ]]وە بەرھەمھێنراون؛ فیلمەکانی وەک ''[[جەنگی ئەستێرەکان]]''، ''[[بوونەوەری ئاسمانی (فیلم)|بوونەوەری ئاسمانی]]''، و ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]''؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/stranger-things-all-the-hidden-and-not-so-hidden-references-in-p/stand-by-me/ |سەردێڕ=Stranger Things: all the hidden (and not-so-hidden) movie, TV and book references |وێبگە=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170102082416/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/stranger-things-all-the-hidden-and-not-so-hidden-references-in-p/stand-by-me/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ئەنیمێ]] [[ژاپۆن]]ییەکانی وەک ''[[ئەکیرا (فیلمی ١٩٨٨)|ئەکیرا]]'' و ''[[ئێلفن درۆی کرد]]''؛ و چەند [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیێکی ڤیدیۆیی]] وەک ''[[سایلێنت ھیڵ]]''، ''[[سۆوڵز (زنجیرە)|داڕک سۆوڵز]]'' و ''[[دە ڵاست ئۆف ئەس]]''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yes, Stranger Things' Upside Down was totally inspired by Silent Hill |ناونیشان=https://www.gamesradar.com/yes-stranger-things-upside-down-was-totally-inspired-by-silent-hill/ |وێبگە=[[GamesRadar+]] |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191016060044/https://www.gamesradar.com/yes-stranger-things-upside-down-was-totally-inspired-by-silent-hill/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tilly |یەکەم=Chris |سەردێڕ=How Silent Hill, Dark Souls and The Last of Us Influenced Stranger Things |ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2016/08/26/how-silent-hill-dark-souls-and-the-last-of-us-influenced-stranger-things |ئیش=[[ئای جی ئێن|IGN]] |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191117124425/https://uk.ign.com/articles/2016/08/26/how-silent-hill-dark-souls-and-the-last-of-us-influenced-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر بڕواشیان وایە کە بە نامەبەستانە ئیلھامیان لە کاری ترەوە ھێنابێت، کە بریتین لە ''[[سەروو پەلکەزێڕینە ڕەشەکە]]'' و ''[[داریڵ]]''، کە لەلایەن بۆچوونی پێداچوونەوەی ھەوادارانەوە دۆزراونەتەوە. زۆرەھا وێبگە و بڵاوکەرەوە ئاماژەپێدانی تری کولتووری بەناوبانگیان لە زنجیرەکەدا دۆزیوەتەوە، بەتایبەتی ئاماژە بە کولتووری بەناوبانگی ١٩٨٠کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thewrap.com/stranger-things-21-80s-relics-weve-spotted-so-far-photos/ |سەردێڕ=''Stranger Things'': 21 '80s Relics We've Spotted So Far |یەکەم=Meriah |دوایین=Doty |وێبگە=[[TheWrap]] |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160728144426/http://www.thewrap.com/stranger-things-21-80s-relics-weve-spotted-so-far-photos/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/2016/07/stranger-things-film-reference-glossary.html |سەردێڕ=A ''Stranger Things'' Glossary: Every Major Film Reference in the Show, From A–Z |دوایین=Tobias |یەکەم=Scott |وێبگە=[[Vulture.com]] |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160829005728/http://www.vulture.com/2016/07/stranger-things-film-reference-glossary.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ |سەردێڕ=Strange Influences: Our Favorite Movie References From ''Stranger Things'' |یەکەم=Tyree |دوایین=Kimber |وێبگە=Boomhowdy.com |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170118030052/http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.inverse.com/article/18481-netflix-stranger-things-80s-pop-culture-references-spielberg |سەردێڕ=Every '80s Pop Culture References in ''Stranger Things'' |یەکەم=Sean |دوایین=Hutchinson |وێبگە=[[Inverse (website)|Inverse]] |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416232524/https://www.inverse.com/article/18481-netflix-stranger-things-80s-pop-culture-references-spielberg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ ھەبوونی نێتفلیکس وەک سەکۆ، برایانی دەفەر سنووردار نەکرابوون بە شێوەی ٢٢ ئەڵقەییی ئاسایی، و شێوە ھەشت ئەڵقەیییەکەیان ھەڵبژارد. نیگەران بوون لەوەی کە وەرزێکی ٢٢ ئەڵقەیی لەسەر تەلەڤیزیۆن «نیشاندانی چیرۆکێکی سینەمایی» ئەستەم دەکات بەو ئەڵقە زۆرانەوە. ھەشت ئەڵقە ڕێی پێدان کە کات ببەخشنە داڕشتنی کەسایەتییەکان لەپاڵ پەرەسەندی چیرۆکەکەدا؛ ئەگەر کاتی کەمتریان لەبەر دەستدا بوایە، دەبوایە پابەند بوونایە بە گێڕانەوەی فیلمێکی ترسناک لەو کاتەوەی کە دڕندەکە پێشوازی دەکرا و دەبوایە داڕشتنی کەساتییەکانیان پشتگوێ بخستایە. لە ھەشت ئەڵقەکەدا، براکان ھەوڵیاندا کە وەرزی یەکەم «وەک فیلمێکی گەورە نیشان بدەن» و ھەموو ھێڵە چیرۆکییە سەرەکییەکان تەواو بکەن تا «بینەران خۆشحاڵ بن»، بەڵام ئەوەندەیان بە وەڵام نەدراوەیی بەجێھێشت تا نیشانی بدەن کە «ئەفسانەناسییەکی گەورەتر ھەیە، و زۆر پرسیاری وەڵامنەدراوە ھەن لە کۆتاییدا»، شتێک کە دەتوانرێت بدۆزرێنەوە لە وەرزەکانی داھاتوودا ئەگەر نێتفلیکس بڕیاریدا کە وەرزی تر دروست بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-two-netflix-1201824880/ |سەردێڕ='Stranger Things' EPs on Season 2: 'We Could Explore It If Netflix Wanted To' |یەکەم=Debra |دوایین=Brinbaum |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215121637/http://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-two-netflix-1201824880/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەربارەی نووسینی کەسایەتییە منداڵەکان بۆ زنجیرەکە، برایانی دەفەر خۆیان بە دەرکراو دادەنا بەراورد بە قوتابییەکانی تر لە دواناوەندیدا و وەھا نووسینی مایک و ھاوڕێکانیان بە ئاسان زانی، بەتایبەتی باڕب. جۆیس لەسەر کەسایەتیی [[ڕێچارد دریفوس]]ی ڕۆی نیری ئیلھامی لێوە ھاتبوو لە ''[[بەریەککەوتنە نزیکەکان لە جۆری سێیەم]]''، چونکە «شێت و وێت دەردەکەوت» لەچاو کەسانی ترەوە کاتێک ھەوڵی دۆزینەوەی ویڵ دەدات. === ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان === [[پەڕگە:David Harbour by Gage Skidmore.jpg|وێنۆک|right|upright|برایانی دەفەر [[دەیڤد ھاربەر]]یان بۆ ڕۆڵی ھۆپەر ھەڵبژارد چونکە پێیان وابوو کە ئەمە ھەلی ئەوە تا کەسایەتییەکی سەرەکی بەرجەستە بکات.]] لە حوزەیرانی ٢٠١٥دا، ڕاگەیەندرا کە [[وینۆنا ڕایدەر]] و [[دەیڤد ھاربەر]] بەشداریی زنجیرەکەیان کردووە بە ڕۆڵی جۆیس و سەرۆکێکی پۆلیسی بێناو، یەک لەدوای یەک. دەرھێنەری ھەڵبژاردنی براکان، کارمێن کوبا، ڕایدەری پێشنیار کردبوو بۆ ڕۆڵی جۆیس، کە دووانەکە یەکسەر ھاوڕا بوون بەھۆی سەرکەوتووییی وینۆنا لە فیلمەکانی ١٩٨٠کاندا. لێڤی پێی وابوو کە وینۆنا دەیتوانی «بەسەر پێداگرییە ھەستییەکاندا سەر بکەوێت و ھێشتا چین و لای جیاوازی [جۆیس] بدۆزێتەوە». وینۆنا ستایشی ئەوەی کرد کە چەند داڕشتنێکی چیرۆکیی زنجیرەکە وای لێ دەکردن کە جۆیس وەک ئەوەی کە «مێشکی لەدەست دابێت، بەڵام لە ڕاستیدا بەدوای شتێکەوە بێت» بەرجەستە بکات، و بەرھەمھێنەرەکان باوەڕیان ھەبوو کە ئەو دەیتوانی ئەو ڕۆڵە قورسە بگێڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-winona-ryder-netflix-featurette-1201823414/ |سەردێڕ='Stranger Things': Winona Ryder Discusses First Major TV Role in Netflix Featurette |یەکەم=Lamarco |دوایین=McClendon |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211080727/http://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-winona-ryder-netflix-featurette-1201823414/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر پێشتر سەرنجیان لەسەر دەیڤد ھاربەر بوو، کە تا ''شتە نامۆکان'' بە شێوەیەکی سەرەکی ڕۆڵی بچووکتری ھەبوو وەک کەسایەتیی خراپەکار، و ھەستیان دەکرد کە ئەو «زۆر چاوەڕوان بووە بۆ ئەم دەرفەتە» تا کەسایەتییەکی سەرەکی بەرجەستە بکات، لە کاتێکدا دەیڤد خۆی بە دەقەکە و ھەلی بەرجەستەکردنی «کەسایەتییەکی شکاو، خەوشدار، و دژەپاڵەوان» ورووژابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/09/stranger-things-star-david-harbour-s-long-dark-road-to-leading-man.html |سەردێڕ='Stranger Things' Star David Harbour's Long, Dark Road to Leading Man |یەکەم=Matt |دوایین=Wilstein |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[The Daily Beast]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211075800/http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/09/stranger-things-star-david-harbour-s-long-dark-road-to-leading-man.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەڵبژاردنی تر دوای دوو مانگ بەردەوام بوو و [[فین وۆڵفھارد]] بە ڕۆڵی مایک، [[میڵی بۆبی بڕاون]] بە ڕۆڵێکی نادیار، [[گەیتن ماتەرازۆ]] بە ڕۆڵی دەستن، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] بە ڕۆڵی لوکەس، [[ناتالیا دایەر]] بە ڕۆڵی نانسی، و [[چارلی ھیتن]] بە ڕۆڵی جۆناتان ھەڵبژێردران. لە ئەیلوولی ٢٠١٥ [[کارا بوۆنۆ]] بەشداریی کاستەکەی کرد بە ڕۆڵی کارن، دوای مانگێک [[ماتیو مۆدین]] بە ڕۆڵی ماڕتن برێنەر بەشدار بوو. ئەکتەرەکانی تر کە ڕۆڵی پاڵپشتیان ھەیە پێکدێن لە [[نۆوا شناپ]] بە ڕۆڵی ویڵ، [[شانۆن پێرسەر]] بە ڕۆڵی باڕبرا «باڕب» ھۆڵاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |سەردێڕ=This 19-Year-Old Unknown Actress Just Became an '80s Cult Icon |دوایین=Coates |یەکەم=Tyler |ئیش=[[Esquire (magazine)|Esquire]] |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804030837/http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> [[جۆو کیری]] بە ڕۆڵی ستیڤ ھارینگتن، و [[ڕۆز پارتریج]] بە ڕۆڵی ڵۆنی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |سەردێڕ=Ross Patridge Joins cast of Stranger Things |دوایین=Petski |یەکەم=Denise |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160808105531/http://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> لە سەروو ئەوانی ترەوە. ئەکتەرەکانی کە بۆ ڕۆڵی منداڵەکان بەشدارییان دەکرد دێڕیان لە فیلمی ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]'' دەخوێندەوە. برایانی دەفەر مەزندەیان کرد کە بە نێو ھەزار ئەکتەری منداڵی جیاوازدا گەڕاون بۆ ڕۆڵەکان. وتیان کە وۆڵفھارد لەوەپێش «لێزان»ی فیلمەکانی سەردەمی ١٩٨٠کان بوو و بە ئاسانی ڕۆڵەکەی وەرگرت، لە کاتێکدا پێیان وابوو کە تاقیکردنەوەکەی ماتەرازۆ زیاتر جێی باوەڕ بوو بەراورد بە زۆر لە تۆماری تاقیکردنەوەکانی تر، و دوای یەکجار لە سەیرکردنی تۆماری تاقیکردنەوەکەی ھەڵیان بژارد. چونکە ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان یەکسەر دوای پەسەندکردنی زنجیرەکە لەلایەن نێتفلیکسەوە دەستی پێکرد، و پێش ئەوەی دەقەکەی تەواو کرابێت، ئەمە ڕێی بە بۆچوونی ھەندێک لە ئەکتەرەکان لەسەر ڕۆڵەکان دا کە ڕەنگ بداتەوە بەسەر دەقەکەدا. ھەڵبژاردنی ویڵ و ھاوڕێکانی دوای تەواوبوونی یەکەم دەق تەواو بوو، و دەقەکانی دوای ئەمە ڕوانگەی ئەم ئەکتەرانی تێ تێکەڵکرابوو. براکان وتیان کە مۆدین یارمەتییەکی بەرچاوی تەرخان کردبوو لەسەر کەسایەتیی دکتۆر برێنەر، کە زۆر ئامادەیان نەکردبوو چونکە بە قورسترین کەسایەتی دایاننابوو تا لەسەری بنووسن بەھۆی دەرکەوتنە کەمەکەی لەنێو چیرۆکەکەدا. === وێنەگرتن === [[پەڕگە:“Hawkins National Labs” also known as Emory University’s briarcliff campus. (28903314358).jpg|وێنۆک|left|دامەزراوەی تەندروستیی دەروونیی جۆرجیای زانکۆی ئیمۆریی پێشوو کە وەک تاقیگەی نێودەوڵەتیی ھۆکینس بەکارھێندرا.]] براکان دەیانویست کە لە دەوروبەری ناوچەی ڵۆنگ ئایڵند وێنەگرتنی زنجیرەکە بکەن تا ھاوشێوەی بیرۆکە سەرەتایییەکەی مۆنتاوک بێت. ھەرچۆنێک بێت، لەبەر ئەوەی وێنەگرتن داڕێژرابوو کە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ بکرێت، ئەستەم بوو بۆیان کە لە ڵۆنگ ئایڵند وێنەی بگرن بەھۆی کەشە ساردەکەیەوە، و کۆمپانیای بەھەمھێن دەستیانکرد بە گەڕانی ناوچەکانی نێو و دەوروبەری [[ئەتلانتا]]، جۆرجیا بۆ دۆزینەوەی شوێنی شیاوی تر. براکان، کە لە کاڕۆڵاینای باکوور گەورەبووبوون، زۆر شوێنیان دۆزییەوە لەو ناوچەیەدا کە منداڵییانی بیردەخستنەوە، و ھەستیانکرد کە ناوچەکە باش دەبێت لەگەڵ گۆڕانە چیرۆکییەکە بۆ شاری خەیاڵیی ھۆکینس، ئیندیانا. وێنەگرتنی وەرزی یەکەم لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ دەستی پێکرد و بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئەتلانتا، جۆرجیا وێنەی گیرابوو، و برایانی دەفەر و لێڤی جیاجیا کاری دەرھێنانی ئەڵقەکانیان کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Netflix's Atlanta Filmed 'Stranger Things' Looks Amazing |ناونیشان=http://www.projectcasting.com/news/tv/netflix-stranger-things-trailer |یەکەم=Jonathan |دوایین=A. |وێبگە=Project Casting |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160915205643/http://www.projectcasting.com/news/tv/netflix-stranger-things-trailer |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[جاکسن، جۆرجیا|جاکسن]] بووە بناعەی شاری خەیاڵیی ھۆکینس ئیندیانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://patch.com/georgia/dacula/new-netflix-show-stranger-things-films-georgia|سەردێڕ=New Netflix Show 'Stranger Things' Films in Georgia|دوایین=Gross|یەکەم=Dough|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=[[TheWrap]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160912115952/http://patch.com/georgia/dacula/new-netflix-show-stranger-things-films-georgia|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jacksonprogress-argus.com/local/stranger-things-shoots-on-jackson-square/article_df08f34b-9f0b-518c-bd5c-95f4d4dc878a.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ='Stranger Things' shoots on Jackson square |وێبگە=Jackson Progress-Argus |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903234204/https://www.jacksonprogress-argus.com/local/stranger-things-shoots-on-jackson-square/article_df08f34b-9f0b-518c-bd5c-95f4d4dc878a.html}}</ref> شوێنەکانی تری وێنەگرتن بریتی بوون لە [[دامەزراوەی تەندروستیی دەروونیی جۆرجیا]] وەک تاقیگەی نێودەوڵەتیی ھۆکینس، [[بێڵوود کواری]]، [[دواناوەندیی پاتریک ھێنری (ستۆکبریج، جۆرجیا)|دواناوەندیی پاتریک ھێنری]] لە [[ستۆکبریج، جۆرجیا]]، بۆ دیمەنەکانی قوتابخانەی ناوەندی و دواناوەندی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things's Filming Locations Are Just as Spooky in Real Life |ناونیشان=http://www.architecturaldigest.com/story/stranger-things-filming-locations-are-just-as-spooky-in-real-life |یەکەم=–Elizabeth |دوایین=Stamp |وێبگە=Architectural Digest |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160912183414/http://www.architecturaldigest.com/story/stranger-things-filming-locations-are-just-as-spooky-in-real-life |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشی پەروەردەی بەردەوامی زانکۆی ئیمۆری، [[شارەوانی]]ی پێشووی [[دەگڵەسڤیڵ، جۆرجیا]]، [[باخچەی ئەسپی نێونەتەوەییی جۆرجیا]] لە [[کۆنییەرس، جۆرجیا]]، دادگای سەلماندنی [[بەتس کەنتری، جۆرجیا]]، کتێبخانەی ئۆڵد ئیست پۆینت و یەکەم کڵێسای پیرۆزکردنی ئیست پۆینتی [[ئیست پۆینت، جۆرجیا]]، [[فایێتڤیڵ، جۆرجیا]]، باخچەی [[ستۆن ماونتن]]، [[پالمێتۆ، جۆرجیا]]، و [[وینستن، جۆرجیا]]. کاری سێت لە سکرین جێم ستوودیۆس کرا لە ئەتلانتا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://deepsouthmag.com/2016/07/28/georgia-locations-for-netflixs-stranger-things/ |سەردێڕ=Georgia Locations for Netflix's 'Stranger Things' |وێبگە=Deep South Mag |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226153555/http://deepsouthmag.com/2016/07/28/georgia-locations-for-netflixs-stranger-things/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و زنجیرەکە بە کامێرایەکی [[کۆمپانیای کامێرای سینەماییی ڕێد دیجیتاڵ|ڕێد]] دراگۆن تۆمارکرا. وێنەگرتنی وەرزی یەکەم لە سەرەتاکانی ٢٠١٦ کۆتاییی ھات. دوای تەواوبوونی وێنەگرتنی وەرزی سێیەم، بەرھەمھێنەران بیرۆکەی ھێشتنەوەی سێتی مۆڵی ستارکۆرت وەک ناوچەیەکی ھەمیشەیییان ڕەچاو کرد کە ھەواداران بتوانن سەردانی بکەن، بەڵام لە کۆتاییدا دژی بڕیاریاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Stranger Things' dismantling what's left of Starcourt Mall at Gwinnett Place Mall|ناونیشان=https://www.ajc.com/blog/radiotvtalk/stranger-things-dismantling-what-left-starcourt-mall-gwinnett-place-mall/hSRCwr6a7VjKwR7BSZtvBN/|وێبگە=ajc.com|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200121114214/https://www.ajc.com/blog/radiotvtalk/stranger-things-dismantling-what-left-starcourt-mall-gwinnett-place-mall/hSRCwr6a7VjKwR7BSZtvBN/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی چوارەمی ''شتە نامۆکان'' چاوەڕوان دەکرێت کە لە ھەشت ئەڵقە پێکھاتبێت، و یەکەم ئەڵقە بە ناوی «بەشی یەکەم: یانەی ھێڵفایەر»ەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.ign.com/articles/2019/11/07/stranger-things-title-revealed-for-fourth-seasons-first-episode | سەردێڕ = Stranger Things: Title Revealed for Fourth Season's First Episode | یەکەم = Adam | دوایین = Bankhurst | ڕێکەوت = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= [[ئای جی ئێن|IGN]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20191107022413/https://www.ign.com/articles/2019/11/07/stranger-things-title-revealed-for-fourth-seasons-first-episode | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وێنەگرتنی وەرزەکە وا دانرابوو کە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دەستپێبکات و لە ئابی ھەمان ساڵ کۆتاییی پێ بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://tvline.com/2019/10/24/stranger-things-season-4-eight-episodes-premiere-date/ | سەردێڕ = Stranger Things Season 4: Here's How Many Episodes We're Getting | یەکەم = Michael | دوایین = Ausiello | ڕێکەوت = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش= [[TVLine]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20191029010922/https://tvline.com/2019/10/24/stranger-things-season-4-eight-episodes-premiere-date/ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە بڵاوکردنەوەی تیزەرێک لە شوباتی ٢٠٢٠ بۆ وەرزی چوارەم، برایانی دەفەر یەکلایییانکردەوە کە بەرھەمھێنان دەستی پێ کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/tv/news/stranger-things-4-teaser-hopper-alive-1203504112/ |سەردێڕ='Stranger Things 4' Teaser Reveals That Hopper's Alive and Imprisoned in Russia |یەکەم=Maane |دوایین=Khatchatourian |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200214160523/https://variety.com/2020/tv/news/stranger-things-4-teaser-hopper-alive-1203504112/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەندێک لە وێنەگرتنی وەرزی چوارەم لە [[بەندینخانەی لوکیشکێس]] و دەوروبەری [[ڤیلنیوس]]، لیتوانیا کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.gamespot.com/articles/stranger-things-season-4-new-behind-the-scenes-ima/1100-6473833/ | سەردێڕ = Stranger Things Season 4: New Behind-The-Scenes Images Revealed | یەکەم = Dan | دوایین = Auty | ڕێکەوت = ١٨ی شوباتی ٢٠٢٠| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش= [[ئای جی ئێن|IGN]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی شوباتی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200218210930/https://www.gamespot.com/articles/stranger-things-season-4-new-behind-the-scenes-ima/1100-6473833/ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئازاری ٢٠٢٠دا، بەرھەمھێنان ڕاوەستێندرا بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|گشتگیربوونی کۆڤید-١٩]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/film/news/films-tv-delayed-coronavirus-canceled-1203532033/|سەردێڕ=All the Shows and Movies Shut Down or Delayed Because of Coronavirus|دوایین=Thorne|یەکەم=Will|دوایین٢=Aurthur|یەکەم٢=Kate|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|زمان=en|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200314234304/https://variety.com/2020/film/news/films-tv-delayed-coronavirus-canceled-1203532033/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> بەرھەمھێنان لە ئەیلوولی ٢٠٢٠ دەستی پێ کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Spencer|یەکەم=Samuel|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ='Stranger Things' Season 4 expected to start filming today|ناونیشان=https://www.newsweek.com/stranger-things-season-4-filming-starts-georgia-netflix-1534578|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Newsweek|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210207171042/https://www.newsweek.com/stranger-things-season-4-filming-starts-georgia-netflix-1534578|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کاریگەرییە دیدارییەکان === بۆ دروستکردنی کاریگەرییە کۆنەکەی زنجیرەکە، [[پیسیی فیلم]] زیادکرابووە سەر تۆمارەکە، کە بە پشکنینی فیلمی بەردەستی ١٩٨٠کان گیرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/features/stranger-things-duffer-brothers-share-secrets-hit-show/ |سەردێڕ=Stranger Things: the Duffer brothers share the secrets of their hit show |یەکەم=Emma |دوایین=Thrower |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161206021303/http://www.empireonline.com/movies/features/stranger-things-duffer-brothers-share-secrets-hit-show/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر دەیانویست بینەران بترسێنن، بەڵام بەو شێوەیە نا کە زنجیرەکە توندوتیژی و خوێناوی بکەن، و دوای شێوازی بەکارھێنانی [[ھەڵسەنگاندی پی جی ١٣]]ی فیلمەکانی ١٩٨٠ی [[ئامبلین ئینتەرتەیمنت]] کەوتن. «زیاتر دەربارەی دۆخ و کەش و دڵەخورپە و ترس بوو وەک لە توندوتیژی»، بەڵام براکان لە زیادکردنی بەشی ترسناکی زیاتر دوودڵ نەبوون، بەتایبەتی لە کۆتاییی وەرزی یەکەمدا. براکان دەیانویست کە خۆیان لە ھەموو [[وێنەی بە کۆمپیتەر دروستکراو|کاریگەرییەکی بە کۆمپیوتەر دروستکراو]] لابدەن بۆ دڕندەکە و بەشەکانی تری زنجیرەکە و لەگەڵ [[کاریگەریی کردارەکی|کاریگەرییە کردارەکییەکان]] بمێننەوە، بۆیە ئەنیمەترۆنیکێکیان دروست کرد تا ڕۆڵی دێمەگۆرگنەکە ببینێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/g13305063/stranger-things-trivia/?slide=24 |سەردێڕ=50 Things You Didn't Know About 'Stranger Things' |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=Harper's BAZAAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180424071515/https://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/g13305063/stranger-things-trivia/?slide=24 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ew.com/tv/2016/07/20/stranger-things-duffer-brothers-episode-6/ |سەردێڕ='Stranger Things': How the Duffer Brothers created their monster |ئیش=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180424071404/http://ew.com/tv/2016/07/20/stranger-things-duffer-brothers-episode-6/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، بەھۆی مانەوەی شەش مانگ بۆ وێنەگرتن، کاتی کەمی بۆ داڕشتن و تاقیکردنەوەی کاریگەرییە کردارەکییەکان ھێشتەوە بۆ ھەندێک لە دیمەنەکان. ئەوان کەلوپەلی دروستکراویان بەکارھێنا بە دانەیەکیش بۆ دڕندەکەوە ھەر شتێک بیانتوانیایە، بەڵام بۆ دیمەنەکانی تر، وەک ئەوەی کە دڕندەکە لە دیوارێکەوە دێتە دەرەوە، بڕیاریاندا کە کاریگەریی دیجیتاڵی بەکاربێنن. پاش بەرھەمھێنانی وەرزی یەکەم، مۆنتاژی وەرزەکە ھەفتەیەک پێش بڵاوبوونەوەی لە نێتفلیکس تەواو بوو. بەشی تایتڵی زنجیرەکە پیتەکانی ناونیشانی ''شتە نامۆکان'' لە نزیکەوە پیشان دەدات بە سێبەرێکی سوورەوە لەسەر پێشینەیەکی ڕەش کە دەخزێنە شوێنی خۆیان. بەشەکە لەلایەن ستۆدیۆی ئیماجینەری فۆڕسزەوە دروستکراوە، کە پێشووتر بەشێک بوو لە [[ئاڕ/جی ئەی]]، بە سەرپەرشتیی دەرھێنەری داھێنەر میشێڵ دەگتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wired.com/2016/08/stranger-things-titles-came-perfectly-retro/ |سەردێڕ=How the Stranger Things Titles Came Out So Perfectly Retro |یەکەم=Sean Patrick |دوایین=Ferrell |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Wired (magazine)|Wired]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170212092032/https://www.wired.com/2016/08/stranger-things-titles-came-perfectly-retro/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لێڤی ستۆدیۆکەی بە برایانی دەفەر ناساند، کە باسی بیرۆکەی زنجیرەیەکیان کردبوو کە لە ١٩٨٠کانەوە ئیلھامی بۆ ھاتبێت، کە یارمەتیی ستۆدیۆکەی دا لە سازکردنی ئەو بیرۆکەیەی کە بەرھەمھێنەران دەیانویست. دواتر، پێش وێنەگرتن، بەرھەمھێنەران دەقی ئەڵقەی یەکەم، مۆسیقای دەستپێکە پڕ لە سینتەکە، و لەگەڵ جۆرەھا بەرگی کتێبەکانی کینگ و نووسەری تریان نارد بۆ ئیماجینەری فۆڕسز کە بەکاریان ھێنا بۆ سازکردنی تایتڵ و شێوەکەی، و دەگەڕان بۆ شێوەیەکی ھاوشێوە بۆ تایتڵەکانی زنجیرەکە، و بە شێوەیەکی سەرەکی بەشی نووسینەکییان بەکارھێنا. ئەوان ئیلھامیان لە چەندین تایتڵی کارەکانی ساڵانی ١٩٨٠وە وەرگرت کە پێشتر لەلایەن ڕیچارد گرینبێرگەوە لەژێر ئاڕ/جی ئەی دیزاین کرابوون، وەک ''[[دۆخە گۆڕاوەکان]]'' و ''[[ناوچەی مردوو (فیلم)|ناوچەی مردوو]]''. ھەروەھا یارمەتییشیان لە دان پێرییەوە وەرگرت، کە کاری لەسەر تایتڵی چەندین فیلمەکانی ساڵانی ١٩٨٠کان کردبوو. پێکداچوونە جۆراوجۆرەکان بریتی بوون لە ونبوونی پیتەکان، بۆ ڕەنگدانەوەی شێوە «ونبوو»ەکەی زنجیرەکە، و وایان لە پیتەکان کرد کە سێبەریان بەسەر ئەوانی تردا ھەبێت، کە ئاماژە بە نھێنییەکان دەدەن، پێش جێگیر بوونیان لەسەر بەشی پیتە خزاوەکان. ستۆدیۆکە دەستی کرد بە کارکردن لەسەر تایتڵی زنجیرەکە پێش وێنەگرتن، و نزیکەی مانگێک وەستان لە پڕۆسەی وێنەگرتندا بۆ ئەوەی ڕێگە بە بەرھەمھێنەران بدەن تا لەگەڵ زنجیرەکەدا تێکەڵ بن و بە کۆششێکی زیاترەوە بگەڕێنەوە. لە سەرەتادا ئەوان بە فۆنتی جۆراوجۆر کاریان دەکرد بۆ تایتڵەکە و لە نزیکەوە نیشاندانی باشترین تایبەتمەندییەکانی ئەم فۆنتانە، بەڵام لە نزیک کۆتایی، بەرھەمھێنەرەکان ویستیان بە [[ئای تی سی بێنگویات]] کار بکەن، بەھۆیەوە پێویست بوو ئەو دیمەنانە دووبارە بکەنەوە. بەشی کۆتایی تەواو بە کۆمپیوتەر بەرھەم ھاتبوو، بەڵام ئەوان ئیلھامیان لە تاقیکردنەوەی ھەندێک کاریگەریی کردارەکییەوە وەرگرت، وەک بەکارھێنانی داپۆشینی کۆدالیتی وەک ئەوەی کە لە ١٩٨٠کاندا ئەنجام دەدرا، بۆ پەرەسەندنی پاڵێوە گونجاوەکان بۆ نەرمامێری پوختەکردنەکە. تایتڵ کاردی ئەڵقە تاکەکان شێوازێکی «فڕین بەناو»یان بەکارھێناوە، ھاوشێوەی فیلمی ''[[بولیت]]''، کە بەرھەمھێنەرەکان پێشنیاریان کردبوو بۆ ستۆدیۆکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.artofthetitle.com/title/stranger-things/ |سەردێڕ=Stranger Things (2016) |یەکەم=Will |دوایین=Perkins |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Art of the Title]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211080435/http://www.artofthetitle.com/title/stranger-things/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === مۆسیقا === {{سەرەکی|مۆسیقای شتە نامۆکان}} [[ساوند تراک|ساوندتراکی]] ڕەسەنی ''شتە نامۆکان'' لەلایەن مایکڵ ستێین و کایڵ دیکسنی باندی [[مۆسیقای ئەلیکترۆنیک|ئەلیکترۆنیک]]ی [[سوورڤایڤ (باند)|سوورڤایڤ]]ەوە سازکراوە.<ref name="billboard music">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/rock/7488050/survive-stranger-things-soundtrack-interview |سەردێڕ=''Stranger Things'' Co-Composer Shares the Story Behind 2016's Most Unlikely Musical Sensation |دوایین=Kaufman |یەکەم=Gil |ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902034550/http://www.billboard.com/articles/columns/rock/7488050/survive-stranger-things-soundtrack-interview |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە شێوەیەکی بەربڵاو [[سینتسایزەر]]یان بەکارھێناوە وەک ڕێزلێنانێک بۆ ھونەرمەندان و ئاوازدانەرانی ١٩٨٠کان وەک [[جۆن-مایکڵ جار]]، [[تانجێرین دریم]]، [[ڤانگێلیس]]، [[گۆبڵین (باند)|گۆبڵین]]، [[جۆن کارپێنتەر]]، [[جیۆرجیۆ مۆرۆدەر]]، و [[فابیۆ فریزی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.factmag.com/2016/08/06/stranger-things-playlist/ |سەردێڕ=Stranger Things: 10 eerie electronic gems to hear if you loved the Netflix show |وێبگە=FACT Magazine: Music News, New Music. |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160913132222/http://www.factmag.com/2016/08/06/stranger-things-playlist/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ستێین و دیکسن، برایانی دەفەر ھەواداری مۆسیقای سوورڤایڤ بوون، و گۆرانیی «شیوەن»ی ئەوانیان بەکارھێنابوو بۆ تڕایلەری تاقیکردنەوەیییەکەیان تا زنجیرەکە بە نێتفلیکس بفرۆشن.<ref name="billboard music" /><ref name="rs music">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/features/stranger-things-survive-talk-their-creepy-nostalgic-score-w431789 |سەردێڕ='Stranger Things': Meet the Band Behind Show's Creepy, Nostalgic Score |یەکەم=Christopher |دوایین=Weingarten |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Rolling Stone]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211155740/http://www.rollingstone.com/music/features/stranger-things-survive-talk-their-creepy-nostalgic-score-w431789 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> برایانی دەفەر باندەکەیان بەھۆی فیلمی ٢٠١٤ی ''[[میوانەکە (فیلمێکی ئەمریکیی ٢٠١٤)|میوانەکە]]''وە ناسی، کە تێیدا سوورڤایڤ لە ساوندتراکەکەدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gruttadaro |یەکەم١=Andrew |سەردێڕ=How the Duffer Brothers Picked the Perfect Music for 'Stranger Things' |ناونیشان=https://www.complex.com/pop-culture/2016/08/stranger-things-music-duffer-brothers-interview |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=[[Complex (magazine)|Complex]] |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181021232701/https://www.complex.com/pop-culture/2016/08/stranger-things-music-duffer-brothers-interview |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاتێک کە زنجیرەکە وەرگیرا، برایانی دەفەر پەیوەندییان بە سوورڤایڤەوە کرد لە دەوروبەری تەممووزی ٢٠١٥ و پرسیان کە ئایا باندەکە پێکەوە ماون و دەتوانن کە ئاوازی وەرزەکە دابنێن؛ کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێین زۆرەھا گۆرانیی بڵاونەکراوەی پێشووی باندەکەیان بەخشییە تیمی بەرھەمھێنان تا سەرنجیان ڕابکێشن، کە یارمەتیدەریان بوو لە وەرگرتنی کارەکە.<ref name="billboard music" /> کاتێک وەرگیران، باندەکە کاریان لەگەڵ بەرھەمھێنەران کرد تا ھەندێک لە مۆسیقا کۆنەکانیان ھەڵبژێرن بۆ ئەوەی دووبارە کاری تێدا بکەنەوە بۆ زنجیرەکە، لە کاتێکدا مۆسیقای نوێیان دروست دەکرد، بە شێوەیەکی سەرەکی لەگەڵ ناوەڕۆکی کەسایەتییەکان.<ref name="rs music" /> باندەکە پێش پڕۆسەی ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان وەرگیرابوون، بۆیە [[دێمۆ (مۆسیقا)|دێمۆ]] پاڵنەرەکانیان بەکارھاتبوون تا لەگەڵ تۆماری تاقیکردنەوەی ئەکتەرەکان لێ بدرێن، کە یارمەتیدەری ھەڵبژاردنەکە بوو.<ref name="rs music" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/stranger-things-soundtrack-survive-interview |سەردێڕ=An Interview With S U R V I V E: The Mysterious Band Behind The Epic 'Stranger Things' Score |دوایین=Thomas |یەکەم=Helen |وێبگە=NME |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160904200858/http://www.nme.com/blogs/nme-blogs/stranger-things-soundtrack-survive-interview |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مۆسیقای سەرەکیی زنجیرەکە لە بەرھەمێکی بەکارنەھاتووەوە وەرگیراوە کە لەلایەن ستێینەوە سازکرابوو زۆر پێشووتر کە کەوتبووە کۆمەڵەی کارەکان کە دابوویانە ستافی بەرھەمھێنان، کە پێیان وابوو بە کارکردنەوە تێیدا باش دەبێت بۆ دەستپێکی زنجیرەکە.<ref name="billboard music" /> بێجگە لە مۆسیقای ڕەسەن، ''شتە نامۆکان'' مۆسیقای سەردەمی ھونەرمەندانی وەک [[دە کڵاش]]، [[جۆی دیڤیژن]]، [[تۆتۆ (باند)|تۆتۆ]]، [[نیو ئۆردەر (باند)|نیو ئۆردەر]]، [[دە بانگڵز]]، [[فۆڕێینەر (باند)|فۆڕێینەر]]، [[ئێکۆ ئاند دە بەنیمێن]]، [[پیتەر گەیبریەڵ]]، و [[کۆری ھاڕت (گۆرانیبێژ)|کۆری ھاڕت]]، لەگەڵ پارچەی گۆرانییەکانی تانجێرین دریم، جۆن کارپێنتەر، و ڤانگێلیسی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mashable.com/2016/07/25/stranger-things-soundtrack-netflix |سەردێڕ=Unpacking the '80s nostalgia of the 'Stranger Things' soundtrack |یەکەم=Phillip |دوایین=Mylnar |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Mashable]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211160433/http://mashable.com/2016/07/25/stranger-things-soundtrack-netflix/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="pitchfork albums" /> بە تایبەتی، «[[بمێنمەوە یان بڕۆم]]»ی دە کڵاش ھەڵبژێردرابوو تا لە ساتە گرینگەکانی زنجیرەکەدا لێ بدرێت، وەک ئەو کاتەی ویڵ ھەوڵ دەدات قسە لەگەڵ جۆیسدا بکات لە سەرەوژێرەوە.<ref name="pitchfork albums">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pitchfork.com/news/67214-netflixs-stranger-things-soundtrack-detailed/ |سەردێڕ=Netflix's ''Stranger Things'' Soundtrack Detailed |یەکەم=Evan |دوایین=Minsker |وێبگە=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160819000121/http://pitchfork.com/news/67214-netflixs-stranger-things-soundtrack-detailed/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == بڵاوبوونەوە == وەرزی یەکەم لە ھەشت ئەڵقەی یەک کاتژمێری پێکھاتبوو کە لە سەرانسەری جیھاندا لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ بڵاوبوویەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/01/netflix-premiere-dates-orange-is-the-new-black-flaked-stranger-thing-sunbreakable-kimmy-schmidt-1201684671/ |سەردێڕ=Netflix Unveils Premiere Dates For 'Orange Is The New Black,' 'The Get Down,' 'Flaked' And Others |دوایین=de Moraes |یەکەم=Lisa |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716002852/https://deadline.com/2016/01/netflix-premiere-dates-orange-is-the-new-black-flaked-stranger-thing-sunbreakable-kimmy-schmidt-1201684671/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە [[٤ کەی]]ی [[تەلەڤیزیۆنی ڕوونیی زۆر بەرز|ڕوونیی زۆر بەرز]]. دووەم وەرز، کە لە نۆ ئەڵقە پێکھاتبوو، لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە [[مەودای جووڵەداری بەرز]] بڵاوبوویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eonline.com/news/866133/stranger-things-season-2-premiere-date-huge-monster-threat-revealed |سەردێڕ=Stranger Things Season 2 Premiere Date, Huge Monster Threat Revealed |یەکەم=Chris |دوایین=Harnick |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=E! Online |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170711183650/http://www.eonline.com/news/866133/stranger-things-season-2-premiere-date-huge-monster-threat-revealed |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://media.netflix.com/en/only-on-netflix/4912 |سەردێڕ=Stranger Things |وێبگە=[[نێتفلیکس|Netflix]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103235838/https://media.netflix.com/en/only-on-netflix/4912 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێیەم وەرز، کە دووبارە لە ھەشت ئەڵقە پێکھاتبوو،<ref name="S3Directors">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://collider.com/stranger-things-3-filming |سەردێڕ=Exclusive: 'Stranger Things' Season 3 Starts Filming Monday; Andrew Stanton Not Returning |یەکەم=Haleigh |دوایین=Foutch |بڵاوکەرەوە=[[Collider (website)|Collider]] |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180421230333/http://collider.com/stranger-things-3-filming/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩ بڵاوبوویەوە.<ref name="S3Release">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-season-3-premiere-date-revealed-1172038 |سەردێڕ=Netflix Reveals 'Stranger Things' Season 3 Premiere Date |دوایین=Wigler |یەکەم=Josh |وێبگە=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190101085902/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-season-3-premiere-date-revealed-1172038 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نێتفلیکس لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ڕایگەیاند کە زنجیرەکەیان نوێکردووەتەوە بۆ وەرزی چوارەم،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-renewed-season-4-at-netflix-duffer-brothers-ink-rich-netflix-deal-1222143 |سەردێڕ='Stranger Things' Renewed for Season 4 as Creators Ink Nine-Figure Netflix Deal |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |یەکەم=Lesley |دوایین=Goldberg |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190930180138/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-renewed-season-4-at-netflix-duffer-brothers-ink-rich-netflix-deal-1222143 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە دانراوە لە ٢٠٢٢ بڵاوببێتەوە.<ref name="DeadlineHollywoodNewTeaser2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=‘Stranger Things’ Season 4 To Premiere In 2022, New Teaser Released|ناونیشان=https://deadline.com/2021/08/stranger-things-season-4-premiere-date-trailer-1234810287/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210811161812/https://deadline.com/2021/08/stranger-things-season-4-premiere-date-trailer-1234810287/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> === میدیای ماڵەوە === وەرزی یەکەمی ''شتە نامۆکان'' لەسەر پاکەتێکی تێکەڵەی بلو-ڕەی و [[دی ڤی دی]] بە تایبەتی لە لقەکانی [[تاڕگێت]] لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بڵاوبوویەوە، کە ھەردووکیان پاکێجکردنێکی شێوەکۆنی سی بی ئێس فۆکسی لە ڤی ئێچ ئێس ئیلھام بۆ ھاتووی تێدا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://birthmoviesdeath.com/2017/10/05/looks-like-stranger-things-is-coming-to-blu-ray-after-all |سەردێڕ=Looks Like Stranger Things Is Coming To Blu-Ray, After All |دوایین=Wampler |یەکەم=Scott |وێبگە=Birth.Movies.Death |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010114201/http://birthmoviesdeath.com/2017/10/05/looks-like-stranger-things-is-coming-to-blu-ray-after-all |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bloody-disgusting.com/home-video/3464553/stranger-things-season-1-getting-vhs-style-blu-ray-release-target/ |سەردێڕ="Stranger Things" Season 1 Getting VHS-Style Blu-ray Release at Target |دوایین=Squires |یەکەم=John |وێبگە=Bloody Disgusting |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171013120308/http://bloody-disgusting.com/home-video/3464553/stranger-things-season-1-getting-vhs-style-blu-ray-release-target/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم بڵاوبوونەوەیەکی ھەمان شێوەی ھەبوو لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-4k-uhd/-/A-54440307|سەردێڕ=Stranger Things Season 2 Target Exclusive (4K/UHD)|وێبگە=www.target.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509184456/https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-4k-uhd/-/A-54440307|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-blu-ray-dvd/-/A-54440309|سەردێڕ=Stranger Things Season 2 (Target Exclusive) (Blu-Ray + DVD)|وێبگە=www.target.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200309072057/https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-blu-ray-dvd/-/A-54440309|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێشوازی == {{multiple image | align = left | footer = [[وینۆنا ڕایدەر]] (ڕاست) پاڵێورابوو بۆ [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین خانمەئەکتەر - زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی درامی|خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب]]، [[خەڵاتی سێتێڵایت بۆ باشترین خانمەئەکتەر - زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی درامی|خەڵاتێکی سێتێڵایت]] و [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین نواندن لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی|خەڵاتێکی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین نواندن لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی]]، لە کاتێکدا [[میڵی بۆبی بڕاون]] (چەپ) پاڵێورابوو بۆ دوو [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]] لە ھەمان پۆلدا و دوو [[خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی]] بۆ نواندنەکەی لە زنجیرەکەدا. | image1 = Winona Ryder 2010 TIFF adjusted.jpg | width1 = 159 | image2 = Millie Bobby Brown by Gage Skidmore 2.jpg | width2 = 130 }} === بینەران === نێتفلیکس لە سەرەتادا ژمارەی بینەرانی زنجیرەکەی ئاشکرا نەکرد، و [[گرووپی تەکنەلۆژیای سیمفەنی]] زانیاریی وەرزەکەی کۆکردەوە بە بەکارھێنانی نەرمامێرێک لە مۆبایلی خەڵکدا کە ژمارەی بینەران دەژمێرێت بە ناسینەوەی دەنگی بەرھەمێک. بەپێی سیمفەنی، لە ٣٥ ڕۆژی سەرەتای بڵاوبوونەوەیدا، ''شتە نامۆکان'' تێکڕای نزیکەی ١٤٬٠٧{{nbsp}}ملیۆن بینەری ھەبوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە نێوان تەمەنەکانی ١٨–٤٩دا. ئەمە کردییە سێیەم پڕبیبەرترین وەرزی زنجیرەیەکی ڕەسەنی نێتفلیکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەو کاتەدا، و لە پشت وەرزی یەکەمی ''[[ماڵی پڕتر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ماڵی پڕتر]]'' و [[پڕتەقاڵی ڕەشی نوێیە (وەرزی چوارەم)|وەرزی چوارەمی]] ''[[پڕتەقاڵی ڕەشی نوێیە]]''وە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-tv-ratings-netflix-most-watched-1201844081/ |سەردێڕ='Stranger Things' Ratings: Where Series Ranks Among Netflix's Most Watched |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|دوایین=Holloway |یەکەم=Daniel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160826062844/http://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-tv-ratings-netflix-most-watched-1201844081/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە شیکردنەوەیەکی ئەیلوولی ٢٠١٦دا، نێتفلیکس دەریخست کە ''شتە نامۆکان'' بینەرانی بە ئەڵقەی دووەمی وەرزی یەکەم «گیرۆدە» کرد، و «٧٠٪ی بینەرانی ئەو ئەڵقەیە تەواوی وەرزی یەکەمیان تەواو کردووە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/09/23/stranger-things-won-over-most-viewers-in-just-two-episodes-according-to-netflix/ |سەردێڕ='Stranger Things' won over most viewers in just two episodes, according to Netflix |یەکەم=Bethoine |دوایین=Butler |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[واشینگتن پۆست|The Washington Post]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170225053825/https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/09/23/stranger-things-won-over-most-viewers-in-just-two-episodes-according-to-netflix/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ وەرزی سێیەم، نێتفلیکس دەریخست کە زنجیرەکە تۆمارەکانی بۆ نێتفلیکس شکاندووە، کە ٤٠٬٧{{nbsp}}ملیۆن خاووخێزان بینەری زنجیرەکە بوون لە چوار ڕۆژی یەکەمدا، و ١٨٬٢{{nbsp}}ملیۆن لەوەپێش بینەری تەواوی زنجیرەکە بوون لەو ماوەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/jul/09/stranger-things-3-record-viewing-figures-for-netflix |سەردێڕ=Stranger Things 3 smashes viewing figure record for Netflix |یەکەم=Gwilym |دوایین=Mumford |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190709104352/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/jul/09/stranger-things-3-record-viewing-figures-for-netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی یەکەمیدا، ٦٤{{nbsp}}ملیۆن خاووخێزان بینەری وەرزی سێیەم بوون، جێگیرکردنی تۆمارێکی نوێ بۆ پڕبینەرترین زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکس.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Spangler |یەکەم١=Todd |سەردێڕ='Stranger Things 3' Is Most-Watched Season to Date, Netflix Says |ناونیشان=https://variety.com/2019/digital/news/stranger-things-3-is-most-watched-season-to-date-netflix-says-1203373407/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191218063829/https://variety.com/2019/digital/news/stranger-things-3-is-most-watched-season-to-date-netflix-says-1203373407/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's Most Popular Original Has An Audience Bigger Than Canada's Population |ناونیشان=https://www.narcity.com/entertainment/ca/netflixs-stranger-things-has-64-million-views-according-to-a-new-report |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[Narcity]] |بڵاوکەرەوە=[[Narcity Media]] |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en-CA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200124223440/https://www.narcity.com/entertainment/ca/netflixs-stranger-things-has-64-million-views-according-to-a-new-report |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەکە پڕشوێنکەوتووترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییە لە مێژووی بەرنامەی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ''[[تی ڤی تایم]]''، بە زیاتر لە ٥ ملیۆن شوێنکەوتووەوە.<ref name="TV Time 2016">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Stranger Things (TVShow Time) | وێبگە=TV Time | ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦| ناونیشان=https://www.tvtime.com/en/show/305288 | ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> === کاردانەوەی ڕەخنەیی === {{کاردانەوەی ڕەخنەییی تەلەڤیزیۆن | link1 = شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | rotten_tomatoes1 = ٩٧٪ (٩٠ پێداچوونەوە)<ref name="RottenTomatoesS1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s01/ |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 1 (2016) |وێبگە=[[ڕاتن تۆمەیتۆز|Rotten Tomatoes]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180209185938/https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s01/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | metacritic1 = ٧٦ (٣٤ پێداچوونەوە)<ref name="MetacriticS1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-1 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 1 |ئیش=[[مێتاکریتیک|Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190627053958/https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | link2 = شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) | rotten_tomatoes2 = ٩٤٪ (١٤٨ پێداچوونەوە)<ref name="RottenTomatoesS2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s02 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 2 (2017) |وێبگە=[[ڕاتن تۆمەیتۆز|Rotten Tomatoes]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200814121332/https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s02 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | metacritic2 = ٧٨ (٣٣ پێداچوونەوە)<ref name="MetacriticS2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-2 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 2 |ئیش=[[مێتاکریتیک|Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171106063341/http://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | link3 = شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) | rotten_tomatoes3 = ٨٩٪ (١٣٦ پێداچوونەوە)<ref name="RottenTomatoesS3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s03 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 3 (2019) |وێبگە=[[ڕاتن تۆمەیتۆز|Rotten Tomatoes]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190712003845/https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s03 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | metacritic3 = ٧٢ (٢٦ پێداچوونەوە)<ref name="MetacriticS3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-3 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 3 |وێبگە=[[مێتاکریتیک|Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708073417/https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> }} وێبگەی [[کۆکەرەوەی پێداچوونەوە]]ی [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] ھەڵسەنگاندی ٩٧٪ی بەخشییە وەرزی یەکەم بەپێی ٩٠ پێداچوونەوە، و [[ناوەندی قورسکراو|تێکڕا]]ی ٨٬١٢/١٠ی وەرگرت. بۆچوونە گشتییە گرینگەکانی پێگەکە دەڵێن، «ورووژێنەر، دڵشکێن، و ھەندێک کات ترسێنەر، ''شتە نامۆکان'' وەک ڕێزلێنانێکی گیرۆدەکەر وایە بۆ فیلمەکانی [[ستیڤن سپیڵبێرگ|سپیڵبێرگ]] و تەلەڤیزیۆنی ١٩٨٠کانی کلاسیک.»<ref name="RottenTomatoesS1"/> ''[[نیویۆرک تایمز]]'' زنجیرەکەی بە فیلمی ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]''ی ڕۆب ڕێینەر بەراورد کردووە، باسکردنی ھەستە دڵتەنگییەکانیان بۆ ڕابردوو بە «...دۆزینەوەی ئەو ساتە بێکۆتایییەی کە ھەموو شتێک بە شێوەیەکی دیقپێکەرانە و ترسناکانە نوێ بوو.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/07/15/arts/television/review-with-stranger-things-netflix-delivers-an-eerie-nostalgia-fix.html |سەردێڕ=Review: With 'Stranger Things,' Netflix Delivers an Eerie Nostalgia Fix |دوایین=Genzlinger |یەکەم=Neil |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=[[The New York Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|issn=0362-4331 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190617144007/https://www.nytimes.com/2016/07/15/arts/television/review-with-stranger-things-netflix-delivers-an-eerie-nostalgia-fix.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[مێتاکریتیک]] نمرەی ئاساییی ٧٦ لە ١٠٠ی دا بە وەرزی یەکەم بەپێی ٣٤ ڕەخنەگر، و بەگشتی پێداچوونەوەی باشی ھەبوو.<ref name="MetacriticS1"/> لە ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزی دووەم ھەڵسەنگاندی ٩٤٪ی وەرگرت بەپێی ١٤٧ پێداچوونەوە و تێکڕای ٧٬٨٦/١٠. بۆچوونە گشتییە گرینگەکان دەڵێن، «دووەم وەرزە خاوڕۆیشتووەکەی ''شتە نامۆکان'' ساتە خەندەئامێزەکان و تاسە شیرینەکان ھاوسەنگ دەکات بەرامبەر ترسێکی ڕوولەگەشە کە زیاتر کاریگەر بووە بەھۆی کەسایەتییە تەواوەکانی و کەشە وروژێنەرەکەی.»<ref name="RottenTomatoesS2"/> لە مێتاکریتیک، وەرزی دووەم نمرەی ئاساییی ٧٨ لە ١٠٠ی وەرگرت، بەپێی ٣٣ ڕەخنەگر، و بەگشتی پێداچوونەوەی باشی ھەبوو.<ref name="MetacriticS2"/> لە ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزی سێیەم ھەڵسەنگاندنی ٨٩٪ی وەرگرت بەپێی ١٣٢ پێداچوونەوە، و تێکڕای ٧٬٨٦/١٠. بۆچوونە گشتییە گرینگەکانی پێگەکە دەڵێن، «ڕۆشن و دڵڕفێن، ''شتە نامۆکان'' خۆی دەگۆڕێتە سەر گەشتێکی ھاوینەی سەرنجڕاکێش کە دەچێتە نێو تاسە ڕۆشنە پڕبەرەکەی بێ لەدەستدانی بینایی لەسەر پەیوەندییە جوانەکان کە زنجیرەکە زۆر خۆشەویست دەکەن.»<ref name="RottenTomatoesS3"/> لە مێتاکریتیک، وەرزی سێیەم نمرەی ئاساییی ٧٢ لە ١٠٠ی وەرگرت، بەپێی ٢٦ ڕەخنەگر، و بەگشتی پێداچوونەوەی باشی ھەبوو.<ref name="MetacriticS3"/> ''شتە نامۆکان'' بە سێیەم باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ساڵ (٢٠١٦) داندرا لەلایەن ''[[دە گاڕدییەن]]'' و ''[[ئیمپایەر (گۆڤاری فیلم)|ئیمپایەر]]''ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/06/best-tv-shows-of-2016 |سەردێڕ=The 50 best TV shows of 2016: the full list |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|issn=0261-3077 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190313024041/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/06/best-tv-shows-of-2016 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/features/best-tv-shows-2016/ |سەردێڕ=The Best TV Shows Of 2016 |دوایین=Dyer |یەکەم=John Nugent, Emma Thrower, James White, Owen Williams, James |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819062249/https://www.empireonline.com/movies/features/best-tv-shows-2016/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەکە لە پێڕستی ''[[دە ئەتلانتیک]]''دا بوو بۆ باشترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ٢٠١٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2017/12/the-best-tv-shows-of-2017/547376/ |سەردێڕ=The 20 Best TV Shows of 2017 |دوایین=Gilbert |یەکەم=Sophie |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=The Atlantic |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181230011936/https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2017/12/the-best-tv-shows-of-2017/547376/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === لێکدانەوە === [[پەڕگە:Shannon Purser by Gage Skidmore.jpg|وێنۆک|upright|left|نواندنەکەی [[شانۆن پێرسەر]] بە ڕۆڵی باڕب بووە خاوەنی سەرنجێکی زۆر لەلایەن ھەوادارانەوە و بەھۆیەوە پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری میوان لە زنجیرەیەکی درامی]].]] ''شتە نامۆکان'' بووە خاوەنی زۆر ھەواداری دەربەست کەمێک دوای بڵاوبوونەوەی. یەک شوێنی سەرنج کەسایەتیی باڕب بوو، ھاوڕێ و ھاوپۆلە زیرەک و گۆشەگیرەکەی نانسی کە لەلایەن دڕندەکەوە دەبرێت و دەکوژرێت لە سەرەتای وەرزی یەکەمدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/17/shannon-purser-interview-people-had-barbs-face-tattooed-on-their-bodies-stranger-things |سەردێڕ=Shannon Purser: 'People have actually had Barb's face tattooed on their bodies' |یەکەم=Michael |دوایین=Hogan |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211215922/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/17/shannon-purser-interview-people-had-barbs-face-tattooed-on-their-bodies-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی خانمەئەکتەر [[شانۆن پێرسەر]]، باڕب «وا دانەندرابوو کە ئەمەندە گەورە بێت»، و برایانی دەفەر زۆر نەچووبوونە وردەکاریی کەسایەتییەکەوە چونکە سەرنج لەسەر دۆزینەوەی ویڵ بوو. ھەرچۆنێک بێت، زۆر ھەوادار لایەنگری کەسایەتییەکە بوون؛ ڵۆرا بڕادڵیی ''ڤانیتی فێر'' ئاماژەی بەوە کرد کە باڕب ناقۆڵایەکی ھاوشێوە دەبێت لە کۆمەڵگەدا، و «زیاتر لە کەسێک دەچێت کە لەوانەیە لە ژیانی ڕاستیدا بیبینیت» بەراورد بە کەسایەتییەکانی تر، بەتایبەتی نانسی. زۆر ھاشتاگ گەشەیان سەند دوای بڵاوبوونەوەی زنجیرەکە، وەک «#ImWithBarb» (من لەگەڵ باڕبم) و «#JusticeforBarb» (دادپەروەری بۆ باڕب)، و چەند پێگە و بیرگە لەلایەن ھەوادارانەوە دروستکرا بۆ پشتگیریکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2016/08/barb-stranger-things-popularity |سەردێڕ=How the Internet Made Barb from Stranger Things Happen |یەکەم=Laura |دوایین=Bradley |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|magazine=Vanity Fair |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170205230812/http://www.vanityfair.com/hollywood/2016/08/barb-stranger-things-popularity |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شانۆن پێرسەر نەگەڕایەوە بۆ وەرزی دووەم، بەڵام برایانی دەفەر جووڵانەوەی «دادپەروەری بۆ باڕب»یان بەکارھێنا وەک ئیلھامێک بۆ چیرۆکگێڕانەوە لە سەرەتای وەرزی دووەم: نانسی ئاماژە بەوە دەدات کە «ھیچ کەس گرینگی بە باڕب نادات.»<ref name="HollywoodLifeS2" /> شانۆن پێرسەر و چەند میدیایەک پاڵاوتنەکەی باڕب بۆ خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری میوان لە زنجیرەیەکی درامییان بە بەدەستھێنانی «دادپەروەری بۆ باڕب» دانا، کە دەریخست چەند بە باشی کەسایەتییەکەی پێشوازیی لێ کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etonline.com/awards/221503_exclusive_stranger_things_star_shannon_purser_reacts_to_first_emmy_nom/ |سەردێڕ=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Star Shannon Purser Reacts to First Emmy Nom and Finally Getting Justice for Barb |یەکەم=Jennifer |دوایین=Drysdale |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=[[Entertainment Tonight]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170714053708/http://www.etonline.com/awards/221503_exclusive_stranger_things_star_shannon_purser_reacts_to_first_emmy_nom/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/stranger-things-barb-emmy-nomination-justice |سەردێڕ=An Emmy Nomination Is Truly Justice for Barb |یەکەم=Laura |دوایین=Bradley |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|magazine=Vanity Fair |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170715095425/http://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/stranger-things-barb-emmy-nomination-justice |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/07/13/emmy-nominations-stranger-things-barb-aka-shannon-purser-gets-nod/475726001/ |سەردێڕ=#JusticeForBarb: ''Stranger Things'' Shannon Purser receives Emmy nomination |یەکەم=Erin |دوایین=Jensen |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=USA Today |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170714035452/https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/07/13/emmy-nominations-stranger-things-barb-aka-shannon-purser-gets-nod/475726001/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاریگەرییەکی تری زنجیرەکە زیادبوونی خواست بوو لەسەر [[وافڵ]]ی [[ئێگۆ]]، چونکە خواردنی دڵخوازی ئیلێڤنن و لە چەند ئەڵقەیەکدا دەردەکەون، و بە خستنەڕوویەکی زنجیرەکە بینراون.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://time.com/4464257/national-waffle-day-stranger-things-eggo/ |سەردێڕ=Why Eleven From Stranger Things Is the Perfect National Waffle Day Mascot |یەکەم=Ashely |دوایین=Hoffman |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|magazine=Time |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170128123438/http://time.com/4464257/national-waffle-day-stranger-things-eggo/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆمپانیای کێلۆگ]] ئێگۆ بەرھەم دەھێنێت و پێش بڵاوبوونەوەی وەرزی یەکەم بەشێک نەبوو لە زنجیرەکە، بەڵام کاریگەرییەکەی زنجیرەکەیان بینی. ئەوان بانگەوازی کلاسیکی ١٩٨٠کان بەردەست خست بۆ نێتفلیکس تا لە بەرھەمی تایبەتیی [[سووپەر بۆوڵ ئێڵ ئای]]دا بەکاربھێنن، و دەیانەوێت کە زیاتر تێکەڵ بن لە بانگەشەی ھاوبەش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://adage.com/article/special-report-super-bowl/eggo-turns-stranger-things-role-free-super-bowl-spot/307879/ |سەردێڕ=Eggo's Role In 'Stranger Things' Turns Into Free Super Bowl Mention With More To Come |یەکەم=Garrett |دوایین=Sloane |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Advertising Age |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215121100/http://adage.com/article/special-report-super-bowl/eggo-turns-stranger-things-role-free-super-bowl-spot/307879/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆکا-کۆلا]]یش وەشانێکی دیاریکراوی [[نیو کۆک]]ی بەرھەمھێنا (کە بۆ یەکەم جار لە ١٩٨٥ بڵاوکرایەوە) تا لەگەڵ وەرزی سێیەمی زنجیرەکە بگونجێت، کە لە ١٩٨٥دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnn.com/2019/05/21/business/new-coke-stranger-things/index.html |سەردێڕ=Coca-Cola is bringing back New Coke in honor of 'Stranger Things' |یەکەم=Danielle |دوایین=Weiner-Bronner |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=[[سی ئێن ئێن|CNN]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190521150114/https://www.cnn.com/2019/05/21/business/new-coke-stranger-things/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === مشتومڕەکان === لە نیسانی ٢٠١٨دا، چارلی کێسلەری فیلمساز دادخوازییەکی دژی برایانی دەفەر پێشکەش کرد بە دادگا، وتی کە براکان بیرۆکەی کورتە فیلمی ''مۆنتاوک''ی ئەویان دزیوە، کە پێشەکییەکی ھاوشێوەی کوڕێکی ونبوو، بنکەیەکی سەربازیی نزیک کە تاقیکردنەوەی ئەوجیھانییانە دەکەن، و دڕندەیەک لە گەردوونێکی ترەوەی تێدایە. چارلی کێسلەر فیلمەکەی دەرھێنا و لە [[فێستیڤاڵی فیلمی نێودەوڵەتیی ھامپتۆنس]]ی ٢٠١٢ پەخش کرا. لە [[فێستیڤاڵی فیلمی تریبێکا]] ٢٠١٤دا، بیرۆکەی فیلمەکەی بە برایانی دەفەر وت و دواتر «دەق، بیرۆکەکان، چیرۆک و فیلمەکەی» بەخشییە ئەوان بۆ بیرۆکەی فیلمێکی گەورەتر کە ناوی نابوو ''پڕۆژەی مۆنتاوک''. چارلی کێسلەر دژایەتی برایانی دەفەری کرد و وتی کە بیرۆکەکانیان بەکارھێناوە تا پێشەکیی ''شتە نامۆکان'' ببەن بەڕێوە و داوای سێ بەشی ئەو داھاتەی کردبوو کە لە زنجیرەکەوە پەیدایان کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-trial-split-two-phases-1204015 |سەردێڕ='Stranger Things' Trial Split Into Two Phases |یەکەم=Ashley |دوایین=Cullins |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423181928/https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-trial-split-two-phases-1204015 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/04/duffer-brothers-stranger-things-lawsuit-montauk-2012-short-film-1202357863/ |سەردێڕ=Duffer Brothers Accused Of Lifting 'Stranger Things' From 2012 Short Film |یەکەم=Greg |دوایین=Evans |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180404094551/http://deadline.com/2018/04/duffer-brothers-stranger-things-lawsuit-montauk-2012-short-film-1202357863/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزەری برایانی دەفەر لێدوانی ئەوەی دا کە ھەرگیز فیلمەکەی ئەویان نەبینیوە و ھەرگیز دەربارەیەوە قسەیان لەگەڵدا نەکردووە، و کەوا چارلی کێسلەر ھیچ یارمەتییەکی نەبووە لەسەر بیرۆکەی ''شتە نامۆکان''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/tv/la-et-stranger-things-lawsuit-20180404-story.html |سەردێڕ='Stranger Things' creators respond to lawsuit alleging they stole the idea for the hit sci-fi series |یەکەم=Alejandra |دوایین=Reyes-velarde |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=[[Los Angeles Times]]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180405024640/http://www.latimes.com/entertainment/tv/la-et-stranger-things-lawsuit-20180404-story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دادوەر کورتە دادگەرییەکەی برایانی دەفەری ڕەت کردەوە لە نیسانی ٢٠١٩، کە ڕێی بە داواکەی چارلی کێسلەر دا کە بچێتە پرۆسەی دادگاییکردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-creators-headed-trial-allegedly-stealing-idea-netflix-show-1202702 |سەردێڕ='Stranger Things' Creators Headed to Trial for Allegedly Stealing Idea for Netflix Series |یەکەم=Eriq |دوایین=Gardner |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190417213344/https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-creators-headed-trial-allegedly-stealing-idea-netflix-show-1202702 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ماوەیەکی کەم پێش دەستپێکردنی دادگاییکردنەکە لە ئایاری ٢٠١٩، چارلی کێسلەر دادخوازییەکەی کشاندەوە دوای بیستنی شایەد و بینینی چەند بەڵگەنامەیەکی ٢٠١٠ کە پیشانی دا کە برایانی دەفەر ئازادانە بیرۆکەی ''شتە نامۆکان''یان بۆ ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/05/stranger-things-plagiarism-lawsuit-duffer-brothers-ended-1202607681/ |سەردێڕ='Stranger Things' Plagiarism Suit Withdrawn By Plaintiff Just Before Trial |یەکەم١=Dominic |دوایین١=Patten |یەکەم٢=Dino-Ray |دوایین٢=Ramos |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190505223009/https://deadline.com/2019/05/stranger-things-plagiarism-lawsuit-duffer-brothers-ended-1202607681/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆژنامەوانان تێبینیی ئەوەیان کرد کە بیرۆکەی ڕووداوی سەرووسروشتی لە دەوروبەری مۆنتاوک بەھۆی ئەفسانەی شاریی [[پڕۆژەی مۆنتاوک]]ەوە سەری ھەڵداوە، کە بەھۆی کتێبی ١٩٩٢ی ''[[پڕۆژەی مۆنتاوک: تاقیکردنەوەکان لە کاتدا]]''وە بەناوبانگ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencealert.com/there-s-a-crazy-government-conspiracy-theory-that-inspired-stranger-things |یەکەم=Jason |دوایین=Guerrasio |سەردێڕ=This Is The Crazy Government Conspiracy Theory That Inspired 'Stranger Things' |وێبگە=sciencealert.com |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170129002241/http://www.sciencealert.com/there-s-a-crazy-government-conspiracy-theory-that-inspired-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/stranger-inspired-secret-government-experiments-article-1.2774525 |یەکەم=Jessica |دوایین=Schladebeck |سەردێڕ=A look at 'Stranger Things' and the secret government experiments that inspired it |newspaper=[[New York Daily News]] |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170706113834/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/stranger-inspired-secret-government-experiments-article-1.2774525 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Anderton |یەکەم١=Ethan |سەردێڕ='Stranger Things' Was Inspired By a Creepy, Supposedly Real Experiment Called The Montauk Project |ناونیشان=https://www.slashfilm.com/stranger-things-inspired-by-the-montauk-project/ |وێبگە=[[/Film]] |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160907141903/http://www.slashfilm.com/stranger-things-inspired-by-the-montauk-project/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠١٧دا، چەند دەزگایەکی ڕاگەیاندن وتاریان دەربارەی نامەیەکی ڕاوەستاندن بڵاوکردەوە کە پارێزەرێکی نێو نێتفلیکس ناردبووی بۆ بەڕێوەبەری مەیخانەیەکی ''شتە نامۆکان'' بابەتی لە [[شیکاگۆ]].<ref name="PopUpBarForbes">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fortune.com/2017/09/20/stranger-things-bar/ |سەردێڕ=Netflix Sends Cool Cease-and-Desist Letter |یەکەم=Jeff John |دوایین=Roberts |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180904011317/http://fortune.com/2017/09/20/stranger-things-bar/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dnainfo.com/chicago/20170918/logan-square/netflix-stops-blocks-stranger-things-bar-pop-up-cease-and-desist-end-date |سەردێڕ=Netflix Ends Unauthorized 'Stranger Things' Bar With A Super Classy Letter |یەکەم=Mina |دوایین=Bloom |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dnainfo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180502172129/https://www.dnainfo.com/chicago/20170918/logan-square/netflix-stops-blocks-stranger-things-bar-pop-up-cease-and-desist-end-date/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نامەکە ئاماژەی گاڵتەئامێزانەی سەر بە زنجیرەکەی تێدا بوو: «مەگەر لە سەرەوژێر بژیم»؛ «ئێمە تەواو وەک دکتۆر برێنەر مامەڵەتان لەگەڵ ناکەین»؛ «دێمەگۆرگن ھەمیشە ئەمەندە لێبوردە نییە». نامەکە بووە خاوەنی ستایش لەلایەن پارێزەرانی ترەوە بەھۆی دەستڕێکییەکەیەوە لە داوانەکردنی داخستنی دەستبەجێی مەیخانەکە، بەڵکو داواکردنی ئەوەی کە مەیخانەکە بە کراوەیی نەمێنێتەوە بەبێ ڕەزامەندیی نێتفلیکس.<ref name="PopUpBarForbes" /> === خەڵاتەکان === {{سەرەکی|پێڕستی خەڵات و پاڵاوتنەکانی شتە نامۆکان}} ''شتە نامۆکان'' بووەتە خاوەنی زۆر خەڵات و پاڵاوتن، کە پێکدێن لە دە پاڵاوتنی [[خەڵاتی ئێمی پڕایمتایم]] و چوار [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]] بۆ وەرزی دووەم. کاستی زنجیرەکە بوونەتە خاوەنی چەند خەڵاتێک: کاستی وەرزی یەکەم [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی]]یان بردووەتەوە، لە کاتێکدا ئەکتەرە سەرەکییەکانی زنجیرەکە، [[وینۆنا ڕایدەر]]، [[میڵی بۆبی بڕاون]]، و [[دەیڤد ھاربەر]] بوونەتە خاوەنی خەڵات و پاڵاوتنی جیاجیا. == میدیای تر == === ''سەروو شتە نامۆکان'' === [[پەڕگە:BeyondStrangerThingsLogo.png|upright|وێنۆک|لۆگۆی پاشبەرھەمەکە]] لەگەڵ بڵاوبوونەوەی وەرزی دووەمی زنجیرەکە، نێتفلیکس لەگەڵیدا ''سەروو شتە نامۆکان''یشی بڵاوکردەوە، [[پاشبەرھەم]]ێک کە لەلایەن [[جیم ڕاش]]ەوە پێشکەش کرابوو. میوانەکانی پاشبەرھەمەکە پێکھاتبوون لە کاست و کۆمەڵەی زنجیرەکە، کە برایانی دەفەر و ئەستێرەکانی زنجیرەکەی لەخۆ گرتبوو، بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پەرەسەندن و پشت دیمەنەکانی بەرھەمھێنان و ئەفسانەناسییە گەورەترەکەی. بە پێچەوانەی پاشبەرھەمەکانی تر کە لەلایەن [[ئێمبەسی ڕۆو (کۆمپانیای بەرھەمھێنان)|ئێمبەسی ڕۆو]]ە دروستکرابوون، وەک ''مردووی قسەکردوو'' ([[مردووی ڕۆیشتوو]]) و ''قسەی خراپ'' ([[گۆڕانی خراپ]])، ''سەروو شتە نامۆکان'' وا داندراوە کە دوای سەیرکردنی تەواوی وەرزی دووەم سەیر بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/stranger-things-aftershow-netflix-1202599810/ |سەردێڕ='Stranger Things' Aftershow to Launch on Netflix |یەکەم=Alex |دوایین=Stedman |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=October 26، 2017 |ڕێکەوتی سەردان=October 26، 2017 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171026155454/http://variety.com/2017/tv/news/stranger-things-aftershow-netflix-1202599810/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھیچ پاشبەرھەمێک بۆ وەرزی سێیەم دروست نەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=١١٤٥٤٣٤٥٨٥٤٧٣٤٠٠٨٣٣|بەکارھێنەر=ShawnLevyDirect |سەردێڕ=Not this year، sorry! |ڕێکەوت=July 1، 2019 |ڕێکەوتی سەردان=July 9، 2019}}</ref> {{Episode table |background=#9F0608 |overall= |title= |aux1= |aux2= |aux1T=میوانەکان |aux2T=میوانە ڤیدیۆیییەکان |airdate= |released=y |episodes= {{Episode list | EpisodeNumber = ١ | Title = سەرسووڕماو | Aux1 = [[شۆن لێڤی]]، [[برایانی دەفەر]]، [[فین وۆڵفھارد]]، و [[میڵی بۆبی بڕاون]] | Aux2 = [[دەیڤد ھاربەر]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٢ | Title = شێت بۆ ماکس | Aux1 = شۆن لێڤی، برایانی دەفەر، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]]، [[گەیتن ماتەرازۆ]]، و [[سەیدی سینک]] | Aux2 = ھیچکەس | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٣ | Title = پشتیوانە نەشیاوەکان | Aux1 = شۆن لێڤی، برایانی دەفەر، گەیتن ماتەرازۆ، و [[جۆو کیری]] | Aux2 = ھیچکەس | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٤ | Title = ڕاستی لە ھۆکینس | Aux1 = جۆو کیری، [[ناتالیا دایەر]]، [[چارلی ھیتن]]، و [[برێت گێڵمان]] | Aux2 = دەیڤد ھاربەر و [[شانۆن پێرسەر]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٥ | Title = یانەی ئەی ڤی | Aux1 = کەیڵەب مەگڵاکڵین، گەیتن ماتەرازۆ، [[نۆوا شناپ]]، ڕاندی ھەیڤنز، و [[بیڵ نای]] | Aux2 = [[شۆن ئاستن]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٦ | Title = پۆلە نوێیەکە | Aux1 = سەیدی سینک، برێت گێڵمان، [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]]، و [[لینەیا بێرتڵسن]] | Aux2 = شۆن ئاستن و [[پۆڵ ڕەیزەر]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٧ | Title = داخستنی دەروازەکە | Aux1 = شۆن لێڤی، برایانی دەفەر، میڵی بۆبی بڕاون، نۆوا شناپ، و ناتالیا دایەر | Aux2 = دەیڤد ھاربەر، شۆن ئاستن، و ئێدی سانگ | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} }} === کتێبە پێوەبەستراوەکان === [[پەنگوین ڕاندەم ھاوس]] ھاوبەشییەتی لەگەڵ نێتفلیکس کرد تا زنجیرە لە کتێب بڵاوبکەنەوە کە پەیوەندیدارن بە ''شتە نامۆکان''ەوە و لە کۆتایییەکانی ٢٠١٨دا دەستیان پێ کرد. ئەمانە پێکدێن لە ''چۆنییەتی زیندوو مانەوە لە جیھانێکی شتە نامۆکاندا''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How to Survive in a Stranger Things World (Stranger Things) |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/603836/how-to-survive-in-a-stranger-things-world-stranger-things-by-matthew-j-gilbert-illustrated-by-random-house/ |وێبگە=Penguin Random House |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175211/https://www.penguinrandomhouse.com/books/603836/how-to-survive-in-a-stranger-things-world-stranger-things-by-matthew-j-gilbert-illustrated-by-random-house/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کتێبێکی منداڵان کە لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە و کە پێشنیاری «ئامۆژگاری، پەند، و ئاگاداری» دەکات لە ''شتە نامۆکان''دا. ھەروەھا کتێبێکی پشت دیمەنەکانیان بڵاو کردەوە بە ناوی ''شتە نامۆکان: جیھانێکی سەرەوژێرکراو: دەستنامەی پشت دیمەنەکانی فەرمی''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: Worlds Turned Upside Down |ناونیشان=https://www.getunderlined.com/books/594961/stranger-things-worlds-turned-upside-down-by-gina-mcintyre/ |وێبگە=Get Underlined |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> (بڵاوکراوەی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨)، و دوو لە یەکی ''ساڵنامەی خوێندنگەی ناوەندیی ھۆکینس/ساڵنامەی خوێندنگەی ئامادەییی ھۆکینس'' (بڵاوکراوەی ٢٦ی ئازاری ٢٠١٩).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hawkins Middle School Yearbook/Hawkins High School Yearbook (Stranger Things) |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/606443/hawkins-middle-school-yearbookhawkins-high-school-yearbook-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/ |وێبگە=Penguin Random House |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191013015400/https://www.penguinrandomhouse.com/books/606443/hawkins-middle-school-yearbookhawkins-high-school-yearbook-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''خەیاڵەکان لە سەرەوژێرەوە: ھونەرنامەی شتە نامۆکان'' لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە<ref name="Artbook">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/607839/visions-from-the-upside-down-stranger-things-artbook-by-netflix/|سەردێڕ=Visions from the Upside Down: Stranger Things Artbook by Netflix: 9781984821126 &#124; PenguinRandomHouse.com: Books|وێبگە=PenguinRandomhouse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175207/https://www.penguinrandomhouse.com/books/607839/visions-from-the-upside-down-stranger-things-artbook-by-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ''تۆمارە نھێنییەکانی ویڵ بایەرز'' لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/606444/will-byers-secret-files-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/|سەردێڕ=Will Byers: Secret Files (Stranger Things) by Matthew J. Gilbert: 9781984894519 &#124; PenguinRandomHouse.com: Books|وێبگە=PenguinRandomhouse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175210/https://www.penguinrandomhouse.com/books/606444/will-byers-secret-files-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە چارەکی دووەمی ٢٠١٩دا، وەک بەشێک لە زنجیرەی سیلڤەر ئاڕکایڤ، [[ئۆبزێرڤ بوکس]]ی بڵاوکەرەوەی شانشینی یەکگرتوو کتێبێکی لەسەر وەرزی یەکەم بڵاوکردەوە کە لەلایەن نووسەر پۆوڵ دریسکۆڵەوە نووسرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://obversebooks.co.uk/product/04-stranger-one/|سەردێڕ=04 – Stranger Things: Season 1 &#124; Obverse Books|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190621122725/https://obversebooks.co.uk/product/04-stranger-one/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ڕۆمانەکان ==== ڕۆمانی ''ھۆشە گوماناوییەکان'' لەلایەن گوێندا بۆندەوە لە یەکەم وەرزدایە و سەرنج دەخاتە سەر تێری ئایڤزی دایکی ئیلێڤن و چالاکییەکانی لەگەڵ دکتۆر برێنەر لە تاقیگەی ھۆکینس لە ١٩٦٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/stranger-things-books-penguin-random-house-fall-debut-1202405836/ |سەردێڕ='Stranger Things' Books Set For Fall Debut From Penguin Random House |یەکەم=Greg |دوایین=Evans |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180609054314/https://deadline.com/2018/06/stranger-things-books-penguin-random-house-fall-debut-1202405836/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆمانەکە لە ٥ی شوباتی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، و پاش ماوەیەک ''تاریکی لە لێواری شاردا''ی بەدوادا ھات کە لەلایەن نووسەری [[نیوزیلاند]]ی [[ئادەم کریستۆفەر]] نووسرابوو لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٩. لە ''تاریکی لە لێواری شاردا''دا، کە دوای ڕووداوەکانی وەرزی دووەمە، ھۆپەر پەیوەندی لە نێوان وردەکارییەکانی ژیانی پێشووی لە نیویۆرک سیتی لە ١٩٧٠کان و ئیلێڤن دەدۆزێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: Darkness on the Edge of Town |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600224/stranger-things-darkness-on-the-edge-of-town-by-adam-christopher/ |وێبگە=Penguin Random House |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175206/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600224/stranger-things-darkness-on-the-edge-of-town-by-adam-christopher/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''ماکسی ھەڵاتوو''، ڕۆمانێکی پێگەیشتووی لاوانە لەلایەن برێنا یۆڤانۆف، لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، و باسی ژیانی سەرەتاییی ماکس مەیفیڵد دەکات لە سان دیێگۆ پێش ڕاگواستنیان بۆ ھۆکینس لە ١٩٨٤، ھەروەھا دووبارەگێڕانەوەی ڕووداوەکانی وەرزی دووەم لە ڕوانگەی ئەوەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/607770/stranger-things-runaway-max-by-brenna-yovanoff/|سەردێڕ=Stranger Things: Runaway Max by Brenna Yovanoff: 9781984895950 &#124; PenguinRandomHouse.com: Books|وێبگە=PenguinRandomhouse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175207/https://www.penguinrandomhouse.com/books/607770/stranger-things-runaway-max-by-brenna-yovanoff/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''ڕۆبنی سەرھەڵداو''، ڕۆمانێکی پێگەیشتووی لاوانە کە لەلایەن ئەی. ئاڕ. کاپێتاوە نووسرابوو، لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە، کە باسی ململانێکانی ڕۆبن بەکڵی دەکات لە پەسەندکردنی ناسنامەی خۆی پێش ڕووداوەکانی وەرزی سێیەم. ==== کۆمیکەکان ==== [[داڕک ھۆرس کۆمیکس]] بەشدارییەتییەکی لەگەڵ نێتفلیکس ڕاگەیاند بۆ «ھێڵێکی چاپکردنی فرەساڵی»ی چەند چیرۆکێک کە لە جیھانی ''شتە نامۆکان''دان. ناونیشانی سەرەتایی کورتەزنجیرەیەکی چوارچاپی بوو کە لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسرابوو و ھونەری نێوی لەلایەن ستێفانۆ مارتینۆوە کرابوو. چیرۆکەکە لە کاتی ڕووداوەکانی وەرزی یەکەمدا بوو و ڕوانگەی ویڵیشی تێدا بوو کاتێک ھێشتا لە سەرەوژێر گیری خواردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ |سەردێڕ=Dark Horse launches line of 'Stranger Things' comics |یەکەم=Christian |دوایین=Holub |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618205927/http://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەم چاپی کورتەزنجیرەکە لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-comic-book-trailer-explores-a-season-1-mystery-1146553 |سەردێڕ='Stranger Things' Comic Trailer Explores Season 1 Mystery |یەکەم=Graeme |دوایین=McMillan |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180925212419/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-comic-book-trailer-explores-a-season-1-mystery-1146553 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٤ی ئایاری ٢٠١٩دا، داڕک ھۆرس کۆمیکس کۆمیکێکی تایبەتی ''شتە نامۆکان''ی بڵاوکردەوە بۆ [[ڕۆژی کۆمیکی خۆڕایی]]. کۆمیکی ڕۆژی کۆمیکی خۆڕایی داڕک ھۆرسی ٢٠١٩ چیرۆکێکی ''شتە نامۆکان''ی تێدا بوو بە ناوی ''لێزانی کایەکە''، کە چەند ڕۆژێک دوای ڕووداوەکانی وەرزی یەکەم بوو. لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسرابوو و و لەلایەن ئیبراھیم موستەفاوە نەخش کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FREE COMIC BOOK DAY 2019 (GENERAL) |ناونیشان=https://digital.darkhorse.com/books/0f868ba77c7a4d4ab5cde71b4dc826b8/free-comic-book-day-2019-general |وێبگە=Dark Horse Digital |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190724093225/https://digital.darkhorse.com/books/0f868ba77c7a4d4ab5cde71b4dc826b8/free-comic-book-day-2019-general |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دووەم ناونیشانی ''شتە نامۆکان'' کورتەزنجیرەیەکی چواربەشیی ترە، کە دووبارە لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسراوە و ھونەری نێوی لەلایەن ئێدگار سالازارەوە بۆ کراوە، بە ناوی ''شتە نامۆکان: سیکس''. کۆمیکەکە سەرنج دەخاتە سەر یەکێک لە تاقیکردنەوەکانی پێش ئیلێڤن: کچێک بە ناوی فرانسین، کە توانای پێشبینیی ھەیە. یەکەم چاپ لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/books/2019/02/20/new-stranger-things-prequel-comic-elevens-fellow-test-subjects/ |سەردێڕ=New ''Stranger Things'' prequel comic will introduce one of Eleven's fellow test subjects — exclusive |یەکەم=Christian |دوایین=Holub |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190220184227/https://ew.com/books/2019/02/20/new-stranger-things-prequel-comic-elevens-fellow-test-subjects/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ڕۆمانی نیگاری|ڕۆمانێکی نیگاریی ڕەسەن]] کە لە زنجیرەکەوە وەرگیراوە بە ناوی ''شتە نامۆکان: کوڕە زۆمبییەکان'' لە ١٩ی شوباتی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. لەلایەن [[گرێگ پاک]]ەوە نووسرابوو، لەلایەن [[نەیت پیکۆس]]ی [[بلامبۆت]]ەوە پیتەکانی کێشرابووەوە، لەلایەن دان جاکسنەوە ڕەنگ کرابوو، و ھونەری بەرگیی لەلایەن ڕۆن چانەوە کرابوو. ڕۆمانەکە ٧٢ پەڕەیە و دوای وەرزی یەکەمە.<ref name="ZB">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto|سەردێڕ=Stranger Things: Zombie Boys TPB :: Profile :: Dark Horse Comics|وێبگە=www.darkhorse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175219/https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێیەم کورتەزنجیرەی کۆمیکی، ''شتە نامۆکان: بۆ نێو ئاگرەکە''، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دەستی پێ کرد. ھەروەھا بۆ چوار چاپ بەردەوام بوو، و پاشھاتی کورتەزنجیرەی ''سیکس''ە و پێش وەرزی سێیەمی زنجیرەکەیە. لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسراوە، لەلایەن ڕایەن کێڵییەوە بە پێنووس کێشراوە، و لەلایەن لێ بوو ئەندەروودەوە بە جەوھەر کێشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYCC 2019: DARK HORSE COMICS AND NETFLIX TO RELEASE THIRD STRANGER THINGS COMIC SERIES |ناونیشان=https://deadline.com/2018/11/daredevil-canceled-netflix-3-seasons-1202511521/ |وێبگە=Dark Horse |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics, Inc. |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181130020936/https://deadline.com/2018/11/daredevil-canceled-netflix-3-seasons-1202511521/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەن شۆتێکی تری ''شتە نامۆکان'' لە ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. لەلایەن گرێگ پاکەوە نووسرابوو و کەمێک دوای جەنگی مۆڵی ستارکۆرتە کە لە وەرزی سێیەمی زنجیرەکەدا پیشان دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CBD 2020 STRANGER THINGS & MINECRAFT |ناونیشان=https://freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |وێبگە=Free Comic Book Day |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200318005329/https://freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆمانێکی نیگاریی ڕەسەنی تری شتە نامۆکان، بە ناوی ''شتە نامۆکان: ملھوڕەکە''، لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. لەلایەن گرێگ پاکەوە نووسرابوو و لەلایەن ڤالێریا فاڤۆچیاوە نەخش کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: The Bully (Graphic Novel) By Greg Pak; Illustrated by Valeria Favoccia|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200326192845/https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠دا، ڕاگەیەندا کە [[ئای دی یوو پەبڵیشینگ]] و داڕک ھۆرس کورتەزنجیرەی ''شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان'' ھاوچاپ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Zub |یەکەم١=Jim |سەردێڕ=Stranger Things and Dungeons & Dragons Announced! |ناونیشان=http://www.jimzub.com/stranger-things-and-dungeons-dragons-announced/ |وێبگە=Zub Tales |بڵاوکەرەوە=Zub Tales |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200619104321/http://www.jimzub.com/stranger-things-and-dungeons-dragons-announced/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Johnston |یەکەم١=Rich |سەردێڕ=Now We Are Getting a Stranger Things & Dungeons & Dragons Comic |ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-dungeons-dragons-comic/ |وێبگە=Bleeding Cool |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Bleeding Cool |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200619104216/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-dungeons-dragons-comic/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کورتەزنجیرەیەکی چوارەم لە داڕک ھۆرسەوە، بە ناوی ''شتە نامۆکان: کامپی زانستی'' لە ئەیلوولی ٢٠٢٠ دەستی پێ کرد. ئەویش ھەروەھا بۆ چوار چاپ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Johnston |یەکەم١=Rich |سەردێڕ=Stranger Things, Umbrella Academy, Dark Horse September 2020 Solicits |ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-umbrella-academy-dark-horse-september-2020-solicits/ |وێبگە=Bleeding Cool |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Bleeding Cool |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220123200119/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-umbrella-academy-dark-horse-september-2020-solicits/ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠دا، داڕک ھۆرس پێشھاتێکی وەن شۆتی ڕاگەیاند بە ناوی ''شتە نامۆکان: ھاڵۆوین لە ھۆکینس''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dwyer |یەکەم١=Theo |سەردێڕ=Stranger Things Prequel, Halloween in Hawkins, Coming This October |ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-prequel-halloween-in-hawkins-coming-this-october/ |وێبگە=Bleeding Cool |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Bleeding Cool |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200724181838/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-prequel-halloween-in-hawkins-coming-this-october/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێیەم ڕۆمانی نیگاری؛ ''شتە نامۆکان: ئێریکای مەزن!''؛ داندراوە تا لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاو ببێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-839/Stranger-Things-Erica-the-Great-TPB-Young-Adult|سەردێڕ=Stranger Things: Erica the Great TPB (Young Adult) :: Profile :: Dark Horse Comics |وێبگە=Dark Horse |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !چاپ !ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە !چیرۆک !ھونەر !ڕەنگەکان !بەرگ !کۆکراوە |- |colspan=7 style=background:#ff0001| |- |#١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #1 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-817/Stranger-Things-1 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190616134000/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-817/Stranger-Things-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |rowspan=9|جۆدی ھاوزەر |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ستێفانۆ مارتینۆ{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> کیت شامپەین |rowspan=4|لۆرێن ئاف |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}ڕافایەڵ ئالبوکوێرکوێ (جۆراوجۆر){{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆری وێنە){{ھن}}لی بێرمێخۆ (جۆراوجۆر){{ھن}}بێن ئۆلیڤەر (جۆراوجۆر){{ھن}}بابز تار (جۆراوجۆر){{ھن}}کلەیتن کرەین (جۆراوجۆر){{ھن}}لوسیۆ پاریلۆ (جۆراوجۆر){{ھن}}فرانسێسکۆ ماتینا (جۆراوجۆر){{ھن}}فابیۆ موون (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ڕێینۆڵدز (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان: لایەکەی تر'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٧ی ئایاری ٢٠١٨{{ھن}}{{ISBNT|9781506709765}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: The Other Side'' |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧٠٩٧٦٥|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |ساڵ=٢٠١٩}}</ref> |- |#٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-818/Stranger-Things-2 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006000956/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-818/Stranger-Things-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}ستیڤ مۆریس (جۆراوجۆر){{ھن}}گرێگ ڕوت (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |#٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #3 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-819/Stranger-Things-3 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006000954/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-819/Stranger-Things-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}گرزێگۆرز دۆمارادزکی (جۆراوجۆر){{ھن}}ماتیو تەیلەر (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |#٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #4 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-820/Stranger-Things-4 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006000953/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-820/Stranger-Things-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |January 2, 2019 |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}[[جێن بارتڵ]] (جۆراوجۆر){{ھن}}ئیتەن یەنگ (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠١٩ (گشتی) شتە نامۆکان/چەکوشی ڕەش (چیرۆکی شتە نامۆکان: ''لێزانی کایەکە'')<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FREE COMIC BOOK DAY 2019 (GENERAL) STRANGER THINGS/BLACK HAMMER |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3004-248/Free-Comic-Book-Day-2019-General-Stranger-Things-Black-Hammer |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626182950/https://www.darkhorse.com/Comics/3004-248/Free-Comic-Book-Day-2019-General-Stranger-Things-Black-Hammer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٨ی ئایاری ٢٠١٩ |ئیبراھیم موستەفا |تریۆنا فارێڵ |چون لۆ |لە بەردەستدا نییە |- |سیکس #١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #1 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-821/Stranger-Things-SIX-1 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221743/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-821/Stranger-Things-SIX-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٩ی ئایاری ٢٠١٩ |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ئێدگار سالازار{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> کیت شامپەین |rowspan=4|ماریسا لوویس |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر){{ھن}}دەیڤد ماک (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە){{ھن}}جێنی فریزن (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٢: سیکس'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩{{ھن}}{{ISBNT|9781506712321}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things Volume 2: SIX'' |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-834/Stranger-Things-Volume-2-SIX-TPB |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221739/https://www.darkhorse.com/Books/3002-834/Stranger-Things-Volume-2-SIX-TPB |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |سیکس #٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-822/Stranger-Things-SIX-2 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221740/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-822/Stranger-Things-SIX-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}ئی. ئێم. گیست (جۆراوجۆر){{ھن}}میشێلا دۆن (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |سیکس #٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #3 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-823/Stranger-Things-SIX-3 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221744/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-823/Stranger-Things-SIX-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٣١ی تەممووزی ٢٠١٩ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}کاسپەر ویجنگارد (جۆراوجۆر){{ھن}}تایڵەر کروک (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |سیکس #٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #4 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-824/Stranger-Things-SIX-4 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221739/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-824/Stranger-Things-SIX-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٨ی ئابی ٢٠١٩ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}کریستن وارد (جۆراوجۆر){{ھن}}جێن ڕێڤێنا (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |کوڕە زۆمبییەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: ZOMBIE BOYS TPB |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174733/https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |گرێگ پاک |ڤالێریا فاڤۆچیا |دان جاکسن |ڕۆن چان |ڕۆمانی نیگاریی ڕەسەن {{ISBNT|9781506713090}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: ZOMBIE BOYS TPB |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174733/https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |بۆ نێو ئاگرەکە #١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: INTO THE FIRE #1 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-825/Stranger-Things-Into-the-Fire-1 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174928/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-825/Stranger-Things-Into-the-Fire-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |rowspan=4|جۆدی ھاوزەد |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ڕایەن کێڵی{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> لێ بوو ئەندەروود |rowspan=4|تریۆنا فارێڵ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}جێرێمی ویڵسن (جۆراوجۆر){{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٣: بۆ نێو ئاگرەکە'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠{{ھن}}{{ISBNT|9781506713083}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: Into the Fire (Graphic Novel)'' |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧١٣٠٨٣|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> |- |بۆ نێو ئاگرەکە #٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: Into the Fire #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-826/Stranger-Things-Into-the-Fire-2 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174520/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-826/Stranger-Things-Into-the-Fire-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |١٢ی شوباتی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}جۆناتان کەیس (جۆراوجۆر){{ھن}}کلەیر ڕۆی (جۆراوجۆر) |- |Into the Fire #٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: INTO THE FIRE #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-827/Stranger-Things-Into-the-Fire-3 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626175443/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-827/Stranger-Things-Into-the-Fire-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}ئێمیڵی پیەرسن (جۆراوجۆر){{ھن}}ئادەم گۆرھام (جۆراوجۆر) |- |بۆ نێو ئاگرەکە #٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: INTO THE FIRE #4 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-828/Stranger-Things-Into-the-Fire-4 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626175440/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-828/Stranger-Things-Into-the-Fire-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}ئیڤان کاگڵ (جۆراوجۆر){{ھن}}کێڵی مەککێرنەن (جۆراوجۆر) |- |ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠٢٠ (ھەموو تەمەنەکان) شتە نامۆکان/ماینکرافت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FREE COMIC BOOK DAY 2020 (ALL AGES) |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3006-484/Free-Comic-Book-Day-2020-All-Ages |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210317190910/https://www.darkhorse.com/Comics/3006-484/Free-Comic-Book-Day-2020-All-Ages-Stranger-Things-Minecraft |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٩ تەممووزی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FCBD 2020 STRANGER THINGS & MINECRAFT |ناونیشان=https://www.freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |وێبگە=Free Comic Book Day |بڵاوکەرەوە=Diamond Distributors |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200620182921/https://www.freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |rowspan=2|گرێگ پاک |گابریێڵا ئانتالی |rowspan=2|دان جاکسن |rowspan=2|ڕۆن چان |لە بەردەستدا نییە |- |ملھوڕەکە<ref name="penguinrandomhouse.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: The Bully (Graphic Novel) |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/ |وێبگە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200326192845/https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڤالێریا فاڤۆچیا |ڕۆمانی نیگاریی ڕەسەن {{ISBNT|9781506714530}}<ref name="penguinrandomhouse.com"/> |- |کامپی زانستی #١ |٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |rowspan=4|جۆدی ھاوزەر |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ئێدگار سالازار{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> کیت شامپەین |rowspan=4|ماریسا لوویس |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ {{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر){{ھن}}فرانسیسکۆ ڕوویز (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٤: کامپی زانستی'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٥ی ئایاری ٢٠٢٠{{ھن}}{{ISBNT|9781506715766}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: Science Camp (Graphic Novel)'' |ناونیشان=https://archive.org/details/sciencecamp0000hous |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧١٥٧٦٦|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |- |کامپی زانستی #٢ |٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}ئێریک نوویێن (جۆراوجۆر){{ھن}}تولا لۆتای<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: SCIENCE CAMP #2 (TULA LOTAY VARIAMT COVER) |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3003-414/Stranger-Things-Science-Camp-2-Tula-Lotay-Variant-Cover |وێبگە=Dark Horse Comics |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725193715/https://www.darkhorse.com/Comics/3003-414/Stranger-Things-Science-Camp-2-Tula-Lotay-Variant-Cover |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و/یان ڕاوڵ ئالێن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS SCIENCE CAMP #2 (OF 4) CVR B ALLEN |ناونیشان=https://previewsworld.com/Catalog/AUG200399 |وێبگە=Previews World |بڵاوکەرەوە=Diamond Distributors |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725191543/https://previewsworld.com/Catalog/AUG200399 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> (جۆراوجۆر) |- |کامپی زانستی #٣ |٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ {{ھن}} و ڕاوڵ ئالێن (جۆراوجۆر) {{ھن}} پیووس باک (جۆراوجۆر) |- |کامپی زانستی #٤ |٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ {{ھن}} سێباستیەن پیریز (جۆراوجۆر) {{ھن}} پیووس باک (جۆراوجۆر) |- |ھاڵۆوین لە ھۆکینس (وەن شۆتی تایبەتی ھاڵۆوین) |٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |مایکڵ مۆرێچی |تۆدۆر ھریستۆڤ |کریس ئۆ'ھاڵۆران |فرانسێسکۆ فرانکاڤیلا |لە بەردەستدا نییە |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان |٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |rowspan=4|جۆدی ھاوزەر {{ھن}} جیم زەب |rowspan=4|دیێگۆ گالیندۆ |rowspan=4| میشێڵ ئاساراساکرۆن |ئی. ئێم. گیست {{ھن}} دیێگۆ گالیندۆ (جۆراوجۆر) {{ھن}} ئانا دیتمەن (جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١{{ھن}}{{ISBNT|9781506721071}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things and Dungeons & Dragons (Graphic Novel)'' |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧٢١٠٧١|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |دوایین٢=Zub |یەکەم٢=Jim |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان #٢ |٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ئی. ئێم. گیست {{ھن}} ئانا دیتمەن (جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (جۆراوجۆر) {{ھن}} ماکس دەنباڕ (جۆراوجۆر) |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان #٣ |٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ئانا دیتمەن (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} تۆنی ئینفەیت (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} ئی. ئێم. گیست (بەرگ) |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان #٤ |١٧ی شوبات ٢٠٢١ |ئی. ئێم. گیست {{ھن}} ئانا دیتمەن (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} جێس تەیڵەر (بەرگی جۆراوجۆر) |- |گۆڕی یبوێن #١ |٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |rowspan=4|گرێگ پاک |rowspan=4|دیێگۆ گالیندۆ |rowspan=4|فرانسێسکۆ سێگالا |ماڕک ئاسپیناڵ {{ھن}} کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر) {{ھن}} دیێگۆ گالیندۆ (جۆراوجۆر) {{ھن}} ئیرڤین ڕۆدریگێز (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٥: گۆڕەکەی یبوێن'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢ {{ھن}}{{ISBNT|9781506725543}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: The Tomb of Ybwen (Graphic Novel)'' |ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٦٧٢-٥٥٤-٣|دوایین١=Pak |یەکەم١=Greg |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> |- |گۆڕی یبوێن #٢ |٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ماڕک ئاسپیناڵ {{ھن}} کاسپار وینگارد (جۆراوجۆر) {{ھن}} پیووس باک (جۆراوجۆر) {{ھن}} ڕافایێڵ سارمێنتۆ (جۆراوجۆر) |- |گۆڕی یبوێن #٣ |٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ماڕک ئاسپیناڵ Aspinall {{ھن}} بێن دیوی (جۆراوجۆر) {{ھن}} ئیتەن یەنگ (جۆراوجۆر) {{ھن}} تۆدۆر ھریستۆڤ (جۆراوجۆر) |- |گۆڕی یبوێن #٤ |٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ | |- |تایبەتی زستانی شتە نامۆکان (وەن شۆت) |٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |کریس ڕۆبێرسن |ئابێڵ |TBA |ستیڤ مۆریس {{ھن}} جۆناتان کەیس (جۆراوجۆر) |TBA |- |ئێریکای مەزن! <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Spry |یەکەم١=Jeff |سەردێڕ=EXCLUSIVE REVEAL: DARK HORSE EXPANDS STRANGER THINGS LINEUP WITH NEW COLLECTIONS, GRAPHIC NOVEL AND MORE |ناونیشان=https://www.syfy.com/syfywire/dark-horse-expands-stranger-things-publishing-lineup |وێبگە=Syfy Wire |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |گرێگ پاک {{ھن}} دانی لۆر |ڤالێریا فاڤۆچیا |دان جاکسن |ڕۆن چان |ڕۆمانی نیگاریی ڕەسەن {{ISBNT|9781506714547}} |- |کامچاتکا #١ |March 23, 2022 |rowspan=4|مایکڵ مۆرێچی |rowspan=4|تۆدۆر ھریستۆڤ |rowspan=4|دان جاکسن | |rowspan=4|TBA |- |کامچاتکا #٢ |لە دەوروبەری نیسانی ٢٠٢٢ | |- |کامچاتکا #٣ |لە دەوروبەری ئایاری ٢٠٢٢ | |- |کامچاتکا #٤ |لە دەوروبەری حوزەیرانی ٢٠٢٢ | |- |- |- |- |ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠٢٢ (گشتی) شتە نامۆکان/بوونەوەری ئاسمانیی نیشتەجێ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://www.syfy.com/syfy-wire/free-comic-book-day-more-than-40-titles-for-2022-from-marvel-dark-horse |ناونیشان=https://www.syfy.com/syfy-wire/free-comic-book-day-more-than-40-titles-for-2022-from-marvel-dark-horse |بڵاوکەرەوە=Syfy Wire}}</ref> |٧ی ئایاری ٢٠٢٢ |مایکڵ مۆرێچی |پیووس باک |دان جاکسن | |لە بەردەستدا نییە |- |} ==== چاپە کتێبخانەیییەکان ==== {| class="wikitable" |- ! ناونیشان !! کتێبی کۆکراوە !! ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە !! ئای ئێس بی ئێن |- | ''شتە نامۆکان: چاپی کتێبخانە بەرگی ١'' | ''شتە نامۆکان'' (ھەروەھا ناسراوە بە «لایەکەی تر») #١–٤{{ھن}}''شتە نامۆکان: کامپی زانستی'' #١–٤ | ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS LIBRARY EDITION VOLUME 1 HC |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3009-285/Stranger-Things-Library-Edition-Volume-1-HC |وێبگە=Dark Horse Comics |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | {{ISBNT|978-1-50672-762-2}} |- | ''شتە نامۆکان چاپی کتێبخانە بەرگی ٢'' | ''شتە نامۆکان: سیکس'' #١–٤{{ھن}}''شتە نامۆکان: بۆ نێو ئاگرەکە'' #١-٤ | ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS LIBRARY EDITION VOLUME 2 HC |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3009-286/Stranger-Things-Library-Edition-Volume-2-HC |وێبگە=Dark Horse Comics |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | {{ISBNT|978-1-50672-763-9}} |- |} === کایە سەرمێزەکان === [[ھازبرۆ]] کەرەستەی دەستپێکەری ''[[شوورە و ئەژدیھاکان]]''ی وەشانی شێواز ''شتە نامۆکان''ی ڕێگەپێدراوی بڵاوکردەوە لە ئایاری ٢٠١٩. کەرەستەکان، سەرەڕای لەخۆگرتنی کتێبی ڕێنوێنی، پەڕەی کەسایەتییەکان و زار، کامپەینی «ڕاو بۆ تێساڵایدرا»ی لەخۆ گرتبوو کە منداڵەکان دەیانکرد لە وەرزی یەکەمدا (کە بە نیازی ئەوەوە نووسراوە کە لە پێنووسی کەسایەتییەکەی ویڵ خۆیەوە ھاتبێت)، لەگەڵ پەیکەری بچکۆلەی دێمەگۆرگن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2019/02/13/stranger-things-dd-starter-set-release-date-preorder |سەردێڕ=Preorder This Awesome Stranger Things D&D Starter Set Right Now |یەکەم=Seth |دوایین=Macy |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=[[ئای جی ئێن|IGN]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190214002907/https://www.ign.com/articles/2019/02/13/stranger-things-dd-starter-set-release-date-preorder |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''[[جادوو: کۆبوونەوەکە]]'' زنجیرەیەک لە کارتی ''شتە نامۆکان'' تێدایە وەک بەشێک لە زنجیرەی «درۆزنە نھێنییەکە» تایبەتەکەی، و لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بڵاوکراوەیەوە.<ref name="verge beyond hawkin mtg">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.theverge.com/2021/6/9/22526144/stanger-things-4-magic-the-gathering-podcast-netflix-geeked-week | سەردێڕ = Stranger Things is getting a companion podcast and Magic: The Gathering cards | یەکەم = Andrew | دوایین= Webster | ڕێکەوت = ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١| ڕێکەوتی سەردان = ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش= [[The Verge]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nerdist.com/article/stranger-things-magic-cards-crossover/|سەردێڕ=STRANGER THINGS CARDS TURN MAGIC: THE GATHERING UPSIDE DOWN|یەکەم=Michael|دوایین=Walsh|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=[[Nerdist]]}}</ref> === کایە ڤیدیۆیییەکان === ==== کایە مۆبایلییەکان ==== نێتفلیکس و بۆونس ئێکس پی [[کایەکردنی مۆبایل|کایەیەکی مۆبایل]]ی خۆڕاییی پێوەبەستراویان بۆ ''شتە نامۆکان'' پەرەپێدا، کە بۆ ئامێرەکانی [[ئای ئۆ ئێس]] و [[ئەندرۆید]] بڵاوبوویەوە لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. کایەکە شێوازی [[ھونەری پیکسڵ|پیکسڵی شێوە ڕابردوو]] بەکار دەھێنێت، ھاوشێوەی کایەکانی [[سووپەر نێنتێندۆ ئینتەرتەیمنت سیستەم]]. کایەکە بەکەمی لە چیرۆکی ''شتە نامۆکان''ەوە وەرگیراوە دوای وەرزی یەکەم. کایەزان بە سەرۆکی پۆلیس جیم ھۆپەر دەست پێ دەکات و بە شوێن کوڕە ونبووەکاندا دەگەڕێت. کاتێک ئەم کەسایەتییانە دەدۆزرێنەوە، دەتوانیت یارییان پێ بکەیت و توانای تایبەتییان ھەیە کە ڕێ بە کایەزان دەدەن بگەنە ناوچەی زیاتری کایەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2017/10/4/16418816/stranger-things-game-iphone-android |سەردێڕ=This Stranger Things mobile game will help prepare you for the Upside Down |یەکەم=Andrew |دوایین=Webster |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171004163616/https://www.theverge.com/2017/10/4/16418816/stranger-things-game-iphone-android |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurogamer.net/articles/2017-10-04-theres-an-official-stranger-things-video-game-and-it-looks-retro-cool |سەردێڕ=There's an official Stranger Things video game and it looks retro cool |یەکەم=Wesley |دوایین=Yin-Poole |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Eurogamer]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005051158/http://www.eurogamer.net/articles/2017-10-04-theres-an-official-stranger-things-video-game-and-it-looks-retro-cool |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆونس ئێکس پی کەمتر لە ساڵێکیان ھەبوو تا کایەکە تەواو بکەن. تیمەکە بڕیاریان دا کە کایەکە ھاوشێوەی ''[[ئەفسانەی زێلدا]]'' دروست بکەن چونکە «لێکچوویەکی تەواو بوو چونکە ھەردوو [''شتە نامۆکان'' و ''زێلدا''] دەربارەی گەڕان و دۆزینەوەن، و ھەندێک ڕازئامێزانەیە، کە لە کەشی زنجیرەکە دەوەشێتەوە،» بەپێی دەیڤ پۆتینگەری بەڕێوەبەری بۆونس ئێکس پی. نەخشەی ھۆکینس لە کایەکەدا لە نەخشەیەکی [[گووگڵ ستریت ڤیو]]ی جاکسن، جۆرجیاوە وەرگیراوە، ئەو شوێنەی زنجیرەکەی تێدا تۆمارکراوە. تاکوو کایەکە بە نھێنی بمێنێتەوە، بۆونس ئێکس پی ھیچ تاقیکەرەوەیەکیان نەگرت بۆ [[دڵنیابوونەوەی کوالیتی|دڵنیابوونەوە لە کوالیتی]]ی کایەکە، لە جیاتی ئەندامانی خێزانی تیمی دیزاین کایەکەیان کرد و بۆچوونی خۆیان بەخشی؛ ئەم پڕۆسەیە یارمەتیدەر بوو لە دروستکردنی دوو ئاستی سەختیی کایەکە.<ref name="GameDallasObserver" /> تەواوکردنی کایەکە گرتەیەکی ئەڵقەی یەکەمی وەرزی دووەمی زنجیرەکە دەبەخشێتە کایەزانان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/beating-the-stranger-things-game-reveals-this-neve/1100-6453794/ |سەردێڕ=Beating The Stranger Things Game Reveals This Never-Before-Seen Clip From Season 2 |یەکەم=Eddie |دوایین=Makuch |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[GameSpot]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005051118/https://www.gamespot.com/articles/beating-the-stranger-things-game-reveals-this-neve/1100-6453794/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کایەکە ٣{{nbsp}}ملیۆن جار دەبەزێندرابوو لە ھەفتەی یەکەمیدا، کە بەھۆیەوە بووە خاوەنی ستایشی ڕەخنەیی. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی وەرزی دووەم، نوێکردنەوەیەکی کایەکە ماکسی زیاد کرد وەک کەسایەتییەکی لە کایە ھاتوو، و بڵاوبوونەوەی بۆ [[تەلەڤیزیۆنی ئامازۆن فایەر]]، کە پشتیوانیی دەسکی دەکرد.<ref name="GameDallasObserver">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dallasobserver.com/arts/allen-studio-bonusxp-overcame-a-deadline-and-a-flood-to-make-the-stranger-things-game-10007482 |سەردێڕ=How an Allen Studio Won the Contract to Make the Top-Secret Stranger Things Game |دوایین=Gallagher |یەکەم=Danny |وێبگە=[[Dallas Observer]] |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107022922/http://www.dallasobserver.com/arts/allen-studio-bonusxp-overcame-a-deadline-and-a-flood-to-make-the-stranger-things-game-10007482 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کایەکە پاڵێورا بۆ «کایەی مۆبایل» لە [[١٤یەم خەڵاتەکانی کایەی ئەکادیمیای بەریتانی]].<ref name="BAFTA Games Awards">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mcvuk.com/business/hellblade-senuas-sacrifice-at-forefront-of-bafta-games-awards-nominations |سەردێڕ=Hellblade: Senua's Sacrifice at forefront of BAFTA Games Awards nominations |دوایین=deAlessandri |یەکەم=Marie |وێبگە=[[MCV (magazine)|MCV]] |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322101823/https://www.mcvuk.com/business/hellblade-senuas-sacrifice-at-forefront-of-bafta-games-awards-nominations |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="BAFTA Games Awards Winners">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.destructoid.com/bafta-names-what-remains-of-edith-finch-its-best-game-of-2017-498392.phtml |سەردێڕ=BAFTA names What Remains of Edith Finch its best game of 2017 |دوایین=Makedonski |یەکەم=Brett |ئیش=[[Destructoid]] |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20180413100831/https://www.destructoid.com/bafta-names-what-remains-of-edith-finch-its-best-game-of-2017-498392.phtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کایەیەکی تری مۆبایل لەلایەن بۆونس ئێکس پییەوە، ''شتە نامۆکان ٣: کایەکە''، ڕاگەیەندرا لە [[خەڵاتەکانی کایەی ٢٠١٨]]. وەک پێوەبەستراوێکی وەرزی سێیەمی ''شتە نامۆکان'' بڵاوکرایەوە، لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://arstechnica.com/gaming/2018/12/stranger-things-3-mobile-game-will-let-you-jump-into-new-hawkins-madness/ |سەردێڕ=Stranger Things 3 mobile game will let you jump into new Hawkins madness |یەکەم=Valentina |دوایین=Palladino |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=[[Ars Technica]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181207160154/https://arstechnica.com/gaming/2018/12/stranger-things-3-mobile-game-will-let-you-jump-into-new-hawkins-madness/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم کایەیە کایەیەکی [[گرافیکی ھاوئەندازەی کایەی ڤیدیۆیی|ھاوئەندازە]]ی ئاکشنە، کە تێیدا کایەزانان ڕێنوێنیی کەسایەتییە ھەڵبژێردراوەکانی زنجیرەکە دەکەن، کە پێکدێن لە جۆیس، جیم، ماکس، و ئیلێڤن، بە نێو چەند قۆناغێکی خۆراوجۆردا، بە شێوەی کایە کە لە ١٩٨٠کانەوە ئێلھامی بۆ ھاتووە. کایەکە شوێن چیرۆکی وەرزی سێیەم دەکەوێت، و بۆونس ئێکس پی و برایانی دەفەر چەند بەشێکی تری چیرۆکەکە پیشان دەدەن کە زنجیرەکە کاتی نەبووە بۆ دەرخستن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/stranger-things-3-the-game-plot-details-1203175106/ |سەردێڕ=How 'Stranger Things 3: The Game' Will Take Players Beyond the TV Show |یەکەم=Brian |دوایین=Crecente |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191231161558/https://variety.com/2019/tv/news/stranger-things-3-the-game-plot-details-1203175106/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="netflix ann" /> کایەکە بێجگە لە مۆبایل، بۆ [[کۆمپیوتەر]]، [[نینتێندۆ سویچ]]، [[پلەیستەیشن ٤]]، و [[ئێکسبۆکس وەن]]یش بڵاوبوویەوە. ھەردوو ئەم کایەی مۆبایلی ''شتە نامۆکان'' بەکارھێندرابوون بۆ دەستپێکردنی خزمەتگوزاریی کایەی ڤیدیۆییی نێتفلیکس بۆ بەرنامە مۆبایلییەکەی لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.polygon.com/22759722/netflix-games-on-android | سەردێڕ = Netflix officially has games now | یەکەم = Joshua | دوایین =Rivera |ڕێکەوت = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش= [[Polygon (website)|Polygon]]}}</ref> کایەیەکی مۆبایلیی تر، بە ناوی ''شتە نامۆکان''، لە پەرەسەندن دایە لەلایەن نێکست گەیمزەوە. [[کایەی ناوچە بنچینە|کایەیەکی ناوچە بنچینەیی]] دەبێت بە میکانیکی کایەی ڕۆڵگێڕان.<ref name="netflix ann">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/netflixs-e3-2019-game-news-includes-a-fortnite-cro/1100-6467758/ |سەردێڕ=Netflix's E3 2019 Game News Includes A Fortnite Crossover |یەکەم=Steve |دوایین=Watts |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[GameSpot]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190612213952/https://www.gamespot.com/articles/netflixs-e3-2019-game-news-includes-a-fortnite-cro/1100-6467758/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== کایەی پلەیستەیشن ڤی ئاڕ ==== [[سۆنی ئینتەراکتیڤ ئینتەرتەیمنت]] ڕایگەیاندووە کە کار لەسەر کایەیەکی تایبەت [[پلەیستەیشن ٤]] دەکەن، کە لە ''شتە نامۆکان''ەوە وەرگیراوە، بۆ لائامێری [[پلەیستەیشن ڤی ئاڕ]]ەکەیان. کۆمپانیاکە لەو وەختەوە تیزەرێکیان بڵاوکردووەتەوە کە تێیدا دیمەنەکانی گڵۆپەکانی کریسمس لەسەر دیوارێک پیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/ps4s-playstation-vr-getting-stranger-things-experi/1100-6454583/ |سەردێڕ=PS4's PlayStation VR Getting Stranger Things Experience, See A Teaser Here |یەکەم=Eddie |دوایین=Makuch |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201032042/https://www.gamespot.com/articles/ps4s-playstation-vr-getting-stranger-things-experi/1100-6454583/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== کۆمپیوتەر ==== کایەیەکی بێ بەڕێوەبردنی مافی دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە بۆ ویندۆز و ماک کە لە وەرزی سێیەمەوە وەرگیرابوو لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gog.com/game/stranger_things_3_the_game|سەردێڕ=Stranger Things 3: The Game|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=gog.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200414174112/https://www.gog.com/game/stranger_things_3_the_game|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== کایەی تێڵتەیڵی ھەڵوەشێندراوە ==== لە حوزەیرانی ٢٠١٨دا، نێتفلیکس پلانیان بۆ [[تێڵتەیڵ گەیمز]] ڕاگەیاند تا کایەیەکی زنجیرەییی سەرکێشی بەرھەم بھێنن، وەک بەشێک لە ھاوبەشێتییەکی گەورەتر کە ھەلی دەبوو بۆ زنجیرەی تێڵتەیڵی تر وەک [[فیلمی لە کایە ھاتوو]] لە نێتفلیکس. ھەرچۆنێک بێت، پڕۆژەکە ھەڵوەشێندرایەوە دوای ئەوەی تێڵتەیڵ زۆرینەی ستافەکەی دەرکرد لە ئەیلوولی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.techradar.com/news/netflix-to-add-games-to-its-service-including-stranger-things-and-minecraft |سەردێڕ=Exclusive: Netflix to add games to its service, including Minecraft: Story Mode |یەکەم=Nick |دوایین=Pino |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[TechRadar]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180613234210/https://www.techradar.com/news/netflix-to-add-games-to-its-service-including-stranger-things-and-minecraft |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnet.com/news/netflix-partners-with-telltale-games-for-interactive-adventures/ |سەردێڕ=No, Netflix isn't going to stream Minecraft video games |یەکەم١=Joan |دوایین١=Solsman |یەکەم٢=Lori |دوایین٢=Grunin |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[CNET]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180613234154/https://www.cnet.com/news/netflix-partners-with-telltale-games-for-interactive-adventures/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/09/24/business/telltale-video-games-layoffs.html |سەردێڕ=Telltale, Acclaimed Maker of Story-Based Video Games, Lays Off Most of Its Staff |یەکەم=Justin |دوایین=Bailey |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[The New York Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180924124613/https://www.nytimes.com/2018/09/24/business/telltale-video-games-layoffs.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.polygon.com/2018/9/24/17896054/netflix-stranger-things-telltale-game-update |سەردێڕ=Netflix to still produce Stranger Things game despite Telltale collapse |وێبگە=Polygon |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180930143734/https://www.polygon.com/2018/9/24/17896054/netflix-stranger-things-telltale-game-update |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/what-happened-with-telltale-games-heres-a-timeline/1100-6462046/ |سەردێڕ=What Happened With Telltale Games? Here's A Timeline Of Important Events |وێبگە=Gamespot |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181001182340/https://www.gamespot.com/articles/what-happened-with-telltale-games-heres-a-timeline/1100-6462046/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی پلانەکە بوویایە، کایەکە لە بەھاری ساڵی ١٩٨٥دا دەبوو، و ڕووداوەکانی وەرزی دووەم و وەرزی سێیەمی بە یەکەوە دەبەستەوە. تێڵتەیڵ کایەیەکی ئاوەڵیشی ڕاسپارد لە [[نایت سکوڵ ستودیۆ]]وە بە ناوی ''منداڵانی دراوسێ'' کە ڕێخۆشکەرێک دەبوو بۆ ناوەکەیان، بەڵام ئەمەش ھەڵوەشێندرایەوە بەھۆی داخرانی تێڵتەیڵەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2019/4/23/18510849/stranger-things-secret-games-telltale-studio-closed |سەردێڕ=A secret Stranger Things game died before it was even announced |یەکەم=Megan |دوایین=Farokhmanesh |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423135505/https://www.theverge.com/2019/4/23/18510849/stranger-things-secret-games-telltale-studio-closed |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === پۆدکاستەکان === لە تەممووزی ٢٠١٩دا، پۆدکاستێکی سێ ئەڵقەیی بە ناوی ''پشت دیمەنەکان: شتە نامۆکان ٣''وە بڵاوبوویەوە، کە سەرنجی دەخستە سەر وەرزی سێیەمی زنجیرەکە. لەلایەن [[دان تابێرسکی]]یەوە پێشکەش کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bucksbaum |یەکەم١=Sydney |سەردێڕ=Behind the Scenes: Stranger Things 3 podcast reveals how puberty inspired the Mind Flayer's monster |ناونیشان=https://ew.com/tv/2019/07/25/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcast-mind-flayer-episode/ |وێبگە=Entertainment Weekly |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Freeman |یەکەم١=Lancer |سەردێڕ=Behind The Scenes: Stranger Things 3 - Podcasts To Listen To |ناونیشان=https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to |وێبگە=Primal Stream Media |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220211194853/https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bucksbaum |یەکەم١=Sydney |سەردێڕ=Behind the Scenes: Stranger Things 3 podcast reveals secrets about Robin, Erica, Hopper, and more |ناونیشان=https://ew.com/tv/2019/07/19/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcast-episode-2/ |وێبگە=Entertainment Weekly |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> پۆدکاستێکی شەش ئەڵقەییی لەوەپێش نووسراوی ئاوەڵی ڕۆمانی ''ڕۆبنی سەرھەڵداو''، بە ناوی ''ڕۆبنی سەرھەڵداو: زیندوومانەوە لە ھۆکینس''، لە ناوەڕاستی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Can’t Get Enough Of Stranger Things’ Robin Buckley? There’s A New Podcast For You |یەکەم١=Chloe |سەردێڕ=Can't Get Enough Of Stranger Things' Robin Buckley? There's A New Podcast For You |ناونیشان=https://www.bustle.com/entertainment/stranger-things-maya-hawke-podcast-launch-netflix |وێبگە=Bustle |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> [[مایا ھۆک|مایا ھاوک]] دووبارە ڕۆڵی ڕۆبن دەگێڕێتەوە، [[شۆن ماھیر]] ڕۆڵی مامۆستای دڵخوازی ڕۆبن بەڕێز ھاوزەر دەگێڕێت، و [[ڵۆرن شیپن]] کاری نووسین و دەرھێنانی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rebel Robin: Surviving Hawkins |ناونیشان=https://www.listennotes.com/podcasts/rebel-robin-surviving-hawkins-netflix-HnC5yXIiDqs/ |وێبگە=Listen Notes |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> === باخچە بابەتییەکان === لە ٢٠١٨ و ٢٠١٩دا، [[باخچە و سەیرانگەکانی یوونیڤێرساڵ]] [[سەرنجڕاکێشەرە خێوییەکان (دەستکرد)|ھەزارەڕێ]]یان دانا لە [[ھاڵۆوین ھۆڕۆر نایتز]] لە باخچە بابەتییەکانی [[یوونیڤێرساڵ ستودیۆز ھۆڵیوود]] و [[سەیرانگەی یوونیڤێرساڵی ئۆرلاندۆ]] کە لە ''شتە نامۆکان''ەوە وەرگیرابوون، ھەروەھا [[یوونیڤێرساڵ ستودیۆز سینگاپور]]یش سەرنجڕاکێشێکی ''شتە نامۆکان'' بابەتیان ھەبوو بۆ وەرزی ٢٠١٨. === ھیتر === [[لێگۆ]] سێتێکی ''شتە نامۆکان''ی بە ناوی «سەرەوژێر»ەوە بڵاوکردەوە، کە لە وەشانێکی ماڵی بایەرزەکانەوە وەرگیرابوو لەگەڵ ھاوشێوەکەی لە سەرەوژێردا، لە ئایاری ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2019/5/14/18623977/stranger-things-amazing-lego-set-takes-the-upside-down-literally |سەردێڕ=Stranger Things' amazing Lego set takes the Upside Down literally |یەکەم=Sean |دوایین=Hollister |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190515013148/https://www.theverge.com/2019/5/14/18623977/stranger-things-amazing-lego-set-takes-the-upside-down-literally |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.lego.com/en-my/aboutus/news/2019/may/something-strange-is-going-on-as-the-town-of-hawkins-indiana-arrives-in-lego-brick-form |سەردێڕ= Something strange is going on... - as the town of Hawkins, Indiana arrives in LEGO® brick form |نووسەر= Lego Group |ڕێکەوت= ١٥ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە= Lego.com |بڵاوکەرەوە= Lego |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200626093520/https://www.lego.com/en-my/aboutus/news/2019/may/something-strange-is-going-on-as-the-town-of-hawkins-indiana-arrives-in-lego-brick-form |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Farshtey|یەکەم١=Gregory|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TAr0DwAAQBAJ&q=lego+overwatch&pg=PT234|سەردێڕ=LEGO® Minifigure A Visual History New Edition|دوایین٢=Lipkowitz|یەکەم٢=Daniel|دوایین٣=Hugo|یەکەم٣=Simon|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Dorling Kindersley Limited|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٤١-٥٠٢٠٢-٠|پەڕەکان=٢٣٣|زمان=en}}</ref> لە ٢٠٢٠دا، سێتی سەرەوژێر خەڵاتی «کایەی ساڵ» و «کایەی تایبەتی ساڵ»ی وەرگرت لەلایەن [[تۆی ئەسۆسییەشن]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 TOTY Winners|ناونیشان=https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4|وێبگە=The Toy Association|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203072544/https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نێتفلیکس ھاوبەشێتیی لەگەڵ [[ئێپیک گەیمز]] کرد تا چەند شتێکی ''شتە نامۆکان'' وەک جوانەمەنی زیاد بکەن بۆ ''[[فۆڕتنایت]]'' لە چەند ھەفتەیەکی پێش پەخشکردنی وەرزی سێیەم.<ref name="netflix ann" /> ناوەڕۆکی ''شتە نامۆکان'' لە داگرتن ھاتوو بۆ کایەی ڤی ئاڕی ''فەیس یۆر فییەرس''یش بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Face Your Fears' Brings the Supernatural World of 'Stranger Things' to Gear VR |ناونیشان=https://www.oculus.com/blog/face-your-fears-brings-the-supernatural-world-of-stranger-things-to-gear-vr/?locale=en_US |وێبگە=Oculus Blog |بڵاوکەرەوە=Oculus Blog |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200818073636/https://www.oculus.com/blog/face-your-fears-brings-the-supernatural-world-of-stranger-things-to-gear-vr/?locale=en_US |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Stranger Things' Comes to Gear VR in Latest 'Face Your Fears' Update, Face the Demogorgan |ناونیشان=https://www.roadtovr.com/stranger-things-comes-gear-vr-latest-face-fears-update-face-demogorgan/ |وێبگە=Road to VR |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Road to VR |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830191922/https://www.roadtovr.com/stranger-things-comes-gear-vr-latest-face-fears-update-face-demogorgan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Workman |یەکەم١=Robert |سەردێڕ='Face Your Fears' Gets Free 'Stranger Things' DLC From Creators of 'Left 4 Dead' |ناونیشان=https://comicbook.com/gaming/2017/10/31/stranger-things-virtual-reality-netflix-oculus-face-your-fears/ |وێبگە=Comic Book.com |بڵاوکەرەوە=Comic Book.com |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830191919/https://comicbook.com/gaming/2017/10/31/stranger-things-virtual-reality-netflix-oculus-face-your-fears/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نوێکردنەوەی ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ی کایەی ناھاوتای فرەکایەزانی ''[[دێد بای دەیڵایت]]''دا، دێمەگۆرگن زیاد کرا وەک یەکێک لە بکوژەکان، لەگەڵ زیندووماوەکان کە لە نانسی و ستیڤەوە وەرگیرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.polygon.com/2019/8/19/20812070/stranger-things-dead-by-daylight-nancy-wheeler-steve-harrington-demogorgon-chapter |سەردێڕ=Stranger Things is coming to Dead by Daylight in a new update |یەکەم١=Cass |دوایین١=Marshall |یەکەم٢=Palmer |دوایین٢=Haasch |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ئیش=[[Polygon (website)|Polygon]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819145254/https://www.polygon.com/2019/8/19/20812070/stranger-things-dead-by-daylight-nancy-wheeler-steve-harrington-demogorgon-chapter |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئۆتۆمبێل و جوانەمەنیی ''شتە نامۆکان'' بابەت زیاد کران بۆ ''[[ڕۆکێت لیگ]]'' بۆ ئاھەنگی [[ھاوڵۆوین]]ی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.shacknews.com/article/114413/stranger-things-coming-to-rocket-league-haunted-hallows-event |سەردێڕ=Stranger Things coming to Rocket League Haunted Hallows Event |یەکەم=Ozzie |دوایین=Mejia |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش=[[Shacknews]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191009183045/https://www.shacknews.com/article/114413/stranger-things-coming-to-rocket-league-haunted-hallows-event |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[دەیڤد سیسیڵین]]ی ئەندامی کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دۆخی نەتەوەی لە کاتی سەرۆکایەتیی [[دۆناڵد ترامپ]] بە ''شتە نامۆکان'' بەراورد کرد لە لێدوانێکی لە کۆنگرێسدا لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٧دا، بە بەکارھێنانی تابلۆیەک کە «شتە ترامپەکان»ی لەسەر نووسرابوو لە ھەمان شێوەی تایتڵ کاردەکەی زنجیرەکە و وتنی «وەک کەسایەتییە سەرەکییەکانی ''شتە نامۆکان''، ئێمە ئێستا لە سەرەوژێردا گیرمان خواردووە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/02/17/congressman-compares-trump-administration-upside-down-stranger-things/98037136/ |سەردێڕ=Congressman compares Trump administration to 'Upside Down' in 'Stranger Things' |یەکەم=Mary |دوایین=Bowerman |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[USA Today]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217162111/http://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/02/17/congressman-compares-trump-administration-upside-down-stranger-things/98037136/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک بەشێک لە بڵاوبوونەوەی لە نێتفلیکس لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٩دا، کاستی وەشانی دووبارەدروستکراوەی ''[[شانۆگەریی ڕازئامێزی زانستی ٣٠٠٠]]'' تاکبێژییەکیان کرد لەسەر بەشی یەکەمی ئەڵقەی یەکەمی ''شتە نامۆکان'' دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2017/4/15/15308544/mystery-science-theater-3000-dunks-stranger-things |سەردێڕ=Mystery Science Theater 3000 perfectly dunks on Stranger Things |یەکەم=Megan |دوایین=Farokhmanesh |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170416044757/https://www.theverge.com/2017/4/15/15308544/mystery-science-theater-3000-dunks-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[گووگڵ]] «ستیکەر»ی [[ڕاستیی بەرزکراوە]]ی کەسایەتییەکانی ''شتە نامۆکان''ی بەکارھێنا تا تەکنەلۆجیای ئەی ئاڕ کۆرەکەی بخاتە ڕوو لەگەڵ ڕاگەیاندنی مۆبایلی [[پیکسڵ ٢]]ەکەی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2017/10/4/16403932/google-pixel-camera-augmented-reality-stickers-apps-arcore |سەردێڕ=Google is turning Stranger Things characters into adorable augmented reality stickers |یەکەم=Adi |دوایین=Robertson |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005041828/https://www.theverge.com/2017/10/4/16403932/google-pixel-camera-augmented-reality-stickers-apps-arcore |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''[[شەقامی سێسەمی]]'' لاساییکەرەوەیەکی شتە نامۆکانی دروست کرد کە شیاوی منداڵان بێت، بە ناوی ''بەشکردنی شتەکان''، کە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوبوویەوە؛ [[کووکی مۆنستەر]]ی تێدابوو وەک «کووکیگۆرگەن»، [[گرۆڤەر]] وەک لوکەس، [[ئێرنی (شەقامی سێسەمی)|ئێرنی]] وەک دەستن، چەند ئاماژەیەکی تێدابوو بۆ چیرۆکی وەرزی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/tv/2017/11/27/stranger-things-sesame-street-parody/ |سەردێڕ=Sesame Street parodies Stranger Things with Cookiegorgon |یەکەم=Maureen Lee |دوایین=Lenker |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171130220205/http://ew.com/tv/2017/11/27/stranger-things-sesame-street-parody/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەڵقەی «[[ماڵی سەرداری ترس]]»ی ''[[سیمپسۆنەکان]]''، کە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ پەخش کرا، بەشی ''شتە مەترسیدارەکان''ی تێدابوو، لاساییکەرەوەیەکی ''شتە نامۆکان''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/tv/simpsons-stranger-things-treehouse-of-horror-story.html |سەردێڕ='The Simpsons' will scare up a 'Stranger Things' parody for Episode 666 |یەکەم=Christi |دوایین=Carris |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[Los Angeles Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716030101/https://www.latimes.com/entertainment/tv/simpsons-stranger-things-treehouse-of-horror-story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پاسکیلە کلاسیکەکانی ١٩٨٠کانی کە لە زنجیرەکەدا بەکارھاتبوون چەند بڕێکی دیاریکراویان لێ بەرھەم ھات کە بەخێرایی فرۆشران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bicycling.com/bikes-gear/a28261842/stranger-things-bikes/|سەردێڕ=The Bicycles Behind Those Epic Escapes on 'Stranger Things'|یەکەم=Jessica|دوایین=Coulon|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Bicycling|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714093013/https://www.bicycling.com/bikes-gear/a28261842/stranger-things-bikes/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشھاتێکی درامیی دەنگی بە ناوی ''سەروو ھۆکینس'' کە [[مایا ھۆک|مایا ھاوکی]] تێدا دەبێت، کە دووبارە ڕۆڵی ڕۆبن دەگێڕێتەوە، لە شەش بەشدا بڵاو دەبێتەوە و لە حوزەیرانی ٢٠٢١ەوە دەست پێ دەکات.<ref name="verge beyond hawkin mtg"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{بەستەری پرۆژە خوشکەکان|d=Q19798734|q=شتە نامۆکان|m=no|mw=no|species=no|s=no|wikt=no|b=no|v=no|c=پۆل:شتە نامۆکان|n=no}} * {{Netflix title|80057281}} * {{IMDb title|tt4574334}} * {{IMDb title|tt7570990|سەروو شتە نامۆکان}} * [https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ شیکاری «ئینجیل نیشانبدە»ی برایانی دەفەر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180210180208/https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ |date=١٠ی شوباتی ٢٠١٨ }} لە سکرینکرافت {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:شتە نامۆکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی کێشەیان ھەیە لە پەراوێزەکاندا]] [[پۆل:زنجیرە دراما ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرەکان]] [[پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] [[پۆل:زنجیرە درامای وێبی ئەمریکی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]] [[پۆل:تاقیکردنەوەی مرۆڤ لە خەیاڵدا]] a7zytxkra03n71n2qo3kdto3tyeqb52 1580122 1580094 2026-05-02T09:02:42Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1580122 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنانەکانی تر|شتە نامۆکان}} {{وەسف|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی خەیاڵی زانستیی ترسناکی ئەمریکی}} {{Infobox television | name = شتە نامۆکان | image = Stranger Things logo.png | alt = | caption = لۆگۆی ''شتە نامۆکان'' | genre = {{Plainlist| * [[خەیاڵی زانستی]] * [[وێژەی ترسناک|ترسناک]] }} | creator = [[برایانی دەفەر]] | starring = {{Plainlist| * [[وینۆنا ڕایدەر]] * [[دەیڤد ھاربەر]] * [[فین وۆڵفھارد]] * [[میڵی بۆبی بڕاون]] * [[گەیتن ماتەرازۆ]] * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] * [[ناتالیا دایەر]] * [[چارلی ھیتن]] * [[کارا بوۆنۆ]] * [[ماتیو مۆدین]] * [[نۆوا شناپ]] * [[سەیدی سینک]] * [[جۆو کیری]] * [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]] * [[شۆن ئاستن]] * [[پۆڵ ڕەیزەر]] * [[مایا ھۆک|مایا ھاوک]] * [[پریا فێرگیوسن]] * [[برێت گێڵمان]] * [[جەیمی کامپبێڵ باوەر]] * [[ئێدواردۆ فڕانکۆ]] * [[جۆسێف کوین]] }} | composer = {{Plainlist| * [[سوورڤایڤ (باند)|مایکڵ ستێین]] * [[سوورڤایڤ (باند)|کایڵ دیکسن]] }} | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | num_seasons = ٣ | num_episodes = ٢٥ | list_episodes = پێڕستی ئەڵقەکانی شتە نامۆکان | executive_producer = {{Plainlist| * [[برایانی دەفەر]] * [[شۆن لێڤی]] * دان کۆھن * سیندی ھۆڵاند * براین ڕایت * مات تەنێڵ * کاڕڵ گاجدیوسێک * ئیان پاترسن }} | producer = | location = | cinematography = {{Plainlist| * تیم ئایڤز * تۆد کامبێڵ * ڵاکڵان میڵن * دەیڤد فڕانکۆ }} | editor = {{Plainlist| * دین زیمەرمان * کێڤن دی ڕۆس * نات فوڵەر * کاترین نارانجۆ }} | camera = | runtime = ٤٢–٧٧ خولەک | company = {{Plainlist| * [[٢١ لاپس ئینتەرتەیمنت]] * مەنکی ماسکار }} | distributor = [[نێتفلیکس|خزمەتگوزارییەکانی پەخشی نێتفلیکس]] | picture_format = {{Plainlist| * [[٤ کەی]] ([[تەلەڤیزیۆنی ڕوونیی زۆر بەرز|ڕوونیی زۆر بەرز]]) * [[مەودای جووڵاوی بەرز]] }} | audio_format = دۆڵبی دیجیتاڵ ٥٫١ | first_aired = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | last_aired = {{End date|ئێستا}} | website = https://www.netflix.com/title/80057281 | production_website = }} '''''شتە نامۆکان''''' زنجیرەیەکی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی ئەمریکییە کە لەلایەن [[برایانی دەفەر]]ەوە دروستکراوە و لە [[نێتفلیکس]] بڵاوکراوەتەوە. دووانەکە بەڕێوەبەری زنجیرەکەن و لەگەڵ [[شۆن لێڤی]] و [[دان کۆھن]] بەرھەمھێنەری جیبەجێکارن. زنجیرەکە لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ لە نێتفلیکس پەخشکرا. زنجیرەکە کەوتووەتە ساڵی ١٩٨٠کان لە شاری خەیاڵیی ھۆکینس، [[ئیندیانا]]، و [[شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] سەرنج دەخاتە سەر لێکۆڵینەوەی ونبوونی کوڕێکی منداڵ ([[ویڵ بایەرز]]) کە بە دوایدا ڕووداوی [[سەرووسروشتی]] لە دەوروبەری شارەکەدا ڕوودەدەن، وەک دەرکەوتنی کچێک ([[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]]) کە توانای [[دوورەجووڵاندن|دوورەجووڵێنیی]] ھەیە. زنجیرەکە خاوەنی [[کاستی پڕ ئەستێرە|کاستێکی پڕ ئەستێرە]]یە کە پێکدێن لە [[وینۆنا ڕایدەر]]، [[دەیڤد ھاربەر]]، [[فین وۆڵفھارد]]، [[میڵی بۆبی بڕاون]]، [[گەیتن ماتەرازۆ]]، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]]، [[نۆوا شناپ]]، [[سەیدی سینک]]، [[ناتالیا دایەر]]، [[چارلی ھیتن]]، [[جۆو کیری]]، [[کارا بوۆنۆ]]، و [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]]. برایانی دەفەر زنجیرەکەیان بەرھەمھێناوە بە تێکەڵەی ڕۆمانی لێکۆڵەریی درامی، لەگەڵ بابەتی سەرووسروشتی، کە بە ترسناک و خەیاڵی زانستی خراوەنتەڕوو، لەگەڵ ھەستی منداڵئاسا. برایانی دەفەر ئاماژەیان بە کولتووری بەناوبانگی ئەو سەدەیە داوە، ھەروەھا چەندین بابەت و ڕووی دەرھێنەرییان لە کارەکانی [[ستیڤن سپیڵبێرگ]]، [[جۆن کارپێنتەر]]، و [[ستیفن کینگ]]ەوە وەرگیراوە، ھەروەھا [[ئەنیمێ]] و [[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییەکان]]. بیرۆکەشیان لە تاقیکردنەوە سەیرەکان وەرگرتووە کە لە کاتی [[شەڕی سارد|جەنگی سارددا]] کراون، و [[بیردۆزی پلان]] و تاقیکردنەوەی نھێنیی حکوومەت. ''شتە نامۆکان'' سەرنجی خەڵکانێکی زۆری ڕاکێشاوە و ھەوادارێکی ئێجگار زۆری ھەیە لە سەرانسەری جیھاندا. زنجیرەکە بووەتە خاوەنی ستایش بۆ کەسایەتییەکانی، کەش، نواندن، ساوندتراک، دەرھێنان، نووسین، و ڕێزلێگرتنی لە فیلمەکانی ١٩٨٠کان. زنجیرەکە زۆر خەڵاتی بردووەتەوە و بۆ زۆر خەڵات پاڵێوراوە، کە پێکدێن لە ٣٩ پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]] (و بردنەوەی شەش دانەیان)، چوار پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]]، پاڵاوتنێک بۆ [[خەڵاتی ئەکادیمیی تەلەڤیزیۆنیی بەڕیتانی]]، دوو پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی دەرھێنەریی ئەمریکا]]، سێ پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی ڕێکخراوی نووسینەرانی ئەمریکا]]، و سێ پاڵاوتن بۆ [[خەڵاتی گرامی]]. [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتێکی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]] بردووەتەوە بۆ باشترین ڕۆڵ لە زنجیرەیەکی درامی، دوو [[خەڵاتی ڕێکخراوی فیلمی ئەمریکی]]، [[خەڵاتت ھەڵبژاردەی ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆن|خەڵاتێکی ھەڵبژاردەی ڕەخنەگرانی تەلەڤیزیۆن]]، و سێ [[خەڵاتی ھەڵبژاردەی خەڵکی]]. لە ئەیلوولی ٢٠١٩دا، زنجیرەکە نوێکرایەوە بۆ چوارەم وەرز. برایانی دەفەر وتویانە کە ''شتە نامۆکان'' ئەگەری تەواوبوونی ھەیە دوای وەرزی پێنجەمی. {{TOC limit|3}} == چیرۆک == ''شتە نامۆکان'' لە شاری خەیاڵیی ھۆکینس، [[ئیندیانا]]دایە، لە سەرەتای ١٩٨٠کان. تاقیگەی ھۆکینسی نێودەوڵەتی کە وا دیارە لێکۆڵینەوەی زانستی بۆ بەشی وزەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەکات، تاقیکردنەوەی نھێنی دەکەن لەسەر پارانۆرماڵ و [[سەرووسروشتی]]، کە بۆ تاقیکردنەوەکانیان مرۆڤ بەکاردەھێنن. بێئاگایانە، دەروازەیەکیان دروستکردووە بۆ گەردوونێکی تر، بە ناوی «سەرەوژێرە»وە. کارتێکردنی سەرەوژێر دەست دەکات بە تووشکردنی ھاووڵاتیانی ھۆکینس کە دەربارەی نازانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Rodney |دوایین=Ho |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ |سەردێڕ=New Netflix drama series ''Stranger Things'' to shoot in Atlanta |newspaper=[[The Atlanta Journal-Constitution]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160128052728/http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 |سەردێڕ=Netflix to premiere original series ''Montauk'' in 2016 |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924215113/http://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] لە تشرینی دووەمی ١٩٨٣ەوە دەست پێ دەکات، کاتێک [[ویڵ بایەرز]] لەلایەن بوونەوەرێکی سەرەوژێرەوە دەڕفێندرێت. دایکی، [[جۆیس بایەرز|جۆیس]]، و سەرۆکی پۆلیسی شارەکە، [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]]، دەگەڕێن بەدوای ویڵدا. لە ھەمان کاتدا، کچێکی منداڵ کە ھێزی دەروونیی ھەیە، بە ناوی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]]، لە تاقیگەکە ھەڵدێت و یارمەتیی ھاوڕێکانی ویڵ دەدات، [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک]]، [[دەستن ھێندرسن|دەستن]]، و لوکەس، لە ھەوڵی خۆیان لە دۆزینەوەی ویڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bustle.com/articles/172579-is-hawkins-a-real-town-stranger-things-will-make-you-nostalgic-for-these-other-80s-classics |سەردێڕ=Is Hawkins A Real Town? 'Stranger Things' Will Make You Nostalgic For These Other '80s Classics |یەکەم=Caitlin |دوایین=Gallagher |magazine=[[Bustle (magazine)|Bustle]] |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]] دوای ساڵێکە لە ڕووداوەکانی یەکەم وەرز، کە لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٤ەوە دەست پێ دەکات. ویڵ ڕزگارکراوە، بەڵام کەم کەس دەربارەی ڕووداوەکە دەزانن. کاتێک دەردەکەوێت کە ویڵ ھێشتا لەژێر کاریگەریی بوونەوەرەکانی سەرەوژێرە، ھاوڕێ و خێزانەکەی دەزانن کە ھەڕەشەیەکی گەورەتر لەسەر گەردوونەکەیانە لەلایەن سەرەوژێرەوە.<ref name="ew s2tease">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/tv/2017/02/09/stranger-things-2-exclusive-plot-revealed/ |سەردێڕ=Stranger Things season 2: Who's in danger? Who's new? The plot revealed! |یەکەم=Tim |دوایین=Stack |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> [[شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)|وەرزی سێیەم]] دوای چەند مانگێکە لە ڕووداوەکانی دووەم وەرز، چەند ڕۆژێک پێش ٤ی تەممووزی ١٩٨٥. مۆڵی ستارکۆرتی نوێ بووەتە سەرنجی سەرەکیی دانیشتووانی ھۆکینس، کە کاری کردووەتە سەر فرۆشگاکانی تر. ھۆپەر زۆر نیگەرانی پەیوەندییەکەی نێوان ئیلێڤن و مایکە و ھێشتا دەیەوێت بایەخ بە جۆیس بدات. نەزانراو بۆ شارەکە، تاقیگەیەکی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەتیی]] نھێنی لەژێر ستارکۆرت دەروازەیەک بۆ سەرەوژێر دەکاتەوە، کە ڕێگە بە بوونەوەرەکانی سەرەوژێر دەدات کە کۆنتڕۆڵی دانیشتووانی ھۆکینس بکەن، کە کارەساتێکی گەورەتر دروست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-first-season-3-details-revealed-1097178 |سەردێڕ='Stranger Things': First Season 3 Details Revealed |یەکەم=Katie |دوایین=Kilkenny |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/noah-schnapp-teases-stranger-things-season-3-1116433 |سەردێڕ=Noah Schnapp Teases 'Stranger Things' Season 3: "It's Very Different" |یەکەم=Clara |دوایین=McVey |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]]}}</ref> == کاست و کەسایەتییەکان == {{سەرەکی|پێڕستی کەساتییەکانی شتە نامۆکان}} [[پەڕگە:Stranger Things cast by Gage Skidmore.jpg|وێنۆک|[[برایانی دەفەر]]، [[شۆن لێڤی]] و کاستی سەرەکیی [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'']] لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ]]ی ٢٠١٧.]] * [[وینۆنا ڕایدەر]] بە ڕۆڵی [[جۆیس بایەرز]]،<ref name="June2015TVL">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ausiello |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Scoop: Winona Ryder to Headline Untitled Netflix Supernatural Thriller |ناونیشان=http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[TVLine]] |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دایکی ویڵ و جۆناتان بایەرز. ئەو لە لۆنی بایەرز جیابووەتەوە. لە وەرزی دووەمدا، ژوان دەبەستێت لەگەڵ ھاوپۆلی دواناوەندیی کۆنی، بۆب، تا مردنەکەی لە کۆتاییی وەرزەکەدا. ئەو و ھۆپەر پێ دەچێت کە ھەستیان بۆ یەکتری ھەبێت. * [[دەیڤد ھاربەر]] بە ڕۆڵی [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]]،<ref name="June2015TVL"/> سەرۆکی بنکەی پۆلیسی ھۆکینس. دوای مردنی کچە بچووکەکەی بەھۆی شێرپەنجەوە، ھۆپەر لە ھاوسەرەکەی جیا دەبێتەوە و ئالوودەی ئەلکھول دەبێت. لە ئەنجامدا زیاتر بەرپرسیارییەتی دەگرێتە خۆی، ڕزگارکردنی کوڕەکەی جۆیس و ھەڵگرتنەوەی ئیلێڤن وەک کچی خۆی. دەرخراوە کە ئەو و جۆیس ھەستیان بۆ یەکتری ھەبێت. * [[فین وۆڵفھارد]] بە ڕۆڵی [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک ویڵەر]]،<ref name="Aug2015Deadline">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> منداڵی دووەمی کارن و تێد ویڵەر، برای نانسی و ھۆڵی، و یەک لە سێ ھاوڕێکەی ویڵ بایەرز. ئەو قوتابییەکی وریا و زیرەکە و ئەمە بۆ ھاوڕێکانیشی ماوەتەوە. ئەو ھەستی ڕۆمانسیی پێکدەھێنێت لەگەڵ ئیلێڤندا. * [[میڵی بۆبی بڕاون]]<ref name="Aug2015Deadline"/> بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن / جەین ھۆپەر («ئێڵ»)]]، کچێکی منداڵ بە ھێزی مێشکی و وشەکارییەکی سنووردارەوە. ناوی ڕاستیی جەینە، و کچی بایۆلۆجیکیی تێری ئایڤزە. پاش ھەڵھاتن لە تاقیگەی ھۆکینس، کە تاقیکردنەوەی لەسەر دەکرا، دەبێت بە ھاوڕێی مایک، دەستن، و لوکەس. ئەو ھەستی ڕۆمانسی بۆ مایک پێکدەھێنێت. لە کۆتاییی وەرزی دووەم، ھۆپەر ئیلێڤن ھەڵدەگرێتەوە. لە وەرزی سێیەمدا ئەو و ھۆپەر زیاتر لێک نزیک دەبنەوە و ھۆپەر وەک کچی خۆی دای دەنێت. * [[گەیتن ماتەرازۆ]] بە ڕۆڵی [[دەستن ھێندرسن]]،<ref name="Aug2015Deadline"/> یەکێک لە ھاوڕێکانی ویڵ بایەرز. نەخۆشییەکەی، گەورەبوونی نائاساییی چۆڵەمەی کەللەیی، وای لێ دەکات کە بە زمانێکی فس بدوێت. لە وەرزی دووەمدا، شانازی بە ددانە تازەکانی پێشەوەی دەکات و حەز لە ماکس دەکات. لە وەرزی سێیەمدا، خۆشەویستێک پەیدا دەکات، سوزی (کە [[گابریێڵا پیزۆلۆ]] ڕۆڵی دەگێڕێت)، کە لە کامپی نۆو وێر دەیناسێت و یەک دیمەنیان پێکەوە ھەیە کە لە کۆتا ئەڵقەی وەرزی سێیەمدایە. * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] بە ڕۆڵی لوکەس سینکلەیر،<ref name="Aug2015Deadline"/> یەکێک لە ھاوڕێکانی ویڵ بایەرز. ئەو ڕقی لە ئیلێڤن دەبێتەوە بەڵام دواتر دەبێت بە ھاوڕێی. لە وەرزی دووەمدا، ئەویش حەزی لە ماکس کردووە کە لە وەرزی سێیەمدا دەبێت بە خۆشەویستی. * [[ناتالیا دایەر]] بە ڕۆڵی [[نانسی ویڵەر]]،<ref name="Aug2015Deadline"/> کچی کارن و تێد، و خوشکی گەورەی مایک و ھۆڵی. کۆششکەر و سەقامگیری یاسا، نانسی ڕوویەکی تری خۆی دەدۆزێتەوە لە کاتی لێکۆڵینەوە لە تاقیگەی ھۆکینس و مردنی ھاوڕێ نزیکەکەی باڕب. لە وەرزی ١–٢، ئەو خۆشەویستی ستیڤ ھارینگتنە، بەڵام لێی جیادەبێتەوە و دەبێتە خۆشەویستی جۆناتان بایەرز. * [[چارلی ھیتن]] بە ڕۆڵی جۆناتان بایەرز،<ref name="Aug2015Deadline"/> برا گەورەی ویڵ بایەرز و کوڕی جۆیس بایەرز. ئەو ھەرزەکارێکی بێدەنگە، قوتابییەکی دەرەکییە لە قوتابخانە، و خواستی بوون بە وێنەگرە. ئەو نزیکە لە براکەی و دایکییەوە، و دەبێتە خۆشەویستی نانسی ویڵەر. * [[کارا بوۆنۆ]] بە ڕۆڵی کارن ویڵەر،<ref name="BuonoCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |سەردێڕ=Cara Buono Joins Netflix's 'Stranger Things'; Dean Cain In 'Lady Dynamite' |یەکەم=Denise |دوایین=Petski |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> دایکی نانسی، مایک، و ھۆڵی. * [[ماتیو مۆدین]] بە ڕۆڵی ماڕتن برێنەر (وەرزی ١؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ٢)،<ref name="ModineCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |سەردێڕ=Netflix's 'Stranger Things' Adds Matthew Modine to Cast (Exclusive) |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=TheWrap |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> زاناکەی بەڕێوەبەری تاقیگەی ھۆکینس. ئەو و تیمەکەی بەدوای ئیلێڤندا دەگەڕێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T |سەردێڕ='Stranger Things' executive producer confirms a major character's fate |وێبگە=Business Insider |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171216201611/http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[نۆوا شناپ]] بە ڕۆڵی [[ویڵ بایەرز]] (وەرزی ٢–ئێستا؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ١)،<ref name="Aug2015Deadline"/> کوڕی جۆیس بایەرز و برا بچووکی جۆناتان بایەرز. ئەو لەلایەن بوونەوەرێکەوە دەگیرێت لە «سەرەوژێر»ەوە، گەردوونێکی تر کە لەلایەن تاقیگەی ھۆکینسەوە دۆزراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/06/stranger-things-trailer-netflix-winona-ryder-matthew-modine-1201769759/ |سەردێڕ='Stranger Things' Trailer: First Look At Netflix's Supernatural Drama Starring Winona Ryder & Matthew Modine |یەکەم=Erik |دوایین=Pedersen |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦}}</ref><ref name="S2Cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |سەردێڕ='Stranger Things' Netflix Series Adds Two New Regulars, Promotes Two For Season 2 |دوایین=Petski |یەکەم=Denise |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> * [[سەیدی سینک]] بە ڕۆڵی ماکس «ماکسین» مەیفیڵد (وەرزی ٢–ئێستا)، زڕخوشکی بچووکی بیڵی، و کچێکی کوڕانی کە سەرنجی ھەردوو لوکەس و دەستن ڕادەکێشێت، کە لە ئەنجامدا لوکەس ھەڵدەبژێرێت.<ref name="S2Cast"/> * [[جۆو کیری]] بە ڕۆڵی [[ستیڤ ھارینگتن]] (وەرزی ٢–ئێستا؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ١)، قوتابییەکی بەناوبانگی دواناوەندی و خۆشەویستی نانسی ویڵەر. کە جۆناتان بایەرز لەخۆی دووردەخاتەوە، بەڵام دواتر دەیکات بە ھاوڕێی خۆی. ئەو و نانسی دواتر جیادەبنەوە لە وەرزی دووەم.<ref name="KeeryAug2016">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |سەردێڕ=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Actor Joe Keery on Season 2, Steve's Hair and Justice for Barb |دوایین=Crossan |یەکەم=Ashley |وێبگە=Entertainment Tonight |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902082551/http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="S2Cast"/> * [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]] بە ڕۆڵی بیڵی ھارگرۆڤ (وەرزی ٢–٣)، زڕبرا گەورەکەی ماکس کە توندوتیژ و ئابڕووبەرە. ئەو بەرەنگاری ناوبانگی ستیڤ دەبێتەوە.<ref name="S2Cast"/> * [[شۆن ئاستن]] بە ڕۆڵی بۆب نیوبی (وەرزی ٢؛ میوان لە وەرزی ٣)، ھاوپۆلی پێشووی جۆیس و ھۆپەر کە ڕەیدیۆشاکی ھۆکینس بەڕێوە دەبات<ref name="AstinReiser">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-2-sean-astin-paul-reiser-1201911580/ |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Casts Sean Astin, Paul Reiser, Linnea Berthelsen |دوایین=Schwindt |یەکەم=Oriana |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> و خۆشەویستی جۆیسە، کە دەیخاتە پەسەندییەوە لەگەڵ ھۆپەر.<ref name="HollywoodLifeS2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ |سەردێڕ='Stranger Things' Season 2 Scoop: Sean Astin Playing Winona Ryder's 'Boyfriend' & More |دوایین=Longeretta |یەکەم=Emily |وێبگە=Hollywood Life |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170124153030/http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[پۆڵ ڕەیزەر]] بە ڕۆڵی سام ئۆوێنز (وەرزی ٢؛ میوان لە وەرزی ٣)، جێبەجێکارێکی بەشی وزەیە کە جێی برێنەر دەگرێتەوە وەک بەڕێوەبەر. ئەو کەللەڕەقە و بەستراوەتەوە بە لێکۆڵینەوەی زانستی، کە ھێستا ھاوتای دانیشتووانی ھۆکینسە.<ref name="AstinReiser"/> * [[مایا ھۆک|مایا ھاوک]] بە ڕۆڵی ڕۆبن بەکڵی (وەرزی ٣–ئێستا)، کچێکی «یاریدەدەر» کە لەگەڵ ستیڤ کار دەکات لە دۆندرمەفرۆشی مۆڵەکە.<ref name="FergusonHawkeS3"/> * [[پریا فێرگیوسن]] بە ڕۆڵی ئێریکا سینکلەیر (وەرزی ٣–ئێستا؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ٢)، خوشکە تەمەن دە ساڵانەکەی لوکەسە.<ref name="FergusonHawkeS3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/stranger-things-priah-ferguson-promoted-recurring-erica-maya-thurman-hawke-new-regular-season-3-netflix-series-1202308414/ |سەردێڕ='Stranger Things': Priah Ferguson Promoted, Maya Hawke Added As New Regular In Season 3 Of Netflix Series |دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180303000448/http://deadline.com/2018/03/stranger-things-priah-ferguson-promoted-recurring-erica-maya-thurman-hawke-new-regular-season-3-netflix-series-1202308414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> * [[برێت گێڵمان]] بە ڕۆڵی مورەی باومان (وەرزی ٤؛ ڕۆڵی پاڵپشت لە وەرزی ٢–٣)، دروستکەری [[بیردۆزی پلان]]، لێکۆڵەری تایبەت و ھاوڕێی کۆنی ھۆپەر. * [[جەیمی کامپبێڵ باوەر]] بە ڕۆڵی پیتەر باڵارد (وەرزی چوارەم)<ref name="New Season 4 Cast"/> * [[ئێدواردۆ فڕانکۆ]] بە ڕۆڵی ئارگایڵ (وەرزی چوارەم)<ref name="New Season 4 Cast"/> * [[جۆسێف کوین]] بە ڕۆڵی ئێدی مونسۆن (وەرزی چوارەم)<ref name="New Season 4 Cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2020/11/stranger-things-season-4-cast-additions-spoilers-details-hellfire-club-jamie-campbell-bower-eduardo-franco-tom-wlaschiha-sherman-augustus-mason-dye-nikola-djuricko-robert-englund-1234619384/|سەردێڕ='Stranger Things' Season 4 Cast Additions: Jamie Campbell Bower, Eduardo Franco & Joseph Quinn Join As Series Regulars; Tom Wlaschiha Among 5 Recurring|ئیش=Deadline Hollywood|یەکەم=Nellie|دوایین=Andreeva|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> == ئەڵقەکان == {{Series overview | released = y | allreleased = y | color1 = #771C23 | link1 = #وەرزی یەکەم (٢٠١٦) | episodes1 = ٨ | start1 = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | color2 = #A42C17 | link2 = #وەرزی دووەم (٢٠١٧) | episodes2 = ٩ | start2 = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | color3 = #171014 | link3 = #وەرزی سێیەم (٢٠١٩) | episodes3 = ٨ | start3 = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} | color4 = #265839 | link4 = #وەرزی چوارەم | linkR4 = <ref name="Deadline4Dates">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hayes |یەکەم١=Dade |سەردێڕ='Stranger Things' Renewed For Fifth And Final Season, Gets Premiere Dates For Split Season 4 As Duffer Brothers Tease Potential Spinoffs |ناونیشان=https://deadline.com/2022/02/stranger-things-renewed-season-5-final-season-4-premiere-date-1234935526/ |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> | episodes4 = ٩ | episodes4A = ٥ | start4A = {{Start date|٢٠٢٢|٥|٢٧}} | episodes4B = ٤ | start4B = {{End date|٢٠٢٢|٧|١}} }} === وەرزی یەکەم (٢٠١٦) === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)}} === وەرزی دووەم (٢٠١٧) === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)}} === وەرزی سێیەم (٢٠١٩) === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)}} === وەرزی چوارەم === {{سەرەکی|شتە نامۆکان (وەرزی چوارەم)}} {{:شتە نامۆکان (وەرزی چوارەم)}} == بەرھەمھێنان == === پەرەسەندن === {{multiple image | align = left | total_width = 250 | image1 = Ross Duffer by Gage Skidmore.jpg | width1 = 413 | height1 = 599 | alt1 = | caption1 = | image2 = Matt Duffer by Gage Skidmore.jpg | width2 = 476 | height2 = 599 | alt2 = | caption2 = | footer = ڕۆس (چەپ) و مات دەفەر، دروستکەرانی زنجیرەکە }} ''شتە نامۆکان'' لەلایەن مات و ڕۆس دەفەرەوە دروستکراوە، کە بە شێوەیەکی پیشەیی بە [[برایانی دەفەر]] ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.denofgeek.com/uk/tv/stranger-things/42240/netflixs-stranger-things-spoiler-free-review |سەردێڕ=Netflix's ''Stranger Things'' spoiler-free review |وێبگە=[[Den of Geek]] |یەکەم=Louisa |دوایین=Mellor |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160716122522/http://www.denofgeek.com/uk/tv/stranger-things/42240/netflixs-stranger-things-spoiler-free-review |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دووانەکە نووسین و بەرھەمھێنانی فیلمی ٢٠١٥ی ''[[شاراوە (فیلمی ٢٠١٥)|شاراوە]]''یان تەواو کردبوو، کە تێیدا ھەوڵی لاساییکردنەوەی شێوازی [[ئێم. نایت شامەلان]]یان دابوو. ھەرچۆنێک بێت، بەھۆی گۆڕانکارییەکان لە [[وارنەر برۆس.]]، دابەشکاری فیلمەکە، فیلمەکە بە شێوەیەکی فراوان بڵاو نەکرایەوە و برایانی دەفەر دوودڵ بوون لە داھاتوویان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/2017/08/the-duffer-brothers-upside-down-journey-to-stranger-things.html |سەردێڕ=Turned Upside Down |یەکەم=Adam |دوایین=Sternbergh |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=[[Vulture (magazine)|Vulture]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170822043532/http://www.vulture.com/2017/08/the-duffer-brothers-upside-down-journey-to-stranger-things.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ سەرسووڕمانیی خۆیان، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، [[دۆناڵد دێ ڵاین]]، پەیوەندیی پێوە کردن، کە سەرسام بوو بە دەقی ''شاراوە''، و ھەلی ئەوەی پێ بەخشین کە کار لەسەر ئەڵقەکانی ''[[وەیوارد پاینز]]'' بکەن لەپاڵ شامەلاندا. دوو براکە ئامۆژگاری دەکران لەلایەن شامەلانەوە لە کاتی بەرھەمھێنانی ئەڵقەکاندا، و ئەو کاتەی کە تەواو بوون، ھەستیانکرد کە ئامادەن تا زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی خۆیان بەرھەم بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/tv/features/stranger-things-creators-on-making-summers-biggest-tv-hit-w431735 |سەردێڕ='Stranger Things': How Two Brothers Created Summer's Biggest TV Hit |یەکەم=Kory |دوایین=Grow |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Rolling Stone]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170203150929/http://www.rollingstone.com/tv/features/stranger-things-creators-on-making-summers-biggest-tv-hit-w431735 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> برایانی دەفەر دەقێکیان ئامادەکرد{{کەی|date=تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}} کە لە بنەڕەتدا ھاوشێوەی ئەڵقەی یەکەمی زنجیرەکە بوو، لەگەڵ [[کتێبی بانگەشە|کتێبێکی بانگەشە]]ی ٢٠ لاپەڕەیی بۆ یارمەتیدانیان لە فرۆشتنی زنجیرەکە بە تۆڕێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/08/14/arts/television/stranger-things-netflix-duffer-brothers-interview.html |سەردێڕ=Matt and Ross Duffer Discuss 'Stranger Things,' a Nightmare on '80s Street |یەکەم=Finn |دوایین=Cohen |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[The New York Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170120090650/https://www.nytimes.com/2016/08/14/arts/television/stranger-things-netflix-duffer-brothers-interview.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چیرۆکەکەیان بە نزیکەی پانزە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbr.com/stranger-things-behind-the-scenes-secrets/ |سەردێڕ=16 Things You NEVER Knew About Stranger Things |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[Comic Book Resources]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423232605/https://www.cbr.com/stranger-things-behind-the-scenes-secrets/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[تەلەڤیزیۆنی کەیبڵ|تۆڕی کەیبڵ]] نیشاندا، کە ھەموویان دەقەکەیان ڕەت کردەوە چونکە ھەستیان دەکرد دەقێک کە تێیدا منداڵ کەسایەتیی سەرەکی بن کار ناکات، و داوایان دەکرد کە بیکەن بە زنجیرەیەکی منداڵان یان منداڵەکان واز لێ بێنن و سەرنج بخەنە سەر لێکۆڵینەوەکانی ھۆپەر لەسەر [[پارانۆڕماڵ]]. لە سەرەتای ٢٠١٥دا، [[دان کۆھن]]، جێگری سەرۆکی [[٢١ لاپس ئینتەرتەیمنت]]، دەقەکەی ھێنا بۆ ھاوکاری، [[شۆن لێڤی]]. ئەوان دوابەدوا برایانی دەفەریان بانگھێشتکرد بۆ نووسینگەکەیان و مافی زنجیرەکەیان کڕییەوە، و تەواوی مافی نووسەرییان بەخشییە براکان. دوای خوێندنەوەی ئەڵقەی یەکەم، خزمەتگوزاریی پەخشی [[نێتفلیکس]] تەواوی وەرزەکەی کڕی بە نرخێکی نەدرکێندراو؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Stranger Things': Shawn Levy on Directing Winona Ryder, Netflix's Viral Model |ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-1-shawn-levy-interview-winona-ryder-netflix-1201820811/ |یەکەم=Geoff |دوایین=Berkshire |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180815003252/https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-1-shawn-levy-interview-winona-ryder-netflix-1201820811/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەکە دوابەدوا ڕاگەیەندرا کە لە ٢٠١٦ بڵاودەبێتەوە لەلایەن نێتفلیکسەوە لە سەرەتاکانی نیسانی ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2015/digital/news/netflix-montauk-duffer-brothers-1201465182/ |سەردێڕ=Netflix Orders 'Montauk' Supernatural Drama Series from 'Wayward Pines' Duffer Twins |یەکەم=Todd |دوایین=Spangler |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170421070552/http://variety.com/2015/digital/news/netflix-montauk-duffer-brothers-1201465182/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر وتیان کە ئەو کاتەی کە بیرۆکەی زنجیرەکەیان دایە نێتفلیکس، خزمەتگوزارییەکە لەوەپێش بە پەخشە ڕەسەنەکانی تری ناسرابوو، وەک ''[[ماڵی کارتەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکی)|ماڵی کارتەکان]]'' و ''[[پرتەقاڵی ڕەشی نوێیە]]''، بە بەرھەمھێنەری ناسراو لە پشتیانەوە، و ئامادەبوون کە ھەلێک ببەخشنە بەرھەمھێنەرانی وەک ئەوان. براکان دەستیانکرد بە نووسینی زنجیرەکە و لێڤی و کۆھنیان وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار دانا بۆ دەستکردن بە ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان و وێنەگرتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |سەردێڕ=Netflix Orders Supernatural Drama Series From Matt & Ross Duffer, Shawn Levy |یەکەم=Nellie |دوایین=Andreeva |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150403122934/http://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{Quote box | quote = ''مۆنتاوک'' چیرۆکێکی پاڵەوانیی خەیاڵی زانستیی ترسناکی ھەشت کاتژمێرییە. دانراو لە ڵۆنگ ئایڵند لە ١٩٨٠ و ئیلھامکراو لەلایەن بەرھەمە سەرووسروشتییە ناسراوەکانی ئەو سەردەمە، ئێمە لاڕێکان دەبینین کە تێیدا ئاسایی بە نائاسایی شاد دەبێت… ''مۆنتاوک'' نامەیەکی خۆشەویستییە بۆ جیلی زێڕینی ستیڤن سپیڵبێرگ و ستیفن کینگ – ھاوسەرگیرییەکی درامای مرۆڤی و ترسی سەرووسروشتییە. | source =  — بیرۆکەی سەرەکیی برایانی دەفەر بۆ ''مۆنتاوک''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ |سەردێڕ=How to Sell Your TV Series the Stranger Things Way |دوایین=Miyamoto |یەکەم=Ken |ئیش=Screencraft |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180210180208/https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | width = 24em | align = right }} [[پەڕگە:Stranger_Things_Book_Cover_Original_Pitch.jpg|وێنۆک|left|بەرگی ئەو کتێبەی برایانی دەفەر دروستیانکرد بۆ فرۆشتنی ''مۆنتاوک''. بۆ ئەمە، ئیلھامیان لە بەرگی کتێبەکانی [[ستیفن کینگ]]ەوە وەرگرت، وەک ''[[ئاگردەستپێکەر (ڕۆمان)|ئاگردەستپێکەر]]''.]] زنجیرەکە لە سەرەتادا بە ''مۆنتاوک'' ناسرابوو. شوێن و کاتی لە [[مانتاوک، نیویۆرک]]ی ئەو کاتە و شوێنە نزیکەکانی [[ڵۆنگ ئایڵند]] بوو. مۆنتاوک دەستی وەردابووە ژمارەیەک لە [[بیردۆزی پلان]]ی ڕاستی کە پەیوەندییان بە [[پڕۆژەی مۆنتاوک|تاقیکردنەوەی نھینیی حکوومەتەوە ھەبوو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Netflix Orders Supernatural Drama Series From Matt & Ross Duffer, Shawn Levy |ناونیشان=https://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|یەکەم=Nellie |دوایین=Andreeva |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160926142903/http://deadline.com/2015/04/montauk-supernatural-series-netflix-matt-ross-duffer-shawn-levy-1201403265/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> براکان مۆنتاوکیان ھەڵبژارد چونکە پەیوەندیی زیاتری سپیڵبێرگی ھەبوو بە فیلمی ''[[دەمەکان (فیلم)|دەمەکان]]''ەوە، کە مۆنتاوک بەکارھاتبوو بۆ کات و شوێنی خەیاڵیی ئامیتی ئایڵند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |سەردێڕ=The Duffer Brothers Talk 'Stranger Things' Influences, 'It' Dreams and Netflix Phase 2 |یەکەم=Daniel |دوایین=Fienberg |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804031200/https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای بڕیاردان لە گۆڕینی چیرۆکی زنجیرەکە بۆ ئەوەی لە شاری خەیاڵیی ھۆکینسدا بێت لەجیاتی، براکان ھەستیانکرد کە ئێستا دەتوانن شت لە شارەکە بکەن، وەک کەرەنتینەکردنی، کە نەیانتوانی شوێنێکی ڕاستی بێننە پێش چاو. لەگەڵ گۆڕینی شوێنەکەی، پێویست بوو کە بیر لە ناوێکی نوێ بکەنەوە بۆ زنجیرەکە لەژێر ڕێنوێنیی تێد ساراندۆسی نێتفلیکس تا بتوانن بیخەبە بازاڕی گشتییەوە. براکان بە بەکارھێنانی کۆپییەکی ڕۆمانی ''[[ئاگردەستپێکەر (ڕۆمان)|ئاگردەستپێکەر]]''ی ستیفن کینگەوە دەستیان پێ کرد بۆ بایەخدان بە فۆنت و دەرکەوتنی ناونیشان، و پێڕستێکی درێژیان دروستکرد لە جێگرەوەی ڕێتێچوو. ''شتە نامۆکان'' لەبەرئەوە ھات چونکە ھاوشێوەی ڕۆمانێکی تری کینگ بوو، ''[[شتە پێویستەکان]]''، لەگەڵ ئەمەشدا مات وتی کە ھێشتا «دەمەقاڵێیەکی زۆریان کرد» لەسەر ئەم ناونیشانەی کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/07/inside-stranger-things-the-duffer-bros-on-how-they-made-the-tv-hit-of-the-summer.html |سەردێڕ=Inside 'Stranger Things': The Duffer Bros. on How They Made the TV Hit of the Summer |یەکەم=Melissa |دوایین=Leon |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Daily Beast]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170506153310/http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/07/inside-stranger-things-the-duffer-bros-on-how-they-made-the-tv-hit-of-the-summer.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ فرۆشتنی زنجیرەکە، برایانی دەفەر وێنە، دیمەن و مۆسیقایان نیشاندا لە فیلمە ناسراوەکانی ١٩٧٠کان و ١٩٨٠کان وەک ''[[ئی تی بوونەوەرە ئاسمانییەکە]]''، ''[[بەرکەوتنە نزیکەکان لە جۆری سێیەم]]''، ''[[تارمایی (فیلمی ١٩٨٢)|تارمایی]]''، ''[[ھێڵڕەیزەر]]''، ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]''، ''[[ئاگر دەسپێکەر (فیلم)|ئاگردەستپێکەر]]''، ''[[کابووسێک لە ئێڵم ستریت]]'' و ''[[دەمەکان (فیلم)|دەمەکان]]''، تا شێوەی زنجیرەکە جێگیر بکەن. === نووسین === بیرۆکەی ''شتە نامۆکان'' بەوە دەستی پێکرد کە براکان ھەستیان دەکرد کە دەیانتوانی کە بیرۆکەی فیلمی ٢٠١٣ی ''[[زیندانیکراوەکان (فیلمی ٢٠١٣)|زیندانیکراوەکان]]'' ببەن، سەرنجکردنەسەر ململانێ ئاکارییەکانی باوکێک کە پێیدا دەڕوات دوای ئەوەی کچەکەی دەڕفێندرێت، و فراوانکردنی بۆ ھەشت کاتژمێر یان زیاتر لە ڕێگایەکی تەلەڤیزیۆنیی بەزنجیرەکراو. کاتێک سەرنجیان دایە بەشی منداڵە ونبووەکەی چیرۆکەکە، ئەوان ویستیان کە بیرۆکەی «ھەستیاریی منداڵ ئاسا» بخەنەڕوو، و بیرۆکەی «دڕندەیەک کە مرۆڤ بخوات»یان ھات بە مێشکدا و یارییان پێکرد. براکان تێکەڵەی ئەم شتانەیان پێ «باشترین شت بوو». بۆ ناساندنی ئەم دڕندەیە بۆ نێو چیرۆکەکە، براکان «تاقیکردنەوە سەیروسەمەرەکانی کە خوێندبووماننەوە کە لە کاتی جەنگی سارددا ڕوویان دەدا»یان ڕەچاو کرد وەک [[پڕۆژەی ئێم کەی ئەڵترا]]، کە ڕێگایەکی پێ بەخشین تا بوونی دڕندەکەی لەسەر بنیات بنێن بە شێوەی زانستی لەجیاتی شتێکی ڕۆحی. ئەمە یارمەتیشی دان لە بڕیاردان لەسەر ساڵی ١٩٨٣ وەک سەردەمی ڕوودانی زنجیرەکە، چونکە ساڵێک پێش بڵاوبوونەوەی فیلمی ''[[بەرەبەیانی سوور]]'' بوو، کە سەرنجی دەدایە سەر بەدگومانیی جەنگی سارد. دوابەدوای ئەوە، توانیان کە ئیلھامە کەسییەکانیان بەکاربێنن کە لە ١٩٨٠کانەوە وەریان گرتبوو، سەدەکەی کە تێیدا لەدایکبووبوون، وەک بنەمای زنجیرەکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://frightfind.com/stranger-things-netflix-homage/ |سەردێڕ=Stranger Things is an Homage to the Greats |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=FrightFind |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180725112202/https://frightfind.com/stranger-things-netflix-homage/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دروستکردنی لە مەڵبەندی [[خەیاڵی زانستی]] و [[وێژەی ترسناک|ترس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2016/08/22/stranger-things-and-the-get-down-reviews |سەردێڕ=On Television: "Stranger Things" and "The Get Down" |یەکەم=Emily |دوایین=Nassbaum |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[The New Yorker]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170504080400/http://www.newyorker.com/magazine/2016/08/22/stranger-things-and-the-get-down-reviews |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کارتێکەرەکانی تر کە لەلایەن برایانی دەفەرەوە ئاماژەی پێ کرابێت پێکدێن لە: ڕۆمانەکانی [[ستیفن کینگ]]؛ فیلمەکانی کە لەلایەن [[ستیڤن سپیڵبێرگ]]، [[جۆن کارپێنتەر]]، [[وێس کرەیڤن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |سەردێڕ=The Duffer Brothers Talk 'Stranger Things' Influences, 'It' Dreams and Netflix Phase 2 |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804031200/https://www.hollywoodreporter.com/fien-print/duffer-brothers-talk-stranger-things-916180 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://screenertv.com/movies/stranger-things-stephen-king-steven-spielberg-cinematic-influences/ |سەردێڕ=The cinematic influences behind Netflix's 'Stranger Things' |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=ScreenerTV |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170216211133/http://screenertv.com/movies/stranger-things-stephen-king-steven-spielberg-cinematic-influences/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2016/07/13/how-netflixs-stranger-things-channels-steven-spielberg-john-carpenter-and-stephen-king/ |سەردێڕ=How Netflix's ''Stranger Things'' Channels Steven Spielberg, John Carpenter and Stephen King |یەکەم=Sarene |دوایین=Leeds |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180925120415/https://blogs.wsj.com/speakeasy/2016/07/13/how-netflixs-stranger-things-channels-steven-spielberg-john-carpenter-and-stephen-king/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[گویلمێرۆ دێل تێرۆ]]وە بەرھەمھێنراون؛ فیلمەکانی وەک ''[[جەنگی ئەستێرەکان]]''، ''[[بوونەوەری ئاسمانی (فیلم)|بوونەوەری ئاسمانی]]''، و ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]''؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/stranger-things-all-the-hidden-and-not-so-hidden-references-in-p/stand-by-me/ |سەردێڕ=Stranger Things: all the hidden (and not-so-hidden) movie, TV and book references |وێبگە=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170102082416/http://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/stranger-things-all-the-hidden-and-not-so-hidden-references-in-p/stand-by-me/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ئەنیمێ]] [[ژاپۆن]]ییەکانی وەک ''[[ئەکیرا (فیلمی ١٩٨٨)|ئەکیرا]]'' و ''[[ئێلفن درۆی کرد]]''؛ و چەند [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیێکی ڤیدیۆیی]] وەک ''[[سایلێنت ھیڵ]]''، ''[[سۆوڵز (زنجیرە)|داڕک سۆوڵز]]'' و ''[[دە ڵاست ئۆف ئەس]]''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yes, Stranger Things' Upside Down was totally inspired by Silent Hill |ناونیشان=https://www.gamesradar.com/yes-stranger-things-upside-down-was-totally-inspired-by-silent-hill/ |وێبگە=[[GamesRadar+]] |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191016060044/https://www.gamesradar.com/yes-stranger-things-upside-down-was-totally-inspired-by-silent-hill/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tilly |یەکەم=Chris |سەردێڕ=How Silent Hill, Dark Souls and The Last of Us Influenced Stranger Things |ناونیشان=https://uk.ign.com/articles/2016/08/26/how-silent-hill-dark-souls-and-the-last-of-us-influenced-stranger-things |ئیش=[[ئای جی ئێن|IGN]] |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191117124425/https://uk.ign.com/articles/2016/08/26/how-silent-hill-dark-souls-and-the-last-of-us-influenced-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر بڕواشیان وایە کە بە نامەبەستانە ئیلھامیان لە کاری ترەوە ھێنابێت، کە بریتین لە ''[[سەروو پەلکەزێڕینە ڕەشەکە]]'' و ''[[داریڵ]]''، کە لەلایەن بۆچوونی پێداچوونەوەی ھەوادارانەوە دۆزراونەتەوە. زۆرەھا وێبگە و بڵاوکەرەوە ئاماژەپێدانی تری کولتووری بەناوبانگیان لە زنجیرەکەدا دۆزیوەتەوە، بەتایبەتی ئاماژە بە کولتووری بەناوبانگی ١٩٨٠کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thewrap.com/stranger-things-21-80s-relics-weve-spotted-so-far-photos/ |سەردێڕ=''Stranger Things'': 21 '80s Relics We've Spotted So Far |یەکەم=Meriah |دوایین=Doty |وێبگە=[[TheWrap]] |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160728144426/http://www.thewrap.com/stranger-things-21-80s-relics-weve-spotted-so-far-photos/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vulture.com/2016/07/stranger-things-film-reference-glossary.html |سەردێڕ=A ''Stranger Things'' Glossary: Every Major Film Reference in the Show, From A–Z |دوایین=Tobias |یەکەم=Scott |وێبگە=[[Vulture.com]] |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160829005728/http://www.vulture.com/2016/07/stranger-things-film-reference-glossary.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ |سەردێڕ=Strange Influences: Our Favorite Movie References From ''Stranger Things'' |یەکەم=Tyree |دوایین=Kimber |وێبگە=Boomhowdy.com |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170118030052/http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.inverse.com/article/18481-netflix-stranger-things-80s-pop-culture-references-spielberg |سەردێڕ=Every '80s Pop Culture References in ''Stranger Things'' |یەکەم=Sean |دوایین=Hutchinson |وێبگە=[[Inverse (website)|Inverse]] |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416232524/https://www.inverse.com/article/18481-netflix-stranger-things-80s-pop-culture-references-spielberg |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ ھەبوونی نێتفلیکس وەک سەکۆ، برایانی دەفەر سنووردار نەکرابوون بە شێوەی ٢٢ ئەڵقەییی ئاسایی، و شێوە ھەشت ئەڵقەیییەکەیان ھەڵبژارد. نیگەران بوون لەوەی کە وەرزێکی ٢٢ ئەڵقەیی لەسەر تەلەڤیزیۆن «نیشاندانی چیرۆکێکی سینەمایی» ئەستەم دەکات بەو ئەڵقە زۆرانەوە. ھەشت ئەڵقە ڕێی پێدان کە کات ببەخشنە داڕشتنی کەسایەتییەکان لەپاڵ پەرەسەندی چیرۆکەکەدا؛ ئەگەر کاتی کەمتریان لەبەر دەستدا بوایە، دەبوایە پابەند بوونایە بە گێڕانەوەی فیلمێکی ترسناک لەو کاتەوەی کە دڕندەکە پێشوازی دەکرا و دەبوایە داڕشتنی کەساتییەکانیان پشتگوێ بخستایە. لە ھەشت ئەڵقەکەدا، براکان ھەوڵیاندا کە وەرزی یەکەم «وەک فیلمێکی گەورە نیشان بدەن» و ھەموو ھێڵە چیرۆکییە سەرەکییەکان تەواو بکەن تا «بینەران خۆشحاڵ بن»، بەڵام ئەوەندەیان بە وەڵام نەدراوەیی بەجێھێشت تا نیشانی بدەن کە «ئەفسانەناسییەکی گەورەتر ھەیە، و زۆر پرسیاری وەڵامنەدراوە ھەن لە کۆتاییدا»، شتێک کە دەتوانرێت بدۆزرێنەوە لە وەرزەکانی داھاتوودا ئەگەر نێتفلیکس بڕیاریدا کە وەرزی تر دروست بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-two-netflix-1201824880/ |سەردێڕ='Stranger Things' EPs on Season 2: 'We Could Explore It If Netflix Wanted To' |یەکەم=Debra |دوایین=Brinbaum |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215121637/http://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-season-two-netflix-1201824880/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەربارەی نووسینی کەسایەتییە منداڵەکان بۆ زنجیرەکە، برایانی دەفەر خۆیان بە دەرکراو دادەنا بەراورد بە قوتابییەکانی تر لە دواناوەندیدا و وەھا نووسینی مایک و ھاوڕێکانیان بە ئاسان زانی، بەتایبەتی باڕب. جۆیس لەسەر کەسایەتیی [[ڕێچارد دریفوس]]ی ڕۆی نیری ئیلھامی لێوە ھاتبوو لە ''[[بەریەککەوتنە نزیکەکان لە جۆری سێیەم]]''، چونکە «شێت و وێت دەردەکەوت» لەچاو کەسانی ترەوە کاتێک ھەوڵی دۆزینەوەی ویڵ دەدات. === ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان === [[پەڕگە:David Harbour by Gage Skidmore.jpg|وێنۆک|right|upright|برایانی دەفەر [[دەیڤد ھاربەر]]یان بۆ ڕۆڵی ھۆپەر ھەڵبژارد چونکە پێیان وابوو کە ئەمە ھەلی ئەوە تا کەسایەتییەکی سەرەکی بەرجەستە بکات.]] لە حوزەیرانی ٢٠١٥دا، ڕاگەیەندرا کە [[وینۆنا ڕایدەر]] و [[دەیڤد ھاربەر]] بەشداریی زنجیرەکەیان کردووە بە ڕۆڵی جۆیس و سەرۆکێکی پۆلیسی بێناو، یەک لەدوای یەک. دەرھێنەری ھەڵبژاردنی براکان، کارمێن کوبا، ڕایدەری پێشنیار کردبوو بۆ ڕۆڵی جۆیس، کە دووانەکە یەکسەر ھاوڕا بوون بەھۆی سەرکەوتووییی وینۆنا لە فیلمەکانی ١٩٨٠کاندا. لێڤی پێی وابوو کە وینۆنا دەیتوانی «بەسەر پێداگرییە ھەستییەکاندا سەر بکەوێت و ھێشتا چین و لای جیاوازی [جۆیس] بدۆزێتەوە». وینۆنا ستایشی ئەوەی کرد کە چەند داڕشتنێکی چیرۆکیی زنجیرەکە وای لێ دەکردن کە جۆیس وەک ئەوەی کە «مێشکی لەدەست دابێت، بەڵام لە ڕاستیدا بەدوای شتێکەوە بێت» بەرجەستە بکات، و بەرھەمھێنەرەکان باوەڕیان ھەبوو کە ئەو دەیتوانی ئەو ڕۆڵە قورسە بگێڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-winona-ryder-netflix-featurette-1201823414/ |سەردێڕ='Stranger Things': Winona Ryder Discusses First Major TV Role in Netflix Featurette |یەکەم=Lamarco |دوایین=McClendon |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211080727/http://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-winona-ryder-netflix-featurette-1201823414/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر پێشتر سەرنجیان لەسەر دەیڤد ھاربەر بوو، کە تا ''شتە نامۆکان'' بە شێوەیەکی سەرەکی ڕۆڵی بچووکتری ھەبوو وەک کەسایەتیی خراپەکار، و ھەستیان دەکرد کە ئەو «زۆر چاوەڕوان بووە بۆ ئەم دەرفەتە» تا کەسایەتییەکی سەرەکی بەرجەستە بکات، لە کاتێکدا دەیڤد خۆی بە دەقەکە و ھەلی بەرجەستەکردنی «کەسایەتییەکی شکاو، خەوشدار، و دژەپاڵەوان» ورووژابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/09/stranger-things-star-david-harbour-s-long-dark-road-to-leading-man.html |سەردێڕ='Stranger Things' Star David Harbour's Long, Dark Road to Leading Man |یەکەم=Matt |دوایین=Wilstein |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[The Daily Beast]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211075800/http://www.thedailybeast.com/articles/2016/08/09/stranger-things-star-david-harbour-s-long-dark-road-to-leading-man.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەڵبژاردنی تر دوای دوو مانگ بەردەوام بوو و [[فین وۆڵفھارد]] بە ڕۆڵی مایک، [[میڵی بۆبی بڕاون]] بە ڕۆڵێکی نادیار، [[گەیتن ماتەرازۆ]] بە ڕۆڵی دەستن، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] بە ڕۆڵی لوکەس، [[ناتالیا دایەر]] بە ڕۆڵی نانسی، و [[چارلی ھیتن]] بە ڕۆڵی جۆناتان ھەڵبژێردران. لە ئەیلوولی ٢٠١٥ [[کارا بوۆنۆ]] بەشداریی کاستەکەی کرد بە ڕۆڵی کارن، دوای مانگێک [[ماتیو مۆدین]] بە ڕۆڵی ماڕتن برێنەر بەشدار بوو. ئەکتەرەکانی تر کە ڕۆڵی پاڵپشتیان ھەیە پێکدێن لە [[نۆوا شناپ]] بە ڕۆڵی ویڵ، [[شانۆن پێرسەر]] بە ڕۆڵی باڕبرا «باڕب» ھۆڵاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |سەردێڕ=This 19-Year-Old Unknown Actress Just Became an '80s Cult Icon |دوایین=Coates |یەکەم=Tyler |ئیش=[[Esquire (magazine)|Esquire]] |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804030837/http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> [[جۆو کیری]] بە ڕۆڵی ستیڤ ھارینگتن، و [[ڕۆز پارتریج]] بە ڕۆڵی ڵۆنی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |سەردێڕ=Ross Patridge Joins cast of Stranger Things |دوایین=Petski |یەکەم=Denise |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160808105531/http://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> لە سەروو ئەوانی ترەوە. ئەکتەرەکانی کە بۆ ڕۆڵی منداڵەکان بەشدارییان دەکرد دێڕیان لە فیلمی ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]'' دەخوێندەوە. برایانی دەفەر مەزندەیان کرد کە بە نێو ھەزار ئەکتەری منداڵی جیاوازدا گەڕاون بۆ ڕۆڵەکان. وتیان کە وۆڵفھارد لەوەپێش «لێزان»ی فیلمەکانی سەردەمی ١٩٨٠کان بوو و بە ئاسانی ڕۆڵەکەی وەرگرت، لە کاتێکدا پێیان وابوو کە تاقیکردنەوەکەی ماتەرازۆ زیاتر جێی باوەڕ بوو بەراورد بە زۆر لە تۆماری تاقیکردنەوەکانی تر، و دوای یەکجار لە سەیرکردنی تۆماری تاقیکردنەوەکەی ھەڵیان بژارد. چونکە ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان یەکسەر دوای پەسەندکردنی زنجیرەکە لەلایەن نێتفلیکسەوە دەستی پێکرد، و پێش ئەوەی دەقەکەی تەواو کرابێت، ئەمە ڕێی بە بۆچوونی ھەندێک لە ئەکتەرەکان لەسەر ڕۆڵەکان دا کە ڕەنگ بداتەوە بەسەر دەقەکەدا. ھەڵبژاردنی ویڵ و ھاوڕێکانی دوای تەواوبوونی یەکەم دەق تەواو بوو، و دەقەکانی دوای ئەمە ڕوانگەی ئەم ئەکتەرانی تێ تێکەڵکرابوو. براکان وتیان کە مۆدین یارمەتییەکی بەرچاوی تەرخان کردبوو لەسەر کەسایەتیی دکتۆر برێنەر، کە زۆر ئامادەیان نەکردبوو چونکە بە قورسترین کەسایەتی دایاننابوو تا لەسەری بنووسن بەھۆی دەرکەوتنە کەمەکەی لەنێو چیرۆکەکەدا. === وێنەگرتن === [[پەڕگە:“Hawkins National Labs” also known as Emory University’s briarcliff campus. (28903314358).jpg|وێنۆک|left|دامەزراوەی تەندروستیی دەروونیی جۆرجیای زانکۆی ئیمۆریی پێشوو کە وەک تاقیگەی نێودەوڵەتیی ھۆکینس بەکارھێندرا.]] براکان دەیانویست کە لە دەوروبەری ناوچەی ڵۆنگ ئایڵند وێنەگرتنی زنجیرەکە بکەن تا ھاوشێوەی بیرۆکە سەرەتایییەکەی مۆنتاوک بێت. ھەرچۆنێک بێت، لەبەر ئەوەی وێنەگرتن داڕێژرابوو کە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ بکرێت، ئەستەم بوو بۆیان کە لە ڵۆنگ ئایڵند وێنەی بگرن بەھۆی کەشە ساردەکەیەوە، و کۆمپانیای بەھەمھێن دەستیانکرد بە گەڕانی ناوچەکانی نێو و دەوروبەری [[ئەتلانتا]]، جۆرجیا بۆ دۆزینەوەی شوێنی شیاوی تر. براکان، کە لە کاڕۆڵاینای باکوور گەورەبووبوون، زۆر شوێنیان دۆزییەوە لەو ناوچەیەدا کە منداڵییانی بیردەخستنەوە، و ھەستیانکرد کە ناوچەکە باش دەبێت لەگەڵ گۆڕانە چیرۆکییەکە بۆ شاری خەیاڵیی ھۆکینس، ئیندیانا. وێنەگرتنی وەرزی یەکەم لە تشرینی دووەمی ٢٠١٥ دەستی پێکرد و بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئەتلانتا، جۆرجیا وێنەی گیرابوو، و برایانی دەفەر و لێڤی جیاجیا کاری دەرھێنانی ئەڵقەکانیان کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Netflix's Atlanta Filmed 'Stranger Things' Looks Amazing |ناونیشان=http://www.projectcasting.com/news/tv/netflix-stranger-things-trailer |یەکەم=Jonathan |دوایین=A. |وێبگە=Project Casting |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160915205643/http://www.projectcasting.com/news/tv/netflix-stranger-things-trailer |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[جاکسن، جۆرجیا|جاکسن]] بووە بناعەی شاری خەیاڵیی ھۆکینس ئیندیانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://patch.com/georgia/dacula/new-netflix-show-stranger-things-films-georgia|سەردێڕ=New Netflix Show 'Stranger Things' Films in Georgia|دوایین=Gross|یەکەم=Dough|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=[[TheWrap]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160912115952/http://patch.com/georgia/dacula/new-netflix-show-stranger-things-films-georgia|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jacksonprogress-argus.com/local/stranger-things-shoots-on-jackson-square/article_df08f34b-9f0b-518c-bd5c-95f4d4dc878a.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ='Stranger Things' shoots on Jackson square |وێبگە=Jackson Progress-Argus |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903234204/https://www.jacksonprogress-argus.com/local/stranger-things-shoots-on-jackson-square/article_df08f34b-9f0b-518c-bd5c-95f4d4dc878a.html}}</ref> شوێنەکانی تری وێنەگرتن بریتی بوون لە [[دامەزراوەی تەندروستیی دەروونیی جۆرجیا]] وەک تاقیگەی نێودەوڵەتیی ھۆکینس، [[بێڵوود کواری]]، [[دواناوەندیی پاتریک ھێنری (ستۆکبریج، جۆرجیا)|دواناوەندیی پاتریک ھێنری]] لە [[ستۆکبریج، جۆرجیا]]، بۆ دیمەنەکانی قوتابخانەی ناوەندی و دواناوەندی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things's Filming Locations Are Just as Spooky in Real Life |ناونیشان=http://www.architecturaldigest.com/story/stranger-things-filming-locations-are-just-as-spooky-in-real-life |یەکەم=–Elizabeth |دوایین=Stamp |وێبگە=Architectural Digest |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160912183414/http://www.architecturaldigest.com/story/stranger-things-filming-locations-are-just-as-spooky-in-real-life |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشی پەروەردەی بەردەوامی زانکۆی ئیمۆری، [[شارەوانی]]ی پێشووی [[دەگڵەسڤیڵ، جۆرجیا]]، [[باخچەی ئەسپی نێونەتەوەییی جۆرجیا]] لە [[کۆنییەرس، جۆرجیا]]، دادگای سەلماندنی [[بەتس کەنتری، جۆرجیا]]، کتێبخانەی ئۆڵد ئیست پۆینت و یەکەم کڵێسای پیرۆزکردنی ئیست پۆینتی [[ئیست پۆینت، جۆرجیا]]، [[فایێتڤیڵ، جۆرجیا]]، باخچەی [[ستۆن ماونتن]]، [[پالمێتۆ، جۆرجیا]]، و [[وینستن، جۆرجیا]]. کاری سێت لە سکرین جێم ستوودیۆس کرا لە ئەتلانتا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://deepsouthmag.com/2016/07/28/georgia-locations-for-netflixs-stranger-things/ |سەردێڕ=Georgia Locations for Netflix's 'Stranger Things' |وێبگە=Deep South Mag |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226153555/http://deepsouthmag.com/2016/07/28/georgia-locations-for-netflixs-stranger-things/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و زنجیرەکە بە کامێرایەکی [[کۆمپانیای کامێرای سینەماییی ڕێد دیجیتاڵ|ڕێد]] دراگۆن تۆمارکرا. وێنەگرتنی وەرزی یەکەم لە سەرەتاکانی ٢٠١٦ کۆتاییی ھات. دوای تەواوبوونی وێنەگرتنی وەرزی سێیەم، بەرھەمھێنەران بیرۆکەی ھێشتنەوەی سێتی مۆڵی ستارکۆرت وەک ناوچەیەکی ھەمیشەیییان ڕەچاو کرد کە ھەواداران بتوانن سەردانی بکەن، بەڵام لە کۆتاییدا دژی بڕیاریاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Stranger Things' dismantling what's left of Starcourt Mall at Gwinnett Place Mall|ناونیشان=https://www.ajc.com/blog/radiotvtalk/stranger-things-dismantling-what-left-starcourt-mall-gwinnett-place-mall/hSRCwr6a7VjKwR7BSZtvBN/|وێبگە=ajc.com|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200121114214/https://www.ajc.com/blog/radiotvtalk/stranger-things-dismantling-what-left-starcourt-mall-gwinnett-place-mall/hSRCwr6a7VjKwR7BSZtvBN/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی چوارەمی ''شتە نامۆکان'' چاوەڕوان دەکرێت کە لە ھەشت ئەڵقە پێکھاتبێت، و یەکەم ئەڵقە بە ناوی «بەشی یەکەم: یانەی ھێڵفایەر»ەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.ign.com/articles/2019/11/07/stranger-things-title-revealed-for-fourth-seasons-first-episode | سەردێڕ = Stranger Things: Title Revealed for Fourth Season's First Episode | یەکەم = Adam | دوایین = Bankhurst | ڕێکەوت = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= [[ئای جی ئێن|IGN]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20191107022413/https://www.ign.com/articles/2019/11/07/stranger-things-title-revealed-for-fourth-seasons-first-episode | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وێنەگرتنی وەرزەکە وا دانرابوو کە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دەستپێبکات و لە ئابی ھەمان ساڵ کۆتاییی پێ بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://tvline.com/2019/10/24/stranger-things-season-4-eight-episodes-premiere-date/ | سەردێڕ = Stranger Things Season 4: Here's How Many Episodes We're Getting | یەکەم = Michael | دوایین = Ausiello | ڕێکەوت = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش= [[TVLine]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20191029010922/https://tvline.com/2019/10/24/stranger-things-season-4-eight-episodes-premiere-date/ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە بڵاوکردنەوەی تیزەرێک لە شوباتی ٢٠٢٠ بۆ وەرزی چوارەم، برایانی دەفەر یەکلایییانکردەوە کە بەرھەمھێنان دەستی پێ کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/tv/news/stranger-things-4-teaser-hopper-alive-1203504112/ |سەردێڕ='Stranger Things 4' Teaser Reveals That Hopper's Alive and Imprisoned in Russia |یەکەم=Maane |دوایین=Khatchatourian |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200214160523/https://variety.com/2020/tv/news/stranger-things-4-teaser-hopper-alive-1203504112/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەندێک لە وێنەگرتنی وەرزی چوارەم لە [[بەندینخانەی لوکیشکێس]] و دەوروبەری [[ڤیلنیوس]]، لیتوانیا کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.gamespot.com/articles/stranger-things-season-4-new-behind-the-scenes-ima/1100-6473833/ | سەردێڕ = Stranger Things Season 4: New Behind-The-Scenes Images Revealed | یەکەم = Dan | دوایین = Auty | ڕێکەوت = ١٨ی شوباتی ٢٠٢٠| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش= [[ئای جی ئێن|IGN]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی شوباتی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200218210930/https://www.gamespot.com/articles/stranger-things-season-4-new-behind-the-scenes-ima/1100-6473833/ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئازاری ٢٠٢٠دا، بەرھەمھێنان ڕاوەستێندرا بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|گشتگیربوونی کۆڤید-١٩]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2020/film/news/films-tv-delayed-coronavirus-canceled-1203532033/|سەردێڕ=All the Shows and Movies Shut Down or Delayed Because of Coronavirus|دوایین=Thorne|یەکەم=Will|دوایین٢=Aurthur|یەکەم٢=Kate|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]|زمان=en|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200314234304/https://variety.com/2020/film/news/films-tv-delayed-coronavirus-canceled-1203532033/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> بەرھەمھێنان لە ئەیلوولی ٢٠٢٠ دەستی پێ کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Spencer|یەکەم=Samuel|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ='Stranger Things' Season 4 expected to start filming today|ناونیشان=https://www.newsweek.com/stranger-things-season-4-filming-starts-georgia-netflix-1534578|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Newsweek|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210207171042/https://www.newsweek.com/stranger-things-season-4-filming-starts-georgia-netflix-1534578|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کاریگەرییە دیدارییەکان === بۆ دروستکردنی کاریگەرییە کۆنەکەی زنجیرەکە، [[پیسیی فیلم]] زیادکرابووە سەر تۆمارەکە، کە بە پشکنینی فیلمی بەردەستی ١٩٨٠کان گیرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/features/stranger-things-duffer-brothers-share-secrets-hit-show/ |سەردێڕ=Stranger Things: the Duffer brothers share the secrets of their hit show |یەکەم=Emma |دوایین=Thrower |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161206021303/http://www.empireonline.com/movies/features/stranger-things-duffer-brothers-share-secrets-hit-show/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> برایانی دەفەر دەیانویست بینەران بترسێنن، بەڵام بەو شێوەیە نا کە زنجیرەکە توندوتیژی و خوێناوی بکەن، و دوای شێوازی بەکارھێنانی [[ھەڵسەنگاندی پی جی ١٣]]ی فیلمەکانی ١٩٨٠ی [[ئامبلین ئینتەرتەیمنت]] کەوتن. «زیاتر دەربارەی دۆخ و کەش و دڵەخورپە و ترس بوو وەک لە توندوتیژی»، بەڵام براکان لە زیادکردنی بەشی ترسناکی زیاتر دوودڵ نەبوون، بەتایبەتی لە کۆتاییی وەرزی یەکەمدا. براکان دەیانویست کە خۆیان لە ھەموو [[وێنەی بە کۆمپیتەر دروستکراو|کاریگەرییەکی بە کۆمپیوتەر دروستکراو]] لابدەن بۆ دڕندەکە و بەشەکانی تری زنجیرەکە و لەگەڵ [[کاریگەریی کردارەکی|کاریگەرییە کردارەکییەکان]] بمێننەوە، بۆیە ئەنیمەترۆنیکێکیان دروست کرد تا ڕۆڵی دێمەگۆرگنەکە ببینێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/g13305063/stranger-things-trivia/?slide=24 |سەردێڕ=50 Things You Didn't Know About 'Stranger Things' |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=Harper's BAZAAR |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180424071515/https://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/g13305063/stranger-things-trivia/?slide=24 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ew.com/tv/2016/07/20/stranger-things-duffer-brothers-episode-6/ |سەردێڕ='Stranger Things': How the Duffer Brothers created their monster |ئیش=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180424071404/http://ew.com/tv/2016/07/20/stranger-things-duffer-brothers-episode-6/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، بەھۆی مانەوەی شەش مانگ بۆ وێنەگرتن، کاتی کەمی بۆ داڕشتن و تاقیکردنەوەی کاریگەرییە کردارەکییەکان ھێشتەوە بۆ ھەندێک لە دیمەنەکان. ئەوان کەلوپەلی دروستکراویان بەکارھێنا بە دانەیەکیش بۆ دڕندەکەوە ھەر شتێک بیانتوانیایە، بەڵام بۆ دیمەنەکانی تر، وەک ئەوەی کە دڕندەکە لە دیوارێکەوە دێتە دەرەوە، بڕیاریاندا کە کاریگەریی دیجیتاڵی بەکاربێنن. پاش بەرھەمھێنانی وەرزی یەکەم، مۆنتاژی وەرزەکە ھەفتەیەک پێش بڵاوبوونەوەی لە نێتفلیکس تەواو بوو. بەشی تایتڵی زنجیرەکە پیتەکانی ناونیشانی ''شتە نامۆکان'' لە نزیکەوە پیشان دەدات بە سێبەرێکی سوورەوە لەسەر پێشینەیەکی ڕەش کە دەخزێنە شوێنی خۆیان. بەشەکە لەلایەن ستۆدیۆی ئیماجینەری فۆڕسزەوە دروستکراوە، کە پێشووتر بەشێک بوو لە [[ئاڕ/جی ئەی]]، بە سەرپەرشتیی دەرھێنەری داھێنەر میشێڵ دەگتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wired.com/2016/08/stranger-things-titles-came-perfectly-retro/ |سەردێڕ=How the Stranger Things Titles Came Out So Perfectly Retro |یەکەم=Sean Patrick |دوایین=Ferrell |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Wired (magazine)|Wired]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170212092032/https://www.wired.com/2016/08/stranger-things-titles-came-perfectly-retro/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لێڤی ستۆدیۆکەی بە برایانی دەفەر ناساند، کە باسی بیرۆکەی زنجیرەیەکیان کردبوو کە لە ١٩٨٠کانەوە ئیلھامی بۆ ھاتبێت، کە یارمەتیی ستۆدیۆکەی دا لە سازکردنی ئەو بیرۆکەیەی کە بەرھەمھێنەران دەیانویست. دواتر، پێش وێنەگرتن، بەرھەمھێنەران دەقی ئەڵقەی یەکەم، مۆسیقای دەستپێکە پڕ لە سینتەکە، و لەگەڵ جۆرەھا بەرگی کتێبەکانی کینگ و نووسەری تریان نارد بۆ ئیماجینەری فۆڕسز کە بەکاریان ھێنا بۆ سازکردنی تایتڵ و شێوەکەی، و دەگەڕان بۆ شێوەیەکی ھاوشێوە بۆ تایتڵەکانی زنجیرەکە، و بە شێوەیەکی سەرەکی بەشی نووسینەکییان بەکارھێنا. ئەوان ئیلھامیان لە چەندین تایتڵی کارەکانی ساڵانی ١٩٨٠وە وەرگرت کە پێشتر لەلایەن ڕیچارد گرینبێرگەوە لەژێر ئاڕ/جی ئەی دیزاین کرابوون، وەک ''[[دۆخە گۆڕاوەکان]]'' و ''[[ناوچەی مردوو (فیلم)|ناوچەی مردوو]]''. ھەروەھا یارمەتییشیان لە دان پێرییەوە وەرگرت، کە کاری لەسەر تایتڵی چەندین فیلمەکانی ساڵانی ١٩٨٠کان کردبوو. پێکداچوونە جۆراوجۆرەکان بریتی بوون لە ونبوونی پیتەکان، بۆ ڕەنگدانەوەی شێوە «ونبوو»ەکەی زنجیرەکە، و وایان لە پیتەکان کرد کە سێبەریان بەسەر ئەوانی تردا ھەبێت، کە ئاماژە بە نھێنییەکان دەدەن، پێش جێگیر بوونیان لەسەر بەشی پیتە خزاوەکان. ستۆدیۆکە دەستی کرد بە کارکردن لەسەر تایتڵی زنجیرەکە پێش وێنەگرتن، و نزیکەی مانگێک وەستان لە پڕۆسەی وێنەگرتندا بۆ ئەوەی ڕێگە بە بەرھەمھێنەران بدەن تا لەگەڵ زنجیرەکەدا تێکەڵ بن و بە کۆششێکی زیاترەوە بگەڕێنەوە. لە سەرەتادا ئەوان بە فۆنتی جۆراوجۆر کاریان دەکرد بۆ تایتڵەکە و لە نزیکەوە نیشاندانی باشترین تایبەتمەندییەکانی ئەم فۆنتانە، بەڵام لە نزیک کۆتایی، بەرھەمھێنەرەکان ویستیان بە [[ئای تی سی بێنگویات]] کار بکەن، بەھۆیەوە پێویست بوو ئەو دیمەنانە دووبارە بکەنەوە. بەشی کۆتایی تەواو بە کۆمپیوتەر بەرھەم ھاتبوو، بەڵام ئەوان ئیلھامیان لە تاقیکردنەوەی ھەندێک کاریگەریی کردارەکییەوە وەرگرت، وەک بەکارھێنانی داپۆشینی کۆدالیتی وەک ئەوەی کە لە ١٩٨٠کاندا ئەنجام دەدرا، بۆ پەرەسەندنی پاڵێوە گونجاوەکان بۆ نەرمامێری پوختەکردنەکە. تایتڵ کاردی ئەڵقە تاکەکان شێوازێکی «فڕین بەناو»یان بەکارھێناوە، ھاوشێوەی فیلمی ''[[بولیت]]''، کە بەرھەمھێنەرەکان پێشنیاریان کردبوو بۆ ستۆدیۆکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.artofthetitle.com/title/stranger-things/ |سەردێڕ=Stranger Things (2016) |یەکەم=Will |دوایین=Perkins |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Art of the Title]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211080435/http://www.artofthetitle.com/title/stranger-things/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === مۆسیقا === {{سەرەکی|مۆسیقای شتە نامۆکان}} [[ساوند تراک|ساوندتراکی]] ڕەسەنی ''شتە نامۆکان'' لەلایەن مایکڵ ستێین و کایڵ دیکسنی باندی [[مۆسیقای ئەلیکترۆنیک|ئەلیکترۆنیک]]ی [[سوورڤایڤ (باند)|سوورڤایڤ]]ەوە سازکراوە.<ref name="billboard music">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/rock/7488050/survive-stranger-things-soundtrack-interview |سەردێڕ=''Stranger Things'' Co-Composer Shares the Story Behind 2016's Most Unlikely Musical Sensation |دوایین=Kaufman |یەکەم=Gil |ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902034550/http://www.billboard.com/articles/columns/rock/7488050/survive-stranger-things-soundtrack-interview |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە شێوەیەکی بەربڵاو [[سینتسایزەر]]یان بەکارھێناوە وەک ڕێزلێنانێک بۆ ھونەرمەندان و ئاوازدانەرانی ١٩٨٠کان وەک [[جۆن-مایکڵ جار]]، [[تانجێرین دریم]]، [[ڤانگێلیس]]، [[گۆبڵین (باند)|گۆبڵین]]، [[جۆن کارپێنتەر]]، [[جیۆرجیۆ مۆرۆدەر]]، و [[فابیۆ فریزی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.factmag.com/2016/08/06/stranger-things-playlist/ |سەردێڕ=Stranger Things: 10 eerie electronic gems to hear if you loved the Netflix show |وێبگە=FACT Magazine: Music News, New Music. |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160913132222/http://www.factmag.com/2016/08/06/stranger-things-playlist/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ستێین و دیکسن، برایانی دەفەر ھەواداری مۆسیقای سوورڤایڤ بوون، و گۆرانیی «شیوەن»ی ئەوانیان بەکارھێنابوو بۆ تڕایلەری تاقیکردنەوەیییەکەیان تا زنجیرەکە بە نێتفلیکس بفرۆشن.<ref name="billboard music" /><ref name="rs music">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/features/stranger-things-survive-talk-their-creepy-nostalgic-score-w431789 |سەردێڕ='Stranger Things': Meet the Band Behind Show's Creepy, Nostalgic Score |یەکەم=Christopher |دوایین=Weingarten |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Rolling Stone]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211155740/http://www.rollingstone.com/music/features/stranger-things-survive-talk-their-creepy-nostalgic-score-w431789 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> برایانی دەفەر باندەکەیان بەھۆی فیلمی ٢٠١٤ی ''[[میوانەکە (فیلمێکی ئەمریکیی ٢٠١٤)|میوانەکە]]''وە ناسی، کە تێیدا سوورڤایڤ لە ساوندتراکەکەدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gruttadaro |یەکەم١=Andrew |سەردێڕ=How the Duffer Brothers Picked the Perfect Music for 'Stranger Things' |ناونیشان=https://www.complex.com/pop-culture/2016/08/stranger-things-music-duffer-brothers-interview |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=[[Complex (magazine)|Complex]] |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181021232701/https://www.complex.com/pop-culture/2016/08/stranger-things-music-duffer-brothers-interview |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاتێک کە زنجیرەکە وەرگیرا، برایانی دەفەر پەیوەندییان بە سوورڤایڤەوە کرد لە دەوروبەری تەممووزی ٢٠١٥ و پرسیان کە ئایا باندەکە پێکەوە ماون و دەتوانن کە ئاوازی وەرزەکە دابنێن؛ کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێین زۆرەھا گۆرانیی بڵاونەکراوەی پێشووی باندەکەیان بەخشییە تیمی بەرھەمھێنان تا سەرنجیان ڕابکێشن، کە یارمەتیدەریان بوو لە وەرگرتنی کارەکە.<ref name="billboard music" /> کاتێک وەرگیران، باندەکە کاریان لەگەڵ بەرھەمھێنەران کرد تا ھەندێک لە مۆسیقا کۆنەکانیان ھەڵبژێرن بۆ ئەوەی دووبارە کاری تێدا بکەنەوە بۆ زنجیرەکە، لە کاتێکدا مۆسیقای نوێیان دروست دەکرد، بە شێوەیەکی سەرەکی لەگەڵ ناوەڕۆکی کەسایەتییەکان.<ref name="rs music" /> باندەکە پێش پڕۆسەی ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکان وەرگیرابوون، بۆیە [[دێمۆ (مۆسیقا)|دێمۆ]] پاڵنەرەکانیان بەکارھاتبوون تا لەگەڵ تۆماری تاقیکردنەوەی ئەکتەرەکان لێ بدرێن، کە یارمەتیدەری ھەڵبژاردنەکە بوو.<ref name="rs music" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nme.com/blogs/nme-blogs/stranger-things-soundtrack-survive-interview |سەردێڕ=An Interview With S U R V I V E: The Mysterious Band Behind The Epic 'Stranger Things' Score |دوایین=Thomas |یەکەم=Helen |وێبگە=NME |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160904200858/http://www.nme.com/blogs/nme-blogs/stranger-things-soundtrack-survive-interview |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مۆسیقای سەرەکیی زنجیرەکە لە بەرھەمێکی بەکارنەھاتووەوە وەرگیراوە کە لەلایەن ستێینەوە سازکرابوو زۆر پێشووتر کە کەوتبووە کۆمەڵەی کارەکان کە دابوویانە ستافی بەرھەمھێنان، کە پێیان وابوو بە کارکردنەوە تێیدا باش دەبێت بۆ دەستپێکی زنجیرەکە.<ref name="billboard music" /> بێجگە لە مۆسیقای ڕەسەن، ''شتە نامۆکان'' مۆسیقای سەردەمی ھونەرمەندانی وەک [[دە کڵاش]]، [[جۆی دیڤیژن]]، [[تۆتۆ (باند)|تۆتۆ]]، [[نیو ئۆردەر (باند)|نیو ئۆردەر]]، [[دە بانگڵز]]، [[فۆڕێینەر (باند)|فۆڕێینەر]]، [[ئێکۆ ئاند دە بەنیمێن]]، [[پیتەر گەیبریەڵ]]، و [[کۆری ھاڕت (گۆرانیبێژ)|کۆری ھاڕت]]، لەگەڵ پارچەی گۆرانییەکانی تانجێرین دریم، جۆن کارپێنتەر، و ڤانگێلیسی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mashable.com/2016/07/25/stranger-things-soundtrack-netflix |سەردێڕ=Unpacking the '80s nostalgia of the 'Stranger Things' soundtrack |یەکەم=Phillip |دوایین=Mylnar |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Mashable]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211160433/http://mashable.com/2016/07/25/stranger-things-soundtrack-netflix/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="pitchfork albums" /> بە تایبەتی، «[[بمێنمەوە یان بڕۆم]]»ی دە کڵاش ھەڵبژێردرابوو تا لە ساتە گرینگەکانی زنجیرەکەدا لێ بدرێت، وەک ئەو کاتەی ویڵ ھەوڵ دەدات قسە لەگەڵ جۆیسدا بکات لە سەرەوژێرەوە.<ref name="pitchfork albums">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pitchfork.com/news/67214-netflixs-stranger-things-soundtrack-detailed/ |سەردێڕ=Netflix's ''Stranger Things'' Soundtrack Detailed |یەکەم=Evan |دوایین=Minsker |وێبگە=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160819000121/http://pitchfork.com/news/67214-netflixs-stranger-things-soundtrack-detailed/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == بڵاوبوونەوە == وەرزی یەکەم لە ھەشت ئەڵقەی یەک کاتژمێری پێکھاتبوو کە لە سەرانسەری جیھاندا لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ بڵاوبوویەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/01/netflix-premiere-dates-orange-is-the-new-black-flaked-stranger-thing-sunbreakable-kimmy-schmidt-1201684671/ |سەردێڕ=Netflix Unveils Premiere Dates For 'Orange Is The New Black,' 'The Get Down,' 'Flaked' And Others |دوایین=de Moraes |یەکەم=Lisa |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716002852/https://deadline.com/2016/01/netflix-premiere-dates-orange-is-the-new-black-flaked-stranger-thing-sunbreakable-kimmy-schmidt-1201684671/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە [[٤ کەی]]ی [[تەلەڤیزیۆنی ڕوونیی زۆر بەرز|ڕوونیی زۆر بەرز]]. دووەم وەرز، کە لە نۆ ئەڵقە پێکھاتبوو، لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە [[مەودای جووڵەداری بەرز]] بڵاوبوویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eonline.com/news/866133/stranger-things-season-2-premiere-date-huge-monster-threat-revealed |سەردێڕ=Stranger Things Season 2 Premiere Date, Huge Monster Threat Revealed |یەکەم=Chris |دوایین=Harnick |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=E! Online |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170711183650/http://www.eonline.com/news/866133/stranger-things-season-2-premiere-date-huge-monster-threat-revealed |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://media.netflix.com/en/only-on-netflix/4912 |سەردێڕ=Stranger Things |وێبگە=[[نێتفلیکس|Netflix]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103235838/https://media.netflix.com/en/only-on-netflix/4912 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێیەم وەرز، کە دووبارە لە ھەشت ئەڵقە پێکھاتبوو،<ref name="S3Directors">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://collider.com/stranger-things-3-filming |سەردێڕ=Exclusive: 'Stranger Things' Season 3 Starts Filming Monday; Andrew Stanton Not Returning |یەکەم=Haleigh |دوایین=Foutch |بڵاوکەرەوە=[[Collider (website)|Collider]] |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180421230333/http://collider.com/stranger-things-3-filming/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩ بڵاوبوویەوە.<ref name="S3Release">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-season-3-premiere-date-revealed-1172038 |سەردێڕ=Netflix Reveals 'Stranger Things' Season 3 Premiere Date |دوایین=Wigler |یەکەم=Josh |وێبگە=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190101085902/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-season-3-premiere-date-revealed-1172038 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نێتفلیکس لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ڕایگەیاند کە زنجیرەکەیان نوێکردووەتەوە بۆ وەرزی چوارەم،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-renewed-season-4-at-netflix-duffer-brothers-ink-rich-netflix-deal-1222143 |سەردێڕ='Stranger Things' Renewed for Season 4 as Creators Ink Nine-Figure Netflix Deal |ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |یەکەم=Lesley |دوایین=Goldberg |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190930180138/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/stranger-things-renewed-season-4-at-netflix-duffer-brothers-ink-rich-netflix-deal-1222143 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە دانراوە لە ٢٠٢٢ بڵاوببێتەوە.<ref name="DeadlineHollywoodNewTeaser2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=‘Stranger Things’ Season 4 To Premiere In 2022, New Teaser Released|ناونیشان=https://deadline.com/2021/08/stranger-things-season-4-premiere-date-trailer-1234810287/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210811161812/https://deadline.com/2021/08/stranger-things-season-4-premiere-date-trailer-1234810287/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> === میدیای ماڵەوە === وەرزی یەکەمی ''شتە نامۆکان'' لەسەر پاکەتێکی تێکەڵەی بلو-ڕەی و [[دی ڤی دی]] بە تایبەتی لە لقەکانی [[تاڕگێت]] لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بڵاوبوویەوە، کە ھەردووکیان پاکێجکردنێکی شێوەکۆنی سی بی ئێس فۆکسی لە ڤی ئێچ ئێس ئیلھام بۆ ھاتووی تێدا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://birthmoviesdeath.com/2017/10/05/looks-like-stranger-things-is-coming-to-blu-ray-after-all |سەردێڕ=Looks Like Stranger Things Is Coming To Blu-Ray, After All |دوایین=Wampler |یەکەم=Scott |وێبگە=Birth.Movies.Death |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010114201/http://birthmoviesdeath.com/2017/10/05/looks-like-stranger-things-is-coming-to-blu-ray-after-all |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bloody-disgusting.com/home-video/3464553/stranger-things-season-1-getting-vhs-style-blu-ray-release-target/ |سەردێڕ="Stranger Things" Season 1 Getting VHS-Style Blu-ray Release at Target |دوایین=Squires |یەکەم=John |وێبگە=Bloody Disgusting |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171013120308/http://bloody-disgusting.com/home-video/3464553/stranger-things-season-1-getting-vhs-style-blu-ray-release-target/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەرزی دووەم بڵاوبوونەوەیەکی ھەمان شێوەی ھەبوو لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-4k-uhd/-/A-54440307|سەردێڕ=Stranger Things Season 2 Target Exclusive (4K/UHD)|وێبگە=www.target.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509184456/https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-4k-uhd/-/A-54440307|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-blu-ray-dvd/-/A-54440309|سەردێڕ=Stranger Things Season 2 (Target Exclusive) (Blu-Ray + DVD)|وێبگە=www.target.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200309072057/https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-blu-ray-dvd/-/A-54440309|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێشوازی == {{multiple image | align = left | footer = [[وینۆنا ڕایدەر]] (ڕاست) پاڵێورابوو بۆ [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین خانمەئەکتەر - زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی درامی|خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب]]، [[خەڵاتی سێتێڵایت بۆ باشترین خانمەئەکتەر - زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی درامی|خەڵاتێکی سێتێڵایت]] و [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین نواندن لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی|خەڵاتێکی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین نواندن لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی]]، لە کاتێکدا [[میڵی بۆبی بڕاون]] (چەپ) پاڵێورابوو بۆ دوو [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]] لە ھەمان پۆلدا و دوو [[خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە زنجیرەیەکی درامی]] بۆ نواندنەکەی لە زنجیرەکەدا. | image1 = Winona Ryder 2010 TIFF adjusted.jpg | width1 = 159 | image2 = Millie Bobby Brown by Gage Skidmore 2.jpg | width2 = 130 }} === بینەران === نێتفلیکس لە سەرەتادا ژمارەی بینەرانی زنجیرەکەی ئاشکرا نەکرد، و [[گرووپی تەکنەلۆژیای سیمفەنی]] زانیاریی وەرزەکەی کۆکردەوە بە بەکارھێنانی نەرمامێرێک لە مۆبایلی خەڵکدا کە ژمارەی بینەران دەژمێرێت بە ناسینەوەی دەنگی بەرھەمێک. بەپێی سیمفەنی، لە ٣٥ ڕۆژی سەرەتای بڵاوبوونەوەیدا، ''شتە نامۆکان'' تێکڕای نزیکەی ١٤٬٠٧{{nbsp}}ملیۆن بینەری ھەبوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە نێوان تەمەنەکانی ١٨–٤٩دا. ئەمە کردییە سێیەم پڕبیبەرترین وەرزی زنجیرەیەکی ڕەسەنی نێتفلیکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەو کاتەدا، و لە پشت وەرزی یەکەمی ''[[ماڵی پڕتر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ماڵی پڕتر]]'' و [[پڕتەقاڵی ڕەشی نوێیە (وەرزی چوارەم)|وەرزی چوارەمی]] ''[[پڕتەقاڵی ڕەشی نوێیە]]''وە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-tv-ratings-netflix-most-watched-1201844081/ |سەردێڕ='Stranger Things' Ratings: Where Series Ranks Among Netflix's Most Watched |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|دوایین=Holloway |یەکەم=Daniel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160826062844/http://variety.com/2016/tv/news/stranger-things-tv-ratings-netflix-most-watched-1201844081/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە شیکردنەوەیەکی ئەیلوولی ٢٠١٦دا، نێتفلیکس دەریخست کە ''شتە نامۆکان'' بینەرانی بە ئەڵقەی دووەمی وەرزی یەکەم «گیرۆدە» کرد، و «٧٠٪ی بینەرانی ئەو ئەڵقەیە تەواوی وەرزی یەکەمیان تەواو کردووە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/09/23/stranger-things-won-over-most-viewers-in-just-two-episodes-according-to-netflix/ |سەردێڕ='Stranger Things' won over most viewers in just two episodes, according to Netflix |یەکەم=Bethoine |دوایین=Butler |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[واشینگتن پۆست|The Washington Post]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170225053825/https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/09/23/stranger-things-won-over-most-viewers-in-just-two-episodes-according-to-netflix/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ وەرزی سێیەم، نێتفلیکس دەریخست کە زنجیرەکە تۆمارەکانی بۆ نێتفلیکس شکاندووە، کە ٤٠٬٧{{nbsp}}ملیۆن خاووخێزان بینەری زنجیرەکە بوون لە چوار ڕۆژی یەکەمدا، و ١٨٬٢{{nbsp}}ملیۆن لەوەپێش بینەری تەواوی زنجیرەکە بوون لەو ماوەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/jul/09/stranger-things-3-record-viewing-figures-for-netflix |سەردێڕ=Stranger Things 3 smashes viewing figure record for Netflix |یەکەم=Gwilym |دوایین=Mumford |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190709104352/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/jul/09/stranger-things-3-record-viewing-figures-for-netflix |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی یەکەمیدا، ٦٤{{nbsp}}ملیۆن خاووخێزان بینەری وەرزی سێیەم بوون، جێگیرکردنی تۆمارێکی نوێ بۆ پڕبینەرترین زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکس.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Spangler |یەکەم١=Todd |سەردێڕ='Stranger Things 3' Is Most-Watched Season to Date, Netflix Says |ناونیشان=https://variety.com/2019/digital/news/stranger-things-3-is-most-watched-season-to-date-netflix-says-1203373407/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191218063829/https://variety.com/2019/digital/news/stranger-things-3-is-most-watched-season-to-date-netflix-says-1203373407/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Netflix's Most Popular Original Has An Audience Bigger Than Canada's Population |ناونیشان=https://www.narcity.com/entertainment/ca/netflixs-stranger-things-has-64-million-views-according-to-a-new-report |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[Narcity]] |بڵاوکەرەوە=[[Narcity Media]] |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en-CA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200124223440/https://www.narcity.com/entertainment/ca/netflixs-stranger-things-has-64-million-views-according-to-a-new-report |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەکە پڕشوێنکەوتووترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییە لە مێژووی بەرنامەی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ''[[تی ڤی تایم]]''، بە زیاتر لە ٥ ملیۆن شوێنکەوتووەوە.<ref name="TV Time 2016">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Stranger Things (TVShow Time) | وێبگە=TV Time | ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦| ناونیشان=https://www.tvtime.com/en/show/305288 | ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> === کاردانەوەی ڕەخنەیی === {{کاردانەوەی ڕەخنەییی تەلەڤیزیۆن | link1 = شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | rotten_tomatoes1 = ٩٧٪ (٩٠ پێداچوونەوە)<ref name="RottenTomatoesS1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s01/ |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 1 (2016) |وێبگە=[[ڕاتن تۆمەیتۆز|Rotten Tomatoes]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180209185938/https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s01/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | metacritic1 = ٧٦ (٣٤ پێداچوونەوە)<ref name="MetacriticS1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-1 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 1 |ئیش=[[مێتاکریتیک|Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190627053958/https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | link2 = شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) | rotten_tomatoes2 = ٩٤٪ (١٤٨ پێداچوونەوە)<ref name="RottenTomatoesS2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s02 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 2 (2017) |وێبگە=[[ڕاتن تۆمەیتۆز|Rotten Tomatoes]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200814121332/https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s02 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | metacritic2 = ٧٨ (٣٣ پێداچوونەوە)<ref name="MetacriticS2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-2 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 2 |ئیش=[[مێتاکریتیک|Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171106063341/http://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | link3 = شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) | rotten_tomatoes3 = ٨٩٪ (١٣٦ پێداچوونەوە)<ref name="RottenTomatoesS3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s03 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 3 (2019) |وێبگە=[[ڕاتن تۆمەیتۆز|Rotten Tomatoes]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190712003845/https://www.rottentomatoes.com/tv/stranger_things/s03 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | metacritic3 = ٧٢ (٢٦ پێداچوونەوە)<ref name="MetacriticS3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-3 |سەردێڕ=''Stranger Things'': Season 3 |وێبگە=[[مێتاکریتیک|Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708073417/https://www.metacritic.com/tv/stranger-things/season-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> }} وێبگەی [[کۆکەرەوەی پێداچوونەوە]]ی [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] ھەڵسەنگاندی ٩٧٪ی بەخشییە وەرزی یەکەم بەپێی ٩٠ پێداچوونەوە، و [[ناوەندی قورسکراو|تێکڕا]]ی ٨٬١٢/١٠ی وەرگرت. بۆچوونە گشتییە گرینگەکانی پێگەکە دەڵێن، «ورووژێنەر، دڵشکێن، و ھەندێک کات ترسێنەر، ''شتە نامۆکان'' وەک ڕێزلێنانێکی گیرۆدەکەر وایە بۆ فیلمەکانی [[ستیڤن سپیڵبێرگ|سپیڵبێرگ]] و تەلەڤیزیۆنی ١٩٨٠کانی کلاسیک.»<ref name="RottenTomatoesS1"/> ''[[نیویۆرک تایمز]]'' زنجیرەکەی بە فیلمی ''[[لەگەڵم بە (فیلم)|لەگەڵم بە]]''ی ڕۆب ڕێینەر بەراورد کردووە، باسکردنی ھەستە دڵتەنگییەکانیان بۆ ڕابردوو بە «...دۆزینەوەی ئەو ساتە بێکۆتایییەی کە ھەموو شتێک بە شێوەیەکی دیقپێکەرانە و ترسناکانە نوێ بوو.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/07/15/arts/television/review-with-stranger-things-netflix-delivers-an-eerie-nostalgia-fix.html |سەردێڕ=Review: With 'Stranger Things,' Netflix Delivers an Eerie Nostalgia Fix |دوایین=Genzlinger |یەکەم=Neil |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=[[The New York Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|issn=0362-4331 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190617144007/https://www.nytimes.com/2016/07/15/arts/television/review-with-stranger-things-netflix-delivers-an-eerie-nostalgia-fix.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[مێتاکریتیک]] نمرەی ئاساییی ٧٦ لە ١٠٠ی دا بە وەرزی یەکەم بەپێی ٣٤ ڕەخنەگر، و بەگشتی پێداچوونەوەی باشی ھەبوو.<ref name="MetacriticS1"/> لە ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزی دووەم ھەڵسەنگاندی ٩٤٪ی وەرگرت بەپێی ١٤٧ پێداچوونەوە و تێکڕای ٧٬٨٦/١٠. بۆچوونە گشتییە گرینگەکان دەڵێن، «دووەم وەرزە خاوڕۆیشتووەکەی ''شتە نامۆکان'' ساتە خەندەئامێزەکان و تاسە شیرینەکان ھاوسەنگ دەکات بەرامبەر ترسێکی ڕوولەگەشە کە زیاتر کاریگەر بووە بەھۆی کەسایەتییە تەواوەکانی و کەشە وروژێنەرەکەی.»<ref name="RottenTomatoesS2"/> لە مێتاکریتیک، وەرزی دووەم نمرەی ئاساییی ٧٨ لە ١٠٠ی وەرگرت، بەپێی ٣٣ ڕەخنەگر، و بەگشتی پێداچوونەوەی باشی ھەبوو.<ref name="MetacriticS2"/> لە ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزی سێیەم ھەڵسەنگاندنی ٨٩٪ی وەرگرت بەپێی ١٣٢ پێداچوونەوە، و تێکڕای ٧٬٨٦/١٠. بۆچوونە گشتییە گرینگەکانی پێگەکە دەڵێن، «ڕۆشن و دڵڕفێن، ''شتە نامۆکان'' خۆی دەگۆڕێتە سەر گەشتێکی ھاوینەی سەرنجڕاکێش کە دەچێتە نێو تاسە ڕۆشنە پڕبەرەکەی بێ لەدەستدانی بینایی لەسەر پەیوەندییە جوانەکان کە زنجیرەکە زۆر خۆشەویست دەکەن.»<ref name="RottenTomatoesS3"/> لە مێتاکریتیک، وەرزی سێیەم نمرەی ئاساییی ٧٢ لە ١٠٠ی وەرگرت، بەپێی ٢٦ ڕەخنەگر، و بەگشتی پێداچوونەوەی باشی ھەبوو.<ref name="MetacriticS3"/> ''شتە نامۆکان'' بە سێیەم باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ساڵ (٢٠١٦) داندرا لەلایەن ''[[دە گاڕدییەن]]'' و ''[[ئیمپایەر (گۆڤاری فیلم)|ئیمپایەر]]''ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/06/best-tv-shows-of-2016 |سەردێڕ=The 50 best TV shows of 2016: the full list |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|issn=0261-3077 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190313024041/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/06/best-tv-shows-of-2016 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.empireonline.com/movies/features/best-tv-shows-2016/ |سەردێڕ=The Best TV Shows Of 2016 |دوایین=Dyer |یەکەم=John Nugent, Emma Thrower, James White, Owen Williams, James |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[Empire (film magazine)|Empire]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819062249/https://www.empireonline.com/movies/features/best-tv-shows-2016/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەکە لە پێڕستی ''[[دە ئەتلانتیک]]''دا بوو بۆ باشترین زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ٢٠١٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2017/12/the-best-tv-shows-of-2017/547376/ |سەردێڕ=The 20 Best TV Shows of 2017 |دوایین=Gilbert |یەکەم=Sophie |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=The Atlantic |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181230011936/https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2017/12/the-best-tv-shows-of-2017/547376/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === لێکدانەوە === [[پەڕگە:Shannon Purser by Gage Skidmore.jpg|وێنۆک|upright|left|نواندنەکەی [[شانۆن پێرسەر]] بە ڕۆڵی باڕب بووە خاوەنی سەرنجێکی زۆر لەلایەن ھەوادارانەوە و بەھۆیەوە پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری میوان لە زنجیرەیەکی درامی]].]] ''شتە نامۆکان'' بووە خاوەنی زۆر ھەواداری دەربەست کەمێک دوای بڵاوبوونەوەی. یەک شوێنی سەرنج کەسایەتیی باڕب بوو، ھاوڕێ و ھاوپۆلە زیرەک و گۆشەگیرەکەی نانسی کە لەلایەن دڕندەکەوە دەبرێت و دەکوژرێت لە سەرەتای وەرزی یەکەمدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/17/shannon-purser-interview-people-had-barbs-face-tattooed-on-their-bodies-stranger-things |سەردێڕ=Shannon Purser: 'People have actually had Barb's face tattooed on their bodies' |یەکەم=Michael |دوایین=Hogan |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211215922/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/dec/17/shannon-purser-interview-people-had-barbs-face-tattooed-on-their-bodies-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی خانمەئەکتەر [[شانۆن پێرسەر]]، باڕب «وا دانەندرابوو کە ئەمەندە گەورە بێت»، و برایانی دەفەر زۆر نەچووبوونە وردەکاریی کەسایەتییەکەوە چونکە سەرنج لەسەر دۆزینەوەی ویڵ بوو. ھەرچۆنێک بێت، زۆر ھەوادار لایەنگری کەسایەتییەکە بوون؛ ڵۆرا بڕادڵیی ''ڤانیتی فێر'' ئاماژەی بەوە کرد کە باڕب ناقۆڵایەکی ھاوشێوە دەبێت لە کۆمەڵگەدا، و «زیاتر لە کەسێک دەچێت کە لەوانەیە لە ژیانی ڕاستیدا بیبینیت» بەراورد بە کەسایەتییەکانی تر، بەتایبەتی نانسی. زۆر ھاشتاگ گەشەیان سەند دوای بڵاوبوونەوەی زنجیرەکە، وەک «#ImWithBarb» (من لەگەڵ باڕبم) و «#JusticeforBarb» (دادپەروەری بۆ باڕب)، و چەند پێگە و بیرگە لەلایەن ھەوادارانەوە دروستکرا بۆ پشتگیریکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2016/08/barb-stranger-things-popularity |سەردێڕ=How the Internet Made Barb from Stranger Things Happen |یەکەم=Laura |دوایین=Bradley |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|magazine=Vanity Fair |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170205230812/http://www.vanityfair.com/hollywood/2016/08/barb-stranger-things-popularity |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شانۆن پێرسەر نەگەڕایەوە بۆ وەرزی دووەم، بەڵام برایانی دەفەر جووڵانەوەی «دادپەروەری بۆ باڕب»یان بەکارھێنا وەک ئیلھامێک بۆ چیرۆکگێڕانەوە لە سەرەتای وەرزی دووەم: نانسی ئاماژە بەوە دەدات کە «ھیچ کەس گرینگی بە باڕب نادات.»<ref name="HollywoodLifeS2" /> شانۆن پێرسەر و چەند میدیایەک پاڵاوتنەکەی باڕب بۆ خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری میوان لە زنجیرەیەکی درامییان بە بەدەستھێنانی «دادپەروەری بۆ باڕب» دانا، کە دەریخست چەند بە باشی کەسایەتییەکەی پێشوازیی لێ کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etonline.com/awards/221503_exclusive_stranger_things_star_shannon_purser_reacts_to_first_emmy_nom/ |سەردێڕ=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Star Shannon Purser Reacts to First Emmy Nom and Finally Getting Justice for Barb |یەکەم=Jennifer |دوایین=Drysdale |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=[[Entertainment Tonight]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170714053708/http://www.etonline.com/awards/221503_exclusive_stranger_things_star_shannon_purser_reacts_to_first_emmy_nom/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/stranger-things-barb-emmy-nomination-justice |سەردێڕ=An Emmy Nomination Is Truly Justice for Barb |یەکەم=Laura |دوایین=Bradley |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|magazine=Vanity Fair |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170715095425/http://www.vanityfair.com/hollywood/2017/07/stranger-things-barb-emmy-nomination-justice |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/07/13/emmy-nominations-stranger-things-barb-aka-shannon-purser-gets-nod/475726001/ |سەردێڕ=#JusticeForBarb: ''Stranger Things'' Shannon Purser receives Emmy nomination |یەکەم=Erin |دوایین=Jensen |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=USA Today |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170714035452/https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/07/13/emmy-nominations-stranger-things-barb-aka-shannon-purser-gets-nod/475726001/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاریگەرییەکی تری زنجیرەکە زیادبوونی خواست بوو لەسەر [[وافڵ]]ی [[ئێگۆ]]، چونکە خواردنی دڵخوازی ئیلێڤنن و لە چەند ئەڵقەیەکدا دەردەکەون، و بە خستنەڕوویەکی زنجیرەکە بینراون.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://time.com/4464257/national-waffle-day-stranger-things-eggo/ |سەردێڕ=Why Eleven From Stranger Things Is the Perfect National Waffle Day Mascot |یەکەم=Ashely |دوایین=Hoffman |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|magazine=Time |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170128123438/http://time.com/4464257/national-waffle-day-stranger-things-eggo/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆمپانیای کێلۆگ]] ئێگۆ بەرھەم دەھێنێت و پێش بڵاوبوونەوەی وەرزی یەکەم بەشێک نەبوو لە زنجیرەکە، بەڵام کاریگەرییەکەی زنجیرەکەیان بینی. ئەوان بانگەوازی کلاسیکی ١٩٨٠کان بەردەست خست بۆ نێتفلیکس تا لە بەرھەمی تایبەتیی [[سووپەر بۆوڵ ئێڵ ئای]]دا بەکاربھێنن، و دەیانەوێت کە زیاتر تێکەڵ بن لە بانگەشەی ھاوبەش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://adage.com/article/special-report-super-bowl/eggo-turns-stranger-things-role-free-super-bowl-spot/307879/ |سەردێڕ=Eggo's Role In 'Stranger Things' Turns Into Free Super Bowl Mention With More To Come |یەکەم=Garrett |دوایین=Sloane |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Advertising Age |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215121100/http://adage.com/article/special-report-super-bowl/eggo-turns-stranger-things-role-free-super-bowl-spot/307879/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کۆکا-کۆلا]]یش وەشانێکی دیاریکراوی [[نیو کۆک]]ی بەرھەمھێنا (کە بۆ یەکەم جار لە ١٩٨٥ بڵاوکرایەوە) تا لەگەڵ وەرزی سێیەمی زنجیرەکە بگونجێت، کە لە ١٩٨٥دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnn.com/2019/05/21/business/new-coke-stranger-things/index.html |سەردێڕ=Coca-Cola is bringing back New Coke in honor of 'Stranger Things' |یەکەم=Danielle |دوایین=Weiner-Bronner |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=[[سی ئێن ئێن|CNN]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190521150114/https://www.cnn.com/2019/05/21/business/new-coke-stranger-things/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === مشتومڕەکان === لە نیسانی ٢٠١٨دا، چارلی کێسلەری فیلمساز دادخوازییەکی دژی برایانی دەفەر پێشکەش کرد بە دادگا، وتی کە براکان بیرۆکەی کورتە فیلمی ''مۆنتاوک''ی ئەویان دزیوە، کە پێشەکییەکی ھاوشێوەی کوڕێکی ونبوو، بنکەیەکی سەربازیی نزیک کە تاقیکردنەوەی ئەوجیھانییانە دەکەن، و دڕندەیەک لە گەردوونێکی ترەوەی تێدایە. چارلی کێسلەر فیلمەکەی دەرھێنا و لە [[فێستیڤاڵی فیلمی نێودەوڵەتیی ھامپتۆنس]]ی ٢٠١٢ پەخش کرا. لە [[فێستیڤاڵی فیلمی تریبێکا]] ٢٠١٤دا، بیرۆکەی فیلمەکەی بە برایانی دەفەر وت و دواتر «دەق، بیرۆکەکان، چیرۆک و فیلمەکەی» بەخشییە ئەوان بۆ بیرۆکەی فیلمێکی گەورەتر کە ناوی نابوو ''پڕۆژەی مۆنتاوک''. چارلی کێسلەر دژایەتی برایانی دەفەری کرد و وتی کە بیرۆکەکانیان بەکارھێناوە تا پێشەکیی ''شتە نامۆکان'' ببەن بەڕێوە و داوای سێ بەشی ئەو داھاتەی کردبوو کە لە زنجیرەکەوە پەیدایان کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-trial-split-two-phases-1204015 |سەردێڕ='Stranger Things' Trial Split Into Two Phases |یەکەم=Ashley |دوایین=Cullins |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423181928/https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-trial-split-two-phases-1204015 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/04/duffer-brothers-stranger-things-lawsuit-montauk-2012-short-film-1202357863/ |سەردێڕ=Duffer Brothers Accused Of Lifting 'Stranger Things' From 2012 Short Film |یەکەم=Greg |دوایین=Evans |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180404094551/http://deadline.com/2018/04/duffer-brothers-stranger-things-lawsuit-montauk-2012-short-film-1202357863/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزەری برایانی دەفەر لێدوانی ئەوەی دا کە ھەرگیز فیلمەکەی ئەویان نەبینیوە و ھەرگیز دەربارەیەوە قسەیان لەگەڵدا نەکردووە، و کەوا چارلی کێسلەر ھیچ یارمەتییەکی نەبووە لەسەر بیرۆکەی ''شتە نامۆکان''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/tv/la-et-stranger-things-lawsuit-20180404-story.html |سەردێڕ='Stranger Things' creators respond to lawsuit alleging they stole the idea for the hit sci-fi series |یەکەم=Alejandra |دوایین=Reyes-velarde |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=[[Los Angeles Times]]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180405024640/http://www.latimes.com/entertainment/tv/la-et-stranger-things-lawsuit-20180404-story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دادوەر کورتە دادگەرییەکەی برایانی دەفەری ڕەت کردەوە لە نیسانی ٢٠١٩، کە ڕێی بە داواکەی چارلی کێسلەر دا کە بچێتە پرۆسەی دادگاییکردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-creators-headed-trial-allegedly-stealing-idea-netflix-show-1202702 |سەردێڕ='Stranger Things' Creators Headed to Trial for Allegedly Stealing Idea for Netflix Series |یەکەم=Eriq |دوایین=Gardner |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190417213344/https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/stranger-things-creators-headed-trial-allegedly-stealing-idea-netflix-show-1202702 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ماوەیەکی کەم پێش دەستپێکردنی دادگاییکردنەکە لە ئایاری ٢٠١٩، چارلی کێسلەر دادخوازییەکەی کشاندەوە دوای بیستنی شایەد و بینینی چەند بەڵگەنامەیەکی ٢٠١٠ کە پیشانی دا کە برایانی دەفەر ئازادانە بیرۆکەی ''شتە نامۆکان''یان بۆ ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/05/stranger-things-plagiarism-lawsuit-duffer-brothers-ended-1202607681/ |سەردێڕ='Stranger Things' Plagiarism Suit Withdrawn By Plaintiff Just Before Trial |یەکەم١=Dominic |دوایین١=Patten |یەکەم٢=Dino-Ray |دوایین٢=Ramos |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190505223009/https://deadline.com/2019/05/stranger-things-plagiarism-lawsuit-duffer-brothers-ended-1202607681/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆژنامەوانان تێبینیی ئەوەیان کرد کە بیرۆکەی ڕووداوی سەرووسروشتی لە دەوروبەری مۆنتاوک بەھۆی ئەفسانەی شاریی [[پڕۆژەی مۆنتاوک]]ەوە سەری ھەڵداوە، کە بەھۆی کتێبی ١٩٩٢ی ''[[پڕۆژەی مۆنتاوک: تاقیکردنەوەکان لە کاتدا]]''وە بەناوبانگ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencealert.com/there-s-a-crazy-government-conspiracy-theory-that-inspired-stranger-things |یەکەم=Jason |دوایین=Guerrasio |سەردێڕ=This Is The Crazy Government Conspiracy Theory That Inspired 'Stranger Things' |وێبگە=sciencealert.com |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170129002241/http://www.sciencealert.com/there-s-a-crazy-government-conspiracy-theory-that-inspired-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/stranger-inspired-secret-government-experiments-article-1.2774525 |یەکەم=Jessica |دوایین=Schladebeck |سەردێڕ=A look at 'Stranger Things' and the secret government experiments that inspired it |newspaper=[[New York Daily News]] |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170706113834/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/stranger-inspired-secret-government-experiments-article-1.2774525 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Anderton |یەکەم١=Ethan |سەردێڕ='Stranger Things' Was Inspired By a Creepy, Supposedly Real Experiment Called The Montauk Project |ناونیشان=https://www.slashfilm.com/stranger-things-inspired-by-the-montauk-project/ |وێبگە=[[/Film]] |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160907141903/http://www.slashfilm.com/stranger-things-inspired-by-the-montauk-project/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠١٧دا، چەند دەزگایەکی ڕاگەیاندن وتاریان دەربارەی نامەیەکی ڕاوەستاندن بڵاوکردەوە کە پارێزەرێکی نێو نێتفلیکس ناردبووی بۆ بەڕێوەبەری مەیخانەیەکی ''شتە نامۆکان'' بابەتی لە [[شیکاگۆ]].<ref name="PopUpBarForbes">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fortune.com/2017/09/20/stranger-things-bar/ |سەردێڕ=Netflix Sends Cool Cease-and-Desist Letter |یەکەم=Jeff John |دوایین=Roberts |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180904011317/http://fortune.com/2017/09/20/stranger-things-bar/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dnainfo.com/chicago/20170918/logan-square/netflix-stops-blocks-stranger-things-bar-pop-up-cease-and-desist-end-date |سەردێڕ=Netflix Ends Unauthorized 'Stranger Things' Bar With A Super Classy Letter |یەکەم=Mina |دوایین=Bloom |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=dnainfo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180502172129/https://www.dnainfo.com/chicago/20170918/logan-square/netflix-stops-blocks-stranger-things-bar-pop-up-cease-and-desist-end-date/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نامەکە ئاماژەی گاڵتەئامێزانەی سەر بە زنجیرەکەی تێدا بوو: «مەگەر لە سەرەوژێر بژیم»؛ «ئێمە تەواو وەک دکتۆر برێنەر مامەڵەتان لەگەڵ ناکەین»؛ «دێمەگۆرگن ھەمیشە ئەمەندە لێبوردە نییە». نامەکە بووە خاوەنی ستایش لەلایەن پارێزەرانی ترەوە بەھۆی دەستڕێکییەکەیەوە لە داوانەکردنی داخستنی دەستبەجێی مەیخانەکە، بەڵکو داواکردنی ئەوەی کە مەیخانەکە بە کراوەیی نەمێنێتەوە بەبێ ڕەزامەندیی نێتفلیکس.<ref name="PopUpBarForbes" /> === خەڵاتەکان === {{سەرەکی|پێڕستی خەڵات و پاڵاوتنەکانی شتە نامۆکان}} ''شتە نامۆکان'' بووەتە خاوەنی زۆر خەڵات و پاڵاوتن، کە پێکدێن لە دە پاڵاوتنی [[خەڵاتی ئێمی پڕایمتایم]] و چوار [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]] بۆ وەرزی دووەم. کاستی زنجیرەکە بوونەتە خاوەنی چەند خەڵاتێک: کاستی وەرزی یەکەم [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە بۆ باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی]]یان بردووەتەوە، لە کاتێکدا ئەکتەرە سەرەکییەکانی زنجیرەکە، [[وینۆنا ڕایدەر]]، [[میڵی بۆبی بڕاون]]، و [[دەیڤد ھاربەر]] بوونەتە خاوەنی خەڵات و پاڵاوتنی جیاجیا. == میدیای تر == === ''سەروو شتە نامۆکان'' === [[پەڕگە:BeyondStrangerThingsLogo.png|upright|وێنۆک|لۆگۆی پاشبەرھەمەکە]] لەگەڵ بڵاوبوونەوەی وەرزی دووەمی زنجیرەکە، نێتفلیکس لەگەڵیدا ''سەروو شتە نامۆکان''یشی بڵاوکردەوە، [[پاشبەرھەم]]ێک کە لەلایەن [[جیم ڕاش]]ەوە پێشکەش کرابوو. میوانەکانی پاشبەرھەمەکە پێکھاتبوون لە کاست و کۆمەڵەی زنجیرەکە، کە برایانی دەفەر و ئەستێرەکانی زنجیرەکەی لەخۆ گرتبوو، بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پەرەسەندن و پشت دیمەنەکانی بەرھەمھێنان و ئەفسانەناسییە گەورەترەکەی. بە پێچەوانەی پاشبەرھەمەکانی تر کە لەلایەن [[ئێمبەسی ڕۆو (کۆمپانیای بەرھەمھێنان)|ئێمبەسی ڕۆو]]ە دروستکرابوون، وەک ''مردووی قسەکردوو'' ([[مردووی ڕۆیشتوو]]) و ''قسەی خراپ'' ([[گۆڕانی خراپ]])، ''سەروو شتە نامۆکان'' وا داندراوە کە دوای سەیرکردنی تەواوی وەرزی دووەم سەیر بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2017/tv/news/stranger-things-aftershow-netflix-1202599810/ |سەردێڕ='Stranger Things' Aftershow to Launch on Netflix |یەکەم=Alex |دوایین=Stedman |وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوت=October 26، 2017 |ڕێکەوتی سەردان=October 26، 2017 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171026155454/http://variety.com/2017/tv/news/stranger-things-aftershow-netflix-1202599810/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھیچ پاشبەرھەمێک بۆ وەرزی سێیەم دروست نەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=١١٤٥٤٣٤٥٨٥٤٧٣٤٠٠٨٣٣|بەکارھێنەر=ShawnLevyDirect |سەردێڕ=Not this year، sorry! |ڕێکەوت=July 1، 2019 |ڕێکەوتی سەردان=July 9، 2019}}</ref> {{Episode table |background=#9F0608 |overall= |title= |aux1= |aux2= |aux1T=میوانەکان |aux2T=میوانە ڤیدیۆیییەکان |airdate= |released=y |episodes= {{Episode list | EpisodeNumber = ١ | Title = سەرسووڕماو | Aux1 = [[شۆن لێڤی]]، [[برایانی دەفەر]]، [[فین وۆڵفھارد]]، و [[میڵی بۆبی بڕاون]] | Aux2 = [[دەیڤد ھاربەر]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٢ | Title = شێت بۆ ماکس | Aux1 = شۆن لێڤی، برایانی دەفەر، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]]، [[گەیتن ماتەرازۆ]]، و [[سەیدی سینک]] | Aux2 = ھیچکەس | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٣ | Title = پشتیوانە نەشیاوەکان | Aux1 = شۆن لێڤی، برایانی دەفەر، گەیتن ماتەرازۆ، و [[جۆو کیری]] | Aux2 = ھیچکەس | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٤ | Title = ڕاستی لە ھۆکینس | Aux1 = جۆو کیری، [[ناتالیا دایەر]]، [[چارلی ھیتن]]، و [[برێت گێڵمان]] | Aux2 = دەیڤد ھاربەر و [[شانۆن پێرسەر]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٥ | Title = یانەی ئەی ڤی | Aux1 = کەیڵەب مەگڵاکڵین، گەیتن ماتەرازۆ، [[نۆوا شناپ]]، ڕاندی ھەیڤنز، و [[بیڵ نای]] | Aux2 = [[شۆن ئاستن]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٦ | Title = پۆلە نوێیەکە | Aux1 = سەیدی سینک، برێت گێڵمان، [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]]، و [[لینەیا بێرتڵسن]] | Aux2 = شۆن ئاستن و [[پۆڵ ڕەیزەر]] | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} {{Episode list | EpisodeNumber = ٧ | Title = داخستنی دەروازەکە | Aux1 = شۆن لێڤی، برایانی دەفەر، میڵی بۆبی بڕاون، نۆوا شناپ، و ناتالیا دایەر | Aux2 = دەیڤد ھاربەر، شۆن ئاستن، و ئێدی سانگ | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | LineColor = 9F0608 }} }} === کتێبە پێوەبەستراوەکان === [[پەنگوین ڕاندەم ھاوس]] ھاوبەشییەتی لەگەڵ نێتفلیکس کرد تا زنجیرە لە کتێب بڵاوبکەنەوە کە پەیوەندیدارن بە ''شتە نامۆکان''ەوە و لە کۆتایییەکانی ٢٠١٨دا دەستیان پێ کرد. ئەمانە پێکدێن لە ''چۆنییەتی زیندوو مانەوە لە جیھانێکی شتە نامۆکاندا''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How to Survive in a Stranger Things World (Stranger Things) |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/603836/how-to-survive-in-a-stranger-things-world-stranger-things-by-matthew-j-gilbert-illustrated-by-random-house/ |وێبگە=Penguin Random House |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175211/https://www.penguinrandomhouse.com/books/603836/how-to-survive-in-a-stranger-things-world-stranger-things-by-matthew-j-gilbert-illustrated-by-random-house/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کتێبێکی منداڵان کە لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە و کە پێشنیاری «ئامۆژگاری، پەند، و ئاگاداری» دەکات لە ''شتە نامۆکان''دا. ھەروەھا کتێبێکی پشت دیمەنەکانیان بڵاو کردەوە بە ناوی ''شتە نامۆکان: جیھانێکی سەرەوژێرکراو: دەستنامەی پشت دیمەنەکانی فەرمی''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: Worlds Turned Upside Down |ناونیشان=https://www.getunderlined.com/books/594961/stranger-things-worlds-turned-upside-down-by-gina-mcintyre/ |وێبگە=Get Underlined |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> (بڵاوکراوەی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨)، و دوو لە یەکی ''ساڵنامەی خوێندنگەی ناوەندیی ھۆکینس/ساڵنامەی خوێندنگەی ئامادەییی ھۆکینس'' (بڵاوکراوەی ٢٦ی ئازاری ٢٠١٩).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hawkins Middle School Yearbook/Hawkins High School Yearbook (Stranger Things) |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/606443/hawkins-middle-school-yearbookhawkins-high-school-yearbook-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/ |وێبگە=Penguin Random House |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191013015400/https://www.penguinrandomhouse.com/books/606443/hawkins-middle-school-yearbookhawkins-high-school-yearbook-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''خەیاڵەکان لە سەرەوژێرەوە: ھونەرنامەی شتە نامۆکان'' لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە<ref name="Artbook">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/607839/visions-from-the-upside-down-stranger-things-artbook-by-netflix/|سەردێڕ=Visions from the Upside Down: Stranger Things Artbook by Netflix: 9781984821126 &#124; PenguinRandomHouse.com: Books|وێبگە=PenguinRandomhouse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175207/https://www.penguinrandomhouse.com/books/607839/visions-from-the-upside-down-stranger-things-artbook-by-netflix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ''تۆمارە نھێنییەکانی ویڵ بایەرز'' لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/606444/will-byers-secret-files-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/|سەردێڕ=Will Byers: Secret Files (Stranger Things) by Matthew J. Gilbert: 9781984894519 &#124; PenguinRandomHouse.com: Books|وێبگە=PenguinRandomhouse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175210/https://www.penguinrandomhouse.com/books/606444/will-byers-secret-files-stranger-things-by-matthew-j-gilbert/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە چارەکی دووەمی ٢٠١٩دا، وەک بەشێک لە زنجیرەی سیلڤەر ئاڕکایڤ، [[ئۆبزێرڤ بوکس]]ی بڵاوکەرەوەی شانشینی یەکگرتوو کتێبێکی لەسەر وەرزی یەکەم بڵاوکردەوە کە لەلایەن نووسەر پۆوڵ دریسکۆڵەوە نووسرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://obversebooks.co.uk/product/04-stranger-one/|سەردێڕ=04 – Stranger Things: Season 1 &#124; Obverse Books|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190621122725/https://obversebooks.co.uk/product/04-stranger-one/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ڕۆمانەکان ==== ڕۆمانی ''ھۆشە گوماناوییەکان'' لەلایەن گوێندا بۆندەوە لە یەکەم وەرزدایە و سەرنج دەخاتە سەر تێری ئایڤزی دایکی ئیلێڤن و چالاکییەکانی لەگەڵ دکتۆر برێنەر لە تاقیگەی ھۆکینس لە ١٩٦٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/06/stranger-things-books-penguin-random-house-fall-debut-1202405836/ |سەردێڕ='Stranger Things' Books Set For Fall Debut From Penguin Random House |یەکەم=Greg |دوایین=Evans |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180609054314/https://deadline.com/2018/06/stranger-things-books-penguin-random-house-fall-debut-1202405836/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆمانەکە لە ٥ی شوباتی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، و پاش ماوەیەک ''تاریکی لە لێواری شاردا''ی بەدوادا ھات کە لەلایەن نووسەری [[نیوزیلاند]]ی [[ئادەم کریستۆفەر]] نووسرابوو لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٩. لە ''تاریکی لە لێواری شاردا''دا، کە دوای ڕووداوەکانی وەرزی دووەمە، ھۆپەر پەیوەندی لە نێوان وردەکارییەکانی ژیانی پێشووی لە نیویۆرک سیتی لە ١٩٧٠کان و ئیلێڤن دەدۆزێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: Darkness on the Edge of Town |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600224/stranger-things-darkness-on-the-edge-of-town-by-adam-christopher/ |وێبگە=Penguin Random House |بڵاوکەرەوە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175206/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600224/stranger-things-darkness-on-the-edge-of-town-by-adam-christopher/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''ماکسی ھەڵاتوو''، ڕۆمانێکی پێگەیشتووی لاوانە لەلایەن برێنا یۆڤانۆف، لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، و باسی ژیانی سەرەتاییی ماکس مەیفیڵد دەکات لە سان دیێگۆ پێش ڕاگواستنیان بۆ ھۆکینس لە ١٩٨٤، ھەروەھا دووبارەگێڕانەوەی ڕووداوەکانی وەرزی دووەم لە ڕوانگەی ئەوەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/607770/stranger-things-runaway-max-by-brenna-yovanoff/|سەردێڕ=Stranger Things: Runaway Max by Brenna Yovanoff: 9781984895950 &#124; PenguinRandomHouse.com: Books|وێبگە=PenguinRandomhouse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175207/https://www.penguinrandomhouse.com/books/607770/stranger-things-runaway-max-by-brenna-yovanoff/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''ڕۆبنی سەرھەڵداو''، ڕۆمانێکی پێگەیشتووی لاوانە کە لەلایەن ئەی. ئاڕ. کاپێتاوە نووسرابوو، لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە، کە باسی ململانێکانی ڕۆبن بەکڵی دەکات لە پەسەندکردنی ناسنامەی خۆی پێش ڕووداوەکانی وەرزی سێیەم. ==== کۆمیکەکان ==== [[داڕک ھۆرس کۆمیکس]] بەشدارییەتییەکی لەگەڵ نێتفلیکس ڕاگەیاند بۆ «ھێڵێکی چاپکردنی فرەساڵی»ی چەند چیرۆکێک کە لە جیھانی ''شتە نامۆکان''دان. ناونیشانی سەرەتایی کورتەزنجیرەیەکی چوارچاپی بوو کە لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسرابوو و ھونەری نێوی لەلایەن ستێفانۆ مارتینۆوە کرابوو. چیرۆکەکە لە کاتی ڕووداوەکانی وەرزی یەکەمدا بوو و ڕوانگەی ویڵیشی تێدا بوو کاتێک ھێشتا لە سەرەوژێر گیری خواردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ |سەردێڕ=Dark Horse launches line of 'Stranger Things' comics |یەکەم=Christian |دوایین=Holub |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180618205927/http://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەم چاپی کورتەزنجیرەکە لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-comic-book-trailer-explores-a-season-1-mystery-1146553 |سەردێڕ='Stranger Things' Comic Trailer Explores Season 1 Mystery |یەکەم=Graeme |دوایین=McMillan |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180925212419/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-comic-book-trailer-explores-a-season-1-mystery-1146553 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٤ی ئایاری ٢٠١٩دا، داڕک ھۆرس کۆمیکس کۆمیکێکی تایبەتی ''شتە نامۆکان''ی بڵاوکردەوە بۆ [[ڕۆژی کۆمیکی خۆڕایی]]. کۆمیکی ڕۆژی کۆمیکی خۆڕایی داڕک ھۆرسی ٢٠١٩ چیرۆکێکی ''شتە نامۆکان''ی تێدا بوو بە ناوی ''لێزانی کایەکە''، کە چەند ڕۆژێک دوای ڕووداوەکانی وەرزی یەکەم بوو. لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسرابوو و و لەلایەن ئیبراھیم موستەفاوە نەخش کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FREE COMIC BOOK DAY 2019 (GENERAL) |ناونیشان=https://digital.darkhorse.com/books/0f868ba77c7a4d4ab5cde71b4dc826b8/free-comic-book-day-2019-general |وێبگە=Dark Horse Digital |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190724093225/https://digital.darkhorse.com/books/0f868ba77c7a4d4ab5cde71b4dc826b8/free-comic-book-day-2019-general |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دووەم ناونیشانی ''شتە نامۆکان'' کورتەزنجیرەیەکی چواربەشیی ترە، کە دووبارە لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسراوە و ھونەری نێوی لەلایەن ئێدگار سالازارەوە بۆ کراوە، بە ناوی ''شتە نامۆکان: سیکس''. کۆمیکەکە سەرنج دەخاتە سەر یەکێک لە تاقیکردنەوەکانی پێش ئیلێڤن: کچێک بە ناوی فرانسین، کە توانای پێشبینیی ھەیە. یەکەم چاپ لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/books/2019/02/20/new-stranger-things-prequel-comic-elevens-fellow-test-subjects/ |سەردێڕ=New ''Stranger Things'' prequel comic will introduce one of Eleven's fellow test subjects — exclusive |یەکەم=Christian |دوایین=Holub |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190220184227/https://ew.com/books/2019/02/20/new-stranger-things-prequel-comic-elevens-fellow-test-subjects/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ڕۆمانی نیگاری|ڕۆمانێکی نیگاریی ڕەسەن]] کە لە زنجیرەکەوە وەرگیراوە بە ناوی ''شتە نامۆکان: کوڕە زۆمبییەکان'' لە ١٩ی شوباتی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. لەلایەن [[گرێگ پاک]]ەوە نووسرابوو، لەلایەن [[نەیت پیکۆس]]ی [[بلامبۆت]]ەوە پیتەکانی کێشرابووەوە، لەلایەن دان جاکسنەوە ڕەنگ کرابوو، و ھونەری بەرگیی لەلایەن ڕۆن چانەوە کرابوو. ڕۆمانەکە ٧٢ پەڕەیە و دوای وەرزی یەکەمە.<ref name="ZB">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto|سەردێڕ=Stranger Things: Zombie Boys TPB :: Profile :: Dark Horse Comics|وێبگە=www.darkhorse.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830175219/https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێیەم کورتەزنجیرەی کۆمیکی، ''شتە نامۆکان: بۆ نێو ئاگرەکە''، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دەستی پێ کرد. ھەروەھا بۆ چوار چاپ بەردەوام بوو، و پاشھاتی کورتەزنجیرەی ''سیکس''ە و پێش وەرزی سێیەمی زنجیرەکەیە. لەلایەن جۆدی ھاوزەرەوە نووسراوە، لەلایەن ڕایەن کێڵییەوە بە پێنووس کێشراوە، و لەلایەن لێ بوو ئەندەروودەوە بە جەوھەر کێشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYCC 2019: DARK HORSE COMICS AND NETFLIX TO RELEASE THIRD STRANGER THINGS COMIC SERIES |ناونیشان=https://deadline.com/2018/11/daredevil-canceled-netflix-3-seasons-1202511521/ |وێبگە=Dark Horse |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics, Inc. |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181130020936/https://deadline.com/2018/11/daredevil-canceled-netflix-3-seasons-1202511521/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەن شۆتێکی تری ''شتە نامۆکان'' لە ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. لەلایەن گرێگ پاکەوە نووسرابوو و کەمێک دوای جەنگی مۆڵی ستارکۆرتە کە لە وەرزی سێیەمی زنجیرەکەدا پیشان دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CBD 2020 STRANGER THINGS & MINECRAFT |ناونیشان=https://freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |وێبگە=Free Comic Book Day |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200318005329/https://freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆمانێکی نیگاریی ڕەسەنی تری شتە نامۆکان، بە ناوی ''شتە نامۆکان: ملھوڕەکە''، لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. لەلایەن گرێگ پاکەوە نووسرابوو و لەلایەن ڤالێریا فاڤۆچیاوە نەخش کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: The Bully (Graphic Novel) By Greg Pak; Illustrated by Valeria Favoccia|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200326192845/https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠دا، ڕاگەیەندا کە [[ئای دی یوو پەبڵیشینگ]] و داڕک ھۆرس کورتەزنجیرەی ''شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان'' ھاوچاپ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Zub |یەکەم١=Jim |سەردێڕ=Stranger Things and Dungeons & Dragons Announced! |ناونیشان=http://www.jimzub.com/stranger-things-and-dungeons-dragons-announced/ |وێبگە=Zub Tales |بڵاوکەرەوە=Zub Tales |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200619104321/http://www.jimzub.com/stranger-things-and-dungeons-dragons-announced/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Johnston |یەکەم١=Rich |سەردێڕ=Now We Are Getting a Stranger Things & Dungeons & Dragons Comic |ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-dungeons-dragons-comic/ |وێبگە=Bleeding Cool |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Bleeding Cool |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200619104216/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-dungeons-dragons-comic/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کورتەزنجیرەیەکی چوارەم لە داڕک ھۆرسەوە، بە ناوی ''شتە نامۆکان: کامپی زانستی'' لە ئەیلوولی ٢٠٢٠ دەستی پێ کرد. ئەویش ھەروەھا بۆ چوار چاپ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Johnston |یەکەم١=Rich |سەردێڕ=Stranger Things, Umbrella Academy, Dark Horse September 2020 Solicits |ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-umbrella-academy-dark-horse-september-2020-solicits/ |وێبگە=Bleeding Cool |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Bleeding Cool |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220123200119/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-umbrella-academy-dark-horse-september-2020-solicits/ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠دا، داڕک ھۆرس پێشھاتێکی وەن شۆتی ڕاگەیاند بە ناوی ''شتە نامۆکان: ھاڵۆوین لە ھۆکینس''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Dwyer |یەکەم١=Theo |سەردێڕ=Stranger Things Prequel, Halloween in Hawkins, Coming This October |ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-prequel-halloween-in-hawkins-coming-this-october/ |وێبگە=Bleeding Cool |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Bleeding Cool |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200724181838/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-prequel-halloween-in-hawkins-coming-this-october/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێیەم ڕۆمانی نیگاری؛ ''شتە نامۆکان: ئێریکای مەزن!''؛ داندراوە تا لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاو ببێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-839/Stranger-Things-Erica-the-Great-TPB-Young-Adult|سەردێڕ=Stranger Things: Erica the Great TPB (Young Adult) :: Profile :: Dark Horse Comics |وێبگە=Dark Horse |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !چاپ !ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە !چیرۆک !ھونەر !ڕەنگەکان !بەرگ !کۆکراوە |- |colspan=7 style=background:#ff0001| |- |#١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #1 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-817/Stranger-Things-1 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190616134000/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-817/Stranger-Things-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |rowspan=9|جۆدی ھاوزەر |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ستێفانۆ مارتینۆ{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> کیت شامپەین |rowspan=4|لۆرێن ئاف |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}ڕافایەڵ ئالبوکوێرکوێ (جۆراوجۆر){{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆری وێنە){{ھن}}لی بێرمێخۆ (جۆراوجۆر){{ھن}}بێن ئۆلیڤەر (جۆراوجۆر){{ھن}}بابز تار (جۆراوجۆر){{ھن}}کلەیتن کرەین (جۆراوجۆر){{ھن}}لوسیۆ پاریلۆ (جۆراوجۆر){{ھن}}فرانسێسکۆ ماتینا (جۆراوجۆر){{ھن}}فابیۆ موون (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ڕێینۆڵدز (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان: لایەکەی تر'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٧ی ئایاری ٢٠١٨{{ھن}}{{ISBNT|9781506709765}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: The Other Side'' |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧٠٩٧٦٥|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |ساڵ=٢٠١٩}}</ref> |- |#٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-818/Stranger-Things-2 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006000956/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-818/Stranger-Things-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}ستیڤ مۆریس (جۆراوجۆر){{ھن}}گرێگ ڕوت (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |#٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #3 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-819/Stranger-Things-3 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006000954/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-819/Stranger-Things-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}گرزێگۆرز دۆمارادزکی (جۆراوجۆر){{ھن}}ماتیو تەیلەر (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |#٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things'' #4 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-820/Stranger-Things-4 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006000953/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-820/Stranger-Things-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |January 2, 2019 |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}[[جێن بارتڵ]] (جۆراوجۆر){{ھن}}ئیتەن یەنگ (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠١٩ (گشتی) شتە نامۆکان/چەکوشی ڕەش (چیرۆکی شتە نامۆکان: ''لێزانی کایەکە'')<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FREE COMIC BOOK DAY 2019 (GENERAL) STRANGER THINGS/BLACK HAMMER |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3004-248/Free-Comic-Book-Day-2019-General-Stranger-Things-Black-Hammer |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626182950/https://www.darkhorse.com/Comics/3004-248/Free-Comic-Book-Day-2019-General-Stranger-Things-Black-Hammer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٨ی ئایاری ٢٠١٩ |ئیبراھیم موستەفا |تریۆنا فارێڵ |چون لۆ |لە بەردەستدا نییە |- |سیکس #١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #1 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-821/Stranger-Things-SIX-1 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221743/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-821/Stranger-Things-SIX-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٩ی ئایاری ٢٠١٩ |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ئێدگار سالازار{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> کیت شامپەین |rowspan=4|ماریسا لوویس |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر){{ھن}}دەیڤد ماک (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە){{ھن}}جێنی فریزن (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٢: سیکس'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩{{ھن}}{{ISBNT|9781506712321}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things Volume 2: SIX'' |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-834/Stranger-Things-Volume-2-SIX-TPB |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221739/https://www.darkhorse.com/Books/3002-834/Stranger-Things-Volume-2-SIX-TPB |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |سیکس #٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-822/Stranger-Things-SIX-2 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221740/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-822/Stranger-Things-SIX-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}ئی. ئێم. گیست (جۆراوجۆر){{ھن}}میشێلا دۆن (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |سیکس #٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #3 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-823/Stranger-Things-SIX-3 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221744/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-823/Stranger-Things-SIX-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٣١ی تەممووزی ٢٠١٩ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}کاسپەر ویجنگارد (جۆراوجۆر){{ھن}}تایڵەر کروک (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |سیکس #٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Stranger Things: SIX'' #4 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-824/Stranger-Things-SIX-4 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819221739/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-824/Stranger-Things-SIX-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٨ی ئابی ٢٠١٩ |ئەلێکسی بریکلۆت{{ھن}}کریستن وارد (جۆراوجۆر){{ھن}}جێن ڕێڤێنا (جۆراوجۆر){{ھن}}پاتریک ساتەرفیڵد (جۆراوجۆری وێنە) |- |کوڕە زۆمبییەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: ZOMBIE BOYS TPB |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174733/https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |گرێگ پاک |ڤالێریا فاڤۆچیا |دان جاکسن |ڕۆن چان |ڕۆمانی نیگاریی ڕەسەن {{ISBNT|9781506713090}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: ZOMBIE BOYS TPB |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174733/https://www.darkhorse.com/Books/3002-837/Stranger-Things-Zombie-Boys-TPB#prettyPhoto |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |بۆ نێو ئاگرەکە #١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: INTO THE FIRE #1 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-825/Stranger-Things-Into-the-Fire-1 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174928/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-825/Stranger-Things-Into-the-Fire-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |rowspan=4|جۆدی ھاوزەد |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ڕایەن کێڵی{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> لێ بوو ئەندەروود |rowspan=4|تریۆنا فارێڵ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}جێرێمی ویڵسن (جۆراوجۆر){{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٣: بۆ نێو ئاگرەکە'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠{{ھن}}{{ISBNT|9781506713083}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: Into the Fire (Graphic Novel)'' |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧١٣٠٨٣|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> |- |بۆ نێو ئاگرەکە #٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: Into the Fire #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-826/Stranger-Things-Into-the-Fire-2 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626174520/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-826/Stranger-Things-Into-the-Fire-2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |١٢ی شوباتی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}جۆناتان کەیس (جۆراوجۆر){{ھن}}کلەیر ڕۆی (جۆراوجۆر) |- |Into the Fire #٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: INTO THE FIRE #2 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-827/Stranger-Things-Into-the-Fire-3 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626175443/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-827/Stranger-Things-Into-the-Fire-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}ئێمیڵی پیەرسن (جۆراوجۆر){{ھن}}ئادەم گۆرھام (جۆراوجۆر) |- |بۆ نێو ئاگرەکە #٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: INTO THE FIRE #4 |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3002-828/Stranger-Things-Into-the-Fire-4 |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200626175440/https://www.darkhorse.com/Comics/3002-828/Stranger-Things-Into-the-Fire-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}ئیڤان کاگڵ (جۆراوجۆر){{ھن}}کێڵی مەککێرنەن (جۆراوجۆر) |- |ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠٢٠ (ھەموو تەمەنەکان) شتە نامۆکان/ماینکرافت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FREE COMIC BOOK DAY 2020 (ALL AGES) |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3006-484/Free-Comic-Book-Day-2020-All-Ages |وێبگە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210317190910/https://www.darkhorse.com/Comics/3006-484/Free-Comic-Book-Day-2020-All-Ages-Stranger-Things-Minecraft |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٩ تەممووزی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FCBD 2020 STRANGER THINGS & MINECRAFT |ناونیشان=https://www.freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |وێبگە=Free Comic Book Day |بڵاوکەرەوە=Diamond Distributors |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200620182921/https://www.freecomicbookday.com/Catalog/JAN200019 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |rowspan=2|گرێگ پاک |گابریێڵا ئانتالی |rowspan=2|دان جاکسن |rowspan=2|ڕۆن چان |لە بەردەستدا نییە |- |ملھوڕەکە<ref name="penguinrandomhouse.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stranger Things: The Bully (Graphic Novel) |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/ |وێبگە=Penguin Random House |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200326192845/https://www.penguinrandomhouse.com/books/653121/stranger-things-the-bully-graphic-novel-by-written-by-greg-pak-illustrated-by-valeria-favoccia/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڤالێریا فاڤۆچیا |ڕۆمانی نیگاریی ڕەسەن {{ISBNT|9781506714530}}<ref name="penguinrandomhouse.com"/> |- |کامپی زانستی #١ |٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |rowspan=4|جۆدی ھاوزەر |rowspan=4|<span style="font-size: 75%;">'''پێنووس:'''</span> ئێدگار سالازار{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''جەوھەر:'''</span> کیت شامپەین |rowspan=4|ماریسا لوویس |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ {{ھن}}کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر){{ھن}}فرانسیسکۆ ڕوویز (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٤: کامپی زانستی'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٥ی ئایاری ٢٠٢٠{{ھن}}{{ISBNT|9781506715766}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: Science Camp (Graphic Novel)'' |ناونیشان=https://archive.org/details/sciencecamp0000hous |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧١٥٧٦٦|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |- |کامپی زانستی #٢ |٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ{{ھن}}ئێریک نوویێن (جۆراوجۆر){{ھن}}تولا لۆتای<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS: SCIENCE CAMP #2 (TULA LOTAY VARIAMT COVER) |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Comics/3003-414/Stranger-Things-Science-Camp-2-Tula-Lotay-Variant-Cover |وێبگە=Dark Horse Comics |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725193715/https://www.darkhorse.com/Comics/3003-414/Stranger-Things-Science-Camp-2-Tula-Lotay-Variant-Cover |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و/یان ڕاوڵ ئالێن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS SCIENCE CAMP #2 (OF 4) CVR B ALLEN |ناونیشان=https://previewsworld.com/Catalog/AUG200399 |وێبگە=Previews World |بڵاوکەرەوە=Diamond Distributors |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725191543/https://previewsworld.com/Catalog/AUG200399 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> (جۆراوجۆر) |- |کامپی زانستی #٣ |٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ {{ھن}} و ڕاوڵ ئالێن (جۆراوجۆر) {{ھن}} پیووس باک (جۆراوجۆر) |- |کامپی زانستی #٤ |٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڤیکتۆر کالڤاچێڤ {{ھن}} سێباستیەن پیریز (جۆراوجۆر) {{ھن}} پیووس باک (جۆراوجۆر) |- |ھاڵۆوین لە ھۆکینس (وەن شۆتی تایبەتی ھاڵۆوین) |٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |مایکڵ مۆرێچی |تۆدۆر ھریستۆڤ |کریس ئۆ'ھاڵۆران |فرانسێسکۆ فرانکاڤیلا |لە بەردەستدا نییە |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان |٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |rowspan=4|جۆدی ھاوزەر {{ھن}} جیم زەب |rowspan=4|دیێگۆ گالیندۆ |rowspan=4| میشێڵ ئاساراساکرۆن |ئی. ئێم. گیست {{ھن}} دیێگۆ گالیندۆ (جۆراوجۆر) {{ھن}} ئانا دیتمەن (جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١{{ھن}}{{ISBNT|9781506721071}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things and Dungeons & Dragons (Graphic Novel)'' |ژپنک=٩٧٨-١٥٠٦٧٢١٠٧١|دوایین١=Houser |یەکەم١=Jody |دوایین٢=Zub |یەکەم٢=Jim |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان #٢ |٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ئی. ئێم. گیست {{ھن}} ئانا دیتمەن (جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (جۆراوجۆر) {{ھن}} ماکس دەنباڕ (جۆراوجۆر) |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان #٣ |٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ئانا دیتمەن (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} تۆنی ئینفەیت (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} ئی. ئێم. گیست (بەرگ) |- |شتە نامۆکان و شوورە و ئەژدیھاکان #٤ |١٧ی شوبات ٢٠٢١ |ئی. ئێم. گیست {{ھن}} ئانا دیتمەن (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} دەیڤد مایکڵ بێک (بەرگی جۆراوجۆر) {{ھن}} جێس تەیڵەر (بەرگی جۆراوجۆر) |- |گۆڕی یبوێن #١ |٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |rowspan=4|گرێگ پاک |rowspan=4|دیێگۆ گالیندۆ |rowspan=4|فرانسێسکۆ سێگالا |ماڕک ئاسپیناڵ {{ھن}} کایڵ لامبێرت (جۆراوجۆر) {{ھن}} دیێگۆ گالیندۆ (جۆراوجۆر) {{ھن}} ئیرڤین ڕۆدریگێز (جۆراوجۆر) |rowspan=4|'''''شتە نامۆکان بەرگی ٥: گۆڕەکەی یبوێن'''''{{ھن}}<span style="font-size: 75%;">'''ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە:'''</span> ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢ {{ھن}}{{ISBNT|9781506725543}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=''Stranger Things: The Tomb of Ybwen (Graphic Novel)'' |ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٦٧٢-٥٥٤-٣|دوایین١=Pak |یەکەم١=Greg |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> |- |گۆڕی یبوێن #٢ |٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ماڕک ئاسپیناڵ {{ھن}} کاسپار وینگارد (جۆراوجۆر) {{ھن}} پیووس باک (جۆراوجۆر) {{ھن}} ڕافایێڵ سارمێنتۆ (جۆراوجۆر) |- |گۆڕی یبوێن #٣ |٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ماڕک ئاسپیناڵ Aspinall {{ھن}} بێن دیوی (جۆراوجۆر) {{ھن}} ئیتەن یەنگ (جۆراوجۆر) {{ھن}} تۆدۆر ھریستۆڤ (جۆراوجۆر) |- |گۆڕی یبوێن #٤ |٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ | |- |تایبەتی زستانی شتە نامۆکان (وەن شۆت) |٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |کریس ڕۆبێرسن |ئابێڵ |TBA |ستیڤ مۆریس {{ھن}} جۆناتان کەیس (جۆراوجۆر) |TBA |- |ئێریکای مەزن! <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Spry |یەکەم١=Jeff |سەردێڕ=EXCLUSIVE REVEAL: DARK HORSE EXPANDS STRANGER THINGS LINEUP WITH NEW COLLECTIONS, GRAPHIC NOVEL AND MORE |ناونیشان=https://www.syfy.com/syfywire/dark-horse-expands-stranger-things-publishing-lineup |وێبگە=Syfy Wire |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |گرێگ پاک {{ھن}} دانی لۆر |ڤالێریا فاڤۆچیا |دان جاکسن |ڕۆن چان |ڕۆمانی نیگاریی ڕەسەن {{ISBNT|9781506714547}} |- |کامچاتکا #١ |March 23, 2022 |rowspan=4|مایکڵ مۆرێچی |rowspan=4|تۆدۆر ھریستۆڤ |rowspan=4|دان جاکسن | |rowspan=4|TBA |- |کامچاتکا #٢ |لە دەوروبەری نیسانی ٢٠٢٢ | |- |کامچاتکا #٣ |لە دەوروبەری ئایاری ٢٠٢٢ | |- |کامچاتکا #٤ |لە دەوروبەری حوزەیرانی ٢٠٢٢ | |- |- |- |- |ڕۆژی کۆمیکی خۆڕاییی ٢٠٢٢ (گشتی) شتە نامۆکان/بوونەوەری ئاسمانیی نیشتەجێ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://www.syfy.com/syfy-wire/free-comic-book-day-more-than-40-titles-for-2022-from-marvel-dark-horse |ناونیشان=https://www.syfy.com/syfy-wire/free-comic-book-day-more-than-40-titles-for-2022-from-marvel-dark-horse |بڵاوکەرەوە=Syfy Wire}}</ref> |٧ی ئایاری ٢٠٢٢ |مایکڵ مۆرێچی |پیووس باک |دان جاکسن | |لە بەردەستدا نییە |- |} ==== چاپە کتێبخانەیییەکان ==== {| class="wikitable" |- ! ناونیشان !! کتێبی کۆکراوە !! ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە !! ئای ئێس بی ئێن |- | ''شتە نامۆکان: چاپی کتێبخانە بەرگی ١'' | ''شتە نامۆکان'' (ھەروەھا ناسراوە بە «لایەکەی تر») #١–٤{{ھن}}''شتە نامۆکان: کامپی زانستی'' #١–٤ | ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS LIBRARY EDITION VOLUME 1 HC |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3009-285/Stranger-Things-Library-Edition-Volume-1-HC |وێبگە=Dark Horse Comics |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | {{ISBNT|978-1-50672-762-2}} |- | ''شتە نامۆکان چاپی کتێبخانە بەرگی ٢'' | ''شتە نامۆکان: سیکس'' #١–٤{{ھن}}''شتە نامۆکان: بۆ نێو ئاگرەکە'' #١-٤ | ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STRANGER THINGS LIBRARY EDITION VOLUME 2 HC |ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Books/3009-286/Stranger-Things-Library-Edition-Volume-2-HC |وێبگە=Dark Horse Comics |بڵاوکەرەوە=Dark Horse Comics |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | {{ISBNT|978-1-50672-763-9}} |- |} === کایە سەرمێزەکان === [[ھازبرۆ]] کەرەستەی دەستپێکەری ''[[شوورە و ئەژدیھاکان]]''ی وەشانی شێواز ''شتە نامۆکان''ی ڕێگەپێدراوی بڵاوکردەوە لە ئایاری ٢٠١٩. کەرەستەکان، سەرەڕای لەخۆگرتنی کتێبی ڕێنوێنی، پەڕەی کەسایەتییەکان و زار، کامپەینی «ڕاو بۆ تێساڵایدرا»ی لەخۆ گرتبوو کە منداڵەکان دەیانکرد لە وەرزی یەکەمدا (کە بە نیازی ئەوەوە نووسراوە کە لە پێنووسی کەسایەتییەکەی ویڵ خۆیەوە ھاتبێت)، لەگەڵ پەیکەری بچکۆلەی دێمەگۆرگن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2019/02/13/stranger-things-dd-starter-set-release-date-preorder |سەردێڕ=Preorder This Awesome Stranger Things D&D Starter Set Right Now |یەکەم=Seth |دوایین=Macy |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=[[ئای جی ئێن|IGN]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190214002907/https://www.ign.com/articles/2019/02/13/stranger-things-dd-starter-set-release-date-preorder |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''[[جادوو: کۆبوونەوەکە]]'' زنجیرەیەک لە کارتی ''شتە نامۆکان'' تێدایە وەک بەشێک لە زنجیرەی «درۆزنە نھێنییەکە» تایبەتەکەی، و لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ بڵاوکراوەیەوە.<ref name="verge beyond hawkin mtg">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.theverge.com/2021/6/9/22526144/stanger-things-4-magic-the-gathering-podcast-netflix-geeked-week | سەردێڕ = Stranger Things is getting a companion podcast and Magic: The Gathering cards | یەکەم = Andrew | دوایین= Webster | ڕێکەوت = ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١| ڕێکەوتی سەردان = ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش= [[The Verge]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nerdist.com/article/stranger-things-magic-cards-crossover/|سەردێڕ=STRANGER THINGS CARDS TURN MAGIC: THE GATHERING UPSIDE DOWN|یەکەم=Michael|دوایین=Walsh|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=[[Nerdist]]}}</ref> === کایە ڤیدیۆیییەکان === ==== کایە مۆبایلییەکان ==== نێتفلیکس و بۆونس ئێکس پی [[کایەکردنی مۆبایل|کایەیەکی مۆبایل]]ی خۆڕاییی پێوەبەستراویان بۆ ''شتە نامۆکان'' پەرەپێدا، کە بۆ ئامێرەکانی [[ئای ئۆ ئێس]] و [[ئەندرۆید]] بڵاوبوویەوە لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. کایەکە شێوازی [[ھونەری پیکسڵ|پیکسڵی شێوە ڕابردوو]] بەکار دەھێنێت، ھاوشێوەی کایەکانی [[سووپەر نێنتێندۆ ئینتەرتەیمنت سیستەم]]. کایەکە بەکەمی لە چیرۆکی ''شتە نامۆکان''ەوە وەرگیراوە دوای وەرزی یەکەم. کایەزان بە سەرۆکی پۆلیس جیم ھۆپەر دەست پێ دەکات و بە شوێن کوڕە ونبووەکاندا دەگەڕێت. کاتێک ئەم کەسایەتییانە دەدۆزرێنەوە، دەتوانیت یارییان پێ بکەیت و توانای تایبەتییان ھەیە کە ڕێ بە کایەزان دەدەن بگەنە ناوچەی زیاتری کایەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2017/10/4/16418816/stranger-things-game-iphone-android |سەردێڕ=This Stranger Things mobile game will help prepare you for the Upside Down |یەکەم=Andrew |دوایین=Webster |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171004163616/https://www.theverge.com/2017/10/4/16418816/stranger-things-game-iphone-android |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurogamer.net/articles/2017-10-04-theres-an-official-stranger-things-video-game-and-it-looks-retro-cool |سەردێڕ=There's an official Stranger Things video game and it looks retro cool |یەکەم=Wesley |دوایین=Yin-Poole |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Eurogamer]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005051158/http://www.eurogamer.net/articles/2017-10-04-theres-an-official-stranger-things-video-game-and-it-looks-retro-cool |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆونس ئێکس پی کەمتر لە ساڵێکیان ھەبوو تا کایەکە تەواو بکەن. تیمەکە بڕیاریان دا کە کایەکە ھاوشێوەی ''[[ئەفسانەی زێلدا]]'' دروست بکەن چونکە «لێکچوویەکی تەواو بوو چونکە ھەردوو [''شتە نامۆکان'' و ''زێلدا''] دەربارەی گەڕان و دۆزینەوەن، و ھەندێک ڕازئامێزانەیە، کە لە کەشی زنجیرەکە دەوەشێتەوە،» بەپێی دەیڤ پۆتینگەری بەڕێوەبەری بۆونس ئێکس پی. نەخشەی ھۆکینس لە کایەکەدا لە نەخشەیەکی [[گووگڵ ستریت ڤیو]]ی جاکسن، جۆرجیاوە وەرگیراوە، ئەو شوێنەی زنجیرەکەی تێدا تۆمارکراوە. تاکوو کایەکە بە نھێنی بمێنێتەوە، بۆونس ئێکس پی ھیچ تاقیکەرەوەیەکیان نەگرت بۆ [[دڵنیابوونەوەی کوالیتی|دڵنیابوونەوە لە کوالیتی]]ی کایەکە، لە جیاتی ئەندامانی خێزانی تیمی دیزاین کایەکەیان کرد و بۆچوونی خۆیان بەخشی؛ ئەم پڕۆسەیە یارمەتیدەر بوو لە دروستکردنی دوو ئاستی سەختیی کایەکە.<ref name="GameDallasObserver" /> تەواوکردنی کایەکە گرتەیەکی ئەڵقەی یەکەمی وەرزی دووەمی زنجیرەکە دەبەخشێتە کایەزانان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/beating-the-stranger-things-game-reveals-this-neve/1100-6453794/ |سەردێڕ=Beating The Stranger Things Game Reveals This Never-Before-Seen Clip From Season 2 |یەکەم=Eddie |دوایین=Makuch |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[GameSpot]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005051118/https://www.gamespot.com/articles/beating-the-stranger-things-game-reveals-this-neve/1100-6453794/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کایەکە ٣{{nbsp}}ملیۆن جار دەبەزێندرابوو لە ھەفتەی یەکەمیدا، کە بەھۆیەوە بووە خاوەنی ستایشی ڕەخنەیی. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی وەرزی دووەم، نوێکردنەوەیەکی کایەکە ماکسی زیاد کرد وەک کەسایەتییەکی لە کایە ھاتوو، و بڵاوبوونەوەی بۆ [[تەلەڤیزیۆنی ئامازۆن فایەر]]، کە پشتیوانیی دەسکی دەکرد.<ref name="GameDallasObserver">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dallasobserver.com/arts/allen-studio-bonusxp-overcame-a-deadline-and-a-flood-to-make-the-stranger-things-game-10007482 |سەردێڕ=How an Allen Studio Won the Contract to Make the Top-Secret Stranger Things Game |دوایین=Gallagher |یەکەم=Danny |وێبگە=[[Dallas Observer]] |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107022922/http://www.dallasobserver.com/arts/allen-studio-bonusxp-overcame-a-deadline-and-a-flood-to-make-the-stranger-things-game-10007482 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کایەکە پاڵێورا بۆ «کایەی مۆبایل» لە [[١٤یەم خەڵاتەکانی کایەی ئەکادیمیای بەریتانی]].<ref name="BAFTA Games Awards">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mcvuk.com/business/hellblade-senuas-sacrifice-at-forefront-of-bafta-games-awards-nominations |سەردێڕ=Hellblade: Senua's Sacrifice at forefront of BAFTA Games Awards nominations |دوایین=deAlessandri |یەکەم=Marie |وێبگە=[[MCV (magazine)|MCV]] |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322101823/https://www.mcvuk.com/business/hellblade-senuas-sacrifice-at-forefront-of-bafta-games-awards-nominations |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="BAFTA Games Awards Winners">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.destructoid.com/bafta-names-what-remains-of-edith-finch-its-best-game-of-2017-498392.phtml |سەردێڕ=BAFTA names What Remains of Edith Finch its best game of 2017 |دوایین=Makedonski |یەکەم=Brett |ئیش=[[Destructoid]] |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20180413100831/https://www.destructoid.com/bafta-names-what-remains-of-edith-finch-its-best-game-of-2017-498392.phtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کایەیەکی تری مۆبایل لەلایەن بۆونس ئێکس پییەوە، ''شتە نامۆکان ٣: کایەکە''، ڕاگەیەندرا لە [[خەڵاتەکانی کایەی ٢٠١٨]]. وەک پێوەبەستراوێکی وەرزی سێیەمی ''شتە نامۆکان'' بڵاوکرایەوە، لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://arstechnica.com/gaming/2018/12/stranger-things-3-mobile-game-will-let-you-jump-into-new-hawkins-madness/ |سەردێڕ=Stranger Things 3 mobile game will let you jump into new Hawkins madness |یەکەم=Valentina |دوایین=Palladino |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=[[Ars Technica]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181207160154/https://arstechnica.com/gaming/2018/12/stranger-things-3-mobile-game-will-let-you-jump-into-new-hawkins-madness/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم کایەیە کایەیەکی [[گرافیکی ھاوئەندازەی کایەی ڤیدیۆیی|ھاوئەندازە]]ی ئاکشنە، کە تێیدا کایەزانان ڕێنوێنیی کەسایەتییە ھەڵبژێردراوەکانی زنجیرەکە دەکەن، کە پێکدێن لە جۆیس، جیم، ماکس، و ئیلێڤن، بە نێو چەند قۆناغێکی خۆراوجۆردا، بە شێوەی کایە کە لە ١٩٨٠کانەوە ئێلھامی بۆ ھاتووە. کایەکە شوێن چیرۆکی وەرزی سێیەم دەکەوێت، و بۆونس ئێکس پی و برایانی دەفەر چەند بەشێکی تری چیرۆکەکە پیشان دەدەن کە زنجیرەکە کاتی نەبووە بۆ دەرخستن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2019/tv/news/stranger-things-3-the-game-plot-details-1203175106/ |سەردێڕ=How 'Stranger Things 3: The Game' Will Take Players Beyond the TV Show |یەکەم=Brian |دوایین=Crecente |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191231161558/https://variety.com/2019/tv/news/stranger-things-3-the-game-plot-details-1203175106/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="netflix ann" /> کایەکە بێجگە لە مۆبایل، بۆ [[کۆمپیوتەر]]، [[نینتێندۆ سویچ]]، [[پلەیستەیشن ٤]]، و [[ئێکسبۆکس وەن]]یش بڵاوبوویەوە. ھەردوو ئەم کایەی مۆبایلی ''شتە نامۆکان'' بەکارھێندرابوون بۆ دەستپێکردنی خزمەتگوزاریی کایەی ڤیدیۆییی نێتفلیکس بۆ بەرنامە مۆبایلییەکەی لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.polygon.com/22759722/netflix-games-on-android | سەردێڕ = Netflix officially has games now | یەکەم = Joshua | دوایین =Rivera |ڕێکەوت = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش= [[Polygon (website)|Polygon]]}}</ref> کایەیەکی مۆبایلیی تر، بە ناوی ''شتە نامۆکان''، لە پەرەسەندن دایە لەلایەن نێکست گەیمزەوە. [[کایەی ناوچە بنچینە|کایەیەکی ناوچە بنچینەیی]] دەبێت بە میکانیکی کایەی ڕۆڵگێڕان.<ref name="netflix ann">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/netflixs-e3-2019-game-news-includes-a-fortnite-cro/1100-6467758/ |سەردێڕ=Netflix's E3 2019 Game News Includes A Fortnite Crossover |یەکەم=Steve |دوایین=Watts |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[GameSpot]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190612213952/https://www.gamespot.com/articles/netflixs-e3-2019-game-news-includes-a-fortnite-cro/1100-6467758/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== کایەی پلەیستەیشن ڤی ئاڕ ==== [[سۆنی ئینتەراکتیڤ ئینتەرتەیمنت]] ڕایگەیاندووە کە کار لەسەر کایەیەکی تایبەت [[پلەیستەیشن ٤]] دەکەن، کە لە ''شتە نامۆکان''ەوە وەرگیراوە، بۆ لائامێری [[پلەیستەیشن ڤی ئاڕ]]ەکەیان. کۆمپانیاکە لەو وەختەوە تیزەرێکیان بڵاوکردووەتەوە کە تێیدا دیمەنەکانی گڵۆپەکانی کریسمس لەسەر دیوارێک پیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/ps4s-playstation-vr-getting-stranger-things-experi/1100-6454583/ |سەردێڕ=PS4's PlayStation VR Getting Stranger Things Experience, See A Teaser Here |یەکەم=Eddie |دوایین=Makuch |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201032042/https://www.gamespot.com/articles/ps4s-playstation-vr-getting-stranger-things-experi/1100-6454583/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== کۆمپیوتەر ==== کایەیەکی بێ بەڕێوەبردنی مافی دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە بۆ ویندۆز و ماک کە لە وەرزی سێیەمەوە وەرگیرابوو لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gog.com/game/stranger_things_3_the_game|سەردێڕ=Stranger Things 3: The Game|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=gog.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200414174112/https://www.gog.com/game/stranger_things_3_the_game|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== کایەی تێڵتەیڵی ھەڵوەشێندراوە ==== لە حوزەیرانی ٢٠١٨دا، نێتفلیکس پلانیان بۆ [[تێڵتەیڵ گەیمز]] ڕاگەیاند تا کایەیەکی زنجیرەییی سەرکێشی بەرھەم بھێنن، وەک بەشێک لە ھاوبەشێتییەکی گەورەتر کە ھەلی دەبوو بۆ زنجیرەی تێڵتەیڵی تر وەک [[فیلمی لە کایە ھاتوو]] لە نێتفلیکس. ھەرچۆنێک بێت، پڕۆژەکە ھەڵوەشێندرایەوە دوای ئەوەی تێڵتەیڵ زۆرینەی ستافەکەی دەرکرد لە ئەیلوولی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.techradar.com/news/netflix-to-add-games-to-its-service-including-stranger-things-and-minecraft |سەردێڕ=Exclusive: Netflix to add games to its service, including Minecraft: Story Mode |یەکەم=Nick |دوایین=Pino |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[TechRadar]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180613234210/https://www.techradar.com/news/netflix-to-add-games-to-its-service-including-stranger-things-and-minecraft |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnet.com/news/netflix-partners-with-telltale-games-for-interactive-adventures/ |سەردێڕ=No, Netflix isn't going to stream Minecraft video games |یەکەم١=Joan |دوایین١=Solsman |یەکەم٢=Lori |دوایین٢=Grunin |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=[[CNET]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180613234154/https://www.cnet.com/news/netflix-partners-with-telltale-games-for-interactive-adventures/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/09/24/business/telltale-video-games-layoffs.html |سەردێڕ=Telltale, Acclaimed Maker of Story-Based Video Games, Lays Off Most of Its Staff |یەکەم=Justin |دوایین=Bailey |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=[[The New York Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180924124613/https://www.nytimes.com/2018/09/24/business/telltale-video-games-layoffs.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.polygon.com/2018/9/24/17896054/netflix-stranger-things-telltale-game-update |سەردێڕ=Netflix to still produce Stranger Things game despite Telltale collapse |وێبگە=Polygon |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180930143734/https://www.polygon.com/2018/9/24/17896054/netflix-stranger-things-telltale-game-update |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gamespot.com/articles/what-happened-with-telltale-games-heres-a-timeline/1100-6462046/ |سەردێڕ=What Happened With Telltale Games? Here's A Timeline Of Important Events |وێبگە=Gamespot |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181001182340/https://www.gamespot.com/articles/what-happened-with-telltale-games-heres-a-timeline/1100-6462046/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی پلانەکە بوویایە، کایەکە لە بەھاری ساڵی ١٩٨٥دا دەبوو، و ڕووداوەکانی وەرزی دووەم و وەرزی سێیەمی بە یەکەوە دەبەستەوە. تێڵتەیڵ کایەیەکی ئاوەڵیشی ڕاسپارد لە [[نایت سکوڵ ستودیۆ]]وە بە ناوی ''منداڵانی دراوسێ'' کە ڕێخۆشکەرێک دەبوو بۆ ناوەکەیان، بەڵام ئەمەش ھەڵوەشێندرایەوە بەھۆی داخرانی تێڵتەیڵەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2019/4/23/18510849/stranger-things-secret-games-telltale-studio-closed |سەردێڕ=A secret Stranger Things game died before it was even announced |یەکەم=Megan |دوایین=Farokhmanesh |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423135505/https://www.theverge.com/2019/4/23/18510849/stranger-things-secret-games-telltale-studio-closed |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === پۆدکاستەکان === لە تەممووزی ٢٠١٩دا، پۆدکاستێکی سێ ئەڵقەیی بە ناوی ''پشت دیمەنەکان: شتە نامۆکان ٣''وە بڵاوبوویەوە، کە سەرنجی دەخستە سەر وەرزی سێیەمی زنجیرەکە. لەلایەن [[دان تابێرسکی]]یەوە پێشکەش کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bucksbaum |یەکەم١=Sydney |سەردێڕ=Behind the Scenes: Stranger Things 3 podcast reveals how puberty inspired the Mind Flayer's monster |ناونیشان=https://ew.com/tv/2019/07/25/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcast-mind-flayer-episode/ |وێبگە=Entertainment Weekly |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Freeman |یەکەم١=Lancer |سەردێڕ=Behind The Scenes: Stranger Things 3 - Podcasts To Listen To |ناونیشان=https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to |وێبگە=Primal Stream Media |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220211194853/https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bucksbaum |یەکەم١=Sydney |سەردێڕ=Behind the Scenes: Stranger Things 3 podcast reveals secrets about Robin, Erica, Hopper, and more |ناونیشان=https://ew.com/tv/2019/07/19/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcast-episode-2/ |وێبگە=Entertainment Weekly |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> پۆدکاستێکی شەش ئەڵقەییی لەوەپێش نووسراوی ئاوەڵی ڕۆمانی ''ڕۆبنی سەرھەڵداو''، بە ناوی ''ڕۆبنی سەرھەڵداو: زیندوومانەوە لە ھۆکینس''، لە ناوەڕاستی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Can’t Get Enough Of Stranger Things’ Robin Buckley? There’s A New Podcast For You |یەکەم١=Chloe |سەردێڕ=Can't Get Enough Of Stranger Things' Robin Buckley? There's A New Podcast For You |ناونیشان=https://www.bustle.com/entertainment/stranger-things-maya-hawke-podcast-launch-netflix |وێبگە=Bustle |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> [[مایا ھۆک|مایا ھاوک]] دووبارە ڕۆڵی ڕۆبن دەگێڕێتەوە، [[شۆن ماھیر]] ڕۆڵی مامۆستای دڵخوازی ڕۆبن بەڕێز ھاوزەر دەگێڕێت، و [[ڵۆرن شیپن]] کاری نووسین و دەرھێنانی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rebel Robin: Surviving Hawkins |ناونیشان=https://www.listennotes.com/podcasts/rebel-robin-surviving-hawkins-netflix-HnC5yXIiDqs/ |وێبگە=Listen Notes |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> === باخچە بابەتییەکان === لە ٢٠١٨ و ٢٠١٩دا، [[باخچە و سەیرانگەکانی یوونیڤێرساڵ]] [[سەرنجڕاکێشەرە خێوییەکان (دەستکرد)|ھەزارەڕێ]]یان دانا لە [[ھاڵۆوین ھۆڕۆر نایتز]] لە باخچە بابەتییەکانی [[یوونیڤێرساڵ ستودیۆز ھۆڵیوود]] و [[سەیرانگەی یوونیڤێرساڵی ئۆرلاندۆ]] کە لە ''شتە نامۆکان''ەوە وەرگیرابوون، ھەروەھا [[یوونیڤێرساڵ ستودیۆز سینگاپور]]یش سەرنجڕاکێشێکی ''شتە نامۆکان'' بابەتیان ھەبوو بۆ وەرزی ٢٠١٨. === ھیتر === [[لێگۆ]] سێتێکی ''شتە نامۆکان''ی بە ناوی «سەرەوژێر»ەوە بڵاوکردەوە، کە لە وەشانێکی ماڵی بایەرزەکانەوە وەرگیرابوو لەگەڵ ھاوشێوەکەی لە سەرەوژێردا، لە ئایاری ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2019/5/14/18623977/stranger-things-amazing-lego-set-takes-the-upside-down-literally |سەردێڕ=Stranger Things' amazing Lego set takes the Upside Down literally |یەکەم=Sean |دوایین=Hollister |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190515013148/https://www.theverge.com/2019/5/14/18623977/stranger-things-amazing-lego-set-takes-the-upside-down-literally |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.lego.com/en-my/aboutus/news/2019/may/something-strange-is-going-on-as-the-town-of-hawkins-indiana-arrives-in-lego-brick-form |سەردێڕ= Something strange is going on... - as the town of Hawkins, Indiana arrives in LEGO® brick form |نووسەر= Lego Group |ڕێکەوت= ١٥ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە= Lego.com |بڵاوکەرەوە= Lego |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200626093520/https://www.lego.com/en-my/aboutus/news/2019/may/something-strange-is-going-on-as-the-town-of-hawkins-indiana-arrives-in-lego-brick-form |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Farshtey|یەکەم١=Gregory|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TAr0DwAAQBAJ&q=lego+overwatch&pg=PT234|سەردێڕ=LEGO® Minifigure A Visual History New Edition|دوایین٢=Lipkowitz|یەکەم٢=Daniel|دوایین٣=Hugo|یەکەم٣=Simon|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Dorling Kindersley Limited|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٤١-٥٠٢٠٢-٠|پەڕەکان=٢٣٣|زمان=en}}</ref> لە ٢٠٢٠دا، سێتی سەرەوژێر خەڵاتی «کایەی ساڵ» و «کایەی تایبەتی ساڵ»ی وەرگرت لەلایەن [[تۆی ئەسۆسییەشن]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 TOTY Winners|ناونیشان=https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4|وێبگە=The Toy Association|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203072544/https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نێتفلیکس ھاوبەشێتیی لەگەڵ [[ئێپیک گەیمز]] کرد تا چەند شتێکی ''شتە نامۆکان'' وەک جوانەمەنی زیاد بکەن بۆ ''[[فۆڕتنایت]]'' لە چەند ھەفتەیەکی پێش پەخشکردنی وەرزی سێیەم.<ref name="netflix ann" /> ناوەڕۆکی ''شتە نامۆکان'' لە داگرتن ھاتوو بۆ کایەی ڤی ئاڕی ''فەیس یۆر فییەرس''یش بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Face Your Fears' Brings the Supernatural World of 'Stranger Things' to Gear VR |ناونیشان=https://www.oculus.com/blog/face-your-fears-brings-the-supernatural-world-of-stranger-things-to-gear-vr/?locale=en_US |وێبگە=Oculus Blog |بڵاوکەرەوە=Oculus Blog |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200818073636/https://www.oculus.com/blog/face-your-fears-brings-the-supernatural-world-of-stranger-things-to-gear-vr/?locale=en_US |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Stranger Things' Comes to Gear VR in Latest 'Face Your Fears' Update, Face the Demogorgan |ناونیشان=https://www.roadtovr.com/stranger-things-comes-gear-vr-latest-face-fears-update-face-demogorgan/ |وێبگە=Road to VR |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Road to VR |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830191922/https://www.roadtovr.com/stranger-things-comes-gear-vr-latest-face-fears-update-face-demogorgan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Workman |یەکەم١=Robert |سەردێڕ='Face Your Fears' Gets Free 'Stranger Things' DLC From Creators of 'Left 4 Dead' |ناونیشان=https://comicbook.com/gaming/2017/10/31/stranger-things-virtual-reality-netflix-oculus-face-your-fears/ |وێبگە=Comic Book.com |بڵاوکەرەوە=Comic Book.com |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830191919/https://comicbook.com/gaming/2017/10/31/stranger-things-virtual-reality-netflix-oculus-face-your-fears/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نوێکردنەوەی ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ی کایەی ناھاوتای فرەکایەزانی ''[[دێد بای دەیڵایت]]''دا، دێمەگۆرگن زیاد کرا وەک یەکێک لە بکوژەکان، لەگەڵ زیندووماوەکان کە لە نانسی و ستیڤەوە وەرگیرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.polygon.com/2019/8/19/20812070/stranger-things-dead-by-daylight-nancy-wheeler-steve-harrington-demogorgon-chapter |سەردێڕ=Stranger Things is coming to Dead by Daylight in a new update |یەکەم١=Cass |دوایین١=Marshall |یەکەم٢=Palmer |دوایین٢=Haasch |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ئیش=[[Polygon (website)|Polygon]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190819145254/https://www.polygon.com/2019/8/19/20812070/stranger-things-dead-by-daylight-nancy-wheeler-steve-harrington-demogorgon-chapter |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئۆتۆمبێل و جوانەمەنیی ''شتە نامۆکان'' بابەت زیاد کران بۆ ''[[ڕۆکێت لیگ]]'' بۆ ئاھەنگی [[ھاوڵۆوین]]ی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.shacknews.com/article/114413/stranger-things-coming-to-rocket-league-haunted-hallows-event |سەردێڕ=Stranger Things coming to Rocket League Haunted Hallows Event |یەکەم=Ozzie |دوایین=Mejia |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش=[[Shacknews]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191009183045/https://www.shacknews.com/article/114413/stranger-things-coming-to-rocket-league-haunted-hallows-event |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[دەیڤد سیسیڵین]]ی ئەندامی کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دۆخی نەتەوەی لە کاتی سەرۆکایەتیی [[دۆناڵد ترامپ]] بە ''شتە نامۆکان'' بەراورد کرد لە لێدوانێکی لە کۆنگرێسدا لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٧دا، بە بەکارھێنانی تابلۆیەک کە «شتە ترامپەکان»ی لەسەر نووسرابوو لە ھەمان شێوەی تایتڵ کاردەکەی زنجیرەکە و وتنی «وەک کەسایەتییە سەرەکییەکانی ''شتە نامۆکان''، ئێمە ئێستا لە سەرەوژێردا گیرمان خواردووە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/02/17/congressman-compares-trump-administration-upside-down-stranger-things/98037136/ |سەردێڕ=Congressman compares Trump administration to 'Upside Down' in 'Stranger Things' |یەکەم=Mary |دوایین=Bowerman |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[USA Today]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217162111/http://www.usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2017/02/17/congressman-compares-trump-administration-upside-down-stranger-things/98037136/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک بەشێک لە بڵاوبوونەوەی لە نێتفلیکس لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٩دا، کاستی وەشانی دووبارەدروستکراوەی ''[[شانۆگەریی ڕازئامێزی زانستی ٣٠٠٠]]'' تاکبێژییەکیان کرد لەسەر بەشی یەکەمی ئەڵقەی یەکەمی ''شتە نامۆکان'' دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2017/4/15/15308544/mystery-science-theater-3000-dunks-stranger-things |سەردێڕ=Mystery Science Theater 3000 perfectly dunks on Stranger Things |یەکەم=Megan |دوایین=Farokhmanesh |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170416044757/https://www.theverge.com/2017/4/15/15308544/mystery-science-theater-3000-dunks-stranger-things |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[گووگڵ]] «ستیکەر»ی [[ڕاستیی بەرزکراوە]]ی کەسایەتییەکانی ''شتە نامۆکان''ی بەکارھێنا تا تەکنەلۆجیای ئەی ئاڕ کۆرەکەی بخاتە ڕوو لەگەڵ ڕاگەیاندنی مۆبایلی [[پیکسڵ ٢]]ەکەی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2017/10/4/16403932/google-pixel-camera-augmented-reality-stickers-apps-arcore |سەردێڕ=Google is turning Stranger Things characters into adorable augmented reality stickers |یەکەم=Adi |دوایین=Robertson |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Verge]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171005041828/https://www.theverge.com/2017/10/4/16403932/google-pixel-camera-augmented-reality-stickers-apps-arcore |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''[[شەقامی سێسەمی]]'' لاساییکەرەوەیەکی شتە نامۆکانی دروست کرد کە شیاوی منداڵان بێت، بە ناوی ''بەشکردنی شتەکان''، کە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوبوویەوە؛ [[کووکی مۆنستەر]]ی تێدابوو وەک «کووکیگۆرگەن»، [[گرۆڤەر]] وەک لوکەس، [[ئێرنی (شەقامی سێسەمی)|ئێرنی]] وەک دەستن، چەند ئاماژەیەکی تێدابوو بۆ چیرۆکی وەرزی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/tv/2017/11/27/stranger-things-sesame-street-parody/ |سەردێڕ=Sesame Street parodies Stranger Things with Cookiegorgon |یەکەم=Maureen Lee |دوایین=Lenker |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171130220205/http://ew.com/tv/2017/11/27/stranger-things-sesame-street-parody/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەڵقەی «[[ماڵی سەرداری ترس]]»ی ''[[سیمپسۆنەکان]]''، کە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ پەخش کرا، بەشی ''شتە مەترسیدارەکان''ی تێدابوو، لاساییکەرەوەیەکی ''شتە نامۆکان''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/tv/simpsons-stranger-things-treehouse-of-horror-story.html |سەردێڕ='The Simpsons' will scare up a 'Stranger Things' parody for Episode 666 |یەکەم=Christi |دوایین=Carris |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[Los Angeles Times]] |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190716030101/https://www.latimes.com/entertainment/tv/simpsons-stranger-things-treehouse-of-horror-story.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پاسکیلە کلاسیکەکانی ١٩٨٠کانی کە لە زنجیرەکەدا بەکارھاتبوون چەند بڕێکی دیاریکراویان لێ بەرھەم ھات کە بەخێرایی فرۆشران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bicycling.com/bikes-gear/a28261842/stranger-things-bikes/|سەردێڕ=The Bicycles Behind Those Epic Escapes on 'Stranger Things'|یەکەم=Jessica|دوایین=Coulon|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Bicycling|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714093013/https://www.bicycling.com/bikes-gear/a28261842/stranger-things-bikes/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشھاتێکی درامیی دەنگی بە ناوی ''سەروو ھۆکینس'' کە [[مایا ھۆک|مایا ھاوکی]] تێدا دەبێت، کە دووبارە ڕۆڵی ڕۆبن دەگێڕێتەوە، لە شەش بەشدا بڵاو دەبێتەوە و لە حوزەیرانی ٢٠٢١ەوە دەست پێ دەکات.<ref name="verge beyond hawkin mtg"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{بەستەری پرۆژە خوشکەکان|d=Q19798734|q=شتە نامۆکان|m=no|mw=no|species=no|s=no|wikt=no|b=no|v=no|c=پۆل:شتە نامۆکان|n=no}} * {{Netflix title|80057281}} * {{IMDb title|tt4574334}} * {{IMDb title|tt7570990|سەروو شتە نامۆکان}} * [https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ شیکاری «ئینجیل نیشانبدە»ی برایانی دەفەر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180210180208/https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ |date=١٠ی شوباتی ٢٠١٨ }} لە سکرینکرافت {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:شتە نامۆکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی کێشەیان ھەیە لە پەراوێزەکاندا]] [[پۆل:زنجیرە دراما ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرەکان]] [[پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] [[پۆل:زنجیرە درامای وێبی ئەمریکی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]] [[پۆل:تاقیکردنەوەی مرۆڤ لە خەیاڵدا]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی ھەرزەکاران]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە فانتازیا تاریکەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ترسناکەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە براوەکانی خەڵاتی ساتورن]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە گێچەڵپێکردن]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە کوشتن]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە تەلەکینێسیس]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە وێنەگیراوەکان لە ئەتڵانتا]] 2segsyfzuhw6fdq4csi1nff5jnecob4 0 168366 1580089 1508089 2026-05-02T01:31:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580089 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = سەعید موعینی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥١ | شوێنی لەدایکبوون = لە [[مەھاباد]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = ٢١ی حوزەیرانی ١٩٧٨ | شوێنی مردن = لە [[قەزای ماوەت|ماوەت]] | ھۆکاری مردن = پێکدادانی چەکدارانە | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = کورد | ناوەکانی تر = خانە موعینی | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوان = میرزا محەممەد ئەمین موعینی (باوک)<ref name="ئاسۆ ۱">[http://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=13455&Jor=1 ماڵپەڕی ئاسۆی ڕۆژھەڵات: ''کۆچی دواییی خویشکی یەکەمین پێشمەرگەی گیانبەختکراوی کۆمەڵە''، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩؛] بازدید در سەردان لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢٠.</ref> | خزمەکان = [[سولەیمان موعینی]] (برا){{ھن}}[[عەبدوڵڵا موعینی]] (برا){{ھن}}جەعفەر موعینی (برا){{ھن}}فاتمە موعینی (خویشک){{ھن}}پەریزاد موعینی (خویشک)<ref name="ئاسۆ ۱">[http://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=13455&Jor=1 ماڵپەڕی ئاسۆی ڕۆژھەڵات: ''کۆچی دواییی خویشکی یەکەمین پێشمەرگەی گیانبەختکراوی کۆمەڵە''، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩؛] بازدید در سەردان لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢٠.</ref> | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''سەعید موعینی''' ناسراو بە '''خانە موعینی''' (١٩٥١ لە [[مەھاباد]] - ٢١ی حوزەیرانی ١٩٧٨ لە [[قەزای ماوەت|ماوەت]]) سیاسەتوانی شۆڕشگێڕی کورد و یەکێک لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] بوو. سەعید موعینی یەکەمین پێشمەرگەی ئەو ڕێکخراوەیە بوو کە بە دەستی ھێزە ئەمنییەکانی حکۆمەتی بەعسی عێراق کوژراو بەھۆی ئەمە ڕۆژی ٢١ی حوزەیران وەکوو [[ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە]] ناوی لەسەر دانراوە.<ref name="ئاسۆ ۱">[http://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=13455&Jor=1 ماڵپەڕی ئاسۆی ڕۆژھەڵات: ''کۆچی دواییی خویشکی یەکەمین پێشمەرگەی گیانبەختکراوی کۆمەڵە''، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029022403/http://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=13455&Jor=1 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }} بازدید در سەردان لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢٠.</ref> == ژیان == سەعید موعینی لە ساڵی ١٩٥١ لە شاری مەھاباد لە دایک بوو. خوێندنی سەرەتایی و دیپلۆم لە مەھاباد تێپەڕاند و لە ساڵی ١٩٧٠ چوو بۆ [[تاران]] و لە [[زانکۆی تاران]] دەستی کرد بە خوێندن لە بواری [[ئامار]]. ھەر لەو کاتە دەستی بە چالاکیی سیاسی کرد و لە بەھاری ساڵی ١٩٧٤ دەستبەسەر کرا و ھەتا ئەیلوولی ١٩٧٧ لە زیندانی حکۆمەتی پاشایەتیی ئێران بوو. سەعید لە سەردەمی خوێندنی زانکۆ وێڕای چەند کەس لە لاوانی چالاکی سیاسیی کورد ئەندامی مەکۆیەکی چەپگر بوو و پاشان بوو بە یەکێک لە ئەندامانی دامەزرێنەری ڕێکخراوەی [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]]. سەعید موعینی بۆ پەروەردەی سیاسی و سەربازی چوو بۆ [[باشووری کوردستان]] و لە لای [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لەگەڵ پێشمەرگەکانی دیکە ھاوکاریی دەکرد. لە ئاکامدا لە گوندی ڕەمی لە [[قەزای ماوەت]] وێڕای چەند کەس لە پێشمەرگەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە دەستی ئەرتەشی بەعسی عێراق کوژرا.<ref name="ئاسۆ ۱"/> == ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە == {{سەرەکی|ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە}} سەعید موعینی (خانە) یەکەمین ئەندامی ڕێکخراوی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران بوو کە گیانی خۆی بەخت کرد. بەم ھۆیە ڕۆژی ٢١ی حوزەیران ساڵڕۆژی کوژرانی ئەو لەلایەن حیزبەکانی کە خۆیان درێژەدەری ڕێبازی ڕێکخراوی کۆمەڵە دەزانن وەکوو ''ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە'' ناو دانراوە و ھەر ساڵە بەرز ڕادەگێڕێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە|سیاسەت}} [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان]] [[پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان]] [[پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان]] [[پۆل:مارکسیستە کوردەکان]] 9xvmcovsbx75i84v2b0n93pqbimazap 0 171289 1580105 1402461 2026-05-02T05:46:59Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580105 wikitext text/x-wiki '''شیر ساریم''' سەرکردەیەکی [[کورد]]ی [[ئێزیدی]] بوو کە سەرکردایەتی ڕاپەڕینێکی کرد دژ بە [[سەفەوییەکان|دەوڵەتی سەفەوی]] لە سەردەمی [[شا ئیسماعیلی یەکەم]]. کتێبی مێژووی شا ئیسماعیل کە ساڵی ١٩٣٩ لەلایەن غولام سەروەر نووسراوە ئاماژە دەکات بەوەی «لە زستانی ١٥٠٥–١٥٠٦ شا ئیسماعیل چوو بۆ بەرەکانی پێشەوە لە [[ئازەربایجان]] بۆ دامرکاندنەوەی شیر ساریم کە سەرکردەیەکی دزی [[کوردستان]] بوو. دوای کۆمەڵکوژکردنی شوێنکەوتوانی و تاڵانکردنی کەمپەکەی بەھۆی ئەوەی شیر ساریم ھەڵھات شا ئیسماعیل پێشڕەوی کرد بۆسەر ڕووباری قزڵ ئوزفلن.»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/stream/HistoryOfShahIsmailSafawi-GhulamSarwar/119900259-History-of-Shah-Isma-il-Safawi-Ghulam-Sarwar_djvu.txt|سەردێڕ=History of Shah Isma'il Safawi|دوایین=Sarwar|یەکەم=Ghulam|بڵاوکەرەوە=The author, MUSLIM UNIVERSITY, ALIGARH|ساڵ=١٩٣٩|شوێن=HYDERABAD|پەڕەکان=٥٠}}</ref> ڕاپەڕینەکەی شیر ساریم بۆ چوار ساڵی دواتر بەردەوام بوو لە ماوەی نێوان ١٥٠٦–١٥١٠. ساڵی ١٥١٠ شیر ساریم تێکشکێندرا لەلایەن سوپای فارسەکانەوە و بۆ خۆی دەستگیرکرا و کوژرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mideastweb.org/Middle-East-Encyclopedia/kurds.htm|سەردێڕ=Kurds|وێبگە=www.mideastweb.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20130103082730/http://www.mideastweb.org/Middle-East-Encyclopedia/kurds.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dawn.com/news/1068986|سەردێڕ=DAWN - Opinion; May 7, 2006|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٠٦|وێبگە=DAWN.COM|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> و ئەو کوردانەشی بە دیلی گیردران کوژران «بە ئازارێک کە وێنای دووبارە نەبێتەوە.»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Literary History of Persia|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59667|دوایین=Browne|یەکەم=Edward G.|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٢٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.٢٠١٥.٥٩٦٦٧/page/n٥٥ ٣٧]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] 2dory247kmm08bvjto07zwvdp1pvrp5 1580120 1580105 2026-05-02T09:02:03Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1580120 wikitext text/x-wiki '''شیر ساریم''' سەرکردەیەکی [[کورد]]ی [[ئێزیدی]] بوو کە سەرکردایەتی ڕاپەڕینێکی کرد دژ بە [[سەفەوییەکان|دەوڵەتی سەفەوی]] لە سەردەمی [[شا ئیسماعیلی یەکەم]]. کتێبی مێژووی شا ئیسماعیل کە ساڵی ١٩٣٩ لەلایەن غولام سەروەر نووسراوە ئاماژە دەکات بەوەی «لە زستانی ١٥٠٥–١٥٠٦ شا ئیسماعیل چوو بۆ بەرەکانی پێشەوە لە [[ئازەربایجان]] بۆ دامرکاندنەوەی شیر ساریم کە سەرکردەیەکی دزی [[کوردستان]] بوو. دوای کۆمەڵکوژکردنی شوێنکەوتوانی و تاڵانکردنی کەمپەکەی بەھۆی ئەوەی شیر ساریم ھەڵھات شا ئیسماعیل پێشڕەوی کرد بۆسەر ڕووباری قزڵ ئوزفلن.»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/stream/HistoryOfShahIsmailSafawi-GhulamSarwar/119900259-History-of-Shah-Isma-il-Safawi-Ghulam-Sarwar_djvu.txt|سەردێڕ=History of Shah Isma'il Safawi|دوایین=Sarwar|یەکەم=Ghulam|بڵاوکەرەوە=The author, MUSLIM UNIVERSITY, ALIGARH|ساڵ=١٩٣٩|شوێن=HYDERABAD|پەڕەکان=٥٠}}</ref> ڕاپەڕینەکەی شیر ساریم بۆ چوار ساڵی دواتر بەردەوام بوو لە ماوەی نێوان ١٥٠٦–١٥١٠. ساڵی ١٥١٠ شیر ساریم تێکشکێندرا لەلایەن سوپای فارسەکانەوە و بۆ خۆی دەستگیرکرا و کوژرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mideastweb.org/Middle-East-Encyclopedia/kurds.htm|سەردێڕ=Kurds|وێبگە=www.mideastweb.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20130103082730/http://www.mideastweb.org/Middle-East-Encyclopedia/kurds.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dawn.com/news/1068986|سەردێڕ=DAWN - Opinion; May 7, 2006|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٠٦|وێبگە=DAWN.COM|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> و ئەو کوردانەشی بە دیلی گیردران کوژران «بە ئازارێک کە وێنای دووبارە نەبێتەوە.»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Literary History of Persia|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59667|دوایین=Browne|یەکەم=Edward G.|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٢٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.٢٠١٥.٥٩٦٦٧/page/n٥٥ ٣٧]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] 1eproffiuagbhxrlv1y56ba00khurwr 0 172298 1579847 1579519 2026-05-01T12:07:35Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579847 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = تاڤگەی لاتۆن | photo = Waterfall Laton.jpg | photo_width = | photo_caption = دیمەنێکی تاڤگەی لاتۆن | location = [[ئاستارا (ڕوونکردنەوە)|ئاستارا]]، [[ئێران]] | coords = {{Coord|38.321178|N|48.728661|E|type:landmark|display=title}} | elevation = | type = | height = {{Convert|١٠٥|m|abbr=on}} | width = | height_longest = | average_width = | number_drops = ٥ | average_flow = | watercourse = | world_rank = ئێران (١) }} '''تاڤگەی لاتۆن''' ({{بە فارسی|آبشار لاتون}}) یەکێک لە تاڤگەکانی [[ئەلبورز|زنجیرەچیاکانی ئەلبورز]]ی ڕۆژھەڵاتە کە لە [[پارێزگای گیلان]] و ١٥ کیلۆمەتری باشووری شاری [[ئاستارا (ڕوونکردنەوە)|ئاستارا]] ھەڵکەوتووە. بەرزایی تاڤگەی لاتۆن ١٠٥ مەترە کە بووەتە بەرزترین تاڤگەی [[ئێران]].<ref>https://www.hamshahrionline.ir/news/505020{{بەستەری مردوو|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/505020 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == جوگرافیا == بەرزایی تاڤگەی لاتۆن ١٠٥ مەترە.<ref>[http://guilan.irib.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=54053&catid=615&Itemid=377-آبشار%20لاتون Baran TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127112054/http://guilan.irib.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=54053&catid=615&Itemid=377-%D8%A2%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1%20%D9%84%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%86 |date=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ }}</ref> ئەم تاڤگەیە لەناو ھەشتپار و شاری [[ئاستارا (ڕوونکردنەوە)|ئاستارا]] لە قەراخ [[دەریای قەزوین|دەریای کاسپیەن]] ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aparat.com/v/kPTU6 |سەردێڕ=View Laton Waterfall |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228093949/https://www.aparat.com/v/kPTU6 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:LATON15.jpg|تاڤگەی لاتۆن پەڕگە:LATON17.jpg|تاڤگەی لاتۆن پەڕگە:LATON20.jpg|تاڤگەی لاتۆن پەڕگە:LATON1.jpg|تاڤگەی لاتۆن </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Laton waterfall}} [[پۆل:تاڤگەکانی ئێران]] [[پۆل:پارێزگای گیلان]] [[پۆل:شارستانی ئاستارا]] 1kgdq35p67y5m9gpwr2cayakezi68ax 1 172309 1580095 1377988 2026-05-02T04:42:31Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1580095 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=739849 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160128052728/http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ بۆ http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:١١، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=787651 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150924215113/http://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 بۆ https://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٤٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=807498 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170124153030/http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ بۆ http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٥٢، ١٠ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == ناو == ئەم ناو هەڵەیە، شتە نامۆکان دەبێت بە strange things، لەکاتێکدا ناوی ئەم زنجیرەیە Stranger Thingsە، کە دەبێتەوە شتی نامۆتر (یان شتە نامۆترەکان؟) ئەسڵەن بۆ ناوی فیلم وەردەگێڕین؟ &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٦:٣٢، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843170 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160128052728/http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ بۆ http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150924215113/http://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 بۆ https://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170124153030/http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ بۆ http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:١٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=849891 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160128052728/http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ بۆ http://radiotvtalk.blog.ajc.com/2015/08/28/netflix-new-drama-series-stranger-things-to-shoot-in-atlanta/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150924215113/http://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 بۆ https://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170124153030/http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ بۆ http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170118030052/http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ بۆ http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:١٧، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876437 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200509184456/https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-4k-uhd/-/A-54440307 بۆ https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-4k-uhd/-/A-54440307 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200309072057/https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-blu-ray-dvd/-/A-54440309 بۆ https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-blu-ray-dvd/-/A-54440309 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٢٩، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=890891 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180502172129/https://www.dnainfo.com/chicago/20170918/logan-square/netflix-stops-blocks-stranger-things-bar-pop-up-cease-and-desist-end-date/ بۆ https://www.dnainfo.com/chicago/20170918/logan-square/netflix-stops-blocks-stranger-things-bar-pop-up-cease-and-desist-end-date زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٤٦، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=946337 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180618205927/http://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ بۆ https://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211203072544/https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4 بۆ https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:١٥، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995581 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170203150929/http://www.rollingstone.com/tv/features/stranger-things-creators-on-making-summers-biggest-tv-hit-w431735 بۆ https://www.rollingstone.com/tv/features/stranger-things-creators-on-making-summers-biggest-tv-hit-w431735 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170211155740/http://www.rollingstone.com/music/features/stranger-things-survive-talk-their-creepy-nostalgic-score-w431789 بۆ https://www.rollingstone.com/music/features/stranger-things-survive-talk-their-creepy-nostalgic-score-w431789 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٤٨، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996909 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180618205927/http://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ بۆ https://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220211194853/https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to بۆ https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٥٥، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998638 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171010114201/http://birthmoviesdeath.com/2017/10/05/looks-like-stranger-things-is-coming-to-blu-ray-after-all بۆ http://birthmoviesdeath.com/2017/10/05/looks-like-stranger-things-is-coming-to-blu-ray-after-all زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:١٣، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1023740 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160915205643/http://www.projectcasting.com/news/tv/netflix-stranger-things-trailer بۆ http://www.projectcasting.com/news/tv/netflix-stranger-things-trailer زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٣٢، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1040800 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171130220205/http://ew.com/tv/2017/11/27/stranger-things-sesame-street-parody/ بۆ https://ew.com/tv/2017/11/27/stranger-things-sesame-street-parody/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٤، ١٥ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1087537 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ بۆ http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٥٥، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1197700 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180425185417/https://www.destructoid.com/bafta-names-what-remains-of-edith-finch-its-best-game-of-2017-498392.phtml بۆ https://www.destructoid.com/bafta-names-what-remains-of-edith-finch-its-best-game-of-2017-498392.phtml زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٢٤، ١٠ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1211799 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171216201611/http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T بۆ http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٥٩، ٧ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1288959 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181021232701/https://www.complex.com/pop-culture/2016/08/stranger-things-music-duffer-brothers-interview بۆ https://www.complex.com/pop-culture/2016/08/stranger-things-music-duffer-brothers-interview زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٤٤، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1315961 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.reuters.com/article/2015/04/02/us-netflix-streaming-original-series-idUSKBN0MT1X220150402 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://hollywoodlife.com/2017/01/21/stranger-things-spoilers-season-2-sean-astin-winona-ryder-fan2sea-panel/ *بەستەری ئەرشیڤ https://web.archive.org/web/ ٢٠٢20200620171728/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-umbrella-academy-dark-horse-september-2020-solicits/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20220123200119/https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-umbrella-academy-dark-horse-september-2020-solicits/ لە https://bleedingcool.com/comics/stranger-things-umbrella-academy-dark-horse-september-2020-solicits/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٣٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٦ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325721 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ بۆ http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171216201611/http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T بۆ http://uk.businessinsider.com/stranger-things-2-is-dr-brenner-papa-alive-2017-10?r=US&IR=T زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.rollingstone.com/tv/features/stranger-things-creators-on-making-summers-biggest-tv-hit-w431735 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://boomhowdy.com/filmtv/stranger-things-influences/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.projectcasting.com/news/tv/netflix-stranger-things-trailer *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.rollingstone.com/music/features/stranger-things-survive-talk-their-creepy-nostalgic-score-w431789 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.complex.com/pop-culture/2016/08/stranger-things-music-duffer-brothers-interview *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://birthmoviesdeath.com/2017/10/05/looks-like-stranger-things-is-coming-to-blu-ray-after-all *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-4k-uhd/-/A-54440307 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.target.com/p/stranger-things-season-2-target-exclusive-blu-ray-dvd/-/A-54440309 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.dnainfo.com/chicago/20170918/logan-square/netflix-stops-blocks-stranger-things-bar-pop-up-cease-and-desist-end-date *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://ew.com/books/2018/06/18/dark-horse-stranger-things-comics/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.destructoid.com/bafta-names-what-remains-of-edith-finch-its-best-game-of-2017-498392.phtml *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220211194853/https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to بۆ https://primalstreammedia.com/still-feel-21/behind-the-scenes-stranger-things-3-podcasts-to-listen-to زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211203072544/https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4 بۆ https://www.toyassociation.org/toys/events/toy-of-the-year-awards-home.aspx?WebsiteKey=9627b778-d394-4eb1-93ca-b0ecde8e3359&hkey=3b6458b9-3121-4268-bb28-aab3eaa14438&New_ContentCollectionOrganizerCommon=4 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://ew.com/tv/2017/11/27/stranger-things-sesame-street-parody/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٤٩، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377987 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160902082551/http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ بۆ http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٤١، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شتە نامۆکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580094 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180210180208/https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ بۆ https://screencraft.org/2017/10/26/how-to-sell-your-tv-series-the-stranger-things-way/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٤٢، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) s02vfrpwgij5g0lqcgsl08ilpz0g8lf 0 172686 1579925 1579709 2026-05-01T17:05:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مەدینە|مەدینە]] 1579925 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = حەسەنی عەسکەری{{ھن}}{{lang|ar|ٱلْحَسَن ٱلْعَسْکَرِیّ}} | honorific_suffix = ١١مین ئیمامی [[شیعەی دوازدە ئیمام]] | image = HassanAskariSVG.svg | image_size = | alt = | caption = | office = ١١مین ئیمامی [[شیعەی دوازدە ئیمام]] | term = ٨٦٨–٨٧٤ زایینی | predecessor = [[عەلی ھادی]] | successor = [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|محەممەدی مەھدی]] | birth_name = | birth_date = ١٠ [[ڕەبیعەلئاخیر]] ٢٣٢ [[ڕۆژژمێری کۆچی|کۆچی]]{{ھن}}({{Circa}} ٤ کانوونی یەکەم ٨٤٦ [[C]]<ref name="book">{{harvnb|Shareef al-Qurashi|2005}}</ref>) | birth_place = [[مەدینە]] ''یان'' [[سامەڕا]]، [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەبباسی]] | death_date = ٨ [[ڕەبیعەلئەووەڵ]] ٢٦٠ AH<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/Tyear/Data%5Cfull-1397.pdf|سەردێڕ=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1397 Calendar|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180729081520/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/Tyear/Data%5Cfull-1397.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}({{Circa}} {{Death date and age|874|1|4|846|12|6|df=yes}}<ref name="book"/>) | death_place = [[سامەڕا]]، [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەبباسی]] | death_cause = ژار خۆر کرا بەپێ سەرچاوە [[شیعە]]کان | resting_place = , [[سامەڕا]]، [[عێراق]] | resting_place_coordinates = {{Coord|34|11|54.5|N|43|52|25|E|type:landmark|display=inline}} | monuments = | other_names = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | movement = | opponents = | children = [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|محەممەدی مەھدی]]{{ھن}}[[Sayyid Ali Akbar]], مووسا، فاتیمە، جەعفەر، ئیبراھیم، عایشە<ref>Ibn Abi l-Thalj (d.322 hijrah) ''Majmuat nafisa fi tarikh al-a'imma'', pages 21-22</ref><ref>Ali Al Arbali (d.693 h.) ''Siraj al-Ansab'', page 222</ref><ref name="shajara.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://shajara.org/2020/06/29/1426/ |سەردێڕ=Shajara-e-nasab lineages of descendants of Imam Hasan al-Askari r.a. |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200703065118/https://shajara.org/2020/06/29/1426/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>page 41 "النجف الأشرف) السید محمد مھدی ابن السید محمد اصفھانی الموسوی الکاظمی "دوائر المعارف فی الأسماء الحسنی)</ref> | parents = [[عەلی ھادی]]{{ھن}}Saleel<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-islam.org/the-life-of-imam-hasan-al-askari-baqir-shareef-al-qurashi/imam’s-noble-lineage#his-mother |سەردێڕ=The Imam's Noble Lineage &#124; The Life of Imam Hasan Al-'Askari &#124; Books on Islam and Muslims |بڵاوکەرەوە=Al-Islam.org |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160313024619/http://www.al-islam.org/the-life-of-imam-hasan-al-askari-baqir-shareef-al-qurashi/imam%E2%80%99s-noble-lineage#his-mother |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |df=dmy-all}}</ref>^b | relatives = محەممەد (برا){{ھن}}جەعفەر (برا) | module = | footnotes = ^aalso referred to as Susan<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ziaraat.org/askari.php |سەردێڕ=Imam Hassan Askari (As) |بڵاوکەرەوە=Ziaraat.org |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303215700/http://www.ziaraat.org/askari.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy-all}}</ref> or Sevil^a ''(Savīl)''<ref name="Qarashi">{{harvnb|Shareef al-Qurashi|2005|pp=16–18}}</ref>{{ھن}}^bdisputed | spouse = [[نەرجێس]]، سەوسەن،<ref>“Biḥār al-ʾAnwār al-Jāmiʿah li-Durar ʾAkhbār al-ʾAʾimmah al-Aṭhār” by [[Muhammad Baqir Majlisi]] (d.1110 h.), publisher Muʾassasat al-Wafāʾ, Beirut 1983, Vol. 51, page 17.</ref> Sayqal<ref>“Kamal al-Din wa tamam al-ni’ma” by [[Al-Shaykh al-Saduq]] (d.381 h.), publisher Dar al-Kutub al-Islamiyya, Tehran 1980, Vol. 2, page 149.</ref> }} '''ئەبوومحەممەد حەسەن کوڕی عەلی کوڕی محەممەد''' ({{lang-ar|ابومحمد حسن بن علی بن محمد}}), ناسراو '''عەسکەری''' یازدەھەمین ئیمامی [[شیعەی دوازدە ئیمام]] لە پاش [[عەلی ھادی|ھادی]] و پێش [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|مەھدی]] کوڕی بوو. ئەو و باوکی بە ئیمامانی عەسکەریین ناو دەبرێن لە بەر شاری [[سامەڕا]] - کە ئەوان ناچار بوون کە لێ بژین - لە ڕاستیدا سەربازگە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imam Hasan al-Askari|ناونیشان=https://www.al-islam.org/person/imam-hasan-al-askari|وێبگە=Ahlul Bayt Digital Islamic Library Project|بڵاوکەرەوە=Al-Islam.org|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref> ئەو لە ساڵی ٢٦٠ کۆچی تووشی نەخۆشی ھات. خەلیفەی عەبباسی، چەن چاوەدێر، پزیشک و قازیی قازی‌یانی (قاضی القضات) ھەناردە سەری. بەپێ سەرچاوە شیعەکان ئەو بە دەمری خەلیفەی عەبباسی ئەلموعتەمێد لە ٢٨ ساڵی ژار خۆر کرا و لە سامەڕا نێژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BIOGRAFI IMAM HASAN ASKARI (1)|ناونیشان=http://alhassanain.org/indonesian/?com=content&id=1208|وێبگە=Situs Al Imamain Al Hasanain Pusat Kajian Pemikiran dan Budaya Islam|بڵاوکەرەوە=alhassanain.org|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://alhassanain.org/indonesian/?com=content&id=1208 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=11th Imam, Imam Hassan Al-Askari (A.S.)|ناونیشان=https://jaffari.org/occasion-48/|وێبگە=Islamic Shia Ithna Asheri Jamaat of Toronto|بڵاوکەرەوە=jaffari.org|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en-CA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Hasan al-Askari}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|شیعە|عێراق|مەدینە}} [[پۆل:ئیمامانی شیعە]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٨٤٠]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم]] [[پۆل:خەڵکی مەدینە]] ptxrcs0gbo57466djpb2q68y3n2encn 0 172868 1580050 1507754 2026-05-01T23:55:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580050 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەبزەوار | ناوی_خۆماڵی = سبزوار | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = {{Photomontage | photo1a =sabzevar 02.jpg{{!}}خیابانی در سبزوار | photo2a =Mausoleum of Haj Molla Hadi Sabzevari 01.jpg{{!}}آرامگاه حکیم سبزواری | photo2b =Mausoleum of Kashefi 01.jpg{{!}}آرامگاه کاشفی | photo3a =Mausoleum of Shoayb 02.jpg{{!}}امامزاده شعیب | photo3b =Mausoleum of Yahya 01.jpg{{!}}امامزاده یحیی | spacing = ۲ | size = 250 | foot_montage = چەند دیمەنێکی شاری سەبزەوار }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی|خۆراسانی ڕەزەوی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[سەبزەوار (شارستان)|سەبزەوار]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = ٩٧٧ | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٤٣،٧٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[فارسی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٥١ | وێبگە = [http://sabzevar.ir/ www.sabzevar.ir] }} '''سەبزەوار''' ({{بە فارسی|سبزوار}}) یەکێک لە شارەکانی [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی]] [[ئێران]]ە کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. شاری سەبزەوار ناوەندی [[شارستانی سەبزەوار]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.parsi.wiki/fa/wiki/topicdetail/37791b9e7fbb400995d9de52a0016880 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727054556/https://www.parsi.wiki/fa/wiki/topicdetail/37791b9e7fbb400995d9de52a0016880 |url-status=dead }}</ref> == ئەمانەش ببینە== * [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی]] * [[شارستانی سەبزەوار]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sabzevar}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:سەبزەوار]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەبزەوار]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی]] t6pfud5sew0jam0a9w1ay89k4mz6nds 0 173756 1579859 1527460 2026-05-01T13:28:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579859 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = زمانی تاڵشی | nativename = tolışә zıvon{{ھن}}толышә зывон{{ھن}}{{lang|fa|{{گەورە|زبان تالشی}}}} | ethnicity = [[خەڵکی تاڵش|تاڵش]] | states = {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئازەربایجان}} | region = ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاوای [[دەریای کاسپیەن]] | speakers = ٢١٨٬١٠٠ | date = ٢٠١١–٢٠١٤ | ref =<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ethnologue.com/language/tly|سەردێڕ=Talysh|ئیش=Ethnologue|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> | familycolor = [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندوئەورووپییەکان]] | fam2=[[زمانە ھیندوئێرانییەکان|ھیندوئێرانی]] | fam3=[[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانی]] | fam4=[[زمانەکانی ئێرانیی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] | fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]]<ref name="Ethnologue">[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Ethnologue report for Talysh]</ref> | fam6 = تاتی/[[زمانە کاسپیەنەکان|کاسپیەن]]<ref>[https://www.sid.ir/Fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=132659 شباهت ها و تفاوت هاي تالشي گيلكي و مازندراني], Jahad Daneshgahi. (in Persian)</ref> | script = [[ئەلفوبێی عەرەبی]] لە ئێران{{ھن}}[[ئەلفوبێی لاتین]] لە ئازەربایجان{{ھن}}[[ئەلفوبێی سیرلیک]] لە ڕووسیا | agency = | iso3 = tly | glotto = taly1247 | glottorefname = North-Central Talysh | lingua = 58-AAC-ed | map = Talysh language dialects.svg | notice = IPA }} '''زمانی تاڵشی''' ({{بە تاڵشی|tolışi, толыши}}<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Məmmədov|یەکەم=Novruzəli|سەردێڕ=Əlifba — Tolışi əlifba|دوایین٢=Ağayev|یەکەم٢=Şahrza|بڵاوکەرەوە=Maarif|ساڵ=١٩٩٦|شوێن=Baku}}</ref>) زمانێکە کە خەڵکی [[خەڵکی تاڵش|تاڵش]] قسەی پێدەکەن. لە ڕووی بنەماڵەوە بەشێکە لە [[زمانە ھیندوئورووپایییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]]. ئەم زمانە لە [[پارێزگای گێڵان]] و بەشێکی [[پارێزگای ئەردەوێڵ]] لە [[ئێران]] و ھەندێک ناوچە لە باشووری [[ئازەربایجان]]دا، لەلایەن ٢٠٠٫٠٠٠ کەس بەکاردەھێنرێت. ئەم زمانە نزیکایەکی زۆری لەگەڵ [[زمانی تاتی (ئێران)|زمانی تاتی]] ھەیە. زمانی تاڵشی بە زارەکانی جۆراوجۆر وەکوو: باکووری (لە ئێران و ئازەربایجان)، ناوەندی و باشووری (لە ئێراندا) قسەی پێدەکرێت. تاڵشی لەگەڵ [[زمانی فارسی]] ھەتا ھەندێک نزیکایی ھەیە، بەڵام بەتەواوی شایانی تێگەیشتن نییە. لە ئەتڵەسی یوونێسکۆ تایبەت بە زمانگەلی مەترسی لەسەری جیھاندا، تاڵشی وەکوو زمانێکی "بەرگەنەگر" پۆلێن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1515.html|سەردێڕ=Talysh|وێبگە=UNESCO Atlas of the World's Languages in danger|بڵاوکەرەوە=[[UNESCO]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> == مێژوو == بنەچەی ناوی تاڵش دیار نییە بەڵام مێژوویەکی زۆر کۆنی ھەیە. ناوی خەڵکی تاڵش لە سەرچاوە یەکەمە عەرەبییەکان ئەڵتایلاشان و لە فارسیدا تەوالیش و تالیشان ھاتووە کە شێوازی کۆکردنەوەی وشەی تالیشە. تاڵشی باکوور (ھەڵکەوتوو لە کۆماری ئازەربایجان) لەنەزەر مێژوو بە [[تاڵشی گووشتاسبی]] دەناسرێت. ناوی تاڵشیان ھەموو کات لەگەڵ گێڵان یان [[دەشتی موغان|موغان]] ھێناوە. حەمدوڵڵا مەستەوفی لە ساڵانی ١٣٣٠ ھەتاوی لەبارەی زمانی گووشتاسبی گوتوویەتی (ھەڵکەوتووی ناوچەی سنووری خەزەر لە گێڵانەوە ھەتا [[شیرڤان]]) [[زمانی پاڵەوی]] بە زمانی گێڵانەکان دەگەیەنێت.<ref>مستوفی، حمدالله: «نزهةالقلوب، به كوشش محمد دبیرسیاقی، انتشارات طهوری، ۱۳۳۶. Mostawafi, Hamdallah, 1336 [[Iranian calendar|AP]] / 1957 [[Gregorian calendar|AD]]. Nozhat al-Qolub. Edit by Muhammad Dabir Sayyaqi. Tahuri publishers. (فارسی)</ref> ئەگەرچی ھیچ سەرچاوەیەکی تۆمارکراو لەبەر دەستدا نییە، زمانێک کە لە زمانناسیی ئێراندا وەکوو [[زمانی ئازەریی کۆن|ئازەری]] دەخوێندرێتەوە دەتوانێت پێشینێک لە ھەردوو زمانەکانی تاڵشی و [[زمانی تاتی (ئێران)|تاتی]] بێت. گریمانەی میلێر (١٩٥٣) سەبارەت بە ئازەرییەکانی [[ئەردەوێڵ]]، ھەر ئەو جۆرەی کە لە چوارینەی [[سەفیدین ئەردەوێڵی|شێخ سەفیدا]] ھاتووە، جۆرێک تاڵشی بووە، لەلایەن ھێنێنگەوە (١٩٥٤) تۆمارکراوە.<ref>Henning, W. B. 1954. The Ancient Language of Azerbaijan. ''Transactions of the Philological Society'', London. p 157-177. [http://www.azargoshnasp.net/languages/Azari/henningazari/henningazari.htm]{{بەستەری مردوو|url=http://www.azargoshnasp.net/languages/Azari/henningazari/henningazari.htm |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref name="Asatrian">Asatrian, G. and H. Borjian, 2005. Talish: people and language: The state of research. ''Iran and the Caucasus'' 9/1, p 43-72</ref> لە وێژەی ڕۆژاواییی خەڵک و زمان ھەندێک کات تاڵشی وەکوو تاڵیشی یان تۆڵیشی دەخوێندرێتەوە، بەڵگە نووسراوەکان لەبارەی تاڵیشی دەگمەنن. == جوگرافیا == لە باکووری ئێراندا، زمانی تاڵشی لە شەش شاران بەکاردەھێنرێت: [[ماساڵ]]، [[ڕزوان شەھر]]، [[ھەشتپەر]]، [[فوومەن]]، [[شەفت]]، [[ماسووڵە]]، بەڵام لە دوو شاری ماساڵ و ماسوڵەن کە بەتەنیا زمانی تاڵشی بەکاردێت و لە شارەکانی دیکە خەڵک بە [[زمانی گیلەکی|گیلەکی]] و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]]ش قسە دەکەن. لە ئازەربایجاندا زمانی تاڵشی لە ھەشت شار بەکاردەھێنرێت{{Citation needed|date=June 2012}}: [[ئاستارا، ئازەربایجان|ئاستارا]] (٩٨٪)، [[لێریک]] (٩٠٪)، [[لەنکەران]] (٩٠٪)، [[ماساللی]] (٣٦٪).{{Citation needed|date=June 2012}}{{clarify|date=November 2013}} <!--What do these percentages represent?--> تاڵشی لەگەڵ زمانەکانی [[زمانی گیلەکی|گیلەکی]]، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] تێکەڵاوی ھەبووە. لە باشووردا [[خەڵکی تاڵش|تاڵش]]ەکان و [[خەڵکی گیلەک|گیلەک]]ەکان پێکەوە ژیانی خۆیان بەڕێوە دەبەن. بەم حاڵە سەرچاوەیەکی کەمتر نیشان دەدات کە تاڵشی خۆی جێگری گیلەکی دەکات. لە باکووری [[پارێزگای گێڵان|گێڵان]]، تورکیی ئازەربایجانی لەدوای ھاتنی تورکەکان بەم ناوچەیە جێگری ھەندێک لە شارە تاڵشەکان وەکوو [[ئاستارا]] کرا. بەم حاڵە خەڵکی دەوروبەری لەوەندویل و ناوچە چیاکان، زمانی تاڵشییان ڕاگرتووە. بێھزاد بێھزادی، نووسەری "فەرھەنگی فارسی ئازەربایجانی" دەڵێت: "دانیشتووانی ئاستارا تاڵشن و لە پەنجا ساڵی ڕابردوودا (نزیکەی ساڵی ١٩٥٣) لەبیرم دێت کە گەورەکانی خێزانی ئێمە بەو زمانە قسەیان دەکرد و زۆربەی دانیشتووەکانیش بەو زمانە قسەیان دەکرد. لە دێیەکانی دەوروبەر پێموایە تەنیا ھەندێکی کەم تورکییان دەزانی".<ref>Behzadi, B, 1382 [[Iranian calendar|AP]] / 2003 [[Gregorian calendar|AD]]. Farhange Azarbâyjani-Fârsi (Torki), p. 10. Publication: [http://www.farhangmoaser.com Farhange Moâser] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219230331/http://www.farhangmoaser.com/ |date=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ }}. {{ISBN|964-5545-82-X}} <br /> In Persian: حقیقت تاریخی این است که آذربایجانی، ایرانی است و به زبان ترکی تکلم می‌کند. اینکه چگونه این زبان در بین مردم رایج شد، بحثی است که فرصت دیگر می‌خواهد. شاهد مثال زیر می‌تواند برای همه‌‌ این گفتگوها پاسخ شایسته باشد. اهالی آستارا طالش هستند و تا پنجاه سال پیش که نگارنده به خاطر دارد پیران خانواده ما به این زبان تکلم می‌کردند و اکثریت عظیم اهالی نیز به زبان طالشی صحبت میکردند. در دهات اطراف شاید تعداد انگشت‌شماری ترکی بلد بودند.</ref> لە نزیکەی [[لیسار]] ھەتا [[ھەشتپەر]]، ئازەرییەکان و [[تاڵشەکان]] لە پەنا یەکدا دەژین، کە تاڵشی زیاتر لە دێیە چووکەکان قسەی پێدەکرێت. لە باشووری [[ئەسالێم]] ئەوانەی کە بە ئازەری دەدوێن، زۆر کەمن و زیاتر بە تاڵشی و فارسی لەناو شارەکاندا قسە دەکەن. لە کۆماری ئازەربایجاندا، تاڵشی کەمتر لەگەڵ ئازەری و [[ڕووسی]] تێکەڵ بووە ھەتا ئەم جۆرەی کە تاڵشی لە ئێراندا لەگەڵ فارسی تێکەڵ بووە.<ref name="Abdoli">Abdoli, A. 1380 [[Iranian calendar|AP]] / 2001 [[Gregorian calendar|AD]]. Farhange Tatbiqiye Tâleši-Tâti-Âzari (Comparative dictionary of Talyshi-Tati-Azari), p 31-35, Publication:Tehran, "šerkate Sahâmiye Entešâr" (فارسی).</ref> تاڵشی ناوەندییان لە ھەموو زارەکانی تاڵشی باشتر و ڕەسەنتر زانیوە.<ref name="Asatrian" /> == دابەشکردن و زمانە پەیوەندیدارەکان == تاڵشی بە لقی ئێرانی باکووری ڕۆژاوای [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان]] پەیوەندی ھەیە. گرووپی زارەکانی تاتی لە ھەموو ناوچەی تاڵش لە باشووری ڕۆژاوای{{clarify|date=November 2013}}<!--The southwest of what?--> ''کەژاڵ'' و ''شاھڕوود'' و باشووری ''تارۆم'' قسەی پێدەکرێت.<ref name="Asatrian" /> ئەو خێزانە زمانییە نابێت لەگەڵ خێزانی تری [[زمانی تاتی (قەوقاز)|تاتی]] کە زیاتر لە فارسی نزیکە تێکەڵ بکرێت. ھەروەھا تاڵشی تا ئاستێکی بەرز لە [[کوردیی زازاکی]] کە ئێستا لە [[تورکیا]] و [[باکووری کوردستان]] پێی دەدوێن و [[زمانە کاسپیەنەکان]] و [[زمانی سمنانی|سمنانی]] کە لە ئێراندا قسەی پێدەکرێت، نزیکی ھەیە. == ھەڵسەنگاندنی زمانی تاڵشی و زمانە ئێرانییەکان == تاڵشەکان، تاتەکان و تەبەرییەکان بە ئەم زمانانەی دەدوێن کە زۆر کات لەگەڵ [[زمانی فارسی]] جیاوازن و لەگەڵ زمانەکانی مادی، پارتی و ئەوێستایی نزیکایەتیی زۆرتریان ھەبووە.<ref>دیاکۆنف، ا.م. مێژووی ماد، وەرگێڕ کەریم کشاوەرز</ref> زمانی تاڵشی بە زمانەکانی [[لوڕی]]، [[زمانی ئەوێستایی|ئەوێستایی]] و [[کوردی]] نزیکە.<ref>{{بەستەری مردوو |url=http://www.taleshan.com/taleshi-kordi.htm |title=زمانی تاڵشی و خزمایەتی ئەو لەگەڵ زمانی کوردی |accessdate=12 ئایاری 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818133834/http://www.taleshan.com/taleshi-kordi.htm |archivedate=18 ئابی 2016 |dead-url=yes}}</ref><ref>ھەنبانە بۆرینەی گەورەی ئیسلامی جڵدی ١٤ (مدخل تالش). عەلی عەبدولی</ref><ref>عەلی عەبدولی، فەرھەنگی تەتبیقی تاڵشی - تاتی - ئازەری، تاران، ١٣٨٠ ھەتاوی.</ref> ھەموو ئەو زمانە نزیکانە لە دەستەی زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا جێیان گرتووە. بەڵام زمانی فارسی، لەبەر جیاوازییەکانی لە دەستەی زمانەکانی ئێرانیی باشووری ڕۆژاوا جێی گرتووە.<ref name="Ethnologue">[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Ethnologue report for Talysh]</ref> ھەروەھا زمانی تاڵشی لەگەڵ زمانی خەڵکی باشووری ئێران کە یەکێک لە زمانەکانی باشووری ڕۆژاوای ئێرانە، نزیکایەکی زۆری ھەیە. == تاڵشی و زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا == زمانی تاڵشی لە پێناو زمانەکانی خوارەوە، دەستەی زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوای سازدەکات:<ref name="Ethnologue: Northwestern Iranian Languages">[https://www.ethnologue.com/subgroups/northwestern-2 Northwestern Iranian Languages on Ethnologue]</ref> * لقی زمانی کاسپیەن (تەبەری، گیلەکی، تاتی، تاڵشی) * لقی زمانی کوردی * لقی زمانی زازا-گۆرانی * لقی زمانی سمنانی * لقی زمانی ناوەندی ئێران * لقی زمانی ئوورمووری-پەراچی * لقی زمانی خەلج == وشەکان == {| class="wikitable" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center; background:white;" |- !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|[[ئینگلیزی]] !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|[[کوردیی زازاکی]] !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|[[کوردیی کورمانجی]] !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|تاڵشیی ناوەندی !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|تاڵشیی باشووری !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|[[زمانی تاتی (ئێران)|تاتی]] !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|تاڵشی !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|[[زمانی فارسی|فارسی]] !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|[[زمانی تەبەری|تەبەری]] |- |big || gırd, pil |girs, mezin|| ? ||yâl || yâl || pilla || bozorg, ||gat |- |boy, son || laj / laz / lac |law (boy), kur (son)|| zoa, zua || zôa, zue || zu'a, zoa || zâ || Pesar||rikâ |- |bride || veyve |bûk|| vayü || vayu || gēša, veyb || vayu, vēi || arus||ârus |- |cat || pısing, xone (tomcat) |pisîk, kitik || kete, pišik, piš || peču || peču, pešu, piši || pešu || gorbe, piši||bômši |- |cry (v) || bermayen |girîn|| bamē || beramestē || beramē || beramesan || geristan||Bərme/berme |- |daughter, girl (little) || kêna/keyna, çêna <ref>http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=k%C4%B1z&z= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309014314/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=k%C4%B1z&z= |date= ٩ی ئازاری ٢٠٢١ }}</ref> |keç (girl), dot (daughter)|| kina, kela || kilu, kela || kina, kel(l)a || kille, kilik || doxtar||kijâ |- |day || roc, roz, roj |roj|| rüž, ruj || ruz || ruz, roz || ruz || ruz||ruj |- |eat (v) || werden |xwarin|| hardē || hardē || hardē || hardan || xordan||baxerden |- |egg || hak |hêk|| uva, muqna, uya || âgla || merqona || xâ, merqowna || toxme morq||merqene |- |eye || çım |çav|| čâš || čaš, čam || čēm || čašm || čašm||čəš/češ |- |father || pi, pêr, bawk, babî <ref>http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=baba&z= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326053247/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=baba&z= |date=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref> |bav|| dada, piya, biya || dada || ? || pē || pedar||pier/bevâ |- |fear (v) || tersayen |tirsîn|| purnē, târsē || târsinē, tarsestē || tarsē || tarsesan || tarsidan||batersien |- |flag || ala <ref>http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=bayrak&z= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326053241/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=bayrak&z= |date=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref> |ala|| filak || parčam || ? || ? || parčam, derafš||alam (عەلەم) |- |food || nan, werd |xwarin|| xerâk || xerâk || xerâk || xuruk || xorâk||xərâk/xerâk |- |go (v) || şiyen |çûn || šē || šē || šē || šiyan || raftan, šodan||Šien/Šiyen |- |house || keye, çeye <ref>http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=keye {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308070006/http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=keye |date= ٨ی ئازاری ٢٠٢١ }}</ref><ref>http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=ceye {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308055513/http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=ceye |date= ٨ی ئازاری ٢٠٢١ }}</ref> |xanî|| ka || ka || ka || ka || xâne||səre/sere |- |language; tongue ||zıwan, zon |ziman|| zivon || zun || zavon || zuân || zabân||zəvun, zevun, gap |- |moon || aşme |heyv / hîv|| mâng, uvešim || mâng || mang || mung, meng || mâh||mung |- |mother || maye, mare, dayîke, dadî <ref>http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=anne&z= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308091921/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=anne&z= |date= ٨ی ئازاری ٢٠٢١ }}</ref> |mak, dayik|| mua, mu, nana || nana || ? || mâ, dēdē, nana || mâdar, nane||mâr, nenâ |- |mouth || fek |dev|| qav, gav || ga, gav, ga(f) || qar || gar || dahân, kak|mâh||mâ |- |night || şew |şev|| šav || şaw || šav || šav || šab||šu |- |north || zime, vakur <ref>http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=vakur&z=zztr {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326053245/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=vakur&z=zztr |date=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref> |bakur|| kubasu || šimâl || ? || ? || šemâl||Nesujer, šûmâl |- |high || berz |bilind, berz <ref>http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=y%C3%BCksek&z=trkrm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326053420/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=y%C3%BCksek&z=trkrm |date=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref>|| berz || berz || berj || berenj || boland||belend, derâz |- |say (v) || vatene |gotin|| votē || vâtē || vâtē || vâtan || goftan||bâiten, bauten, baten |- |sister || waye |xwîşk, xwang|| huva, hova, ho || xâlâ, xolo || xâ || xâv, xâ || xâhar||dedâ, xâxer |- |small || qıj, wırd |biçûk|| ruk, gada || ruk || ruk || velle, xš || kučak||pečuk, seske |- |sunset || rocawan, rojawan <ref>http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=rojawan&z= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326053412/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=rojawan&z= |date=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref> |rojava|| šânga || maqrib || ? || ? || maqreb||xârxet, qarb |- |sunshine || tije,<ref>http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=tije_44594 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326053831/http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=tije_44594 |date=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref> zerq |tîroj, tav/hetav|| şefhaši || âftâv || ? || ? || âftâb||aftô |- |water || aw, awk |av|| uv, ôv || âv || âv || âv || âb||û, u |- |woman, wife || cıni |jin|| žēn || žēn, žen || yen, žen || zanle, zan || zan||zenâ |- |yesterday || vızêr |duh/diho|| zina || zir, izer || zir, zer || zir || diruz, di||dene |- |} == ئەلفوبێیەکان == ;ئەلفوبێی لاتینی {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ç ç | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ә ә | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ƣ ƣ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ş ş | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | X x | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ƶ ƶ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь |} ;ئەلفوبێی سیرلیکی {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ғ ғ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ә ә |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | п п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Һ һ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҹ ҹ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш |} == ئەمانەش ببینە == * [[تاڵش]] * [[خەڵکی تاڵش]]{{Incubator|code=tly}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{زمانەکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ئازەربایجان|ئێران|زمان}} [[پۆل:زمانە کاسپیەنیەکان]] [[پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای گێڵان]] pfjqfh9lndsrz22lys1vg6jmp7q7sn5 0 175807 1580002 1506862 2026-05-01T21:04:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580002 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس|بەند=Q76972|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Has list, Married name، زمانەکانی ئاخاوتن، خوشک و برا، Convicted of، کوژراوە بەدەستی، دەستپێکی چالاکی، Second family name in Spanish name, Present in work}}'''سۆفی ماگدالینا شول''' (Sophie Scholl؛ ٩ی ئایاری ١٩٢١ - ٢٢ی شوباتی ١٩٤٣) کچە خوێندکارێکی، [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] چالاکوانی سیاسیی دژە [[حیزبی نازی|نازی]] بوو. ئەو کەسێکی چالاک بوو لە گرووپی وایت ڕۆس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sophie Scholl and the White Rose|ناونیشان=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/sophie-scholl-and-white-rose|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=The National WWII Museum {{!}} New Orleans|زمان=en}}</ref> کە گرووپێکی بەرەنگاریی نا-توندوتیژ بوو لە [[ئەڵمانیای نازی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Welle (www.dw.com)|یەکەم=Deutsche|سەردێڕ=Sophie Scholl {{!}} DW {{!}} 28.11.2020|ناونیشان=https://www.dw.com/en/sophie-scholl/t-40588004|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=DW.COM|زمان=en-GB}}</ref> ئەو بە ناپاک لە قەڵەمەدرا، دوای ئەوەی لە زانکۆی میونشن لەگەڵ براکەی (ھانز) بەیەکەوە گیران لەسەر دابەشکردنی نامیلە لە دژی جەنگ. دواتر سۆفی لەلایەن نازییەکانەوە لە ٢٢ی شوباتی ١٩٤٣ سێدارە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Welle (www.dw.com)|یەکەم=Deutsche|سەردێڕ=Coronavirus: German foreign minister slams COVID protester's Nazi resistance comparison {{!}} DW {{!}} 22.11.2020|ناونیشان=https://www.dw.com/en/coronavirus-german-foreign-minister-slams-covid-protesters-nazi-resistance-comparison/a-55692332|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=DW.COM|زمان=en-GB}}</ref> لەوەتەی حەفتاکانەوە، بە گەورەیی یادی کارەکانی سۆفی دەکرێتەوە وەک ڕۆحیەتێکی بەرەنگاریی لە دژی نازیسم. == یادکردنەوە == لە حەفتا و ھەشتاکانی سەددەی بیستەم، سێ فیلم لەسەر سۆفی و کۆمەڵەی بەرەنگاریی ویت ڕۆس بڵاوکرانەوە، یەکەم فیلمیان بەناوی ''بەڵێنەکە (Das Versprechen)'' بوو، ئەم فیلمە لەلایەن حکوومەتی باڤاریا پاڵپشتی دارایی لێکرا. لە ساڵی ١٩٨٢، دووەم فیلم لەسەر ژیانی سۆفی بەناوی ''کۆتا پێنج ڕۆژ (Fünf letzte Tage)'' بڵاوکرایەوە. جگە لە فیلم، لە چەند بەرھەمێکی شانۆیی، کتێب و گۆرانی باس لە سۆفی و کۆمەڵەی وایت ڕۆس کراوە.<ref name="THE2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Evans|یەکەم=Richard J.|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Sophie Scholl: The Real Story of the Woman who Defied Hitler|ناونیشان=https://www.timeshighereducation.com/books/sophie-scholl-the-real-story-of-the-woman-who-defied-hitler/406082.article|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Times Higher Education]]|پەڕە=٥٠}}</ref><ref name="american-theatre2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Contemporary American Theater Festival Announces 2017 Summer Season|ناونیشان=http://www.americantheatre.org/2017/03/10/contemporary-american-theater-festival-announces-2017-summer-season/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=American Theatre|بڵاوکەرەوە=Theatre Communications Group}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Serious Snark: "Ain't Nobody Left But Us" by Zatopeks – Serious Review|ناونیشان=http://serioussnark.blogspot.com/2011/07/aint-nobody-left-but-us-by-zatopeks.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=serioussnark.blogspot.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Song Commission – Sophie Scholl #TheWhiteRose|ناونیشان=http://www.regmeuross.com/song-commission-sophie-scholl-thewhiterose/}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.regmeuross.com/song-commission-sophie-scholl-thewhiterose/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان== {{پۆلی کۆمنز|Sophie Scholl|سۆفی شول}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|سیاسەت|ئەڵمانیا}} [[پۆل:مردووانی ١٩٤٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١]] [[پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو]] 368iluplyp2f29w0c5xxxvf9e7j2y8l 0 175959 1579820 1579678 2026-05-01T12:03:25Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579820 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q234814|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Has list, Married name، زمانەکانی ئاخاوتن، وێبگە، خوشک و برا،}}'''خالیدە زیا''' ({{بە بەنگالی|বেগম খালেদা জিয়া}}؛ ١٥ی ئابی ١٩٤٦ – ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥) سیاسەتوانێکی [[بەنگلادێش]]ی بوو کە وەک [[سەرۆک وەزیرانی بەنگلادێش]] لە نێوان ساڵەکانی ١٩٩١ ھەتا ١٩٩٦ و ھەروەھا ٢٠٠١ ھەتا ٢٠٠٦ خزمەتی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bangladesh's first female prime minister, Khaleda Zia, dies at 80 |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladeshs-first-female-prime-minister-khaleda-zia-dies-80-2025-12-30/ |ئیش=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> ئەو لە ماوەی ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١ تاکوو ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦، بوو بە ٩یەمین سەرۆک وەزیرانی بەنگلادیش.<ref name="bpedia">{{cite Banglapedia|article=Zia,_Begum_Khaleda}}</ref> ئەو یەکەم ژنە بەنگلادیشییە کە ئەم پۆستەی وەرگرتبێت، ھەروەھا لە نێو وڵاتانی ئیسلامیی وەک دووەم ژن لەدوای بێنەزیر بوتۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی حکوومەتێکی دیموکراتی وەربگرێت. ئەو ژنی سەرۆکی پێشووی بەنگلادیش، زیا ڕەحمان بوو. ئەو ھەروەھا سەرۆکی حیزبی ناسیۆنالیتی بەنگلادیشی بوو، کە لە حەفتاکان لەلایەن ڕەحمانی ھاوسەرییەوە دامەزرابوو. ئەو لە سێ خولی پەرلەمانی بەنگلادیش، ئەندام پەرلەمان بوو لە ماوەی ١٩٩١ بۆ ٢٠٠٦. لە ساڵی ٢٠٠٤ لە پلەی ١٤،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=#14: Begum Khaleda Zia, Prime Minister of Bangladesh|ناونیشان=https://www.forbes.com/finance/lists/11/2004/LIR.jhtml?passListId=11&passYear=2004&passListType=Person&uniqueId=JSK7&datatype=Person|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120614063040/http://www.forbes.com/finance/lists/11/2004/LIR.jhtml?passListId=11&passYear=2004&passListType=Person&uniqueId=JSK7&datatype=Person|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش=Forbes 100 Most Powerful Women in the World|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٥ لە پلەی ٢٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=#29 Khaleda Zia, Prime minister, Bangladesh|ناونیشان=https://www.forbes.com/lists/2005/11/JSK7.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش=The 100 Most Powerful Women}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٠٦ لە پلەی ٣٣ی پێرستی گۆڤاری فۆربیسدا ناوی وەک ١٠٠ ژنی بەھێزی جیھان بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=#33 Khaleda Zia, Prime Minister, Bangladesh|ناونیشان=https://www.forbes.com/lists/2006/11/06women_Khaleda-Zia_JSK7.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش=The 100 Most Powerful Women}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Khaleda Zia}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|سیاسەت|زانستی سیاسەت|بەنگلادێش|پاکستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر]] [[پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] d1mpmduqh3ntm6xi79fkxglp58v1qry 0 177915 1579853 1579790 2026-05-01T12:33:28Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ 1579853 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گۆڕەتوو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کورةتو}}<br>{{lang-en| Goratu}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = |imagesize = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.85981| 44.27659}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی گۆڕەتوو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.85981| 44.27659 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گۆڕەتوو|گۆڕەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٩٧٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گۆڕەتوو''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. گۆڕەتوو ناوەندی [[ناحیەی گۆڕەتوو]]ە<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref> ئەم شارەدێیە ١٢٦کم لە شاری [[ھەولێر]] و ٥کم لە ناوەندی شارۆچکەی [[مێرگەسۆر]] دوورە. == ناو == گورەتوو: واتە ئەو شوینە تەختەی کە داری تووی لێ دەروێت. * بە بۆچوون و ئەو زانیاریانەی کە لە بەر دەستماندان گۆڕەتوو لە دوو بڕگە پێک ھاتووە: ** [[گۆڕ]]: واتە کورتکراوە گورەپانە یان شوینێکی راست و تەختای کە بکەوێتە نیوان دوو بەرزای ** [[توو]]: داریکی جوان و بەربڵاوە لە زوربەی ھەرە زوری ناوچەکانی [[کوردستان]] بونی ھەیە دارەکە لە بنەرەتدا خۆرسکە بەڵام لەم دوایانەدا مروڤ دەستی ھەبووە لە رواندن و پاراستنی جگە لە وەی کە دیمەنیکی زور جوانی سروشتی ھەیە لە ڕووی ژینگەی یەوە زۆر تەندروستە ئەم دارە لەسێ رویەوە زور سودی یە بو مروڤ: (١) بۆ جوانکاری پێش دەرگا ناو باخچەی مال و گشتی(٢) بۆ خواردنی بەرەکەی (٣) ھەرلە کونەوە بە حەسانەوە بە تایبەتی لە وەرزی [[ھاوین]] مروڤ سوودی لە سێبەرەکەی بینیوە. == جوگرافیا == شارەدێی '''گۆڕەتوو''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[ژاژوک]]. * لە باشوورەوە گوندی [[فەقیان، مێرگەسۆر|فەقیان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[بێسترێ]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[ڕێزان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2482506331#map=13/36.85737/44.28082 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * گوڕەتوو کە ئیستا ناوەندی ناحیەیە یەکەم جار [[گوند]] بووە و مێژووی دروست بوونی دەگەڕێتەوە بۆ (٥٠٠) سال پێش ئێستا کە تەنھا لە دوو تا سێ مال پێکھاتبوو. * لە ساڵی ١٩٧٨دا گوڕەتوو کراوە بە کۆمەڵگای زۆرەملێ بۆ ئەو گوندانە کە لە ناوچەکانی (مزوری و شێروانی) ڕاگویزراون دواتر لە سالی ١٩٩٠دا گوندی گوڕەتوو بە کۆمەڵگاوە ڕاگویزراون بۆ کۆمەڵگا زۆرەملێیەکانی ([[باسرمە]] و [[شاخۆلان]]) و شوێنەکەش تەخت کراوە لە لایەن [[ڕژێمی بەعس]]. * لە پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینە مەزنەکەی]] [[باشووری کوردستان]] ئەم شارەدێیە ئاوەدان کرایەوە، لە ساڵی ٢٠٠٤دا [[ناحیەی گۆڕەتوو]] ھاتەکایەوە و ئەم شارەدێیە بووە ناوەندی و ناحیەکەش ھەر بە ناوی ئەم گوندەوە ناونرا.<ref>https://www.erbil.gov.krd/app/node/425</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی گوڕەتوو]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] 39zm91tcyk3k3u9e9yx8vkjqnpdl24i 0 179625 1579880 1420259 2026-05-01T15:29:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579880 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=زەینەب جەلالیان {{ھن}} زێنەب جەلالیان|ڕەوشی_تاوانباری=|تەلەڤیزیۆن=|سەرناو=|وادە=|پێشوو=|جێگر=|حیزب=|بزاڤ=|بەرانبەرەکان=|ئایین=|criminal_charge=ئەندامییەتی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]]|سزای_تاوانباری=[[زیندانی ھەتاھەتایی]]|مووچە=|ھاوسەر=|منداڵەکان=|یار=|باوان=|خزمەکان=|خەڵاتەکان=|واژوو=|جێگری_واژوو=|قەبارەی_واژوو=|ماڵپەڕ=|پەراوێزەکان=|ڕەنگی پرچ=|ڕەنگی چاو=|قەبارەی جل=|دارایی=|باڵا=|کێش=|شار=|وێنە=|مۆنۆمێنتەکان=|لێدوانی وێنە=|ناوی_خۆماڵی=|زمانی_ناوی_خۆماڵی=|ناوی کاتی لەدایکبوون=|ڕێکەوتی لەدایکبوون=[[١٩٨٢]]ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]]|شوێنی لەدایکبوون=[[دیم قشڵاق]]، [[ماکۆ]]|ڕێکەوتی_ونبوون=|شوێنی_ونبوون=|ڕەوشی_ونبوون=|ڕێکەوتی مردن=|شوێنی مردن=|شوێنی دۆزینەوەی تەرم=|ھۆکاری مردن=|شوێنی گۆڕ=|شێواز=|نیشتەجێ=|نەتەوە=[[کورد]]|ناوەکانی تر=|نەژاد=|شارومەندێتی=|ڕادەی خوێندەواری=|پیشە=|ساڵانی چالاکی=|خاوەنکار=|ڕێکخراو=|ناوبانگ=|کارە_دیارەکان=|قەبارەی وێنە=|جێگری_وێنە=|قەبارەی پێڵاو=}} '''زەینەب جەلالیان''' (لەدایکبووی ١٩٨٢ لە [[ماکۆ]]) زیندانییەکی سیاسیی [[کورد|کوردە]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە بە کۆنترین زیندانی سیاسیی ژن لە [[ئێران]] پێناسە دەکرێت؛ ھەروەھا قورسترین سزاشی لەنێویاندا ھەیە. تۆمەتی ئەندامییەتی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]] و بەزاندنی نایاسایی سنوور خراوەتە پاڵ زەینەب و سەرەتا بە ساڵێک زیندان و سێدارە مەحکووم بوو کە دواتر بۆ [[زیندانی ھەتاھەتایی]] کەم بۆوە. زەینەب تاوەکوو ئێستا مافی مەرەخەسی پێ نەدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=زێنەب جەلالیان، کۆنترین زیندانی سیاسیی ژن لە گرتووخانەکانی ئێراندا|ناونیشان=https://rojpress.wordpress.com/2020/10/10/1-943/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ڕۆژپڕێس {{!}} Rojpress|زمان=ku}}</ref><ref>[https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Detention/Opinions/Session75/Opinion_2016_1_Iran.pdf concerning Zeinab Jalalian]</ref> == ژیاننامە == زەینەب جەلالیان کچی عەلی ساڵی ١٣٦١ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچی ھەتاوی]] لە دێھاتێکی شاری ماکۆ لە دایک بووە و لە تەمەنێکی کەمدا پەیوەستی ڕیزی [[گەریلا|گەریلاکانی]] [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی زێنەب جەلالیان، گیراوی سیاسی بە بۆنەی ڕۆژی جیھانی ژن: چاوی گەل|ناونیشان=http://chawigal.com/?p=5158|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510221620/http://chawigal.com/?p=5158}}</ref> == دەستبەسەر بوون == زەینەب ٢٠ی ڕەشەممەی ساڵی ١٣٨٦ – ١٠ی ئازاری ٢٠٠٨ لە ڕێگای [[کرماشان]] - [[سنە]] نزیک [[کامیاران]]، لە خاڵی پشکنینی قازانچی کرماشان لەلایەن ھێزەکانی [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|ئیتلاعاتی ئێران]]ەوە کە چەکدار بوون و جلی مەدەنییان لەبەردا بووە قۆڵبەست کراوە و دەوری ئۆتۆمبێلەکەیان داوە و بە زەبری لێدان ھێناویانەتە خوار و لە سندووقی ماشێنێکی تریان ھاویشتووە و بۆ گرتووخانەی ئیتلاعاتی کرماشان کە بە زیندانی مەیدان نەفت ناوبانگی ھەیە؛ گوازراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زەینەب جەلالیان؛ ڕزگاربووی بەردەم پەتی سێدارە، لەزینداندا ململانێ لەگەڵ نەخۆشیدا دەکات|ناونیشان=https://hawlati.co/page_detail?smart-id=15947|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=hawlati.co|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://hawlati.co/page_detail?smart-id=15947 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> دوای سێ ھەفتان بنەماڵەی زێنەبیان ئاگادار کردەووە و خۆیشی ھەفتەیەک دواتر لە پەیوەندییەکدا ھەواڵی گیرانەکەی پشتڕاست کردەوە. == حوکم == زەینەب جەلالیان سەرماوەزی ساڵی ١٣٨٧ لەلایەن لقی یەکی دادگای شۆڕشی کرماشان بە تۆمەتی چوونەدەری نایاسایی لە سنوور بە ساڵێک زیندان و بە تۆمەتی ھاوکاری و ئەندامییەتی پژاک و چالاکی چەکداری دژ بە [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بە واتایەکی تر محاربە و دژایەتی لەگەڵ خودا بە سێدارە مەحکووم بووە؛ ئەو دادگایە بە بێ حازر بوونی پارێزەر و لە چەند خولەکدا بەڕێوە چووە؛ زێنەب ئەو تۆمەتانەی ڕەت کردووەتەوە و وتوویەتی تەنیا بە شێوەی مەدەنی و بێ چەک ھاوکاریی پەکەکەی کردووە. ئەم حوکمە بانەمەڕی ١٣٨٨ لەلایەن ئەنجومەنی باڵا پشتڕاست و پەسەند کراوە. بەھۆی ناڕەزایەتی زۆر لە ناوخۆ و دەرەوی ئێران، خەزەڵوەری ١٣٩٠ زێنەب وەبەر لێبووردنی [[عەلی خامنەیی|خامەنەیی]] کەوتووە و حوکمەکەی لێ بووەتە [[زیندانی ھەتاھەتایی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زەینەب جەلالیان بۆ بەندیخانەی کرماشان گوازرایەوە – Renas News|ناونیشان=https://renasnews.com/%D8%B2%DB%95%DB%8C%D9%86%DB%95%D8%A8-%D8%AC%DB%95%D9%84%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%86-%D8%A8%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B4%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512230245/https://renasnews.com/%d8%b2%db%95%db%8c%d9%86%db%95%d8%a8-%d8%ac%db%95%d9%84%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%a8%db%86-%d8%a8%db%95%d9%86%d8%af%db%8c%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%95%db%8c-%da%a9%d8%b1%d9%85%d8%a7%d8%b4%d8%a7}}</ref> زێبەب لە نامەیەکی ھاوبەشدا لەگەڵ کچەکوردی زیندانی، [[سۆھەیلا حیجاب]] ئاشکرا وتوویەتی داوای ئازادی و لێبوردن و مەرەخەسی ناکەم چون ھیچ ھەڵەیەکم نەکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زێنەب جەلالیان و سوھەیلا حیجاب نامەیەکییان بڵاو کردەوە – خۆڕاگری|ناونیشان=https://xoragri.com/?p=2338|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == گرتووخانەکان == * زەینەب ھەر لە کاتی دەستبسەر بوونییەوە ھەتاکوو سەرماوەزی ١٣٩٣ لە زیندانی دێزالاوای کرماشان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Four Times Transfer and Exile in Six Months; Zeynab Jalalian Transferred to Yazd Prison|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/en/four-times-transfer-and-exile-in-six-months-zeynab-jalalian-transferred-to-yazd-prison/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=KHRN|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210511212010/https://kurdistanhumanrights.org/en/four-times-transfer-and-exile-in-six-months-zeynab-jalalian-transferred-to-yazd-prison/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * بۆ ماوەی پێنج مانگ ساڵی ١٣٨٨ بۆ بەندی ٢٠٩ی [[زیندانی ئێڤین]] ڕاگوێزرا و دوایە دیسان بردراوە کرماشان. * ساڵی ١٣٩٣ دوای بەدواداچوونێکی زۆر ھێشتیان بچێتە گرتووخانەی شاری [[خۆی]]. * ٩ی بانەمەڕی ١٣٩٩ – ٤ی نیسانی ٢٠٢٠، زەینەب بە ھۆکارگەلێکی نادیار ڕاگوێزرا و دوایە ڕوون بۆوە لە گرتووخانەی کرماشانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگواستنی زەینەب جەلالیان بۆ شوێنێکی نادیار|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/ڕاگواستنی-زێنەب-جەلالیان-بۆ-شوێنێکی-نادیار|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Hengaw|زمان=ku-Arab}}</ref> * چوار ڕۆژ دواتر زەینەبیان بردە بەندی دابڕگەی زیندانی قەرچەکی [[وەرامین]] کە خرابترین زیندانە بۆ ژنان لە ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=زەینەب جەلالیان گوازراوەتەوە بۆ زیندانی وەرامین|ناونیشان=https://www.aryen.tv/2020/05/02/%D8%B2%DB%95%DB%8C%D9%86%DB%95%D8%A8-%D8%AC%DB%95%D9%84%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%D8%A7%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%86-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Aryen News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210511115710/https://www.aryen.tv/2020/05/02/%D8%B2%DB%95%DB%8C%D9%86%DB%95%D8%A8-%D8%AC%DB%95%D9%84%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%D8%A7%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%86-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AF/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Concerns Over the Fate of Zeynab Jalalian in the Quarantine of Qarchak Prison|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/en/concerns-over-the-fate-of-zeinab-jalalian-in-the-quarantine-of-qarchak-prison/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=KHRN|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512223710/https://kurdistanhumanrights.org/en/concerns-over-the-fate-of-zeinab-jalalian-in-the-quarantine-of-qarchak-prison/}}</ref> * ٥ی پووشپەڕ لە قەرچەکەوە بۆ نەندی تاکەکەسی گرتووخانەی ژنانی [[کرمان]] ڕاگوێزراوە. ٩ی گەلاوێژی ھەمان ساڵ لەوێڕا پەیوەندی بە ماڵەکەیانەوە گرت و بە [[زمانی فارسی|فارسی]] قسەی کرد و وتی ئیزنی ئەوەم پێ نادەن بە [[زمانی کوردی|کوردی]] بتاندۆنم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=.|ناونیشان=https://iranwire.com/fa/special-features/39895|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=IranWire}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Exclusive: Zeinab Jalalian in bad condition in prison|ناونیشان=https://iranintl.com/en/iran/exclusive-zeinab-jalalian-bad-condition-prison|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Iran International|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512223719/https://iranintl.com/en/iran/exclusive-zeinab-jalalian-bad-condition-prison}}</ref> * ٣١ی جۆزەردانی ١٣٩٩ – ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ زەینەب بۆ گەڕاندنەوەی بۆ زیندانی خۆی و نەچوونەوە بۆ ئێڤین مانی لە خواردن گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زەینەب جەلالیان لە زندانی قرچەکی وەرامین مانی لە خواردن گرت|ناونیشان=http://komarixwaz.com/ku/index.php/7-2011-10-19-15-52-34/10313-2020-06-21-00-01-59|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=komarixwaz.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210511134028/http://komarixwaz.com/ku/index.php/7-2011-10-19-15-52-34/10313-2020-06-21-00-01-59}}</ref> * ٣ی ڕەزبەری ١٣٩٩ – ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ لەسەرڕاوە لە کرمانەوە بۆ دێزیلاوای کرماشان نێردراوە، حاڵی زێنەب وەندە خراپ بووە کە لەوێ بە زۆری بەرپرسیارەتییان قەبوول کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="زەینەب جەلالیان" بۆ زیندانی دێزڵاوای کرماشان ڕاگوێزرا|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/زەینەب-جەلالیان-بۆ-زیندانی-دێزڵاوای-کرماشان-ڕاگوێزرا|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Kurdpa|زمان=ku-Arab}}</ref> * ٢٠ی خەزەڵوەری ١٣٩٩–١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ زەینەبیان ناردە گرتووخانەی [[یەزد]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Political prisoner Zeynab Jalalian in critical condition in Yazd|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/en/political-prisoner-zeynab-jalalian-in-critical-condition-in-yazd/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=KHRN|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210518084630/https://kurdistanhumanrights.org/en/political-prisoner-zeynab-jalalian-in-critical-condition-in-yazd/}}</ref> ڕۆژێک پێشتر پێیان ڕاگەیاندنوو دەینێرنەوە پارێزگای خۆی بەڵام ڕاست نەبوو و تا گەیشتبوو ئەوێش لە ڕێگا زۆریان لێ دابوو. بۆ ئازاری ڕەوانی زیاتر ئاواھی لە شاری خۆی دوور دەخرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Four Times Transfer and Exile in Six Months; Zeynab Jalalian Transferred to Yazd Prison|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/en/four-times-transfer-and-exile-in-six-months-zeynab-jalalian-transferred-to-yazd-prison/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=KHRN|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210511212010/https://kurdistanhumanrights.org/en/four-times-transfer-and-exile-in-six-months-zeynab-jalalian-transferred-to-yazd-prison/}}</ref> == نەخۆشییەکان == * زەینەب لە ماوەی ئەو چەند ساڵ زیندانییە بەھۆی ئەشکەنجە بۆ دانپێدانانی زۆرەملی تووشی نەخۆشی جۆراوجۆر بووە: دڵ و ڕیخۆلە و گورچیلەکانی کێشەیان پەیدا کردووە، لای ڕاستی جەستەی بێھەستە بەڵام پشکنینی بۆ نەکراوە و ھۆکارەکەی ڕوون نییە، لەبەر سترێس و ئەو فشارانە کە بۆی دێنن تووشی تە‌وژمی خوێنی بە‌رز و نزمیش بووە، زمانی کێشەی بۆ ساز بووە و قووتدان بۆی ئەستەمە، ددانەکانی ساغ نەماون و ئەگەری لەدەستدانی سۆمای چاوەکانیشی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەگەری لەدەستدانی چاوی زەینەب جەلالیان|ناونیشان=https://zagrospost.com/4663|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=زاگرۆس پۆست|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200926232245/http://zagrospost.com/4663}}</ref> ئیزنی پشکنین یان نەشتەرگەری و چارەسەریی پزشکی لە دەرەوەی زیندان بە زەینەب نادرێت مەگەر بەو مەرجەی بە درۆ دان بەو شتە دابنێت کە ئەوان دەیانھەوێت کە زەێنەب نایکات و تەنانەت بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی، لە داودەرمانی ناو زیندانیش خۆی پاڕاستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Association|یەکەم=Kurdistan Human Rights|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=زیندانی خۆی / مەترسی ھەیە زەینەب جەلالیان بینایی چاوەکانی لە دەست دابێت|ناونیشان=https://www.kmmk.info/ku/11154/زیندانی-خۆی-مەترسی-ھەیە-زەینەب-جەلالی/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕەوشی تەندروستی زێنەب جەلالیان نالەبارە|ناونیشان=https://masoudmanaf.wordpress.com/2012/07/19/1-207/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=مەسعوود مەناف{{!}}Masoud Manaf|زمان=ku}}</ref><ref>[https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE1385982018ENGLISH.pdf IRANIAN KURDISH WOMAN DENIED MEDICAL CARE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227045502/https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE1385982018ENGLISH.pdf |date=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> * حوزەیرانی ٢٠٢٠ زێنەب لە زیندانی وەرامین [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]] گرت و ھەناسەی تووند بوو کە دواتر تووشی [[ئاسما|ئاسمی]] کرد. زەیبەب بە ماڵێیانی ڕاگەیاند بۆ چارەسەری نەیانبردووەتە دەرەوەی گرتووخانە و لەگەڵ چەند کەسێکی دیکەی تووشبوو پێکەوە لە کەرەنتینە دان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=ئێران.. زەینەب جەلالیان زیندانی سیاسی کورد تووشی کۆرۆنا بوو|ناونیشان=https://www.nrttv.com/News.aspx?id=30670&MapID=3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فاتمە کەریمی: زەینەب جەلالیان لە ڕێگای باوکییەوە پشت ڕاستکراوە کە تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بووە|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/5455156.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=VOA|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Kurdish Political Prisoner Contracts Coronavirus in Iran’s Qarchak Prison|ناونیشان=https://iran-hrm.com/index.php/2020/06/07/kurdish-political-prisoner-contracts-coronavirus-in-irans-qarchak-prison/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Iran HRM|زمان=en-US}}</ref> == ئەشکەنجە == زێنەب تا ھەشت مانگ مافی گرتنی پارێزەری نەبووە. لە ژوورەکانی تاکەکەسیدا ڕاگیراوە. بە شێوەی جۆراوجۆر وەکوو: سەر لە دیواردان، ھەڕەشەی دەستدرێژی، شەق و مست لە زگ و شەلاخکاری لاقەکانی، قەدەغە کردنی ئاودەست و پشوو، [[حیجاب]]ی زۆرەملی تەنانەت لە بەندی ژنانەش، پشکنین و لەناو بردنی کەلوپەلەکانی و لەژێر چاوەدێر خستنی ھەموو ھەڵسوکەوت و وتوێژەکانی ئەشکەنجە دراوە تاوەکوو لە پێش کامێرا و بۆ بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی دان بە کاری نەکردوو دابنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Document|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/documents/document/?indexNumber=mde13/8598/2018&language=en|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.amnesty.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Report On Torture And Illegal Imprisonment Of Kurdish Political Prisoner Zeinab Jalalian|ناونیشان=https://rojavareport.wordpress.com/2015/08/31/report-on-torture-and-illegal-imprisonment-of-kurdish-political-prisoner-zeinab-jalalian/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=The Rojava Report|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Iranian Judicial Officials Suggest Kurdish Prisoner Will Get Temporary Leave if She Agrees to Televised “Confession”|ناونیشان=http://www.iranhumanrights.org/2016/02/zeinab-jalalian/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Center for Human Rights in Iran}}</ref> == کاردانەوەکان == * [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی]] خەرمانانی ١٣٩٩ لە ڕاگەیەندراوەیەکدا ڕایگەیاند کەمتەرخەمی لە ھەمبەر نەخوشیی زێنەب ئەشکەنجەیە و ھەموو بۆ ئەوەیە ناچار بە دان پێدانانی بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=تداوم حبس زینب جلالیان، زندانی سیاسی در سلول انفرادی زندان کرمان|ناونیشان=https://humanrightsinir.org/zeynabjalalian-3/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=حقوق بشر در ایران|زمان=fa-IR}}</ref> * [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ساڵی ٢٠١٦ داوای لە ئێران کرد بە زووترین کات زەینەب جەلالیان ئازاد بکرێت و قەرەبووی ئەو چەند ساڵ زیندان و ئەشکەنجانەی بۆ بکرێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ|کوردستان|ئێران|سیاسەت}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:خەڵکی ماکۆ]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ژنانی سیاسیی کورد]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 0cv91qncw8ppvwi6boyn5to3ctif97e 0 180835 1579849 1579513 2026-05-01T12:07:55Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579849 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} {{Infobox scientist|name=تاسکو ھۆنجۆ|image=Tasuku Honjo 201311.jpg|native_name=本庶 佑|native_name_lang=ja|birth_date={{birth date and age|1942|1|27|df=y}}|birth_place=[[کیۆتۆ]], [[ئیمپراتۆریەتی ژاپۆن|ژاپۆن]]|death_date=|death_place=|education=[[Kyoto University]] {{small|([[Bachelor of Science|BS]], [[Doctor of Medicine|MD]], [[Doctor of Philosophy|PhD]])}}|known_for={{ubl|[[Immunoglobulin class switching|Class switch recombination]] | [[Interleukin 4|IL-4]], [[Interleukin 5|IL-5]], [[Activation-induced cytidine deaminase|AID]] | [[Cancer immunotherapy]] | [[Programmed cell death protein 1|PD-1]]}}|awards={{ubl|[[Imperial Prize of the Japan Academy|خەڵاتی شاھانەی ئەکادیمیای ژاپۆن]] {{small|(١٩٩٦)}} | [[Robert Koch Prize|Koch Prize]] {{small|(٢٠١٢)}} | [[Order of Culture]] {{small|(٢٠١٣)}} | [[Tang Prize|خەڵاتی تانگ]] {{small|(٢٠١٤)}} | [[Kyoto Prize]] {{small|(٢٠١٦)}} | [[Warren Alpert Foundation Prize|خەڵاتی ئەلپێرت]] {{small|(٢٠١٧)}} | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] {{small|(٢٠١٨)}}}}|fields=Molecular Immunology|workplaces=زانکۆی کیۆتۆ|doctoral_advisor={{ubl|[[Yasutomi Nishizuka]] | [[Osamu Hayaishi]]}}|notable_students=[[شیزۆ ئەکیرا]]}}'''تاسکو ھۆنجۆ''' (本庶 佑، ھۆنجۆ تاسکو لەدایکبووی ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٤٢)<ref name="NobelFacts">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Tasuku Honjo – Facts – 2018|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2018/honjo/facts/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=NobelPrize.org|بڵاوکەرەوە=Nobel Media AB}}</ref> پزیشکێکی زانستخواز و تایبەتمەندە لە بواری زانستی سیستمی بەرگری براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبێلە لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] و ناوبانگی دەرکردووە لە کارکردنی لە (PD-١)<ref group="تێبینی">خوێندنەوەی بە [[:en:Programmed cell death protein 1|ئینگلیزی]] یان بە [[:ar:بروتین موت الخلیة المبرمج 1|عەرەبی]]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ishida|یەکەم١=Y.|دوایین٢=Agata|یەکەم٢=Y.|دوایین٣=Shibahara|یەکەم٣=K.|دوایین٤=Honjo|یەکەم٤=T.|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Induced expression of PD-1, a novel member of the immunoglobulin gene superfamily, upon programmed cell death.|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_embo-journal_1992-11_11_11/page/3887|journal=The EMBO Journal|بڵاوکەرەوە=Wiley|بەرگ=١١|issue=11|پەڕەکان=٣٨٨٧–٣٨٩٥|doi=10.1002/j.1460-2075.1992.tb05481.x|issn=0261-4189|pmc=٥٥٦٨٩٨|pmid=١٣٩٦٥٨٢}}</ref> و ناسراوە بەھۆی دۆزینەوەی گەردیلەی سیتۆکینەکان: ([[:en:Interleukin 4|IL-4]] و [[:en:Interleukin 5|IL-5]])<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Kumanogoh|یەکەم١=Atsushi|دوایین٢=Ogata|یەکەم٢=Masato|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=The study of cytokines by Japanese researchers: a historical perspective|ناونیشان=https://academic.oup.com/intimm/article/22/5/341/731160|journal=International Immunology|بەرگ=٢٢|issue=5|پەڕەکان=٣٤١–٣٤٥|doi=10.1093/intimm/dxq022|issn=0953-8178|pmid=٢٠٣٣٨٩١١|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|doi-access=free}}</ref> ھەروەھاش لە دۆزینەوەی (AICDA)<ref name="koch">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Robert Koch Stiftung - Christine Goffinet|ناونیشان=http://www.robert-koch-stiftung.de/index.php?article_id=90&clang=1|وێبگە=www.robert-koch-stiftung.de|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210521085014/https://www.robert-koch-stiftung.de/index.php?article_id=90&clang=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == خەڵاتەکان == * ١٩٨١ - خەڵاتی یادەوەری نۆگوچی ھیدێ یۆ بۆ پزیشکی<ref name="KP2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tasuku Honjo|ناونیشان=https://www.kyotoprize.org/en/laureates/tasuku_honjo/|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=kyotoprize.org|بڵاوکەرەوە=Inamori Foundation}}</ref> * ١٩٨١ – [[:en:Asahi Prize|خەڵاتی ئەساھی]]<ref name="AP2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Asahi Prize [Fiscal 1981]|ناونیشان=http://www.asahi.com/shimbun/award/asahi/english.html#1989|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=The Asahi Shimbun Company}}</ref> * ١٩٨٤ – خەڵاتی کیھارا، کۆمەڵگای بۆماوەزانی ژاپۆن<ref name="KUG2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tasuko Hanjo|ناونیشان=http://www2.mfour.med.kyoto-u.ac.jp/en/E_CV.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Kyoto University Graduate School of Medicine|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180929015615/http://www2.mfour.med.kyoto-u.ac.jp/en/E_CV.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ١٩٨٤ – خەڵاتی زانستی ئۆسەکا<ref name="KUG2"/> * ١٩٨٥ – Erwin von Baelz Prize<ref name="KUG2"/> * ١٩٨٨ – خەڵاتی پزیشکی تەکێدا<ref name="KP2"/> * ١٩٩٢ – خەڵاتی بێھرینگ-کیتاساتۆ<ref name="KUG2"/> * ١٩٩٣ – خەڵاتی ئوێھەرا<ref name="KP2"/> * ١٩٩٦ – [[:en:Imperial Prize of the Japan Academy|خەڵاتی شاھانەی ئەکادیمیای ژاپۆن]]<ref name="TJA2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Imperial Prize,Japan Academy Prize,Duke of Edinburgh Prize Recipients|ناونیشان=http://www.japan-acad.go.jp/en/activities/jyusho/081to090.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=japan-acad.go.jp|بڵاوکەرەوە=The Japan Academy}}</ref> * ٢٠٠٠ – [[:en:Person of Cultural Merit|Person of Cultural Merit]]<ref name="OUJ2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Person of Cultural Merit|ناونیشان=http://www.osaka-u.ac.jp/en/guide/about/prize#bunkakourou|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=osaka-u.ac.jp|بڵاوکەرەوە=Osaka University}}</ref> * ٢٠٠١ – Foreign Associate of [[:en:U.S. National Academy of Sciences|U.S. National Academy of Sciences]].<ref name="KUG2"/> * ٢٠١٢ – [[:en:Robert Koch Prize|Robert Koch Prize]]<ref name="KP2"/> * ٢٠١٣ – [[:en:Order of Culture|Order of Culture]]<ref name="KP2"/> * ٢٠١٤ – [[:en:William B. Coley Award|William B. Coley Award]]<ref name="KP2"/> * ٢٠١٥ – Richard V. Smalley, MD Memorial Award<ref name="KP2"/> * ٢٠١٦ – [[:en:Kyoto Prize|خەڵاتی کیۆتۆ]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kyoto Prize, Inamori Foundation|ناونیشان=https://www.kyotoprize.org/en/laureates/tasuku_honjo/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation|زمان=en}}</ref> * ٢٠١٦ – [[:en:Keio Medical Science Prize|خەڵاتی زانستی پزیشکی کێیۆ]]<ref name="KU2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 2016 Keio Medical Science Prize Laureate|ناونیشان=http://www.ms-fund.keio.ac.jp/prize/winner/prize2016.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=ms-fund.keio.ac.jp|بڵاوکەرەوە=Keio University.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181111020206/http://www.ms-fund.keio.ac.jp/prize/winner/prize2016.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ٢٠١٦ – [[:en:Fudan University|خەڵاتی زانستی فودان-ژۆنگژی]]<ref name="FZA2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2016 Fudan-Zhongzhi Science Award Announcement|ناونیشان=http://fdsif.fudan.edu.cn/en/?p=338|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=fdsif.fudan.edu.cn|بڵاوکەرەوە=Fudan Science and Innovation Forum|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181019212317/http://fdsif.fudan.edu.cn/en/?p=338|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ٢٠١٦ – [[:en:Thomson Reuters Citation Laureates|Thomson Reuters Citation Laureates]]<ref name="CA2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hall of Citation Laureates|ناونیشان=https://clarivate.com/hall-of-citation-laureates-2018/|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=clarivate.com|بڵاوکەرەوە=Clarivate Analytics|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181001142346/https://clarivate.com/hall-of-citation-laureates-2018/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ٢٠١٧ – [[:en:Warren Alpert Foundation Prize|Warren Alpert Foundation Prize]]<ref name="WAF2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Warren Alpert Foundation Prize Recipients|ناونیشان=https://warrenalpert.org/prize-recipients|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=warrenalpert.org|بڵاوکەرەوە=Warren Alpert Foundation.}}</ref> * ٢٠١٨ – [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]]<ref name="Nobel2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=All Nobel Prizes|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Nobel Foundation}}</ref> == تێبینییەکان == <references group="تێبینی"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Tasuku Honjo|تاسکو ھۆنجۆ}} {{Scholia|author}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|زانست|ژیاننامە|ژاپۆن|فیزیک}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] 78igtm3yt17a9rjksljj2grd5mucwnv 0 186008 1580087 1521270 2026-05-02T01:13:43Z Hivja 64112 /* لەدایکبوونەکان */ 1580087 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جۆزەردان}} '''١٣ی جۆزەردان''' ٧٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٩٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٩١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٥٨]]: [[عەلی لاریجانی]]، کەسایەتیی سەربازی و سیاسەتوانی ئێرانی == مردنەکان == ١٣ی جۆزەردان هاوکاتە لەگەل ساڵوەگەڕی کۆچی دوایی مەحەمەد ڕیانی ( نووسەر ، وەرگێڕ ) کە ساڵی ١٣٨٩ی هەتاوی کۆچی دوایی کرد و لە گردی شاعیرانی مەهاباد بە خاک سپێردرا <ref><nowiki>https://t.me/HajeNews/139367</nowiki></ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] oldd1zrisoo4pchwjht0jbllig53xn0 1580088 1580087 2026-05-02T01:16:59Z Hivja 64112 /* مردنەکان */ 1580088 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جۆزەردان}} '''١٣ی جۆزەردان''' ٧٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٩٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٩١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٥٨]]: [[عەلی لاریجانی]]، کەسایەتیی سەربازی و سیاسەتوانی ئێرانی == مردنەکان == [[١٩٨٩]]: [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، مەرجەعی شیعە و سیاسەتوانی ئێرانی، دامەزرێنەری [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری ئێران]] == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] ggfbeda4ptbleqs6znw0dg5p1l4n698 0 186281 1580015 1525482 2026-05-01T23:00:14Z Hivja 64112 1580015 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕەشەمە}} '''٩ی ڕەشەمە''' ٣٤٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخامی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە]] ifcruar256pu4xg90p8mmcz0htj1pnd 1580016 1580015 2026-05-01T23:00:30Z Hivja 64112 /* */ 1580016 wikitext text/x-wiki {{ڕەشەمە}} '''٩ی ڕەشەمە''' ٣٤٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخامی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە]] 9eqq65ns78yul0lr1vqq0eleazcw2g4 1580027 1580016 2026-05-01T23:22:46Z Hivja 64112 1580027 wikitext text/x-wiki {{ڕەشەمە}} '''٩ی ڕەشەمە''' ٣٤٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ڕەشەمە]] ozgjbybv8ufenxj3wmrddzg15mdl4rf 0 186888 1579833 1579608 2026-05-01T12:05:25Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579833 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەندازیارێکی نەرمامێری ئەڵمانی-ئەمریکی و یەکێک لە دامەزرێنەرانی یوتیووب}} {{Infobox person | name = جاوید کەریم | native_name = জাওয়েদ করিম | native_name_lang = bn | image = Jawed Karim 2008.jpg | caption = کەریم لە ئابی ٢٠٠٨ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|١٩٧٩|١٠|٢٨}} | birth_place = مێرسبێرگ، ساکسۆنی-ئانھاڵت، [[ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەڵمانیا]] ([[ئەڵمانیا]]ی ئێستا) | known_for = یەکێک لە دامەزرێنەرانی [[یووتیووب]]{{ھن}}بڵاوکەرەوەی یەکەم ڤیدیۆ لە یووتیووب (من لە باخچەی ئاژەڵان) | alma mater = زانکۆی ئیڵینۆی لە ئوربانا-شامپەین ([[بەکالۆریۆس]] لە زانست){{ھن}}[[زانکۆی ستانفۆرد]] ([[ماستەر]] لە زانست) | website = {{URL|http://jawed.com/}} | occupation = ئەندازیاری نەرمامێر | module = {{Infobox YouTube personality|embed=yes | name = jawed | channel_name = jawed | years_active = {{flatlist| * ٢٠٠٥–٢٠٠٧ * ٢٠١٠ (ڤیدیۆکان) }} | genre = پەروەردەیی | subscribers = ١٬٩٧ ملیۆن | views = ١٧٢ ملیۆن | network = | associated_acts = | silver_button = yes | silver_year = ٢٠١٥ | gold_button = yes | gold_year = ٢٠٢٠ | stats_update = ١٨ی تەممووزی ٢٠٢١ }} }} '''جاوید کەریم''' ({{بە بەنگالی|জাওয়েদ করিম}}؛ لەدایکبووی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩) ئەندازیارێکی نەرمامێر و کاربەدەستێکی ئینتەرنێتیی ئەمریکییە. ئەو یەکێکە لە دامەزرێنەرانی [[یووتیووب]] و یەکەم کەسە کە ڤیدیۆیەک لە وێبگەکەدا بڵاوبکاتەوە. ئەم ڤیدیۆ سەرەتایییە، بەناوی ''[[من لە باخچەی ئاژەڵان]]'' و بڵاوکراوەی ٢٤ی نیسانی ٢٠٠٥، ١٧٢ جار بینراوە {{as of|٢٠٢١|٧|١٨|lc=y|df=US}}.<ref>name=CNN {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnn.com/2020/04/23/tech/youtube-first-video-jawed-karim-trnd/index.html|نووسەر=Asmelash, Leah|بڵاوکەرەوە=[[سی ئێن ئێن|CNN]]|سەردێڕ=The first ever YouTube video was uploaded 15 years ago today. Here it is.|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200423180431/https://www.cnn.com/2020/04/23/tech/youtube-first-video-jawed-karim-trnd/index.html}}</ref><ref name=MeAtTheZoo>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Me at the zoo|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=jNQXAC9IVRw|زمان=en|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[YouTube]]|نووسەر=Karim, Jawed}}</ref> لەکاتی کارکردنی کەریم لە پەیپاڵ، ئەو شوێنەی کە بە دامەزرێنەرانی ھاوەڵی یووتیووب ستیڤن چێن و چاد ھێڕڵی ئاشنا بوو، زۆرینەی بەشە سەرەکییەکانی نەخشاندبوو وەک سیستەمی دژە قۆڵبڕینی ئینترنێتییە دەستبەجێکەی. == ژیانی سەرەتایی == جاوید کەریم لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩ لە مێرسبێرگ، [[ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات]] لەدایکبووە، بۆ باوکێکی بەنگلادیشی و دایکێکی ئەڵمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Big data company Palantir is now officially a public company — and it's one of nearly a dozen major tech firms that can trace its roots to PayPal |ناونیشان=https://www.businessinsider.in/tech/news/big-data-company-palantir-is-now-officially-a-public-company-x2014-and-itaposs-one-of-nearly-a-dozen-major-tech-firms-that-can-trace-its-roots-to-paypal/slidelist/78465316.cms |ئیش=[[Business Insider]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240515083320/https://www.businessinsider.in/tech/news/big-data-company-palantir-is-now-officially-a-public-company-x2014-and-itaposs-one-of-nearly-a-dozen-major-tech-firms-that-can-trace-its-roots-to-paypal/slidelist/78465316.cms |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> باوکی، نایمول کەریم (بە بەنگالی: নাইমুল করিম)، بەنگلادیشییەکی موسڵمانانە کە وەک لێکۆڵەرێک کار دەکات لە 3M، و دایکیشی، کریستین، زانایەکی ئەڵمانی بایۆکیمیایییە لە زانکۆی مینێسۆتا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Jawed Karim, Co-founder of Youtube|ناونیشان=https://real-leaders.com/jawed-karim-co-founder-youtube/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Real Leaders|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210718134153/https://real-leaders.com/jawed-karim-co-founder-youtube/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو دوو برای بچووکی ھەیە.<ref name="utodaypro">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://usatoday30.usatoday.com/tech/news/2006-10-11-youtube-karim_x.htm |سەردێڕ=Surprise! There's a third YouTube co-founder |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=USA Today}}</ref> خۆی و خێزانەکەی لە سنووری ناوەکی ئەڵمانیا پەڕینەوە لە سەرەتای ١٩٨٠اکان لەبەر زینۆفۆبیا،{{refn|group=تێبینیی|زینۆفۆبیا جۆرێكە لە ترس، تێێدا مرۆڤ هەست بە تێكەڵەیەک لە ڕق وترس دەكات بەرامبەر خەڵكی بیانی وبە بەردەوام هەست بە دڵەڕاوكێ وبێ متمانەیی دەكەن بەرامبەر بە پەنابەر }} <ref name="diewelt">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Keese |یەکەم=Christoph |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Sergey Brin und Jawed Karim – zwei Karierren |ناونیشان=https://www.welt.de/print-welt/article89110/Sergey-Brin-und-Jawed-Karim-zwei-Karierren.html |newspaper=[[Die Welt]] |زمان=de |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=Der andere heißt Jawed Karim und wurde 1979 in Merseburg/DDR geboren. Sein Vater kam aus Bangladesch, seine Mutter aus dem Harz. Die Karims waren als Ausländer verpönt und wanderten deswegen 1982 in den Westen aus. In Neuss schlug ihnen wieder Fremdenhass entgegen; deshalb zogen sie in die USA}}</ref> و لە نێوس، [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] گەورەبوو.{{refn|group=تێبینیی|سەرچاوەکان بیروڕایەکی زۆریان ھەیە دەربارەی ساڵی ڕۆیشتنی خێزانەکە لە ئەڵمانیای ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژاوا. ''دە نیو یۆرک تایمز'' دەڵێت کە ١٩٨٠ بووە.<ref name="Student Hits Jackpot Again"/> ''گۆڤاری ستار ویکێند'' دەڵێت کە لە کۆتاییی ھاوینی ١٩٨١دا بووە.<ref name="swm8Dec2006">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rahman |یەکەم=Muhit |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=The Greatest Possibilities: The Jawed Karim Story |ناونیشان=http://archive.thedailystar.net/magazine/2006/12/02/sfeature.htm |ئیش=Star Weekend Magazine |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230429163238/https://archive.thedailystar.net/magazine/2006/12/02/sfeature.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ''دای وێڵت'' دەڵێت کە ١٩٨٢ بووە.<ref name="diewelt"/>}} بەھۆی ھەبوونی زینۆفۆبیا لەوێش،<ref name="diewelt"/> کەریم و خێزانەکەی ڕۆیشتن بۆ سەینت پۆوڵ، مینێسۆتا، لە ١٩٩٢.<ref name="Student Hits Jackpot Again"/> لە ١٩٩٧دا، خوێندنی لە دواناوەندی سەینت پۆوڵ تەواوکرد،<ref name="swm8Dec2006"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=Christensen |یەکەم=Tesha M. |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |سەردێڕ=Year-long events mark Central High School 150th anniversary |ناونیشان=http://www.monitorsaintpaul.com/year-long-events-mark-central-high-school-150th-anniversary/ |newspaper=Monitor St. Paul |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170820202529/http://www.monitorsaintpaul.com/year-long-events-mark-central-high-school-150th-anniversary/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لە زانکۆی ئیڵینۆی لە ئوربانا-شامپەین خوێندی.<ref name="swm8Dec2006"/> دواتر زانکۆی بەجێھێشت پێش تەواوکردنی بۆ ئەوەی ببێتە کارمەندێکی سەرەتایی لە پەیپاڵ؛ ھەرچۆنێک بێت، ئەو بەردەوام بوو لە خولە وانەیەکانی،<ref name="Student Hits Jackpot Again"/> و بووە خاوەنی بەکالۆریۆس لە زانستی کۆمپیوتەردا.<ref>{{cite press release |author=<!--Staff writer(s); no by-line. --> |title=YouTube co-founder to be commencement speaker at Illinois |url=https://news.illinois.edu/blog/view/6367/206692 |publisher=University of Illinois Urbana-Champaign |date=March 27, 2007 |access-date=August 20, 2017 |archive-date=٢١ی ئابی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821043249/https://news.illinois.edu/blog/view/6367/206692 |url-status=dead }}</ref> پاشان ماستەرێکی بەدەستھێنا لە زانستی کۆمپیوتەردا لە [[زانکۆی ستانفۆرد]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Planet Cardinal |ناونیشان=https://alumni-gsb.stanford.edu/get/page/magazine/article/?article_id=32549 |newspaper=Stanford Magazine |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200514112515/https://stanfordmag.org/contents/planet-cardinal-4886 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بێجگە لە زمانی ئینگلیزی، جاوید بە ئەڵمانی و بەنگالیش دەدوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=::: Star Weekend Magazine :::|ناونیشان=https://archive.thedailystar.net/magazine/2006/12/02/sfeature.htm|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=archive.thedailystar.net}}</ref> == تێبینییەکان == {{سەرچاوەکان|گرووپ=تێبینیی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.jawed.com/ وێبگەی کەسیی جاوید] * [https://www.youtube.com/user/jawed ھەژماری جاوید لە یووتیووب] * [https://web.archive.org/web/20080508185217/https://www.youtube.com/user/jawed کاشی ھەژماری یووتیووبی جاوید لە ٢٠٠٨] * ''[https://web.archive.org/web/20090828032440/http://www.news-gazette.com/news/opinions/editorials/2006/10/16/he_went_off_to_college_to_make_his ئەو چوو بۆ کۆلێژ بۆ بنیاتنانی داھاتووی]'' – دە نیوز-گازێت (١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦) {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئینتەرنێت}} {{پۆلی کۆمنز|Jawed Karim}} [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان]] [[پۆل:یووتیووب]] [[پۆل:موسڵمانانی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:یوتیووبەرە ئەڵمانییەکان]] [[پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] rbdl4yj0oghm1fwhu3fgg9cdut8eei9 0 188360 1579885 1505068 2026-05-01T15:46:58Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579885 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox sportsperson |headercolor= |death_place=|pb= |nationals= |regionals= |retired= |coach= |weight= |height= |death_date= |name=سارا جەوانمەردی |birth_place=|birth_date={{birth date and age|1984|12|5}} |residence= |native_name_lang=fa |native_name={{larger|سارا جەوانمەردی}} |caption=جەوانمەردی لە 2016 |image=Sareh Javanmardi.jpg |medaltemplates={{MedalSport|[[وەرزشی تیرھاوێژی]] ژنان}} {{MedalCountry | {{IRN}} }} {{MedalCompetition|[[یارییەکانی پارالمپیک]]}} {{MedalGold|[[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠٢٠|تۆکیۆ ٢٠٢٠]]|[[دەمانچەی باییی ١٠ مەتر]]}} {{MedalGold|[[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦|ڕیۆ ٢٠١٦]]|دەمانچەی باییی ١٠ مەتر}} {{MedalGold|ڕیۆ ٢٠١٦|[[دەمانچەی ١٠ مەتری میکس]]}} {{MedalBronze|[[پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢|لەندەن ٢٠١٢]]|دەمانچەی باییی ١٠ مەتر}} }} '''سارا جەوانمەردی''' (لەدایکبووی ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٤ لە [[شیراز]]، [[ئێران]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sareh Javanmardi – Shooting {{!}} Paralympic Athlete Profile|ناونیشان=https://www.paralympic.org/sareh-javanmardi|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=International Paralympic Committee|زمان=en}}</ref> ئەندامی ھەڵبژاردەی تەقەکردنی خانمانی ئێرانە. خاوەنی دوو مەدالیای زێر لە پارالمپیکی ٢٠١٦ی بەڕازیل و مەدالیای بڕۆنز لە پارالمپیکی ٢٠١٢ ی لەندەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rio 2016 Paralympics: Iran's Sareh Javanmardi Dodmani wins historic gold at women shooting event|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/16/sep/1048.html|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.payvand.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731214240/http://www.payvand.com/news/16/sep/1048.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەم خانمە یاریزانی [[ئێران]]ە مەدالیای زێر لە یاری تەقەکردنی ھەواوی لە پارالمپیک بەدەست بھێنێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Paralympic – JAVANMARDIDODMANI Sareh Shooting Iran|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/paralympics/athlete/sareh-javanmardidodmani|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161115125823/https://www.rio2016.com/en/paralympics/athlete/sareh-javanmardidodmani|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە لە کارگێری بازرگانی لە زانکۆی [[شیراز]] بەدەست ھێناوە. سارا یەکێکە لە یاریزانە خاوەن پێداویستە تایبەتییەکانە. لە کاتی بوومەلرزەکەی کرماشان لە ٢٠١٧ مەدالیای زێری پارالمپیکی ڕیۆی ٢٠١٦ لە پێناو کۆکردنەوەی ھاوکاری بۆ زیان لێکەوتوانی ئەو ڕووداوە خستە مەزادەوە. چەند جارێک بەباشترین یاریزان دەستنیشانکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://plus.google.com/113403756129291503583|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Javanmardi Shoots to Win 1st Gold at Rio Paralympics|ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/49537/javanmardi-shoots-to-win-1st-gold-at-rio-paralympics|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Financial Tribune|زمان=En|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170827003551/https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/49537/javanmardi-shoots-to-win-1st-gold-at-rio-paralympics|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بەشدارییەکانی لە پارالمپیک == * '''پارالمپیکی ٢٠١٢''' سارا لە یارییەکانی پارالمپیکی ٢٠١٢ ی لەندەن بەشداری کرد، توانی لە یاری تەقەکردنی ھەواوی لە P٢ (١٠m air pistol SH١). پلەی سێیەم و مەدالیای بڕۆنز بەدەست بھێنێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC ‮فارسی‬ - ‮ورزش‬ - ‮ساره جوانمردی نخستین مدال پارالمپیک لندن ڕا برای ایران گرفت‬|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/sport/2012/08/120831_l10_javanmardi_shooting_medal|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.bbc.com|زمان=fa}}</ref> * '''پارالمپیکی ٢٠١٦''' ھەروەھا لە پارالمپیکی ٢٠١٦ی ڕیۆ کە لە بەڕازیل بەرێوەچوو بەدشاری کرد. توانی دوو مەدالیای زێر لە تەقەکردنی مەودای ١٠ مەتر، ٥٠ مەتری بەدەست بھێنێت . کە ھاوکات دووەم مەدالیای زێری ئێران بوو لەم یارییەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=شاهکار ورزشی‌ها در یک اتفاق تلخ/ ابهامات فوتبال همچنان باقی ماند|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4144720/شاهکار-ورزشی-ها-در-یک-اتفاق-تلخ-ابهامات-فوتبال-همچنان-باقی-ماند|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|زمان=fa}}</ref> * '''پارالمپیکی ٢٠٢١''' ھاوکات سارا یەکێکە لە یاریزانە بەشداربووەکانی ئێران لە پارالمپیکی ٢٠٢٠ تۆکیۆ کە بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا یارییەکانی بۆ ٢٤ ئاب ٢٠٢١ی دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=ساره جوانمردی دودمانی؛ قهرمان تیرانداز مسابقات پارالمپیک|ناونیشان=https://www.behzisti.ir/news/37471/ساره-جوانمردی-دودمانی-قهرمان-تیرانداز-مسابقات-پارالمپیک|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=سازمان بهزیستی|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.behzisti.ir/news/37471/%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%BE%DB%8C%DA%A9 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>بەهەمان شێوەی [[پارالمپیکی هاوینەی ٢٠١٦]] توانی پارێزگاری لە نازناوەکەی بکات و مەدالیای زێر بەدەست بهێنێت لە دەمانچەی باییی ١٠ مەتری .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإيرانية سارة جوانمردي تحرز ذهبية مسدس الهواء - قناة العالم الاخبارية|ناونیشان=https://www.alalam.ir/news/5775928/الإيرانية-سارة-جوانمردي-تحرز--ذهبية-مسدس-الهواء|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.alalam.ir|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ژیاننامە|ژن}} [[پۆل:خەڵکی شیراز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤]] lsu65j9ejvj9bf3esguqem2lwoqklhh 0 188641 1580116 1389930 2026-05-02T07:56:28Z 1silent scientist 51740 1580116 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شۆڕشی بۆلشێڤیکەکان''' یان '''شۆڕشی ئۆکتۆبەر''' ({{بە ڕووسی|Октя́брьская револю́ция}}) شۆڕشێکی ساڵی ١٩١٧ و قۆناغی دووەمی شۆڕشی ڕووسیا بوو کە بە سەرکردایەتی سەرۆکی بۆلشێڤیکەکان، [[ڤلادیمیر لێنین]]، فەرماندەی [[سوپای سوور]]ی حیزبی کرێکاران، [[لیۆن ترۆتسکی]] و خەڵکی ھەواداری حیزبەکە و کرێکاران لەسەر بنچینەی ئایدۆلۆژیای [[کارل مارکس]] بۆ دروستکردنی وڵاتێکی سۆسیالیستی و ڕووخاندنی حکوومەتی کاتیی ڕووسیا بەڕێوەچوو. ئەم شۆڕشە بووە یەکەمین شۆڕشی شیوعیی سەدەی بیست، کە بووە ھۆکاری دروستبوونی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] کە یەکێک لە بەھێزترین وڵاتەکانی سەدەی بیست بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Samaan|یەکەم=A. E.|ناونیشان=https://books.google.com.tr/books?id=JkXJZtI9DQoC&q=%22october+uprising%22+%22bolshevik+revolution%22&pg=PA346&redir_esc=y#v=snippet&q=%22october%20uprising%22%20%22bolshevik%20revolution%22&f=false|سەردێڕ=From a Race of Masters to a Master Race: 1948 To 1848|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=A.E. Samaan|ژپنک=٩٧٨-١-٦٢٦٦٠-٠٠٠-٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> == وشەڕەتناسی == سەرەڕای ئەوەی لە تشرینی دووەمی [[ڕۆژژمێری زایینی]] ڕووی دا، ڕووداوەکە زیاتر بە «شۆڕشی تشرینی یەکەم» ({{Lang|ru|Октябрьская революция}}) ناسراوە چونکە لەو کاتەدا ڕووسیا ھێشتا [[ڕۆژژمێری جولیانی]] بەکاردەھێنا. ڕووداوەکە ھەندێک جار بە «شۆڕشی تشرینی دووەم» ناسراوە، دوای ئەوەی یەکێتیی سۆڤیەت [[ڕۆژژمێری سۆڤیەتی|ڕۆژژمێرەکەی نوێ کردەوە]].<ref>{{Cite web |title=Russian Revolution – Causes, Timeline & Definition |url=https://www.history.com/topics/russia/russian-revolution |access-date=15 October 2020 |website=www.history.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Russian Revolution {{!}} Definition, Causes, Summary, History, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution |access-date=15 October 2020 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref>{{Sfn|Bunyan|Fisher|1934|p=385}} بۆ خۆلادان لە سەرلێشێواوی، ھەردوو ڕێکەوتی شێوازی کۆن و شێوازی نوێ بۆ ڕووداوەکان دراون. بۆ وردەکاریی زیاتر بڕوانە [[ڕێکەوتەکانی شێوازی کۆن و شێوازی نوێ]]. ھەندێک جار بە شۆڕشی بەلشەفی، یان شۆڕشی کۆمۆنیستی ناسرابوو.<ref>{{Cite book |last=Samaan |first=A.E. |url=https://books.google.com/books?id=JkXJZtI9DQoC&q=%22october+uprising%22+%22bolshevik+revolution%22&pg=PA346 |title=From a "Race of Masters" to a "Master Race": 1948 to 1848 |date=2013 |publisher=A.E. Samaan |isbn=978-0-6157-4788-0 |page=346 |access-date=9 February 2017}}</ref> == پێشینە == === شۆڕشی شوبات === {{سەرەکی|شۆڕشی شوبات}} [[شۆڕشی شوبات]] قەیسەر [[نیکۆلاسی دووەمی ڕووسیا]]ی ڕووخاندبوو و [[حکوومەتی کاتیی ڕووسیا]]ی خستبووە جێگەی. لەگەڵ ئەوەشدا، حکوومەتی کاتی لاواز بوو و بەھۆی ناکۆکییە ناوخۆیییەکانەوە دابەش ببوو. بەردەوام بوو لە بەڕێوەبردنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، کە تا دەھات زیاتر جێی ناڕەزایی بوو. قەیرانێکی سەرتاسەری ھەبوو کە کاریگەریی لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتی، [[ئابووری]]، و [[ڕامیاری]]یەکان ھەبوو. پشێوی لە پیشەسازی و گواستنەوەدا چڕتر ببووەوە، و سەختییەکانی دەستکەوتنی پێداویستییەکان زیادی کردبوو. تێکڕای بەرھەمھێنانی پیشەسازی لە ساڵی ١٩١٧دا بەراورد بە ساڵی ١٩١٤ بە ڕێژەی زیاتر لە ٣٦٪ کەمی کرد. لە پاییزدا، نزیکەی ٥٠٪ی سەرجەم کارگەکان لە ناوچەکانی [[ئورال (ناوچە)|ئۆرال]]، [[دۆنباس]]، و ناوەندە پیشەسازییەکانی تر داخران، کە بووە ھۆی بێکارییەکی بەرفراوان. لە ھەمان کاتدا، تێچووی بژێوی ژیان بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز بووەوە. کرێی ڕاستەقینە دابەزی بۆ نزیکەی ٥٠٪ی ئەوەی لە ساڵی ١٩١٣دا ھەبوو. تا تشرینی یەکەمی ١٩١٧، قەرزی نیشتمانیی ڕووسیا بۆ ٥٠ ملیار [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕوبڵ]] بەرز ببووەوە. لەم بڕە، قەرزی حکوومەتە بیانییەکان زیاتر لە ١١ ملیار ڕوبڵی پێکدەھێنا. وڵاتەکە ڕووبەڕووی ھەڕەشەی [[مایەپووچی]] دارایی ببووەوە. === پشتیوانیی ئەڵمانیا === {{ئەمانەش ببینە|قەیرانی نیسان}} [[ڤلادیمیر لێنین]]، کە لە [[سویسرا]] لە دەربەدەری دەژیا، لەگەڵ کەسانی تری ناڕازی پلانێکیان ڕێکخست بۆ دانوستانکردن لەسەر تێپەڕبوونیان بەناو [[ئەڵمانیا]]دا، کە ئەوکات ڕووسیا لە جەنگدا بوو لەگەڵی. بە درککردن بەوەی کە ئەم ناڕازییانە دەتوانن کێشە بۆ دوژمنە ڕووسەکانیان دروست بکەن، حکوومەتی ئەڵمانیا ڕازی بوو ڕێگە بە ٣٢ ھاووڵاتیی ڕووسی بدات، کە لێنین و ھاوسەرەکەشیان لەنێودا بوو، لە ڕێگەی عەرەبانەیەکی [[شەمەندەفەری داخراو]]ەوە بەناو خاکی ئەواندا گەشت بکەن. لەگەڵ گەیشتنی بە پێترۆگراد لە ٣ی نیسانی ١٩١٧، لێنین [[تێزەکانی نیسان]]ی بڵاوکردەوە کە داوای لە [[بۆلشێڤیک|بەلشەفییەکان]] دەکرد دەست بەسەر حکوومەتی کاتیدا بگرن، دەسەڵات بگرنە دەست و کۆتایی بە جەنگەکە بھێنن. === پشێویی کرێکاران، جووتیاران، و سەربازان === بەدرێژاییی مانگەکانی حوزەیران، تەممووز و ئابی ١٩١٧، باو بوو کە گوێت لە چینی کرێکارانی ڕووسیا بێت کە باسیان لە بێمتمانەییی خۆیان بەرامبەر بە حکوومەتی کاتی دەکرد. کرێکارانی کارگەکان لە سەرانسەری ڕووسیا ھەستیان بە ناڕەزایی دەکرد لە زیادبوونی کەمیی خۆراک، پێداویستییەکان و کەرەستەکانی تر. ئەوان سەرزەنشتی بەڕێوەبەرەکانیان یان سەرپەرشتیارەکانیان دەکرد و تەنانەت لەناو کارگەکاندا ھێرشیان دەکردە سەریان. کرێکاران زۆرێک لە کەسە دەوڵەمەند و خاوەن دەسەڵاتەکانیان تاوانبار دەکرد بە ھۆکاری کەمیی گشتیی [[خۆراک]] و خراپیی بارودۆخی بژێوی. کرێکاران ئەم کەسە دەوڵەمەند و بەدەسەڵاتانەیان وەک نەیارانی شۆڕش دەبینی و پێیان دەگوتن «بۆرژوا»، «سەرمایەدار»، و «ئیمپریالیست».<ref name=":0">{{Cite book |last=Steinberg |first=Mark |title=The Russian Revolution 1905–1921 |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-1992-2762-4 |location=New York |pages=143–146}}</ref> لە ئەیلوول و تشرینی یەکەمی ١٩١٧دا، [[مانگرتن]]ی بەرفراوان لەلایەن کرێکارانی [[مۆسکۆ]] و [[پێترۆگراد]]، کرێکارانی کانزاکانی دۆنباس، کرێکارانی کانزا لە ئورال، کرێکارانی نەوت لە [[باکوو]]، کرێکارانی ڕستن و چنران لە [[ناوچەی ناوەندی پیشەسازی (پۆڵەندا)|ناوچەی ناوەندی پیشەسازی]] و کرێکارانی ھێڵی ئاسن لە ٤٤ ھێڵی شەمەندەفەردا ئەنجام دران. تەنھا لەم مانگانەدا زیاتر لە یەک ملیۆن کرێکار بەشدارییان لە مانگرتنەکاندا کرد. کرێکاران دەستیان گرت بەسەر بەرھەمھێنان و دابەشکردندا لە زۆرێک لە کارگە و وێستگەکاندا لە چوارچێوەی [[شۆڕشی کۆمەڵایەتی]]دا.{{Sfn|Mandel|1984}} کرێکاران ئەم مانگرتنانەیان لە ڕێگەی [[لیژنەی کارگە]]کانەوە ڕێک دەخست. لیژنەکانی کارگە نوێنەرایەتیی کرێکارانیان دەکرد و توانییان دانوستان بکەن بۆ باشترکردنی بارودۆخی کارکردن، مووچە و کاتژمێرەکانی کارکردن. سەرەڕای ئەوەی لەوانەیە بارودۆخی شوێنی کار لە ڕووی جۆرییەوە بەرەو باشتربوون چووبێت، بەڵام جۆرییەتیی گشتیی ژیانی کرێکاران بەرەو باشتر نەدەچوو. ھێشتا کەمیی خۆراک ھەبوو و ئەو مووچە زیادکراوانەی کرێکاران بەدەستیان ھێنابوو ڕۆڵێکی ئەوتۆی نەبوو لە دابینکردنی پێداویستییەکانی خێزانەکانیان.<ref name=":0"/> تا تشرینی یەکەمی ١٩١٧، ڕاپەڕینی جووتیاران باو بوو. تا پاییز، بزووتنەوەی جووتیاران دژی زەویدارەکان تەشەنەی سەند بۆ ٤٨٢ لە کۆی ٦٢٤ ناوچە، یان ٧٧٪ی وڵاتەکە. لەگەڵ تێپەڕبوونی ساڵی ١٩١٧دا، جووتیاران تا دەھات زیاتر متمانەیان لەدەست دەدا بەوەی کە زەوییان بەسەردا دابەش دەکرێت لەلایەن [[پارتی شۆڕشگێڕی سۆسیالیست|شۆڕشگێڕە سۆسیالیستەکان]] و [[مەنشەفییەکان]]ەوە. بە ڕەتکردنەوەی بەردەوامبوون لە ژیانکردن وەک پێشتر، ئەوان تا دەھات زیاتر ھەنگاوەکانیان دەگرتە دەست خۆیان، وەک ئەوەی لە زیادبوونی ژمارە و توندوتیژیی چالاکییەکانی جووتیاراندا دەبینرا. زیاتر لە ٤٢٪ی سەرجەم حاڵەتەکانی وێرانکردن (کە بەگشتی بریتی بوون لە سووتاندن و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی زەویدارەکان) کە لە نێوان مانگەکانی شوبات و تشرینی یەکەمدا تۆمارکرابوون، لە تشرینی یەکەمدا ڕوویان دا.{{Sfn|Trotsky|1932|pages=859–864}} لەکاتێکدا ڕاپەڕینەکان لە ڕووی سەختییەوە جیاواز بوون، ڕاپەڕینی تەواوەتی و دەستبەسەرداگرتنی زەوییەکان شتێکی دەگمەن نەبوو. جۆرە کەمتر توندەکانی ناڕەزایەتی بریتی بوون لە ڕێپێوان بەرەو کۆشکەکانی زەویدارەکان و فەرمانگە حکوومییەکان، ھەروەھا ھێشتنەوە و عەمبارکردنی دانەوێڵە لەجیاتی فرۆشتنیان.{{Sfn|Steinberg|2017|pages=196–197}} کاتێک حکوومەتی کاتی مەفرەزەی سزادانی دەنارد، ئەمە تەنھا زیاتر جووتیارانی تووڕە دەکرد. لە مانگی ئەیلوولدا، بنکە سەربازییەکان لە پێترۆگراد، مۆسکۆ و شارەکانی تر، بەرەکانی باکوور و ڕۆژاوا، و دەریاوانانی [[کەشتیگەلی باڵتیک]] لە ڕێگەی دەزگای نوێنەرایەتییە ھەڵبژێردراوەکەیانەوە [[تسێنترۆباڵت]] ڕایان گەیاند کە ئەوان دان بە دەسەڵاتی حکوومەتی کاتیدا نانێن و ھیچ کام لە فەرمانەکانی جێبەجێ ناکەن.<ref>{{Cite book |last=Upton |first=Anthony F. |url=https://books.google.com/books?id=-iTqvnpRXDEC&pg=PA89 |title=The Finnish Revolution: 1917–1918 |date=1980 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=978-1-4529-1239-4 |location=Minneapolis, Minnesota |pages=89 |language=en}}</ref> ھاوسەری سەربازەکان کەسایەتییە سەرەکییەکان بوون لە پشێوییەکانی گوندەکاندا. لە ساڵی ١٩١٤ەوە تا ١٩١٧، نزیکەی ٥٠٪ی پیاوە تەندروستەکان ڕەوانەی جەنگ کران، و زۆربەیان لە بەرەکانی جەنگدا کوژران، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی زۆرێک لە مێینەکان ببنە سەرپەرشتیاری خێزان. زۆرجار—کاتێک یارمەتییە دارایییەکانی حکوومەت دوادەکەوتن و بەش نەبوون بۆ گونجان لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخی کاڵاکان—ھاوسەری سەربازەکان ژمارەیەکی زۆر لە داواکارییان ئاراستەی حکوومەت دەکرد، کە بەشێکی زۆریان بێ وەڵام دەمانەوە. ئەمە بووە ھۆی بێئومێدی، و ئەم ژنانە کاریگەر بوون لە ھەڵگیرساندنی «ئاژاوەکانی بژێوی»—کە ھەروەھا بە «ئاژاوەکانی برسێتی»، «[[پۆگرۆم]]ەکان»، یان «ئاژاوەکانی بابا» ناودەبرێن. لەم ئاژاوانەدا، ھاووڵاتییان دەستیان بەسەر خۆراک و سەرچاوەکاندا دەگرت لە خاوەن فرۆشگاکان، کە پێیان وابوو نرخێکی ناڕەوا وەردەگرن. لە کاتی دەستێوەردانی پۆلیسدا، ناڕەزاییکاران بە «گاسن، دار، بەرد و مشت» وەڵامیان دەدایەوە.{{Sfn|Steinberg|2017|pages=193–194}} === خۆپیشاندانەکانی دژی جەنگ === لە یاداشتێکی دیپلۆماسیدا لە ١ی ئایاردا، وەزیری دەرەوە، [[پاڤێل میلیوکۆڤ]]، ئارەزووی حکوومەتی کاتیی بۆ بەردەوامبوون لە جەنگ دژی [[ھێزەکانی ناوەند]] «تا کۆتایییەکی سەرکەوتوو» دەربڕی، کە بووە ھۆی تووڕەیییەکی بەرفراوان. لە ١–٤ی ئایاردا، نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ کرێکار و سەربازی پێترۆگراد، و دوای ئەوان کرێکاران و سەربازانی شارەکانی تر، بە سەرکردایەتیی بەلشەفییەکان، خۆپیشاندانیان ئەنجام دا لەژێر پۆستەرانێک کە نووسرابوو «بڕووخێت جەنگ!» و «ھەموو دەسەڵاتێک بۆ سۆڤیەتەکان!» خۆپیشاندانە بەرفراوانەکان بوونە ھۆی قەیرانێک بۆ حکوومەتی کاتی.<ref>{{Cite book |first=Richard |last=Pipes |author-link=Richard Pipes |url=https://books.google.com/books?id=XtE54LuhFzEC&pg=PA407 |title=The Russian Revolution |date=1990 |publisher=Knopf Doubleday |isbn=978-0-3077-8857-3 |page=407}}</ref> ١ی تەممووز شاھیدی خۆپیشاندانی زیاتر بوو، کاتێک نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ کرێکار و سەرباز لە پێترۆگراد خۆپیشاندانیان کرد، و دووبارە داوای «ھەموو دەسەڵاتێک بۆ سۆڤیەتەکان»، «بڕووخێت جەنگ»، و «بڕووخێت دە وەزیرە سەرمایەدارەکە»یان دەکرد. حکوومەتی کاتی لە ١ی تەممووزدا [[ھێرشی کێرێنسکی|ھێرشێک]]ی بۆ سەر ھێزەکانی ناوەند دەستپێکرد، کە زۆری نەخایاند داڕما. ھەواڵی شکستی ھێرشەکە خەباتی کرێکاران و سەربازانی چڕتر کردەوە. === ڕۆژەکانی تەممووز === {{سەرەکی|ڕۆژەکانی تەممووز}} [[پەڕگە:19170704 Riot on Nevsky prosp Petrograd.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە ڕۆژەکانی تەممووز. سوپا تازە تەقەی لە خۆپیشاندەرانی سەر شەقام کردووە.]] لە ١٦ی تەممووزدا، خۆپیشاندانی خۆبەخۆییی کرێکاران و سەربازان لە پێترۆگراد دەستی پێ کرد، و داوایان دەکرد دەسەڵات ڕادەستی سۆڤیەتەکان بکرێت. لیژنەی ناوەندیی [[پارتی کادێری سۆسیال دیموکراتی ڕووسیا]] سەرکردایەتیی بزووتنەوە خۆبەخۆیییەکانی کرد. لە ١٧ی تەممووزدا، زیاتر لە ٥٠٠٬٠٠٠ کەس بەشدارییان کرد لەوەی کە بڕیار بوو خۆپیشاندانێکی ئاشتییانە بێت لە پێترۆگراد، کە پێی دەگوترا [[ڕۆژەکانی تەممووز]]. حکوومەتی کاتی، بە پشتیوانیی سەرکردەکانی [[پارتی شۆڕشگێڕی سۆسیالیست]]-[[مەنشەفییەکان]]ی لیژنەی جێبەجێکاری سەرتاسەری ڕووسیای سۆڤیەتەکان، فەرمانی ھێرشێکی چەکداریی کرد بۆ سەر خۆپیشاندەران، کە بووە ھۆی کوژرانی سەدان کەس.<ref>{{Cite book |last=Kort |first=Michael |title=The Soviet colossus: the rise and fall of the USSR |date=1993 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=978-0-8733-2676-6 |location=Armonk, NY |page=104}}</ref> قۆناغێکی سەرکوتکردن بەدوایدا ھات. لە ٥–٦ی تەممووزدا، ھێرش کرایە سەر نووسینگەکانی سەرنووسەران و چاپخانەکانی ''[[پراڤدا]]'' و لەسەر [[مۆزەخانەی مێژووی ڕامیاریی ڕووسیا (سانت پترسبۆرگ)|کۆشکی کشێسینسکایا]]، کە لیژنەی ناوەندی و لیژنەی پێترۆگرادی بەلشەفییەکانی تێدا بوو. لە ٧ی تەممووزدا، حکوومەت فەرمانی دەستگیرکردن و دادگاییکردنی [[ڤلادیمیر لێنین]]ی دەرکرد، کە ناچار بوو خۆی بشارێتەوە، ھەروەک چۆن لەژێر ڕژێمی [[قەیسەری]]دا کردبووی. بەلشەفییەکان دەستگیرکران، کرێکاران چەککران، و یەکەی سەربازیی شۆڕشگێڕانە لە پێترۆگراد ھەڵوەشێنرانەوە یان نێردران بۆ بەرەکانی جەنگ. لە ١٢ی تەممووزدا، حکوومەتی کاتی یاسایەکی بڵاوکردەوە کە سزای لەسێدارەدانی لە بەرەکانی جەنگدا دەسەپاند. دووەم حکوومەتی ھاوپەیمانی لە ٢٤ی تەممووزدا پێکھێنرا، بە سەرۆکایەتیی [[ئەلێکساندەر کێرێنسکی]] و زیاتر لە سۆسیالیستەکان پێکھاتبوو.<ref>{{Cite book |last=Hickey |first=Michael C. |title=Competing Voices from the Russian Revolution: Fighting Words: Fighting Words |date=2010 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-3133-8524-7 |page=559}}</ref> حکوومەتەکەی کێرێنسکی کۆمەڵێک مافی لیبراڵی دەرکرد، وەکوو [[ئازادیی ڕادەربڕین]]، یەکسانی لەبەردەم یاسا، و مافی پێکھێنانی سەندیکا و ڕێکخستنی [[مانگرتن لە کار]]. لە وەڵامی بانگەوازێکی بەلشەفیدا، چینی کرێکاری [[مۆسکۆ]] دەستیان بە مانگرتنێکی ناڕەزایەتی کرد کە ٤٠٠٬٠٠٠ کرێکار بەشدارییان تێدا کرد. ئەوان پشتیوانییان لێکرا لەلایەن مانگرتن و گردبوونەوەی ناڕەزایەتیی کرێکارانەوە لە [[کیێڤ]]، [[خارکیڤ]]، [[نیژنی نۆڤگۆرۆد]]، [[یێکاتێرینبۆرگ]]، و شارەکانی تر. === کەیسی کۆرنیلۆڤ === {{سەرەکی|کەیسی کۆرنیلۆڤ}} لەو ڕووداوەی کە بە کەیسی کۆرنیلۆڤ ناسرا، ژەنەڕاڵ [[لاڤر کۆرنیلۆڤ]]، کە لە ١٨ی تەممووزەوە فەرماندەی گشتی بوو، بە ڕەزامەندیی کێرێنسکی فەرمانی بە سوپایەک کرد لەژێر سەرکردایەتیی [[ئەلێکساندر کریمۆڤ]] بۆ ئەوەی بەرەو پێترۆگراد بڕۆن بۆ گەڕاندنەوەی ئارامی.<ref>{{harvnb|Beckett|2007|p=526}}</ref> بەپێی ھەندێک گێڕانەوە، کێرێنسکی پێ دەچوو ترسابێت لەو ئەگەرەی سوپا کوودەتایەک ئەنجام بدات، و فەرمانەکەی ھەڵوەشاندەوە. لە بەرامبەردا، مێژوونووس [[ڕیچارد پایپس]] پێی وایە کە ئەم ڕووداوە لەلایەن کێرێنسکییەوە داڕێژرابوو.<ref>{{harvnb|Pipes|1997|p=51|ps=: "There is no evidence of a Kornilov plot, but there is plenty of evidence of Kerensky's duplicity."}}</ref> لە ٢٧ی ئابدا، بە ھەستکردن بە خیانەتلێکراو لەلایەن حکوومەتەوە، کۆرنیلۆڤ بەرەو پێترۆگراد پێشڕەویی کرد. بەھۆی کەمیی ھێزی سەربازییەوە لە بەرەکانی جەنگ، کێرێنسکی پەنای بردە بەر سۆڤیەتی پێترۆگراد بۆ یارمەتی. بەلشەفییەکان، مەنشەفییەکان، و شۆڕشگێڕە سۆسیالیستەکان ڕووبەڕووی سوپا بوونەوە و قایلیان کردن کە پاشەکشە بکەن.<ref>{{harvnb|Service|1998|p=54}}</ref> کاریگەریی بەلشەفییەکان بەسەر کرێکارانی ھێڵی ئاسن و تەلەگرافەوە ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە ڕاگرتنی جموجووڵی ھێزەکان. ڕاستڕەوە ڕامیارییەکان ھەستیان بە خیانەتلێکراو کرد، و چەپڕەوەکانیش زیندوو بوونەوە. یەکەم دەرئەنجامی ڕاستەوخۆی کوودەتا شکستخواردووەکەی کۆرنیلۆڤ ھەڵوەشاندنەوەی فەرمیی پاشایەتی و ڕاگەیاندنی [[کۆماری ڕووسیا]] بوو لە ١ی ئەیلوولدا.<ref>{{Cite web |title=Провозглашена Российская республика |url=https://www.prlib.ru/history/619540 |access-date=6 November 2021 |website=Президентская библиотека имени Б.Н. Ельцина |language=ru}}</ref> بە تێکشکاندنی کۆرنیلۆڤ، ناوبانگی بەلشەفییەکان لەنێو سۆڤیەتەکاندا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد، ھەم لە ناوەند و ھەم لە ناوچە خۆجێیییەکان. لە ٣١ی ئابدا، سۆڤیەتی پێترۆگرادی نوێنەرانی کرێکاران و سەربازان—و لە ٥ی ئەیلوولدا، سۆڤیەتی مۆسکۆی نوێنەرانی کرێکاران—بڕیارنامەکانی بەلشەفییەکانیان سەبارەت بە پرسی دەسەڵات پەسەند کرد. بەلشەفییەکان توانییان دەست بەسەر [[بریانسک]]، [[سامارا]]، [[ساراتۆڤ]]، [[تساریتسین]]، [[مینسک]]، [[کیێڤ]]، [[تاشکەنت]]، و شارەکانی تردا بگرن.<ref>{{Cite book |last=Betz |first=Frederick |url=https://www.google.ca/books/edition/Societal_Dynamics/WfTfcTC3ByEC |title=Societal Dynamics: Understanding Social Knowledge and Wisdom |date=2011-11-25 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4614-1278-6 |pages=39 |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|October Revolution}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|ئەورووپا|سیاسەت|مێژوو|سۆشیالیزم|زانستی سیاسەت}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:شۆڕشی ڕووسیا]] [[پۆل:مێژووی ڕووسیا]] [[پۆل:شۆڕشی ڕووسیا (١٩١٧)]] 4345qotykb05kqb5m6k7e142pkaig0v 1580117 1580116 2026-05-02T07:57:55Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1580117 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شۆڕشی بۆلشێڤیکەکان''' یان '''شۆڕشی ئۆکتۆبەر''' ({{بە ڕووسی|Октя́брьская револю́ция}}) شۆڕشێکی ساڵی ١٩١٧ و قۆناغی دووەمی شۆڕشی ڕووسیا بوو کە بە سەرکردایەتی سەرۆکی بۆلشێڤیکەکان، [[ڤلادیمیر لێنین]]، فەرماندەی [[سوپای سوور]]ی حیزبی کرێکاران، [[لیۆن ترۆتسکی]] و خەڵکی ھەواداری حیزبەکە و کرێکاران لەسەر بنچینەی ئایدۆلۆژیای [[کارل مارکس]] بۆ دروستکردنی وڵاتێکی سۆسیالیستی و ڕووخاندنی حکوومەتی کاتیی ڕووسیا بەڕێوەچوو. ئەم شۆڕشە بووە یەکەمین شۆڕشی شیوعیی سەدەی بیست، کە بووە ھۆکاری دروستبوونی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] کە یەکێک لە بەھێزترین وڵاتەکانی سەدەی بیست بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Samaan|یەکەم=A. E.|ناونیشان=https://books.google.com.tr/books?id=JkXJZtI9DQoC&q=%22october+uprising%22+%22bolshevik+revolution%22&pg=PA346&redir_esc=y#v=snippet&q=%22october%20uprising%22%20%22bolshevik%20revolution%22&f=false|سەردێڕ=From a Race of Masters to a Master Race: 1948 To 1848|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=A.E. Samaan|ژپنک=٩٧٨-١-٦٢٦٦٠-٠٠٠-٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> == وشەڕەتناسی == سەرەڕای ئەوەی لە تشرینی دووەمی [[ڕۆژژمێری زایینی]] ڕووی دا، ڕووداوەکە زیاتر بە «شۆڕشی تشرینی یەکەم» ({{Lang|ru|Октябрьская революция}}) ناسراوە چونکە لەو کاتەدا ڕووسیا ھێشتا [[ڕۆژژمێری جولیانی]] بەکاردەھێنا. ڕووداوەکە ھەندێک جار بە «شۆڕشی تشرینی دووەم» ناسراوە، دوای ئەوەی یەکێتیی سۆڤیەت [[ڕۆژژمێری سۆڤیەتی|ڕۆژژمێرەکەی نوێ کردەوە]].<ref>{{Cite web |title=Russian Revolution – Causes, Timeline & Definition |url=https://www.history.com/topics/russia/russian-revolution |access-date=15 October 2020 |website=www.history.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Russian Revolution {{!}} Definition, Causes, Summary, History, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution |access-date=15 October 2020 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref>{{Sfn|Bunyan|Fisher|1934|p=385}} بۆ خۆلادان لە سەرلێشێواوی، ھەردوو ڕێکەوتی شێوازی کۆن و شێوازی نوێ بۆ ڕووداوەکان دراون. بۆ وردەکاریی زیاتر بڕوانە [[ڕێکەوتەکانی شێوازی کۆن و شێوازی نوێ]]. ھەندێک جار بە شۆڕشی بەلشەفی، یان شۆڕشی کۆمۆنیستی ناسرابوو.<ref>{{Cite book |last=Samaan |first=A.E. |url=https://books.google.com/books?id=JkXJZtI9DQoC&q=%22october+uprising%22+%22bolshevik+revolution%22&pg=PA346 |title=From a "Race of Masters" to a "Master Race": 1948 to 1848 |date=2013 |publisher=A.E. Samaan |isbn=978-0-6157-4788-0 |page=346 |access-date=9 February 2017}}</ref> == پێشینە == === شۆڕشی شوبات === {{سەرەکی|شۆڕشی شوبات}} [[شۆڕشی شوبات]] قەیسەر [[نیکۆلاسی دووەمی ڕووسیا]]ی ڕووخاندبوو و [[حکوومەتی کاتیی ڕووسیا]]ی خستبووە جێگەی. لەگەڵ ئەوەشدا، حکوومەتی کاتی لاواز بوو و بەھۆی ناکۆکییە ناوخۆیییەکانەوە دابەش ببوو. بەردەوام بوو لە بەڕێوەبردنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، کە تا دەھات زیاتر جێی ناڕەزایی بوو. قەیرانێکی سەرتاسەری ھەبوو کە کاریگەریی لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتی، [[ئابووری]]، و [[ڕامیاری]]یەکان ھەبوو. پشێوی لە پیشەسازی و گواستنەوەدا چڕتر ببووەوە، و سەختییەکانی دەستکەوتنی پێداویستییەکان زیادی کردبوو. تێکڕای بەرھەمھێنانی پیشەسازی لە ساڵی ١٩١٧دا بەراورد بە ساڵی ١٩١٤ بە ڕێژەی زیاتر لە ٣٦٪ کەمی کرد. لە پاییزدا، نزیکەی ٥٠٪ی سەرجەم کارگەکان لە ناوچەکانی [[ئورال (ناوچە)|ئۆرال]]، [[دۆنباس]]، و ناوەندە پیشەسازییەکانی تر داخران، کە بووە ھۆی بێکارییەکی بەرفراوان. لە ھەمان کاتدا، تێچووی بژێوی ژیان بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز بووەوە. کرێی ڕاستەقینە دابەزی بۆ نزیکەی ٥٠٪ی ئەوەی لە ساڵی ١٩١٣دا ھەبوو. تا تشرینی یەکەمی ١٩١٧، قەرزی نیشتمانیی ڕووسیا بۆ ٥٠ ملیار [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕوبڵ]] بەرز ببووەوە. لەم بڕە، قەرزی حکوومەتە بیانییەکان زیاتر لە ١١ ملیار ڕوبڵی پێکدەھێنا. وڵاتەکە ڕووبەڕووی ھەڕەشەی [[مایەپووچی]] دارایی ببووەوە. === پشتیوانیی ئەڵمانیا === {{ئەمانەش ببینە|قەیرانی نیسان}} [[ڤلادیمیر لێنین]]، کە لە [[سویسرا]] لە دەربەدەری دەژیا، لەگەڵ کەسانی تری ناڕازی پلانێکیان ڕێکخست بۆ دانوستانکردن لەسەر تێپەڕبوونیان بەناو [[ئەڵمانیا]]دا، کە ئەوکات ڕووسیا لە جەنگدا بوو لەگەڵی. بە درککردن بەوەی کە ئەم ناڕازییانە دەتوانن کێشە بۆ دوژمنە ڕووسەکانیان دروست بکەن، حکوومەتی ئەڵمانیا ڕازی بوو ڕێگە بە ٣٢ ھاووڵاتیی ڕووسی بدات، کە لێنین و ھاوسەرەکەشیان لەنێودا بوو، لە ڕێگەی عەرەبانەیەکی [[شەمەندەفەری داخراو]]ەوە بەناو خاکی ئەواندا گەشت بکەن. لەگەڵ گەیشتنی بە پێترۆگراد لە ٣ی نیسانی ١٩١٧، لێنین [[تێزەکانی نیسان]]ی بڵاوکردەوە کە داوای لە [[بۆلشێڤیک|بەلشەفییەکان]] دەکرد دەست بەسەر حکوومەتی کاتیدا بگرن، دەسەڵات بگرنە دەست و کۆتایی بە جەنگەکە بھێنن. === پشێویی کرێکاران، جووتیاران، و سەربازان === بەدرێژاییی مانگەکانی حوزەیران، تەممووز و ئابی ١٩١٧، باو بوو کە گوێت لە چینی کرێکارانی ڕووسیا بێت کە باسیان لە بێمتمانەییی خۆیان بەرامبەر بە حکوومەتی کاتی دەکرد. کرێکارانی کارگەکان لە سەرانسەری ڕووسیا ھەستیان بە ناڕەزایی دەکرد لە زیادبوونی کەمیی خۆراک، پێداویستییەکان و کەرەستەکانی تر. ئەوان سەرزەنشتی بەڕێوەبەرەکانیان یان سەرپەرشتیارەکانیان دەکرد و تەنانەت لەناو کارگەکاندا ھێرشیان دەکردە سەریان. کرێکاران زۆرێک لە کەسە دەوڵەمەند و خاوەن دەسەڵاتەکانیان تاوانبار دەکرد بە ھۆکاری کەمیی گشتیی [[خۆراک]] و خراپیی بارودۆخی بژێوی. کرێکاران ئەم کەسە دەوڵەمەند و بەدەسەڵاتانەیان وەک نەیارانی شۆڕش دەبینی و پێیان دەگوتن «بۆرژوا»، «سەرمایەدار»، و «ئیمپریالیست».<ref name=":0">{{Cite book |last=Steinberg |first=Mark |title=The Russian Revolution 1905–1921 |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-1992-2762-4 |location=New York |pages=143–146}}</ref> لە ئەیلوول و تشرینی یەکەمی ١٩١٧دا، [[مانگرتن]]ی بەرفراوان لەلایەن کرێکارانی [[مۆسکۆ]] و [[پێترۆگراد]]، کرێکارانی کانزاکانی دۆنباس، کرێکارانی کانزا لە ئورال، کرێکارانی نەوت لە [[باکوو]]، کرێکارانی ڕستن و چنران لە [[ناوچەی ناوەندی پیشەسازی (پۆڵەندا)|ناوچەی ناوەندی پیشەسازی]] و کرێکارانی ھێڵی ئاسن لە ٤٤ ھێڵی شەمەندەفەردا ئەنجام دران. تەنھا لەم مانگانەدا زیاتر لە یەک ملیۆن کرێکار بەشدارییان لە مانگرتنەکاندا کرد. کرێکاران دەستیان گرت بەسەر بەرھەمھێنان و دابەشکردندا لە زۆرێک لە کارگە و وێستگەکاندا لە چوارچێوەی [[شۆڕشی کۆمەڵایەتی]]دا.{{Sfn|Mandel|1984}} کرێکاران ئەم مانگرتنانەیان لە ڕێگەی [[لیژنەی کارگە]]کانەوە ڕێک دەخست. لیژنەکانی کارگە نوێنەرایەتیی کرێکارانیان دەکرد و توانییان دانوستان بکەن بۆ باشترکردنی بارودۆخی کارکردن، مووچە و کاتژمێرەکانی کارکردن. سەرەڕای ئەوەی لەوانەیە بارودۆخی شوێنی کار لە ڕووی جۆرییەوە بەرەو باشتربوون چووبێت، بەڵام جۆرییەتیی گشتیی ژیانی کرێکاران بەرەو باشتر نەدەچوو. ھێشتا کەمیی خۆراک ھەبوو و ئەو مووچە زیادکراوانەی کرێکاران بەدەستیان ھێنابوو ڕۆڵێکی ئەوتۆی نەبوو لە دابینکردنی پێداویستییەکانی خێزانەکانیان.<ref name=":0"/> تا تشرینی یەکەمی ١٩١٧، ڕاپەڕینی جووتیاران باو بوو. تا پاییز، بزووتنەوەی جووتیاران دژی زەویدارەکان تەشەنەی سەند بۆ ٤٨٢ لە کۆی ٦٢٤ ناوچە، یان ٧٧٪ی وڵاتەکە. لەگەڵ تێپەڕبوونی ساڵی ١٩١٧دا، جووتیاران تا دەھات زیاتر متمانەیان لەدەست دەدا بەوەی کە زەوییان بەسەردا دابەش دەکرێت لەلایەن [[پارتی شۆڕشگێڕی سۆسیالیست|شۆڕشگێڕە سۆسیالیستەکان]] و [[مەنشەفییەکان]]ەوە. بە ڕەتکردنەوەی بەردەوامبوون لە ژیانکردن وەک پێشتر، ئەوان تا دەھات زیاتر ھەنگاوەکانیان دەگرتە دەست خۆیان، وەک ئەوەی لە زیادبوونی ژمارە و توندوتیژیی چالاکییەکانی جووتیاراندا دەبینرا. زیاتر لە ٤٢٪ی سەرجەم حاڵەتەکانی وێرانکردن (کە بەگشتی بریتی بوون لە سووتاندن و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی زەویدارەکان) کە لە نێوان مانگەکانی شوبات و تشرینی یەکەمدا تۆمارکرابوون، لە تشرینی یەکەمدا ڕوویان دا.{{Sfn|Trotsky|1932|pages=859–864}} لەکاتێکدا ڕاپەڕینەکان لە ڕووی سەختییەوە جیاواز بوون، ڕاپەڕینی تەواوەتی و دەستبەسەرداگرتنی زەوییەکان شتێکی دەگمەن نەبوو. جۆرە کەمتر توندەکانی ناڕەزایەتی بریتی بوون لە ڕێپێوان بەرەو کۆشکەکانی زەویدارەکان و فەرمانگە حکوومییەکان، ھەروەھا ھێشتنەوە و عەمبارکردنی دانەوێڵە لەجیاتی فرۆشتنیان.{{Sfn|Steinberg|2017|pages=196–197}} کاتێک حکوومەتی کاتی مەفرەزەی سزادانی دەنارد، ئەمە تەنھا زیاتر جووتیارانی تووڕە دەکرد. لە مانگی ئەیلوولدا، بنکە سەربازییەکان لە پێترۆگراد، مۆسکۆ و شارەکانی تر، بەرەکانی باکوور و ڕۆژاوا، و دەریاوانانی [[کەشتیگەلی باڵتیک]] لە ڕێگەی دەزگای نوێنەرایەتییە ھەڵبژێردراوەکەیانەوە [[تسێنترۆباڵت]] ڕایان گەیاند کە ئەوان دان بە دەسەڵاتی حکوومەتی کاتیدا نانێن و ھیچ کام لە فەرمانەکانی جێبەجێ ناکەن.<ref>{{Cite book |last=Upton |first=Anthony F. |url=https://books.google.com/books?id=-iTqvnpRXDEC&pg=PA89 |title=The Finnish Revolution: 1917–1918 |date=1980 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=978-1-4529-1239-4 |location=Minneapolis, Minnesota |pages=89 |language=en}}</ref> ھاوسەری سەربازەکان کەسایەتییە سەرەکییەکان بوون لە پشێوییەکانی گوندەکاندا. لە ساڵی ١٩١٤ەوە تا ١٩١٧، نزیکەی ٥٠٪ی پیاوە تەندروستەکان ڕەوانەی جەنگ کران، و زۆربەیان لە بەرەکانی جەنگدا کوژران، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی زۆرێک لە مێینەکان ببنە سەرپەرشتیاری خێزان. زۆرجار—کاتێک یارمەتییە دارایییەکانی حکوومەت دوادەکەوتن و بەش نەبوون بۆ گونجان لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخی کاڵاکان—ھاوسەری سەربازەکان ژمارەیەکی زۆر لە داواکارییان ئاراستەی حکوومەت دەکرد، کە بەشێکی زۆریان بێ وەڵام دەمانەوە. ئەمە بووە ھۆی بێئومێدی، و ئەم ژنانە کاریگەر بوون لە ھەڵگیرساندنی «ئاژاوەکانی بژێوی»—کە ھەروەھا بە «ئاژاوەکانی برسێتی»، «[[پۆگرۆم]]ەکان»، یان «ئاژاوەکانی بابا» ناودەبرێن. لەم ئاژاوانەدا، ھاووڵاتییان دەستیان بەسەر خۆراک و سەرچاوەکاندا دەگرت لە خاوەن فرۆشگاکان، کە پێیان وابوو نرخێکی ناڕەوا وەردەگرن. لە کاتی دەستێوەردانی پۆلیسدا، ناڕەزاییکاران بە «گاسن، دار، بەرد و مشت» وەڵامیان دەدایەوە.{{Sfn|Steinberg|2017|pages=193–194}} === خۆپیشاندانەکانی دژی جەنگ === لە یاداشتێکی دیپلۆماسیدا لە ١ی ئایاردا، وەزیری دەرەوە، [[پاڤێل میلیوکۆڤ]]، ئارەزووی حکوومەتی کاتیی بۆ بەردەوامبوون لە جەنگ دژی [[ھێزەکانی ناوەند]] «تا کۆتایییەکی سەرکەوتوو» دەربڕی، کە بووە ھۆی تووڕەیییەکی بەرفراوان. لە ١–٤ی ئایاردا، نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ کرێکار و سەربازی پێترۆگراد، و دوای ئەوان کرێکاران و سەربازانی شارەکانی تر، بە سەرکردایەتیی بەلشەفییەکان، خۆپیشاندانیان ئەنجام دا لەژێر پۆستەرانێک کە نووسرابوو «بڕووخێت جەنگ!» و «ھەموو دەسەڵاتێک بۆ سۆڤیەتەکان!» خۆپیشاندانە بەرفراوانەکان بوونە ھۆی قەیرانێک بۆ حکوومەتی کاتی.<ref>{{Cite book |first=Richard |last=Pipes |author-link=Richard Pipes |url=https://books.google.com/books?id=XtE54LuhFzEC&pg=PA407 |title=The Russian Revolution |date=1990 |publisher=Knopf Doubleday |isbn=978-0-3077-8857-3 |page=407}}</ref> ١ی تەممووز شاھیدی خۆپیشاندانی زیاتر بوو، کاتێک نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ کرێکار و سەرباز لە پێترۆگراد خۆپیشاندانیان کرد، و دووبارە داوای «ھەموو دەسەڵاتێک بۆ سۆڤیەتەکان»، «بڕووخێت جەنگ»، و «بڕووخێت دە وەزیرە سەرمایەدارەکە»یان دەکرد. حکوومەتی کاتی لە ١ی تەممووزدا [[ھێرشی کێرێنسکی|ھێرشێک]]ی بۆ سەر ھێزەکانی ناوەند دەستپێکرد، کە زۆری نەخایاند داڕما. ھەواڵی شکستی ھێرشەکە خەباتی کرێکاران و سەربازانی چڕتر کردەوە. === ڕۆژەکانی تەممووز === {{سەرەکی|ڕۆژەکانی تەممووز}} [[پەڕگە:19170704 Riot on Nevsky prosp Petrograd.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە ڕۆژەکانی تەممووز. سوپا تازە تەقەی لە خۆپیشاندەرانی سەر شەقام کردووە.]] لە ١٦ی تەممووزدا، خۆپیشاندانی خۆبەخۆییی کرێکاران و سەربازان لە پێترۆگراد دەستی پێ کرد، و داوایان دەکرد دەسەڵات ڕادەستی سۆڤیەتەکان بکرێت. لیژنەی ناوەندیی [[پارتی کادێری سۆسیال دیموکراتی ڕووسیا]] سەرکردایەتیی بزووتنەوە خۆبەخۆیییەکانی کرد. لە ١٧ی تەممووزدا، زیاتر لە ٥٠٠٬٠٠٠ کەس بەشدارییان کرد لەوەی کە بڕیار بوو خۆپیشاندانێکی ئاشتییانە بێت لە پێترۆگراد، کە پێی دەگوترا [[ڕۆژەکانی تەممووز]]. حکوومەتی کاتی، بە پشتیوانیی سەرکردەکانی [[پارتی شۆڕشگێڕی سۆسیالیست]]-[[مەنشەفییەکان]]ی لیژنەی جێبەجێکاری سەرتاسەری ڕووسیای سۆڤیەتەکان، فەرمانی ھێرشێکی چەکداریی کرد بۆ سەر خۆپیشاندەران، کە بووە ھۆی کوژرانی سەدان کەس.<ref>{{Cite book |last=Kort |first=Michael |title=The Soviet colossus: the rise and fall of the USSR |date=1993 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=978-0-8733-2676-6 |location=Armonk, NY |page=104}}</ref> قۆناغێکی سەرکوتکردن بەدوایدا ھات. لە ٥–٦ی تەممووزدا، ھێرش کرایە سەر نووسینگەکانی سەرنووسەران و چاپخانەکانی ''[[پراڤدا]]'' و لەسەر [[مۆزەخانەی مێژووی ڕامیاریی ڕووسیا (سانت پترسبۆرگ)|کۆشکی کشێسینسکایا]]، کە لیژنەی ناوەندی و لیژنەی پێترۆگرادی بەلشەفییەکانی تێدا بوو. لە ٧ی تەممووزدا، حکوومەت فەرمانی دەستگیرکردن و دادگاییکردنی [[ڤلادیمیر لێنین]]ی دەرکرد، کە ناچار بوو خۆی بشارێتەوە، ھەروەک چۆن لەژێر ڕژێمی [[قەیسەری]]دا کردبووی. بەلشەفییەکان دەستگیرکران، کرێکاران چەککران، و یەکەی سەربازیی شۆڕشگێڕانە لە پێترۆگراد ھەڵوەشێنرانەوە یان نێردران بۆ بەرەکانی جەنگ. لە ١٢ی تەممووزدا، حکوومەتی کاتی یاسایەکی بڵاوکردەوە کە سزای لەسێدارەدانی لە بەرەکانی جەنگدا دەسەپاند. دووەم حکوومەتی ھاوپەیمانی لە ٢٤ی تەممووزدا پێکھێنرا، بە سەرۆکایەتیی [[ئەلێکساندەر کێرێنسکی]] و زیاتر لە سۆسیالیستەکان پێکھاتبوو.<ref>{{Cite book |last=Hickey |first=Michael C. |title=Competing Voices from the Russian Revolution: Fighting Words: Fighting Words |date=2010 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-3133-8524-7 |page=559}}</ref> حکوومەتەکەی کێرێنسکی کۆمەڵێک مافی لیبراڵی دەرکرد، وەکوو [[ئازادیی ڕادەربڕین]]، یەکسانی لەبەردەم یاسا، و مافی پێکھێنانی سەندیکا و ڕێکخستنی [[مانگرتن لە کار]]. لە وەڵامی بانگەوازێکی بەلشەفیدا، چینی کرێکاری [[مۆسکۆ]] دەستیان بە مانگرتنێکی ناڕەزایەتی کرد کە ٤٠٠٬٠٠٠ کرێکار بەشدارییان تێدا کرد. ئەوان پشتیوانییان لێکرا لەلایەن مانگرتن و گردبوونەوەی ناڕەزایەتیی کرێکارانەوە لە [[کیێڤ]]، [[خارکیڤ]]، [[نیژنی نۆڤگۆرۆد]]، [[یێکاتێرینبۆرگ]]، و شارەکانی تر. === کەیسی کۆرنیلۆڤ === {{سەرەکی|کەیسی کۆرنیلۆڤ}} لەو ڕووداوەی کە بە کەیسی کۆرنیلۆڤ ناسرا، ژەنەڕاڵ [[لاڤر کۆرنیلۆڤ]]، کە لە ١٨ی تەممووزەوە فەرماندەی گشتی بوو، بە ڕەزامەندیی کێرێنسکی فەرمانی بە سوپایەک کرد لەژێر سەرکردایەتیی [[ئەلێکساندر کریمۆڤ]] بۆ ئەوەی بەرەو پێترۆگراد بڕۆن بۆ گەڕاندنەوەی ئارامی.<ref>{{harvnb|Beckett|2007|p=526}}</ref> بەپێی ھەندێک گێڕانەوە، کێرێنسکی پێ دەچوو ترسابێت لەو ئەگەرەی سوپا کوودەتایەک ئەنجام بدات، و فەرمانەکەی ھەڵوەشاندەوە. لە بەرامبەردا، مێژوونووس [[ڕیچارد پایپس]] پێی وایە کە ئەم ڕووداوە لەلایەن کێرێنسکییەوە داڕێژرابوو.<ref>{{harvnb|Pipes|1997|p=51|ps=: "There is no evidence of a Kornilov plot, but there is plenty of evidence of Kerensky's duplicity."}}</ref> لە ٢٧ی ئابدا، بە ھەستکردن بە خیانەتلێکراو لەلایەن حکوومەتەوە، کۆرنیلۆڤ بەرەو پێترۆگراد پێشڕەویی کرد. بەھۆی کەمیی ھێزی سەربازییەوە لە بەرەکانی جەنگ، کێرێنسکی پەنای بردە بەر سۆڤیەتی پێترۆگراد بۆ یارمەتی. بەلشەفییەکان، مەنشەفییەکان، و شۆڕشگێڕە سۆسیالیستەکان ڕووبەڕووی سوپا بوونەوە و قایلیان کردن کە پاشەکشە بکەن.<ref>{{harvnb|Service|1998|p=54}}</ref> کاریگەریی بەلشەفییەکان بەسەر کرێکارانی ھێڵی ئاسن و تەلەگرافەوە ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە ڕاگرتنی جموجووڵی ھێزەکان. ڕاستڕەوە ڕامیارییەکان ھەستیان بە خیانەتلێکراو کرد، و چەپڕەوەکانیش زیندوو بوونەوە. یەکەم دەرئەنجامی ڕاستەوخۆی کوودەتا شکستخواردووەکەی کۆرنیلۆڤ ھەڵوەشاندنەوەی فەرمیی پاشایەتی و ڕاگەیاندنی [[کۆماری ڕووسیا]] بوو لە ١ی ئەیلوولدا.<ref>{{Cite web |title=Провозглашена Российская республика |url=https://www.prlib.ru/history/619540 |access-date=6 November 2021 |website=Президентская библиотека имени Б.Н. Ельцина |language=ru}}</ref> بە تێکشکاندنی کۆرنیلۆڤ، ناوبانگی بەلشەفییەکان لەنێو سۆڤیەتەکاندا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد، ھەم لە ناوەند و ھەم لە ناوچە خۆجێیییەکان. لە ٣١ی ئابدا، سۆڤیەتی پێترۆگرادی نوێنەرانی کرێکاران و سەربازان—و لە ٥ی ئەیلوولدا، سۆڤیەتی مۆسکۆی نوێنەرانی کرێکاران—بڕیارنامەکانی بەلشەفییەکانیان سەبارەت بە پرسی دەسەڵات پەسەند کرد. بەلشەفییەکان توانییان دەست بەسەر [[بریانسک]]، [[سامارا]]، [[ساراتۆڤ]]، [[تساریتسین]]، [[مینسک]]، [[کیێڤ]]، [[تاشکەنت]]، و شارەکانی تردا بگرن.<ref>{{Cite book |last=Betz |first=Frederick |url=https://www.google.ca/books/edition/Societal_Dynamics/WfTfcTC3ByEC |title=Societal Dynamics: Understanding Social Knowledge and Wisdom |date=2011-11-25 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4614-1278-6 |pages=39 |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|October Revolution}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|ئەورووپا|سیاسەت|مێژوو|سۆشیالیزم|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:شۆڕشی ڕووسیا]] [[پۆل:مێژووی ڕووسیا]] [[پۆل:شۆڕشی ڕووسیا (١٩١٧)]] ql17h2drrd11ka2s36r0z2fxhufsp7i 1580118 1580117 2026-05-02T07:59:36Z 1silent scientist 51740 1580118 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شۆڕشی بۆلشێڤیکەکان''' یان '''شۆڕشی ئۆکتۆبەر''' ({{بە ڕووسی|Октя́брьская револю́ция}}) شۆڕشێکی ساڵی ١٩١٧ و قۆناغی دووەمی [[شۆڕشی ڕووسیا]] بوو کە بە سەرکردایەتی سەرۆکی بۆلشێڤیکەکان، [[ڤلادیمیر لێنین]]، فەرماندەی [[سوپای سوور]]ی حیزبی کرێکاران، [[لیۆن ترۆتسکی]] و خەڵکی ھەواداری حیزبەکە و کرێکاران لەسەر بنچینەی ئایدۆلۆژیای [[کارل مارکس]] بۆ دروستکردنی وڵاتێکی سۆسیالیستی و ڕووخاندنی حکوومەتی کاتیی ڕووسیا بەڕێوەچوو. ئەم شۆڕشە بووە یەکەمین شۆڕشی شیوعیی سەدەی بیست، کە بووە ھۆکاری دروستبوونی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] کە یەکێک لە بەھێزترین وڵاتەکانی سەدەی بیست بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Samaan|یەکەم=A. E.|ناونیشان=https://books.google.com.tr/books?id=JkXJZtI9DQoC&q=%22october+uprising%22+%22bolshevik+revolution%22&pg=PA346&redir_esc=y#v=snippet&q=%22october%20uprising%22%20%22bolshevik%20revolution%22&f=false|سەردێڕ=From a Race of Masters to a Master Race: 1948 To 1848|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=A.E. Samaan|ژپنک=٩٧٨-١-٦٢٦٦٠-٠٠٠-٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> == وشەڕەتناسی == سەرەڕای ئەوەی لە تشرینی دووەمی [[ڕۆژژمێری زایینی]] ڕووی دا، ڕووداوەکە زیاتر بە «شۆڕشی تشرینی یەکەم» ({{Lang|ru|Октябрьская революция}}) ناسراوە چونکە لەو کاتەدا ڕووسیا ھێشتا [[ڕۆژژمێری جولیانی]] بەکاردەھێنا. ڕووداوەکە ھەندێک جار بە «شۆڕشی تشرینی دووەم» ناسراوە، دوای ئەوەی یەکێتیی سۆڤیەت [[ڕۆژژمێری سۆڤیەتی|ڕۆژژمێرەکەی نوێ کردەوە]].<ref>{{Cite web |title=Russian Revolution – Causes, Timeline & Definition |url=https://www.history.com/topics/russia/russian-revolution |access-date=15 October 2020 |website=www.history.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Russian Revolution {{!}} Definition, Causes, Summary, History, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Russian-Revolution |access-date=15 October 2020 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref>{{Sfn|Bunyan|Fisher|1934|p=385}} بۆ خۆلادان لە سەرلێشێواوی، ھەردوو ڕێکەوتی شێوازی کۆن و شێوازی نوێ بۆ ڕووداوەکان دراون. بۆ وردەکاریی زیاتر بڕوانە [[ڕێکەوتەکانی شێوازی کۆن و شێوازی نوێ]]. ھەندێک جار بە شۆڕشی بەلشەفی، یان شۆڕشی کۆمۆنیستی ناسرابوو.<ref>{{Cite book |last=Samaan |first=A.E. |url=https://books.google.com/books?id=JkXJZtI9DQoC&q=%22october+uprising%22+%22bolshevik+revolution%22&pg=PA346 |title=From a "Race of Masters" to a "Master Race": 1948 to 1848 |date=2013 |publisher=A.E. Samaan |isbn=978-0-6157-4788-0 |page=346 |access-date=9 February 2017}}</ref> == پێشینە == === شۆڕشی شوبات === {{سەرەکی|شۆڕشی شوبات}} [[شۆڕشی شوبات]] قەیسەر [[نیکۆلاسی دووەمی ڕووسیا]]ی ڕووخاندبوو و [[حکوومەتی کاتیی ڕووسیا]]ی خستبووە جێگەی. لەگەڵ ئەوەشدا، حکوومەتی کاتی لاواز بوو و بەھۆی ناکۆکییە ناوخۆیییەکانەوە دابەش ببوو. بەردەوام بوو لە بەڕێوەبردنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، کە تا دەھات زیاتر جێی ناڕەزایی بوو. قەیرانێکی سەرتاسەری ھەبوو کە کاریگەریی لەسەر پەیوەندییە کۆمەڵایەتی، [[ئابووری]]، و [[ڕامیاری]]یەکان ھەبوو. پشێوی لە پیشەسازی و گواستنەوەدا چڕتر ببووەوە، و سەختییەکانی دەستکەوتنی پێداویستییەکان زیادی کردبوو. تێکڕای بەرھەمھێنانی پیشەسازی لە ساڵی ١٩١٧دا بەراورد بە ساڵی ١٩١٤ بە ڕێژەی زیاتر لە ٣٦٪ کەمی کرد. لە پاییزدا، نزیکەی ٥٠٪ی سەرجەم کارگەکان لە ناوچەکانی [[ئورال (ناوچە)|ئۆرال]]، [[دۆنباس]]، و ناوەندە پیشەسازییەکانی تر داخران، کە بووە ھۆی بێکارییەکی بەرفراوان. لە ھەمان کاتدا، تێچووی بژێوی ژیان بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز بووەوە. کرێی ڕاستەقینە دابەزی بۆ نزیکەی ٥٠٪ی ئەوەی لە ساڵی ١٩١٣دا ھەبوو. تا تشرینی یەکەمی ١٩١٧، قەرزی نیشتمانیی ڕووسیا بۆ ٥٠ ملیار [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕوبڵ]] بەرز ببووەوە. لەم بڕە، قەرزی حکوومەتە بیانییەکان زیاتر لە ١١ ملیار ڕوبڵی پێکدەھێنا. وڵاتەکە ڕووبەڕووی ھەڕەشەی [[مایەپووچی]] دارایی ببووەوە. === پشتیوانیی ئەڵمانیا === {{ئەمانەش ببینە|قەیرانی نیسان}} [[ڤلادیمیر لێنین]]، کە لە [[سویسرا]] لە دەربەدەری دەژیا، لەگەڵ کەسانی تری ناڕازی پلانێکیان ڕێکخست بۆ دانوستانکردن لەسەر تێپەڕبوونیان بەناو [[ئەڵمانیا]]دا، کە ئەوکات ڕووسیا لە جەنگدا بوو لەگەڵی. بە درککردن بەوەی کە ئەم ناڕازییانە دەتوانن کێشە بۆ دوژمنە ڕووسەکانیان دروست بکەن، حکوومەتی ئەڵمانیا ڕازی بوو ڕێگە بە ٣٢ ھاووڵاتیی ڕووسی بدات، کە لێنین و ھاوسەرەکەشیان لەنێودا بوو، لە ڕێگەی عەرەبانەیەکی [[شەمەندەفەری داخراو]]ەوە بەناو خاکی ئەواندا گەشت بکەن. لەگەڵ گەیشتنی بە پێترۆگراد لە ٣ی نیسانی ١٩١٧، لێنین [[تێزەکانی نیسان]]ی بڵاوکردەوە کە داوای لە [[بۆلشێڤیک|بەلشەفییەکان]] دەکرد دەست بەسەر حکوومەتی کاتیدا بگرن، دەسەڵات بگرنە دەست و کۆتایی بە جەنگەکە بھێنن. === پشێویی کرێکاران، جووتیاران، و سەربازان === بەدرێژاییی مانگەکانی حوزەیران، تەممووز و ئابی ١٩١٧، باو بوو کە گوێت لە چینی کرێکارانی ڕووسیا بێت کە باسیان لە بێمتمانەییی خۆیان بەرامبەر بە حکوومەتی کاتی دەکرد. کرێکارانی کارگەکان لە سەرانسەری ڕووسیا ھەستیان بە ناڕەزایی دەکرد لە زیادبوونی کەمیی خۆراک، پێداویستییەکان و کەرەستەکانی تر. ئەوان سەرزەنشتی بەڕێوەبەرەکانیان یان سەرپەرشتیارەکانیان دەکرد و تەنانەت لەناو کارگەکاندا ھێرشیان دەکردە سەریان. کرێکاران زۆرێک لە کەسە دەوڵەمەند و خاوەن دەسەڵاتەکانیان تاوانبار دەکرد بە ھۆکاری کەمیی گشتیی [[خۆراک]] و خراپیی بارودۆخی بژێوی. کرێکاران ئەم کەسە دەوڵەمەند و بەدەسەڵاتانەیان وەک نەیارانی شۆڕش دەبینی و پێیان دەگوتن «بۆرژوا»، «سەرمایەدار»، و «ئیمپریالیست».<ref name=":0">{{Cite book |last=Steinberg |first=Mark |title=The Russian Revolution 1905–1921 |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-1992-2762-4 |location=New York |pages=143–146}}</ref> لە ئەیلوول و تشرینی یەکەمی ١٩١٧دا، [[مانگرتن]]ی بەرفراوان لەلایەن کرێکارانی [[مۆسکۆ]] و [[پێترۆگراد]]، کرێکارانی کانزاکانی دۆنباس، کرێکارانی کانزا لە ئورال، کرێکارانی نەوت لە [[باکوو]]، کرێکارانی ڕستن و چنران لە [[ناوچەی ناوەندی پیشەسازی (پۆڵەندا)|ناوچەی ناوەندی پیشەسازی]] و کرێکارانی ھێڵی ئاسن لە ٤٤ ھێڵی شەمەندەفەردا ئەنجام دران. تەنھا لەم مانگانەدا زیاتر لە یەک ملیۆن کرێکار بەشدارییان لە مانگرتنەکاندا کرد. کرێکاران دەستیان گرت بەسەر بەرھەمھێنان و دابەشکردندا لە زۆرێک لە کارگە و وێستگەکاندا لە چوارچێوەی [[شۆڕشی کۆمەڵایەتی]]دا.{{Sfn|Mandel|1984}} کرێکاران ئەم مانگرتنانەیان لە ڕێگەی [[لیژنەی کارگە]]کانەوە ڕێک دەخست. لیژنەکانی کارگە نوێنەرایەتیی کرێکارانیان دەکرد و توانییان دانوستان بکەن بۆ باشترکردنی بارودۆخی کارکردن، مووچە و کاتژمێرەکانی کارکردن. سەرەڕای ئەوەی لەوانەیە بارودۆخی شوێنی کار لە ڕووی جۆرییەوە بەرەو باشتربوون چووبێت، بەڵام جۆرییەتیی گشتیی ژیانی کرێکاران بەرەو باشتر نەدەچوو. ھێشتا کەمیی خۆراک ھەبوو و ئەو مووچە زیادکراوانەی کرێکاران بەدەستیان ھێنابوو ڕۆڵێکی ئەوتۆی نەبوو لە دابینکردنی پێداویستییەکانی خێزانەکانیان.<ref name=":0"/> تا تشرینی یەکەمی ١٩١٧، ڕاپەڕینی جووتیاران باو بوو. تا پاییز، بزووتنەوەی جووتیاران دژی زەویدارەکان تەشەنەی سەند بۆ ٤٨٢ لە کۆی ٦٢٤ ناوچە، یان ٧٧٪ی وڵاتەکە. لەگەڵ تێپەڕبوونی ساڵی ١٩١٧دا، جووتیاران تا دەھات زیاتر متمانەیان لەدەست دەدا بەوەی کە زەوییان بەسەردا دابەش دەکرێت لەلایەن [[پارتی شۆڕشگێڕی سۆسیالیست|شۆڕشگێڕە سۆسیالیستەکان]] و [[مەنشەفییەکان]]ەوە. بە ڕەتکردنەوەی بەردەوامبوون لە ژیانکردن وەک پێشتر، ئەوان تا دەھات زیاتر ھەنگاوەکانیان دەگرتە دەست خۆیان، وەک ئەوەی لە زیادبوونی ژمارە و توندوتیژیی چالاکییەکانی جووتیاراندا دەبینرا. زیاتر لە ٤٢٪ی سەرجەم حاڵەتەکانی وێرانکردن (کە بەگشتی بریتی بوون لە سووتاندن و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی زەویدارەکان) کە لە نێوان مانگەکانی شوبات و تشرینی یەکەمدا تۆمارکرابوون، لە تشرینی یەکەمدا ڕوویان دا.{{Sfn|Trotsky|1932|pages=859–864}} لەکاتێکدا ڕاپەڕینەکان لە ڕووی سەختییەوە جیاواز بوون، ڕاپەڕینی تەواوەتی و دەستبەسەرداگرتنی زەوییەکان شتێکی دەگمەن نەبوو. جۆرە کەمتر توندەکانی ناڕەزایەتی بریتی بوون لە ڕێپێوان بەرەو کۆشکەکانی زەویدارەکان و فەرمانگە حکوومییەکان، ھەروەھا ھێشتنەوە و عەمبارکردنی دانەوێڵە لەجیاتی فرۆشتنیان.{{Sfn|Steinberg|2017|pages=196–197}} کاتێک حکوومەتی کاتی مەفرەزەی سزادانی دەنارد، ئەمە تەنھا زیاتر جووتیارانی تووڕە دەکرد. لە مانگی ئەیلوولدا، بنکە سەربازییەکان لە پێترۆگراد، مۆسکۆ و شارەکانی تر، بەرەکانی باکوور و ڕۆژاوا، و دەریاوانانی [[کەشتیگەلی باڵتیک]] لە ڕێگەی دەزگای نوێنەرایەتییە ھەڵبژێردراوەکەیانەوە [[تسێنترۆباڵت]] ڕایان گەیاند کە ئەوان دان بە دەسەڵاتی حکوومەتی کاتیدا نانێن و ھیچ کام لە فەرمانەکانی جێبەجێ ناکەن.<ref>{{Cite book |last=Upton |first=Anthony F. |url=https://books.google.com/books?id=-iTqvnpRXDEC&pg=PA89 |title=The Finnish Revolution: 1917–1918 |date=1980 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=978-1-4529-1239-4 |location=Minneapolis, Minnesota |pages=89 |language=en}}</ref> ھاوسەری سەربازەکان کەسایەتییە سەرەکییەکان بوون لە پشێوییەکانی گوندەکاندا. لە ساڵی ١٩١٤ەوە تا ١٩١٧، نزیکەی ٥٠٪ی پیاوە تەندروستەکان ڕەوانەی جەنگ کران، و زۆربەیان لە بەرەکانی جەنگدا کوژران، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی زۆرێک لە مێینەکان ببنە سەرپەرشتیاری خێزان. زۆرجار—کاتێک یارمەتییە دارایییەکانی حکوومەت دوادەکەوتن و بەش نەبوون بۆ گونجان لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخی کاڵاکان—ھاوسەری سەربازەکان ژمارەیەکی زۆر لە داواکارییان ئاراستەی حکوومەت دەکرد، کە بەشێکی زۆریان بێ وەڵام دەمانەوە. ئەمە بووە ھۆی بێئومێدی، و ئەم ژنانە کاریگەر بوون لە ھەڵگیرساندنی «ئاژاوەکانی بژێوی»—کە ھەروەھا بە «ئاژاوەکانی برسێتی»، «[[پۆگرۆم]]ەکان»، یان «ئاژاوەکانی بابا» ناودەبرێن. لەم ئاژاوانەدا، ھاووڵاتییان دەستیان بەسەر خۆراک و سەرچاوەکاندا دەگرت لە خاوەن فرۆشگاکان، کە پێیان وابوو نرخێکی ناڕەوا وەردەگرن. لە کاتی دەستێوەردانی پۆلیسدا، ناڕەزاییکاران بە «گاسن، دار، بەرد و مشت» وەڵامیان دەدایەوە.{{Sfn|Steinberg|2017|pages=193–194}} === خۆپیشاندانەکانی دژی جەنگ === لە یاداشتێکی دیپلۆماسیدا لە ١ی ئایاردا، وەزیری دەرەوە، [[پاڤێل میلیوکۆڤ]]، ئارەزووی حکوومەتی کاتیی بۆ بەردەوامبوون لە جەنگ دژی [[ھێزەکانی ناوەند]] «تا کۆتایییەکی سەرکەوتوو» دەربڕی، کە بووە ھۆی تووڕەیییەکی بەرفراوان. لە ١–٤ی ئایاردا، نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ کرێکار و سەربازی پێترۆگراد، و دوای ئەوان کرێکاران و سەربازانی شارەکانی تر، بە سەرکردایەتیی بەلشەفییەکان، خۆپیشاندانیان ئەنجام دا لەژێر پۆستەرانێک کە نووسرابوو «بڕووخێت جەنگ!» و «ھەموو دەسەڵاتێک بۆ سۆڤیەتەکان!» خۆپیشاندانە بەرفراوانەکان بوونە ھۆی قەیرانێک بۆ حکوومەتی کاتی.<ref>{{Cite book |first=Richard |last=Pipes |author-link=Richard Pipes |url=https://books.google.com/books?id=XtE54LuhFzEC&pg=PA407 |title=The Russian Revolution |date=1990 |publisher=Knopf Doubleday |isbn=978-0-3077-8857-3 |page=407}}</ref> ١ی تەممووز شاھیدی خۆپیشاندانی زیاتر بوو، کاتێک نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ کرێکار و سەرباز لە پێترۆگراد خۆپیشاندانیان کرد، و دووبارە داوای «ھەموو دەسەڵاتێک بۆ سۆڤیەتەکان»، «بڕووخێت جەنگ»، و «بڕووخێت دە وەزیرە سەرمایەدارەکە»یان دەکرد. حکوومەتی کاتی لە ١ی تەممووزدا [[ھێرشی کێرێنسکی|ھێرشێک]]ی بۆ سەر ھێزەکانی ناوەند دەستپێکرد، کە زۆری نەخایاند داڕما. ھەواڵی شکستی ھێرشەکە خەباتی کرێکاران و سەربازانی چڕتر کردەوە. === ڕۆژەکانی تەممووز === {{سەرەکی|ڕۆژەکانی تەممووز}} [[پەڕگە:19170704 Riot on Nevsky prosp Petrograd.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە ڕۆژەکانی تەممووز. سوپا تازە تەقەی لە خۆپیشاندەرانی سەر شەقام کردووە.]] لە ١٦ی تەممووزدا، خۆپیشاندانی خۆبەخۆییی کرێکاران و سەربازان لە پێترۆگراد دەستی پێ کرد، و داوایان دەکرد دەسەڵات ڕادەستی سۆڤیەتەکان بکرێت. لیژنەی ناوەندیی [[پارتی کادێری سۆسیال دیموکراتی ڕووسیا]] سەرکردایەتیی بزووتنەوە خۆبەخۆیییەکانی کرد. لە ١٧ی تەممووزدا، زیاتر لە ٥٠٠٬٠٠٠ کەس بەشدارییان کرد لەوەی کە بڕیار بوو خۆپیشاندانێکی ئاشتییانە بێت لە پێترۆگراد، کە پێی دەگوترا [[ڕۆژەکانی تەممووز]]. حکوومەتی کاتی، بە پشتیوانیی سەرکردەکانی [[پارتی شۆڕشگێڕی سۆسیالیست]]-[[مەنشەفییەکان]]ی لیژنەی جێبەجێکاری سەرتاسەری ڕووسیای سۆڤیەتەکان، فەرمانی ھێرشێکی چەکداریی کرد بۆ سەر خۆپیشاندەران، کە بووە ھۆی کوژرانی سەدان کەس.<ref>{{Cite book |last=Kort |first=Michael |title=The Soviet colossus: the rise and fall of the USSR |date=1993 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=978-0-8733-2676-6 |location=Armonk, NY |page=104}}</ref> قۆناغێکی سەرکوتکردن بەدوایدا ھات. لە ٥–٦ی تەممووزدا، ھێرش کرایە سەر نووسینگەکانی سەرنووسەران و چاپخانەکانی ''[[پراڤدا]]'' و لەسەر [[مۆزەخانەی مێژووی ڕامیاریی ڕووسیا (سانت پترسبۆرگ)|کۆشکی کشێسینسکایا]]، کە لیژنەی ناوەندی و لیژنەی پێترۆگرادی بەلشەفییەکانی تێدا بوو. لە ٧ی تەممووزدا، حکوومەت فەرمانی دەستگیرکردن و دادگاییکردنی [[ڤلادیمیر لێنین]]ی دەرکرد، کە ناچار بوو خۆی بشارێتەوە، ھەروەک چۆن لەژێر ڕژێمی [[قەیسەری]]دا کردبووی. بەلشەفییەکان دەستگیرکران، کرێکاران چەککران، و یەکەی سەربازیی شۆڕشگێڕانە لە پێترۆگراد ھەڵوەشێنرانەوە یان نێردران بۆ بەرەکانی جەنگ. لە ١٢ی تەممووزدا، حکوومەتی کاتی یاسایەکی بڵاوکردەوە کە سزای لەسێدارەدانی لە بەرەکانی جەنگدا دەسەپاند. دووەم حکوومەتی ھاوپەیمانی لە ٢٤ی تەممووزدا پێکھێنرا، بە سەرۆکایەتیی [[ئەلێکساندەر کێرێنسکی]] و زیاتر لە سۆسیالیستەکان پێکھاتبوو.<ref>{{Cite book |last=Hickey |first=Michael C. |title=Competing Voices from the Russian Revolution: Fighting Words: Fighting Words |date=2010 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-3133-8524-7 |page=559}}</ref> حکوومەتەکەی کێرێنسکی کۆمەڵێک مافی لیبراڵی دەرکرد، وەکوو [[ئازادیی ڕادەربڕین]]، یەکسانی لەبەردەم یاسا، و مافی پێکھێنانی سەندیکا و ڕێکخستنی [[مانگرتن لە کار]]. لە وەڵامی بانگەوازێکی بەلشەفیدا، چینی کرێکاری [[مۆسکۆ]] دەستیان بە مانگرتنێکی ناڕەزایەتی کرد کە ٤٠٠٬٠٠٠ کرێکار بەشدارییان تێدا کرد. ئەوان پشتیوانییان لێکرا لەلایەن مانگرتن و گردبوونەوەی ناڕەزایەتیی کرێکارانەوە لە [[کیێڤ]]، [[خارکیڤ]]، [[نیژنی نۆڤگۆرۆد]]، [[یێکاتێرینبۆرگ]]، و شارەکانی تر. === کەیسی کۆرنیلۆڤ === {{سەرەکی|کەیسی کۆرنیلۆڤ}} لەو ڕووداوەی کە بە کەیسی کۆرنیلۆڤ ناسرا، ژەنەڕاڵ [[لاڤر کۆرنیلۆڤ]]، کە لە ١٨ی تەممووزەوە فەرماندەی گشتی بوو، بە ڕەزامەندیی کێرێنسکی فەرمانی بە سوپایەک کرد لەژێر سەرکردایەتیی [[ئەلێکساندر کریمۆڤ]] بۆ ئەوەی بەرەو پێترۆگراد بڕۆن بۆ گەڕاندنەوەی ئارامی.<ref>{{harvnb|Beckett|2007|p=526}}</ref> بەپێی ھەندێک گێڕانەوە، کێرێنسکی پێ دەچوو ترسابێت لەو ئەگەرەی سوپا کوودەتایەک ئەنجام بدات، و فەرمانەکەی ھەڵوەشاندەوە. لە بەرامبەردا، مێژوونووس [[ڕیچارد پایپس]] پێی وایە کە ئەم ڕووداوە لەلایەن کێرێنسکییەوە داڕێژرابوو.<ref>{{harvnb|Pipes|1997|p=51|ps=: "There is no evidence of a Kornilov plot, but there is plenty of evidence of Kerensky's duplicity."}}</ref> لە ٢٧ی ئابدا، بە ھەستکردن بە خیانەتلێکراو لەلایەن حکوومەتەوە، کۆرنیلۆڤ بەرەو پێترۆگراد پێشڕەویی کرد. بەھۆی کەمیی ھێزی سەربازییەوە لە بەرەکانی جەنگ، کێرێنسکی پەنای بردە بەر سۆڤیەتی پێترۆگراد بۆ یارمەتی. بەلشەفییەکان، مەنشەفییەکان، و شۆڕشگێڕە سۆسیالیستەکان ڕووبەڕووی سوپا بوونەوە و قایلیان کردن کە پاشەکشە بکەن.<ref>{{harvnb|Service|1998|p=54}}</ref> کاریگەریی بەلشەفییەکان بەسەر کرێکارانی ھێڵی ئاسن و تەلەگرافەوە ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە ڕاگرتنی جموجووڵی ھێزەکان. ڕاستڕەوە ڕامیارییەکان ھەستیان بە خیانەتلێکراو کرد، و چەپڕەوەکانیش زیندوو بوونەوە. یەکەم دەرئەنجامی ڕاستەوخۆی کوودەتا شکستخواردووەکەی کۆرنیلۆڤ ھەڵوەشاندنەوەی فەرمیی پاشایەتی و ڕاگەیاندنی [[کۆماری ڕووسیا]] بوو لە ١ی ئەیلوولدا.<ref>{{Cite web |title=Провозглашена Российская республика |url=https://www.prlib.ru/history/619540 |access-date=6 November 2021 |website=Президентская библиотека имени Б.Н. Ельцина |language=ru}}</ref> بە تێکشکاندنی کۆرنیلۆڤ، ناوبانگی بەلشەفییەکان لەنێو سۆڤیەتەکاندا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد، ھەم لە ناوەند و ھەم لە ناوچە خۆجێیییەکان. لە ٣١ی ئابدا، سۆڤیەتی پێترۆگرادی نوێنەرانی کرێکاران و سەربازان—و لە ٥ی ئەیلوولدا، سۆڤیەتی مۆسکۆی نوێنەرانی کرێکاران—بڕیارنامەکانی بەلشەفییەکانیان سەبارەت بە پرسی دەسەڵات پەسەند کرد. بەلشەفییەکان توانییان دەست بەسەر [[بریانسک]]، [[سامارا]]، [[ساراتۆڤ]]، [[تساریتسین]]، [[مینسک]]، [[کیێڤ]]، [[تاشکەنت]]، و شارەکانی تردا بگرن.<ref>{{Cite book |last=Betz |first=Frederick |url=https://www.google.ca/books/edition/Societal_Dynamics/WfTfcTC3ByEC |title=Societal Dynamics: Understanding Social Knowledge and Wisdom |date=2011-11-25 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4614-1278-6 |pages=39 |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|October Revolution}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|ئەورووپا|سیاسەت|مێژوو|سۆشیالیزم|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:شۆڕشی ڕووسیا]] [[پۆل:مێژووی ڕووسیا]] [[پۆل:شۆڕشی ڕووسیا (١٩١٧)]] shuwxigttzq9asa627bizr0kf4dom4o 0 190091 1580018 1401972 2026-05-01T23:11:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580018 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کتێب |ناو=سێبەری زیندووی نووسین |وەرگێڕ= |پێشتر= |کێش= |پێوانە= |ژمارەی پەڕە=١٧٠ |جۆری چاپ=چاپ |دیزاینەری بەرگ= |وێنەگر= |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان= |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو= |مێژووی دەرچوون= |وێنە=سێبەری زیندووی نووسین.jpg |دەرچوون= |بڵاوکەرەوە=چاپەمەنیی خانی و گوتار |جۆری ئەدەبی= |بابەت=کۆمەڵەوتار |زنجیرە= |وڵات=[[کوردستان]] |زمان=[[کوردیی ناوەندی]] |لێکۆڵەر= |دانەر= |ناوی بنەڕەتی= |دواتر= }} '''سێبەری زیندووی نووسین''' کۆمەڵێک وتاری شیکارانە و ڕەخنەگرانەیە لەسەر ڕۆمانی [[گابۆڕ]]، کە لە دووتوێی کتێبکدا، لە ١٧٠ لاپەڕەدا بڵاو بووەتەوە و وتارەکانی [[ھاشم ئەحمەدزادە]]، [[بەختیار سەجادی]]،[[کاوان محەمەدپوور]]، عەلی غوڵامعەلی، [[لەیلا ساڵحی]]، سیاوەش کەریمزادە و ڕەزا عەلیپووری لەخۆ گرتووە و لەلایەن چاپەمەنیی گوتار و خانییەوە ساڵی ٢٠١٧ چاپ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕۆمانی گابۆر گەیشتە چاپی چوارەم {{!}} AvaToday|ناونیشان=https://www.avatoday.net/index.php/ar/node/3295|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.avatoday.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاوڕێکی شیکارانەی کۆمەڵێک ڕەخنەگر لە ڕۆمانی گابۆڕ|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=5369|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=haje.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=5369 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کتێب-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژەی کوردی|وێژە}} [[پۆل:کتێبە کوردییەکان]] [[پۆل:سەید قادر ھیدایەتی]] 10zgxfbv98rgl4g5w1t7mucc18ffx6l 0 192924 1579869 1401340 2026-05-01T14:52:50Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579869 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کتێب |ناو=زەبیحی ڕووناکبیرێکی گۆڕغەریب |وێنە=زەبیحی ڕووناکبیرێکی گۆڕغەریب.jpg |ناوی بنەڕەتی= |دانەر= [[فەرەیدوون حەکیمزادە]] |لێکۆڵەر= |زمان=[[کوردی]] |وڵات=[[کوردستان]] |زنجیرە= |بابەت=لێکۆڵینەوە |جۆری ئەدەبی= |بڵاوکەرەوە=بڵاڤۆکی ڕاژە |دەرچوون=٢٠٢١ |مێژووی دەرچوون= |وەرگێڕ= |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو= |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان= |وێنەگر= |دیزاینەری بەرگ= |جۆری چاپ=چاپ |ژمارەی پەڕە=٤٦٠ |پێوانە= |کێش= |پێشتر= |دواتر= }} '''زەبیحی ڕووناکبیرێکی گۆڕغەریب''' [[کتێب]]ێکی [[کوردی]]یە لە کۆکردنەوە و نووسینەوەی [[فەرەیدوون حەکیمزادە]]یە؛ ئەم کتێبە لە ئەیلوولی ٢٠٢١، لە ٤٦٠ لاپەڕەدا لەلایەن بڵاڤۆکی ڕاژە، لە [[مەھاباد]] بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=«زەبیحی ڕووناکبیرێکی گۆڕغەریب» پێشکەش بە کتێبخانەی کوردی کرا|ناونیشان=http://haje.ir/Newsdetails.aspx?itemid=15502|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=haje.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/Newsdetails.aspx?itemid=15502 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == ناوەرۆک == [[عەبدولڕەحمان زەبیحی]] کەسایەتییەکی تێکۆشەری کوردە کە پەراوێز خراوە و تاوەکوو ئێستا زۆر بە کەمی ئاوڕی لێ دراوەتەوە، کتێبی زەبیحی ڕووناکبیرێکی گۆڕغەریب ئاکامی ھەوڵێکی چەندین ساڵەی لێکۆڵەرە بۆ وردبوونەوە لەسەر ڕەھەندەکانی ژیانی زەبیحی و بەرھەمەکانی، ھەروەھا ھەندێک بەڵگەنامە و بۆچوونیشی سەبارەت بەو کەسایەتییە لەخۆ گرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=زەبیحی ڕووناکبیرێکی گۆڕغەریب|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20210918205806395233|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Kurdipedia.org|زمان=fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردی|یەکەم=ماڵی کتێبی|سەردێڕ=کتێبی “زەبیحی ڕووناکبیرێکی گۆڕغەریب” بڵاوکرایەوە|ناونیشان=http://kurdishbookhouse.com/ku/100-635/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=ماڵی کتێبی کوردی|زمان=fa-IR}}</ref> == بەشەکان == ئەم کتێبە لە ھەشت بەش پێک ھاتووە، کە شەش لەوان بریتین لە: * وتارە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی زەبیحی * وتارە ئەدەبی، فەرھەنگی و زانستییەکانی زەبیحی * چەند وتاری زمانناسی و پەیوەندیدار بە قامووسی زمانی کوردی * چەند بابەتی پەرتەوازە سەبارەت بە زەبیحی * وتووێژەکان * بەڵگە، ڕاپۆرت و نامەکان == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژەی کوردی|وێژە}} [[پۆل:کتێبە کوردییەکان]] 4u15dglxxz69ai6nl7g4xyeflpc73gq 0 203868 1579810 1579738 2026-05-01T12:01:45Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579810 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو =خەیری ئادەم | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون =١٩٨١ | شوێنی لەدایکبوون =[[دهۆک]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە =[[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = <!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --> | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> | پیشە =[[وێنەکێشی|شێوەکار]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ =[https://khairyadam.com/ ماڵپەڕی فەرمیی خەیری ئادەم] | پەراوێزەکان = }} '''خەیری ئادەم''' (لەدایکبووی ١٩٨١ لە [[دهۆک]]، [[هەرێمی کوردستان]]) [[وێنەکێشی|شێوەکار]]ێکی [[کورد]]ە. == ژیان == خەیری ئادەم لە پەیمانگای [[هونەرە جوانەکان]]ی دهۆک نیگارکێشی تەواو کردووە و ساڵی ٢٠٠١ دیپلۆمی وەرگرتووە؛ ساڵی ٢٠٠٨ لە کۆلێژی هونەرە جوانەکانی [[زانکۆی سەڵاحەدین]] بەکالۆریۆسی شێوەکاری وەرگرتووە. بۆ ماوەی حەوت ساڵ وەک مامۆستای هونەر لە قوتابخانەکاندا وانەی وتووەتەوە، کە یەک لەوان پەیمانگای هونەرە جوانەکانی دهۆک بووە. ساڵی ٢٠١٢ لە ئاکادیمیای زانکۆی هونەری [[سان فرانسیسکۆ]] دەستی بە خوێندن کردووە و ساڵی ٢٠١٥یش وەک هونەرمەندێکی فیگوراتیڤ، لە ڕیالیزمی هاوچەرخدا ماستەری وەرگرتووە. خەیری ئادەم لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە تاوەکوو ئێستا مامۆستای پەیمانگای هونەریی داسینیایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=WOoArts|سەردێڕ=15 Figurative Paintings By Iraqi Artist Khairy Adam|ناونیشان=https://wooarts.com/khairy-adam/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=WooArts|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220123185357/https://wooarts.com/khairy-adam/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Artist Khairy Adam (Kurdish artist)|ناونیشان=https://artliveandbeauty.blogspot.com/2019/12/artist-khairy-adam-kurdish-artist-he.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=en-US}}</ref> == شێواز == ئامانجی نیگارەکانی خەیری ئادەم ئەوەیە ڕوحی ژنی کورد لەناو جلوبەرگە نەریتییەکانیدا بەرجەستە بکات، ئەو دەیهەوێت پەیوەندیی نێوان ژنی کورد و پۆشەنی ژنان لەناو کۆمەڵگادا بخاتە ڕوو کە ئەمەش بە تیشک خستنە سەر پۆشاکە نەریتییەکانی ژنانی کورد و مانای ڕەنگ و هێمای ئەو جلوبەرگانە دەستەبەر دەبێت کە شکڵ، شێواز، دیزاین و مانای کۆمەڵایەتیی جیاوازیان هەیە. == خەڵاتەکان == * ساڵی ٢٠١٩ پلەی یەکەمی خەڵاتی هونەری ئەمریکا * ساڵی ٢٠١٨ پلەی چوارەمی خەڵاتی هونەری ئەمریکا * ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن ئاکادیمیای زانکۆی هونەر، خەڵاتی Body of work * ساڵی ٢٠٠١ لەلایەن کۆمیتەی نێونەتەوەیی خاپی سوور، شانازی بۆ پۆستەر == پێشانگاکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=kurdistanart: Khairy Adam Kurdish artist~ Duhok south of Kurdistan|ناونیشان=http://kurdistanart.blogspot.com/2013/09/artist-khairy-adam-kurdistan-dohuk.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=kurdistanart|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220123185356/http://kurdistanart.blogspot.com/2013/09/artist-khairy-adam-kurdistan-dohuk.html}}</ref> == ===تایبەت=== * ساڵی ٢٠١٧ لە گەلەریی دھۆک * ساڵی ٢٠١٥ کچی خەونەکان، Cannery Gallery لە سان فرانسیسکۆ ===بەشێک لە پێشانگا ھاوبەشەکان=== * ساڵی ٢٠٢٠ سێزدەھەمین فێستیڤاڵی ھونەری پلاستیک لە بەغدا * ساڵی ٢٠١٩ دوەمین پێشانگای نێونەتەوەیی ھونەری ھاوچەرخ لە پاریس * ساڵێ ٢٠١٩ مۆزەخانەی ئاغالە لە کۆیە * ساڵی ٢٠١٨ پێشانگای ساڵانەی گەلەریی دھۆک * ساڵی ٢٠١٨ زاموا گەلەری لە سلێمانی * ساڵی ٢٠١٧ ئەمنە سوورەکە لە سلێمانی * ساڵی ٢٠١٤ فێستیڤاڵی لاوانی کورد لە مەیامی * ساڵی ٢٠١٣ فێستیڤاڵی لاوانی کورد لە سان دییگۆ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەرەکان}} [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] [[پۆل:شێوەکارانی کورد]] [[پۆل:ھونەرمەندان]] pomvr317768c0qc71wybwsvof175g54 0 204257 1580077 1507851 2026-05-02T00:43:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٣ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580077 wikitext text/x-wiki {{short description|Iranian wrestler}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox sportsperson | headercolor = | name = سەردار پاشایی | image =Sardar_Pashaei_2.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | fullname = | nickname = | nationality = ئێران | residence = | birth_date = | birth_place = [[سەقز]] | death_date = | death_place = | height = {{Convert|1.70|m|ftin|abbr=on}} | weight = {{Convert|60|kg|lb|abbr=on}} | website = | country = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]] | sport = [[زۆرانبازی]] | event = [[زۆرانبازیی فەڕەنگی]] | collegeteam = | club = | team = | turnedpro = | coach = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb | show-medals = yes | medaltemplates = }} {{MedalTableTop}} {{MedalCountry | {{IRI}} }} {{MedalSport | Youth [[Greco-Roman wrestling]]}} {{MedalCompetition|[[FILA Wrestling World Championships|پاڵەوانییەتییەکانی جیھان]]}} {{MedalGold|پاڵەوانی لاوانی جیھان لە ساڵی ١٩٩٨ |[[1998 World Youth Wrestling Championships – Men's Greco-Roman 60 kg|60 kg]]}} {{MedalCompetition|[[Asian Wrestling Championships|پاڵەوانییەتییەکانی ئاسیا]]}} {{MedalGold|پاڵەوانی لاوانی ئاسیا لە ساڵی ١٩٩٨ |[[1998 Asian Youth Wrestling Championships – Men's Greco-Roman 60 kg|60 kg]]}} {{MedalCompetition|[[Universiade]]}} {{MedalBottom}} '''سەردار پاشایی''' ({{بە ئینگلیزی|Sardar Pashaei}}؛ لەدایکبووی ١٢ی ئایاری ١٩٧٩) [[زۆرانباز]] و ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی لاوانی ئێران بوو لە ساڵی ١٩٩٨دا کە لە [[کازاخستان]] پاڵەوانییەتیی [[زۆرانبازی]] لاوانی ئاسیای بەدەست ھێنا و ھەمان ساڵ پاڵەوانییەتیی زۆرانبازیی لاوانی جیھانی لە [[قاھیرە]] بەدەست ھێنا و مەدالیای زێڕی بردەوە. لە ئێستادا لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] دەژی و یەکێکە لە سەرکردە سەرەکییەکانی ھەڵمەتی یەکگرتوویی بۆ [[نەڤید ئەفکاری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=گەنجە زۆرانبازەکان ئەنجامی نموونەییان بەدەست ھێنا|ناونیشان=http://www.iawf.ir/Content/Content.aspx?PageCode=6372|وێبگە=فیدراسیۆنی زۆرانبازیی کۆماری ئیسلامی ئێران|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.iawf.ir/Content/Content.aspx?PageCode=6372 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=تیمی نەتەوەیی لاوانی Wrestling Team Camp|ناونیشان=http://www.iawf.ir/Content/Content.aspx?PageCode=7110|وێبگە=فیدراسیۆنی زۆرانبازیی کۆماری ئیسلامی ئێران|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.iawf.ir/Content/Content.aspx?PageCode=7110 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == ژیان == سەردار پاشایی لە شاری سەقزی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لەدایکبووە و خوێندنی سەرەتاییشی لە ھەمان شار تەواو کردووە. دواتر لە [[زانکۆی تاران]] درێژەی بەخوێندن دا و توانی ماستەری «پەروەردەیی جەستەیی و زانستی وەرزشی» بەدەست بھێنێت. بەھۆی ئەوەی کە زۆرانبازیی پێگەیەکی تایبەتیی ھەبوو لە شاری سەقز و چەندین پاڵەوانی ئەم شارە لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتی وەک [[عەبدوڵڵا چەمەن گوڵی]] سەری ھەڵدابوو و ئەویش چووە ناو ئەم وەرزشەوە و لە ڕاھێنەرە بە ئەزموونەکانەوە فێری تەکنیکە پێشکەوتووەکانی ئەم وەرزشە بوو. پاشان توانی پلەی یەکەم بەدەست بھێنێت لەکێبڕکێیەکانی ھەرێمایەتی و نیشتمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Self-exiled Iranian athletes seek a ban on Iran from entering the Olympics|ناونیشان=https://www.trtworld.com/life/self-exiled-iranian-athletes-seek-a-ban-on-iran-from-entering-the-olympics-48498|وێبگە=TRT World|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Sardar Pashaei is chosen as the coach of Ghaemshahr wrestling team|ناونیشان=http://www.sharnews.com/1883/سردار-پاشایی-مربی-تیم-قائم-شھر-شد/|وێبگە=شارنیوز|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.sharnews.com/1883/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D8%B4%DA%BE%D8%B1-%D8%B4%D8%AF/ |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sardar Pashaei and United For Navid Call For IOC Action Against Iran|ناونیشان=https://mymmanews.com/sardar-pashaei-and-united-for-navid-call-for-ioc-action-against-iran/|وێبگە=MYMMANEWS|زمان=en-US}}</ref> == نازناوەکانی پاڵەوانییەتی == پوختەی ئەو ناونیشانانەی کە بردویەتی بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=پاڵەوانی جیھانی: لە ئێران شەرەف و مرۆڤایەتی دەکرێنە قوربانی|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/f2_iran_sports_athlete_wrestling_sardar_pashayi_us_training_criticisms/24313884.html|وێبگە=رادیۆ فەردا|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Iran wrestling chief who holds US green card calls for ‘death to America’|ناونیشان=https://americanmilitarynews.com/2022/01/iran-wrestling-chief-who-holds-us-green-card-calls-for-death-to-america/|وێبگە=American Military News|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Iranian Wrestling Federation President Says “Death to America” Ahead of Bout at the Ballpark|ناونیشان=https://wrestlingtexas.com/iranian-wrestling-federation-president-says-death-to-america-ahead-of-bout-at-the-ballpark/|وێبگە=Wrestling texas|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=The bodybuilding coach of the national wrestling team was selected|ناونیشان=http://www.iawf.ir/Content/Content.aspx?PageCode=2350|وێبگە=فیدراسیۆنی زۆرانبازیی کۆماری ئیسلامی ئێران|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.iawf.ir/Content/Content.aspx?PageCode=2350 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> * پاڵەوانی لاوانی ئاسیا لە ساڵی ١٩٩٨ [[کازاخستان]] * پاڵەوانی لاوانی جیھان لە ساڵی ١٩٩٨ [[قاھیرە]] * پلەی دووەم لە کێبڕکێی نێودەوڵەتی لە [[ڕۆمانیا]] * ئەندامی ھەڵبژاردەی ئێران لە یارییە ئاسیایییەکانی [[بانکۆک]] * ئەندامی ھەڵبژاردەی زۆرانبازیی لاوانی ئێران لە پاڵەوانێتییەکانی جیھانیی [[بوخارێست]] * ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی زۆرانبازیی لاوانی ئێران ساڵی ٢٠٠٧ کە پاڵەوانێتیی [[ئاسیا]] لە [[فلیپین]] و سێیەمین نازناوی جیھانیش لە [[چین]]یان بردەوە * ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی زۆرانبازیی لاوانی ئێران ساڵی ٢٠٠٨ کە پاڵەوانێتیی ئاسیا لە [[قەتەر]] و نازناوی دووەمی جیھانی لە [[تورکیا]]یان بردەوە * ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی زۆرانبازیی لاوانی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩ کە پاڵەوانێتیی ئاسیا لە فلیپین و نازناوی جیھانی سێیەم لە تورکیایان بردەوە == کۆچکردن بۆ ھەندەران == پاشایی لە ساڵی ٢٠١١ بەھۆی جیاکارییەکانی دژ بە کورد و نەتەوەکانی تر لە وەرزشی ئێران، کۆچی کرد بۆ [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]. پاشایی لە ئێستادا یەکێکە لە سەرکردەکان بۆ ھەڵمەتی یەکگرتوویی بۆ نەوید. نەڤید ئەفکاری ئەندامی تیمی نیشتیمانیی زۆرانبازیی ئێران بوو کە لە ساڵی ٢٠٢١ لەلایەن دەسەڵاتی ئێرانەوە دەستگیرکرا و لەسێدارە درا. بەم ھۆیەوە پاشایی چاوپێکەوتنی لەگەڵ ھەموو میدیا ناسراوەکانی جیھان کرد وەک [[سی ئێن ئێن]] (CNN)، [[بی بی سی]] (BBC)، دێوچەوێڵی ئەڵمانیا (DW) و ھتد و ھەوڵیدا سەرنجی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ڕابکێشێت بۆ دۆخی وەرزشوانانی ئێران لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی کۆماری ئیسلامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=World Wrestling Champion: In Iran, honor and humanity are sacrificed|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/f2_iran_sports_athlete_wrestling_sardar_pashayi_us_training_criticisms/24313884.html|وێبگە=رادیۆ فەردا|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Request of a number of Iranian activists to cancel the Iran-US wrestling tournament|ناونیشان=https://farsi.alarabiya.net/sport/2022/01/10/درخواست-شماری-از-کنش-گران-ایرانی-برای-لغو-مسابقات-کشتی-ایران-و-آمریکا-|وێبگە=ئەلعەرابیە|زمان=fa-IR}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان|بی بی سی|وەرزش|ئاسیا|دەیەی ١٩٩٠|کۆمەڵگا|وڵاتەکان }} {{پۆلی کۆمنز|Sardar Pashaei}} [[پۆل:وەرزشکارانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:زۆرانبازانی کورد]] [[پۆل:زیندووان]] doot6qtgybdmqzkmvxu7y1f9akrwksb 0 204495 1579911 1481527 2026-05-01T16:48:59Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579911 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە: ZeviyehPiece.jpg|وێنۆک|180px| سکایییەکان لەسەر پارچەیەک دۆزراوە لە [[قەڵای زێویە]]]] [[پەڕگە: Scythian delegation Apadana eastern stairs.jpg|وێنۆک|180px| ڕۆڵی دیاری شاندی سپێردراوی سەکاکان لە پلیکانەکانی ڕۆژھەڵاتی [[ئەپادانا]]]] '''ساکز''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Sakez; [[زمانی فارسی|فارسی]]: ساکز)یان '''سەکێز''' یان '''سکاکێز''' یان '''ئێسکیت''' نیشتەجێیەکی شارستانیی بەھێز و شاری مێژوویی کۆن بوو لە ھەزارەی یەکەمی پێش زایین لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ= Introduction of Kurdistan, cities, Saqqez|ناونیشان= https://kurdistan.mcth.ir/intro-city/saghez|وێبگە= Ministry of Cultural Heritage, Tourism and Handicraftslanguage=fa-IR|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220125194918/https://kurdistan.mcth.ir/intro-city/saghez|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ= The city of flowers is an honor for leaving Kurdistan|ناونیشان= https://www.isna.ir/news/kordestan-12399/|وێبگە= ISNA agency|زمان=fa-IR}}</ref> پایتەختی سیاسی و سەربازی [[سەکاکان]] بوو لە ڕۆژاوای [[ئێران]] و یەکێک لەو چەند شارە دێرینەی کە شوێنی نیشتەجێبوونی خەڵک و ناوەندی شارستانییەتی بووە و ھێشتاش ماوە. شوێنەوارناسان وەک [[ڕۆمان گێرشمان]] پێیان وایە شاری [[سەقز]]ی ئەمڕۆی کوردستان پاشماوەی شاری ساکزە کە ناوی لە سەکاکان وەرگرتووە و بە گۆڕانکارییەکی کەم لە گوتندا ھێشتا بە ھەمان ناو دەوترێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت= ٢٧ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ= about Saqqez|ناونیشان= https://saqqez.ir/درباره-سقز/|وێبگە= Saqqez Mnucipality Official Website|زمان= fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=https://saqqez.ir/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B3%D9%82%D8%B2/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت= ٢٣ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ= about Saqqez|ناونیشان= http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=4050|وێبگە= Haje News Agency|زمان= fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=4050 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Karimi |یەکەم١=Fereshteh |سەردێڕ=Ziwyie: The Cities of Iran |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Navid Shiraz |شوێن=Tehran |ژپنک=٩٧٨٩٦٤٣٥٨٣٤٥٣|ناونیشان=http://www.lib.ir/book/85366335/%D8%B2%DB%8C%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86// |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220131135522/http://www.lib.ir/book/85366335/%D8%B2%DB%8C%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86// |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب | دوایین١ = Gershman | یەکەم١ = Roman | سەردێڕ = Iran from the beginning to Islam | ڕێکەوت = ١٣٩٤| بڵاوکەرەوە = Scientific and Cultural Publishing Company | شوێن = Tehran | ISBN = 9789644450327 | ناونیشان = http://www.lib.ir/book/85430889iran-from-the-beginning-to-Islam/ایران}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.lib.ir/book/85430889iran-from-the-beginning-to-Islam/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}</ref> == مێژوو == {{سەرەکی|سەکاکان}} سکایییەکان، ھەروەھا پێیان دەوترێت ئێسکیتەکان، ئەندامی خەڵکی کۆچبەر کە لە بنچینەدا ئێرانی بوون و لە سەرەتای سەدەی ٩ی پێش زایینەوە ناسراون کە لە [[ئاسیای ناوەڕاست]]ەوە بەرەو باشووری [[ڕووسیا]] و [[ئوکراینا]] کۆچیان کردووە. لە سەدەی ٨ و ٧ی پێش زایین ئەوان بە شێوەیەکی سەرەکی لەو ناوچەیە دەژیان کە بە «ئێسکیت» ناسراوە. نووسراوە [[ئاشوورییەکان]] لە ٧٠٠ تا ٧٥٠ پێش زایین ئاماژە بە سەکاکان دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب |دوایین١= Khob Shamhiri |یەکەم١= Mojtaba |سەردێڕ= Political and social situation of northwestern Iran in the seventh century BC (Manichaeans, Uratus, Assyrians, Medes and Scythians) |ڕێکەوت= ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= Penvis |شوێن= Tehran |ناونیشان= http://www.lib.ir/book/65200664/%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85/ |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220131172740/http://www.lib.ir/book/65200664/%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١= Boardman|یەکەم١=John|دوایین٢= I. E. S. Edwards|دوایین٣= E. Sollberger| سەردێڕ= The Cambridge Ancient History|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=OGBGauNBK8kC&pg=PA898&dq=Saqqez+history&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj7s5zm_Nb1AhV9_rsIHWy3DEMQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=Saqqez%20history&f=false|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press]]|ڕێکەوت=١٩٩٢}}</ref> == چنراوی شارستانی == [[پەڕگە:ZeviyehSoldierSculpture.jpg|وێنۆک|140px| پەیکەری سەربازێک کە لە [[قەڵای زێویە]] دۆزرایەوە]] سەرەڕای شەڕی بێکۆتایی، شارستانییەتە جیاوازەکان کاریگەریان لەسەر یەکتر ھەبوو و پێکھاتە کولتوورییەکانی خۆیان پەرەپێدا، لەوانە تەلارسازی و شارنشینی. دیارە ھونەری بینایی [[ماد]]ی لەلایەن [[بابل]]ی و [[ئاشوورییەکان|ئاشوری]] و مێھرتاش و کاتبەکانی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلامی]]ەوە کاریگەری ھەبووە و ھەر بۆیە سکایییەکان و مادەکان کاریگەریان لەسەر یەکتر داناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Chernko|یەکەم١= E. And.|سەردێڕ= Scythians (700 to 300 BC)|ڕێکەوت= ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە= Penvis|شوێن= Tehran|ژپنک= ٩٦٤٨١٠١٥٥٨|ناونیشان= http://www.lib.ir/book/87289239/%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%A7-700-%D8%AA%D8%A7-300-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF/|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220201003906/http://www.lib.ir/book/87289239/%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%A7-700-%D8%AA%D8%A7-300-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === قەڵاکان === لە کۆتایییەکانی سەدەی ٨ی پ. ز [[ماد]]ەکان لە ڕۆژاوای [[ئێران]] کۆبوونەوە و شەڕیان لەگەڵ ئاشورییەکان کرد و بە یارمەتی سکایییەکان داگیریان کردن و لە ماوەی ئەو شەڕانەدا کە نزیکەی ١٠٠ ساڵی خایاند، شکستیان پێ ھێنا و حکوومەتێکیان دامەزراند کە بۆ ماوەی ١٢٠ ساڵ تەمەنی کرد. ئەوە یەکەم حکوومەتی سەرەکی بوو لە ئێراندا کە زەمینەی نیشتەجێبوونی ھەمیشەیی و دروستکردنی بینا و شارەکانی خۆشکرد. نیشتەجێبوونی ھەمیشەیی و کاریگەری شارستانییەکانی تر و ھەروەھا بیروباوەڕی ئایینی و [[وەرمەز|ئەھورا]]یی سەردەمی خۆی بووە ھۆی دروستکردنی [[پەرستگا]] و [[پەرستگای ئاگر]] و بینای سەربازی و چەندین [[قەڵا]] و بنکەی جۆراوجۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١= Farooghi|یەکەم١= Omar|سەردێڕ= A look at the history and culture of Saqez Kurdistan|ناونیشان= http://www.lib.ir/book/65316166/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%82%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86//|بڵاوکەرەوە= Mohammadi Publication]]|ڕێکەوت= ١٩٩٠|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211224203445/http://www.lib.ir/book/65316166/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%82%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === بینا ئایینییەکان === بیناکان و پەرستگاکانی ئایینی کە لە شوێنی [[ماد]]ەکان و سەکاکان دۆزراونەتەوە و ھەروەھا ناوی ماددی تایبەت بە ناوی ئایینی [[ئاریایی]] تێکەڵ کراوە وەک مەزداکۆ، باگپارنا، ئاوراپارنو، ئەرتەسیرو، باگداتی و بەگماشدە، بەڕوونی ئینتیمای ئایینیی خەڵکی ماد و سکا بۆ بیر و نەریتی ئایینی [[ھیندو ئێرانی]] و [[ئاریایی]] و [[زەردەشتی]] نیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١= Boardman|یەکەم١=John|دوایین٢= I. E. S. Edwards|دوایین٣= E. Sollberger| سەردێڕ= The Cambridge Ancient History|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=OGBGauNBK8kC&pg=PA898&dq=Saqqez+history&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj7s5zm_Nb1AhV9_rsIHWy3DEMQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=Saqqez%20history&f=false|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press]]|ڕێکەوت=١٩٩٢}}</ref> === ئاسەوارەکان === ھەزاران پارچە شوێنەواری [[گۆزەکەری]] و ئاسن و زێڕ و کانزاکانی تر لەگەڵ پاشماوەی دەیان [[قەڵا]] و [[پەرستگای ئاگر]] و گۆڕ لە نێو ئەو شوێنەوارانەن کە لە دەیان ساڵی ڕابردوودا دۆزراونەتەوە و چاک کراونەتەوە و بەشێکی زۆریان دزراون و ھەندێکیان لە [[مۆزەخانە]] ناوخۆیییەکانی ئێران و ھەندێکیشیان لە مۆزەخانەکانی [[ئەورووپا]]، [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] پارێزراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ= The city of flowers is an honor for leaving Kurdistan|ناونیشان= https://www.isna.ir/news/kordestan-12399/|وێبگە= ISNA agency|زمان=en-US}}</ref> == پێشانگا == ھەندێک کۆکراوەی شوێنەواری سەکاکان: <gallery> ZeviyehNecklaces.jpg|ملوانکە زێڕەکان لە [[قەڵای زێویە]] Ziwiyeh (forse), placca con leoni al passo, forse da una decorazione di veste, oro, VIII-VII secolo ac.jpg|پلاکێکی زێڕین Ziwiyeh (forse), placca d'oro probabilmente cucita su una veste, VIII-VII secolo ac.jpg|پلاکێکی زێڕین Xerxes detail Scythian soldier of the Achaemenid army.jpg|وردەکاری سەربازی سکایییەکانی [[سوپا]]ی [[ئیمپراتۆرییەتیی ھەخامەنشی]] </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{پارێزگای کوردستان}}{{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|مێژوو}} [[پۆل:شارستانی سەقز]] [[پۆل:سەکاکان]] [[پۆل:شارە دێرینەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارە کۆنەکان]] [[پۆل:پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:سەقز]] 1f24cquq4ekdrk1jhcn99zctzr6hvxg 0 213297 1579812 1579727 2026-05-01T12:02:05Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579812 wikitext text/x-wiki '''خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا (چامپیۆنزلیگی ئەفریقا)'''، بە هۆکاری ڕیکلام و سپۆنسەر پێی دەوترێت '''خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف تۆتاڵ ئینێرجی''' (Total Energies)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Football|یەکەم=CAF-Confedération Africaine du|سەردێڕ=CAFOnline.com|ناونیشان=https://www.cafonline.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CAFOnline.com|زمان=en}}</ref> و پێشتر پێی دەوترا جامی ئەفریقای یانە پاڵەوانەکان، پاڵەوانێتیەکی ساڵانەی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] یانەکانە کە ڕێکدەخرێت لەلایەن کۆنفیدراسیۆنی تۆپی پێی [[ئەفریقا]] و پێک دێت لە یانە ئاست بەرزەکانی خوولەکانی کیشوەری ئەفریقا، براوەی پاڵەوانێتیەکە دەستنیشان دەکرێت لەڕێگەی قۆناغی کۆمەڵەکان و دواتر بۆ قۆناغی دەرکردنی دوو یاری، و دواتر یەک یاری کۆتایی. یەکێکە لە بەنرخترین پاڵەوانێتیەکانی [[تۆپی پێ]] لە جیهاندا و بەنرخترین پاڵەوانێتی یانەکانە لە تۆپی پێی ئەفریقا ، '''یانەی [[یانەی وەرزشیی ئەھلی|ئەلئەهلی]] میسڕی لە ئێستادا پاڵەوانه دوای ئەوەی توانی بۆ جاری ١٢ـەم لە مێژوویدا بیباتەوە''' {{infobox football tournament|qualifier for=جامی سوپەری ئەفریقی جامی جیهانی یانەکانی فیفا|ماڵپەڕی فەرمی={{official website|http://www.cafonline.com//total-caf-champions-league/}}|سەرکەوتووترین یانە=ئەلئەهلی میسڕی (١٢ نازناو)|پاڵەوانی ئێستا=ئەلئەهلی (١٢یەمین نازناو)|ناو=خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا(چامپیۆنزلیگی ئەفریقا)|دامەزراندن=١٩٦٤ (گۆڕانکاری لە ١٩٩٧)}} براوەی پاڵەوانێتیەکە ڕاستەوخۆ وەك پاڵەوانی چامپیۆنزلیگی ئەفریقا سەردەکەوێت بۆ [[جامی جیھانیی یانەکان|جامی جیهانی یانەکانی فیفا]]، پاڵەوانێتیەک کە پێکدێت لە یانە پاڵەوانەکانی هەر شەش کۆنفیدراسیۆنی [[کیشوەر|کیشوەرەکان]] و هەروەها ڕوبەڕوی براوەی جامی کۆنفیدراسیۆنی کاف دەبێتەوە لە وەرزی دواتری جامی سوپەری کاف. یانەکانی کە دووەم ئەبن لە خولەکانی ناوخۆیان، و سەرناکەون بۆ خولی یانە پاڵەوانەکان، دەتوانن لە ئاستی دووەمی پاڵەوانێتیەکەدا بن کە بریتیە لە جامی کۆنفیراسیۆنی ئەفریقی یانەکانی [[میسر|میسڕ]] زۆرترین ژمارەی بردنەوەیان هەیە بە (١٧ نازناو)، بەدوایدا [[مەغریب]] دێت بە ٧ نازناو. [[مەغریب]]، [[میسر|میسڕ]]، [[توونس|تونس]] و [[جەزائیر]] زۆرترین ژمارەی براوەیان هەیە، کە هەر یەکەیان سێ یانە نازناوەکەی بردۆتەوە. پاڵەوانێتیەکە لەلایەن ٢٦ یانەوە براوەتەوە، ١٢ یان زیاتر لە جارێک بردویانەتەوە. [[یانەی وەرزشی ئەھلی|ئەهلی]] سەرکەوتووترین یانەی مێژووی پاڵەوانێتیەکەیە، کە پاڵەوانێتیەکەی ١٢ جار بردۆتەوە کە ڕیکۆردی زۆرترینە ، یانەکانی [[میسر|میسڕ]] زۆرترین بردنەوەیان بەدەست هێناوە کە ١٦ نازناوە == مێژووی چامپیۆنزلیگی ئەفریقا == === ١٩٦٤ – ١٩٩٧ : سەرەتای بەناوبانگ بوون و گەشەی پاڵەوانێتیەکە === لە ساڵی ١٩٦٤ دروستکرا وەک جامی [[ئەفریقا]] بۆ یانە پاڵەوانەکان، یەکەم یانە کە نازناوەکە بباتەوە بریتی بوو لە یانەی ئۆریکس دوالای کامیرۆنی کە لە ستەید مالیێنی وڵاتی مالی بردەوە ٢-١ لە یاری کۆتاییدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1964/65|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup64.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> هیچ پاڵەوانێتیەک ئەنجام نەدرا لە ساڵی دواتردا، بەڵام دوای دوو ساڵ دەستی پێکردەوە و لە ١٩٦٦، کاتێک یاری کۆتایی دوو یاری 'یاریگای خۆت و دەرەوە' دروستکرا، کە لە یاری کۆتاییدا یانەیەکی تری [[مالی]] کە بریتی بوو لە ڕیاڵ باماکۆ ڕوبەڕوی ستەید دابدانی کۆتدیڤوار بووەوە. باماکۆ یاری یەکەمی لە یاریگای خۆیدا بردەوە ٣-١ بەڵام هەموو شتێکیان لێ تێکدرا لە یاری دووەمدا لە ئابیدان و یانەکەی کۆتدیڤوار یاری دووەمی بردەوە ٤-١ و ئەنجامی کۆتایی بوو بە ٥-٤ و نازناوەکەی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1966|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup66.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> لە ١٩٦٧ کاتێک ئاسانتێ کۆتۆکۆی غانا ڕوبەڕوی مازێمبێ بووەوە کە یانەیەکی کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ بوو (کورتکراوەی ئینگلیزی : DRC)، هەردوو یاریەکە بە بەرامبەر بوون کۆتایی هات (١-١ و ٢-٢). کۆنفیدراسیۆنی کاف یاریەکی یەکلاکەرەوەی ڕێکخست بەڵام کۆتۆکۆ نەیتوانی بەشداری بکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Classic club: The great Porcupines of Africa - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=1884681/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140106153914/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=1884681/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> و نازناوەکە بەخشرا بە مازێمبێ، کە دووبارە نازناوەکەی بردەوە لە ساڵی دواتردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1967|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup67.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> [[File:Salif_Keita_(1946).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Salif_Keita_(1946).jpg|وێنۆک|″ '''وێنەی یاریزان سەلیف کیتا ، براوەی چامپیۆنزلیگی ئەفریقا لەگەڵ ستەید مالێن و ڕیاڵ باماکۆ (١٩٦٥ و ١٩٦٦)'''″]] لەگەڵ ئەوەشدا، یانەکەی [[گانا|غانا]] توانی تۆڵەی خۆی بکاتەوە لە ١٠٧٠، کاتێک کۆتۆکۆ و مازێمبێ بۆ جارێکی تر ڕوبەڕوی یەک بونەوە لە یاری کۆتایی. بۆ جارێکی تر، یاری یەکەم ١-١ تەواو بوو، بەڵام دوور لە چاوەڕوانیەکان غاناییەکان ٢-١ بردیانەوە لە یاری دووەمدا بۆ ئەوەی نازناوەکە بەرز بکەنەوە کە سێ ساڵ پێشتر لێی بێبەش بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1970|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup70.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> ساڵانی ١٩٧٠کان گەشەیەکی ناوازەی بینی لە سودی تۆپی پێی یانەکانی کامیرۆنی، کە سەرکەوتنی زۆر تۆمار کرا لەلایەن تۆپی پێی [[کامیروون|کامیرۆنی]] لە ئاستی نێودەوڵەتی تا ئێستا. لە نێوان ١٩٧١ بۆ ١٩٨٠ تیمەکانی [[کامیروون|کامیرۆنی]] چوار جار جامەکەیان بردەوە، کە یانەی کانۆن یاوندی سێ جار نازناوەکەی بردەوە (١٩٧١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1971|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup71.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref>، ١٩٧٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1978|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup78.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> و ١٩٨٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1980|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup80.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref>) و یو ئێس دوالا یەک جار جامەکەی بەرز کردەوە لە ١٩٧٩. لە نێوان بردنەوەکانی کامیرۆنیەکان تیمێکی تر کە لە ماوەی زێڕینی خۆیدا بوو نازناوی دەبردەوە ، یانەی گینی حافیا کۆناکری، کە سێ جار نازناوەکەی لەو ماوەیەدا بردەوە (١٩٧٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1972|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup72.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref>، ١٩٧٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1975|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup75.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> و <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1977|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup77.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref>١٩٧٧). === ١٩٩٧ – بۆ ئێستا : گۆڕینی ناو و زیادبوونی ناوبانگ === بێ جگە لە زیاد کردنی یاسای گۆڵی دەرەوە، زۆر کەم گۆڕانکاری کراوە لە پاڵەوانێتیەکە هەتا ١٩٩٧، کاتێک کۆنفیراسیۆنی کاف لە ژێر سەرپەرشتی عیسا حایاتۆ هەنگاوێکی گەورەی نا بۆ ئەوەی بە ڕێڕەوی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یوفادا]] بڕوات کە پێش چەند ساڵێک پاڵەوانێتیەکی کۆمەڵەکان/خولی دروست کرد و ناوەکەی گۆڕی بە خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ( کە هەمان شێوازە لەگەڵ [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی یۆفا]]). کاف هەروەها خەڵاتی پارەی بۆ بەشداربووان دانا بۆ یەکەم جار و خەڵاتی سەرەتایی ١ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بۆ براوە و ٧٥٠،٠٠٠ دۆلار بۆ دووەم بوون، کە وای کرد ئەم گۆڕانکاریانە پاڵەوانێتیەکە بکات بە دەوڵەمەندترین پاڵەوانێتی یانەی ئەفریقی لەو کاتەدا. لە شێوازە تازەکەدا، پاڵەوانی خول لە وڵاتەکانی ئەندامی کاف دەڕۆن بەناو چەند قۆناغێکی پاڵاوتن تا دەگەنە قۆناغی ١٦. ٨ براوەکە دواتر بەر یەک دەکەون لە نێوان دوو گروپدا و هەر گروپێک ٤ یانە لە خۆدەگرێت، هەر یەکێکیان ڕوبەڕوی یەکتر دەبنەوە بە دوو یاری. لە کۆتایی قۆناغی خولەکەدا، دوو یانە لە هەر گروپێکدا دوو یانە سەردەکەون بۆ قۆناغی پێش-کۆتایی، و براوەکانیان سەردەکەون بۆ یاری کۆتایی. [[File:Aboutrika2011.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aboutrika2011.jpg|alt=محمد ئەبوتریکە، براوەی ٥ خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا (کاف) لەگەڵ ئەهلی|وێنۆک|″'''وێنەی یاریزان مەحمەد ئەبوتریکە ، براوەی پێنج نازناوی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا لەگەڵ [[یانەی وەرزشی ئەھلی|ئەهلی]]″''']] لە سەرەتایی وەرزی ٢٠٠٩، خەڵاتی پارەکان زیاد کران بۆ ١.٥ ملیۆن دۆلار بۆ پاڵەوان و ١ ملیۆن دۆلار بۆ دووەم بوون. لەوکاتەوەی گۆڕانکاری لە پاڵەوانێتیەکە کرا لە ١٩٩٧، یانەکانی [[باکووری ئەفریقا|باکوری ئەفریقا]] زاڵبوون بەسەر پاڵەوانێتیەکە و ڕیکۆردەکاندا بە تەواوی. ڕەجا کاسابلانکای [[مەغریب|مەغریبی]] دوو پاڵەوانێتی یەکەمی بردەوە لە سێ پاڵەوانێتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1997|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup97.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref>، بەڵام [[یانەی وەرزشی ئەھلی|ئەهلی]] بوو بە سەرکەوتوو ترین یانەی مێژووی پاڵەوانێتیەکە، کە ڕکابەریەکەی بردەوە لە ٢٠٠١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2001|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup01.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref>، ٢٠٠٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2005|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup05.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref>، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2006|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup06.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref>٢٠٠٦، ٢٠٠٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2008|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup08.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> و ٢٠١٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2012|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup2012.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> لە کاتێکدا ئەلزەمالكی میسڕی توانی ببێ بە پاڵەوان لە ٢٠٠٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2002|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup02.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> یانەکانی [[توونس|تونسی]] خۆیان بکەن بە پاڵەوانی نازناوەکە وەک ئیتۆیل دو ساهێل، کە لە ٢٠٠٧ کە بە پاڵەوان ڕاگەیەندرا لە دوای ئەوەی گەیشتبووە کۆتایی لە ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2007|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup07.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> ئێسپێرانس دی تونس توانی دووەم نازناوی کیشوەری بباتەوە لە ٢٠١١ لە دوای ئەوەی یاری کۆتایی دۆڕاندبوو لە ساڵەکانی ١٩٩٩، ٢٠٠٠، ٢٠١٠ و ٢٠١٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2011|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup2011.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> سەرباری زاڵبونی ڕونی یانەکانی ئەفریقای باکور، لە ٢٠٠٣ و ٢٠٠٤، یانەی نێجیری ئنیمبا دوو نازناوی پاڵەوانێتی بردەوە لە مێژووی خۆیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2003|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup03.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2004|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup04.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> میمۆساسی [[کۆتدیڤوار|کۆتدیڤواری]] و ئاکرا هێرتس لە [[گانا|غانا]] دوو پاڵەوانێتی تریان زیاد کرد بۆ ئەفریقای ڕەش. لە ٢٠١٠، مازێمبێ لە کۆماری کۆنگۆی دیموکرات بوو بە یەکەم یانە کە دوو جار لەسەر یەک ببێت بە پاڵەوان لە دوو کاتی جیاوازدا، کە یەکەم دوو بردنەوەی لە ١٩٦٧ و ١٩٦٨ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1967|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup67.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 1968|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup68.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> دواتر دوبارەی کردەوە لە ٢٠٠٩ و ٢٠١٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2009|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup09.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Club Competitions 2010|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/afcup2010.html#cc|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> لە ٢٠١٧، ژمارەی کۆمەڵەکان زیاد کران لە ٢ کۆمەڵەی ٤ یانەیەی بۆ ٤ کۆمەڵەی ١٦ یانە، کە وای کرد یەک قۆناغی دەرکردن زیاد ببێت. وەرزی ٢٠٢٠- ٢٠٢١ یاری کرا بە بێ ئامادەبوونی هاندەر بەهۆی پەتای [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆرۆنا (کۆڤید-١٩)]] لە ئەفریقا بە هەمان شێوازی پاڵەوانێتی و خولەکانی [[تۆپی پێ]] لە جیهاندا. لەگەڵ ئەوەشدا، [[یانەی وەرزشی ئەھلی|ئەهلی]] ڕوبەڕووی ڕکابەرە ناوخۆیەکەی بووەوە کە ئەلزەمالیك بوو لە یاریەکی کۆتایی تەواو خۆماڵیانە (بۆ یەکەمجار لە مێژووی پاڵەوانێتی کاف دوو یانەی هەمان وڵات ڕکابەری دەکەن لە هەر جۆرێکی یاری کۆتایی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Football|یەکەم=CAF-Confedération Africaine du|سەردێڕ=Zamalek v Al Ahly - Head to Head in CAF Champions League {{!}} Total CAF Champions League 2021/22|ناونیشان=https://www.cafonline.com/total-caf-champions-league/news/zamalek-v-al-ahly-head-to-head-in-caf-champions-league|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CAFOnline.com|زمان=en}}</ref>، [[یانەی وەرزشی ئەھلی|ئەهلی]] توانی بیباتەوە بۆ جاری نۆیەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Football|یەکەم=CAF-Confedération Africaine du|سەردێڕ=Ahly down Zamalek to win record extending ninth Champions League crown|ناونیشان=https://www.cafonline.com/news-center/news/ahly-down-zamalek-to-win-record-extending-ninth-champions-league-crown|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CAFOnline.com|زمان=en}}</ref> [[یانەی وەرزشی ئەھلی|ئەهلی]] بە سەرکەوتووی پارێزگاری لە نازناوەکە کرد و ڕیکۆردەکەی زیاد کرد بۆ ١٠ جار لە وەرزی دواتردا بە بردنەوە لە کایزەر شێفسی [[ئەفریقای باشوور|ئەفریقای باشور]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Football|یەکەم=CAF-Confedération Africaine du|سەردێڕ=Al Ahly secure ‘Al Ashra’ with victory over 10-man Chiefs {{!}} Total CAF Champions League 2021/22|ناونیشان=https://www.cafonline.com/total-caf-champions-league/2021/news/al-ahly-secure-al-ashra-with-victory-over-10-man-chiefs|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CAFOnline.com|زمان=en}}</ref> == پێکهاتە و پاڵاوتن == خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف کراوەیە بۆ هەموو براوەکانی خولە ناوخۆیەکانی پەیوەستن بە کۆنفیدراسیۆنی [[ئەفریقا|ئەفریقاوە]]، هەروەها خاوەنی نازناوەکە لە وەرزی پێشوتردا. لە وەرزی ٢٠٠٤ەوە، لەگەڵ یەکخستنی جامی کاف و جامی براوەکانی جامی کاف بۆ دروستکردنی جامی کۆنفیدراسیۆنی کاف، دووەمی خولە ناوخۆیەکانی تۆپی پێ لە ١٢ ئاست بەرزترین وڵاتەکان بەشدار دەبن لە پاڵەوانێتیەکە، کە وا دەکات پاڵەوانێتیەکە لە ٦٤ تیم پێکبێت. ١٢ وڵات ئاستەکانیان دیاری دەکرێن لەسەر بنەمای ئاستی یانەکانیان لە ٥ وەرزی پێشوتر لە پاڵەوانێتیەکە ( پێناسەی ڕونی ڕیزبەندی ٥-ساڵی کاف).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=The 8th MTN CAF Champions League 2004|ناونیشان=http://www.sportscheduler.co.sz/caf_champions_league_04.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٠٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050318090733/http://www.sportscheduler.co.sz/caf_champions_league_04.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف بە شێوەی سەرەکی وەک پاڵەوانێتیەکی یەکتر دورخستنەوەیە، کە لە سەرەتادا قۆناغەکانی پاڵاوتن هەیە، دواتر قۆناغی کۆمەڵەکان، دواتر قۆناغەکانی دەرکردنی دوو-یاری و ئەوکات یەک یاری کۆتایی. لە سەرەتای پاڵەوانێتیەکە، ٦٤ تیمەکەی سەرکەوتوون بەشدار دەبن لە دوو قۆناغی پاڵاوتن: قۆناغی سەرەتایی و قۆناغی یەکەم. لە دوای پاڵاوتنی قۆناغی یەکەم، تیمەکانی دەمێنن جیا دەکرێنەوە بۆ چوار گروپی ٤ تیم، کە هەر تیمێک لە یاری پێشوو دۆڕاوە دەگوازرێتەوە بۆ قۆناغی دووەمی جامی کۆنفیدراسیۆنی کاف بە هیوای ئەوەی سەر بکەوێت بۆ قۆناغی کۆمەڵەکان. براوە و دووەمی هەر گروپێک سەردەکەوێت بۆ قۆناغی یەکتر دەکردنی دوو یاری بە هیوای ئەوەی سەر بکەوێت بۆ یاری کۆتایی و هەلی ئەوەی هەبێت کە نازناوەکە بۆ وڵاتەکەی بەرز بکاتەوە. == سپۆنسەرەکانی پاڵەوانێتییەکە == لە [[تشرینی یەکەم|تشرینی یەکەمی]] ٢٠٠٤، ئێم تی ئێن (ئینگلیزی : MTN) پەیوەندی کرد بۆ گرێبەستێکی چوار ساڵی کە سپۆنسەری پاڵەوانێتیەکانی فیدراسیۆنی ئەفریقا بێت کە نرخەکەی ١٢.٥ ملیۆن دۆلار بوو، کە لەو کاتەدا گەورەترین گرێبەستی سپۆنسەر بوو لە مێژووی وەرزشی ئەفریقادا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Caf signs sponsorship deal|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/3763112.stm|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> لە ٢٠٠٨، کاف نرخی ١٠٠ ملیۆن یۆرۆی دانا بۆ پاکەیجی دوور مەودا و دەوڵەمەند بۆ پاڵەوانێتیەکانی کە وای کرد دەرگای کردەوە بە ڕوی سپۆنسەری نوێدا، کە دواتر کۆمپانیای بواری پەیوەندی و تەلەفوون ئۆرەینج گرێبەستێکی هەشت-ساڵی واژۆ کرد لە ساڵی دواتردا و لە مانگی [[تەممووز|تەموز]]، کە بەندەکانی گرێبەستەکە ئاشکرا نەکران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Orange signs deal to sponsor African soccer competitions|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/ozabs-soccer-africa-sponsor-20090728-idAFJOE56R0N320090728|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە ٢١ تەموزی ٢٠١٦، کۆمپانیای زلهێزی بواری نەوت و گازی فەڕەنسی '''تۆتاڵ ئێنەرجیز - Total Energies''' گرێبەستێکی سپۆنسەری هەشت ساڵی واژۆو کرد لەگەڵ کاف بۆ ئەوەی پشتگیری لە پاڵەوانێتیەکانی بکات، لەناویاندا پاڵەوانێتیە سەرەکیەکان وەك '''جامی نەتەوەکانی ئەفریقا'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=AfricaNews|سەردێڕ=Total to sponsor CAF competitions for the next eight years|ناونیشان=https://www.africanews.com/2016/07/21/total-to-sponsor-caf-competitions-for-the-next-eight-years/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Africanews|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190425200729/http://www.africanews.com/2016/07/21/total-to-sponsor-caf-competitions-for-the-next-eight-years//}}</ref>.لە ٢٠٢١، تۆتاڵ ناوی گۆڕا بۆ تۆتاڵ ئینێرجیس ، هەرچەندە وەک سپۆنسەری نازناوی پاڵەوانێتیەکان مایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Total is Transforming and Becoming TotalEnergies|ناونیشان=https://totalenergies.com/media/news/press-releases/total-transforming-and-becoming-totalenergies|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=TotalEnergies.com|زمان=en}}</ref> '''سپۆنسەرەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا''' '''سپۆنسەرەکانی ئێستا''' {| class="wikitable" !سپۆنسەری نازناوەکە !سپۆنسەرە فەرمیەکان !دروستکەری تۆپ |- | * تۆتاڵ ئینێرجیس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Total, Title Sponsor of the Africa Cup of Nations and Partner of African Football|ناونیشان=http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=z5SPEjKTyig8WgDEfOXGfg==|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210206144219/http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=z5SPEjKTyig8WgDEfOXGfg==|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> | * ئۆرەینج<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Orange signs new eight-year partnership with CAF|ناونیشان=http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=FTlYXZ1pzZ2c71L90kJHEw==|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200724164409/http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=FTlYXZ1pzZ2c71L90kJHEw==|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> * کیو نێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=QNET announces Sponsorship of Total CAF Champions League, Total CAF Confederation Cup, Total CAF Super Cup|ناونیشان=http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=gj3/f24rKUQ1ubk9Zg5ilg==|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180301041204/http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=gj3/f24rKUQ1ubk9Zg5ilg==|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> * ١ ئێکس بێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=1xbet Arabic|ناونیشان=https://1xbetarabic.com/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-AR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=1xBet - Official sponsor of the Confédération Africaine de Football (CAF) tournaments|ناونیشان=http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=QlQOHG4iRiF0Q+JYqmtB+w==|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525170651/http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=QlQOHG4iRiF0Q+JYqmtB+w==|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> * تیکتۆک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=TikTok signs one-year CAF sponsorship, Umbro inks technical deal|ناونیشان=https://www.sportbusiness.com/news/tiktok-signs-one-year-caf-sponsorship-umbro-inks-technical-deal/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=SportBusiness|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=TikTok unites African football fans through partnership with Confederation of African Football|ناونیشان=https://newsroom.tiktok.com/en-africa/tiktok-sponsors-caf|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Newsroom {{!}} TikTok|زمان=en-africa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TikTok signs one-year CAF sponsorship deal|ناونیشان=https://www.soccerex.com/insight/articles/2021/tiktok-signs-one-year-caf-sponsorship-deal|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.soccerex.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220109130538/https://www.soccerex.com/insight/articles/2021/tiktok-signs-one-year-caf-sponsorship-deal|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | * ئۆمبرۆ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Football|یەکەم=CAF-Confedération Africaine du|سەردێڕ=BUILDING AFRICAN FOOTBALL TOGETHER: UMBRO AND CAF ENTER INTO MULTI-YEAR PARTNERSHIP|ناونیشان=https://www.cafonline.com/total-africa-cup-of-nations/news/building-african-football-together-umbro-and-caf-enter-into-multi-year-partnersh|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CAFOnline.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Umbro pens down sponsorship deal with CAF|ناونیشان=https://sportsmintmedia.com/umbro-pens-down-sponsorship-deal-with-caf/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=SportsMint Media|زمان=en-US}}</ref> |} == خەڵاتەکانی پاڵەوانێتییەکە == === نازناو و مەدالیاکان === هەر ساڵێک، تیمی براوە جامی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقای پێشکەش دەکرێت، وەشانی ئێستا کە بووە بەو نازناوە لەو کاتەی پاڵەوانێتیەکە ناوی گۆڕی لە ١٩٩٧. چل مەدالیای زێڕ پێشکەشی براوەی پاڵەوانێتیەکە و ٤٠ مەدالیای زیو پێشکەشی دووەم کراون بۆ هەر وەرزێك. === ١٩٩٧-٢٠٠٨ === لە ١٩٩٧، کاف خەڵاتی خەڵاتی ماددی دانا بۆ هەشت بەشدار بوو لە قۆناغی کۆمەڵەکان بۆ یەکەم جار لە مێژووی پاڵەوانێتی یانەکانی تۆپی پێی ئەفریقا. ئەمەش هەتا ٢٠٠٨ی خایاند. {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" !ڕیزبەندی کۆتایی !خەڵات |- |- style="background:gold;" |پاڵەوان | align="right" |US$1,000,000 |- |- style="background:silver;" |دووەم | align="right" |US$750,000 |- |پێش کۆتایی | align="right" |US$427,500 |- |سێیەم لە قۆناغی کۆمەڵەکان | align="right" |US$261,250 |- |چوارەم لە قۆناغی کۆمەڵەکان | align="right" |US$190,000 |} === ٢٠٠٩ - ٢٠١٦ === لە نێوان ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٦، کاف خەڵاتەکەی زیاد کرد کە دەبەخشرێت بە ٨ یانەی سەرەوە بەم شێوەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=CAF Executive Committee decisions - CAN U-17 2009 - CAF|ناونیشان=http://www.cafonline.com/competition/can-u-17_2009/news/3403-caf-executive-committee-decisions.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091227100946/http://www.cafonline.com/competition/can-u-17_2009/news/3403-caf-executive-committee-decisions.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" !ڕیزبەندی کۆتایی !خەڵات |- |- style="background:gold;" |پاڵەوان | align="right" |US$'''1,500,000''' |- |- style="background:silver;" |دووەم | align="right" |US$1,000,000 |- |پێش کۆتایی | align="right" |US$700,000 |- |سێیەم لە قۆناغی کۆمەڵەکان | align="right" |US$500,000 |- |چوارەم لە قۆناغی کۆمەڵەکان | align="right" |US$400,000 |} === ٢٠١٧ - ٢٠٢١ === لە نێوان ٢٠١٧ بۆ ٢٠٢١، کاف خەڵاتەکانی زیاد کرد کە دەبەخشرا بە ١٦ یانەی سەرەوە بەم شێوەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=CAF Executive Committee decisions - CAN U-17 2009 - CAF|ناونیشان=http://www.cafonline.com/competition/can-u-17_2009/news/3403-caf-executive-committee-decisions.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091227100946/http://www.cafonline.com/competition/can-u-17_2009/news/3403-caf-executive-committee-decisions.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Prize money for CAF competitions effective 2017|ناونیشان=http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=dnVyYCeuQjEqqxoF5ojzeQ==|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161112123821/http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=dnVyYCeuQjEqqxoF5ojzeQ==|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Football|یەکەم=CAF-Confedération Africaine du|سەردێڕ=2020-21 TotalEnergies CAF CL Final – What you should know {{!}} Total CAF Champions League 2021/22|ناونیشان=https://www.cafonline.com/total-caf-champions-league/2021/news/2020-21-totalenergies-caf-cl-final-what-you-should-know|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CAFOnline.com|زمان=en}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" !ڕیزبەندی کۆتایی !خەڵات |- |- style="background:gold;" |پاڵەوان | align="right" |US$2,500,000 |- |- style="background:silver;" |دووەم | align="right" |US$1,250,000 |- |پێش کۆتایی | align="right" |US$875,000 |- |چارەکی کۆتایی | align="right" |US$650,000 |- |سێیەم لە کۆمەڵەکان | align="right" |US$550,000 |- |چوارەم لە کۆمەڵەکان | align="right" |US$550,000 |} == مافی پەخشی یاریەکانی پاڵەوانێتی == ئەمەی خوارەوە خاوەنی پەخشە ڕاستەوخۆکانی یاریەکانن لە ئێستادا: {| class="wikitable" !وڵات / هەرێم !کەناڵ |- |{{flag|ASEAN}} |beIN Sports |- |{{flag|Benin}} |ORTB |- |{{flag|Europe}} |Sportfive |- |{{flag|France}} |beIN Sports |- |{{flag|Burkina Faso}} |RTB |- |ئەمریکای لاتین |ESPN |- |{{flag|Ghana}} |{{ubl|GTV Sports+|Star Times}} |- |مینا |beIN Sports |- |{{flag|South Africa}} |{{ubl|Super Sport|SABC Sports}} |- |باڵکانسی باشور |Sport Klub |- |{{flag|United States}} |beIN Sports |- |Sub-Saharan Africa |{{ubl|Canal+|Super Sport|Star Times}} |- |ئەفریقای ڕۆژهەڵات |{{ubl|TVZ|ZBC}} |} == ڕیکۆرد و ئامارەکانی پاڵەوانێتییەکە == === ئاستەکان بە پێی نەتەوەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ئاستەکان بە پێی وڵاتەکان لە کۆتاییدا ! scope="col" |نەتەوە ! scope="col" |نازناو ! scope="col" |دووەم ! scope="col" |کۆی گشتی |- ! scope="row" |{{EGY}} | align="center" |'''17''' | align="center" |'''10''' | align="center" |'''27''' |- ! scope="row" |{{MAR}} | align="center" |7 | align="center" |3 | align="center" |10 |- ! scope="row" |{{TUN}} | align="center" |6 | align="center" |8 | align="center" |14 |- ! scope="row" |{{flagcountry|COD|name=کۆنگۆ}} | align="center" |6 | align="center" |6 | align="center" |12 |- ! scope="row" |{{ALG}} | align="center" |5 | align="center" |2 | align="center" |7 |- ! scope="row" |{{CMR}} | align="center" |5 | align="center" |1 | align="center" |6 |- ! scope="row" |{{GHA}} | align="center" |3 | align="center" |8 | align="center" |11 |- ! scope="row" |{{GUI}} | align="center" |3 | align="center" |2 | align="center" |5 |- ! scope="row" |{{NGA}} | align="center" |2 | align="center" |5 | align="center" |7 |- ! scope="row" |{{RSA}} | align="center" |2 | align="center" |3 | align="center" |5 |- ! scope="row" |{{CIV}} | align="center" |2 | align="center" |2 | align="center" |4 |- ! scope="row" |{{flagcountry|CGO|name=Congo}} | align="center" |1 | align="center" |0 | align="center" |1 |- ! scope="row" |{{MLI}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |2 |- ! scope="row" |{{UGA}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |2 |- ! scope="row" |{{SUD}} | align="center" |0 | align="center" |2 | align="center" |2 |- ! scope="row" |{{TOG}} | align="center" |0 | align="center" |1 | align="center" |1 |- ! scope="row" |{{ZAM}} | align="center" |0 | align="center" |1 | align="center" |1 |- ! scope="row" |{{ZIM}} | align="center" |0 | align="center" |1 | align="center" |1 |} === ئاستەکان بەپێی ناوچەکان === {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" !فیدراسیۆن (ناوچە) !یانەکان !نازناوەکان |- |UNAF (ئەفریقای باکور) |[[یانەی وەرزشی ئەھلی|'''ئەهلی''']]('''١٢'''), '''زەمالك'''(٥), '''ئەلتەڕەجی'''(٤) ، '''ئەلڕەجا('''٣) ، '''ئەلویداد('''٣) ، '''ویفاق ستیف'''(٢), '''کابیڵەی'''(٢), '''کڵەب ئەفڕیکن'''(١), '''ئەلساحڵ'''(١), '''ئەلڕیبات('''١), '''ئەلئیسماعیلیە'''(١), '''ئەلجەزائیر'''(١) | align="center" |'''٣٦''' |- |UNIFFAC (ئەفریقای ناوەڕاست) |'''تیبی مازیمبی'''('''٥''') , '''یاوەندی ئۆڕێکس'''(٣) ، '''بڕازاڤیڵ'''(١) ، '''یونیەن'''(١) ، '''دواڵا'''(١) ، '''ڤیتا کڵەب'''(١) | align="center" |'''١٢''' |- |WAFU (ئەفریقای ڕۆئاوا) |'''حەیفا'''('''٣'''), '''ئەسانتی کوکو'''(٢), '''ئەنیمبا'''(٢), '''ئەسیك میموزا'''(١), '''هاڕتس ئۆف ئۆك'''(١), '''ستاد ئەبیجان'''(١) | align="center" |'''١٠''' |- |COSAFA (ئەفریقای باشور) |'''ئۆڕڵاندۆ پایڕتس'''(١) '''مامیڵۆدی سەنداونز'''(١) | align="center" |'''٢''' |- |CECAFA (ئەفریقای ڕۆژهەڵات) | | align="center" |— |} === گۆڵکارانی خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا === {| class="wikitable" !ساڵ !یاریزان !یانە !ژمارەی گۆڵ |- | align="center" |'''١٩٩٧''' |{{flagicon|TOG}} '''کۆسی نوتسجود''' |{{flagicon|GHA}} '''ئۆباسی گۆڵدفیڵدس''' | align="center" |'''٧''' |- | align="center" |'''١٩٩٨''' |{{flagicon|ETH}} '''ئەیسگد تیسفای''' '''{{flagicon|MAR}} ڕەزا ئێرایی''' |{{flagicon|ETH}} '''ئیسپویاین کۆفی''' '''{{flagicon|MAR}} ئەلڕەجاء''' | align="center" |'''٦''' |- | align="center" |1999 |{{flagicon|EGY}} Hossam Hassan |[[یانەی وەرزشی ئەھلی|{{flagicon|EGY}} ئەهلی]] | align="center" |6 |- | align="center" |2000 |{{flagicon|GHA}} Emmanuel Osei Kuffour |{{flagicon|GHA}} Hearts of Oak | align="center" |10 |- | align="center" |2001 |{{flagicon|COD|1997}} Kapela Mbiyavanga |{{flagicon|ANG}} Petro Atlético | align="center" |9 |- | align="center" |2002 |{{flagicon|Egypt}} Ahmed Belal {{flagicon|CIV}} Antonin Koutouan {{flagicon|MAR}} Hicham Aboucherouane |{{flagicon|EGY}} [[یانەی وەرزشی ئەھلی|ئەهلی]] {{flagicon|CIV}} ASEC Mimosas {{flagicon|MAR}} Raja Casablanca | align="center" |7 |- | align="center" |2003 |{{flagicon|MLI}} Dramane Traoré |{{flagicon|EGY}} Ismaily | align="center" |8 |- | align="center" |2004 |{{flagicon|Mali}} Mamadou Diallo |{{flagicon|Algeria}} USM Alger | align="center" |10 |- | align="center" |2005 |{{flagicon|Egypt}} Mohamed Barakat {{flagicon|Ghana}} Joetex Frimpong |{{flagicon|EGY}} [[یانەی وەرزشی ئەھلی|ئەهلی]] {{flagicon|NGA}} Enyimba FC | align="center" |7 |- | align="center" |2006 |{{flagicon|EGY}} Mohamed Aboutrika |{{flagicon|EGY}} [[یانەی وەرزشی ئەھلی|ئەهلی]] | align="center" |8 |- | align="center" |2007 |{{flagicon|Congo DR}} Trésor Mputu |{{flagicon|Congo DR}} TP Mazembe | align="center" |9 |- | align="center" |2008 |{{flagicon|NGA}} Stephen Worgu |{{flagicon|NGA}} Enyimba FC | align="center" |13 |- | align="center" |2009 |{{flagicon|COD}} Dioko Kaluyituka |{{flagicon|COD}} TP Mazembe | align="center" |8 |- | align="center" |2010 |{{flagicon|NGA}} Michael Eneramo |{{flagicon|TUN}} Espérance de Tunis | align="center" |8 |- | align="center" |2011 |{{flagicon|ZIM}} Edward Sadomba |{{flagicon|SUD}} Al-Hilal | align="center" |14 |- | align="center" |2012 |{{flagicon|GHA}} Emmanuel Clottey |{{flagicon|GHA}} Berekum Chelsea | align="center" |12 |- | align="center" |2013 |{{flagicon|CMR}} Alexis Yougouda Kada |{{flagicon|CMR}} Coton Sport | align="center" |7 |- | align="center" |2014 |{{flagicon|ALG}} El Hedi Belameiri {{flagicon|TUN}} Haythem Jouini {{flagicon|COD}} Ndombe Mubele {{flagicon|TAN}} Mrisho Ngasa |{{flagicon|ALG}} ES Sétif {{flagicon|TUN}} Espérance de Tunis {{flagicon|COD}} AS Vita Club {{flagicon|TAN}} Young Africans | align="center" |6 |- | align="center" |2015 |{{flagicon|SDN}} Bakri Al-Madina {{flagicon|TAN}} Mbwana Samatta |{{flagicon|SDN}} Al-Merrikh {{flagicon|COD}} TP Mazembe | align="center" |7 |- | align="center" |2016 |{{flagicon|NGA}} Mfon Udoh |{{flagicon|NGA}} Enyimba | align="center" |9 |- | align="center" |2017 |{{flagicon|TUN}} Taha Yassine Khenissi {{flagicon|ETH}} Saladin Said |{{flagicon|TUN}} Espérance de Tunis {{flagicon|ETH}} Saint George | align="center" |7 |- | align="center" |2018 |{{flagicon|TUN}} Anice Badri |{{flagicon|TUN}} Espérance de Tunis | align="center" |8 |- | align="center" |2018–19 |{{flagicon|LBY}} Moataz Al-Mehdi |{{flagicon|LBY}} Al-Nasr | align="center" |7 |- | align="center" |2019–20 |{{flagicon|COD}} Jackson Muleka |{{flagicon|COD}} TP Mazembe | align="center" |7 |- | align="center" |2020–21 |{{flagicon|EGY}} Mohamed Sherif |{{flagicon|EGY}} [[یانەی وەرزشی ئەھلی|ئەهلی]] | align="center" |6 |- | align="center" |2021–22 |{{flagicon|BRA}} Tiago Azulão |{{flagicon|ANG}} Petro de Luanda | align="center" |6 |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{پۆلی کۆمنز|CAF Champions League}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 8p3f9fsj24elw65fp5vsrec4mgqtsaw 0 213473 1579894 1579696 2026-05-01T16:07:18Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Hussainiyas|Hussainiyas]] بۆ [[:Commons:Category:Husayniyyas|Husayniyyas]] 1579894 wikitext text/x-wiki {|class="wikitable" align="left" |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="#CCCCCC" | '''حوسێنییە''' |- | colspan="2" align="center" | [[پەڕگە:Muharram mourning, Hussainia TZ.jpg|250px]]{{ھن}}''حوسێنییە لە دارولسەلام، تەنزانیا'' |- | colspan="1" align="left" | '''[[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]''' | colspan="1" align="right" | {{lang|ar|حسینیة}} (''حوسینییە''){{ھن}}{{lang|ar|مأتم}} (''مەئتەم'') |- | colspan="1" align="left" | '''[[زمانی ھیندی|ھیندی]]''' | colspan="1" align="right" | {{lang|hi|इमामबाड़ा}} (''ئیمامبارا''){{ھن}} {{lang|hi|आशुरख़ाना}} (''ئاشوورخانە'') |- | colspan="1" align="left" | '''[[زمانی بەنگلا|بەنگالی]]''' | colspan="1" align="right" | {{lang|bn|ইমামবাড়া}} (''ئیمەمبەڕا'') |- | colspan="1" align="left" | '''[[زمانی فارسی|فارسی]]''' | colspan="1" align="right" | {{lang|fa|حسینیھ}} (''حوسەینییە'') |- | colspan="1" align="left" | '''[[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]''' | colspan="1" align="right" | {{lang|ur|{{Nastaliq|امام باڑھ}}}} (''ئیمامباڕا''){{ھن}}{{lang|ur|{{Nastaliq|امام بارگاھ}}}} (''ئیمامباڕگاە''){{ھن}}{{lang|ur|{{Nastaliq|عاشور خانھ}}}} (''عاشورخانە''){{ھن}}{{lang|ur|{{Nastaliq|حسینیھ}}}} (''حوسەینییە'') |} '''حوسێنییە''' یان '''حوسەینییە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: حسینیة)، کە بە عاشورخانە، ئیمامبارگا، یان ئیمامبارا ناسراوە، ھۆڵێکی کۆبوونەوەیە بۆ ڕێوڕەسمی یادکردنەوەی دوازدە موسڵمانی شیعە، بە تایبەتی ئەوانەی پەیوەندییان بە ماتەمینی موحەڕەمەوە ھەیە.<ref>https://books.google.iq/books?id=OZbyz_Hr-eIC&pg=PA318&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> حوسەینییە ھۆڵێکی فرە خەڵکە بۆ ماتەمینی موحەڕەم و ڕێوڕەسمەکانی تری یادکردنەوەی [[شیعە]]کان کە ناوەکەی لە حوسەینی کوڕی عەلی وەرگیراوە، نەوەی [[محەممەد]] (د. خ).<ref>https://books.google.iq/books?id=CR9U03LC3dEC&q=what+is+mean+Hussainiya&pg=PA123&redir_esc=y#v=snippet&q=what%20is%20mean%20Hussainiya&f=false</ref> == زاراوەسازی == حوسەینییە جیاوازە لە [[مزگەوت]]. ئەم ناوە لە [[حوسێن کوڕی عەلی]]ەوە ھاتووە کە سێیەمی دوازدە ئیمامە و نەوەی [[پێغەمبەر]]ی [[ئیسلام]] [[محەممەد]]ە. حوسەین لە [[شەڕی کەربەلا]]دا لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٦٨٠ی زایینی لە سەردەمی عوبەیدوڵای کوڕی زیاددا شەھید بوو. [[شیعە]]کان ھەموو ساڵێک لە ڕۆژی [[عاشوورا]] کە دەیەمین ڕۆژی [[موحەڕڕەم]]، یادی شەھیدبوونی دەکەنەوە.<ref>https://www.iranicaonline.org/articles/ḤOSAYNIYA</ref> ھەروەھا ڕێوڕەسمی دیکەش ھەن کە لە ماوەی ساڵدا لە حوسەینییەکان بەڕێوەدەچن، لەوانە یادەوەرییە ئایینییەکان کە پەیوەندییان بە [[عاشوورا]] نییە؛ و ڕەنگە مەرج نییە جومعە (نوێژی جەماعەتی ھەینی) ئەنجام بدرێت.<ref>https://www.mashreghnews.ir/news/174729/چرا-حسینیھ-و-تکیھ-جایگزین-مسجد-شد</ref> لە باشووری ئاسیاش دەتوانرێت بە حوسەینییە بە ئیمامبارا، ئیمامبارگا، یان ئاشورخانە ناوببرێت. لە [[ئەفغانستان]] و ئاسیای ناوەڕاستیش پێی دەوترێت تەکیەخانە. لە بەحرەین و ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی پێی دەوترێت مەعتەم (بە عەرەبی: مأتم). == مێژوو == لە سەردەمی حوکمڕانی [[سەفەوییەکان]] لە [[ئێران]]، کاتێک [[شیعە]]کان مەیلیان ھەبوو بۆ ئەنجامدانی ڕێوڕەسمی ئایینی و ماتەمینی، نەک تەنھا ڕێڕەوەکان یان شوێنە سەقفکراوەکان بۆ کۆمەڵگە ئایینییەکان بەکاردەھێنران، تەنانەت بۆ دروستکردنی حوسێنییەکان و ھەروەھا تەکیەکان بوونە شتێکی باو.<ref>statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Zoka, Yahya. History of Royal Citadel in Tehran and guide to Golestan Palace, (تاریخچە ساختمانھای ارگ سلطنتی تھران و ڕاھنمای کاخ گلستان), vol 1. p. 283.</ref> ھەر حوسێنییەک ھەندێک کۆشک (یان ژوور) و یاریگای ھەبوو، بە قەبارەی گەورە و بچووک. ھەروەھا لە زۆرێک لە کوچە و کۆڵانەکان، لە ڕۆژانی نزیک [[عاشوورا]]، خەڵکی ئایینی دیوار و سەقفەکانیان ڕەش دەکرد و ڕووناکیان دەکردەوە، لەلایەن گڵۆپە ڕەنگاوڕەنگەکانەوە… لە سەردەمی [[زەندییەکان]]ەوە، چەندین تەکیەی گەورەتر و فراوانتر دروستکرابوون تەنھا بۆ گرتنی پرسە، کە قۆناغێک بە بەرزی یەک مەتر لە زەوییەوە ھەبوو، بۆ پیشاندانی ھەستە جیاوازەکانی پرسە.<ref>statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki The Iranian social history, (تاریخ اجتماعی ایران) written in persian, V 5, P 340</ref> تێچووی حوسێنییە بە بەخشین و وەقفی خێرخوازی دابین دەکرێت.<ref>statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Ansari Qomi. Iran's endowments in Iraq, (موقوفات ایرانیان در عراق), vol 2. pp. 74–82.</ref><ref>https://journals.sbmu.ac.ir/en-jrrh/article/view/16794{{بەستەری مردوو|url=https://journals.sbmu.ac.ir/en-jrrh/article/view/16794 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> [[پەڕگە:Bara Imambara Lucknow.jpg|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|ئاسیفی ئیمامبارا لە شاری لاکنۆ، پایتەختی ویلایەتی ئۆتار پرادێشی [[ھیندستان]].]] == بەکارھێنان == حوسەینییە لە کاتی [[موحەڕڕەم]] و [[سەفەر]] و [[ڕەمەزان]]دا بۆ ماتەمینی بەکاردەھێنرا، ڕەودا خوانی، سینە زانی (شێوەیەکی نەریتی ڕێوڕەسمی ماتەمینی کە خەمەکەیان بە سنگ لێدان نیشان دەدات).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.persiaadvisor.travel/about-persia/tekyeh-hussainiya/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521113308/https://www.persiaadvisor.travel/about-persia/tekyeh-hussainiya/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا حوسەینییە شوێنێکە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی سەرنشینەکان و زیارەتکاران و خۆراکدانی ھەژاران.<ref>https://books.google.iq/books?id=iZiKtQEACAAJ&q=Exotic+Attractions+in+Persia,+1684-1688:+Travels+%26+Observations&redir_esc=y</ref> بەو پێیەی حوسەینییە وەک خاڵێکی سەرەکی بۆ کۆبوونەوەی شیعەکان کاردەکات، ھەروەھا ڕۆڵێکی زۆر بەرچاو دەگێڕێت لە چەسپاندنی ناسنامەی ئایینی بە تایبەتی بۆ دانیشتووانی شیعە لە ڕەوەند.<ref>https://www.ucpress.edu/book/9780520204041/making-muslim-space-in-north-america-and-europe</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ئیسلام|شیعە}} {{پۆلی کۆمنز|Husayniyyas}} [[پۆل:نژیاروانیی ئیسلامی]] [[پۆل:چاندی ئیسلامی]] [[پۆل:مزگەوتەکان]] [[پۆل:ئیسلام]] [[پۆل:شوێنە پیرۆزەکان لەئیسلامدا]] [[پۆل:شەڕی کەربەلا]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] 95lfkyh0e5k8enghngdz3g3u9iogoav 0 214273 1579813 1579717 2026-05-01T12:02:15Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579813 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} {{Infobox sportsperson|name=حەمەد کەناریڤەند|image=|caption=یاریزانی پێشووی تایکواندۆی ھەڵبژاردەی ئێران|nationality=[[إیران]]|birth_date=١٥ی نیسانی ١٩٨٧|birth_place=[[عیلام]]، [[Iran]]|education=[[chemical engineering]]|height=193 cm|weight=92 kg|country={{IRI}}|sport=[[Teakwondo]]|event=[[Teakwondo]](sport)|medaltemplates={{MedalCountry | {{IRI}} }} {{MedalSport | Men's [[Taekwondo]]}} {{MedalCompetition | [[World Cup]]}} {{MedalGold | 2008 Manchester | British Championships}} {{MedalBronze | 2007 Serbian | OpenChampionships}} {{MedalCompetition | [[Asian Championships]]}} {{MedalBronze | 2007 Iran | AsianClub Championships}} {{MedalBronze | 2008 Iran | International Fajr Championships}} {{MedalGold | 2010 India | Asian Championships}}}}'''حەمەد کەناریڤەند''' ({{بە فارسی|حامد کناریوند}}؛ ١٥ی نیسانی ١٩٨٧ لە [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]]) وەرزشوانێکی [[ئێران]]ییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=24 تير ماه تكليف 4 ملي پووش تكواندو معلوم مي شود|ناونیشان=https://snn.ir/fa/news/33162/24-تير-ماه-تكليف-4-ملي-پوش-تكواندو-معلوم-مي-شود|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=snn.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ایران|یەکەم=کمیته ملی المپیک جمهوری اسلامی|سەردێڕ=اردوی تیم ملی تکواندو از اوسط دی ماه آغاز می شود|ناونیشان=http://www.olympic.ir/fa/news/2411/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=کمیته ملی المپیک جمهوری اسلامی ایران|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211206054154/http://www.olympic.ir/fa/news/2411/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=بازگشت بی باک به اردوی تیم ملی / خداداد و ڕجلی دعوت شدند|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/993617/بازگشت-بی-باک-به-اردوی-تیم-ملی-خداداد-و-رجلی-دعوت-شدند|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مراسم قرعه کشی انجام شد / 53 تکواندوکار در ڕوز نخست به میدان می ڕوند - خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/635420/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF-53-%D8%AA%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.mehrnews.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سويسرا توقع عقدا مع مدرب كوردي فيلي لقيادة منتخبها للتايكوندو|ناونیشان=https://shafaq.com/ar/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%8A/%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D9%88%D9%82%D8%B9-%D8%B9%D9%82%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D8%B9-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%A8-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%AA%D8%A7%D9%8A%D9%83%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=shafaq.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آرشيو اخبار فدراسيون تكواندو جمهوري اسلامي ايران [www.Iritf.org.ir]|ناونیشان=http://www.iritf.org.ir/dold.asp?id=238|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.iritf.org.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200211174802/http://www.iritf.org.ir/dold.asp?id=238|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حامد کناریوند: اگر بستری مهیا شود تجربیاتم ڕا در اختیار نسل جوان قرار می دهم|ناونیشان=https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-72/1327175-%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%DB%8C%D8%A7-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=خبرگزاری برنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220517045438/https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-72/1327175-%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%DB%8C%D8%A7-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تکفاندو؛ طرح ابتکاری قهرمان ایلامی برای آموزش تكواندو به كودكان|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/33722/تکفاندو؛-طرح-ابتکاری-قهرمان-ایلامی-برای-آموزش-تكواندو-به-كودكان/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdpress.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|سەردێڕ=تیم تهران عنوان اول ڕقابت های تکواندو جوانان هلال احمر کشور ڕا کسب کرد|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/gilan-4673/تیم-تهران-عنوان-اول-رقابت-های-تکواندو-جوانان-هلال-احمر-کشور|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Professional Coach & Entrepreneur Hamed Konarivand Offers new Style of Taekwondo for Kids TaekFunDo|ناونیشان=https://www.snntv.com/story/46452125/professional-coach-entrepreneur-hamed-konarivand-offers-new-style-of-taekwondo-for-kids-taekfundo|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.snntv.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230701094848/https://www.snntv.com/story/46452125/professional-coach-entrepreneur-hamed-konarivand-offers-new-style-of-taekwondo-for-kids-taekfundo|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>مەدالیای زێڕینی لە پاڵەوانییەتی کراوەی [[تایکواندۆ]] لە ٢٠٠٧ لە [[ڕووسیا]] و مەدالیای ئاڵتوونیی لە جامی جیھانیی تایکواندۆ لە ٢٠٠٨ لە [[مەنچستر|مانچستەر]] بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TaekwondoData|ناونیشان=https://www.taekwondodata.com/hamed-konarivand.a10hn.html?lang=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=TaekwondoData|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=britishtaekwondo.org|ناونیشان=https://www.britishtaekwondo.org.uk/2008/11/spectacular-opening-days-action-in-the-1st-british-taekwondo-open-buoyed-by-etu-approval/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=در صورت صدور رواديد از سوي سفارت انگلستان "يوسف كرمي" با تيم تكواندو سيستان و بلوچستان به منچستر مي‌رود - ایسنا|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/8708-03967/%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%B5%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%D9%8A-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81-%D9%83%D8%B1%D9%85%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D9%8A%D9%85/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.isna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تيم تكواندو سيستان و بلوچستان قهرمان شد {{!}} خبرگزاری فارس|ناونیشان=https://www.farsnews.ir/news/8708131212/تيم-تكواندو-سيستان-و-بلوچستان-قهرمان-شد|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.farsnews.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Martial Arts Registration Online – 37th Dutch Open Taekwondo Championships 2010|ناونیشان=https://www.ma-regonline.com/tournaments/70/37th-Dutch-Open-Taekwondo-Championships--2010|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.ma-regonline.com}}</ref> ھەروەھا بە باشترین یاریزانی تۆپی پێ ناسرا. پلەی یەکەمی بردەوە لە جامی ئاسیا ٢٠١٠ لە [[ھیندستان]] و پلەی سێیەمی بردەوە لە جامی ئاسیای یانە لە ئێران لە ٢٠٠٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تورنمنت بین المللی هند؟ - ایرنا|ناونیشان=https://www.irna.ir/amp/9822910/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.irna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=تورنمنت بین المللی هند؟|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/9822910/تورنمنت-بین-المللی-هند|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ایرنا|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=جام فجر تکواندو/ ترکیب نمایندگان ایران مشخص شد|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/4262665/جام-فجر-تکواندو-ترکیب-نمایندگان-ایران-مشخص-شد|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ایرنا|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=شمارش معكوس آغاز مسابقات تكواندو جام فجر مصاف چهره‌هاي شاخص ايران و جهان براي جام بيست ويكم|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/8801-06248/شمارش-معكوس-آغاز-مسابقات-تكواندو-جام-فجر-مصاف-چهره-هاي-شاخص|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=مراسم قرعه کشی انجام شد / 53 تکواندوکار در ڕوز نخست به میدان می روند|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/635420/مراسم-قرعه-کشی-انجام-شد-53-تکواندوکار-در-روز-نخست-به-میدان|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://www.hamedkonarivand.com/}} * {{ئینستاگرام|hamed_konarivand}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ژیاننامە|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|Hamed konarivand}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:زیندووان]] 4vguz0ja3hsao0aw826jd98wswv2jpj 0 215369 1579816 1579691 2026-05-01T12:02:45Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579816 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''حوسێن جاوید''' (بە ئازەربایجانی: Hüseyn Cavid)، لەدایکبووە حوسێن عەبدوڵا ئۆغلو ڕەسیزادە (٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٨٨٢، [[ناخیچێڤان یوزد|نەخچیڤان]] – ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٤١، شێڤچێنکۆ، ناحیەی تەیشێتسکی)، [[شاعیر]] و شانۆنامەنووسێکی دیاری [[ئازەربایجان]]ی سەرەتای سەدەی بیستەم بووە. یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی بزووتنەوەی ڕۆمانتیزمی پێشکەوتنخواز لە ئەدەبی ھاوچەرخی ئازەربایجانیدا. لە کاتی [[پاککردنەوەی گەورە|پاکتاوکردنی ستالین]] لە [[یەکێتی سۆڤیەت]] دوورخرایەوە. == گرتن و دەربەدەری و مردن == حوسێن جاوید لە سەردەمی بەکۆمەڵکردن و پاکتاوکردنی ستالین لە [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەت لە ئازەربایجان|ئازەربایجانی سۆڤیەت]]دا نووسیویەتی. لە خراپترین سەردەمی تۆتالیتاریزمدا، ڕەتیکردەوە وەک پڕوپاگەندەکاری «دەستکەوتە سۆسیالیستییە شۆڕشگێڕەکان» خزمەت بکات. جاوید لە ساڵی ١٩٣٧ بە تۆمەتی ساختە دەستگیرکرا کە «ئەندامی دامەزرێنەری گرووپێکی دژە [[شۆڕش]] بوو کە پیلانی ڕووخاندنی دەسەڵاتی سۆڤیەت داڕشتبوو».<ref>[http://azer.com/aiweb/categories/magazine/71_folder/71_articles/71_javid.html "Oil Boom Period in Azerbaijan: Husein Javid,"] Azerbaijan International, Vol. 7:1 (Spring 1999), pp. 20-21.</ref> دەستگیرکردنی بەشێک بوو لە ھەڵمەتی پاکتاوکردنی سەرتاسەری دژی ڕۆشنبیران. حکوومەتی سۆڤیەت لە کۆتایییەکانی ١٩٣٠دا حوسێن جاویدی دوورخستەوە بۆ ڕۆژھەڵاتی دوور بۆ شاری [[مەغەدان]] لە سیبیریا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=h4N_dneMybQC&q=huseyn+javid&pg=PA44|سەردێڕ=Aesopian Literary Dimensions of Azerbaijani Literature of the Soviet Period, 1920-1990|دوایین=Tyrrell|یەکەم=Maliheh S.|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Lexington Books|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٠١٦٩-٨|زمان=en}}</ref> لە ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٤١ لە گوندی شێڤچێنکۆ ([[ناوچەی تایشێتسکی]]) کۆچی دوایی کردووە. حوسێن جاوید لە ساڵی ١٩٥٦ بە فەرمی بێتاوان دەرچوو، گەڕاندنەوەی تەنیا لە ١٠٠ ساڵەی لەدایکبوونی جاوید لە ساڵی ١٩٨٢ بوو، کاتێک پاشماوەکانی لە شێڤچەنکۆوە گواسترایەوە بۆ زێدی خۆی لە [[کۆماری خۆسەری نەخچیڤان|نەخچیڤان]] و لە گۆڕستانێکدا بە خاک سپێردرایەوە کە بۆ ڕێزلێنان لە جاوید دروست کرابوو.<ref>[http://azer.com/aiweb/categories/magazine/44_folder/44_articles/44_aliyevjavid.html "Aliyev Memorializes a Literary Giant,"] Azerbaijan International, Vol. 4:4 (Winter 1996), p. 37.</ref> مۆنۆمێنتی جاڤید لە ساڵی ٢٠١٣ لە پارکەکەی شا لە شاری پۆدگۆریکا دروست کراوە. == ئەندامانی بنەماڵە == موشکوناز جاوید (ھاوسەر) ساڵی ١٩٠٢ لە [[کۆماری خۆسەری نەخچیڤان|نەخچیوان]] لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٧٦ کۆچی دوایی کردووە، کوڕەکەی ناوی ئارتۆگرول جاویدە (١٩١٩) لە شاری باکو لەدایکبووە. لە زانکۆی پێداگۆژی ئازەربایجان خوێندوویەتی (١٩٤٠). لە ساڵی ١٩٤١–١٩٤٢ لە کۆنسێرڤاتۆریۆمی ئازەربایجان خوێندوویەتی. [[عوزەیر حاجیبێیۆڤ]] مامۆستای ئەو بوو. ئارتۆگرول یەکەم بەرھەمی خۆی – «٩ لاریاسیا» بۆ مامۆستاکەی تەرخان کرد. لە ساڵی ١٩٤٣ کۆچی دوایی کردووە، گۆڕی ئارتۆگرۆل لە تەنیشت دایک و باوکی لە نەخچیڤان دایە<ref name=":2">[http://anl.az/el/emb/hc_h&y.pdf Həyat və yaradıcılığı]{{بەستەری مردوو|url=http://anl.az/el/emb/hc_h%26y.pdf |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} (in Azerbaijani)</ref> == مۆزەخانەی یادەوەری حوسێن جاوید == [[پەڕگە:Huseyn_Javid_Mausoleum_at_Nakhchivan.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[گۆڕستانی حوسێن جاوید]]، [[نەخچیڤان (شار)|نەخچیڤان]]]] حیزبی شیوعی ئازەربایجان لە ساڵی ١٩٨١ بڕیاریدا بە دامەزراندنی مۆزەخانەی یادگاری حوسێن جاوید لە [[باکوو]] و نەخچیڤان بۆ «ساڵیادی ١٠٠ ساڵەی حوسێن جاوید». ئەم دەستپێکردنە لە ساڵی ١٩٩٥ بە فەرمانی [[حەیدەر عەلیێڤ]] بەدیھات. ڕووبەری مۆزەخانەی ماڵەوە لە باکوو ٢٤٥ م٢ یە. لە پێشانگای مۆزەخانەی ماڵەوەی حوسێن جاوید، زیاتر لە ٦٠٠ پێشانگا ھەیە کە بریتین لە کەلوپەلی کەسی خۆی و خێزانەکەی، بڵاوکراوە و بەرھەمەکانی، وێنە و ھتد.<ref name=":2"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.huseyncavid.az/az.php?go=tarix|سەردێڕ=Hüseyn Cavidin Ev Muzeyi|دوایین=Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası|وێبگە=www.huseyncavid.az|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref name=":3">Bunyadov, Teymur (2005). ''Naxçıvan ensiklopediyası: I cild'' (in Azerbaijani). Nakhchivan. {{ISBN|5-8066-1468-9}}.</ref> مۆزەخانەی ماڵەوەی حوسێن جاوید لە ساڵی ١٩٨٤ لە شەقامی ئەلیکسان کرایەوە کە جاوید لەوێ لەدایکبووە. نزیکەی ٦٠٠٠ پێشانگای تێدایە. مۆزەخانەکە جگە لە پاراستنی کەلوپەلی شەخسی و نووسراوەکانی حوسێن جاوید، لێکۆڵینەوە لە بەرھەمەکانی دەکات.<ref name=":3"/> گۆڕستانەکە لە ساڵی ١٩٩٦ دروست کراوە، بۆ یادی ١١٤ ساڵەی حوسێن جاوید. لەسەر گۆڕەکەی دروست کراوە. تەلارسازەکەی گۆڕستانەکە ڕێز لە تەلارساز ڕاسم عەلیێڤ دەگیرێت. حەیدەر عەلیێڤ بەشداری لە مەراسیمی کردنەوەی گۆڕستانەکەدا کرد.<ref name=":3"/> == گۆڕستانی حوسێن جاوید == گۆڕستانەکە لە ساڵی ١٩٩٦ دروست کراوە، بۆ یادی ١١٤ ساڵەی حوسێن جاوید. لەسەر گۆڕەکەی دروست کراوە. تەلارسازەکەی گۆڕستانەکە ڕێز لە تەلارساز ڕاسم عەلیێڤ دەگیرێت. حەیدەر عەلیێڤ بەشداری لە مەراسیمی کردنەوەی گۆڕستانەکەدا کرد.<ref name=":3"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Huseyn Javid}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئازەربایجان|وێژە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤١]] [[پۆل:بەھایەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:شاعیرانی پیاوی ئازەربایجانی]] [[پۆل:شاعیرانی ئازەربایجانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کەسانی خەڵکی نەخچیڤان]] btmv0n2dqmrx4tnh9w6kmnbg976bnyy 0 215443 1579823 1579669 2026-05-01T12:03:55Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579823 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جەمشید جەعفەرگولو ئۆغلو ناخچیڤانسکی '''(بە ئازەربایجانی: Cəmşid Cəfərqulu oğlu Naxçıvanski؛ ٢٣ی ئابی ١٨٩٥ – ٢٦ی ئابی ١٩٣٨)، ناسراو بە '''جەمشید خان ناخیچێڤانسکی'''، فەرماندەی سەربازیی [[ئیمپراتۆری ڕووسیا]] و [[ئازەربایجان]]ی و [[سۆڤیەت]] بووە. لە سوپای سۆڤیەتدا بۆ پلەی کۆمبریگ (ھاوتای عەمید جەنەڕاڵ) بەرزبووەوە. == سەرەتای ژیان == جەمشید ناخچیڤانسکی لە بنەماڵەی خانەنشینکراوی ئیمپراتۆری ڕووسیا [[ڕیتمایستەر]] [[جەعفەرگولو خان ناخچیڤانسکی]] لەدایکبووە کە برای یاریدەدەری گشتی [[حوسێن خان ناخچیڤانسکی]] بووە.<ref>{{in lang|ru}} Иванов Р. Н. Именем Союза Советских… Жизнь и гибель комбрига Нахичеванского. — М. : Герои Отечества, 2007, p. 23</ref> [[ناخچیڤانسکی]]یەکان لە ڕەگ و ڕیشەی ھۆزەکانی تورکی کانگەرلی ئۆغوزەوە ھاتبوون کە نەوەکانیان فەرمانڕەوایی [[خانەنشینی]] نەخچیڤانیان دەکرد. لە تەمەنی حەوت ساڵیدا دایکی فێری نووسینی بە [[زمانی ئازەری]] کردووە و دایکی دایکی فێری [[زمانی ڕووسی]] و [[فەرەنسی]] دەکات. لە ساڵی ١٩٠٤ لە فەیلەقی کادێتی [[تیفلیس]] وەرگیرا و لە ساڵی ١٩١١ دەرچووی زانکۆ بوو. == خزمەتگوزاری لە سوپادا == === سوپای ئیمپراتۆری ڕووسیا === لە ٣٠ی ئابی ١٩١٤ وەک جەنکەر لە قوتابخانەی سوارەی یەلیزاڤێتگراد دەستی بە خزمەت کرد. دوای تەواوکردنی خولی چوار مانگی چڕ لە پۆلی یەکەم، وەک پراپۆرشچیک دەستنیشانکرا و لە فەوجێکی سوارە یەدەگی ئازەربایجانی لە [[بەشی سوارە ڕەسەنەکانی قەوقاز|فیرقەی سوارە ڕەسەنەکانی قەفقاز]] کە لە خۆبەخشە موسڵمانەکانی قەفقاز و [[باشووری قەوقاز|ترانسقەفقاز]] پێکھاتبوو، دەستنیشانکرا. لە ١٤ی حوزەیرانی ١٩١٥ جەمشید خان گواسترایەوە بۆ فەوجەکە و لە ٢٢ی ئابدا بەرزکرایەوە بۆ پلەی کۆرنێت. لە ١٤ی شوباتی ١٩١٦ یەکەم خەڵاتی سەربازی خۆی بە پلەی چوارەمی فەرمانی سانت ئانا پێبەخشرا.<ref>{{in lang|ru}} Иванов Р. Н. Именем Союза Советских… Жизнь и гибель комбрига Нахичеванского. — М. : Герои Отечества, 2007, p. 122</ref> لە ٢٦ی ژانویەی ١٩١٧ جەمشید خان بە شمشێری سانت جۆرج ڕازێنرایەوە بەھۆی شکستپێھێنانی دوژمن و سەرکردایەتی ھێرشی سوارە، سەرەڕای ئەوەی دوو جار بریندار بوو.<ref>{{in lang|ru}} Иванов Р. Н. Именем Союза Советских… Жизнь и гибель комбрига Нахичеванского. — М. : Герои Отечества, 2007, p. 124</ref> لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩١٧دا، جەمشید خان خەڵاتی فەرمانی پیرۆز ستانیسلاوسی پلە دووی پێبەخشرا بەھۆی ئازایەتییەکەی لە بەرەی ڕۆمانیادا. لە ١٥ی نیساندا خەڵاتی فەرمانی سانت ئانا بە پلەی سێیەم و لە ٢٢ی ئابدا خەڵاتی خاچی سانت جۆرج بە پلەی چوارەمی پێبەخشرا.<ref>{{in lang|ru}} Russian State Military History Archive. Российский государственный военно-исторический архив, ф.3530, оп.1, д. 93, л. 54</ref> لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩١٧دا، ناخچیڤانسکی پلەی ستاپس-ڕیتمایستەر پێبەخشرا و فەوجەکەی کرا بە بەشێک لە [[سوپای قەوقاز (ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا، ١٩١٤-١٩١٧)|سوپای قەوقازی ڕووسیا]] و گواسترایەوە بۆ [[قەفقاز]]. لە کۆتایی ساڵی ١٩١٧ بە فەرمانی لیژنەی تایبەتی ترانسقەوقاز، پێکھێنانی فەیلەقی [[موسڵمانان]] (ئازەربایجان) لەژێر فەرماندەیی لیوا [[عەلی ئاغا شیخلینسکی]] دەستی پێکرد. === سوپای ئازەربایجان === [[پەڕگە:Cəmşid_Nахçıvаnskinin_еv_muzеyi.JPG|وێنۆک|ڕاست|مۆزەخانەی ماڵەوەی جەمشید ناخیچێڤانسکی لە [[ناخچیڤان]]]] تا کۆتایی مانگی ئایاری ١٩١٨ دامەزراندنی فەیلەقەکە تەواو بوو. دوای ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی [[کۆماری دیموکراتی ئازەربایجان]] لە ٢٦ی حوزەیرانی ١٩١٨، کۆڕپوسەکە بۆ فەیلەقی سوپای ئازەربایجان گواسترایەوە. لە تەممووزی ١٩١٨دا فەیلەقەکە ھەڵوەشایەوە و بەشێکی لەگەڵ فیرقەی تازە ھاتووی تورکی ٥ قەوقازی و ١٥ی چناھکالا و [[سوپای ئیسلامیی قەفقاز|سوپای]] تازە پێکھێنراوی ئیسلام بە سەرۆکایەتی [[نوری کیلیگیل|نورو پاشا]] تێکەڵ بوون. لە کاتی شەڕەکانی جەرگەی گۆیچای لە ٢٧ی حوزەیران - ١ی تەممووزی ١٩١٨، سوپای ئیسلام فەیلەقی یەکەمی قەوقازی [[سوپای سوور]]ی لەناوبرد. جەمشید خان بەشداری لە شەڕی باکو کرد دژی دیکتاتۆری سەنترۆکاسپی و [[دەشناک]]ەکانی ئەرمەن. [[باکوو]] لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩١٨ ئازاد کرا. لە سوپای ئازەربایجان جەمشید خان فەرماندەی کۆمپانیای ١ی فەوجێکی ١ی ئازەربایجان و یاریدەدەری فەرماندەی فەوج بوو. لە ٢٤ی ئازاری ١٩٢٠ وەزیری بەرگری کۆماری دیموکراتی ئازەربایجان سەمەد بەی مێھمەندەرۆڤ لیوا عەقید جەمشید خانی وەک فەرماندەی فەوجەکەی دووەمی سوارەی قەرەباخ دەستنیشان کرد.[٥] لەکاتێکدا لە قەرەباخ بەشداری لە ڕزگارکردنی [[شووشە]]دا کردووە.[٦] === سوپای سۆڤیەت === دوای دامەزراندنی دەسەڵاتی سۆڤیەت لە ئازەربایجان، فیرقەی قەرەباخ لەژێر فەرماندەیی سوپای سووردا گواسترایەوە. دوابەدوای سەرکوتکردنی [[ڕاپەڕینی گەنجە (١٩٢٠)|ڕاپەڕینی گەنجا]] لە ساڵی ١٩٢٠، بەلشەفییەکان زۆرێک لە ئەفسەرانی ئازەربایجانییان دەستگیر کرد لەنێویاندا ناخچیڤانسکی. لە زیندان لە دوورگەی نەرگین لە کەنداوی باکو ڕاگیرا بەڵام لە ماوەی دوو مانگدا ئازاد کرا بۆ ئەوەی لە ئیدارەی قوتابخانەی فەرماندە سوورەکان خزمەت بکات. پاشان لە ساڵی ١٩٢١ تا ١٩٣١ وەک فەرماندەی فیرقەی تفەنگی ئازەربایجان کاری کردووە.<ref name="azcongress1917">{{in lang|ru}} [http://azcongress.ru/article.php?1917 Газета «Азербайджанский Конгресс». Реквием комбригу Нахичеванскому] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310053117/http://azcongress.ru/article.php?1917 |date=١٠ی ئازاری ٢٠١٢ }}</ref> لە ٢٢ی شوباتی ١٩٣١ بانگکرا بۆ فەیلەقی سوپای سوور لە [[تفلیس]] و لەوێ دەستگیرکرا و تۆمەتبارکرا بە خیانەت و سیخوڕی دژە سۆڤیەت. لە ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٣١ سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا بەڵام سێرگۆ ئۆردزۆنیکیدزێ ڕێگری لە لەسێدارەدانی کرد بە بردنی پرسەکە بۆ مەکتەبی سیاسی کە [[جۆزێف ستالین]] فەرمانی ئازادکردنی ناخچیڤانسکی کرد بە مەرجێک کار نەکات و لە [[قەفقاز]] بژی.<ref>{{in lang|ru}} Иванов Р. Н. Именем Союза Советских… Жизнь и гибель комбрига Нахичеванского. — М. : Герои Отечества, 2007, p. 529</ref> ناخچیڤانسکی لە سوپادا چاککرایەوە و ڕەوانەی [[ئەکادیمیای سەربازی فرونزێ]] کرا بۆ خوێندنی زیاتر.<ref>{{in lang|ru}} [http://nvo.ng.ru/notes/2008-06-06/15_han.html Независимое военное обозрение. Красный хан. Удивительная история комбрига Нахичеванского]</ref> ساڵی ١٩٣٣ خوێندنی تەواو کرد و لەو ئەکادیمیایە مایەوە بۆ فێرکردنی تاکتیکی سەربازی. لە ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٥ بە فەرمانی کۆمیساری گەلی بەرگری [[کلیمێنت ڤۆرۆشیلۆڤ]] پلەی کۆمبریگی پێبەخشرا. == مردن == لە کاتی [[پاککردنەوەی گەورە]]دا، ناخچیڤانسکی لە ٢٠ی ئایاری ١٩٣٨ دەستگیرکرا و لە ٢٦ی ئابی ١٩٣٨ لە [[زیندانی لێفۆرتۆڤۆ]] بە تۆمەتی چالاکی دژە سۆڤیەت و سیخوڕی تۆمەتبار کرا. سزای لە سێدارەدان و دەستبەسەرداگرتنی سەرجەم موڵک و ماڵی کەسی بەسەردا سەپێندرا. ناخچیڤانسکی بە تەقەکردن لە سێدارە درا. تەرمی ناوبراو لە شوێنی تەقەکردنەکەی کۆمونارکا گواسترایەوە و بەخاک سپێردرا، کە شوێنێکی ناشتنی قوربانیانی سەرکوتکردنی NKVD بوو، کە ٢٦ کم لە دەرەوەی [[مۆسکۆ]] دوورە.<ref name="azcongress1917"/> لە ٢٢ی کانوونی یەکەممی ١٩٥٦ [[چاکسازی (سۆڤیەت)|چاککرایەوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://lists.memo.ru/d24/f159.htm#n122|سەردێڕ= Общество Мемориал. Список жертв политических репрессий. Нахичеванский Джамшид Джафарович.|trans-title= Memorial Society. The list of victims of political repressions. Nakhchivanski Jamshid Jafarovich|ڕێکەوتی سەردان= ٢١ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100724021324/http://lists.memo.ru/d24/f159.htm#n122|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە [[ئازەربایجان]] یادی ١١٢ ساڵەی جەمشید ناخچیڤانسکی بەڕێوەچوو<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.novosti.az/obsh/20070807/41872271.html |سەردێڕ=В Азербайджане будет отмечена 112-я годовщина со дня рождения комбрига Джамшида Нахичеванского |trans-title=112th anniversary of Combrig Jamshid Nakhchivanski will be celebrated in Azerbaijan |بڵاوکەرەوە=Novosti Azerbaijana |نووسەر=Salim Balayev |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110706131030/http://www.novosti.az/obsh/20070807/41872271.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> شەقامەکانی باکو و ناخچیڤان و ھەروەھا [[جەمشید ناخچیڤانسکی لیسیۆمی سەربازی|لیسیۆمی سەربازی جەمشید]] ناخچیڤانسکی بە ناوی جەمشید خان ناخچیڤانسکی ناونران. ھەروەھا مۆزەخانەیەکی خانوو لە نەخچیڤان لەلایەن حکوومەتی ئازەربایجانەوە کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان= http://shexsiyyetler.nakhchivan.az/nax_cemsid.html | سەردێڕ= Jamshid Nakhchivanski | ڕێکەوتی سەردان= ١٩ی تەممووزی ٢٠١٠ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101216021201/http://shexsiyyetler.nakhchivan.az/nax_cemsid.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئازەربایجان}} {{پۆلی کۆمنز|Jamshid Nakhchivanski}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:کەسانی خەڵکی نەخچیڤان|جەمشید ناخچیڤانسکی]] [[پۆل:گەلی ئازەربایجانی سۆڤیەت]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٨]] 236299jz6sslt846wi706ldcblif64e 0 216212 1579926 1579665 2026-05-01T17:05:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وێژە|وێژە]]، [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] و [[دەروازە:شانۆ|شانۆ]] 1579926 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Jalil_Mammadguluzadeh,_c._1920.jpg|وێنۆک|جەلیل مەمەدگولوزادە]] '''جەلیل حوسەینگولو ئۆغلو مامدگولوزادە''' (بە ئازەربایجانی: Cəlil Məmmədquluzadə; ٢٢ی شوباتی ١٨٦٩ – ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٣٢)، تەنزنووس و نووسەرێکی [[ئازەربایجان]]ی بووە. دامەزرێنەری گۆڤاری مۆلا نەسرەدین بوو کە گۆڤارێکی تەنزئامێزە کە کاریگەری زۆری لەسەر ئەم ژانرە دەبێت لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]]. مامۆستا مەمەدگولوزادە بە یەکێک لە یەکەم چالاکانی مافی ژنان لە ئازەربایجان و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دادەنرێت و ڕۆڵی گەورەی ھەبووە لە دامەزراندنی یەکەمین گۆڤاری ژنان لە ئازەربایجان. == سەرەتای ژیان == مەمەدگولوزادە لە خاکی ئیکسکلەی [[نەخچیڤان]]ی مۆدێرن لە [[ئازەربایجان]] لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nakhchivan.preslib.az/en_b2.html|سەردێڕ=Nakhchivan Autonomous Republic|وێبگە=Nakhchivan.preslib.az|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> یەکەمجار چووە قوتابخانەی کەنیسە و چووە قوتابخانەی شاری نەخچیڤان و لە تەمەنی سێزدە ساڵیدا فێری زمانی ڕووسی بووە.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.visions.az/en/news/353/dd0a0477/|سەردێڕ=Visions of Azerbaijan Magazine ::: Jalil Mammadguluzadeh and Molla Nasreddin&nbsp;– Political satire comes East -|وێبگە=Visions of Azerbaijan Magazine}}</ref> مەمەدگولوزادە خۆی بە [[ئێران]]ی دەزانی، و شانازی بەو ڕاستییەوە دەکرد کە باوباپیرانی خەڵکی ئێران بوون.<ref>{{harvnb|Javadi|Burrill|1988|pages=251–55}}. "Jalil Moḥammad-qolizāded (Mämmädguluzade) was proud of the fact that his forefathers were from Iran, and he considered himself an Iranian (Sardariniā, p. 109)"</ref> لە ساڵی ١٨٨٢ دەچێتە ناو مەدرەسەی پێداگۆژی گۆری لە شاری گۆری [[گورجستان|جۆرجیا]] و لێرەدایە جیھانبینی خۆی پەرەپێداوە.<ref name="auto"/> لە ساڵی ١٨٨٧دا لە مەدرەسەی پێداگۆژیی گۆری دەرچووە و بۆ ماوەی دە ساڵی داھاتوو لە قوتابخانە گوندنشینەکانی باشنۆڕەشێن (شارور)، ئولوخانلی، نەھرام و شارۆچکە و گوندەکانی دیکەی پارێزگای ئێریوان بەشداری وانەوتنەوە دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.azerigallery.com/literatura/dzhalil-mamedkulizade.html|سەردێڕ=Джалил Мамедкулизаде &#124; Литература &#124; Галереи|وێبگە=Azerigallery.com|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=ru|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130820205658/http://www.azerigallery.com/literatura/dzhalil-mamedkulizade.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەمەدگولوزادە چالاکێکی بەھێزی یەکگرتنی زمان بوو.<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goodreads.com/author/show/5832285.C_lil_M_mm_dquluzad_|سەردێڕ=Cəlil Məmmədquluzadə|وێبگە=www.goodreads.com}}</ref> ئەو زۆرێک لە ھاوچەرخەکانی خۆی شەرمەزار کرد بۆ ئەوەی کە بە گەندەڵی دەزانی زمانی ئازەری بە گۆڕینی وشەسازیی ڕاستەقینەی بە وشەی قەرزداری تازە ناسێنراوی ڕووسی و فارسی و تورکی عوسمانی کە زۆرجار نامۆ و سەرلێشێواوی زۆرێک لە خوێنەران دەکات. دواتر بە قووڵی بەشداری پرۆسەی ڕۆمانیکردنی ئەلفوبێی ئازەری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2015/may/439967.htm|سەردێڕ=Cəlil Məmmədquluzadə və ana dili|وێبگە=Anl.az|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=az}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2015/may/439967.htm |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == ڕوانگەی ئایینی == بۆچوونە [[ئایین]]ییەکانی مامۆستا مەمەدگولوزادە مشتومڕیان لەسەرە و لەکاتێکدا ھەندێک دەڵێن کە ئەو بێدین بووە لەکاتێکدا ھەندێکی دیکە بە مۆدێرنیست و خواستی دیموکراسی [[ئیسلام]]ی سەیری دەکەن. بەڵام ڕەخنەی ڕوانگەی ئەو لە ئۆرتۆدۆکسی ئایینی و کۆنەپەرستی ئایینی وای لێکرد زۆر دوژمنی کۆمەڵگەی کۆنەپەرستی ئایینی بێت. فەیلەسوفی ئازەربایجانی ئاگالار مەمەدۆڤ ئیدیعای کرد کە جەلیل مەمەدگولوزادە بێدین بووە، بەڵام ھیچ بەڵگەیەکی یەکلاکەرەوە نییە کە پشتگیری لەو ئیدیعایە بکات کە مەمەدگولوزادە یان بێدین بووە، یان لیبڕاڵێکی ئایینی بووە یان میانڕەو.<ref name="auto1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئازەربایجان|وێژە|زانستی سیاسەت|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Jalil Mammadguluzadeh}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٢]] [[پۆل:خەڵکی خۆی]] [[پۆل:نووسەرانی زمانی ئازەربایجانی]] [[پۆل:کەسانی خەڵکی نەخچیڤان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٦]] lpjffsooywhc2714s5mwgbi930iyy7h 0 217023 1579879 1559894 2026-05-01T15:16:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579879 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = زەڕنە | ناوی_فەرمی = زرنە - Zarneh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارەدێ]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 33.9297 |N| 46.1824 |E}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی زەڕنە''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.9297 |N| 46.1824 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی زەڕنە|زەڕنە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٩٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[ڕاژۆر]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢،٩٦٦کەس<ref> https://www.amar.org.ir/english</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کەڵھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''زەڕنە''' شارەدێیەکە لە [[ناوچەی زەڕنە]] لە [[شارستانی ئەیوان]] لە [[پارێزگای ئیلام]]، لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]]. ناوەندی [[ناوچەی زەڕنە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زبان و گویش مردم ایلام|ناونیشان=https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-70/468835-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=خبرگزاری برنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803121117/https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-70/468835-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == دوو بۆچوون ھەیە سەبارەت بە ناوی زەڕنە: * یەکێکیان ئەوەیە، چونکە ئەو زەویانەی کە لەم ناوچەیەدا ھەبوون کوالیتی و بەپیتێکی تایبەتیان ھەبوو، بەراوردیان کردووە لەگەڵ (زێڕ). * بۆچوونی دووەم لەسەر ئەو ڕاستییە دامەزراوە کە لە ڕابردوودا ئەو کەسانەی لەم ناوچەیەدا دەژیان، ژنێک فەرمانڕەوایییان دەکرد کە ناوی (زەڕینە) بوو، ھەر بۆیەش ئەو ناوچەیە بە ناوی ئەوەوە ناونراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == زەڕنە لە سەفەرنامەکاندا == ڕۆژھەڵاتناسی بەریتانی سێر ھێنری ڕاولینسۆن کە لە ساڵی ١٨٣٦دا سەفەری کردووە بۆ ئێران و پێی لەو ناوچانە دانا، لە لێکۆڵینەوەکانیدا لە کتێبی (Passage from Zahab to Khuzestan) کە باس لەوە دەکات کە؛ <blockquote>"لە زەڕنە کەلاوەکانی شارێکی گەورە دیارە". لەوێ گردێک ھەیە کە پێموایە شوێنی قەڵایەک بووە، قەبارەکەی بچووکترە لەوەی لە گیلان. بناغەی بیناکان کە ڕووبەرەکەیان نزیکەی ٨ کیلۆمەتر دەگرێتەوە، ئێستا نزیکە لەگەڵ زەوی یەکسان بن. سێ چوار بینای جیاواز، کە لەوانی تر وەک خۆیان نەشکاوترن، لە دەوری گردەکە دەبینرێن، کە چەندین کۆریدۆری تەسک و قوبەیان تێدایە و پێدەچێت لە سەردەمی پاشا ساسانییەکاندا شوێنی نیشتەجێبوون بوون. لەڕووی شێوازی تەلارسازییەوە ئەم بینایانە ھەمان وێرانەکانی (بان زەردە)ی [[قەسری شیرین]]ن و گومانم لەوەدا نییە کە ھی ھەمان سەردەمن. بەھەر حاڵ گردەکە و ھەموو بیناکان زۆر کۆنن. لە یەکێکیاندا بڕێکی زۆر خشت لە سەردەمی کایانیان دۆزراوەتەوە و دەرکەوتنی ئەوانی دیکەش دەریدەخات کە دەبێ لە ڕابردووی دووردا دروستکرابن.</blockquote> ھەروەھا ڕاولینسۆن دەڵێت: <blockquote> وا دیارە دەشتی ئاریوخ کۆنترین ناوی ئەم ناوچەیە بێت و ھەر لەوێشەوە ئیلامییەکان بە یارمەتی پاشای ئاشوور پەلەیان کرد بۆ نەینەوا. من پێم وایە پایتەختەکەی زەڕنەیە کە من وەسفی کەلاوەکانیم کردووە، لەبەرئەوەی بۆم دەرکەوتووە پێش سەدەی ١٣ی زایینی بە ئاریۆحان پایتەختی دەوڵەتی ماە سەبدان ناسرابوو. ھەروەھا پێم وایە ئەو شوێنەی (حەرە) پەیوەست بە سەردەمی دیلبوونەوە (لە جولەکەکان) ھەیە، پێویستە لەم دەوروبەرییەدا بە دوایدا بگەڕێین و دیسانەوە بێ گومان ئەمە ھەمان شوێنە کە بنیامین تودەلە بە ئاریان ناوی دەبات و ئەوەش دەڵێت نزیکەی ٢٠ ھەزار خێزانی جولەکە لەوێ نیشتەجێ بوون".</blockquote> == شوێنەوار == * گۆڕستانی ھلۆچ: یەکێک لە شوێنەوارە دێرینەکانی [[شارستانی ئەیوان]] گۆڕستانی ھلووچ کە دەکەوێتە شارەدێی زەڕنە. ئەم گۆڕستانە ئێستا بەشێکە لە شارەدێی. زەڕنە و زۆرینەی گۆڕاوە بۆ خانووی نیشتەجێبوون. ئەم گۆڕستانە ھی ئەو [[جوو]]انە بوو کە لە زەڕنە دەژیان. ھلۆچ یان ھێلوچ یەکێک بوو لە فەرماندە و سەرکردە گەورەکانی ئەم خەڵکە، کە دواتر ناوی ئەم گۆڕستانەیان بە ناوی خۆیەوە ناونا.<ref>http://www.tabnakilam.ir/fa/news/201165/آثارباستانی-شھرتاریخی-زرنھ-تصاویر{{بەستەری مردوو|url=http://www.tabnakilam.ir/fa/news/201165/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DA%BE%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%B2%D8%B1%D9%86%DA%BE-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارەدێیە (٢،٩٦٦)کەس و (٧٨٥)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[شارەدێ]]کە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی باشووری|کەڵھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{پارێزگای ئیلام}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:ئیلام|*]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئیلام]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] kr7g63xh8u4nlap9maxvny0x9klke39 0 217190 1580060 1481676 2026-05-02T00:15:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580060 wikitext text/x-wiki '''سەدەی بیستەمە'''، شێعرێکی کوردیی سۆرانییە کە لەلایەن شاعیری [[کورد]]، [[فایەق بێکەس]] نوسراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەدەی بیستەمە|ناونیشان=http://books.vejin.net/ck/text/28948|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=ڤەژینبوکس|زمان=ku}}</ref>، وەک سروودێکی شۆڕشگێڕانە لەلایەن [[ناسر ڕەزازی]]یەوە کراوە و بە سروود و گوتراوەتەوە<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Naser Sedey Bisteme.MP3 سەدەی بیستەمە، ناسر ڕەزازی|ناونیشان=https://soundcloud.com/naser-razzazi/naser-sedey-bistememp3|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref>{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}}. [[حامید خاکی]] دەربارەی شێعرەکە دەڵێ: "ئەو شێعرە لە ھەر کات و زەمانێکدا بۆ خوێندنەوە نۆیە و ئامۆژگاریمان دەکات بۆ خۆ دیتنەوە"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شیعری سەدەی بیستەمە، فایەق بێکەس|ناونیشان=https://allekok.ir/poet:78/book:1/poem:24|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=allekok.ir}}{{بەستەری مردوو|url=https://allekok.ir/poet:78/book:1/poem:24 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>. ==شێعرەکە== سەدەی بیستەمە، کوردە غیرەتێ لە خەو ڕاپەڕە، ھەوڵێ ھیممەتێ، بەسیە نەزانی، عیلم و سەنعەتێ سووکی ھەتا کەی؟ ناوێ، حورمەتێ ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ، نەما ئەو ڕۆژەی تۆ بەئاسانی بتوانی بژی بەشادمانی تۆ کە قەومێکی بێ پشتیوانی گەر تێ نەکۆشی زۆر پەرێشانی ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ، ڕۆژی کارەبا و ڕادیۆ و بوخارە ھەر قووەت و فەن ئەمڕۆ بەکارە گەلی دواکەوتوو بەشی جەخارە قوڕ بەسەر ئەوەی پەست و ھەژارە ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ، لە ڕووی زەمینا نییە وەکو تۆ قەومێکی دوو دڵ، وێڵ و ڕەنجەڕۆ کەڵکی چی ئەگرێ گریان و ڕۆڕۆ درەنگە ھەستە بوو بە نیوەڕۆ ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ، سەیری عالەم کە بۆ بەرزی ژیان خۆی ھەڵکردووە ھاتۆتە مەیدان لە ڕێی نیشتمان ئەبێتە قوربان بۆ سەرکەوتن و بۆ ناو و نیشان ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ، سبەینێ کە جەنگ دامرکایەوە ئاگری ھەرا و شەڕ کوژایەوە ھەر کەس حەقی خۆی پێ درایەوە تۆ بە چ ڕوویەک دێیتە کایەوە؟ ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ، پێم بڵێ کوانێ وەتەن پەروەرت؟ کوا لاوی دانا، و کوا مونەووەرت؟ کوانێ دڵسۆز، و کوانێ ڕەھبەرت؟ ناوی خۆت نەبەی ئەی خاک بەسەرت، ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ، دەرمانی دەردی ئێمە خوێندنە ڕەوشتی پاک و خزمەت کردنە تۆوی ناکۆکی زوو لابردنە ئەگینا بەشمان شەق و مردنە ھۆش و بیرت بێ.. پیاوی ژیرت بێ.. لە جێی سەربەستی بۆچ زنجیرت بێ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=٢٤. سەدەی بیستەمە {{!}} کوردینۆ|ناونیشان=https://kurdino.com/%d9%a2%d9%a4-%d8%b3%db%95%d8%af%db%95%db%8c-%d8%a8%db%8c%d8%b3%d8%aa%db%95%d9%85%db%95/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdino.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220911170602/https://kurdino.com/%D9%A2%D9%A4-%D8%B3%DB%95%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%95/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>. ==سروود(ناسر ڕەزازی)== سەدەی بیستمە کوردە غیرەتێ لە خەو ڕاپەڕە ھەوڵێ ھیممەتێ بەسیە نەزانی عیلم و سەنعەتێ سووکی ھەتاکەی تاوێ حورمەتێ ھۆش و بیرت بێ پیاوی ژیرت بێ لە جێی سەربەستی بۆچ زەنجیرت بێ نەما ئەوڕۆژوی تۆ بە ئاسانی بتوانی بژی بە شادمانی تۆ کە قەومێکی بێ پشتیوانی گەر تێ نەکۆشی زۆر پەرێشانی ھۆش و بیرت بێ پیاوی ژیرت بێ لە جێی سەربەستی بۆچ زەنجیرت بێ سەیری عالەم بکە بۆ بەرزی ژیان خۆی ھەڵکردوە ھاتوەتە مەیدان لەڕێی نیشتمان ئەبێتە قوربان بۆ سەرکەوتن و بۆ ناو و نیشان ھۆش و بیرت بێ پیاوی ژیرت بێ لە جێی سەربەستی بۆچ زەنجیرت بێ دەرمانی دەردی ئێمە خوێندنە ڕەوشتی پاک و خزمەت کردنە کۆی ناکۆکی زو لابردنە ئەگەرنە بەشمان شەق و مردنە ھۆش و بیرت بێ پیاوی ژیرت بێ لە جێی سەربەستی بۆچ زەنجیرت بێ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=3995 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220911170606/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=3995 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سروودە نیشتمانییەکان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:سروودە کوردییەکان]] scugb1mklak8fsmnavqrymidml75ooq 0 218214 1580020 1488118 2026-05-01T23:12:41Z Hivja 64112 /* */ 1580020 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military person |honorific_prefix = [[سەردار]] | name = ئەحمەد وەحیدی | image = Ahmad Vahidi 1401 (cropped).jpeg | caption = وەحیدی لە ساڵی ٢٠٢٢ | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] | serviceyears = ١٩٨٠–٢٠٢١ | rank = [[سەرتیپ]] | unit = | commands = [[ھێزی قودس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Behind the Headlines: Iran's terrorist defense minister|ناونیشان=https://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/Behind+the+Headlines/Iran_terrorist_defense_minister_23-Aug-2009.htm|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Israeli Ministry of Foreign Affairs}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] | awards = | module = {{Infobox officeholder|embed=yes | birth_name = ئەحمەد شاھچراغی | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|١٩٥٨|٦|٢٧}} | birth_place = [[شیراز]]، [[ئێران]] | nationality = ئێرانی | order = [[وەزارەتی ناوخۆ (ئێران)|وەزیری ناوخۆ]] | term_start = ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ | term_end = ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ | president = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{-}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی) | predecessor = [[عەبدولڕەزا ڕەحمانی فەزڵی]] | successor = [[ئەسکەندەر موئمینی]] | office1 = ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | term_start1 = ١٤ی ئازاری ٢٠١٢ | term_end1 = | appointer1 = [[عەلی خامنەیی]] | 1blankname1 = سەرۆک | ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوەحیدی کرمانی]] (Acting){{ھن}}[[مەحموود ھاشمی شاھروودی]]{{ھن}}[[سادق لاریجانی]] | order3 = [[وەزیری بەرگری (ئێران)|وەزیری بەرگری]] | term_start3 = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ | term_end3 = ١٥ی ئابی ٢٠١٣ | president3 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] | predecessor3 = [[مستەفا محەممەدنەجار]] | successor3 = [[حوسێن دێھقان]] | alma_mater = }} }} '''ئەحمەد وەحیدی''' ({{بە فارسی|احمد وحیدی}}، لەدایکبووی ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٥٨) فەرماندەی باڵای سەربازی و سیاسەتوانێکی ئێرانییە کە لە ئێستادا وەک فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کار دەکات. ئەو لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ ھەتا ٢١ی ئابی ٢٠٢٤، بۆ ماوەی سێ ساڵان [[وەزارەتی ناوخۆ (ئێران)|وەزیری ناوخۆی ئێران]] بووە. وەحیدی ھەروەھا لە ئێستادا ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]]ە.<ref name=times>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran defense minister a terror suspect |ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2009/aug/21/iranian-defense-minister-terrorist/print/|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٠٩|ئیش=The Washington Times}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Ahmad Vahidi}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|زانستی سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:خەڵکی شیراز]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] 5aguhh7vi052la1qe1p6eclfez1yg8e 0 218367 1579972 1569951 2026-05-01T20:04:44Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[سەید موجتەبا خامنەیی]] گواستەوە بۆ [[موجتەبا خامنەیی]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1569951 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[سەید]] | name = موجتەبا خامنەیی | native_name = مجتبی خامنەای | native_name_lang = | image = Mojtaba Khamenei 2019.jpg | image_size = | caption = | order1 = | office2 = فەرماندەی [[بەسیج]] | term_start2 = ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ | term_end2 = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | predecessor2 = [[محەممەدڕەزا نەقدی]] | successor2 = محەممەدڕەزا نەقدی | office1 = سێیەمین ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | term_start1 = ۸ی ئازاری ۲۰۲٦ | president1 = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor1 = [[سەید عەلی خامنەیی]] | birth_name = موجتەبا حوسێنی خامنەیی | birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٦٩|٩|٨}} | birth_place = [[مەشھەد]]، [[ئێران]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | known_for = | education = [[ناوچەی زانستیی قوم|ناوچەی زانستیی ئیسلامیی قوم]] | employer = | occupation = | title = | salary = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | spouse = {{marriage|زەھرا حەدادعادڵ|٢٠٠٤}} | children = ٣ | parents = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] (باوک) | [[خوجەستە باقرزادە]] (دایک)}} | relatives = | allegiance = ئێران | branch = [[بەسیج]] | serviceyears = ١٩٨٧–٢٠١٠ | rank = [[ئەفسەری فەرماندە]] | unit = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|جووڵانەوەی سەوز]] | mawards = | module = {{Infobox religious biography | title = [[ئایەتوڵڵا]] | embed = yes | religion = [[ئیسلامی شیعە]] | denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمامی]] | jurisprudence = [[ئوسوولی]] | main_interests = | notable_ideas = | notable_works = | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | teacher = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] | [[مەحموود ھاشمی شاھروودی]] | [[محەممەدتەقی مەسباح یەزدی]] | [[لووتفوڵڵا سافی گوڵپایەگانی]] | [[محەممەدباقر خەرازی]]}} | students = | influences = | influenced = }} }} '''سەید موجتەبا حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی|سید مجتبی حسینی خامنه‌ای}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩) ناسراو بە '''سەید موجتەبا خامنەیی'''، ڕێبەری سێیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە کە لە ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی بەکار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد |ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2026/03/08/assembly-of-experts-appoints-mojtaba-khamenei-as-new-leader-iran-2026 |ڕێکەوتی سەردان=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=euronews |زمان=fa}}</ref> کوڕی [[عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری پێشووی کۆماری ئیسلامی ئێرانە و دوای کوژرانی باوکی لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران]] بوو بە ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران. لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ١٩٨٨ لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mojtaba Khamenei and Mahdi Hashemi |ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090905201044/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دەگوترێت بەڕێوەبردنی میلیشیاکانی [[بەسیج]]ی گرتووەتە دەست بۆ سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|خۆپیشاندانەکانی دوای ئەنجامی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name="Borger">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger |یەکەم=Julian |سەردێڕ=Khamenei's son takes control of Iran's anti-protest militia |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130907001755/http://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=sahimi2089>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sahimi |یەکەم=Mohammad |سەردێڕ=Nepotism & the Larijani Dynasty |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٠٩|شوێن=Los Angeles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501030945/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو لەلایەن سەرچاوە ئەورووپییەکانەوە بە یەکێک لە [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران#جێنشینە ئەگەرییەکان|پاڵێوراوانی ئەگەری]] بۆ جێگرەوەی عەلی خامنەیی باوکی دادەنرێت، کە زیاتر لە سێ دەیەیە حوکمڕانی بەسەر [[ئێران]]دا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |سەردێڕ=Iran supreme leader's son seen as power broker with big ambitions |یەکەم=Jeffrey |دوایین=Fleishman |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108024331/http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff |سەردێڕ=IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=The Telegraph |agency=WikiLeaks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622222036/https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="guardian_20090622">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |سەردێڕ=Mojtaba Khamenei: gatekeeper to Iran's supreme leader |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|نووسەر=Julian Borger |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195533/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == موجتەبا لە ساڵی ١٩٦٩ لە [[مەشھەد]] لەدایکبووە و دووەم کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای پێشووی ئێرانە. حەوت ساڵی تەمەنی منداڵی لە شارەکانی [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] بەسەر بردووە، کە خوێندنی سەرەتایی لەوێ وەرگرتووە. دوای دەرچوون لە ئامادەیی، دەستی کرد بە خوێندنی [[خواناسی|ئیلاھیات]]ی ئیسلامی. مامۆستا سەرەتایییەکانی بریتی بوون لە باوکی خۆی و ئایەتوڵڵا مەحموود ھاشمی شەھرودی.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/07/the-man-in-the-shadow-mojtaba-khamenei.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140416184302/http://www.metransparent.com/IMG/pdf/mehdi_khalaji_supreme_succession.pdf</ref><ref>https://www.ndtv.com/world-news/who-is-mojtaba-khamenei-the-second-son-of-irans-supreme-leader-7046798</ref> لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، دەوترێت موجتەبا لە کەتیبەی حەبیب خزمەتی کردووە، شانبەشانی زۆرێک لەوانەی کە دواتر گەیشتنە پۆستە بەھێزەکان لە دامەزراوە ئەمنی و ھەواڵگرییەکانی ئێراندا، لەنێویاندا پلە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە ئەم پەیوەندییە سەرەتاییانە ئاسانکارییان کردووە بۆ پەیوەندییە بەھێز و بەردەوامەکانی لەناو دامەزراوەی ئەمنیی کۆماری ئیسلامیدا، و ڕێگەیان پێ داوە کە ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان دیاری بکات و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان دژی سیاسەتی ڕژێم ڕێک بخات.<ref>https://web.archive.org/web/20260306121835/https://www.bbc.com/arabic/articles/cwykk66k735o</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لە [[قوم]] بۆ ئەوەی ببێتە پیاوی ئایینی. محەممەد تەقی میسباح یەزدی، ئایەتوڵڵا لووتفوڵڵا سافی گوڵپایگانی و محەممەد باقر خەرازی مامۆستای بوون لەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603032731 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260305065707/https://www.iranintl.com/en/202603032731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» و ڕۆژنامەی «[[لیبێراسیۆن]]»ی فەڕەنسی، لەنێو سەرچاوەکانی دیکەدا، باوەڕێکی بەرفراوان ھەیە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی گەورە دەکات. ئەم تۆمەتە لەلایەن «کۆمەڵەی ھێزەکانی ھێڵی ئیمام»ەوە ڕەتکرایەوە، کە گرووپێکی سیاسیی ئێرانییە بە سەرۆکایەتیی مامی، [[ھادی خامنەیی]].<ref>https://english.alarabiya.net/articles/2012%2F01%2F15%2F188461</ref> == ژیانی تایبەتی == موجتەبا لە حەوزەی قوم وانەی ئیلاھیات دەڵێتەوە. موجتەبا خامنەیی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ زەھرا حەداد عادل ھاوسەرگیری کرد. یەکەم منداڵیان لە ساڵی ٢٠٠٧ لەدایکبوو. بەپێی حکوومەتی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦، کوڕێک، ھاوسەرەکەی، باوکی و دایکی لە ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]]دا کوژراون. == مشتومڕەکان == === پشتیوانی بۆ ئەحمەدی نەژاد === خامنەیی پەیوەندی بە [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]، سەرۆککۆماری ئێرانەوە ھەبوو، و لە ھەڵبژاردنە مشتومڕاوییەکانی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٩دا پشتیوانی لە ئەحمەدی نەژاد کرد. ڕۆژنامەنووسان ڕایان گەیاند کە ڕەنگە ئەو «ڕۆڵێکی پێشەنگی گێڕابێت لە ڕێکخستنی» سەرکەوتنی ئەحمەدینەژاد لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا. پێشبینی دەکرا خامنەیی «کەسایەتییەکی سەرەکی بێت لە ڕێکخستنی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی دژە حکوومەت» لە حوزەیرانی ٢٠٠٩دا. باوەڕ وابوو کە ئەو ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێزی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]]، سەرەڕای شاردنەوەی ناوی لە ڕۆژنامەکانی ڕژێمدا. لە نامەیەکی کراوەدا، مەھدی کەڕووبی، کاندیدی چاکسازیخواز لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا، موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە پیلانگێڕی بۆ ساختەکردنی ھەڵبژاردن لە بەرژەوەندی ئەحمەدینەژاد، و ئاماژەی بە دەستێوەردانی نایاسایی «تۆڕێک» کرد. مەحموود ئەحمەدینەژاد دواتر موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە ئیختیلاس (دزین) لە گەنجینەی دەوڵەت. === سەروەت و تۆڕی وەکراوی خانووبەرە لە دەرەوەی وڵات === بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی بەرچاو دەکات لە بانکەکانی وەک بانکی ئایەندە. لێکۆڵینەوەیەکی یەک ساڵەی «بلومبێرگ»، بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی ئەو کەسانەی ئاگاداری بابەتەکەن، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕای گەیاند کە خامنەیی بەستراوەتەوە بە تۆڕێکی دارایی دەرەکی (ئۆفشۆر) کە بۆ ھەڵگرتن و گواستنەوەی سەروەت و سامان بۆ دەرەوەی ئێران بەکاردەھێنرێت. موڵک و ماڵە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە خانووبەرەی بەنرخ لە لەندەن و دوبەی، ھەروەھا بەرژەوەندییە پەیوەندیدارەکان بە کەشتیوانی، پەیوەندییە بانکییەکان و کەرتی میوانداری لە [[ئەورووپا]]. بەپێی لێکۆڵینەوەکە، سەروەت و سامانەکە بەگشتی بە ناوی خامنەیییەوە نەبووە، بەڵکو لە ڕێگەی نێوەندگیر و قەوارە کۆمپانیاکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەری جیاوازدا پێکھێنراوە. ھەندێک لەم سەروەت و سامانانە لەو کاتەوە فرۆشراون یان دووبارە ڕێکخراونەتەوە بەھۆی زیادبوونی چاودێرییەکانەوە. «بلومبێرگ» عەلی ئەنساری، بازرگانێکی ئێرانی سزادراو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]ەوە، وەک ئاسانکارێکی سەرەکی لەم تۆڕەدا دەستنیشان کرد. تۆمارەکانی موڵک و فایلەکانی کۆمپانیاکان دەوترێت ئەنساری و کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان دەبەستنەوە بە چەندین موڵک لە لەندەن، لەنێویاندا شوێنی نیشتەجێبوون لە شەقامی «زە بیشۆپس»، و بە خاوەندارێتی ھۆتێل و قەوارەکانی بەڕێوەبردن لە ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە. ئەنساری ھەرچەشنە پەیوەندییەکی دارایی یان کەسیی لەگەڵ موجتەبا خامنەیی ڕەتکردووەتەوە و ڕای گەیاندووە کە بەنیازە تەحەدای سزاکانی بەریتانیا بکات. لێکۆڵینەوەکان زیاتر بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ئەو پارانەی پەیوەستن بەم تۆڕەوە، بەشێکی زۆریان لە داھاتی نەوتی ئێرانەوە سەرچاوەیان گرتووە و لە ڕێگەی دامەزراوە دارایییەکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا ئاڕاستە کراون، سەرەڕای سزاکانی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بەسەر موجتەبا خامنەییدا سەپێندراون. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە کاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران]]دا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە «ملیۆنان و دەیان ملیۆن» دۆلار لەلایەن سەرکردەکانی ئێرانەوە بۆ دامەزراوە دارایییەکانی جیھان حەواڵە کراوە، و کەناڵی ١٤ی ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە ١٫٥ ملیار دۆلار بە دراوی [[کریپتۆ]] (دراوی دیجیتاڵی) ڕەوانەی ھەژمارێک لە [[دوبەی]] کراوە بە تێوەگلانی خامنەیی (کە تەنھا خۆی نزیکەی ٣٢٨ ملیۆن دۆلاری ناردووە). === سزاکان === لە ساڵی ٢٠١٩، موجتەبا خامنەیی خرایە ژێر سزاکانی ئەمریکا بەھۆی ئەوەی لە جیاتی ڕێبەری باڵا کاری دەکرد بەبێ ئەوەی ھەرگیز بۆ ھیچ پۆستێکی فەرمی ھەڵبژێردرێت یان دەستنیشان بکرێت، و بەھۆی کارکردنی نزیک لەگەڵ فەرماندەی [[فەیلەقی قودس]]، کە بەرپرسە لە «ئۆپەراسیۆنە نھێنییەکان لەوانە ھاوکاریی کوشندە، ھەواڵگری، دارایی و مەشقپێکردن» بۆ [[تاڵیبان]]، [[حیزبوڵڵا]]، [[حەماس]]، [[جیھادی ئیسلامیی فەلەستین]]، [[حەشدی شەعبی]] [[عێراق]] و ئەوانی دیکە؛ ھەروەھا بەھۆی پەرەپێدانی پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ گرووپی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]] و برەودان بە «تەمای ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە و ئامانجە سەرکوتکەرە ناوخۆیییەکانی باوکی.» === کاندیدبوون بۆ ڕێبەریی باڵا === چەندین شرۆڤەکار موجتەبایان وەک جێگرەوەیەکی ئەگەری بۆ باوکی دادەنا. ئەمە لەلایەن ھەندێکەوە وەک کێشەیەک سەیر دەکرا، چونکە ڕێبەری باڵا دەبێت لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە ([[مەجلیسی خوبرەگان]]) لەنێو زانایانی باڵای ئیسلامی شیعەدا ھەڵبژێردرێت، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە یەکەم ڕێبەری باڵا، ڕووحوڵڵا خومەینی، کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبووە لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی باوکی خامنەیی، و ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکان باس لەوە دەکەن کە [[عەلی خامنەیی]] دژی کاندیدکردنی کوڕەکەی بووە وەک جێگرەوە. ڕۆژنامەی «[[لۆس ئانجلەس تایمز]]» لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوی کردەوە کە ڕەنگە پێگەی ئایینی و سیاسیی موجتەبا بەو ئاستە نەبووبێت کە عەلی خامنەیی لە کۆتاییدا کوڕەکەی وەک جێگرەوەی خۆی دەستنیشان بکات و ئەنجومەنی شارەزایان لەلایەن گۆڤاری «[[زە ئەتلانتیک]]»ەوە وەک دەستەیەکی تەشریفاتی بێ دەسەڵاتی ڕاستەقینە سەیر دەکرێت. == کەمیی بڕوانامە ئایینییەکان == دەستووری ئێران پابەندبوون بە لێکدانەوەی خومەینی بۆ بنەمای ویلایەتی فیقھی (سەرپەرشتیی فەقیھی ئیسلامی) دەسەپێنێت. بەپێی ئەم لێکدانەوەیە، ڕێبەری باڵا دەبێت موجتەھید بێت، واتە توانای لێکدانەوەی شەریعەتی ھەبێت، و گەیشتبێتە بەرزترین ئاستی پیاوانی ئایینی [[شیعە]]. وەک مەرجەعی تەقلید، پێویستە پلەی ئایەتوڵڵای عوزما یان ئیمامی ھەبێت، سەرۆکایەتی حەوزەیەکی ئایینی بکات و فەتوا لەسەر جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] دەربکات کە لەلایەن شوێنکەوتووان و پیاوانی ئایینی پلە نزمترەوە پەیڕەو بکرێت. موجتەبا نە ئایەتوڵڵایە و نە موجتەھیدە، و ئەو ئەزموونە جێبەجێکردن و کارگێڕییەی نییە کە دەستووری کۆماری ئیسلامی داوای دەکات. ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» مشتومڕی ئەوە دەکات کە «بەھێزیی لایەنگرانی موجتەبا نەسەلمێنراوە»، و ھەرچەندە جلوبەرگی پیاوانی ئایینی دەپۆشێت، بەڵام ئەو «بە ھیچ شێوەیەک پێگەی ئیلاھیاتی نییە» بۆ ئەوەی بگاتە ئاستی ڕێبەری باڵا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Mojtaba Khamenei}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٤ی [[ئازار]]ی ٢٠٢٦\ ١٣ی [[ڕەشەمە]]ی ٢٧٢٥}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:مردووان]] 6nez5q9l8t0h04e2y1ggoigoql01ae3 1579978 1579972 2026-05-01T20:23:40Z Hivja 64112 /* */ 1579978 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[سەید]] | name = موجتەبا خامنەیی | native_name = مجتبی خامنەای | native_name_lang = | image = Mojtaba Khamenei 2019.jpg | image_size = | caption = | order1 = ی | office2 = فەرماندەی [[بەسیج]] | term_start2 = ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ | term_end2 = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | predecessor2 = [[محەممەدڕەزا نەقدی]] | successor2 = محەممەدڕەزا نەقدی | office1 = سێیەمین ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | term_start1 = ٨ی ئازاری ۲۰۲٦ | president1 = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor1 = [[عەلی خامنەیی]] | birth_name = موجتەبا حوسێنی خامنەیی | birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٦٩|٩|٨}} | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | known_for = | education = [[ناوچەی زانستیی قوم|ناوچەی زانستیی ئیسلامیی قوم]] | employer = | occupation = | title = | salary = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | spouse = {{marriage|زەھرا حەدادعادڵ|٢٠٠٤}} | children = ٣ | parents = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] (باوک) | [[خوجەستە باقرزادە]] (دایک)}} | relatives = | allegiance = ئێران | branch = [[بەسیج]] | serviceyears = ١٩٨٧–٢٠١٠ | rank = [[ئەفسەری فەرماندە]] | unit = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|جووڵانەوەی سەوز]] | mawards = | module = {{Infobox religious biography | title = [[ئایەتوڵڵا]] | embed = yes | religion = [[ئیسلامی شیعە]] | denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمامی]] | jurisprudence = [[ئوسوولی]] | main_interests = | notable_ideas = | notable_works = | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | teacher = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] | [[مەحموود ھاشمی شاھروودی]] | [[محەممەدتەقی مەسباح یەزدی]] | [[لووتفوڵڵا سافی گوڵپایەگانی]] | [[محەممەدباقر خەرازی]]}} | students = | influences = | influenced = }} }} '''سەید موجتەبا حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی|سید مجتبی حسینی خامنه‌ای}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩) ناسراو بە '''سەید موجتەبا خامنەیی''' سیاسەتوانێکی ئێرانی و سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی بەکار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد |ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2026/03/08/assembly-of-experts-appoints-mojtaba-khamenei-as-new-leader-iran-2026 |ڕێکەوتی سەردان=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=euronews |زمان=fa}}</ref> ئەو کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری پێشووی ئێرانە و دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژران]]ی باوکی لە یەکەم ڕۆژی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]دا، بووە ڕێبەر. خامنەیی لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ١٩٨٨ لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mojtaba Khamenei and Mahdi Hashemi |ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090905201044/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دەگوترێت بەڕێوەبردنی میلیشیاکانی [[بەسیج]]ی گرتووەتە دەست بۆ سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|خۆپیشاندانەکانی دوای ئەنجامی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name="Borger">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger |یەکەم=Julian |سەردێڕ=Khamenei's son takes control of Iran's anti-protest militia |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130907001755/http://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=sahimi2089>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sahimi |یەکەم=Mohammad |سەردێڕ=Nepotism & the Larijani Dynasty |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٠٩|شوێن=Los Angeles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501030945/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو پێشتر لەلایەن سەرچاوە ئەورووپییەکانەوە بە یەکێک لە [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران#جێنشینە ئەگەرییەکان|پاڵێوراوانی ئەگەری]] بۆ جێگرەوەی عەلی خامنەیی باوکی دادەنرا، کە نزیکەی ٣٧ ساڵ دەسەڵاتداری بەسەر [[ئێران]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |سەردێڕ=Iran supreme leader's son seen as power broker with big ambitions |یەکەم=Jeffrey |دوایین=Fleishman |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108024331/http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff |سەردێڕ=IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=The Telegraph |agency=WikiLeaks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622222036/https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="guardian_20090622">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |سەردێڕ=Mojtaba Khamenei: gatekeeper to Iran's supreme leader |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|نووسەر=Julian Borger |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195533/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == موجتەبا لە ساڵی ١٩٦٩ لە [[مەشھەد]] لەدایکبووە و دووەم کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای پێشووی ئێرانە. حەوت ساڵی تەمەنی منداڵی لە شارەکانی [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] بەسەر بردووە، کە خوێندنی سەرەتایی لەوێ وەرگرتووە. دوای دەرچوون لە ئامادەیی، دەستی کرد بە خوێندنی [[خواناسی|ئیلاھیات]]ی ئیسلامی. مامۆستا سەرەتایییەکانی بریتی بوون لە باوکی خۆی و ئایەتوڵڵا مەحموود ھاشمی شەھرودی.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/07/the-man-in-the-shadow-mojtaba-khamenei.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140416184302/http://www.metransparent.com/IMG/pdf/mehdi_khalaji_supreme_succession.pdf</ref><ref>https://www.ndtv.com/world-news/who-is-mojtaba-khamenei-the-second-son-of-irans-supreme-leader-7046798</ref> لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، دەوترێت موجتەبا لە کەتیبەی حەبیب خزمەتی کردووە، شانبەشانی زۆرێک لەوانەی کە دواتر گەیشتنە پۆستە بەھێزەکان لە دامەزراوە ئەمنی و ھەواڵگرییەکانی ئێراندا، لەنێویاندا پلە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە ئەم پەیوەندییە سەرەتاییانە ئاسانکارییان کردووە بۆ پەیوەندییە بەھێز و بەردەوامەکانی لەناو دامەزراوەی ئەمنیی کۆماری ئیسلامیدا، و ڕێگەیان پێ داوە کە ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان دیاری بکات و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان دژی سیاسەتی ڕژێم ڕێک بخات.<ref>https://web.archive.org/web/20260306121835/https://www.bbc.com/arabic/articles/cwykk66k735o</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لە [[قوم]] بۆ ئەوەی ببێتە پیاوی ئایینی. محەممەد تەقی میسباح یەزدی، ئایەتوڵڵا لووتفوڵڵا سافی گوڵپایگانی و محەممەد باقر خەرازی مامۆستای بوون لەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603032731 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260305065707/https://www.iranintl.com/en/202603032731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» و ڕۆژنامەی «[[لیبێراسیۆن]]»ی فەڕەنسی، لەنێو سەرچاوەکانی دیکەدا، باوەڕێکی بەرفراوان ھەیە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی گەورە دەکات. ئەم تۆمەتە لەلایەن «کۆمەڵەی ھێزەکانی ھێڵی ئیمام»ەوە ڕەتکرایەوە، کە گرووپێکی سیاسیی ئێرانییە بە سەرۆکایەتیی مامی، [[ھادی خامنەیی]].<ref>https://english.alarabiya.net/articles/2012%2F01%2F15%2F188461</ref> == ژیانی تایبەتی == موجتەبا لە حەوزەی قوم وانەی ئیلاھیات دەڵێتەوە. موجتەبا خامنەیی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ زەھرا حەداد عادل ھاوسەرگیری کرد. یەکەم منداڵیان لە ساڵی ٢٠٠٧ لەدایکبوو. بەپێی حکوومەتی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦، کوڕێک، ھاوسەرەکەی، باوکی و دایکی لە ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]]دا کوژراون. == مشتومڕەکان == === پشتیوانی بۆ ئەحمەدی نەژاد === خامنەیی پەیوەندی بە [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]، سەرۆککۆماری ئێرانەوە ھەبوو، و لە ھەڵبژاردنە مشتومڕاوییەکانی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٩دا پشتیوانی لە ئەحمەدی نەژاد کرد. ڕۆژنامەنووسان ڕایان گەیاند کە ڕەنگە ئەو «ڕۆڵێکی پێشەنگی گێڕابێت لە ڕێکخستنی» سەرکەوتنی ئەحمەدینەژاد لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا. پێشبینی دەکرا خامنەیی «کەسایەتییەکی سەرەکی بێت لە ڕێکخستنی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی دژە حکوومەت» لە حوزەیرانی ٢٠٠٩دا. باوەڕ وابوو کە ئەو ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێزی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]]، سەرەڕای شاردنەوەی ناوی لە ڕۆژنامەکانی ڕژێمدا. لە نامەیەکی کراوەدا، مەھدی کەڕووبی، کاندیدی چاکسازیخواز لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا، موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە پیلانگێڕی بۆ ساختەکردنی ھەڵبژاردن لە بەرژەوەندی ئەحمەدینەژاد، و ئاماژەی بە دەستێوەردانی نایاسایی «تۆڕێک» کرد. مەحموود ئەحمەدینەژاد دواتر موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە ئیختیلاس (دزین) لە گەنجینەی دەوڵەت. === سەروەت و تۆڕی وەکراوی خانووبەرە لە دەرەوەی وڵات === بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی بەرچاو دەکات لە بانکەکانی وەک بانکی ئایەندە. لێکۆڵینەوەیەکی یەک ساڵەی «بلومبێرگ»، بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی ئەو کەسانەی ئاگاداری بابەتەکەن، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕای گەیاند کە خامنەیی بەستراوەتەوە بە تۆڕێکی دارایی دەرەکی (ئۆفشۆر) کە بۆ ھەڵگرتن و گواستنەوەی سەروەت و سامان بۆ دەرەوەی ئێران بەکاردەھێنرێت. موڵک و ماڵە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە خانووبەرەی بەنرخ لە لەندەن و دوبەی، ھەروەھا بەرژەوەندییە پەیوەندیدارەکان بە کەشتیوانی، پەیوەندییە بانکییەکان و کەرتی میوانداری لە [[ئەورووپا]]. بەپێی لێکۆڵینەوەکە، سەروەت و سامانەکە بەگشتی بە ناوی خامنەیییەوە نەبووە، بەڵکو لە ڕێگەی نێوەندگیر و قەوارە کۆمپانیاکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەری جیاوازدا پێکھێنراوە. ھەندێک لەم سەروەت و سامانانە لەو کاتەوە فرۆشراون یان دووبارە ڕێکخراونەتەوە بەھۆی زیادبوونی چاودێرییەکانەوە. «بلومبێرگ» عەلی ئەنساری، بازرگانێکی ئێرانی سزادراو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]ەوە، وەک ئاسانکارێکی سەرەکی لەم تۆڕەدا دەستنیشان کرد. تۆمارەکانی موڵک و فایلەکانی کۆمپانیاکان دەوترێت ئەنساری و کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان دەبەستنەوە بە چەندین موڵک لە لەندەن، لەنێویاندا شوێنی نیشتەجێبوون لە شەقامی «زە بیشۆپس»، و بە خاوەندارێتی ھۆتێل و قەوارەکانی بەڕێوەبردن لە ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە. ئەنساری ھەرچەشنە پەیوەندییەکی دارایی یان کەسیی لەگەڵ موجتەبا خامنەیی ڕەتکردووەتەوە و ڕای گەیاندووە کە بەنیازە تەحەدای سزاکانی بەریتانیا بکات. لێکۆڵینەوەکان زیاتر بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ئەو پارانەی پەیوەستن بەم تۆڕەوە، بەشێکی زۆریان لە داھاتی نەوتی ئێرانەوە سەرچاوەیان گرتووە و لە ڕێگەی دامەزراوە دارایییەکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا ئاڕاستە کراون، سەرەڕای سزاکانی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بەسەر موجتەبا خامنەییدا سەپێندراون. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە کاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران]]دا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە «ملیۆنان و دەیان ملیۆن» دۆلار لەلایەن سەرکردەکانی ئێرانەوە بۆ دامەزراوە دارایییەکانی جیھان حەواڵە کراوە، و کەناڵی ١٤ی ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە ١٫٥ ملیار دۆلار بە دراوی [[کریپتۆ]] (دراوی دیجیتاڵی) ڕەوانەی ھەژمارێک لە [[دوبەی]] کراوە بە تێوەگلانی خامنەیی (کە تەنھا خۆی نزیکەی ٣٢٨ ملیۆن دۆلاری ناردووە). === سزاکان === لە ساڵی ٢٠١٩، موجتەبا خامنەیی خرایە ژێر سزاکانی ئەمریکا بەھۆی ئەوەی لە جیاتی ڕێبەری باڵا کاری دەکرد بەبێ ئەوەی ھەرگیز بۆ ھیچ پۆستێکی فەرمی ھەڵبژێردرێت یان دەستنیشان بکرێت، و بەھۆی کارکردنی نزیک لەگەڵ فەرماندەی [[فەیلەقی قودس]]، کە بەرپرسە لە «ئۆپەراسیۆنە نھێنییەکان لەوانە ھاوکاریی کوشندە، ھەواڵگری، دارایی و مەشقپێکردن» بۆ [[تاڵیبان]]، [[حیزبوڵڵا]]، [[حەماس]]، [[جیھادی ئیسلامیی فەلەستین]]، [[حەشدی شەعبی]] [[عێراق]] و ئەوانی دیکە؛ ھەروەھا بەھۆی پەرەپێدانی پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ گرووپی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]] و برەودان بە «تەمای ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە و ئامانجە سەرکوتکەرە ناوخۆیییەکانی باوکی.» === کاندیدبوون بۆ ڕێبەریی باڵا === چەندین شرۆڤەکار موجتەبایان وەک جێگرەوەیەکی ئەگەری بۆ باوکی دادەنا. ئەمە لەلایەن ھەندێکەوە وەک کێشەیەک سەیر دەکرا، چونکە ڕێبەری باڵا دەبێت لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە ([[مەجلیسی خوبرەگان]]) لەنێو زانایانی باڵای ئیسلامی شیعەدا ھەڵبژێردرێت، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە یەکەم ڕێبەری باڵا، ڕووحوڵڵا خومەینی، کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبووە لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی باوکی خامنەیی، و ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکان باس لەوە دەکەن کە [[عەلی خامنەیی]] دژی کاندیدکردنی کوڕەکەی بووە وەک جێگرەوە. ڕۆژنامەی «[[لۆس ئانجلەس تایمز]]» لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوی کردەوە کە ڕەنگە پێگەی ئایینی و سیاسیی موجتەبا بەو ئاستە نەبووبێت کە عەلی خامنەیی لە کۆتاییدا کوڕەکەی وەک جێگرەوەی خۆی دەستنیشان بکات و ئەنجومەنی شارەزایان لەلایەن گۆڤاری «[[زە ئەتلانتیک]]»ەوە وەک دەستەیەکی تەشریفاتی بێ دەسەڵاتی ڕاستەقینە سەیر دەکرێت. == کەمیی بڕوانامە ئایینییەکان == دەستووری ئێران پابەندبوون بە لێکدانەوەی خومەینی بۆ بنەمای ویلایەتی فیقھی (سەرپەرشتیی فەقیھی ئیسلامی) دەسەپێنێت. بەپێی ئەم لێکدانەوەیە، ڕێبەری باڵا دەبێت موجتەھید بێت، واتە توانای لێکدانەوەی شەریعەتی ھەبێت، و گەیشتبێتە بەرزترین ئاستی پیاوانی ئایینی [[شیعە]]. وەک مەرجەعی تەقلید، پێویستە پلەی ئایەتوڵڵای عوزما یان ئیمامی ھەبێت، سەرۆکایەتی حەوزەیەکی ئایینی بکات و فەتوا لەسەر جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] دەربکات کە لەلایەن شوێنکەوتووان و پیاوانی ئایینی پلە نزمترەوە پەیڕەو بکرێت. موجتەبا نە ئایەتوڵڵایە و نە موجتەھیدە، و ئەو ئەزموونە جێبەجێکردن و کارگێڕییەی نییە کە دەستووری کۆماری ئیسلامی داوای دەکات. ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» مشتومڕی ئەوە دەکات کە «بەھێزیی لایەنگرانی موجتەبا نەسەلمێنراوە»، و ھەرچەندە جلوبەرگی پیاوانی ئایینی دەپۆشێت، بەڵام ئەو «بە ھیچ شێوەیەک پێگەی ئیلاھیاتی نییە» بۆ ئەوەی بگاتە ئاستی ڕێبەری باڵا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Mojtaba Khamenei}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٤ی [[ئازار]]ی ٢٠٢٦\ ١٣ی [[ڕەشەمە]]ی ٢٧٢٥}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:مردووان]] o844ycryltmq4e4f3hnmja62fluesa9 1579979 1579978 2026-05-01T20:28:19Z Hivja 64112 /* */ 1579979 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[سەید]] | name = موجتەبا خامنەیی | native_name = مجتبی خامنەای | native_name_lang = | image = Mojtaba Khamenei 2019.jpg | image_size = | caption = | order1 = سێیەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | term_start = ٨ی ئازاری ۲۰۲٦ | term_end = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[عەلی خامنەیی]] | successor = | office1 = فەرماندەی [[بەسیج]] | term_start1 = ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ | term_end1 = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | predecessor1 = [[محەممەدڕەزا نەقدی]] | successor1 = محەممەدڕەزا نەقدی | birth_name = موجتەبا حوسێنی خامنەیی | birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٦٩|٩|٨}} | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | known_for = | education = [[ناوچەی زانستیی قوم|ناوچەی زانستیی ئیسلامیی قوم]] | employer = | occupation = | title = | salary = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | spouse = {{marriage|زەھرا حەدادعادڵ|٢٠٠٤}} | children = ٣ | parents = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] (باوک) | [[خوجەستە باقرزادە]] (دایک)}} | relatives = | allegiance = ئێران | branch = [[بەسیج]] | serviceyears = ١٩٨٧–٢٠١٠ | rank = [[ئەفسەری فەرماندە]] | unit = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|جووڵانەوەی سەوز]] | mawards = | module = {{Infobox religious biography | title = [[ئایەتوڵڵا]] | embed = yes | religion = [[ئیسلامی شیعە]] | denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمامی]] | jurisprudence = [[ئوسوولی]] | main_interests = | notable_ideas = | notable_works = | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | teacher = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] | [[مەحموود ھاشمی شاھروودی]] | [[محەممەدتەقی مەسباح یەزدی]] | [[لووتفوڵڵا سافی گوڵپایەگانی]] | [[محەممەدباقر خەرازی]]}} | students = | influences = | influenced = }} }} '''سەید موجتەبا حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی|سید مجتبی حسینی خامنه‌ای}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩) ناسراو بە '''سەید موجتەبا خامنەیی''' سیاسەتوانێکی ئێرانی و سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی بەکار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد |ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2026/03/08/assembly-of-experts-appoints-mojtaba-khamenei-as-new-leader-iran-2026 |ڕێکەوتی سەردان=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=euronews |زمان=fa}}</ref> ئەو کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری پێشووی ئێرانە و دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژران]]ی باوکی لە یەکەم ڕۆژی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]دا، بووە ڕێبەر. خامنەیی لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ١٩٨٨ لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mojtaba Khamenei and Mahdi Hashemi |ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090905201044/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دەگوترێت بەڕێوەبردنی میلیشیاکانی [[بەسیج]]ی گرتووەتە دەست بۆ سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|خۆپیشاندانەکانی دوای ئەنجامی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name="Borger">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger |یەکەم=Julian |سەردێڕ=Khamenei's son takes control of Iran's anti-protest militia |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130907001755/http://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=sahimi2089>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sahimi |یەکەم=Mohammad |سەردێڕ=Nepotism & the Larijani Dynasty |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٠٩|شوێن=Los Angeles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501030945/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو پێشتر لەلایەن سەرچاوە ئەورووپییەکانەوە بە یەکێک لە [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران#جێنشینە ئەگەرییەکان|پاڵێوراوانی ئەگەری]] بۆ جێگرەوەی عەلی خامنەیی باوکی دادەنرا، کە نزیکەی ٣٧ ساڵ دەسەڵاتداری بەسەر [[ئێران]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |سەردێڕ=Iran supreme leader's son seen as power broker with big ambitions |یەکەم=Jeffrey |دوایین=Fleishman |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108024331/http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff |سەردێڕ=IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=The Telegraph |agency=WikiLeaks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622222036/https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="guardian_20090622">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |سەردێڕ=Mojtaba Khamenei: gatekeeper to Iran's supreme leader |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|نووسەر=Julian Borger |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195533/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == موجتەبا لە ساڵی ١٩٦٩ لە [[مەشھەد]] لەدایکبووە و دووەم کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای پێشووی ئێرانە. حەوت ساڵی تەمەنی منداڵی لە شارەکانی [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] بەسەر بردووە، کە خوێندنی سەرەتایی لەوێ وەرگرتووە. دوای دەرچوون لە ئامادەیی، دەستی کرد بە خوێندنی [[خواناسی|ئیلاھیات]]ی ئیسلامی. مامۆستا سەرەتایییەکانی بریتی بوون لە باوکی خۆی و ئایەتوڵڵا مەحموود ھاشمی شەھرودی.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/07/the-man-in-the-shadow-mojtaba-khamenei.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140416184302/http://www.metransparent.com/IMG/pdf/mehdi_khalaji_supreme_succession.pdf</ref><ref>https://www.ndtv.com/world-news/who-is-mojtaba-khamenei-the-second-son-of-irans-supreme-leader-7046798</ref> لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، دەوترێت موجتەبا لە کەتیبەی حەبیب خزمەتی کردووە، شانبەشانی زۆرێک لەوانەی کە دواتر گەیشتنە پۆستە بەھێزەکان لە دامەزراوە ئەمنی و ھەواڵگرییەکانی ئێراندا، لەنێویاندا پلە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە ئەم پەیوەندییە سەرەتاییانە ئاسانکارییان کردووە بۆ پەیوەندییە بەھێز و بەردەوامەکانی لەناو دامەزراوەی ئەمنیی کۆماری ئیسلامیدا، و ڕێگەیان پێ داوە کە ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان دیاری بکات و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان دژی سیاسەتی ڕژێم ڕێک بخات.<ref>https://web.archive.org/web/20260306121835/https://www.bbc.com/arabic/articles/cwykk66k735o</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لە [[قوم]] بۆ ئەوەی ببێتە پیاوی ئایینی. محەممەد تەقی میسباح یەزدی، ئایەتوڵڵا لووتفوڵڵا سافی گوڵپایگانی و محەممەد باقر خەرازی مامۆستای بوون لەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603032731 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260305065707/https://www.iranintl.com/en/202603032731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» و ڕۆژنامەی «[[لیبێراسیۆن]]»ی فەڕەنسی، لەنێو سەرچاوەکانی دیکەدا، باوەڕێکی بەرفراوان ھەیە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی گەورە دەکات. ئەم تۆمەتە لەلایەن «کۆمەڵەی ھێزەکانی ھێڵی ئیمام»ەوە ڕەتکرایەوە، کە گرووپێکی سیاسیی ئێرانییە بە سەرۆکایەتیی مامی، [[ھادی خامنەیی]].<ref>https://english.alarabiya.net/articles/2012%2F01%2F15%2F188461</ref> == ژیانی تایبەتی == موجتەبا لە حەوزەی قوم وانەی ئیلاھیات دەڵێتەوە. موجتەبا خامنەیی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ زەھرا حەداد عادل ھاوسەرگیری کرد. یەکەم منداڵیان لە ساڵی ٢٠٠٧ لەدایکبوو. بەپێی حکوومەتی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦، کوڕێک، ھاوسەرەکەی، باوکی و دایکی لە ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]]دا کوژراون. == مشتومڕەکان == === پشتیوانی بۆ ئەحمەدی نەژاد === خامنەیی پەیوەندی بە [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]، سەرۆککۆماری ئێرانەوە ھەبوو، و لە ھەڵبژاردنە مشتومڕاوییەکانی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٩دا پشتیوانی لە ئەحمەدی نەژاد کرد. ڕۆژنامەنووسان ڕایان گەیاند کە ڕەنگە ئەو «ڕۆڵێکی پێشەنگی گێڕابێت لە ڕێکخستنی» سەرکەوتنی ئەحمەدینەژاد لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا. پێشبینی دەکرا خامنەیی «کەسایەتییەکی سەرەکی بێت لە ڕێکخستنی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی دژە حکوومەت» لە حوزەیرانی ٢٠٠٩دا. باوەڕ وابوو کە ئەو ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێزی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]]، سەرەڕای شاردنەوەی ناوی لە ڕۆژنامەکانی ڕژێمدا. لە نامەیەکی کراوەدا، مەھدی کەڕووبی، کاندیدی چاکسازیخواز لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا، موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە پیلانگێڕی بۆ ساختەکردنی ھەڵبژاردن لە بەرژەوەندی ئەحمەدینەژاد، و ئاماژەی بە دەستێوەردانی نایاسایی «تۆڕێک» کرد. مەحموود ئەحمەدینەژاد دواتر موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە ئیختیلاس (دزین) لە گەنجینەی دەوڵەت. === سەروەت و تۆڕی وەکراوی خانووبەرە لە دەرەوەی وڵات === بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی بەرچاو دەکات لە بانکەکانی وەک بانکی ئایەندە. لێکۆڵینەوەیەکی یەک ساڵەی «بلومبێرگ»، بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی ئەو کەسانەی ئاگاداری بابەتەکەن، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕای گەیاند کە خامنەیی بەستراوەتەوە بە تۆڕێکی دارایی دەرەکی (ئۆفشۆر) کە بۆ ھەڵگرتن و گواستنەوەی سەروەت و سامان بۆ دەرەوەی ئێران بەکاردەھێنرێت. موڵک و ماڵە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە خانووبەرەی بەنرخ لە لەندەن و دوبەی، ھەروەھا بەرژەوەندییە پەیوەندیدارەکان بە کەشتیوانی، پەیوەندییە بانکییەکان و کەرتی میوانداری لە [[ئەورووپا]]. بەپێی لێکۆڵینەوەکە، سەروەت و سامانەکە بەگشتی بە ناوی خامنەیییەوە نەبووە، بەڵکو لە ڕێگەی نێوەندگیر و قەوارە کۆمپانیاکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەری جیاوازدا پێکھێنراوە. ھەندێک لەم سەروەت و سامانانە لەو کاتەوە فرۆشراون یان دووبارە ڕێکخراونەتەوە بەھۆی زیادبوونی چاودێرییەکانەوە. «بلومبێرگ» عەلی ئەنساری، بازرگانێکی ئێرانی سزادراو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]ەوە، وەک ئاسانکارێکی سەرەکی لەم تۆڕەدا دەستنیشان کرد. تۆمارەکانی موڵک و فایلەکانی کۆمپانیاکان دەوترێت ئەنساری و کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان دەبەستنەوە بە چەندین موڵک لە لەندەن، لەنێویاندا شوێنی نیشتەجێبوون لە شەقامی «زە بیشۆپس»، و بە خاوەندارێتی ھۆتێل و قەوارەکانی بەڕێوەبردن لە ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە. ئەنساری ھەرچەشنە پەیوەندییەکی دارایی یان کەسیی لەگەڵ موجتەبا خامنەیی ڕەتکردووەتەوە و ڕای گەیاندووە کە بەنیازە تەحەدای سزاکانی بەریتانیا بکات. لێکۆڵینەوەکان زیاتر بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ئەو پارانەی پەیوەستن بەم تۆڕەوە، بەشێکی زۆریان لە داھاتی نەوتی ئێرانەوە سەرچاوەیان گرتووە و لە ڕێگەی دامەزراوە دارایییەکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا ئاڕاستە کراون، سەرەڕای سزاکانی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بەسەر موجتەبا خامنەییدا سەپێندراون. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە کاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران]]دا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە «ملیۆنان و دەیان ملیۆن» دۆلار لەلایەن سەرکردەکانی ئێرانەوە بۆ دامەزراوە دارایییەکانی جیھان حەواڵە کراوە، و کەناڵی ١٤ی ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە ١٫٥ ملیار دۆلار بە دراوی [[کریپتۆ]] (دراوی دیجیتاڵی) ڕەوانەی ھەژمارێک لە [[دوبەی]] کراوە بە تێوەگلانی خامنەیی (کە تەنھا خۆی نزیکەی ٣٢٨ ملیۆن دۆلاری ناردووە). === سزاکان === لە ساڵی ٢٠١٩، موجتەبا خامنەیی خرایە ژێر سزاکانی ئەمریکا بەھۆی ئەوەی لە جیاتی ڕێبەری باڵا کاری دەکرد بەبێ ئەوەی ھەرگیز بۆ ھیچ پۆستێکی فەرمی ھەڵبژێردرێت یان دەستنیشان بکرێت، و بەھۆی کارکردنی نزیک لەگەڵ فەرماندەی [[فەیلەقی قودس]]، کە بەرپرسە لە «ئۆپەراسیۆنە نھێنییەکان لەوانە ھاوکاریی کوشندە، ھەواڵگری، دارایی و مەشقپێکردن» بۆ [[تاڵیبان]]، [[حیزبوڵڵا]]، [[حەماس]]، [[جیھادی ئیسلامیی فەلەستین]]، [[حەشدی شەعبی]] [[عێراق]] و ئەوانی دیکە؛ ھەروەھا بەھۆی پەرەپێدانی پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ گرووپی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]] و برەودان بە «تەمای ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە و ئامانجە سەرکوتکەرە ناوخۆیییەکانی باوکی.» === کاندیدبوون بۆ ڕێبەریی باڵا === چەندین شرۆڤەکار موجتەبایان وەک جێگرەوەیەکی ئەگەری بۆ باوکی دادەنا. ئەمە لەلایەن ھەندێکەوە وەک کێشەیەک سەیر دەکرا، چونکە ڕێبەری باڵا دەبێت لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە ([[مەجلیسی خوبرەگان]]) لەنێو زانایانی باڵای ئیسلامی شیعەدا ھەڵبژێردرێت، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە یەکەم ڕێبەری باڵا، ڕووحوڵڵا خومەینی، کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبووە لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی باوکی خامنەیی، و ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکان باس لەوە دەکەن کە [[عەلی خامنەیی]] دژی کاندیدکردنی کوڕەکەی بووە وەک جێگرەوە. ڕۆژنامەی «[[لۆس ئانجلەس تایمز]]» لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوی کردەوە کە ڕەنگە پێگەی ئایینی و سیاسیی موجتەبا بەو ئاستە نەبووبێت کە عەلی خامنەیی لە کۆتاییدا کوڕەکەی وەک جێگرەوەی خۆی دەستنیشان بکات و ئەنجومەنی شارەزایان لەلایەن گۆڤاری «[[زە ئەتلانتیک]]»ەوە وەک دەستەیەکی تەشریفاتی بێ دەسەڵاتی ڕاستەقینە سەیر دەکرێت. == کەمیی بڕوانامە ئایینییەکان == دەستووری ئێران پابەندبوون بە لێکدانەوەی خومەینی بۆ بنەمای ویلایەتی فیقھی (سەرپەرشتیی فەقیھی ئیسلامی) دەسەپێنێت. بەپێی ئەم لێکدانەوەیە، ڕێبەری باڵا دەبێت موجتەھید بێت، واتە توانای لێکدانەوەی شەریعەتی ھەبێت، و گەیشتبێتە بەرزترین ئاستی پیاوانی ئایینی [[شیعە]]. وەک مەرجەعی تەقلید، پێویستە پلەی ئایەتوڵڵای عوزما یان ئیمامی ھەبێت، سەرۆکایەتی حەوزەیەکی ئایینی بکات و فەتوا لەسەر جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] دەربکات کە لەلایەن شوێنکەوتووان و پیاوانی ئایینی پلە نزمترەوە پەیڕەو بکرێت. موجتەبا نە ئایەتوڵڵایە و نە موجتەھیدە، و ئەو ئەزموونە جێبەجێکردن و کارگێڕییەی نییە کە دەستووری کۆماری ئیسلامی داوای دەکات. ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» مشتومڕی ئەوە دەکات کە «بەھێزیی لایەنگرانی موجتەبا نەسەلمێنراوە»، و ھەرچەندە جلوبەرگی پیاوانی ئایینی دەپۆشێت، بەڵام ئەو «بە ھیچ شێوەیەک پێگەی ئیلاھیاتی نییە» بۆ ئەوەی بگاتە ئاستی ڕێبەری باڵا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Mojtaba Khamenei}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٤ی [[ئازار]]ی ٢٠٢٦\ ١٣ی [[ڕەشەمە]]ی ٢٧٢٥}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:مردووان]] gqh8skq0paip2wk7k7d384vrasgls48 1579980 1579979 2026-05-01T20:28:57Z Hivja 64112 /* */ 1579980 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[سەید]] | name = موجتەبا خامنەیی | native_name = مجتبی خامنەای | native_name_lang = | image = Mojtaba Khamenei 2019.jpg | image_size = | caption = | order = سێیەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | term_start = ٨ی ئازاری ۲۰۲٦ | term_end = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[عەلی خامنەیی]] | successor = | office1 = فەرماندەی [[بەسیج]] | term_start1 = ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ | term_end1 = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | predecessor1 = [[محەممەدڕەزا نەقدی]] | successor1 = محەممەدڕەزا نەقدی | birth_name = موجتەبا حوسێنی خامنەیی | birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٦٩|٩|٨}} | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | known_for = | education = [[ناوچەی زانستیی قوم|ناوچەی زانستیی ئیسلامیی قوم]] | employer = | occupation = | title = | salary = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | spouse = {{marriage|زەھرا حەدادعادڵ|٢٠٠٤}} | children = ٣ | parents = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] (باوک) | [[خوجەستە باقرزادە]] (دایک)}} | relatives = | allegiance = ئێران | branch = [[بەسیج]] | serviceyears = ١٩٨٧–٢٠١٠ | rank = [[ئەفسەری فەرماندە]] | unit = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|جووڵانەوەی سەوز]] | mawards = | module = {{Infobox religious biography | title = [[ئایەتوڵڵا]] | embed = yes | religion = [[ئیسلامی شیعە]] | denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمامی]] | jurisprudence = [[ئوسوولی]] | main_interests = | notable_ideas = | notable_works = | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | teacher = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] | [[مەحموود ھاشمی شاھروودی]] | [[محەممەدتەقی مەسباح یەزدی]] | [[لووتفوڵڵا سافی گوڵپایەگانی]] | [[محەممەدباقر خەرازی]]}} | students = | influences = | influenced = }} }} '''سەید موجتەبا حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی|سید مجتبی حسینی خامنه‌ای}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩) ناسراو بە '''سەید موجتەبا خامنەیی''' سیاسەتوانێکی ئێرانی و سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی بەکار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد |ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2026/03/08/assembly-of-experts-appoints-mojtaba-khamenei-as-new-leader-iran-2026 |ڕێکەوتی سەردان=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=euronews |زمان=fa}}</ref> ئەو کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری پێشووی ئێرانە و دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژران]]ی باوکی لە یەکەم ڕۆژی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]دا، بووە ڕێبەر. خامنەیی لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ١٩٨٨ لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mojtaba Khamenei and Mahdi Hashemi |ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090905201044/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دەگوترێت بەڕێوەبردنی میلیشیاکانی [[بەسیج]]ی گرتووەتە دەست بۆ سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|خۆپیشاندانەکانی دوای ئەنجامی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name="Borger">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger |یەکەم=Julian |سەردێڕ=Khamenei's son takes control of Iran's anti-protest militia |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130907001755/http://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=sahimi2089>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sahimi |یەکەم=Mohammad |سەردێڕ=Nepotism & the Larijani Dynasty |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٠٩|شوێن=Los Angeles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501030945/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو پێشتر لەلایەن سەرچاوە ئەورووپییەکانەوە بە یەکێک لە [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران#جێنشینە ئەگەرییەکان|پاڵێوراوانی ئەگەری]] بۆ جێگرەوەی عەلی خامنەیی باوکی دادەنرا، کە نزیکەی ٣٧ ساڵ دەسەڵاتداری بەسەر [[ئێران]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |سەردێڕ=Iran supreme leader's son seen as power broker with big ambitions |یەکەم=Jeffrey |دوایین=Fleishman |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108024331/http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff |سەردێڕ=IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=The Telegraph |agency=WikiLeaks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622222036/https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="guardian_20090622">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |سەردێڕ=Mojtaba Khamenei: gatekeeper to Iran's supreme leader |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|نووسەر=Julian Borger |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195533/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == موجتەبا لە ساڵی ١٩٦٩ لە [[مەشھەد]] لەدایکبووە و دووەم کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای پێشووی ئێرانە. حەوت ساڵی تەمەنی منداڵی لە شارەکانی [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] بەسەر بردووە، کە خوێندنی سەرەتایی لەوێ وەرگرتووە. دوای دەرچوون لە ئامادەیی، دەستی کرد بە خوێندنی [[خواناسی|ئیلاھیات]]ی ئیسلامی. مامۆستا سەرەتایییەکانی بریتی بوون لە باوکی خۆی و ئایەتوڵڵا مەحموود ھاشمی شەھرودی.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/07/the-man-in-the-shadow-mojtaba-khamenei.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140416184302/http://www.metransparent.com/IMG/pdf/mehdi_khalaji_supreme_succession.pdf</ref><ref>https://www.ndtv.com/world-news/who-is-mojtaba-khamenei-the-second-son-of-irans-supreme-leader-7046798</ref> لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، دەوترێت موجتەبا لە کەتیبەی حەبیب خزمەتی کردووە، شانبەشانی زۆرێک لەوانەی کە دواتر گەیشتنە پۆستە بەھێزەکان لە دامەزراوە ئەمنی و ھەواڵگرییەکانی ئێراندا، لەنێویاندا پلە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە ئەم پەیوەندییە سەرەتاییانە ئاسانکارییان کردووە بۆ پەیوەندییە بەھێز و بەردەوامەکانی لەناو دامەزراوەی ئەمنیی کۆماری ئیسلامیدا، و ڕێگەیان پێ داوە کە ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان دیاری بکات و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان دژی سیاسەتی ڕژێم ڕێک بخات.<ref>https://web.archive.org/web/20260306121835/https://www.bbc.com/arabic/articles/cwykk66k735o</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لە [[قوم]] بۆ ئەوەی ببێتە پیاوی ئایینی. محەممەد تەقی میسباح یەزدی، ئایەتوڵڵا لووتفوڵڵا سافی گوڵپایگانی و محەممەد باقر خەرازی مامۆستای بوون لەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603032731 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260305065707/https://www.iranintl.com/en/202603032731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» و ڕۆژنامەی «[[لیبێراسیۆن]]»ی فەڕەنسی، لەنێو سەرچاوەکانی دیکەدا، باوەڕێکی بەرفراوان ھەیە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی گەورە دەکات. ئەم تۆمەتە لەلایەن «کۆمەڵەی ھێزەکانی ھێڵی ئیمام»ەوە ڕەتکرایەوە، کە گرووپێکی سیاسیی ئێرانییە بە سەرۆکایەتیی مامی، [[ھادی خامنەیی]].<ref>https://english.alarabiya.net/articles/2012%2F01%2F15%2F188461</ref> == ژیانی تایبەتی == موجتەبا لە حەوزەی قوم وانەی ئیلاھیات دەڵێتەوە. موجتەبا خامنەیی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ زەھرا حەداد عادل ھاوسەرگیری کرد. یەکەم منداڵیان لە ساڵی ٢٠٠٧ لەدایکبوو. بەپێی حکوومەتی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦، کوڕێک، ھاوسەرەکەی، باوکی و دایکی لە ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]]دا کوژراون. == مشتومڕەکان == === پشتیوانی بۆ ئەحمەدی نەژاد === خامنەیی پەیوەندی بە [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]، سەرۆککۆماری ئێرانەوە ھەبوو، و لە ھەڵبژاردنە مشتومڕاوییەکانی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٩دا پشتیوانی لە ئەحمەدی نەژاد کرد. ڕۆژنامەنووسان ڕایان گەیاند کە ڕەنگە ئەو «ڕۆڵێکی پێشەنگی گێڕابێت لە ڕێکخستنی» سەرکەوتنی ئەحمەدینەژاد لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا. پێشبینی دەکرا خامنەیی «کەسایەتییەکی سەرەکی بێت لە ڕێکخستنی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی دژە حکوومەت» لە حوزەیرانی ٢٠٠٩دا. باوەڕ وابوو کە ئەو ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێزی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]]، سەرەڕای شاردنەوەی ناوی لە ڕۆژنامەکانی ڕژێمدا. لە نامەیەکی کراوەدا، مەھدی کەڕووبی، کاندیدی چاکسازیخواز لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا، موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە پیلانگێڕی بۆ ساختەکردنی ھەڵبژاردن لە بەرژەوەندی ئەحمەدینەژاد، و ئاماژەی بە دەستێوەردانی نایاسایی «تۆڕێک» کرد. مەحموود ئەحمەدینەژاد دواتر موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە ئیختیلاس (دزین) لە گەنجینەی دەوڵەت. === سەروەت و تۆڕی وەکراوی خانووبەرە لە دەرەوەی وڵات === بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی بەرچاو دەکات لە بانکەکانی وەک بانکی ئایەندە. لێکۆڵینەوەیەکی یەک ساڵەی «بلومبێرگ»، بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی ئەو کەسانەی ئاگاداری بابەتەکەن، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕای گەیاند کە خامنەیی بەستراوەتەوە بە تۆڕێکی دارایی دەرەکی (ئۆفشۆر) کە بۆ ھەڵگرتن و گواستنەوەی سەروەت و سامان بۆ دەرەوەی ئێران بەکاردەھێنرێت. موڵک و ماڵە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە خانووبەرەی بەنرخ لە لەندەن و دوبەی، ھەروەھا بەرژەوەندییە پەیوەندیدارەکان بە کەشتیوانی، پەیوەندییە بانکییەکان و کەرتی میوانداری لە [[ئەورووپا]]. بەپێی لێکۆڵینەوەکە، سەروەت و سامانەکە بەگشتی بە ناوی خامنەیییەوە نەبووە، بەڵکو لە ڕێگەی نێوەندگیر و قەوارە کۆمپانیاکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەری جیاوازدا پێکھێنراوە. ھەندێک لەم سەروەت و سامانانە لەو کاتەوە فرۆشراون یان دووبارە ڕێکخراونەتەوە بەھۆی زیادبوونی چاودێرییەکانەوە. «بلومبێرگ» عەلی ئەنساری، بازرگانێکی ئێرانی سزادراو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]ەوە، وەک ئاسانکارێکی سەرەکی لەم تۆڕەدا دەستنیشان کرد. تۆمارەکانی موڵک و فایلەکانی کۆمپانیاکان دەوترێت ئەنساری و کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان دەبەستنەوە بە چەندین موڵک لە لەندەن، لەنێویاندا شوێنی نیشتەجێبوون لە شەقامی «زە بیشۆپس»، و بە خاوەندارێتی ھۆتێل و قەوارەکانی بەڕێوەبردن لە ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە. ئەنساری ھەرچەشنە پەیوەندییەکی دارایی یان کەسیی لەگەڵ موجتەبا خامنەیی ڕەتکردووەتەوە و ڕای گەیاندووە کە بەنیازە تەحەدای سزاکانی بەریتانیا بکات. لێکۆڵینەوەکان زیاتر بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ئەو پارانەی پەیوەستن بەم تۆڕەوە، بەشێکی زۆریان لە داھاتی نەوتی ئێرانەوە سەرچاوەیان گرتووە و لە ڕێگەی دامەزراوە دارایییەکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا ئاڕاستە کراون، سەرەڕای سزاکانی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بەسەر موجتەبا خامنەییدا سەپێندراون. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە کاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران]]دا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە «ملیۆنان و دەیان ملیۆن» دۆلار لەلایەن سەرکردەکانی ئێرانەوە بۆ دامەزراوە دارایییەکانی جیھان حەواڵە کراوە، و کەناڵی ١٤ی ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە ١٫٥ ملیار دۆلار بە دراوی [[کریپتۆ]] (دراوی دیجیتاڵی) ڕەوانەی ھەژمارێک لە [[دوبەی]] کراوە بە تێوەگلانی خامنەیی (کە تەنھا خۆی نزیکەی ٣٢٨ ملیۆن دۆلاری ناردووە). === سزاکان === لە ساڵی ٢٠١٩، موجتەبا خامنەیی خرایە ژێر سزاکانی ئەمریکا بەھۆی ئەوەی لە جیاتی ڕێبەری باڵا کاری دەکرد بەبێ ئەوەی ھەرگیز بۆ ھیچ پۆستێکی فەرمی ھەڵبژێردرێت یان دەستنیشان بکرێت، و بەھۆی کارکردنی نزیک لەگەڵ فەرماندەی [[فەیلەقی قودس]]، کە بەرپرسە لە «ئۆپەراسیۆنە نھێنییەکان لەوانە ھاوکاریی کوشندە، ھەواڵگری، دارایی و مەشقپێکردن» بۆ [[تاڵیبان]]، [[حیزبوڵڵا]]، [[حەماس]]، [[جیھادی ئیسلامیی فەلەستین]]، [[حەشدی شەعبی]] [[عێراق]] و ئەوانی دیکە؛ ھەروەھا بەھۆی پەرەپێدانی پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ گرووپی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]] و برەودان بە «تەمای ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە و ئامانجە سەرکوتکەرە ناوخۆیییەکانی باوکی.» === کاندیدبوون بۆ ڕێبەریی باڵا === چەندین شرۆڤەکار موجتەبایان وەک جێگرەوەیەکی ئەگەری بۆ باوکی دادەنا. ئەمە لەلایەن ھەندێکەوە وەک کێشەیەک سەیر دەکرا، چونکە ڕێبەری باڵا دەبێت لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە ([[مەجلیسی خوبرەگان]]) لەنێو زانایانی باڵای ئیسلامی شیعەدا ھەڵبژێردرێت، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە یەکەم ڕێبەری باڵا، ڕووحوڵڵا خومەینی، کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبووە لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی باوکی خامنەیی، و ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکان باس لەوە دەکەن کە [[عەلی خامنەیی]] دژی کاندیدکردنی کوڕەکەی بووە وەک جێگرەوە. ڕۆژنامەی «[[لۆس ئانجلەس تایمز]]» لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوی کردەوە کە ڕەنگە پێگەی ئایینی و سیاسیی موجتەبا بەو ئاستە نەبووبێت کە عەلی خامنەیی لە کۆتاییدا کوڕەکەی وەک جێگرەوەی خۆی دەستنیشان بکات و ئەنجومەنی شارەزایان لەلایەن گۆڤاری «[[زە ئەتلانتیک]]»ەوە وەک دەستەیەکی تەشریفاتی بێ دەسەڵاتی ڕاستەقینە سەیر دەکرێت. == کەمیی بڕوانامە ئایینییەکان == دەستووری ئێران پابەندبوون بە لێکدانەوەی خومەینی بۆ بنەمای ویلایەتی فیقھی (سەرپەرشتیی فەقیھی ئیسلامی) دەسەپێنێت. بەپێی ئەم لێکدانەوەیە، ڕێبەری باڵا دەبێت موجتەھید بێت، واتە توانای لێکدانەوەی شەریعەتی ھەبێت، و گەیشتبێتە بەرزترین ئاستی پیاوانی ئایینی [[شیعە]]. وەک مەرجەعی تەقلید، پێویستە پلەی ئایەتوڵڵای عوزما یان ئیمامی ھەبێت، سەرۆکایەتی حەوزەیەکی ئایینی بکات و فەتوا لەسەر جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] دەربکات کە لەلایەن شوێنکەوتووان و پیاوانی ئایینی پلە نزمترەوە پەیڕەو بکرێت. موجتەبا نە ئایەتوڵڵایە و نە موجتەھیدە، و ئەو ئەزموونە جێبەجێکردن و کارگێڕییەی نییە کە دەستووری کۆماری ئیسلامی داوای دەکات. ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» مشتومڕی ئەوە دەکات کە «بەھێزیی لایەنگرانی موجتەبا نەسەلمێنراوە»، و ھەرچەندە جلوبەرگی پیاوانی ئایینی دەپۆشێت، بەڵام ئەو «بە ھیچ شێوەیەک پێگەی ئیلاھیاتی نییە» بۆ ئەوەی بگاتە ئاستی ڕێبەری باڵا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Mojtaba Khamenei}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٤ی [[ئازار]]ی ٢٠٢٦\ ١٣ی [[ڕەشەمە]]ی ٢٧٢٥}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:مردووان]] t2enl2fb4xojrvv6eebkx8ofsuoyten 1579981 1579980 2026-05-01T20:29:27Z Hivja 64112 /* */ 1579981 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[سەید]] | name = موجتەبا خامنەیی | native_name = مجتبی خامنەای | native_name_lang = | image = Mojtaba Khamenei 2019.jpg | image_size = | caption = | order = سێیەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | term_start = ٨ی ئازاری ۲۰۲٦ | term_end = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[عەلی خامنەیی]] | successor = | office1 = فەرماندەی [[بەسیج]] | term_start1 = ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ | term_end1 = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | predecessor1 = [[محەممەدڕەزا نەقدی]] | successor1 = محەممەدڕەزا نەقدی | birth_name = موجتەبا حوسێنی خامنەیی | birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٦٩|٩|٨}} | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | known_for = | education = [[ناوچەی زانستیی قوم|ناوچەی زانستیی ئیسلامیی قوم]] | employer = | occupation = | title = | salary = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | spouse = {{marriage|زەھرا حەدادعادڵ|٢٠٠٤}} | children = ٣ | parents = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] (باوک) | [[خوجەستە باقرزادە]] (دایک)}} | relatives = | allegiance = ئێران | branch = [[بەسیج]] | serviceyears = ١٩٨٧–٢٠١٠ | rank = [[ئەفسەری فەرماندە]] | unit = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|جووڵانەوەی سەوز]] | mawards = | module = {{Infobox religious biography | title = [[ئایەتوڵڵا]] | embed = yes | religion = [[ئیسلامی شیعە]] | denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمامی]] | jurisprudence = [[ئوسوولی]] | main_interests = | notable_ideas = | notable_works = | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | teacher = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] | [[مەحموود ھاشمی شاھروودی]] | [[محەممەدتەقی مەسباح یەزدی]] | [[لووتفوڵڵا سافی گوڵپایەگانی]] | [[محەممەدباقر خەرازی]]}} | students = | influences = | influenced = }} }} '''سەید موجتەبا حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی|سید مجتبی حسینی خامنه‌ای}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩) ناسراو بە '''سەید موجتەبا خامنەیی''' سیاسەتوانێکی ئێرانی و سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی بەکار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد |ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2026/03/08/assembly-of-experts-appoints-mojtaba-khamenei-as-new-leader-iran-2026 |ڕێکەوتی سەردان=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=euronews |زمان=fa}}</ref> ئەو کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری پێشووی ئێرانە و دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژران]]ی باوکی لە یەکەم ڕۆژی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]دا، بووە ڕێبەر. خامنەیی لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ١٩٨٨ لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mojtaba Khamenei and Mahdi Hashemi |ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090905201044/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دەگوترێت بەڕێوەبردنی میلیشیاکانی [[بەسیج]]ی گرتووەتە دەست بۆ سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|خۆپیشاندانەکانی دوای ئەنجامی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name="Borger">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger |یەکەم=Julian |سەردێڕ=Khamenei's son takes control of Iran's anti-protest militia |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130907001755/http://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=sahimi2089>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sahimi |یەکەم=Mohammad |سەردێڕ=Nepotism & the Larijani Dynasty |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٠٩|شوێن=Los Angeles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501030945/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو پێشتر لەلایەن سەرچاوە ئەورووپییەکانەوە بە یەکێک لە [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران#جێنشینە ئەگەرییەکان|پاڵێوراوانی ئەگەری]] بۆ جێگرەوەی عەلی خامنەیی باوکی دادەنرا، کە نزیکەی ٣٧ ساڵ دەسەڵاتداری بەسەر [[ئێران]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |سەردێڕ=Iran supreme leader's son seen as power broker with big ambitions |یەکەم=Jeffrey |دوایین=Fleishman |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108024331/http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff |سەردێڕ=IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=The Telegraph |agency=WikiLeaks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622222036/https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="guardian_20090622">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |سەردێڕ=Mojtaba Khamenei: gatekeeper to Iran's supreme leader |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|نووسەر=Julian Borger |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195533/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == موجتەبا لە ساڵی ١٩٦٩ لە [[مەشھەد]] لەدایکبووە و دووەم کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای پێشووی ئێرانە. حەوت ساڵی تەمەنی منداڵی لە شارەکانی [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] بەسەر بردووە، کە خوێندنی سەرەتایی لەوێ وەرگرتووە. دوای دەرچوون لە ئامادەیی، دەستی کرد بە خوێندنی [[خواناسی|ئیلاھیات]]ی ئیسلامی. مامۆستا سەرەتایییەکانی بریتی بوون لە باوکی خۆی و ئایەتوڵڵا مەحموود ھاشمی شەھرودی.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/07/the-man-in-the-shadow-mojtaba-khamenei.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140416184302/http://www.metransparent.com/IMG/pdf/mehdi_khalaji_supreme_succession.pdf</ref><ref>https://www.ndtv.com/world-news/who-is-mojtaba-khamenei-the-second-son-of-irans-supreme-leader-7046798</ref> لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، دەوترێت موجتەبا لە کەتیبەی حەبیب خزمەتی کردووە، شانبەشانی زۆرێک لەوانەی کە دواتر گەیشتنە پۆستە بەھێزەکان لە دامەزراوە ئەمنی و ھەواڵگرییەکانی ئێراندا، لەنێویاندا پلە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە ئەم پەیوەندییە سەرەتاییانە ئاسانکارییان کردووە بۆ پەیوەندییە بەھێز و بەردەوامەکانی لەناو دامەزراوەی ئەمنیی کۆماری ئیسلامیدا، و ڕێگەیان پێ داوە کە ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان دیاری بکات و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان دژی سیاسەتی ڕژێم ڕێک بخات.<ref>https://web.archive.org/web/20260306121835/https://www.bbc.com/arabic/articles/cwykk66k735o</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لە [[قوم]] بۆ ئەوەی ببێتە پیاوی ئایینی. محەممەد تەقی میسباح یەزدی، ئایەتوڵڵا لووتفوڵڵا سافی گوڵپایگانی و محەممەد باقر خەرازی مامۆستای بوون لەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603032731 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260305065707/https://www.iranintl.com/en/202603032731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» و ڕۆژنامەی «[[لیبێراسیۆن]]»ی فەڕەنسی، لەنێو سەرچاوەکانی دیکەدا، باوەڕێکی بەرفراوان ھەیە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی گەورە دەکات. ئەم تۆمەتە لەلایەن «کۆمەڵەی ھێزەکانی ھێڵی ئیمام»ەوە ڕەتکرایەوە، کە گرووپێکی سیاسیی ئێرانییە بە سەرۆکایەتیی مامی، [[ھادی خامنەیی]].<ref>https://english.alarabiya.net/articles/2012%2F01%2F15%2F188461</ref> == ژیانی تایبەتی == موجتەبا لە حەوزەی قوم وانەی ئیلاھیات دەڵێتەوە. موجتەبا خامنەیی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ زەھرا حەداد عادل ھاوسەرگیری کرد. یەکەم منداڵیان لە ساڵی ٢٠٠٧ لەدایکبوو. بەپێی حکوومەتی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦، کوڕێک، ھاوسەرەکەی، باوکی و دایکی لە ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]]دا کوژراون. == مشتومڕەکان == === پشتیوانی بۆ ئەحمەدی نەژاد === خامنەیی پەیوەندی بە [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]، سەرۆککۆماری ئێرانەوە ھەبوو، و لە ھەڵبژاردنە مشتومڕاوییەکانی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٩دا پشتیوانی لە ئەحمەدی نەژاد کرد. ڕۆژنامەنووسان ڕایان گەیاند کە ڕەنگە ئەو «ڕۆڵێکی پێشەنگی گێڕابێت لە ڕێکخستنی» سەرکەوتنی ئەحمەدینەژاد لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا. پێشبینی دەکرا خامنەیی «کەسایەتییەکی سەرەکی بێت لە ڕێکخستنی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی دژە حکوومەت» لە حوزەیرانی ٢٠٠٩دا. باوەڕ وابوو کە ئەو ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێزی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]]، سەرەڕای شاردنەوەی ناوی لە ڕۆژنامەکانی ڕژێمدا. لە نامەیەکی کراوەدا، مەھدی کەڕووبی، کاندیدی چاکسازیخواز لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا، موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە پیلانگێڕی بۆ ساختەکردنی ھەڵبژاردن لە بەرژەوەندی ئەحمەدینەژاد، و ئاماژەی بە دەستێوەردانی نایاسایی «تۆڕێک» کرد. مەحموود ئەحمەدینەژاد دواتر موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە ئیختیلاس (دزین) لە گەنجینەی دەوڵەت. === سەروەت و تۆڕی وەکراوی خانووبەرە لە دەرەوەی وڵات === بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی بەرچاو دەکات لە بانکەکانی وەک بانکی ئایەندە. لێکۆڵینەوەیەکی یەک ساڵەی «بلومبێرگ»، بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی ئەو کەسانەی ئاگاداری بابەتەکەن، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕای گەیاند کە خامنەیی بەستراوەتەوە بە تۆڕێکی دارایی دەرەکی (ئۆفشۆر) کە بۆ ھەڵگرتن و گواستنەوەی سەروەت و سامان بۆ دەرەوەی ئێران بەکاردەھێنرێت. موڵک و ماڵە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە خانووبەرەی بەنرخ لە لەندەن و دوبەی، ھەروەھا بەرژەوەندییە پەیوەندیدارەکان بە کەشتیوانی، پەیوەندییە بانکییەکان و کەرتی میوانداری لە [[ئەورووپا]]. بەپێی لێکۆڵینەوەکە، سەروەت و سامانەکە بەگشتی بە ناوی خامنەیییەوە نەبووە، بەڵکو لە ڕێگەی نێوەندگیر و قەوارە کۆمپانیاکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەری جیاوازدا پێکھێنراوە. ھەندێک لەم سەروەت و سامانانە لەو کاتەوە فرۆشراون یان دووبارە ڕێکخراونەتەوە بەھۆی زیادبوونی چاودێرییەکانەوە. «بلومبێرگ» عەلی ئەنساری، بازرگانێکی ئێرانی سزادراو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]ەوە، وەک ئاسانکارێکی سەرەکی لەم تۆڕەدا دەستنیشان کرد. تۆمارەکانی موڵک و فایلەکانی کۆمپانیاکان دەوترێت ئەنساری و کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان دەبەستنەوە بە چەندین موڵک لە لەندەن، لەنێویاندا شوێنی نیشتەجێبوون لە شەقامی «زە بیشۆپس»، و بە خاوەندارێتی ھۆتێل و قەوارەکانی بەڕێوەبردن لە ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە. ئەنساری ھەرچەشنە پەیوەندییەکی دارایی یان کەسیی لەگەڵ موجتەبا خامنەیی ڕەتکردووەتەوە و ڕای گەیاندووە کە بەنیازە تەحەدای سزاکانی بەریتانیا بکات. لێکۆڵینەوەکان زیاتر بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ئەو پارانەی پەیوەستن بەم تۆڕەوە، بەشێکی زۆریان لە داھاتی نەوتی ئێرانەوە سەرچاوەیان گرتووە و لە ڕێگەی دامەزراوە دارایییەکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا ئاڕاستە کراون، سەرەڕای سزاکانی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بەسەر موجتەبا خامنەییدا سەپێندراون. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە کاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران]]دا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە «ملیۆنان و دەیان ملیۆن» دۆلار لەلایەن سەرکردەکانی ئێرانەوە بۆ دامەزراوە دارایییەکانی جیھان حەواڵە کراوە، و کەناڵی ١٤ی ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە ١٫٥ ملیار دۆلار بە دراوی [[کریپتۆ]] (دراوی دیجیتاڵی) ڕەوانەی ھەژمارێک لە [[دوبەی]] کراوە بە تێوەگلانی خامنەیی (کە تەنھا خۆی نزیکەی ٣٢٨ ملیۆن دۆلاری ناردووە). === سزاکان === لە ساڵی ٢٠١٩، موجتەبا خامنەیی خرایە ژێر سزاکانی ئەمریکا بەھۆی ئەوەی لە جیاتی ڕێبەری باڵا کاری دەکرد بەبێ ئەوەی ھەرگیز بۆ ھیچ پۆستێکی فەرمی ھەڵبژێردرێت یان دەستنیشان بکرێت، و بەھۆی کارکردنی نزیک لەگەڵ فەرماندەی [[فەیلەقی قودس]]، کە بەرپرسە لە «ئۆپەراسیۆنە نھێنییەکان لەوانە ھاوکاریی کوشندە، ھەواڵگری، دارایی و مەشقپێکردن» بۆ [[تاڵیبان]]، [[حیزبوڵڵا]]، [[حەماس]]، [[جیھادی ئیسلامیی فەلەستین]]، [[حەشدی شەعبی]] [[عێراق]] و ئەوانی دیکە؛ ھەروەھا بەھۆی پەرەپێدانی پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ گرووپی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]] و برەودان بە «تەمای ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە و ئامانجە سەرکوتکەرە ناوخۆیییەکانی باوکی.» === کاندیدبوون بۆ ڕێبەریی باڵا === چەندین شرۆڤەکار موجتەبایان وەک جێگرەوەیەکی ئەگەری بۆ باوکی دادەنا. ئەمە لەلایەن ھەندێکەوە وەک کێشەیەک سەیر دەکرا، چونکە ڕێبەری باڵا دەبێت لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە ([[مەجلیسی خوبرەگان]]) لەنێو زانایانی باڵای ئیسلامی شیعەدا ھەڵبژێردرێت، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە یەکەم ڕێبەری باڵا، ڕووحوڵڵا خومەینی، کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبووە لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی باوکی خامنەیی، و ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکان باس لەوە دەکەن کە [[عەلی خامنەیی]] دژی کاندیدکردنی کوڕەکەی بووە وەک جێگرەوە. ڕۆژنامەی «[[لۆس ئانجلەس تایمز]]» لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوی کردەوە کە ڕەنگە پێگەی ئایینی و سیاسیی موجتەبا بەو ئاستە نەبووبێت کە عەلی خامنەیی لە کۆتاییدا کوڕەکەی وەک جێگرەوەی خۆی دەستنیشان بکات و ئەنجومەنی شارەزایان لەلایەن گۆڤاری «[[زە ئەتلانتیک]]»ەوە وەک دەستەیەکی تەشریفاتی بێ دەسەڵاتی ڕاستەقینە سەیر دەکرێت. == کەمیی بڕوانامە ئایینییەکان == دەستووری ئێران پابەندبوون بە لێکدانەوەی خومەینی بۆ بنەمای ویلایەتی فیقھی (سەرپەرشتیی فەقیھی ئیسلامی) دەسەپێنێت. بەپێی ئەم لێکدانەوەیە، ڕێبەری باڵا دەبێت موجتەھید بێت، واتە توانای لێکدانەوەی شەریعەتی ھەبێت، و گەیشتبێتە بەرزترین ئاستی پیاوانی ئایینی [[شیعە]]. وەک مەرجەعی تەقلید، پێویستە پلەی ئایەتوڵڵای عوزما یان ئیمامی ھەبێت، سەرۆکایەتی حەوزەیەکی ئایینی بکات و فەتوا لەسەر جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] دەربکات کە لەلایەن شوێنکەوتووان و پیاوانی ئایینی پلە نزمترەوە پەیڕەو بکرێت. موجتەبا نە ئایەتوڵڵایە و نە موجتەھیدە، و ئەو ئەزموونە جێبەجێکردن و کارگێڕییەی نییە کە دەستووری کۆماری ئیسلامی داوای دەکات. ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» مشتومڕی ئەوە دەکات کە «بەھێزیی لایەنگرانی موجتەبا نەسەلمێنراوە»، و ھەرچەندە جلوبەرگی پیاوانی ئایینی دەپۆشێت، بەڵام ئەو «بە ھیچ شێوەیەک پێگەی ئیلاھیاتی نییە» بۆ ئەوەی بگاتە ئاستی ڕێبەری باڵا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Mojtaba Khamenei}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٤ی [[ئازار]]ی ٢٠٢٦\ ١٣ی [[ڕەشەمە]]ی ٢٧٢٥}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:مردووان]] nu7099yp1dnl828chyr4tjg63rccz5w 1579982 1579981 2026-05-01T20:29:39Z Hivja 64112 /* */ 1579982 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[سەید]]{{ھن}} | name = موجتەبا خامنەیی | native_name = مجتبی خامنەای | native_name_lang = | image = Mojtaba Khamenei 2019.jpg | image_size = | caption = | order = سێیەمین | office = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | term_start = ٨ی ئازاری ۲۰۲٦ | term_end = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[عەلی خامنەیی]] | successor = | office1 = فەرماندەی [[بەسیج]] | term_start1 = ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ | term_end1 = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | predecessor1 = [[محەممەدڕەزا نەقدی]] | successor1 = محەممەدڕەزا نەقدی | birth_name = موجتەبا حوسێنی خامنەیی | birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٦٩|٩|٨}} | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | known_for = | education = [[ناوچەی زانستیی قوم|ناوچەی زانستیی ئیسلامیی قوم]] | employer = | occupation = | title = | salary = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | spouse = {{marriage|زەھرا حەدادعادڵ|٢٠٠٤}} | children = ٣ | parents = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] (باوک) | [[خوجەستە باقرزادە]] (دایک)}} | relatives = | allegiance = ئێران | branch = [[بەسیج]] | serviceyears = ١٩٨٧–٢٠١٠ | rank = [[ئەفسەری فەرماندە]] | unit = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|جووڵانەوەی سەوز]] | mawards = | module = {{Infobox religious biography | title = [[ئایەتوڵڵا]] | embed = yes | religion = [[ئیسلامی شیعە]] | denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمامی]] | jurisprudence = [[ئوسوولی]] | main_interests = | notable_ideas = | notable_works = | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | teacher = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] | [[مەحموود ھاشمی شاھروودی]] | [[محەممەدتەقی مەسباح یەزدی]] | [[لووتفوڵڵا سافی گوڵپایەگانی]] | [[محەممەدباقر خەرازی]]}} | students = | influences = | influenced = }} }} '''سەید موجتەبا حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی|سید مجتبی حسینی خامنه‌ای}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩) ناسراو بە '''سەید موجتەبا خامنەیی''' سیاسەتوانێکی ئێرانی و سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی بەکار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد |ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2026/03/08/assembly-of-experts-appoints-mojtaba-khamenei-as-new-leader-iran-2026 |ڕێکەوتی سەردان=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=euronews |زمان=fa}}</ref> ئەو کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری پێشووی ئێرانە و دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژران]]ی باوکی لە یەکەم ڕۆژی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]دا، بووە ڕێبەر. خامنەیی لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ١٩٨٨ لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mojtaba Khamenei and Mahdi Hashemi |ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090905201044/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دەگوترێت بەڕێوەبردنی میلیشیاکانی [[بەسیج]]ی گرتووەتە دەست بۆ سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|خۆپیشاندانەکانی دوای ئەنجامی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name="Borger">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger |یەکەم=Julian |سەردێڕ=Khamenei's son takes control of Iran's anti-protest militia |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130907001755/http://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=sahimi2089>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sahimi |یەکەم=Mohammad |سەردێڕ=Nepotism & the Larijani Dynasty |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٠٩|شوێن=Los Angeles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501030945/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو پێشتر لەلایەن سەرچاوە ئەورووپییەکانەوە بە یەکێک لە [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران#جێنشینە ئەگەرییەکان|پاڵێوراوانی ئەگەری]] بۆ جێگرەوەی عەلی خامنەیی باوکی دادەنرا، کە نزیکەی ٣٧ ساڵ دەسەڵاتداری بەسەر [[ئێران]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |سەردێڕ=Iran supreme leader's son seen as power broker with big ambitions |یەکەم=Jeffrey |دوایین=Fleishman |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108024331/http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff |سەردێڕ=IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=The Telegraph |agency=WikiLeaks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622222036/https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="guardian_20090622">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |سەردێڕ=Mojtaba Khamenei: gatekeeper to Iran's supreme leader |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|نووسەر=Julian Borger |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195533/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == موجتەبا لە ساڵی ١٩٦٩ لە [[مەشھەد]] لەدایکبووە و دووەم کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای پێشووی ئێرانە. حەوت ساڵی تەمەنی منداڵی لە شارەکانی [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] بەسەر بردووە، کە خوێندنی سەرەتایی لەوێ وەرگرتووە. دوای دەرچوون لە ئامادەیی، دەستی کرد بە خوێندنی [[خواناسی|ئیلاھیات]]ی ئیسلامی. مامۆستا سەرەتایییەکانی بریتی بوون لە باوکی خۆی و ئایەتوڵڵا مەحموود ھاشمی شەھرودی.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/07/the-man-in-the-shadow-mojtaba-khamenei.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140416184302/http://www.metransparent.com/IMG/pdf/mehdi_khalaji_supreme_succession.pdf</ref><ref>https://www.ndtv.com/world-news/who-is-mojtaba-khamenei-the-second-son-of-irans-supreme-leader-7046798</ref> لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، دەوترێت موجتەبا لە کەتیبەی حەبیب خزمەتی کردووە، شانبەشانی زۆرێک لەوانەی کە دواتر گەیشتنە پۆستە بەھێزەکان لە دامەزراوە ئەمنی و ھەواڵگرییەکانی ئێراندا، لەنێویاندا پلە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە ئەم پەیوەندییە سەرەتاییانە ئاسانکارییان کردووە بۆ پەیوەندییە بەھێز و بەردەوامەکانی لەناو دامەزراوەی ئەمنیی کۆماری ئیسلامیدا، و ڕێگەیان پێ داوە کە ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان دیاری بکات و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان دژی سیاسەتی ڕژێم ڕێک بخات.<ref>https://web.archive.org/web/20260306121835/https://www.bbc.com/arabic/articles/cwykk66k735o</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لە [[قوم]] بۆ ئەوەی ببێتە پیاوی ئایینی. محەممەد تەقی میسباح یەزدی، ئایەتوڵڵا لووتفوڵڵا سافی گوڵپایگانی و محەممەد باقر خەرازی مامۆستای بوون لەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603032731 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260305065707/https://www.iranintl.com/en/202603032731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» و ڕۆژنامەی «[[لیبێراسیۆن]]»ی فەڕەنسی، لەنێو سەرچاوەکانی دیکەدا، باوەڕێکی بەرفراوان ھەیە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی گەورە دەکات. ئەم تۆمەتە لەلایەن «کۆمەڵەی ھێزەکانی ھێڵی ئیمام»ەوە ڕەتکرایەوە، کە گرووپێکی سیاسیی ئێرانییە بە سەرۆکایەتیی مامی، [[ھادی خامنەیی]].<ref>https://english.alarabiya.net/articles/2012%2F01%2F15%2F188461</ref> == ژیانی تایبەتی == موجتەبا لە حەوزەی قوم وانەی ئیلاھیات دەڵێتەوە. موجتەبا خامنەیی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ زەھرا حەداد عادل ھاوسەرگیری کرد. یەکەم منداڵیان لە ساڵی ٢٠٠٧ لەدایکبوو. بەپێی حکوومەتی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦، کوڕێک، ھاوسەرەکەی، باوکی و دایکی لە ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]]دا کوژراون. == مشتومڕەکان == === پشتیوانی بۆ ئەحمەدی نەژاد === خامنەیی پەیوەندی بە [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]، سەرۆککۆماری ئێرانەوە ھەبوو، و لە ھەڵبژاردنە مشتومڕاوییەکانی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٩دا پشتیوانی لە ئەحمەدی نەژاد کرد. ڕۆژنامەنووسان ڕایان گەیاند کە ڕەنگە ئەو «ڕۆڵێکی پێشەنگی گێڕابێت لە ڕێکخستنی» سەرکەوتنی ئەحمەدینەژاد لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا. پێشبینی دەکرا خامنەیی «کەسایەتییەکی سەرەکی بێت لە ڕێکخستنی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی دژە حکوومەت» لە حوزەیرانی ٢٠٠٩دا. باوەڕ وابوو کە ئەو ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێزی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]]، سەرەڕای شاردنەوەی ناوی لە ڕۆژنامەکانی ڕژێمدا. لە نامەیەکی کراوەدا، مەھدی کەڕووبی، کاندیدی چاکسازیخواز لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا، موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە پیلانگێڕی بۆ ساختەکردنی ھەڵبژاردن لە بەرژەوەندی ئەحمەدینەژاد، و ئاماژەی بە دەستێوەردانی نایاسایی «تۆڕێک» کرد. مەحموود ئەحمەدینەژاد دواتر موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە ئیختیلاس (دزین) لە گەنجینەی دەوڵەت. === سەروەت و تۆڕی وەکراوی خانووبەرە لە دەرەوەی وڵات === بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی بەرچاو دەکات لە بانکەکانی وەک بانکی ئایەندە. لێکۆڵینەوەیەکی یەک ساڵەی «بلومبێرگ»، بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی ئەو کەسانەی ئاگاداری بابەتەکەن، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕای گەیاند کە خامنەیی بەستراوەتەوە بە تۆڕێکی دارایی دەرەکی (ئۆفشۆر) کە بۆ ھەڵگرتن و گواستنەوەی سەروەت و سامان بۆ دەرەوەی ئێران بەکاردەھێنرێت. موڵک و ماڵە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە خانووبەرەی بەنرخ لە لەندەن و دوبەی، ھەروەھا بەرژەوەندییە پەیوەندیدارەکان بە کەشتیوانی، پەیوەندییە بانکییەکان و کەرتی میوانداری لە [[ئەورووپا]]. بەپێی لێکۆڵینەوەکە، سەروەت و سامانەکە بەگشتی بە ناوی خامنەیییەوە نەبووە، بەڵکو لە ڕێگەی نێوەندگیر و قەوارە کۆمپانیاکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەری جیاوازدا پێکھێنراوە. ھەندێک لەم سەروەت و سامانانە لەو کاتەوە فرۆشراون یان دووبارە ڕێکخراونەتەوە بەھۆی زیادبوونی چاودێرییەکانەوە. «بلومبێرگ» عەلی ئەنساری، بازرگانێکی ئێرانی سزادراو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]ەوە، وەک ئاسانکارێکی سەرەکی لەم تۆڕەدا دەستنیشان کرد. تۆمارەکانی موڵک و فایلەکانی کۆمپانیاکان دەوترێت ئەنساری و کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان دەبەستنەوە بە چەندین موڵک لە لەندەن، لەنێویاندا شوێنی نیشتەجێبوون لە شەقامی «زە بیشۆپس»، و بە خاوەندارێتی ھۆتێل و قەوارەکانی بەڕێوەبردن لە ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە. ئەنساری ھەرچەشنە پەیوەندییەکی دارایی یان کەسیی لەگەڵ موجتەبا خامنەیی ڕەتکردووەتەوە و ڕای گەیاندووە کە بەنیازە تەحەدای سزاکانی بەریتانیا بکات. لێکۆڵینەوەکان زیاتر بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ئەو پارانەی پەیوەستن بەم تۆڕەوە، بەشێکی زۆریان لە داھاتی نەوتی ئێرانەوە سەرچاوەیان گرتووە و لە ڕێگەی دامەزراوە دارایییەکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا ئاڕاستە کراون، سەرەڕای سزاکانی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بەسەر موجتەبا خامنەییدا سەپێندراون. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە کاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران]]دا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە «ملیۆنان و دەیان ملیۆن» دۆلار لەلایەن سەرکردەکانی ئێرانەوە بۆ دامەزراوە دارایییەکانی جیھان حەواڵە کراوە، و کەناڵی ١٤ی ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە ١٫٥ ملیار دۆلار بە دراوی [[کریپتۆ]] (دراوی دیجیتاڵی) ڕەوانەی ھەژمارێک لە [[دوبەی]] کراوە بە تێوەگلانی خامنەیی (کە تەنھا خۆی نزیکەی ٣٢٨ ملیۆن دۆلاری ناردووە). === سزاکان === لە ساڵی ٢٠١٩، موجتەبا خامنەیی خرایە ژێر سزاکانی ئەمریکا بەھۆی ئەوەی لە جیاتی ڕێبەری باڵا کاری دەکرد بەبێ ئەوەی ھەرگیز بۆ ھیچ پۆستێکی فەرمی ھەڵبژێردرێت یان دەستنیشان بکرێت، و بەھۆی کارکردنی نزیک لەگەڵ فەرماندەی [[فەیلەقی قودس]]، کە بەرپرسە لە «ئۆپەراسیۆنە نھێنییەکان لەوانە ھاوکاریی کوشندە، ھەواڵگری، دارایی و مەشقپێکردن» بۆ [[تاڵیبان]]، [[حیزبوڵڵا]]، [[حەماس]]، [[جیھادی ئیسلامیی فەلەستین]]، [[حەشدی شەعبی]] [[عێراق]] و ئەوانی دیکە؛ ھەروەھا بەھۆی پەرەپێدانی پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ گرووپی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]] و برەودان بە «تەمای ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە و ئامانجە سەرکوتکەرە ناوخۆیییەکانی باوکی.» === کاندیدبوون بۆ ڕێبەریی باڵا === چەندین شرۆڤەکار موجتەبایان وەک جێگرەوەیەکی ئەگەری بۆ باوکی دادەنا. ئەمە لەلایەن ھەندێکەوە وەک کێشەیەک سەیر دەکرا، چونکە ڕێبەری باڵا دەبێت لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە ([[مەجلیسی خوبرەگان]]) لەنێو زانایانی باڵای ئیسلامی شیعەدا ھەڵبژێردرێت، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە یەکەم ڕێبەری باڵا، ڕووحوڵڵا خومەینی، کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبووە لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی باوکی خامنەیی، و ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکان باس لەوە دەکەن کە [[عەلی خامنەیی]] دژی کاندیدکردنی کوڕەکەی بووە وەک جێگرەوە. ڕۆژنامەی «[[لۆس ئانجلەس تایمز]]» لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوی کردەوە کە ڕەنگە پێگەی ئایینی و سیاسیی موجتەبا بەو ئاستە نەبووبێت کە عەلی خامنەیی لە کۆتاییدا کوڕەکەی وەک جێگرەوەی خۆی دەستنیشان بکات و ئەنجومەنی شارەزایان لەلایەن گۆڤاری «[[زە ئەتلانتیک]]»ەوە وەک دەستەیەکی تەشریفاتی بێ دەسەڵاتی ڕاستەقینە سەیر دەکرێت. == کەمیی بڕوانامە ئایینییەکان == دەستووری ئێران پابەندبوون بە لێکدانەوەی خومەینی بۆ بنەمای ویلایەتی فیقھی (سەرپەرشتیی فەقیھی ئیسلامی) دەسەپێنێت. بەپێی ئەم لێکدانەوەیە، ڕێبەری باڵا دەبێت موجتەھید بێت، واتە توانای لێکدانەوەی شەریعەتی ھەبێت، و گەیشتبێتە بەرزترین ئاستی پیاوانی ئایینی [[شیعە]]. وەک مەرجەعی تەقلید، پێویستە پلەی ئایەتوڵڵای عوزما یان ئیمامی ھەبێت، سەرۆکایەتی حەوزەیەکی ئایینی بکات و فەتوا لەسەر جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] دەربکات کە لەلایەن شوێنکەوتووان و پیاوانی ئایینی پلە نزمترەوە پەیڕەو بکرێت. موجتەبا نە ئایەتوڵڵایە و نە موجتەھیدە، و ئەو ئەزموونە جێبەجێکردن و کارگێڕییەی نییە کە دەستووری کۆماری ئیسلامی داوای دەکات. ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» مشتومڕی ئەوە دەکات کە «بەھێزیی لایەنگرانی موجتەبا نەسەلمێنراوە»، و ھەرچەندە جلوبەرگی پیاوانی ئایینی دەپۆشێت، بەڵام ئەو «بە ھیچ شێوەیەک پێگەی ئیلاھیاتی نییە» بۆ ئەوەی بگاتە ئاستی ڕێبەری باڵا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Mojtaba Khamenei}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٤ی [[ئازار]]ی ٢٠٢٦\ ١٣ی [[ڕەشەمە]]ی ٢٧٢٥}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:مردووان]] 48azugf3d2ym3ydfnxgfy8un1s67aek 1579984 1579982 2026-05-01T20:36:48Z Hivja 64112 /* */ 1579984 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[سەید]]{{ھن}} | name = موجتەبا خامنەیی | native_name = مجتبی خامنەای | native_name_lang = | image = Mojtaba Khamenei 2019.jpg | image_size = | caption = موجتەبا خامنەیی لە ٢٠١٩ | order1 = سێیەمین | office1 = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | president1 = [[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٨ی ئازاری ٢٠٢٦ | term_end1 = | predecessor1 = [[عەلی خامنەیی]]<ref>{{Cite web|last=Reals|first=Tucker|date=1 March 2026|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=1 March 2026|website=CBS News|language=en-US|archive-date=1 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301140937/https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|url-status=live}}</ref> | order2 = فەرماندەی | office2 = بەسیج | term_start2 = ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ | term_end2 = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | predecessor2 = [[محەممەدڕەزا نەقدی]] | successor2 = محەممەدڕەزا نەقدی | birth_name = موجتەبا حوسێنی خامنەیی | birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٦٩|٩|٨}} | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | known_for = | education = [[ناوچەی زانستیی قوم|ناوچەی زانستیی ئیسلامیی قوم]] | employer = | occupation = | title = | salary = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | spouse = {{marriage|زەھرا حەدادعادڵ|٢٠٠٤}} | children = ٣ | parents = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] (باوک) | [[خوجەستە باقرزادە]] (دایک)}} | relatives = | allegiance = ئێران | branch = [[بەسیج]] | serviceyears = ١٩٨٧–٢٠١٠ | rank = [[ئەفسەری فەرماندە]] | unit = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|جووڵانەوەی سەوز]] | mawards = | module = {{Infobox religious biography | title = [[ئایەتوڵڵا]] | embed = yes | religion = [[ئیسلامی شیعە]] | denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمامی]] | jurisprudence = [[ئوسوولی]] | main_interests = | notable_ideas = | notable_works = | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | teacher = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] | [[مەحموود ھاشمی شاھروودی]] | [[محەممەدتەقی مەسباح یەزدی]] | [[لووتفوڵڵا سافی گوڵپایەگانی]] | [[محەممەدباقر خەرازی]]}} | students = | influences = | influenced = }} }} '''سەید موجتەبا حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی|سید مجتبی حسینی خامنه‌ای}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩) ناسراو بە '''سەید موجتەبا خامنەیی''' سیاسەتوانێکی ئێرانی و سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی بەکار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد |ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2026/03/08/assembly-of-experts-appoints-mojtaba-khamenei-as-new-leader-iran-2026 |ڕێکەوتی سەردان=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=euronews |زمان=fa}}</ref> ئەو کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری پێشووی ئێرانە و دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژران]]ی باوکی لە یەکەم ڕۆژی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]دا، بووە ڕێبەر. خامنەیی لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ١٩٨٨ لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mojtaba Khamenei and Mahdi Hashemi |ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090905201044/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دەگوترێت بەڕێوەبردنی میلیشیاکانی [[بەسیج]]ی گرتووەتە دەست بۆ سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|خۆپیشاندانەکانی دوای ئەنجامی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name="Borger">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger |یەکەم=Julian |سەردێڕ=Khamenei's son takes control of Iran's anti-protest militia |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130907001755/http://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=sahimi2089>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sahimi |یەکەم=Mohammad |سەردێڕ=Nepotism & the Larijani Dynasty |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٠٩|شوێن=Los Angeles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501030945/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو پێشتر لەلایەن سەرچاوە ئەورووپییەکانەوە بە یەکێک لە [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران#جێنشینە ئەگەرییەکان|پاڵێوراوانی ئەگەری]] بۆ جێگرەوەی عەلی خامنەیی باوکی دادەنرا، کە نزیکەی ٣٧ ساڵ دەسەڵاتداری بەسەر [[ئێران]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |سەردێڕ=Iran supreme leader's son seen as power broker with big ambitions |یەکەم=Jeffrey |دوایین=Fleishman |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108024331/http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff |سەردێڕ=IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=The Telegraph |agency=WikiLeaks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622222036/https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="guardian_20090622">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |سەردێڕ=Mojtaba Khamenei: gatekeeper to Iran's supreme leader |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|نووسەر=Julian Borger |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195533/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == موجتەبا لە ساڵی ١٩٦٩ لە [[مەشھەد]] لەدایکبووە و دووەم کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای پێشووی ئێرانە. حەوت ساڵی تەمەنی منداڵی لە شارەکانی [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] بەسەر بردووە، کە خوێندنی سەرەتایی لەوێ وەرگرتووە. دوای دەرچوون لە ئامادەیی، دەستی کرد بە خوێندنی [[خواناسی|ئیلاھیات]]ی ئیسلامی. مامۆستا سەرەتایییەکانی بریتی بوون لە باوکی خۆی و ئایەتوڵڵا مەحموود ھاشمی شەھرودی.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/07/the-man-in-the-shadow-mojtaba-khamenei.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140416184302/http://www.metransparent.com/IMG/pdf/mehdi_khalaji_supreme_succession.pdf</ref><ref>https://www.ndtv.com/world-news/who-is-mojtaba-khamenei-the-second-son-of-irans-supreme-leader-7046798</ref> لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، دەوترێت موجتەبا لە کەتیبەی حەبیب خزمەتی کردووە، شانبەشانی زۆرێک لەوانەی کە دواتر گەیشتنە پۆستە بەھێزەکان لە دامەزراوە ئەمنی و ھەواڵگرییەکانی ئێراندا، لەنێویاندا پلە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە ئەم پەیوەندییە سەرەتاییانە ئاسانکارییان کردووە بۆ پەیوەندییە بەھێز و بەردەوامەکانی لەناو دامەزراوەی ئەمنیی کۆماری ئیسلامیدا، و ڕێگەیان پێ داوە کە ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان دیاری بکات و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان دژی سیاسەتی ڕژێم ڕێک بخات.<ref>https://web.archive.org/web/20260306121835/https://www.bbc.com/arabic/articles/cwykk66k735o</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لە [[قوم]] بۆ ئەوەی ببێتە پیاوی ئایینی. محەممەد تەقی میسباح یەزدی، ئایەتوڵڵا لووتفوڵڵا سافی گوڵپایگانی و محەممەد باقر خەرازی مامۆستای بوون لەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603032731 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260305065707/https://www.iranintl.com/en/202603032731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» و ڕۆژنامەی «[[لیبێراسیۆن]]»ی فەڕەنسی، لەنێو سەرچاوەکانی دیکەدا، باوەڕێکی بەرفراوان ھەیە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی گەورە دەکات. ئەم تۆمەتە لەلایەن «کۆمەڵەی ھێزەکانی ھێڵی ئیمام»ەوە ڕەتکرایەوە، کە گرووپێکی سیاسیی ئێرانییە بە سەرۆکایەتیی مامی، [[ھادی خامنەیی]].<ref>https://english.alarabiya.net/articles/2012%2F01%2F15%2F188461</ref> == ژیانی تایبەتی == موجتەبا لە حەوزەی قوم وانەی ئیلاھیات دەڵێتەوە. موجتەبا خامنەیی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ زەھرا حەداد عادل ھاوسەرگیری کرد. یەکەم منداڵیان لە ساڵی ٢٠٠٧ لەدایکبوو. بەپێی حکوومەتی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦، کوڕێک، ھاوسەرەکەی، باوکی و دایکی لە ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]]دا کوژراون. == مشتومڕەکان == === پشتیوانی بۆ ئەحمەدی نەژاد === خامنەیی پەیوەندی بە [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]، سەرۆککۆماری ئێرانەوە ھەبوو، و لە ھەڵبژاردنە مشتومڕاوییەکانی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٩دا پشتیوانی لە ئەحمەدی نەژاد کرد. ڕۆژنامەنووسان ڕایان گەیاند کە ڕەنگە ئەو «ڕۆڵێکی پێشەنگی گێڕابێت لە ڕێکخستنی» سەرکەوتنی ئەحمەدینەژاد لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا. پێشبینی دەکرا خامنەیی «کەسایەتییەکی سەرەکی بێت لە ڕێکخستنی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی دژە حکوومەت» لە حوزەیرانی ٢٠٠٩دا. باوەڕ وابوو کە ئەو ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێزی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]]، سەرەڕای شاردنەوەی ناوی لە ڕۆژنامەکانی ڕژێمدا. لە نامەیەکی کراوەدا، مەھدی کەڕووبی، کاندیدی چاکسازیخواز لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا، موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە پیلانگێڕی بۆ ساختەکردنی ھەڵبژاردن لە بەرژەوەندی ئەحمەدینەژاد، و ئاماژەی بە دەستێوەردانی نایاسایی «تۆڕێک» کرد. مەحموود ئەحمەدینەژاد دواتر موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە ئیختیلاس (دزین) لە گەنجینەی دەوڵەت. === سەروەت و تۆڕی وەکراوی خانووبەرە لە دەرەوەی وڵات === بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی بەرچاو دەکات لە بانکەکانی وەک بانکی ئایەندە. لێکۆڵینەوەیەکی یەک ساڵەی «بلومبێرگ»، بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی ئەو کەسانەی ئاگاداری بابەتەکەن، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕای گەیاند کە خامنەیی بەستراوەتەوە بە تۆڕێکی دارایی دەرەکی (ئۆفشۆر) کە بۆ ھەڵگرتن و گواستنەوەی سەروەت و سامان بۆ دەرەوەی ئێران بەکاردەھێنرێت. موڵک و ماڵە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە خانووبەرەی بەنرخ لە لەندەن و دوبەی، ھەروەھا بەرژەوەندییە پەیوەندیدارەکان بە کەشتیوانی، پەیوەندییە بانکییەکان و کەرتی میوانداری لە [[ئەورووپا]]. بەپێی لێکۆڵینەوەکە، سەروەت و سامانەکە بەگشتی بە ناوی خامنەیییەوە نەبووە، بەڵکو لە ڕێگەی نێوەندگیر و قەوارە کۆمپانیاکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەری جیاوازدا پێکھێنراوە. ھەندێک لەم سەروەت و سامانانە لەو کاتەوە فرۆشراون یان دووبارە ڕێکخراونەتەوە بەھۆی زیادبوونی چاودێرییەکانەوە. «بلومبێرگ» عەلی ئەنساری، بازرگانێکی ئێرانی سزادراو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]ەوە، وەک ئاسانکارێکی سەرەکی لەم تۆڕەدا دەستنیشان کرد. تۆمارەکانی موڵک و فایلەکانی کۆمپانیاکان دەوترێت ئەنساری و کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان دەبەستنەوە بە چەندین موڵک لە لەندەن، لەنێویاندا شوێنی نیشتەجێبوون لە شەقامی «زە بیشۆپس»، و بە خاوەندارێتی ھۆتێل و قەوارەکانی بەڕێوەبردن لە ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە. ئەنساری ھەرچەشنە پەیوەندییەکی دارایی یان کەسیی لەگەڵ موجتەبا خامنەیی ڕەتکردووەتەوە و ڕای گەیاندووە کە بەنیازە تەحەدای سزاکانی بەریتانیا بکات. لێکۆڵینەوەکان زیاتر بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ئەو پارانەی پەیوەستن بەم تۆڕەوە، بەشێکی زۆریان لە داھاتی نەوتی ئێرانەوە سەرچاوەیان گرتووە و لە ڕێگەی دامەزراوە دارایییەکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا ئاڕاستە کراون، سەرەڕای سزاکانی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بەسەر موجتەبا خامنەییدا سەپێندراون. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە کاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران]]دا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە «ملیۆنان و دەیان ملیۆن» دۆلار لەلایەن سەرکردەکانی ئێرانەوە بۆ دامەزراوە دارایییەکانی جیھان حەواڵە کراوە، و کەناڵی ١٤ی ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە ١٫٥ ملیار دۆلار بە دراوی [[کریپتۆ]] (دراوی دیجیتاڵی) ڕەوانەی ھەژمارێک لە [[دوبەی]] کراوە بە تێوەگلانی خامنەیی (کە تەنھا خۆی نزیکەی ٣٢٨ ملیۆن دۆلاری ناردووە). === سزاکان === لە ساڵی ٢٠١٩، موجتەبا خامنەیی خرایە ژێر سزاکانی ئەمریکا بەھۆی ئەوەی لە جیاتی ڕێبەری باڵا کاری دەکرد بەبێ ئەوەی ھەرگیز بۆ ھیچ پۆستێکی فەرمی ھەڵبژێردرێت یان دەستنیشان بکرێت، و بەھۆی کارکردنی نزیک لەگەڵ فەرماندەی [[فەیلەقی قودس]]، کە بەرپرسە لە «ئۆپەراسیۆنە نھێنییەکان لەوانە ھاوکاریی کوشندە، ھەواڵگری، دارایی و مەشقپێکردن» بۆ [[تاڵیبان]]، [[حیزبوڵڵا]]، [[حەماس]]، [[جیھادی ئیسلامیی فەلەستین]]، [[حەشدی شەعبی]] [[عێراق]] و ئەوانی دیکە؛ ھەروەھا بەھۆی پەرەپێدانی پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ گرووپی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]] و برەودان بە «تەمای ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە و ئامانجە سەرکوتکەرە ناوخۆیییەکانی باوکی.» === کاندیدبوون بۆ ڕێبەریی باڵا === چەندین شرۆڤەکار موجتەبایان وەک جێگرەوەیەکی ئەگەری بۆ باوکی دادەنا. ئەمە لەلایەن ھەندێکەوە وەک کێشەیەک سەیر دەکرا، چونکە ڕێبەری باڵا دەبێت لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە ([[مەجلیسی خوبرەگان]]) لەنێو زانایانی باڵای ئیسلامی شیعەدا ھەڵبژێردرێت، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە یەکەم ڕێبەری باڵا، ڕووحوڵڵا خومەینی، کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبووە لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی باوکی خامنەیی، و ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکان باس لەوە دەکەن کە [[عەلی خامنەیی]] دژی کاندیدکردنی کوڕەکەی بووە وەک جێگرەوە. ڕۆژنامەی «[[لۆس ئانجلەس تایمز]]» لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوی کردەوە کە ڕەنگە پێگەی ئایینی و سیاسیی موجتەبا بەو ئاستە نەبووبێت کە عەلی خامنەیی لە کۆتاییدا کوڕەکەی وەک جێگرەوەی خۆی دەستنیشان بکات و ئەنجومەنی شارەزایان لەلایەن گۆڤاری «[[زە ئەتلانتیک]]»ەوە وەک دەستەیەکی تەشریفاتی بێ دەسەڵاتی ڕاستەقینە سەیر دەکرێت. == کەمیی بڕوانامە ئایینییەکان == دەستووری ئێران پابەندبوون بە لێکدانەوەی خومەینی بۆ بنەمای ویلایەتی فیقھی (سەرپەرشتیی فەقیھی ئیسلامی) دەسەپێنێت. بەپێی ئەم لێکدانەوەیە، ڕێبەری باڵا دەبێت موجتەھید بێت، واتە توانای لێکدانەوەی شەریعەتی ھەبێت، و گەیشتبێتە بەرزترین ئاستی پیاوانی ئایینی [[شیعە]]. وەک مەرجەعی تەقلید، پێویستە پلەی ئایەتوڵڵای عوزما یان ئیمامی ھەبێت، سەرۆکایەتی حەوزەیەکی ئایینی بکات و فەتوا لەسەر جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] دەربکات کە لەلایەن شوێنکەوتووان و پیاوانی ئایینی پلە نزمترەوە پەیڕەو بکرێت. موجتەبا نە ئایەتوڵڵایە و نە موجتەھیدە، و ئەو ئەزموونە جێبەجێکردن و کارگێڕییەی نییە کە دەستووری کۆماری ئیسلامی داوای دەکات. ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» مشتومڕی ئەوە دەکات کە «بەھێزیی لایەنگرانی موجتەبا نەسەلمێنراوە»، و ھەرچەندە جلوبەرگی پیاوانی ئایینی دەپۆشێت، بەڵام ئەو «بە ھیچ شێوەیەک پێگەی ئیلاھیاتی نییە» بۆ ئەوەی بگاتە ئاستی ڕێبەری باڵا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Mojtaba Khamenei}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٤ی [[ئازار]]ی ٢٠٢٦\ ١٣ی [[ڕەشەمە]]ی ٢٧٢٥}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:مردووان]] 8pt4ut4bqbmnljkngqkc98jeuymkrfi 1579986 1579984 2026-05-01T20:37:52Z Hivja 64112 /* */ 1579986 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[سەید]]{{ھن}} | name = موجتەبا خامنەیی | native_name = مجتبی خامنەای | native_name_lang = | image = Mojtaba Khamenei 2019.jpg | image_size = | caption = موجتەبا خامنەیی لە ٢٠١٩ | order1 = سێیەمین | office1 = ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | president1 = [[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٨ی ئازاری ٢٠٢٦ | term_end1 = | predecessor1 = [[عەلی خامنەیی]]<ref>{{Cite web|last=Reals|first=Tucker|date=1 March 2026|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=1 March 2026|website=CBS News|language=en-US|archive-date=1 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301140937/https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|url-status=live}}</ref> | order2 = فەرماندەی | office2 = بەسیج | term_start2 = ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ | term_end2 = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | predecessor2 = [[محەممەدڕەزا نەقدی]] | successor2 = محەممەدڕەزا نەقدی | birth_name = موجتەبا حوسێنی خامنەیی | birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٦٩|٩|٨}} | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | known_for = | education = [[ناوچەی زانستیی قوم|ناوچەی زانستیی ئیسلامیی قوم]] | employer = | occupation = | title = | salary = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | spouse = {{marriage|زەھرا حەدادعادڵ|٢٠٠٤}} | children = ٣ | parents = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] (باوک) | [[خوجەستە باقرزادە]] (دایک)}} | relatives = | allegiance = ئێران | branch = [[بەسیج]] | serviceyears = ١٩٨٧–٢٠١٠ | rank = [[ئەفسەری فەرماندە]] | unit = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|جووڵانەوەی سەوز]] | mawards = | module = {{Infobox religious biography | title = [[ئایەتوڵڵا]] | embed = yes | religion = [[ئیسلامی شیعە]] | denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمامی]] | jurisprudence = [[ئوسوولی]] | main_interests = | notable_ideas = | notable_works = | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | teacher = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] | [[مەحموود ھاشمی شاھروودی]] | [[محەممەدتەقی مەسباح یەزدی]] | [[لووتفوڵڵا سافی گوڵپایەگانی]] | [[محەممەدباقر خەرازی]]}} | students = | influences = | influenced = }} }} '''سەید موجتەبا حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی|سید مجتبی حسینی خامنه‌ای}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩) ناسراو بە '''سەید موجتەبا خامنەیی''' سیاسەتوانێکی ئێرانی و سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە لە ٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی بەکار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد |ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2026/03/08/assembly-of-experts-appoints-mojtaba-khamenei-as-new-leader-iran-2026 |ڕێکەوتی سەردان=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=euronews |زمان=fa}}</ref> ئەو کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری پێشووی ئێرانە و دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژرانی باوکی]] لە یەکەم ڕۆژی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]دا، بووە ڕێبەر. خامنەیی لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ١٩٨٨ لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mojtaba Khamenei and Mahdi Hashemi |ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090905201044/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دەگوترێت بەڕێوەبردنی میلیشیاکانی [[بەسیج]]ی گرتووەتە دەست بۆ سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|خۆپیشاندانەکانی دوای ئەنجامی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name="Borger">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger |یەکەم=Julian |سەردێڕ=Khamenei's son takes control of Iran's anti-protest militia |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130907001755/http://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=sahimi2089>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sahimi |یەکەم=Mohammad |سەردێڕ=Nepotism & the Larijani Dynasty |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٠٩|شوێن=Los Angeles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501030945/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو پێشتر لەلایەن سەرچاوە ئەورووپییەکانەوە بە یەکێک لە [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران#جێنشینە ئەگەرییەکان|پاڵێوراوانی ئەگەری]] بۆ جێگرەوەی عەلی خامنەیی باوکی دادەنرا، کە نزیکەی ٣٧ ساڵ دەسەڵاتداری بەسەر [[ئێران]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |سەردێڕ=Iran supreme leader's son seen as power broker with big ambitions |یەکەم=Jeffrey |دوایین=Fleishman |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108024331/http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff |سەردێڕ=IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=The Telegraph |agency=WikiLeaks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622222036/https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="guardian_20090622">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |سەردێڕ=Mojtaba Khamenei: gatekeeper to Iran's supreme leader |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|نووسەر=Julian Borger |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195533/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == موجتەبا لە ساڵی ١٩٦٩ لە [[مەشھەد]] لەدایکبووە و دووەم کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای پێشووی ئێرانە. حەوت ساڵی تەمەنی منداڵی لە شارەکانی [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] بەسەر بردووە، کە خوێندنی سەرەتایی لەوێ وەرگرتووە. دوای دەرچوون لە ئامادەیی، دەستی کرد بە خوێندنی [[خواناسی|ئیلاھیات]]ی ئیسلامی. مامۆستا سەرەتایییەکانی بریتی بوون لە باوکی خۆی و ئایەتوڵڵا مەحموود ھاشمی شەھرودی.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/07/the-man-in-the-shadow-mojtaba-khamenei.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140416184302/http://www.metransparent.com/IMG/pdf/mehdi_khalaji_supreme_succession.pdf</ref><ref>https://www.ndtv.com/world-news/who-is-mojtaba-khamenei-the-second-son-of-irans-supreme-leader-7046798</ref> لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، دەوترێت موجتەبا لە کەتیبەی حەبیب خزمەتی کردووە، شانبەشانی زۆرێک لەوانەی کە دواتر گەیشتنە پۆستە بەھێزەکان لە دامەزراوە ئەمنی و ھەواڵگرییەکانی ئێراندا، لەنێویاندا پلە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە ئەم پەیوەندییە سەرەتاییانە ئاسانکارییان کردووە بۆ پەیوەندییە بەھێز و بەردەوامەکانی لەناو دامەزراوەی ئەمنیی کۆماری ئیسلامیدا، و ڕێگەیان پێ داوە کە ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان دیاری بکات و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان دژی سیاسەتی ڕژێم ڕێک بخات.<ref>https://web.archive.org/web/20260306121835/https://www.bbc.com/arabic/articles/cwykk66k735o</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لە [[قوم]] بۆ ئەوەی ببێتە پیاوی ئایینی. محەممەد تەقی میسباح یەزدی، ئایەتوڵڵا لووتفوڵڵا سافی گوڵپایگانی و محەممەد باقر خەرازی مامۆستای بوون لەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603032731 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260305065707/https://www.iranintl.com/en/202603032731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» و ڕۆژنامەی «[[لیبێراسیۆن]]»ی فەڕەنسی، لەنێو سەرچاوەکانی دیکەدا، باوەڕێکی بەرفراوان ھەیە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی گەورە دەکات. ئەم تۆمەتە لەلایەن «کۆمەڵەی ھێزەکانی ھێڵی ئیمام»ەوە ڕەتکرایەوە، کە گرووپێکی سیاسیی ئێرانییە بە سەرۆکایەتیی مامی، [[ھادی خامنەیی]].<ref>https://english.alarabiya.net/articles/2012%2F01%2F15%2F188461</ref> == ژیانی تایبەتی == موجتەبا لە حەوزەی قوم وانەی ئیلاھیات دەڵێتەوە. موجتەبا خامنەیی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ زەھرا حەداد عادل ھاوسەرگیری کرد. یەکەم منداڵیان لە ساڵی ٢٠٠٧ لەدایکبوو. بەپێی حکوومەتی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦، کوڕێک، ھاوسەرەکەی، باوکی و دایکی لە ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]]دا کوژراون. == مشتومڕەکان == === پشتیوانی بۆ ئەحمەدی نەژاد === خامنەیی پەیوەندی بە [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]، سەرۆککۆماری ئێرانەوە ھەبوو، و لە ھەڵبژاردنە مشتومڕاوییەکانی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٩دا پشتیوانی لە ئەحمەدی نەژاد کرد. ڕۆژنامەنووسان ڕایان گەیاند کە ڕەنگە ئەو «ڕۆڵێکی پێشەنگی گێڕابێت لە ڕێکخستنی» سەرکەوتنی ئەحمەدینەژاد لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا. پێشبینی دەکرا خامنەیی «کەسایەتییەکی سەرەکی بێت لە ڕێکخستنی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی دژە حکوومەت» لە حوزەیرانی ٢٠٠٩دا. باوەڕ وابوو کە ئەو ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێزی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]]، سەرەڕای شاردنەوەی ناوی لە ڕۆژنامەکانی ڕژێمدا. لە نامەیەکی کراوەدا، مەھدی کەڕووبی، کاندیدی چاکسازیخواز لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا، موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە پیلانگێڕی بۆ ساختەکردنی ھەڵبژاردن لە بەرژەوەندی ئەحمەدینەژاد، و ئاماژەی بە دەستێوەردانی نایاسایی «تۆڕێک» کرد. مەحموود ئەحمەدینەژاد دواتر موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە ئیختیلاس (دزین) لە گەنجینەی دەوڵەت. === سەروەت و تۆڕی وەکراوی خانووبەرە لە دەرەوەی وڵات === بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی بەرچاو دەکات لە بانکەکانی وەک بانکی ئایەندە. لێکۆڵینەوەیەکی یەک ساڵەی «بلومبێرگ»، بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی ئەو کەسانەی ئاگاداری بابەتەکەن، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕای گەیاند کە خامنەیی بەستراوەتەوە بە تۆڕێکی دارایی دەرەکی (ئۆفشۆر) کە بۆ ھەڵگرتن و گواستنەوەی سەروەت و سامان بۆ دەرەوەی ئێران بەکاردەھێنرێت. موڵک و ماڵە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە خانووبەرەی بەنرخ لە لەندەن و دوبەی، ھەروەھا بەرژەوەندییە پەیوەندیدارەکان بە کەشتیوانی، پەیوەندییە بانکییەکان و کەرتی میوانداری لە [[ئەورووپا]]. بەپێی لێکۆڵینەوەکە، سەروەت و سامانەکە بەگشتی بە ناوی خامنەیییەوە نەبووە، بەڵکو لە ڕێگەی نێوەندگیر و قەوارە کۆمپانیاکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەری جیاوازدا پێکھێنراوە. ھەندێک لەم سەروەت و سامانانە لەو کاتەوە فرۆشراون یان دووبارە ڕێکخراونەتەوە بەھۆی زیادبوونی چاودێرییەکانەوە. «بلومبێرگ» عەلی ئەنساری، بازرگانێکی ئێرانی سزادراو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]ەوە، وەک ئاسانکارێکی سەرەکی لەم تۆڕەدا دەستنیشان کرد. تۆمارەکانی موڵک و فایلەکانی کۆمپانیاکان دەوترێت ئەنساری و کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان دەبەستنەوە بە چەندین موڵک لە لەندەن، لەنێویاندا شوێنی نیشتەجێبوون لە شەقامی «زە بیشۆپس»، و بە خاوەندارێتی ھۆتێل و قەوارەکانی بەڕێوەبردن لە ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە. ئەنساری ھەرچەشنە پەیوەندییەکی دارایی یان کەسیی لەگەڵ موجتەبا خامنەیی ڕەتکردووەتەوە و ڕای گەیاندووە کە بەنیازە تەحەدای سزاکانی بەریتانیا بکات. لێکۆڵینەوەکان زیاتر بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ئەو پارانەی پەیوەستن بەم تۆڕەوە، بەشێکی زۆریان لە داھاتی نەوتی ئێرانەوە سەرچاوەیان گرتووە و لە ڕێگەی دامەزراوە دارایییەکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا ئاڕاستە کراون، سەرەڕای سزاکانی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بەسەر موجتەبا خامنەییدا سەپێندراون. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە کاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران]]دا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە «ملیۆنان و دەیان ملیۆن» دۆلار لەلایەن سەرکردەکانی ئێرانەوە بۆ دامەزراوە دارایییەکانی جیھان حەواڵە کراوە، و کەناڵی ١٤ی ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە ١٫٥ ملیار دۆلار بە دراوی [[کریپتۆ]] (دراوی دیجیتاڵی) ڕەوانەی ھەژمارێک لە [[دوبەی]] کراوە بە تێوەگلانی خامنەیی (کە تەنھا خۆی نزیکەی ٣٢٨ ملیۆن دۆلاری ناردووە). === سزاکان === لە ساڵی ٢٠١٩، موجتەبا خامنەیی خرایە ژێر سزاکانی ئەمریکا بەھۆی ئەوەی لە جیاتی ڕێبەری باڵا کاری دەکرد بەبێ ئەوەی ھەرگیز بۆ ھیچ پۆستێکی فەرمی ھەڵبژێردرێت یان دەستنیشان بکرێت، و بەھۆی کارکردنی نزیک لەگەڵ فەرماندەی [[فەیلەقی قودس]]، کە بەرپرسە لە «ئۆپەراسیۆنە نھێنییەکان لەوانە ھاوکاریی کوشندە، ھەواڵگری، دارایی و مەشقپێکردن» بۆ [[تاڵیبان]]، [[حیزبوڵڵا]]، [[حەماس]]، [[جیھادی ئیسلامیی فەلەستین]]، [[حەشدی شەعبی]] [[عێراق]] و ئەوانی دیکە؛ ھەروەھا بەھۆی پەرەپێدانی پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ گرووپی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]] و برەودان بە «تەمای ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە و ئامانجە سەرکوتکەرە ناوخۆیییەکانی باوکی.» === کاندیدبوون بۆ ڕێبەریی باڵا === چەندین شرۆڤەکار موجتەبایان وەک جێگرەوەیەکی ئەگەری بۆ باوکی دادەنا. ئەمە لەلایەن ھەندێکەوە وەک کێشەیەک سەیر دەکرا، چونکە ڕێبەری باڵا دەبێت لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە ([[مەجلیسی خوبرەگان]]) لەنێو زانایانی باڵای ئیسلامی شیعەدا ھەڵبژێردرێت، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە یەکەم ڕێبەری باڵا، ڕووحوڵڵا خومەینی، کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبووە لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی باوکی خامنەیی، و ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکان باس لەوە دەکەن کە [[عەلی خامنەیی]] دژی کاندیدکردنی کوڕەکەی بووە وەک جێگرەوە. ڕۆژنامەی «[[لۆس ئانجلەس تایمز]]» لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوی کردەوە کە ڕەنگە پێگەی ئایینی و سیاسیی موجتەبا بەو ئاستە نەبووبێت کە عەلی خامنەیی لە کۆتاییدا کوڕەکەی وەک جێگرەوەی خۆی دەستنیشان بکات و ئەنجومەنی شارەزایان لەلایەن گۆڤاری «[[زە ئەتلانتیک]]»ەوە وەک دەستەیەکی تەشریفاتی بێ دەسەڵاتی ڕاستەقینە سەیر دەکرێت. == کەمیی بڕوانامە ئایینییەکان == دەستووری ئێران پابەندبوون بە لێکدانەوەی خومەینی بۆ بنەمای ویلایەتی فیقھی (سەرپەرشتیی فەقیھی ئیسلامی) دەسەپێنێت. بەپێی ئەم لێکدانەوەیە، ڕێبەری باڵا دەبێت موجتەھید بێت، واتە توانای لێکدانەوەی شەریعەتی ھەبێت، و گەیشتبێتە بەرزترین ئاستی پیاوانی ئایینی [[شیعە]]. وەک مەرجەعی تەقلید، پێویستە پلەی ئایەتوڵڵای عوزما یان ئیمامی ھەبێت، سەرۆکایەتی حەوزەیەکی ئایینی بکات و فەتوا لەسەر جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] دەربکات کە لەلایەن شوێنکەوتووان و پیاوانی ئایینی پلە نزمترەوە پەیڕەو بکرێت. موجتەبا نە ئایەتوڵڵایە و نە موجتەھیدە، و ئەو ئەزموونە جێبەجێکردن و کارگێڕییەی نییە کە دەستووری کۆماری ئیسلامی داوای دەکات. ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» مشتومڕی ئەوە دەکات کە «بەھێزیی لایەنگرانی موجتەبا نەسەلمێنراوە»، و ھەرچەندە جلوبەرگی پیاوانی ئایینی دەپۆشێت، بەڵام ئەو «بە ھیچ شێوەیەک پێگەی ئیلاھیاتی نییە» بۆ ئەوەی بگاتە ئاستی ڕێبەری باڵا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Mojtaba Khamenei}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٤ی [[ئازار]]ی ٢٠٢٦\ ١٣ی [[ڕەشەمە]]ی ٢٧٢٥}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:مردووان]] 8dvfbeo346xri81uf92ld38hshtkteq 0 218746 1580008 1554323 2026-05-01T21:54:38Z Hivja 64112 /* */ 1580008 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = وەزارەتی ھەواڵگریی کۆماری ئیسلامیی ئێران |nativename = وزارت اطّلاعات جمھوری اسلامی ایران |nativename_a = واجا |nativename_r = |logo = Flag of the Ministry of Intelligence (Iran).svg |logo_width = 200px |logo_caption = ئاڵای وەزارەتی ھەواڵگری |seal = پەڕگە:Ministry of Intelligence of Iran logo.png |seal_width = |seal_caption = |formed = {{start date and age|١٩٨٣|٨|١٨|df=yes}} |preceding1 = [[نووسینگەی ھەواڵگریی سەرۆک وەزیران]] |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = [[ئێران]] |headquarters = شەقامی ھیرمەند، [[تاران]] |employees = [[زانیاریی پۆلێنکراو|پۆلێنکراو]]{{ھن}}(٣٠٬٠٠٠ بەپێی بەراوردی [[مەگنووس ڕانستۆرپ]])<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2008/0620/p07s04-wome.html|سەردێڕ=How Iran would retaliate if it comes to war|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|journal=Christian Science Monitor}}</ref> |budget = |minister1_name = |minister1_pfo = |minister2_name = |minister2_pfo = |chief1_name = [[ئیسماعیل خەتیب]] |chief1_position = وەزیر |chief2_name = |chief2_position = |parent_agency = |child1_agency = [[ڕێکخراوەی پاراستنی گشت وڵات]] |child2_agency = [[زانکۆی ھەواڵگری و ئاسایشی نیشتمانی]] |website = [http://vaja.ir/ vaja.ir] |footnotes = }} '''وەزارەتی ھەواڵگریی کۆماری ئیسلامیی ئێران''' ({{بە فارسی|وزارت اطّلاعات جمهوری اسلامی ایران}}، بە کورتە '''واجا''') ناسراو بە '''ئیتلاعات''' یەکێکە لە [[وەزارەتەکانی ئێران|وەزارەتەکانی]] [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، کە ئەرکی بەرپرسیارییەتییە لە کۆکردنەوە و پرۆسێسکردنی زانیارییەکانی ئەمنی لە ناوخۆ و دەرەوەی سنوورەکان، ھەروەھا پاراستنی زانیارییەکان، چالاکییەکانی دژە سیخوڕی و دژە تیرۆر. ئەو وەزارەتە لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[یەکێتیی ئەورووپا]]وە بە تۆمەتی پاڵپشتی لە [[تیرۆریزم]]، پێشێلکردنی مافەکانی ھاووڵاتییانی ئێرانی و چالاکییە تیرۆریستییەکان گەمارۆی خراوەتە سەر.<ref>https://www.radiofarda.com/a/24486832.html</ref><ref>https://www.aa.com.tr/fa/ایران/موافقت-اتحادیه-اروپا-با-تحریم-وزارت-اطلاعات-ایران-/1359005</ref><ref>https://www.tabnak.ir/fa/news/868264/واکنش-وزارت-خارجه-به-تحریم-وزارت-اطلاعات</ref> لە ٢٠٢١ەوە ھەتا ٢٠٢٦، [[ئیسماعیل خەتیب]] وەکوو وەزیری ھەواڵگری کاری دەکرد.<ref>https://www.isna.ir/news/1400060302586/%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%AF/ «خطیب» وزیر اطلاعات شد</ref><ref>https://mehrnews.com/xVYgb عصر امروز انجام شد؛ آغاز به کار حجت‌الاسلام خطیب در وزارت اطلاعات</ref><ref>https://ir.voanews.com/a/6232906.html صفحه آخر:اسماعیل خطیب وزیر اطلاعات دولت رئیسی را بهتر بشناسیم</ref> بەڵام لە درێژەی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦، لەدوای تیرۆرکردنی خەتیب لەلایەن ئیسرائیلەوە پۆستەکە بەتاڵە.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> وەزارەتی ھەواڵگری جێگرەوەی [[ساواک]]ە، کە پێشتر لە سەردەمی [[حکوومەتی پەھلەوی]]دا دەزگای زانیاریی سەرەکیی ئێران بوو. وەزارەتەکە بەھۆی کارەکانی لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات، وەک یەکێک لە سێ دەستەی وەزارەتیی «دەسەڵات» لە ئێراندا دادەنرێت.<ref name=al-mon-balance>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=al Labbad |یەکەم=Mustafa |سەردێڕ=Rouhani's Cabinet Seeks New Balance in Iranian Policies |ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2013/08/iran-rouhani-new-government-direction.html# |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ساواک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ministry of Intelligence (Iran)}} * [http://www.vaja.ir/Portal/Home/ وێبگەی فەرمی] {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|مافەکانی مرۆڤ}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٨٤]] 82hg87itwbb7h4avz76x5ya899isjha 1580009 1580008 2026-05-01T21:54:57Z Hivja 64112 /* */ 1580009 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = وەزارەتی ھەواڵگریی کۆماری ئیسلامیی ئێران |nativename = وزارت اطّلاعات جمھوری اسلامی ایران |nativename_a = واجا |nativename_r = |logo = Flag of the Ministry of Intelligence (Iran).svg |logo_width = 200px |logo_caption = ئاڵای وەزارەتی ھەواڵگری |seal = پەڕگە:Ministry of Intelligence of Iran logo.png |seal_width = |seal_caption = |formed = {{start date and age|١٩٨٣|٨|١٨|df=yes}} |preceding1 = [[نووسینگەی ھەواڵگریی سەرۆک وەزیران]] |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = [[ئێران]] |headquarters = شەقامی ھیرمەند، [[تاران]] |employees = [[زانیاریی پۆلێنکراو|پۆلێنکراو]]{{ھن}}(٣٠٬٠٠٠ بەپێی بەراوردی [[مەگنووس ڕانستۆرپ]])<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2008/0620/p07s04-wome.html|سەردێڕ=How Iran would retaliate if it comes to war|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|journal=Christian Science Monitor}}</ref> |budget = |minister1_name = |minister1_pfo = |minister2_name = |minister2_pfo = |chief1_name = بەتاڵ |chief1_position = وەزیر |chief2_name = |chief2_position = |parent_agency = |child1_agency = [[ڕێکخراوەی پاراستنی گشت وڵات]] |child2_agency = [[زانکۆی ھەواڵگری و ئاسایشی نیشتمانی]] |website = [http://vaja.ir/ vaja.ir] |footnotes = }} '''وەزارەتی ھەواڵگریی کۆماری ئیسلامیی ئێران''' ({{بە فارسی|وزارت اطّلاعات جمهوری اسلامی ایران}}، بە کورتە '''واجا''') ناسراو بە '''ئیتلاعات''' یەکێکە لە [[وەزارەتەکانی ئێران|وەزارەتەکانی]] [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، کە ئەرکی بەرپرسیارییەتییە لە کۆکردنەوە و پرۆسێسکردنی زانیارییەکانی ئەمنی لە ناوخۆ و دەرەوەی سنوورەکان، ھەروەھا پاراستنی زانیارییەکان، چالاکییەکانی دژە سیخوڕی و دژە تیرۆر. ئەو وەزارەتە لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[یەکێتیی ئەورووپا]]وە بە تۆمەتی پاڵپشتی لە [[تیرۆریزم]]، پێشێلکردنی مافەکانی ھاووڵاتییانی ئێرانی و چالاکییە تیرۆریستییەکان گەمارۆی خراوەتە سەر.<ref>https://www.radiofarda.com/a/24486832.html</ref><ref>https://www.aa.com.tr/fa/ایران/موافقت-اتحادیه-اروپا-با-تحریم-وزارت-اطلاعات-ایران-/1359005</ref><ref>https://www.tabnak.ir/fa/news/868264/واکنش-وزارت-خارجه-به-تحریم-وزارت-اطلاعات</ref> لە ٢٠٢١ەوە ھەتا ٢٠٢٦، [[ئیسماعیل خەتیب]] وەکوو وەزیری ھەواڵگری کاری دەکرد.<ref>https://www.isna.ir/news/1400060302586/%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%AF/ «خطیب» وزیر اطلاعات شد</ref><ref>https://mehrnews.com/xVYgb عصر امروز انجام شد؛ آغاز به کار حجت‌الاسلام خطیب در وزارت اطلاعات</ref><ref>https://ir.voanews.com/a/6232906.html صفحه آخر:اسماعیل خطیب وزیر اطلاعات دولت رئیسی را بهتر بشناسیم</ref> بەڵام لە درێژەی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦، لەدوای تیرۆرکردنی خەتیب لەلایەن ئیسرائیلەوە پۆستەکە بەتاڵە.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> وەزارەتی ھەواڵگری جێگرەوەی [[ساواک]]ە، کە پێشتر لە سەردەمی [[حکوومەتی پەھلەوی]]دا دەزگای زانیاریی سەرەکیی ئێران بوو. وەزارەتەکە بەھۆی کارەکانی لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات، وەک یەکێک لە سێ دەستەی وەزارەتیی «دەسەڵات» لە ئێراندا دادەنرێت.<ref name=al-mon-balance>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=al Labbad |یەکەم=Mustafa |سەردێڕ=Rouhani's Cabinet Seeks New Balance in Iranian Policies |ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2013/08/iran-rouhani-new-government-direction.html# |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ساواک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ministry of Intelligence (Iran)}} * [http://www.vaja.ir/Portal/Home/ وێبگەی فەرمی] {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|مافەکانی مرۆڤ}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٨٤]] 32zyjg1ogb4sv9a9mccr39kuyepy4xo 0 218877 1580048 1564140 2026-05-01T23:48:41Z Hivja 64112 1580048 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | honorific_prefix = [[ئەمیر (سوپای ئێران)|ئەمیر]] | name = عەبدولڕەحیم مووسەوی | birth_name = | other_name = | nickname = | birth_date = ١٩٦٠ | death_date = ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | birth_place = [[قوم]]، [[ئێران]] | death_place = | placeofburial = | image = Abdolrahim Mousavi 2019.jpg | image_size = | caption = مووسەوی لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩ | allegiance = [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[ھێزی وشکانیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی وشکانی]] | serviceyears = ١٩٧٩–٢٠٢٦<ref name="aftabir.com"/> | rank = [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]] | commands = [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | unit = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]<ref name="aftabir.com"/> | awards = | laterwork = }} '''سەید عەبدولڕەحیم مووسەوی''' ({{بە فارسی|سید عبدالرحیم موسوی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٠ لە [[قوم]] – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانییە کە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥دا دوای کوژرانی [[محەممەد باقری]] لە درێژەی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل]]دا، لەلایەن [[عەلی خامنەیی|خامنەیی]]یەوە وەک سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی ئێران]] دەستنیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20250613-israel-iran-nuclear|سەردێڕ=Blasts heard over Tel Aviv as Iran hits back at Israel with missile barrage|بڵاوکەرەوە=france24|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|زمان=ئینگلیزی}}</ref> ئەو پێشتر لە ٢١ی ئابی ٢٠١٧ەوە ھەتا ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، وەکوو فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]] کاری کردووە. هەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەتا ٢٠١٦، فەرماندەی دووەمی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران بووە.<ref name="aftabir.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aftabir.com/news/view/2005/oct/22/c1c1129987303_politics_iran.php/زندگی-نامه-فرماندهان-جدید-ارتش|سەردێڕ=زندگی نامه فرماندهان جدید ارتش|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=aftabir.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Abdolrahim Mousavi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:خەڵکی قوم]] tpkt65gkwn3tpmy8zkikiuph7p8x1vw 0 218878 1580029 1563857 2026-05-01T23:26:14Z Hivja 64112 1580029 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |honorific_prefix = [[ئەمیر (سوپای ئێران)|ئەمیر]] | name = عەلی شەمخانی | image = Ali Shamkhani by Tasnim 01 (cropped).jpg | allegiance = [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] {{small|(١٩٧٩–١٩٨٩)}}{{-}}[[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]] {{small|(١٩٨٩–ئێستا)}} | serviceyears = ١٩٧٩–ئێستا | rank = [[دەریاوان]] | unit = | commands = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]]{{ھن}}[[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]{{ھن}}[[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای ئێران]] | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] | awards = [[پەڕگە:Order of Fat'h (1st Class).svg|30px]] [[خەڵاتی فەتح]] (٣){{ھن}}[[پەڕگە:Spange des König-Abdulaziz-Ordens.png|30px]] [[خەڵاتی شا عەبدولعەزیز]] | module = {{Infobox officeholder|embed=yes | header-color = lavender | birth_date = ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٥ | birth_place = [[ئەھواز]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] |death_date= |death_place= [[تاران]]، [[ئێران]] | nationality = ئێرانی | office = ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | term_start = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٣ | term_end = | 1blankname = سەرۆک | 1namedata = [[سادق لاریجانی]] | appointer = [[عەلی خامنەیی]] | order1 = ڕاوێژکاری سیاسیی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | term_start1 = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٣ | term_end1 = | predecessor1 = [[محەممەد مووسەوی خوئینیھا]] | successor1 = | appointer1 = [[عەلی خامنەیی]] | order2 = چوارەمین سکرتێری [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] | term_start2 = ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣ | term_end2 = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٣ | president2 = [[حەسەن ڕۆحانی]]{{-}}[[ئیبراھیم ڕەئیسی]] | predecessor2 = [[سەعید جەلیلی]] | successor2 = [[عەلی ئەکبەر ئەحمەدیان]] | order3 = دەیەمین [[وەزارەتی بەرگری (ئێران)|وەزیری بەرگری]] | term_start3 = ٢٠ی ئابی ١٩٩٧ | term_end3 = ٢٤ی ئابی ٢٠٠٥ | president3 = [[محەممەد خاتەمی]] | predecessor3 = [[محەممەد فرووزەندە]] | successor3 = [[مستەفا محەممەدنەجار]] | order4 = دووەمین [[وەزارەتی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|وەزیری سوپای پاسداران]] | term_start4 = ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٨٨ | term_end4 = ٢١ی ئابی ١٩٨٩ | primeminister4= [[میرحوسێن مووسەوی]] | predecessor4 = [[مەحموود پاکڕەوان]] {{small|(سەرپەرشتیار)}} | successor4 = ''وەزارەت ھەڵوەشایەوە'' | alma_mater = [[زانکۆی شەھید چەمرانی ئەھواز]] | party = [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی شۆڕشی ئیسلامی]] {{small|(١٩٧٩–١٩٨١)}} }} }} '''عەلی شەمعخانی''' ناسراو بە '''عەلی شەمخانی''' ({{بە فارسی|علی شمخانی}}؛ ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٥ لە [[ئەھواز]] – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦) فەرماندەی سەربازی و [[سیاسەتوان]]ێکی ئێرانییە و ڕاوێژکاری سیاسی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری ئێرانە]]. [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] بانگەشەی ئەوەیان کرد کە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە کاتی دەستپێکردنی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ئێران و ئیسرائیلدا]] بە ھێرشێکی ئاسمانی شەمخانییان تیرۆر کردووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ross |یەکەم=Adkin |دوایین٢=Michaelis |یەکەم٢=Tamar |دوایین٣=Ebrahim |یەکەم٣=Nadeen |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/06/13/middleeast/israel-iran-strikes-military-deaths-intl-hnk|سەردێڕ=Israeli strikes kill some of Iran’s most powerful men, including military and nuclear leaders |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=ToI |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/top-khamenei-adviser-among-senior-iranian-officials-killed-in-israeli-strikes/|سەردێڕ=Top Khamenei adviser among senior Iranian officials killed in Israeli strikes |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.timesofisrael.com |زمان=en-US}}</ref> <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=DiMella |یەکەم=Ashley |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.foxnews.com/world/top-advisor-iranian-supreme-leader-killed-israeli-strikes-state-media-says|سەردێڕ=Top advisor to Iranian Supreme Leader killed in Israeli strikes, state media says |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Fox News |زمان=en-US}}</ref> <ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202506136136|سەردێڕ=Khamenei's top advisor Shamkhani killed in Israeli raid, sources say |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.iranintl.com |زمان=en}}</ref> بەڵام میدیاکانی ئێران لە ٢٠ی حوزەیران بانگەشەی ئەوەیان کرد کە شەمخانی ھێشتا لە ژیاندایە، و دوای چاکبوونەوەی لە برینەکانی باری تەندروستی جێگیرە.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kouachi |یەکەم=Ikrame Imane |ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-media-claims-top-khamenei-adviser-is-actually-alive-after-reporting-last-week-that-he-was-killed-by-israel/|سەردێڕ=Iranian media claims top Khamenei adviser is actually alive, after reporting last week that he was killed by Israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aa.com.tr |زمان=en-US}}</ref> <ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-media-claims-top-khamenei-adviser-is-actually-alive-after-reporting-last-week-that-he-was-killed-by-israel/|سەردێڕ=Iranian media claims top Khamenei adviser is actually alive, after reporting last week that he was killed by Israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.thetimesofisrael.com |زمان=en}}</ref> ئەو یەکێکە لەو کەسە سیاسیانەی کە سەرپەرشتی [[دانوستانەکانی ئەمریکا و ئێران ٢٠٢٥|دانوستانەکانی ئەمریکا و ئێران]] دەکات کە ئامانج لێی گەیشتن بە ڕێککەوتنی ئاشتی ئەتۆمییە. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=MacFarquhar|یەکەم=Neil|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Will the U.S. and Iran Meet for More Nuclear Talks?|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/14/world/middleeast/us-iran-nuclear-talks.html|ئیش=The New York Times}}</ref> ھەروەھا ئەو پێشتر لە ساڵی ٢٠١٣ ھەتا ٢٠٢٣، سکرتێری [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] و نوێنەری ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران لەو ئەنجومەنەدا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی |ناونیشان=http://www.bbc.com/persian/iran/2013/11/131111_l51_l12_shamkhani_profile |بڵاوکەرەوە=بی بی سیی فارسی |زمان=فارسی}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == شەمخانی لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٥ <ref>[https://www.jamaran.news/%D9%85%D8%A4%D9%84%D9%81-84-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C زندگینامه علی شمخانی] {{In lang|fa}}</ref> لە [[ئەھواز|شاری ئەھواز]] [[پارێزگای خووزستان|لە خوزستان]] لە ئێران لە دایک بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20200110}}</ref> بنەماڵەکەی بە ڕەچەڵەک [[عەرەبەکانی ئێران|عەرەبی ئێرانین]].<ref name="bar2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bar |یەکەم=Shmuel |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.herzliyaconference.org/_uploads/2615iraniandefense1.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120402141606/http://www.herzliyaconference.org/_Uploads/2615IranianDefense1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣|وێبگە=Institute for Policy and Strategy}}</ref> <ref name="apr2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Antony Preston |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠١|ناونیشان=http://www.navyleague.org/sea_power/aug_01_17.php|سەردێڕ=Navy League of the United States - Citizens in Support of the Sea Services |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107173251/http://www.navyleague.org/sea_power/aug_01_17.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٣|وێبگە=Navy League of the United States}}</ref> پێش [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]]، شەمخانی ئەندامی گرووپێکی [[ئیسلامەتی|ئیسلامیی]] نھێنی بووە بە ناوی ''مەنسووروون''، خەریکی خەباتی چەکدارانە دژی [[شانشینی پەھلەوی|بنەماڵەی پەھلەوی]]. دوای شۆڕش پەیوەندی بە ڕێکخراوی موجاھدینی شۆڕشی ئیسلامیی کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Alfoneh |یەکەم=Ali |سەردێڕ=Iran Unveiled: How the Revolutionary Guards Is Transforming Iran from Theocracy into Military Dictatorship |پەڕە=١٠|ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=AEI Press}}</ref> لە زانکۆی شەھید چەمران لە ئەھواز ئەندازیاری خوێندووە.<ref name="lat982">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=Ali Shamkhani|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-nov-15-op-44226-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٣|ئیش=Los Angeles Times|شوێن=Tehran}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Ali Shamkhani}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:خەڵکی ئەھواز]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] o0kpctsim4mianffcd5rsvj5lc4qk2r 1 219140 1579974 1564469 2026-05-01T20:04:45Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[وتووێژ:سەید موجتەبا خامنەیی]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:موجتەبا خامنەیی]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 998817 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[موجتەبا خامنەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998816 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090905201044/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 بۆ http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:١٧، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) 53qo42gvg734aur6t8vonofqb401ley 0 221954 1579801 1579792 2026-05-01T12:00:15Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579801 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:2000s decade montage3.png|وێنۆک|لە سەرەوەی چەپەوە، بە ئاراستەی کاتژمێر: ناوەندی بازرگانی جیهانی ئاگری گرتووە و پەیکەری ئازادی لە کاتی هێرشە تیرۆریستییەکانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ ؛ یۆرۆ لە ساڵی ٢٠٠٢ دا دەچێتە ناو دراوی ئەوروپی؛ پەیکەرێکی سەدام حوسێن کە لە کاتی جەنگی عێراقدا لە ساڵی ٢٠٠٣دا ڕووخێنرا و لە ساڵی ٢٠٠٦دا حوسێن بە تاوانی دژی مرۆڤایەتی لە سێدارە دەدرا؛ سەربازانی ئەمریکا لە کاتی شەڕی تیرۆر بەرەو هێلیکۆپتەرێکی سوپا لە ئەفغانستان ; سۆشیال میدیا لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە لە سەرانسەری جیهاندا بڵاودەبێتەوە؛ سەربازێکی چینی سەیری ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٠٨ دەکات کە لە پەکین دەستی پێکردووە; گەورەترین قەیرانی ئابووری لەوەتەی خراپیی ئابووریی گەورە لە ساڵی ٢٠٠٨دا ڕووی لە جیهان کردووە؛ تسونامییەک لە بوومەلەرزەکەی زەریای هیندی لە ساڵی ٢٠٠٤دا زیاتر لە ٢٣٠ هەزار کەسی کوشت، و دەبێتە بەهێزترین بوومەلەرزە لە دوای بوومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٦٤ی ئەلاسکا]] '''دەیەی ٢٠٠٠''' یەکەم دەیەی ھەزارەی سێیەمە کە لە یەکەمی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ دەستی پێکردووە و لە کۆتا ڕۆژی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ کۆتایی ھاتووە. ئەم دەیەیە شایەتی تەشەنەسەندنی جیھانگیری بوو لە سایەی گەشەی ئینتەرنێت، کە یارمەتیدەر بوو لە باشتربوونی پەیوەندییەکان و ئاڵوگۆڕی زانیاری لە نێوان بەشەکانی جیھاندا. ھەروەھا دەستی کرد بە نیشاندانی کاریگەرییەکانی گەشەی ئابووری لەسەر ژینگە بەھۆی زیادبوونی خواست لەسەر وزە لە ھەمان کاتدا سەرچاوە تەقلیدییەکان کەم بووەوە. لە کۆتایی ئەو دەیەیەدا قەیرانی ئابووری سێبەرێکی ڕەشی خستە سەر کۆمەڵگای پێشکەوتوو و گەشەسەندووەکان کە تا ئەمڕۆش بەدەست کاریگەرییەکانیەوە دەناڵێنن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Guinness 2010 entertainment winners|ناونیشان=http://tvnz.co.nz/entertainment-news/guinness-2010-entertainment-winners-3313600|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> == ڕامیاری و جەنگ == === هێرشی تیرۆریستی === {| class="wikitable sortable" !ڕوداوەكە !ڕێکەوت !دەوڵەت !مردن !بریندار !سەرچاوە |- |ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوول |١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ |{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} |٢٩٩٦ |٦٫٠٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین٢=September 9|یەکەم٢=2011 9:31 AM CT {{!}} Last Updated:|دوایین٣=2011|سەردێڕ=Winnipegger heads to NY for 9/11 memorial {{!}} CBC News|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/winnipegger-heads-to-ny-for-9-11-memorial-1.991431|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> |- |هێرشی ئەنتراکس |١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠١ |{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} |٥ |١٧ | |- |بۆردومانەکانی بالی |١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ |{{ئاڵا|ئیندۆنیزیا}} |٢٠٤ |٢٠٩ |<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sydney Morning Herald|ناونیشان=https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612163518/https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |قەیرانی بارمتەگرتنی شانۆی مۆسکۆ |٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ |{{ئاڵا|ڕووسیا}} |١٣٠ |٧٠٠+ | |- |تەقینەوەکانی ڕیازی ڕۆژهەڵات |١٢ی ئایاری ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٣٩ |١٦٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=Hunt for Riyadh bomb masterminds|بڵاوکەرەوە=Articles.cnn.com|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130119114114/http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=Riyadh bombings claim 9th American|بڵاوکەرەوە=Articles.cnn.com|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130119161548/http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD}}</ref> |- |تەقینەوەکانی کازابلانکا |١٦ی ئایاری ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|مەغریب}} |٤٥ |١٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Morocco: 9 Imprisoned for Casablanca Blasts Escape|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/04/08/world/africa/08briefs-9IMPRISONEDF_BRF.html|بڵاوکەرەوە=The New York Times|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|issn=0362-4331|زمان=en-US}}</ref> |- |تەقینەوەکانی کۆمپلێکسی ئەل موهایا |٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |١٨ |١٢٢+ | |- |تەقینەوەکانی ئەستەمبوڵ |٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|تورکیا}} |٥٧ |٧٠٠+ | |- |تەقینەوەکانی مەدرید |١١ی ئازاری ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|ئیسپانیا}} |١٩٣ |٢٠٥٠ | |- |تاتۆ تەقاندنەوە |٢١ی نیسانی ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٧ |١٤٨+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الطفلة وجدان الكنيدري.. رمز للبراءة اغتاله الإرهاب في حادثة «الوشم 2004»|ناونیشان=https://aawsat.com/home/article/506646/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%81%D9%84%D8%A9-%D9%88%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%86%D9%8A%D8%AF%D8%B1%D9%8A-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A1%D8%A9-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D9%8A-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%C2%AB%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B4%D9%85-2004%C2%BB|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> |- |هێرشی هەواڵ |٢٩ی ئایاری ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٢٢ . ٢٢ |٢٥ | |- |قەیرانی بارمتە قوتابخانەی بێسلان |١ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|ڕووسیا}} |٣٣٤ |٧٨٣+ | |- |ڕاس پێکدادان ڕوودەدات |٦ی نیسانی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |١٤+ |١٠٥+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بواسل الأمن يحسمون «مواجهة الرس»: مقتل 14 مفسداً والقبض على ستة ومسيرات فرح عارمة تنطلق في شوارع المحافظة حاملة الأعلام الوطنية ومحيّية بطولة قوات الأمن|ناونیشان=http://www.alriyadh.com/54167|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190219130159/http://www.alriyadh.com/54167|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |تەقینەوەکانی لەندەن |٧ی تەمموزی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} |٥٦ |٧٨٤ | |- |تەقینەوەکانی شەرم ئەلشێخ |٢٣ی تەمموزی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|میسر}} |٨٨ |١٥٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Toll climbs in Egyptian attacks|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4709491.stm|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|زمان=en-GB}}</ref> |- |تەقینەوەکانی عەممان |٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|ئوردن}} |٦٠ |١١٥ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.yorkshirepost.co.uk/news/crime/77-anniversary-uks-risk-terror-attack-higher-now-days-london-bombings-1817204|سەردێڕ=7/7 Anniversary: UK's Risk of Terror Attack Higher Now than Days of London Bombings'|newspaper=Yorkshire Post|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> |- |بۆردومانکردنی حللە ٢٠٠٧ |٦ی ئازاری ٢٠٠٧ |{{ئاڵا|عێراق}} |٢٠٠+ |٢٥٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=25 Worst Acts of Terrorism Ever Committed|ناونیشان=https://list25.com/25-worst-acts-terrorism-committed/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430032025/https://list25.com/25-worst-acts-terrorism-committed/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |تەقینەوەکانی قەحتانیە |١٤ی ئابی ٢٠٠٧ |{{ئاڵا|عێراق}} |٥٠٠+ |١٫٥٠٠+ |<ref name="nyt">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cave|یەکەم=Damien|دوایین٢=Glanzaug|یەکەم٢=James|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Toll in Iraq Bombings Is Raised to More Than 500|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/22/world/middleeast/22iraq-top.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[نيويورك تايمز]]}}</ref> |- |هێرشەکانی مومبای |٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ |{{ئاڵا|ھیندستان}} |١٦٦ |٣٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 years on, revisiting Mumbai’s terror hours {{!}} Onmanorama|ناونیشان=https://specials.manoramaonline.com/Onmanorama/2018/mumbai-attack/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|ئەورووپا|ئاسیا|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|2000s}} [[پۆل:دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مێژوو]] [[پۆل:ساڵەکان]] [[پۆل:کات]] lrhw6qhynglli5ump5dh70l2c486v3w 1579924 1579801 2026-05-01T17:04:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] 1579924 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:2000s decade montage3.png|وێنۆک|لە سەرەوەی چەپەوە، بە ئاراستەی کاتژمێر: ناوەندی بازرگانی جیهانی ئاگری گرتووە و پەیکەری ئازادی لە کاتی هێرشە تیرۆریستییەکانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ ؛ یۆرۆ لە ساڵی ٢٠٠٢ دا دەچێتە ناو دراوی ئەوروپی؛ پەیکەرێکی سەدام حوسێن کە لە کاتی جەنگی عێراقدا لە ساڵی ٢٠٠٣دا ڕووخێنرا و لە ساڵی ٢٠٠٦دا حوسێن بە تاوانی دژی مرۆڤایەتی لە سێدارە دەدرا؛ سەربازانی ئەمریکا لە کاتی شەڕی تیرۆر بەرەو هێلیکۆپتەرێکی سوپا لە ئەفغانستان ; سۆشیال میدیا لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە لە سەرانسەری جیهاندا بڵاودەبێتەوە؛ سەربازێکی چینی سەیری ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٠٨ دەکات کە لە پەکین دەستی پێکردووە; گەورەترین قەیرانی ئابووری لەوەتەی خراپیی ئابووریی گەورە لە ساڵی ٢٠٠٨دا ڕووی لە جیهان کردووە؛ تسونامییەک لە بوومەلەرزەکەی زەریای هیندی لە ساڵی ٢٠٠٤دا زیاتر لە ٢٣٠ هەزار کەسی کوشت، و دەبێتە بەهێزترین بوومەلەرزە لە دوای بوومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٦٤ی ئەلاسکا]] '''دەیەی ٢٠٠٠''' یەکەم دەیەی ھەزارەی سێیەمە کە لە یەکەمی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ دەستی پێکردووە و لە کۆتا ڕۆژی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ کۆتایی ھاتووە. ئەم دەیەیە شایەتی تەشەنەسەندنی جیھانگیری بوو لە سایەی گەشەی ئینتەرنێت، کە یارمەتیدەر بوو لە باشتربوونی پەیوەندییەکان و ئاڵوگۆڕی زانیاری لە نێوان بەشەکانی جیھاندا. ھەروەھا دەستی کرد بە نیشاندانی کاریگەرییەکانی گەشەی ئابووری لەسەر ژینگە بەھۆی زیادبوونی خواست لەسەر وزە لە ھەمان کاتدا سەرچاوە تەقلیدییەکان کەم بووەوە. لە کۆتایی ئەو دەیەیەدا قەیرانی ئابووری سێبەرێکی ڕەشی خستە سەر کۆمەڵگای پێشکەوتوو و گەشەسەندووەکان کە تا ئەمڕۆش بەدەست کاریگەرییەکانیەوە دەناڵێنن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Guinness 2010 entertainment winners|ناونیشان=http://tvnz.co.nz/entertainment-news/guinness-2010-entertainment-winners-3313600|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> == ڕامیاری و جەنگ == === هێرشی تیرۆریستی === {| class="wikitable sortable" !ڕوداوەكە !ڕێکەوت !دەوڵەت !مردن !بریندار !سەرچاوە |- |ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوول |١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ |{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} |٢٩٩٦ |٦٫٠٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین٢=September 9|یەکەم٢=2011 9:31 AM CT {{!}} Last Updated:|دوایین٣=2011|سەردێڕ=Winnipegger heads to NY for 9/11 memorial {{!}} CBC News|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/winnipegger-heads-to-ny-for-9-11-memorial-1.991431|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> |- |هێرشی ئەنتراکس |١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠١ |{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} |٥ |١٧ | |- |بۆردومانەکانی بالی |١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ |{{ئاڵا|ئیندۆنیزیا}} |٢٠٤ |٢٠٩ |<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sydney Morning Herald|ناونیشان=https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612163518/https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |قەیرانی بارمتەگرتنی شانۆی مۆسکۆ |٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ |{{ئاڵا|ڕووسیا}} |١٣٠ |٧٠٠+ | |- |تەقینەوەکانی ڕیازی ڕۆژهەڵات |١٢ی ئایاری ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٣٩ |١٦٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=Hunt for Riyadh bomb masterminds|بڵاوکەرەوە=Articles.cnn.com|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130119114114/http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=Riyadh bombings claim 9th American|بڵاوکەرەوە=Articles.cnn.com|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130119161548/http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD}}</ref> |- |تەقینەوەکانی کازابلانکا |١٦ی ئایاری ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|مەغریب}} |٤٥ |١٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Morocco: 9 Imprisoned for Casablanca Blasts Escape|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/04/08/world/africa/08briefs-9IMPRISONEDF_BRF.html|بڵاوکەرەوە=The New York Times|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|issn=0362-4331|زمان=en-US}}</ref> |- |تەقینەوەکانی کۆمپلێکسی ئەل موهایا |٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |١٨ |١٢٢+ | |- |تەقینەوەکانی ئەستەمبوڵ |٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|تورکیا}} |٥٧ |٧٠٠+ | |- |تەقینەوەکانی مەدرید |١١ی ئازاری ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|ئیسپانیا}} |١٩٣ |٢٠٥٠ | |- |تاتۆ تەقاندنەوە |٢١ی نیسانی ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٧ |١٤٨+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الطفلة وجدان الكنيدري.. رمز للبراءة اغتاله الإرهاب في حادثة «الوشم 2004»|ناونیشان=https://aawsat.com/home/article/506646/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%81%D9%84%D8%A9-%D9%88%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%86%D9%8A%D8%AF%D8%B1%D9%8A-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A1%D8%A9-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D9%8A-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%C2%AB%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B4%D9%85-2004%C2%BB|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> |- |هێرشی هەواڵ |٢٩ی ئایاری ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٢٢ . ٢٢ |٢٥ | |- |قەیرانی بارمتە قوتابخانەی بێسلان |١ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|ڕووسیا}} |٣٣٤ |٧٨٣+ | |- |ڕاس پێکدادان ڕوودەدات |٦ی نیسانی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |١٤+ |١٠٥+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بواسل الأمن يحسمون «مواجهة الرس»: مقتل 14 مفسداً والقبض على ستة ومسيرات فرح عارمة تنطلق في شوارع المحافظة حاملة الأعلام الوطنية ومحيّية بطولة قوات الأمن|ناونیشان=http://www.alriyadh.com/54167|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190219130159/http://www.alriyadh.com/54167|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |تەقینەوەکانی لەندەن |٧ی تەمموزی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} |٥٦ |٧٨٤ | |- |تەقینەوەکانی شەرم ئەلشێخ |٢٣ی تەمموزی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|میسر}} |٨٨ |١٥٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Toll climbs in Egyptian attacks|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4709491.stm|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|زمان=en-GB}}</ref> |- |تەقینەوەکانی عەممان |٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|ئوردن}} |٦٠ |١١٥ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.yorkshirepost.co.uk/news/crime/77-anniversary-uks-risk-terror-attack-higher-now-days-london-bombings-1817204|سەردێڕ=7/7 Anniversary: UK's Risk of Terror Attack Higher Now than Days of London Bombings'|newspaper=Yorkshire Post|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> |- |بۆردومانکردنی حللە ٢٠٠٧ |٦ی ئازاری ٢٠٠٧ |{{ئاڵا|عێراق}} |٢٠٠+ |٢٥٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=25 Worst Acts of Terrorism Ever Committed|ناونیشان=https://list25.com/25-worst-acts-terrorism-committed/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430032025/https://list25.com/25-worst-acts-terrorism-committed/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |تەقینەوەکانی قەحتانیە |١٤ی ئابی ٢٠٠٧ |{{ئاڵا|عێراق}} |٥٠٠+ |١٫٥٠٠+ |<ref name="nyt">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cave|یەکەم=Damien|دوایین٢=Glanzaug|یەکەم٢=James|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Toll in Iraq Bombings Is Raised to More Than 500|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/22/world/middleeast/22iraq-top.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[نيويورك تايمز]]}}</ref> |- |هێرشەکانی مومبای |٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ |{{ئاڵا|ھیندستان}} |١٦٦ |٣٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 years on, revisiting Mumbai’s terror hours {{!}} Onmanorama|ناونیشان=https://specials.manoramaonline.com/Onmanorama/2018/mumbai-attack/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|ئەورووپا|ئاسیا|دەیەی ٢٠٢٠|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|2000s}} [[پۆل:دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مێژوو]] [[پۆل:ساڵەکان]] [[پۆل:کات]] t7dlcv4ljlxtg3l6xoqhibspww2nzs6 0 222464 1579993 1506854 2026-05-01T21:01:03Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579993 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سۆسیالیزمی ئیسلامی''' بریتییە لە [[فەلسەفەی سیاسی|فەلسەفەیەکی ڕامیاری]] کە پرەنسیپەکانی [[ئیسلام]] تێکەڵ بە [[سۆشیالیزم]] دەکات. وەک چەمک، لەلایەن زۆر لە پێشەوا [[موسڵمان|موسوڵمانەکانەوە]] بەکار ھاتوە بۆ نیشاندانی فۆرمێکی ڕۆحانیانەی سۆشیالیزم. موسوڵمانە سۆشیالیستەکان باوەڕیان وایە کە قورئان و فەرموودە نەک ھەر ناکۆک نین لەگەڵ سۆشیالیزم - بەتایبەتی بابەتی [[زەکات]] - بەڵکوو پشتیوانی دەکەن. ئەوان ئیلھام لە دەوڵەتی یەکەمی ئیسلامی بە پێشەوایەتی [[پێغەمبەر]] وەردەگرن. ئەمە بەتایبەتی لە نووسینەکانی [[سەلامە مووسا|سەلامە موسا]] دەردەکەوێت، کە بەدرێژی دەربارەی سۆسیالیزم نووسیویەتی، ھەروەھا دەربارەی نیشتیمانپەروەری میسری دژی دەسەڵاتی بەریتانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Reid|یەکەم=Donald M.|ڕێکەوت=1974-04|سەردێڕ=The Syrian Christians and Early Socialism in the Arab World|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1017/s0020743800027811|journal=International Journal of Middle East Studies|بەرگ=٥|issue=2|پەڕەکان=١٧٧–١٩٣|doi=10.1017/s0020743800027811|issn=0020-7438}}</ref> سەرکردە سۆسیالیستییە موسوڵمانەکان باوەڕیان بە وەرگرتنی [[ڕەوایی (سیاسەت)|یاسایی]] بوون لە ڕای گشتی ھەیە، و دەیانەوێت حکوومەتێک جێبەجێ بکەن لەسەر بنەمای خۆشگوزەرانی کۆمەڵایەتی و چەمکی زەکات. لە کرداردا، ئەمە لە ڕێگەی داھاتی مسۆگەر، [[خانەنشینی]] و خۆشگوزەرانییەوە بینراوە. ئەم بەکارھێنانە کردارییە بیرۆکەی سۆسیالیزمی ئیسلامی مێژوویەکیان ھەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ پێغەمبەر و چەند خەلیفەی یەکەم، بۆ حیزبە سیاسییە مۆدێرنەکان کە لە ساڵانی حەفتاکان دامەزراون. سۆسیالیستە ئیسلامییەکان زۆرجار قورئان بەکاردەھێنن بۆ بەرگریکردن لە ھەڵوێستەکانیان. ڕێکخراوێکی سۆسیالیستی ئیسلامی [[تورکەکان|تورکی]]، موسوڵمانانی دژە [[سەرمایەداری]]، بە ئاشکرا تەحەدای موسوڵمانە ڕاستڕەوەکانیان کرد بۆ خوێندنەوەی قورئان و «ھەوڵدان بۆ ڕەتکردنەوەی ئەو ڕاستییەی کە [[قورئان]] چەپڕەوە».<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Antikapitalist Müslümanlar: Hem muhafazakar hem de sol kesim kendisini sorgulamalı|trans-title=Anti-capitalist Muslims: Both conservatives and leftists should question themselves|ناونیشان=https://t24.com.tr/haber/antikapitalist-muslumanlar-turkiyedeki-muslumanlar-ozur-dilemeli,202763|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=T24|زمان=Turkish}}</ref> == مێژوو == [[دەبوو زەری غەفاری|ئەبو زەری غەفاری،]] ھاوڕێی پێغەمبەر، لەلایەن ھەندێک لە زانایانەوە، وەک محەممەد شەرقاوی و سامی ئایاد حەنا، وەک پێشینەیەکی سەرەکی سۆسیالیزمی ئیسلامی ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/oxfordencycloped01espo|سەردێڕ=Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٠-١٩-٥٠٦٦١٣-٨|شوێن=New York|پەڕە=[https://archive.org/details/oxfordencycloped٠١espo/page/١٩ ١٩]|oclc=٩٤٠٣٠٧٥٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abu Dharr al-Ghifari|ناونیشان=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&_pos=5|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|وێبگە=Oxford Islamic Studies Online|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130618011126/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&_pos=5|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php|سەردێڕ=And Once Again Abu Dharr|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١١|archive-date= ٥ی ئابی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805112031/http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hanna|یەکەم=Sami A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zsoUAAAAIAAJ&pg=PA273|سەردێڕ=Arab Socialism: A Documentary Survey|دوایین٢=Gardner|یەکەم٢=George H.|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers|E.J. Brill]]|ساڵ=١٩٦٩|شوێن=Leiden|پەڕەکان=٢٧٣–٢٧٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hanna|یەکەم=Sami A.|ساڵ=١٩٦٩|سەردێڕ=al-Takaful al-Ijtimai and Islamic Socialism|ناونیشان=http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|journal=The Muslim World|بەرگ=٥٩|issue=3–4|پەڕەکان=٢٧٥–٢٨٦|doi=10.1111/j.1478-1913.1969.tb02639.x|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100913151901/http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو ناڕەزایی دەربڕی دژی کۆکردنەوەی سامان لەلایەن چینی دەسەڵاتدارەوە لە سەردەمی [[خەلافەت]]ی [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمان]] و داوای دابەشکردنی سامانی بە شێوەیەکی یەکسان کرد. یەکەم خەلیفەی موسوڵمان ئەبو بەکر نزمترین ستانداردی داھاتی مسۆگەر کرد، کە ساڵانە دە دینار بۆ ھەر پیاوێک، ژنێک و منداڵێک بەخشرا، دواتر بەرزکرایەوە بۆ بیست دینار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Social Wage – Medialternatives|ناونیشان=http://medialternatives.com/tag/social-wage/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref>بە گوتەی سامی ئەی حەننا و حەنیف ڕامای، یەکێک لە یەکەم دەربڕینەکانی سۆسیالیزمی ئیسلامی، بزووتنەوەی وەیسی بوو لە تەتەرستانی ڕووسیا، لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا. ئەم بزووتنەوەیە دژایەتی حوکمڕانی ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیای دەکرد و لەلایەن جووتیارانی موسڵمان و جووتیاران و بۆرژوازی بچووکەوە پاڵپشتی دەکرا. تووشی سەرکوتکردن بوو لەلایەن دەسەڵاتدارانی ڕووسیا و لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا چووە ژێرزەمینییەوە، کاتێک دەستیکرد بە ھاوکاری لەگەڵ کۆمۆنیستەکان، سۆسیالیستەکان و سۆسیال دیموکراتەکان لە چالاکیی دژە حکوومەتدا، و لە دوای شۆڕشی ١٩٠٥ی ڕووسیا دەستیکرد بە ناساندنی خۆی وەک بزووتنەوەیەکی سۆسیالیستی ئیسلامی. بزووتنەوەکە لە سەردەمی شۆڕشی ڕووسیا لە ساڵی ١٩١٧ لەگەڵ [[حیزبی شیوعی یەکێتیی سۆڤیەت|بەلشەفیکەکاندا]] ھاوتەریب بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Paracha|یەکەم=Nadeem F.|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=Islamic Socialism: A history from left to right|ناونیشان=https://www.dawn.com/2013/02/21/islamic-socialism-a-history-from-left-to-right/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=DAWN.COM|زمان=en}}</ref> لەو ماوەیەدا بزووتنەوەکە یەکەم کۆمۆنی ئیسلامی ئەزموونی دامەزراند. کۆمیتەی سۆسیالیستی موسڵمانانی کازانیش لەم کاتەدا چالاک بوو. دوای مردنی لینین لە ساڵی ١٩٢٤، بزووتنەوەی وەیسی سەربەخۆیی خۆی لە حزبی شیوعی دووپاتکردەوە، ھەرچەندە لە کاتی پاکتاوکردنی گەورەدا لە ساڵانی ١٩٣٠دا سەرکوت کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Paracha|یەکەم=Nadeem F.|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=Islamic Socialism: A history from left to right|ناونیشان=https://www.dawn.com/2013/02/21/islamic-socialism-a-history-from-left-to-right/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=DAWN.COM|زمان=en}}</ref> == سۆسیالیستە موسوڵمانە بەناوبانگەکان == * [[عەبدولڕەحمان کەواکیبی]] * محەممەد ئیقباڵ * [[مەحموود شەلتوت|مەحمود شەلتوت]] * جەلال ئەلئەحمەد * محەممەد نەخشاب * [[عەلی شەریعەتی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|3}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|فەلسەفە|سۆشیالیزم|ئابووری|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Islamic socialism}} [[پۆل:ئیسلامی سیاسی]] [[پۆل:ئیسلام و سیاسەت]] [[پۆل:جۆرەکانی سۆشیالیزم]] ruefos5mee3usxaq683pt31cgn2bgja 0 226118 1580061 1505504 2026-05-02T00:20:47Z Hivja 64112 /* */ 1580061 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox officeholder | name= سایمۆن شێرکلیف{{ھن}}Simon Shercliff | image= Simon Shercliff.jpg | order = [[باڵیۆزخانەی شانشینی یەکگرتوو لە تاران|باڵیۆزی شانشینی یەکگرتوو لە ئێران]] | term_start = ئابی ٢٠٢١ | term_end = تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | predecessor = [[ڕۆبێرت ماکایر]] | successor = ھوگۆ شۆرتێر | order2 = [[باڵیۆزخانەی شانشینی یەکگرتوو لە سەنعا|باڵیۆزی شانشینی یەکگرتوو لە یەمەن]] |term_start2 = ٢٠١٧ | term_end2 = ٢٠١٨ | predecessor2 = [[ئێدمۆند فیتۆن براون]] | successor2 = [[مایکڵ ئارۆن]] | order3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | order4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | birth_date= {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٢|١٢|٢٣}} | birth_place = {{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} | death_date= | death_place = | nationality= بەریتانی | occupation= [[دیپلۆمات]] | party = | alma_mater = | footnotes = }} '''سایمۆن شێرکلیف''' ({{بە ئینگلیزی|Simon Shercliff}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢)<ref>"Shercliff, Simon, (born 23 Dec. 1972), HM Diplomatic Service; Ambassador to Iran, since 2021." WHO'S WHO & WHO WAS WHO. 1 Dec. 2007</ref> دیپلۆماتێکی بەریتانییە. ئەو پێشتر لە ئابی ٢٠٢١ەوە ھەتا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، وەکوو باڵیۆزی شانشینی یەکگرتوو لە کۆماری ئیسلامیی ئێران خزمەتی کردووە.<ref name="Guardian">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Wintour |یەکەم١=Patrick |سەردێڕ=UK ambassador angers Iran with ‘insulting’ embassy photo gaffe |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2021/aug/12/uk-ambassador-angers-iran-insulting-embassy-photo-gaffe |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢١}}</ref><ref name="FCO">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Change of Her Majesty’s Ambassador to the Islamic Republic of Iran: Simon Shercliff |ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/change-of-her-majestys-ambassador-to-the-islamic-republic-of-iran-simon-shercliff |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=FCO |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> سایمۆن ھەروەھا لە پێشوودا وەکوو باڵیۆزی شانشینی یەکگرتوو لە یەمەن خزمەتی کردووە. ئەو ھاوسەرگیری لەگەڵ ''ئێما لویس شێرکلیف'' کردووە و دوو منداڵیان ھەیە.<ref name="FCO"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:دیپلۆماتە بەریتانییەکان]] [[پۆل:باڵیۆزەکانی شانشینی یەکگرتوو لە یەمەن]] [[پۆل:باڵیۆزەکانی شانشینی یەکگرتوو لە ئێران]] cz3idtol78cpzk8zapytql7gw79ryet 1580123 1580061 2026-05-02T09:03:31Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1580123 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox officeholder | name= سایمۆن شێرکلیف{{ھن}}Simon Shercliff | image= Simon Shercliff.jpg | order = [[باڵیۆزخانەی شانشینی یەکگرتوو لە تاران|باڵیۆزی شانشینی یەکگرتوو لە ئێران]] | term_start = ئابی ٢٠٢١ | term_end = تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | predecessor = [[ڕۆبێرت ماکایر]] | successor = ھوگۆ شۆرتێر | order2 = [[باڵیۆزخانەی شانشینی یەکگرتوو لە سەنعا|باڵیۆزی شانشینی یەکگرتوو لە یەمەن]] |term_start2 = ٢٠١٧ | term_end2 = ٢٠١٨ | predecessor2 = [[ئێدمۆند فیتۆن براون]] | successor2 = [[مایکڵ ئارۆن]] | order3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | order4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | birth_date= {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٢|١٢|٢٣}} | birth_place = {{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} | death_date= | death_place = | nationality= بەریتانی | occupation= [[دیپلۆمات]] | party = | alma_mater = | footnotes = }} '''سایمۆن شێرکلیف''' ({{بە ئینگلیزی|Simon Shercliff}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٢)<ref>"Shercliff, Simon, (born 23 Dec. 1972), HM Diplomatic Service; Ambassador to Iran, since 2021." WHO'S WHO & WHO WAS WHO. 1 Dec. 2007</ref> دیپلۆماتێکی بەریتانییە. ئەو پێشتر لە ئابی ٢٠٢١ەوە ھەتا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، وەکوو باڵیۆزی شانشینی یەکگرتوو لە کۆماری ئیسلامیی ئێران خزمەتی کردووە.<ref name="Guardian">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Wintour |یەکەم١=Patrick |سەردێڕ=UK ambassador angers Iran with ‘insulting’ embassy photo gaffe |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2021/aug/12/uk-ambassador-angers-iran-insulting-embassy-photo-gaffe |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢١}}</ref><ref name="FCO">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Change of Her Majesty’s Ambassador to the Islamic Republic of Iran: Simon Shercliff |ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/change-of-her-majestys-ambassador-to-the-islamic-republic-of-iran-simon-shercliff |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=FCO |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> سایمۆن ھەروەھا لە پێشوودا وەکوو باڵیۆزی شانشینی یەکگرتوو لە یەمەن خزمەتی کردووە. ئەو ھاوسەرگیری لەگەڵ ''ئێما لویس شێرکلیف'' کردووە و دوو منداڵیان ھەیە.<ref name="FCO"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:دیپلۆماتە بەریتانییەکان]] [[پۆل:باڵیۆزەکانی شانشینی یەکگرتوو لە یەمەن]] [[پۆل:باڵیۆزەکانی شانشینی یەکگرتوو لە ئێران]] [[پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی]] rae8ejaldcae8ug1ecf3x7cdqjwmpg9 0 226486 1580067 1507825 2026-05-02T00:31:35Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580067 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Soldiers in Kermanshah, Iran-18.jpg|وێنۆک|ڕاھێنانی سەربازان لە کرماشان]] '''خزمەتکردنی سەربازی لە ئێران'''، '''خزمەتی سەربازی ناچاری''' یان کورتکراوەی خزمەتکردنی سەربازی ناچاری، جۆرێکە [[خزمەتی سەربازی|لە خزمەتکردنی سەربازی]] کە لەسەر بنەمای دەستووری کۆماری ئیسلامی ئێران لە [[ئێران]] دامەزراوە. ئەم خزمەتگوزارییە لە ئێران تەنھا بۆ [[کوڕ|کوڕان]] و [[پیاو|پیاوانی]] سەروو ١٨ ساڵ و ڕەگەزنامەی ئێرانییە، جگە لەو حاڵەتانەی کە بەدەر کراون. کەسانی شایستە دەبێت بۆ ماوەی ٢٤ مانگ بچنە سەربازگە، [[کچ|کچان]] و [[ژن|ژنانیش]] بە تەواوی لە وەرگرتنی سەربازی بەخشراون.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سئوالات متداول خدمت سربازی و پاسخ آنھا|ناونیشان=https://germany.mfa.gov.ir/portal/GeneralCategoryServices/germany.mfa.gov.ir|بڵاوکەرەوە=germany.mfa.gov.ir|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو}}</ref> بۆیە حکوومەتی ئێران لەبری نەرمکردنی دەرفەتی خوێندن لە زانکۆکان و ناوەندەکانی خوێندنی باڵا یان ئاسانکردنی ڕێڕەوی دامەزراندن، خوێندکارانی پیاو ناچار دەکات پێش تەمەنی ١٨ ساڵی (نزیکەی ١٧٫٥ ساڵ) لە ناوەندەکانی پۆلیسدا پابەندبن بە خزمەتی سەربازییەوە.<ref name=":9">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مشمولان غایب سربازی از دریافت چە خدماتی محروم میشوند؟ - اخبار پلیس - اخبار اجتماعی تسنیم {{!}} Tasnim|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/2020/11/07/2440153/مشمولان-غایب-سربازی-از-دریافت-چھ-خدماتی-محروم-می-شوند|بڵاوکەرەوە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|زمان=fa}}</ref> لە ئەگەری سەرپێچینەکردنی ئەم یاسایە، خوێندکارە نێرەکان لە خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان و [[شارۆمەندێتی|مافی ھاووڵاتیبوونیان]] وەک دامەزراندن، درێژەدان بە خوێندن، ھەبوونی بیمەی پزیشکی، وەرگرتنی مۆڵەتی بازرگانی و چەندین شتی دیکە بێبەش دەکرێن و تەنانەت ڕەنگە دەستگیر بکرێن.<ref name=":30">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=اخطار سازمان وظیفە عمومی: داوطلبان کنکور امسال وضعیت سربازی خود ڕا ڕوشن کنند|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1424771/اخطار-سازمان-وظیفھ-عمومی-داوطلبان-کنکور-امسال-وضعیت-سربازی-خود|بڵاوکەرەوە=خبرآنلاین|زمان=fa}}</ref><ref name=":10">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=خبر بد برای مشمولان غایب خدمت سربازی|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/529323/خبر-بد-برای-مشمولان-غایب-خدمت-سربازی|بڵاوکەرەوە=ھمشھری آنلاین|زمان=fa}}</ref><ref name=":11">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=وضعیت سربازی متقاضیان کنکور ارشد و دکتری پس از تعویق کنکور|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/99042317505/وضعیت-سربازی-متقاضیان-کنکور-ارشد-و-دکتری-پس-از-تعویق-کنکور|بڵاوکەرەوە=ایسنا|زمان=fa}}</ref><ref name=":20">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=حداکثر معافیتھای تحصیلی برای اعزام بە سربازی اعلام شد|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84633281/حداکثر-معافیت-ھای-تحصیلی-برای-اعزام-بھ-سربازی-اعلام-شد|بڵاوکەرەوە=ایرنا|زمان=fa}}</ref> لە [[ئێران|ئێراندا]] ھەمیشە سەرباز و وەرگرتنی سەربازی وەک ھێزی کارێکی ھەرزان بە کرێی کەم بەکارھێنراون. ئەم یاسایە ڕەگ و ڕیشەی مێژوویی لە قۆناغە مێژوویییەکانی قاجار و پەھلەوی و [[ئێران|سیستەمی سیاسی ئێرانی دوای شۆڕشی ساڵی]] ١٩٧٨دا ھەیە. لەو حکوومەتانەی کە خزمەتی سەربازیی ناچارییان ھەیە، ھەوڵ دەدەن ڕەنگێکی پیرۆز بە سەربازی بدەن و دەستەواژەی وەک "سەردەمی پیرۆزی سەربازی"، "خزمەتگوزاری نیشتمانی" و "ئەرکی گشتی" بەکاردەھێنن بۆ ئەوەی ببنە بەھۆی لەدەستدانی گیانی سەربازەکان پیرۆزە، و لە لایەکی دیکەوە نەیاران و ئازادیخوازان باس لە وشەکانی وەک سەردەمی " [[کۆیلایەتی]] "، " بێگاری "، " [[دیلی شەڕ|دیلبوون]] " و "زۆر" دەکەن.<ref name=":39">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ویدئو / خدمت مقدس یا دوری دوسالە؟|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401012716055/ویدئو-خدمت-مقدس-یا-دوری-دوسالھ|بڵاوکەرەوە=ایسنا|زمان=fa}}</ref> بە وتەی کاربەدەستانی کۆماری ئیسلامیی ئێران، نزیک بە چوار ملیۆن ئێرانی لە ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە یاسای وەرگرتنی سەربازی نەچوونەتە نێو ھێزی سەربازی و [[شارۆمەندێتی|مافی ھاووڵاتیبوونیان]] لێ زەوت کراوە. ژمارەیەک لە پەرلەمانتاران و فەرماندە سەربازییەکانی ئێران، نەھێشتنی وەرگرتنی سەربازی یان باشترکردنی بارودۆخی سەربازان بە بابەتی سەروەری و ئەمنییەت دەزانن و یەکێک لە دەسەڵاتەکانی [[عەلی خامنەیی]] وەک فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان، مامەڵەی لەگەڵ دەکەن بە وریایییەوە و ئەوە ڕێبەری کۆماری ئیسلامییە کە دەبێت بڕیار بدات کۆتایی بۆ چارەنووسی سەربازەکان بگرێت.<ref name=":33">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=واکنش ڕئیس سازمان وظیفە عمومی بە تغییرات در قانون سربازی|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1501860/واکنش-رئیس-سازمان-وظیفھ-عمومی-بھ-تغییرات-در-قانون-سربازی|بڵاوکەرەوە=خبرآنلاین|زمان=fa}}</ref> لە ئێستادا خزمەتی سەربازیی ئیجباری لە ئێراندا پێشنیار و ڕەخنە قبوڵ ناکات، تەنانەت ئەگەر تێچووی [[خۆکوژی|خۆکوشتنی]] سەربازەکانیش بێت. [[عەلی خامنەیی]] سەبارەت بە خزمەتی سەربازیی ناچاری دەڵێت: سەربازەکان پێویستە سوپاسی خودا بکەن کە لە ژینگەیەکدا دانراون کە بواری بەدەستھێنانی زانست و فێربوونی فەزیلەتەکان و تەقوای تێدا بێت و بۆ سوپاسکردنی ئەو نیعمەتە پێویستە لە خزمەتی سەربازیدا بە پەرۆش بن.»<ref name=":32">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گفتەھای ڕھبر انقلاب در مورد سربازی|ناونیشان=http://www.vazifeh.police.ir/index.jsp?siteid=25&fkeyid=&siteid=25&pageid=5132|بڵاوکەرەوە=سازمان وظیفە عمومی ناجا|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190321230947/http://www.vazifeh.police.ir/index.jsp?siteid=25&fkeyid=&siteid=25&pageid=5132|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Soldiers_in_Kermanshah,_Iran-29.jpg|وێنۆک| سەربازێک لە سەربازگەی [[کرماشان]] بە چاوی داخراوەوە دەمانچەکەی دەکاتەوە و دادەخات]] لە یاساکانی [[ئێران|ئێراندا]] کۆمەڵێک کەس بە تەواوی لە خزمەتی سەربازیی ناچاری بەخشراون بەھۆی ھەبوونی ھەندێک لێخۆشبوونی تایبەت، وەک توانای دارایی باش بۆ کڕینی خزمەتگوزاری سەربازی<ref name=":21">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خرید سربازی ۲۵۰ تا ۶۰۰ میلیون تومانی!/ آیا ستادکل بە تبعیض بین مشمولان رأی مثبت میدھد؟ {{!}} خبرگزاری فارس|ناونیشان=https://www.farsnews.ir/news/14001109000461/خرید-سربازی-۲۵۰-تا-۶۰۰-میلیون-تومانی-آیا-ستادکل-بھ-تبعیض-بین-مشمولان|بڵاوکەرەوە=www.farsnews.ir}}</ref> یان ھەبوونی کۆتای پێویستی پێشمەرگە دێرینەکان.<ref name=":22">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=شرایط دریافت معافیت جانبازی برای مشمولان/ افراد دارای ھمسر جانباز چگونە معاف از خدمت میشوند؟|ناونیشان=https://www.mizan.news/fa/news/799659|بڵاوکەرەوە=fa|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizan.news/fa/news/799659 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref name=":24">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اگر دنبال معافیت سربازی ھستید این خبر ڕا بخوانید {{!}} خبرگزاری فارس|ناونیشان=https://www.farsnews.ir/news/13911129000519/اگر-دنبال-معافیت-سربازی-ھستید-این-خبر-را-بخوانید|بڵاوکەرەوە=www.farsnews.ir}}</ref><ref name=":24"/> پەسەندکردن و جێبەجێکردنی ئەم یاسایانە و لێخۆشبوونی ھەندێک کەس ھەمیشە باسکراوە. کۆتایی ھاتنی پێشمەرگە دێرینەکان دەتوانن لە باوک یان دایکەوە بچێتە سەر منداڵەکانیان و ماوەی خزمەتکردنی سەربازی ناچاری بۆ منداڵەکانیان کەم بکەنەوە یان ئەگەر کۆتا پێشمەرگە دێرینەکان بەس بوون، لێخۆشبوونی تەواو لە خزمەتکردنی سەربازی ناچاری بۆ منداڵەکانیان وەربگرن.<ref name=":28">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=چگونە بە واسطە جانبازی پدر از سربازی معاف شویم؟|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1304524/چگونھ-بھ-واسطھ-جانبازی-پدر-از-سربازی-معاف-شویم|بڵاوکەرەوە=خبرآنلاین|زمان=fa}}</ref> دەیان ساڵە و لە سەرەتای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] تا ئێستا دەسەڵاتدارانی کۆماری ئیسلامی ھیچ گۆڕانکارییەکی بنەڕەتییان لە پرەنسیپی خزمەتی سەربازیی ناچاری لە ئێراندا نەکردووە و بێباکانە لە بەرامبەر ڕەخنە و پێشنیارەکان، بە جۆرێک کە خزمەتی سەربازی بۆ ھێشتا ناچارییە کوڕانی ئەم وڵاتە.<ref name=":8"/> لە زۆرێک لە وڵاتان ڕەخنە و ناڕەزایەتی دژ بە سەربازبوون ھەبووە و لە ئێستادا زیاتر لە ١٢٠ وڵات سەربازبوونیان نییە.<ref name=":35">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=مقایسە وضعیت نظام وظیفە در 200 کشور جھان|ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/news/141324|بڵاوکەرەوە=fa|زمان=fa}}</ref> ئەمڕۆ زۆربەی وڵاتانی جیھان ڕوویان لە ھێزی مرۆیی پیشەیی بۆ سوپا و پۆلیس کردووە، بەڵام [[ئێران]] لەگەڵ ١٦ وڵاتی دیکە لە ڕیزی ئەو مشتێک وڵاتانەی جیھانە کە خزمەتی سەربازیی ناچارییان ھەیە، لە نێو ئەو ١٦ وڵاتەشدایە کە خزمەتی سەربازی ناچارییان ھەیە خزمەتی سەربازی، [[ئێران]] یەکێکە لەو وڵاتە دەگمەنانەی لەنێویاندا، کە [[کچ|کچان]] و [[ژن|ژنان]] بە تەواوی لە خزمەتکردنی سەربازی بەخشراون و مەرجەکانی لێخۆشبوون لێی بۆ کوڕانیش زۆر قورسە. سەربازبوون کە تەنیا بۆ [[کوڕ|کوڕانی]] کۆماری ئیسلامییە، ڕەخنەگرێکی زۆری ھەیە، کە ھەرگیز لە میدیا فەرمییەکانی کۆماری ئیسلامیدا دەنگی ئەوان نابیسترێت. دەسەڵاتدارانی کۆماری ئیسلامی بێ باکن لە کێشەکانی سەربازی کە تەنھا بۆ کوڕانە و پلانی " سەربازی پیشەیی " جێبەجێ ناکرێ. لایەنگرانی نەھێشتنی خزمەتی سەربازی ناچاری دەڵێن، بە جێبەجێکردنی پلانی " خزمەتی سەربازیی ئیختیاری "، ئەو کەسانەی ئارەزووی خزمەتی سەربازییان ھەیە یان ئەو کەسانەی بێکارن و بەدوای سەرچاوەی داھاتدا دەگەڕێن، دەتوانن بۆ چەند ساڵێک ئەم کارە ئەنجام بدەن و دابینکردنی پێداویستییەکانی خۆیان دابین بکەن دەژی و کێشەی بێکاری گەنجان چارەسەر دەکات، بە دروستکردنی کاری " سەربازی پیشەیی " چارەسەر کرا. بە جێبەجێکردنی پلانی «خزمەتی سەربازیی ئیختیاری» و «خزمەتی سەربازیی پیشەیی»، حکوومەتی ئێران پێویستە خزمەت و حەقدەستی سەربازان بە شێوەیەکی دادپەروەرتر و گونجاوتر لەگەڵ کاری سەربازەکان زیاد بکات.<ref name=":40">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=چرا ستاد کل نیروھای مسلح، مخالف سربازی حرفەای است؟ / نمایندە مجلس توضیح داد|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1636489/چرا-ستاد-کل-نیروھای-مسلح-مخالف-سربازی-حرفھ-ای-است-نمایندھ|بڵاوکەرەوە=خبرآنلاین|زمان=fa}}</ref> بەڵام لەبەر ئەوەی لە ئێران سەرباز و وەرگیراوان وەک ھێزی کاری ھەرزان بە کرێی کەم بەکاردەھێنرێن، [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران|ئەرکانی گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] دژی پلانی " سەربازی پیشەیی " و " سەربازی خۆبەخشانە". زۆربەی ئەندامانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران|ئەرکانی گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] بە فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانیشەوە لە لایەن ڕێبەری کۆماری ئیسلامییەوە ھەڵدەبژێردرێن.<ref name=":46">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=تمام منصوبان ڕھبر ایران|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2016/04/160409_l26_l45_ir_leader_power_chart|بڵاوکەرەوە=BBC News فارسی|زمان=fa}}</ref> زۆرێک لە فەرماندەکانی کۆماری ئیسلامی نەھێشتن وەرگرتنی سەربازی یان باشترکردنی بارودۆخی سەربازەکان بە یەکێک لە دەسەڵاتەکانی [[عەلی خامنەیی]] وەک فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان دەزانن.<ref name=":33"/> ئەمیر حاتەمی، وەزیری بەرگریی کۆماری ئیسلامی لە زاری ڕێبەری کۆماری ئیسلامییەوە ڕای گەیاند: ڕێبەرانی ئینقلاب ڕایان گەیاند کە ئەو سەربازە بەڕاستی پیرۆزە و لە پێشەنگی پێداویستییەکانی وڵاتدایە لە شەڕ و ئاشتیدا.»<ref name=":38">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=نگاە مسئولان و فرماندھان بە سرباز باید سرمایەمحور باشد|ناونیشان=https://www.mizan.news/171365/نگاھ-مسئولان-و-فرماندھان-بھ-سرباز-با/|بڵاوکەرەوە=قوە قضائییە {{!}} خبرگزاری میزان {{!}} Mizan Online News Agency|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizan.news/171365/%D9%86%DA%AF%D8%A7%DA%BE-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%BE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DA%BE-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7/ |date=شوباتی ٢٠٢٣ }}</ref><ref name=":37">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=خدمت سربازی اقدامی جھادی در حراست از نظام و کشور است|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/95022012049/خدمت-سربازی-اقدامی-جھادی-در-حراست-از-نظام-و-کشور-است|بڵاوکەرەوە=ایسنا|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئێران}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Conscription in Iran}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 errors: dates]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:سەربازیی ئێران]] kwsejjt86fsmywnf3dfun6dl2a33w3m 0 226695 1579991 1506844 2026-05-01T20:58:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579991 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Sorena Sattari 2022.jpeg|وێنۆک|150px]] '''سۆرینا سەتاری''' (لەدایکبووی ساڵی ١٩٧٢ لە [[تاران]])، مامۆستای یاریدەدەر بوو لە [[زانکۆی سەنعەتیی شەریف]]، جێگری سەرۆکی زانست و تەکنەلۆژیا، و سەرۆکی دامەزراوەی نیشتیمانی نوخبەش بوو لە ساڵانی ٢٠١٣ تا ٢٠٢٢. کوڕی مەنسوور سەتارییە.<ref>[http://barghnews.com/fa/news/664/دکتر-سورنا-ستاری-جایگزین-دکتر-نسرین-سلطانخواه-شد "دکتر سورنا ستاری" جایگزین دکتر نسرین سلطانخواه شد]{{بەستەری مردوو|url=http://barghnews.com/fa/news/664/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%86%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%AF |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤ وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی باشکردنی بەکارھێنانی سووتەمەنی ھەڵبژێردرا، بەڵام دوای ساڵێک دەستی لە پۆستەکەی کێشایەوە. ڕۆژی ١٣ی خەزەڵوەری ساڵی ٢٠١٣، سەتاری بە فەرمانی [[حەسەن ڕۆحانی]] وەک جێگری زانست و تەکنەلۆجیای سەرۆک کۆمار دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۳ مهر ۱۳۹۲|سەردێڕ=از سوی دکتر ڕوحانی صورت گرفت انتصاب دکتر ستاری به سمت معاون علمی و فناوری ڕئیس جمهور|ناونیشان=http://president.ir/fa/72134}}</ref> لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ بە فەرمانی [[بیژەن نامدار زەنگەنە|بیژەن نامدار زەنگنە]] وەزیری نەوت وەک سەرۆکی دامەزراوەی توێژینەوەی پیشەسازی نەوت دەستنیشانکرا و دوای دەستنیشانکردنی بۆ پۆستی جێگری زانستی سەرۆکی ھەرێم، حەمیدرەزا کاتوزیان لە شوێنی ئەو لە ڕۆژی ٢٠١٩دا دانرا ٢٩ی ھەمان مانگ. [[حەسەن ڕۆحانی]] سەرۆکی حکوومەتی ١١ و ١٢ لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٧ لە کاتی گفتوگۆکانی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی|ئەنجومەنی ئیسلامی]] بۆ متمانەدان بە وەزیرەکان، سەتاری وەک جێگری خۆی بۆ زانست و تەکنەلۆژیا دەستنیشانکردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کتێب|سیاسەت|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Sorena Sattari}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] 6xb5rxi4xa8j3l0kdtidqs0tvg45wpf 0 228858 1579858 1560616 2026-05-01T13:11:50Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٣ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579858 wikitext text/x-wiki کتێبی زایەڵەی بێدەنگی (توێژینەوەیەکی گشتگیر لەسەر [[ھاوسەرگیریی منداڵان]] لە ئێران) بابەتێکە لەسەر ھاوسەرگیریی منداڵان کە بە سەرپەرشتی [[کامیل ئەحمەدی]] توێژەری کۆمەڵایەتی و مرۆڤناسی کورد و لیژنەی ھاوکارانی ئەنجام دراوە و لە ڕێکەوتی ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ و ھاوکات لەگەڵ ڕۆژی جیھانیی کچ لەلایەن وەشانخانەی شیرازە چاپ و بڵاو کرایەوە و لە کتێبخانەی نەتەوەیی پەردەلادانی لەسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ازدواج کودکان تجاوز به آنهاست|ناونیشان=https://www.salamatnews.com/news/238839/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230218190629/https://www.salamatnews.com/news/238839/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زایەڵەی بێدەنگی توێژینەوەیەکی گشتگیر سەبارەت به هاوسەرگیریی پێشوەختەی منداڵان له ئێران|ناونیشان=https://kameelahmady.com/kurdi/ecm-in-iran/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم کتێبە بنەمای دەگەڕێتەوە سەر توێژینەوەیەک کە کامیل ئەحمەدی و ھاوکارانی ساڵانی ٢٠١٥ و ٢٠١٦ لەسەر چییەتی و چۆنێتی دیاردەی ھاوسەرگیریی منداڵان لە حەوت پارێزگای ئێران جێبەجێیان کردووە تا چمک و لایەنە شاراوەکانی ئەم دیاردە کۆمەڵایەتییە دیاری بکەن و پێشنیار و ڕێچارە زانستی و کردەوەیییەکان بخەنە بەردەست سیاسەتدانەرانی کەلتووری و کۆمەڵایەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= «طنین سکوت» پژوهشی جامع در باب ازدواج زودهنگام در ایران|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/kordestan-37335/طنین-سکوت-پژوهشی-جامع-در-باب-ازدواج-زودهنگام-در-ایران|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نشست تخصصی کودک همسری؛ ریشه ها، آسیب ها و سیاستگذاری ها|ناونیشان=http://www.ipsa.ir/content/7/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C/13703/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%87%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230223132630/http://www.ipsa.ir/content/7/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C/13703/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%87%D8%A7}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیوه‌های نابالغ!|ناونیشان=https://www.ettelaat.com/mobile/archives/114583?|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.ettelaat.com/mobile/archives/114583 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣ }}</ref> شیاوی باسە کە ئەم توێژینەوەیە درێژەی توێژینەوەکانی ناوبراوە لەسەر خەسارە کۆمەڵایەتییەکانی کۆمەڵگای ئێران. لە پێشەکی ئەم کتێبەدا باس لەوە کراوە کە لە سەروبەینی توێژینەوە لەسەر پەرەسەندنی دیاردەی خەتەنەکردنی ژنان، گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە پێوەندییەکی زۆر نزیک و چڕوپڕ لە نێوان ئەم دوو دیاردەدا ھەیە، واتە خەتەنەکردنی ژنان و ھاوسەرگیریی منداڵان، توێژەران گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە ئەو کچانەی لە سەرەتای ژیانیانەوە کۆئەندامی سێکسییان سەقەت دەکرێت، لە تەمەنی منداڵی و یان لە ھەڕەتی لاویدا دەچنە نێو ژیانی ھاوبەشەوە؛ بەم بۆنەوە کامیل ئەحمەدی و ھاوکارانی دوابەدوای تەواوکردنی توێژینەوەی خەتەنەکردنی ژنان لە سێ پارێزگای ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ھەروەھا پارێزگای ھورموزگان لە باشووری ئێران، توێژینەوەی دواتری خۆیان لەسەر بابەتی ھاوسەرگیریی منداڵان لە شوێنە جۆراوجۆرەکانی وڵاتی ئێران دەستپێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گفت‌وگو دکتر سینا کلهر و کامیل احمدی درباره کودک همسری یا ازدواج به هنگام؟|ناونیشان=https://www.aparat.com/v/G1hLt/گفت%26zwnj%3Bوگو_دکتر_سینا_کلهر_و_کامیل_احمدی_درباره_کودک_همسری|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.aparat.com/v/G1hLt/%DA%AF%D9%81%D8%AA%26zwnj%3B%D9%88%DA%AF%D9%88_%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%A7_%DA%A9%D9%84%D9%87%D8%B1_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%84_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87_%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9_%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == نموونەی ئاماری و کۆمەڵگای مەبەست == بەپێی ئامارە فەرمییەکان وەک سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ئامارەکانی زەواج و جیابوونەوەی ڕێکخراوەی تۆمارکردنی شارومەندی و زانیارییەکانی دیکە، ڕێژەی ھاوسەرگیریی کەسانی تەمەن ژێر ١٨ ساڵ لە ھەندێ پارێزگای ئێران لە چاو پارێزگاکانی دیکە زیاترە. بەم بۆنەوە توێژەر تەرکیزی خستووەتە سەر حەوت پارێزگا کە زۆرترین ڕێژەی ھاوسەرگیریی منداڵانیان ھەیە، واتە پارێزگاکانی خوراسانی ڕەزەوی، ئازربایجانی ڕۆژھەڵات، خووزستان، سیستان و بەلووچستان، ئازربایجانی ڕۆژاوا، ھورموزگان و ئەسفەھان. شێوازناسیی دەکارھێنراو لەم توێژینەوەیەدا شێوازێکی چۆنێتییە لە بازنەی گەورەدا و شێوازی نموونەگیرییەکەی ھێشوویی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كودك همسری، آرزوهای كودكانه در مسلخ دنیای بزرگسالی|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82712304/كودك-همسری-آرزوهای-كودكانه-در-مسلخ-دنیای-بزرگسالی|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=۱۷درصد ازازدواج‌ها مربوط به دختران زیر ۱۸سال / ۱۴ هزار کودک بیوه زیر ۱۸سال در کشور|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97102614285/۱۷درصد-ازازدواج-ها-مربوط-به-دختران-زیر-۱۸سال-۱۴-هزار-کودک-بیوه|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ازدواج زودهنگام کودکان؛ خانه‌ای ڕووی آب|ناونیشان=https://www.baharnews.ir/news/144747/ازدواج-زودهنگام-کودکان-خانه-ای-روی-آب|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.baharnews.ir/news/144747/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B2%D9%88%D8%AF%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A2%D8%A8 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == دەسکەوتەکانی توێژینەوە == === ھۆکار و شوێنھاتەکانی ھاوسەرگیریی منداڵان === بەشێ سێھەمی ئەم کتێبە تەرخان کراوە بۆ شرۆڤەی دەسکەوتەکانی توێژینەوە و فاکتەرە جۆراوجۆرە کەلتووری، کۆمەڵایەتی، سیاسی و ئایینییەکان وەک فاکتەری کاریگەر بۆ پەرەسەندنی دیاردەی ھاوسەرگیریی منداڵان ئاماژە پێدەدات. بە وتەیەکی دیکە، ئەم توێژینەوە مەیدانییە وەک گرنگترین ھۆکارەکانی ھاوسەرگیریی پێشوادە لە ئێران، ئاماژە دەداتە ھەژاری، ئاستی نزمی خوێندن، پاڵپشتی یاسا و دەزگای داد، گوشارە کۆمەڵایەتییەکان و ڕوانگەی پیاوسالارانە و ھەروەھا نەریت و باوەڕە ئایینییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=17درصد ازدواج‌های کشور زیر سن قانونی است|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/بخش-اجتماعی-23/261727-درصد-ازدواج-های-کشور-زیر-سن|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ازدواج در کودکی؛ طلاق در نوجوانی|ناونیشان=https://shahrvand-newspaper.ir/news%3Anomobile/main/77704/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%9B-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C--|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230223131123/https://shahrvand-newspaper.ir/news%3Anomobile/main/77704/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%9B-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C--}}</ref> لەم بەشەدا کتێب باس لەوە دەکات کە لە زۆرینەی وڵاتانی دواکەوتوو وەک ئێران، ھاوسەرگیریی پێشوادەی منداڵان بە مەبەست و ئامانجی ئابوورییە و لەبەر باشترکردنی دۆخی ئابووریی بنەماڵە جێبەجێ دەکرێ و ئەگەرچی دەستەواژەی ھاوسەرگیریی منداڵان ھەر دوو لایەنی ھاوسەرگیری، واتە ھەم کوڕان و ھەم کچانی کەم تەمەن دەگرێتەوە، بەڵام ئامار و ڕاستییەکانی کۆمەڵگا پیشاندەری ئەوەن کە شوێنھات و کاریگەرییەکانی دیاردەی ھاوسەرگیریی منداڵان بۆ کچان زۆر مەترسیدار و جیددیترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کودکان‌عروس، کودکان داماد، نوجوانان مطلقه/ پژوهشی درباره ازدواج کودکان/ خراسان در صدر، اصفهان در قعر|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/588758/کودکان-عروس-کودکان-داماد-نوجوانان-مطلقه-پژوهشی-درباره-ازدواج|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە بەشی دیکەدا باس لەوە دەکرێ کە ئەو کەسانەی ئامادە دەبن منداڵانیان پێوەندیی ھاوسەرگیری پێک بێنن، پێیان وایە کە ئەم جۆرە ھاوسەرگیرییانە پێوەندە بنەماڵەیییەکان پتەو دەکاتەوە و گەرەنتییەکە بۆ پەردەی کچێنی کچان پێش پێکھێنانی ژیانی ھاوبەش کە خواستە سێکسییەکانیان کۆنتڕۆڵ دەکات و دەتوانێ وەک بەربەستێک بێت بۆ گەیشتنی کچان بە تەمەنێک کە ڕاکێشەربوونی سێکسییان وەک ھاوسەر و ھاوژین لاواز دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زنانه شدن فقر- علتها و پیامدها|ناونیشان=https://kameelahmady.com/fa/wp-content/uploads/2022/02/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%81%D9%82%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230223131119/https://kameelahmady.com/fa/wp-content/uploads/2022/02/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D9%81%D9%82%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7.pdf}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كودك همسری، آرزوهای كودكانه در مسلخ دنیای بزرگسالی|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82712304/كودك-همسری-آرزوهای-كودكانه-در-مسلخ-دنیای-بزرگسالی|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>سەرپەرشتی توێژینەوە لەم کتێبەدا و بەپێی ئەنجامەکانی لێکۆڵینەوە و توێژینەوەکانی خۆی دەڵێت: «ھاوسەرگیری لە تەمەنی منداڵیدا شوێنھاتی نەرێنی دیکەشی لەسەر کچان دەبێت، وەک کێشەی سێکسی، دووگیانبوون و زاوزێ کە بەھۆی ئامادەنەبوونی تەواوی جەستە، کچان بەرگەزندتر دەکات و تووشبوون بە گرفتە دەروونی و سایکۆلۆجییەکان و کێشەی کەسایەتی بەھۆی توندوتیژیی ناوماڵ وەک لایەنەکانی دیکەی ھاوسەرگیریی پێشوادەی منداڵانن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ازدواج در کودکی؛ طلاق در نوجوانی|ناونیشان=https://shahrvand-newspaper.ir/news%3Anomobile/main/77704/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%9B-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C--|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230223131123/https://shahrvand-newspaper.ir/news:nomobile/main/77704/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C%D8%9B-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C--}}</ref> ئەم توێژینەوە وێڕای دەرخستنی پێوەندیی نێوان کوشتنەکان لەبەر شەرەف و نامووس لەگەڵ دیاردەی ھاوسەرگیری لە تەمەنی منداڵی، کاریگەری و شوێنھاتەکانی دیکەی ھاوسەرگیریی منداڵان ئاماژە پێدەدات وەک زیادبوونی جودابوونەوەکان، بێوەژن و بێوەپیاوی منداڵ، زیادبوونی ژمارەی منداڵانی بێ سەرپەرشت، خۆسووتان، خۆکوژی، ھەڵاتن لە ماڵ، لەدەستچوونی دەرفەتی گەشەکردنی تاکەکەسی و کۆمەڵایەتی وەک خوێندن و دۆزینەوەی پیشە و کار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ذبح كودكی در مسلخ بردگی خانگی!|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82775889/ذبح-كودكی-در-مسلخ-بردگی-خانگی|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ئەنجامەکانی توێژینەوە و پێشنیار و ڕێچارەکان === توێژینەوە لە بەشی چوارەم و کۆتایی خۆیدا، پاش ئاماژەدان بە شوێنھات و خەسارەکانی ھاوسەرگیریی لە تەمەنی منداڵیدا، ڕێچار و پێشنیارەکانی خۆی دەخاتە ڕوو. زیادکردنی تەمەنی یاسایی بۆ پێکھێنانی ژیانی ھاوبەش تا ١٨ ساڵ، گۆڕین و پێداچوونەوە لەسەر یاساکانی ھاوسەرگیریی کاتی (سیغە)، ئامادەکردنی بەستێنی کەلتووری و فێرکاری و ڕاھێنان، تۆمارکردنی تەواوی زەواجەکان، جیددیبوونی دەوڵیت و ھەماھەنگبوونی ڕێکخراوە پێوەندیدارەکان پێکەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی دیاردەی ھاوسەرگیریی منداڵان، خوێندنی زۆرەملی و خۆڕایی بەتایبەت لە ناوچە بێبەش و دواکەوتووەکان، باسکردن و ئاگادارکردنەوەی خەڵک لە شوێنھات و خەسارەکانی ئەم دیاردەیە لە ڕێگای میدیا و تەکنۆلۆژیا نوێکانەوە، پاڵپشتیی یاسا و دەزگای داد بۆ نایاساییکردنی ھاوسەرگیریی منداڵان و دانانی سزا لەسەر کردەوەکە و بکەرانی و لە کۆتاییشدا کەڵک وەرگرتن لە کەسایەتییە ئایینییەکان وەک چینێکی گرنگی کۆمەڵگا کە خەڵک چاویان لە زاریانە و بە قسەیان دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گفت‌وگو دکتر سینا کلهر و کامیل احمدی درباره کودک همسری یا ازدواج به هنگام؟|ناونیشان=https://www.aparat.com/v/G1hLt/گفت%26zwnj%3Bوگو_دکتر_سینا_کلهر_و_کامیل_احمدی_درباره_کودک_همسری|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.aparat.com/v/G1hLt/%DA%AF%D9%81%D8%AA%26zwnj%3B%D9%88%DA%AF%D9%88_%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%A7_%DA%A9%D9%84%D9%87%D8%B1_%D9%88_%DA%A9%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%84_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C_%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87_%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9_%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DB%8C |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بررسی راهکارهای پیشگیری فقر کودکان|ناونیشان=https://www.mcls.gov.ir/fa/news/98394/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D9%82%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407042050/https://www.mcls.gov.ir/fa/news/98394/%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%b1%d8%a7%d9%87%da%a9%d8%a7%d8%b1%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%be%db%8c%d8%b4%da%af%db%8c%d8%b1%db%8c-%d9%81%d9%82%d8%b1-%da%a9%d9%88%d8%af%da%a9%d8%a7%d9%86}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نیازمند نگاه جامع در قوانین مربوط به كودكان هستیم|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83056465/نیازمند-نگاه-جامع-در-قوانین-مربوط-به-كودكان-هستیم|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === بەستێنی زانستیی «پلانی زیادکردنی تەمەنی ھاوسەرگیری» لە پەڕلەمان === ھاوکات لەگەڵ ئەنجامدانی توێژینەوە لەسەر دیاردەی ھاوسەرگیریی منداڵان و پاشان بڵاوبوونەوەی فەرمی ئەنجامەکانی توێژینەوە لە پەڕلەمانی ئێران، پلانێک لەژێر ناوی «زیادکردنی تەمەنی ھاوسەرگیری» کەوتبووە بەر باس و لێکۆڵینەوە کە تێیدا وێڕای باسکردنی خەسار و گرفتە پێوەندیدارەکانی بابەتەکە، پەڕلەمانتاران داواکاریی ئەوەیان کردبوو کە تەمەنی زەواج بۆ کچان ببێتە ١٥ ساڵ و بۆ کوڕان ببێتە ١٨ ساڵی تەواو. لە کۆتاییدا توێژینەوەی «زایەڵەی بێدەنگی» وەک بەستێنی زانستی پیداچوونەوەی ماددەی ١٠٤١ی دەستوور و زیادکردنی تەمەنی ھاوسەرگیری دانرا و لە پەڕلەمان پەسند کرا بەڵام بەھۆی ھەستیارییە سیاسی و ئایینییەکان دواتر لەلایەن کۆمیسیۆنی دادوەریی پەڕلەمانەوە ڕەت کرایەوە. تەمەنی زەواج ئێستا بۆ کچان ١٣ ساڵ و بۆ کوڕان ١٥ ساڵە کە ئەڵبەت ئەگەر دادگا دەنگی لەسەر بدات و باوک یان باپیری باوکی ڕەزامەندی لەسەر بێت بۆ کچان تا ٩ ساڵانیش ڕێگای دابەزاندنی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ازدواج کودکان تجاوز به آنهاست|ناونیشان=https://www.salamatnews.com/news/238839/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230218190629/https://www.salamatnews.com/news/238839/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA}}</ref> === تاوانباربوونی نووسەر لە دادگا === یەک لەو تاوانانەی خرایە پاڵ کامیل ئەحمەدی و دەستبەسەر کرا و سێ مانگ لە بەندیخانە مایەوە و دواتریش حوکمی ٩ ساڵ و سێ مانگ بەندیخانەی کەوتە سەر، توێژینەوەیەک بوو لەسەر ھاوسەرگیریی منداڵان و تێیدا باسی زیادکردنی تەمەنی ھاوسەرگیریی کردبوو چونکە کێشە و گرفت بۆ بنەماڵەکان، منداڵان و کۆمەڵگا ساز دەکات. توێژینەوەیەک کە وەک پاشکۆیەکی زانستی بۆ پلانی زیادکردنی تەمەنی ھاوسەرگیری لە پەڕلەمان دانرابوو لەلایەن حکوومەتەوە دژی یاسای ١٠٤١ بوو و دەبووە ھۆی کەمبوونەوەی زاوزێ و گەشەی نەرێنی ئاپوورەی ئێران و بەرژەوەندی دوژمنانی تێدا بوو و ھەروەھا دەبووە ھۆی زیادبوونی پێوەندییە ناشەرعی و نایاسایییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="کامیل احمدی" به ۹ سال حبس محکوم شد|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1465740/کامیل-احمدی-به-۹-سال-حبس-محکوم-شد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کامیل احمدی پژوهشگر مسائل اجتماعی، در ایران به '۹ سال حبس' محکوم شد|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran-55296017|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کامیل احمدی، پژوهشگر ایرانی-بریتانیایی، به «هشت سال» حبس و جریمه نقدی محکوم شد|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/iranian-british-scholar-was-sentenced-to-9-years-of-prison-in-iran/30998774.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دادگاه انقلاب کامیل احمدی را به ۹ سال زندان محکوم کرد|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%DB%B9-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/a-55926972|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کامیل احمدی، مردم‌شناس ایرانی-بریتانیایی به «۹ سال حبس» محکوم شد|ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2020/12/14/kameel-ahmadi-iranian-british-dual-citizen-and-researcher-sentenced-to-9-years-in-jail|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === چاپی دووبارە و بڵاوبوونەوەی کتێب بە زمانەکانی ئینگلیزی و کوردی === ماوەیەکی کورت پاش چاپبوونی وەشانی فارسیی کتێبی زایەڵەی بێدەنگی لەلایەن وەشانخانەی شیرازە، ساڵی ٢٠١٧ وەشانی ئینگلیزی ئەم کتێبە لەلایەن وەشانخانەی Nova Publishingی ئەمریکاوە چاپ و بڵاو کرایەوە. ھەروەھا ساڵی ٢٠٢١ وەشانی دەنگ و ئەلکترۆنیی کتێبەکە پاش کۆمەڵێک گۆڕانکاری و نوێکردنەوەی زانیارییەکان لەلایەن وەشانخانەی ئاوای بووف و LAP Lambert Academic Publishing چاپ و بڵاو کرایەوە و لەسەر ئینتەرنێت بە زمانەکانی کوردی، فەڕەنسی، ئینگلیزی فارسی، ئیسپانی و چەند زمانی دیکە دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Temporary and Child Marriages in Iran and Afghanistan|ناونیشان=https://kameelahmady.com/temporary-and-child-marriages-in-iran-and-afghanistan/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|کتێب}} [[پۆل:لێکۆلینەوەکان لەسەر ژنان]] jg3vmrfv4y4tymtfo0d4hlottcdxpvk 0 230103 1580096 1569948 2026-05-02T04:54:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580096 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=شوجاع حوسێن زادە|image=Shojae Hoseinzadeh - Metting 2.jpg|caption=هۆڵی کۆبوونەوەی ئیرشاد شاری بانە|birth_date={{Birth date and age|1998|8|24}}|birth_place=[[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، ئیران|birth_name=|occupation=[[ڕۆژنامەنووس]]|years_active=٢٠١٤–ئێستا|وێبگە=https://shojae.me}} '''شوجاع حوسێن زادە''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Shojae Hoseinzadeh) (لەدایکبووی ٢٤ی خەرمانان ساڵی ١٩٩٨ لە شاری [[بانە]])، [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] [[ئێران|ئێرانییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=زاده|یەکەم=شجاع حسین|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=شجاع حسین زاده مالک و مدیرعامل رسانه های "بانه نیوز و بانه تی‌وی"|ناونیشان=https://banehnews.org/?p=31757|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=بانه نیوز|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230714002458/https://banehnews.org/?p=31757|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڕێوەبەری جێبەجێکاری [[ئاژانسی ھەواڵ|ئاژانسی ھەواڵی]] بانە نیووز و تەلەڤیزیۆنی ئینتەرنێتی بانە تیڤی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شجاع حسین زاده|ناونیشان=https://baneh.tv/director_category/shojae/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230401174604/https://baneh.tv/director_category/shojae/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == تاوانەکان == ‎شوجاع حوسێن زادە لە ساڵی ٢٠١٧ لەلایەن لقی ١٠٢ی [[دادگا|دادگای]] تاوانەکانی شاری بانە بە تۆمەتی "سووکایەتی کردن بە [[سەرۆک کۆماری ئێران]]" حوکمی ٧٤ لێدانی سزای بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مدیر کانال تلگرامی "بانه نیوز" به ٧٤ ضربه شلاق محکوم گردید|ناونیشان=https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=163378|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.peykeiran.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230305120756/https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=163378|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=٧٤ ضربه شلاق، حکمی وحشیانه علیه مدیر کانال|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/fa/news/ضربه-شلاق-حکمی-وحشیانه-علیه-مدیر-کانال-بانه-نیوز|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdistanmedia (kurdistanmedia.com)|زمان=fa}}</ref> ھۆکاری دەرکردنی ئەم بڕیارە بڵاوکردنەوەی نامەیەکی تەنزئامێزی بوو سەبارەت بە فلتەرکردنی [[تێلێگرام]] کە ئاراستەی [[حەسەن ڕۆحانی|حەسەن ڕوحانی]] "سەرۆکی ئێران" کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=شجاع حسین‌زاده، فعال تلگرامی به خاطر توهین به رئیس جمهور به ۷۴ ضربه شلاق محکوم شد|ناونیشان=https://www.kampain.info/archive/22846.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=کمپین دفاع از زندانیان سیاسی و مدنی|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=مدیر کانال تلگرامی بانه نیوز به ٧۴ ضربه شلاق محکوم شد|ناونیشان=https://melliun.org/iran/178607|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=سایت ملیون ایران|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مدیر کانال تلگرامی بانه نیوز به ٧٤ ضربه شلاق محکوم شد|ناونیشان=https://journalismisnotacrime.com/fa/features/2586/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=journalismisnotacrime.com|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230305120756/https://journalismisnotacrime.com/fa/features/2586/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=صدور حکم شلاق برای یک فعال تلگرامی در بانه {{!}} شبکە حقوق بشر کردستان|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/fa/?p=6158|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=KHRN|زمان=fa}}</ref> شوجاع حوسێن زادە لە ١٣ی بەفرانباری ٢٠١٨ لە [[ماڵپەڕ|ماڵپەڕی]] بانە نیووز دوو ھەواڵی بڵاوکردبووەوە، «لەناوبردنی چایخانەکان و بێڕێزی فەرمانبەرانی شارەوانی بە میوەفرۆشانی شاری بانە» کە ئەمەش سەرۆکی [[شارەوانی]] ئەو شارەی توڕە کردبوو، و دوای تۆمارکردنی سکاڵا لەسەر ئەم بابەتە پەیامنێر، لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بازداشت مدیر کانال تلگرامی ” بانە نیوز” از سوی نیروهای امنیتی – کوردستان و کورد|ناونیشان=https://fa.kurdistanukurd.com/?p=21810|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Association|یەکەم=Kurdistan Human Rights|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=شجاع حسین زادە فعال مدنی و مدیرمسئول سایت بانە نیوز روانە زندان شد|ناونیشان=https://www.kmmk.info/fa/15153/2018/شجاع-حسین-زادە-فعال-مدنی-و-مدیرمسئول-سا/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=جمعیت حقوق بشر کوردستان|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بازداشت مدیر یک کانال تلگرامی در بانە|ناونیشان=https://hengaw.net/fa/news/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%95|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=hengaw.net}}</ref> شوجاع حوسێن زادە ھەروەھا لە مانگی خەرمانان بە تاوانی ھاندانی خەڵکی بانە بۆ [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مانگرتن و ھاتنە سەر شەقامەکان]] لە سایتەکەیدا لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بازداشت سه فعال تلگرامی در بانه|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=10460&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.asoyroj.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20221120131515/https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=10460&Jor=1|url-status=dead}}</ref> == ‎هەڵبژاردن == ڕۆژی ١١ی تەممووزی ٢٠١٩، ڕاوێژکاری سەید ئیبراھیم ڕەئیسی، شوجاع حوسێن زادەی بۆ پۆستی «میدیا و جێگری فەرھەنگی سەرۆک کۆمار» لە بارەگای ھەڵبژاردنی [[پارێزگای کوردستان]] دەستنیشان کرد و فەرمانەکەی پێشکەشی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=روز|یەکەم=پایگاه خبری-تحلیلی وقایع|ڕێکەوت=۲۵ی ۰۶ی ۱۴۰۱|سەردێڕ=شجاع حسین زاده معاون رئیس جمهور در کردستان شد {{!}} وقایع روز|ناونیشان=http://vaghayerooz.com/fa/news/35996|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=fa|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=http://vaghayerooz.com/fa/news/35996 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> حوسێن زادە یەکێکە لەو ھێزە لاوانەی نزیک لە حکوومەت کە توانی پۆستی جێگری [[سەرۆک کۆمار]] لە [[کوردستان]] بەدەست بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شجاع حسین زاده معاون رئیس جمهور در کردستان شد|ناونیشان=https://namnamak.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=نم نمک|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230305120752/https://namnamak.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە شەشەمین قۆناغی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ئیسلامی بانە، شوجاع حوسێن زادە توانی ڕۆڵێکی کاریگەر لە ھەڵبژاردنی خوشکی «زریان حوسێن زادە» وەک «دەنگی یەکەم»ی شاری بانە بە سێ ھەزار و ٣٦٩ دەنگ بگێڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=تازه|یەکەم=حرف|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=شجاع حسین زاده "خبرنگار و فعال رسانه‌ای" در کردستان ایران|ناونیشان=https://harfetaze.com/229729/شجاع-حسین-زاده/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=مجله اینترنتی حرف تازه|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نتایج شماره آرای ششمین دوره شورای اسلامی بانه اعلام شد|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/11937/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=kurdpress.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230305120752/https://kurdpress.com/fa/news/11937/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == حکمی ئەعدام == شوجاع حوسێن زادە بەهۆی بڵاوکردنەوەی پەیامێک، لە ڕۆژی ٢ی فەرەوردینی ١٤٠٢ لە شاری بانە لە لایەن گرووپێکی تەندرووی ئاینی هێرشی بەر لای ماڵەکەی کرا و بە نووسینی وشەی "ملحد" لەسەر دیواری ماڵەکەی، بە تۆمەتەکەی توندوتیژانە وەڵامی دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=هه‌نگاو: شجاع حسین‌زاده مجبور به خواندن «توبه‌نامه» شد؛ اتهام او «سب‌النبی» است |ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/iran-kurdish-journalist-faces-risk-of-severe-punishments-including-death-penalty/7192429.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=صدای آمریکا |زمان=fa}}</ref> هەمان شەو، لە لایەن ئیدارەی زانیاری دەستگیر کرا و نزیکەی ٧٠ ڕۆژ لە سەلوولە تایبەتییەکانی ئەم ئیدارەیە بەسەر برد. لە مرداد مانگی ١٤٠٢، دادگا حکمی ئەعدام ئەو بە تۆمەتی "سب‌النبی" بڕیار دا. بەپێی زانیارییەکانی ڕاپۆرتەکان، ئەم حکمە لە ئازارەکانی سەربەخۆیی و بێ دادپەروەرییەکانی دادگا و نەتوانینی بەدەستهێنانی وەکیلی دیاری کراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=معاون رسانه‌ای ستاد انتخاباتی ابراهیم رئیسی در کردستان «در بازداشت است»|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/shoja-hosseinzadeh-arrested-journalist-iran-execution/32515411.html|newspaper=رادیو فردا|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa|یەکەم=رادیو|دوایین=فردا}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ١٤٠٢|سەردێڕ=بازداشت و بلاتکلیفی چهار ماهه شجاع حسین‌زاده، فعال رسانه‌ای در بانه |ناونیشان=https://hengaw.net/fa/news/archive/60740 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Hengaw (hengaw.net) |زمان=fa}}</ref> == بەستەری دەرەکی == [https://shojae.me ماڵپەڕی شوجاع حوسێن زادە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240719211621/http://shojae.me/ |date=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ }} [https://t.me/shojaehsz شوجاع حوسێن زادە] لە [[تێلێگرام]] == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} hh73f6o7kug49ofdjbdbaftr93npz0z 0 235584 1579819 1579679 2026-05-01T12:03:15Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579819 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranian historical drama series}} {{Infobox television | image = | caption = | genre = {{plainlist| * [[دراما]] * [[درامای مێژوویی|مێژوویی]] * [[خۆشەویستی|ڕۆمانسی]] }} | writer = {{plainlist| * ئیحسان جەوانمەرد * [[حەسەن فەتحی]] }} | theme_music_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = | country = [[ئێران]] | language = [[فارسی]] | num_seasons = ١ | num_episodes = ٥٢ | list_episodes = | producer = ئیسماعیل عەفیفە | location = [[تاران]] | cinematography = | editor = | runtime = ٤٥–٦٠ خولەک | company = HA international | network = ڤیدیۆی ماڵەوە | picture_format = [[16:9]] | audio_format = | native_name = {{Infobox name module|fa|جیران}} | released = {{Start date|2022|2|13|df=yes}} }} '''جەیران''' زنجیرەیەکی ئێرانییە لە جۆری [[فیلمی ڕۆمانسی|ڕۆمانسی]] [[درامای مێژوویی|مێژوویی]] لە دەرھێنانی [[حەسەن فەتحی]]. چیرۆکەکە باس لە ڕووداوەکانی دوای مردنی [[ئەمیرکەبیر|ئەمیر کەبیر]] و ئاشنابوونی [[ناسرەدین شا|ناسرەدین]] شا لەگەڵ جەیران دەکات. ئەکتەرانی ئەم زنجیرەیە بریتین لە [[بەھرام ڕادان]]، [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئیزدیار]]، ئەمیر حسێن فەتحی، [[مەھدی پاکدل]]، ستارە پێسیانی، غەزەل شاکری، سەمیرە حەسەنپوور، مەھدی کۆشکی، مورتەزا ئیسماعیل کاشی، فاتمە مەسعوودیفەر، ئیلھام نامی، نەھال دەشتی، کەتانە ئەفشاری نەژاد، بێھناز نازی، ئەمیر جەعفەری، ڕۆیا تیموریان و ھوومەن بەرقنوورد و [[ڕەعنا ئازادی وەر]] و مێریلا زارعی.<ref>https://web.archive.org/web/20220222163422/https://www.filimo.com/shot/78271/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/?utm_source=filimo-web&utm_medium=link&utm_campaign=movie_reviews&utm_content=85465</ref> پرۆسەی وێنەگرتنی ''فیلمی جەیران'' لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٢١ لە خوانسار و [[گوڵپایگان]] تەواو بوو. دوای چەندین جار دواخستن، ئەم زنجیرەیە لە ١٣ی شوباتی ٢٠٢١ لە ڕێگەی [[فیلیمۆ|فیلیمۆوە]] نمایش کرا و لە ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٣ تەواو بوو. ''جەیران'' لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ بەھۆی "پێشێلکردنی موڵک و ماڵی وێژەیی و ھونەری" تا ١٦ی ئەیلوول ڕاگیرا.<ref>https://web.archive.org/web/20220305092321/https://www.imna.ir/news/558623/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%D9%88%DA%A9%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%AE%D8%B4</ref> == چیرۆک == زنجیرەی جەیران چیرۆکێکی ڕۆمانسی و مێژووییە کە شەش ساڵی ژیانی ناسرەدین شا چوارەمین پاشای [[قاجاڕەکان|قاجار]] وێنا دەکات. ئەم چیرۆکە لە دوای کۆچی دوایی ئەمیر کەبیر و دانانی میرزا ئاغاخان نوری بۆ سەرۆکایەتی دەست پێدەکات؛ چیرۆکی ئاشنابوون و خۆشەویستی شایە لەگەڵ کچێکی لادێی بە ناوی (خەدیجە خانم تەجریشی) کە بە ھۆی چاوە گەورەکانییەوە شا ناوی "جەیران"ی لێ ناوە.<ref>https://web.archive.org/web/20220824085249/https://www.asriran.com/fa/news/779518/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3</ref> == مووزیک == فەردین خەلعەتبەری ئاوازی زنجیرەکەی داناوە و [[ھومایوون شەجەریان|ھۆمایۆن شەجەریان]] پێشکەشی کردووە. جگە لەو سێ پارچەیەی کە بۆ ئەم زنجیرەیە دروست کراون، پارچەی "بێدەنگی نێوان ئەم دوو وشەیەی گوڵی شەوبۆ"، کە پێشتر لە ئەلبوومی "ئەمشەو لە لای غەزەلەکانم بنوو" بڵاو کرایەوە، کە بە شێوەیەکی زنجیرەیی بەکارھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.filimo.com/shot/116388/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%AA%DB%8C%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%98-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%B4%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220216071854/https://www.filimo.com/shot/116388/%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%84%d9%88%d8%af-%d8%aa%db%8c%d8%aa%d8%b1%d8%a7%da%98-%d8%ac%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%87%d9%85%d8%a7%db%8c%d9%88%d9%86-%d8%b4%d8%ac%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%86/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بڵاوکردنەوەی پەرتووک == بەھۆی پەسەندکردنی زنجیرەکە لەلایەن بینەرانەوە، [[پەرتووک]]ی "جەیران لە حەریمی سوڵتان" لە نووسینی "ئەمیر بەھروز قاسمی" چاپ کرا، کە تیشک دەخاتە سەر ڕاستیی چیرۆک و ژیانی جەیران و [[ناسرەدین شا]]. نووسەری ئەم پەرتووکە سەبارەت بە پاڵنەرەکەی بۆ نووسینی دەڵێت: لەگەڵ پەخشکردنی زنجیرەی جەیران لە تۆڕی ھۆم شۆ، چەندین پرسیاری مێژوویی لە مێشکی زۆرێک لە بینەر و شوێنکەوتووانی ئەم زنجیرەیەدا دروست بوو، ئەم پەرتووکە نووسرا و چاپ کرا بە ئامانجی وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە. پێشتر پەرتووکی "جەیران و نھێنییەکانی مەزارگەی ناسرەدین شا" لە نووسینی "حوسێن لەعل" و "لوتفوڵڵا تەرەقی" سەبارەت بە ژیانی جەیران بڵاو کرایەوە.<ref>https://www.khabaronline.ir/news/1711491/%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA</ref><ref>https://fidibo.com/book/88487-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D9%87</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو|کۆمەڵگا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] 9dlhzh6w80r8blgh40sejhdlhhl8xoa 0 238331 1580032 1507699 2026-05-01T23:28:43Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580032 wikitext text/x-wiki [[File:20221221-83894170-199388611200122-8318484761328218934-n-jpgc16ec0-image (1).jpg|thumb|وێنەی سێوی مێخەکڕێژ]] '''سێوی مێخەکڕێژ''' یەکێک لە بەرهەمە تۆمارکراوەکانی [[کورد|کوردە]] کە مێژوویەکی کۆنی هەیە و لەلایەن [[خۆشەویستی|ئەڤیندارانەوە]] وەک دیارییەکی هەتاهەتایی دەبەخشرێتە یەکتر.<ref>http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=1960{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=1960 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ==پێناسە== لە کەلتووری کۆنی [[کوردستان|کوردەواریدا]]، دڵداران لە کاتی تۆران لە یەکتر و لە کاتی دوورکەوتنەوە لە یەکتر، سێویان مێخەکڕێژ کردووە و وەک دیارییەک بەخشیویانەتە یەکتر. '''سێوی مێخەکڕێژ''' هەم بۆنخۆشە و هەمیش دەیان ساڵ خۆ ڕادەگرێت و هیچی لێ نایەت. سێوی میخەکڕێژ، وەک دیاری بۆ دەربڕینی [[خۆشەویستی]] لەلایەن [[کچ|کچان]] و [[کوڕ|کوڕانی]] ئەڤینداریشەوە بە دیاری داویانەتە یەکتر.<ref>https://jinhaagency.com/so/chand-w-hwnr/fdh-34324</ref><ref>https://www-dengiamerika-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.dengiamerika.com/amp/7486087.html?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM%3D#amp_ct=1725124894701&amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=17251246281638&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.dengiamerika.com%2Fa%2F7486087.html</ref> ==سەرچاوەکان== == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} tumuic17lejxm05gfyoorclm602xhwv 4 241625 1579992 1579672 2026-05-01T21:00:49Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1579992 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٦٢٩٤ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٤٥٦٩ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٣٩٧ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٦٠ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٢١١٨١ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] l31n1m5nxbyh8yd57u6gksr8ckb3q0u 0 242005 1580053 1507765 2026-05-02T00:00:55Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٣ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580053 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} {{شێواز}} }} {{ویکیسازی}} {{Infobox sportsperson|headercolor=#A2BADC|image=|image_size=220px|caption=|nickname=|nationality=[[گەلانی ئێرانی|ئێرانی]]|ethnicity=|residence=|birth_date=۲۱ آبان ۱۳۷۷ ({{age|1998|11|12}} سال)|birth_place=[[تاران]] ، [[ئێران]]|country=[[ئێران]]|sport=[[زۆرانبازی]]|event=گواستنەوەی بە خۆرایی|occupation=|coach=|yearsactive=|alma_mater=|club=|regionals=|nationals=|worlds=|highestranking=|pb=|medaltemplates={{MedalCountry | {{IRI}} {{MedalSport | زۆرانبازی ئازادی لاوانی ئاسیا}}}} {{MedalGold|گەنجانی ئاسیا ٢٠١٨ هیندستان|۹۷ ک‌گ}} {{MedalCompetition|پاڵەوانێتی نێونەتەوەیی}} {{MedalBronze|زۆرانبازی ئازادی لاوانی ڕۆمانیا ٢٠١٨ | ۹۷ ک‌گ}}|height=۱.۷۵ متر|name=سەجاد عەزیزی|citizenship=[[ئێران]]}} '''سەجاد عەزیزی''' (١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨ [[تاران]]، [[ئێران]]) زۆرانبازێکی ئێرانییە لە کێشی ٩٧ و ١٢٠ کیلۆی زۆرانبازی ئازاددا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ترکیب تیم ملی کشتی آزاد اعلام شد/ فرنگی‌کاران عازم اسلواکی شدند؛ آغاز مسابقات از دوشنبه|ناونیشان=https://www.farsnews.ir/news/13970624000140/|بڵاوکەرەوە=[[خبرگزاری فارس]]|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نمایندگان کشورمان در پنج وزن نخست حریفان خود را شناختند|ناونیشان=https://www.farsnews.ir/news/13970629000523/|بڵاوکەرەوە=[[خبرگزاری فارس]]|زمان=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨ لە کێشی ٩٧ کیلۆ لە ھیندستان مەدالیای زێڕی لاوانی ئاسیای بەدەستھێناوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آزادکاران جوان ایران با 9 مدال طلا و برنز قهرمان شدند|ناونیشان=https://www.farsnews.ir/news/13970431001204/|بڵاوکەرەوە=[[خبرگزاری فارس]]|زمان=fa}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كشتی گیر باقرشهری مدال خود را به پدر شهید مدافع حرم اهدا كرد|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83003111/%D9%83%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%81%D8%B9-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7-%D9%83%D8%B1%D8%AF|بڵاوکەرەوە=[[خبرگزاری ایرنا]]|زمان=fa}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ایران قهرمان پیکارهای کشتی آزاد جوانان آسیا شد|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4354235/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D8%B4%D8%AF|بڵاوکەرەوە=[[خبرگزاری مهر]]|زمان=fa}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قهرمانی آزادکاران جوان ایران در آسیا با ۵ طلا و ۴ برنز|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97043117249/|بڵاوکەرەوە=[[خبرگزاری فارس]]|زمان=fa}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کشتی آزاد قهرمانی جوانان آسیا؛ طوفان جوانان ایران در روز اول با 5 مدال|ناونیشان=https://www.pana.ir/news/839063|بڵاوکەرەوە=[[خبرگزاری پانا]]|زمان=fa}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تیم ملی کشتی آزاد جوانان قهرمان رقابت های آسیایی در هند شد|ناونیشان=http://iwf.ir/lnks/53709/-.aspx|بڵاوکەرەوە=[[فدراسیون کشتی ایران]]|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=http://iwf.ir/lnks/53709/-.aspx |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سجاد عزیزی قهرمان مسابقات جوانان آسیا شد|ناونیشان=https://dana.ir/1389170|بڵاوکەرەوە=شبکه اطلاع رسانی دانا|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://dana.ir/1389170 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا ھەڵگری مەدالیای بڕۆنزی پێشبڕکێی نێونەتەوەیی زۆرانبازی ئازادی لاوان بووە لە ساڵی ٢٠١٨ لە بەشی ٩٧ کیلۆگرام لە [[ڕۆمانیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قهرمانی آزادکاران جوان ایران در تورنمنت رومانی با ۳ طلا، ۳ نقره و ۵ برنز|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97031406678/|بڵاوکەرەوە=[[خبرگزاری ایسنا]]|زمان=fa}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رقابت های بین المللی کشتی آزاد جوانان – رومانی (همراه با گزارش تصویری)|ناونیشان=http://iwf.ir/lnks/53236/-.aspx|بڵاوکەرەوە=[[فدراسیون کشتی ایران]]|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=http://iwf.ir/lnks/53236/-.aspx |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> مەدالیای زێڕی یارییەکانی ئاسیا لە پاڵەوانێتی جیھانی هیندستان پێشکەشی بنەماڵەی ھوججەت ئەسغەری کردووە.<ref name=":0"/> == چالاکیی وەرزشی == === یارییەکانی لاوانی ئاسیا ٢٠١٨ === لە قۆناغی یەکەمدا سەجاد عەزیزی بە ئەنجامی ١٠ بۆ ٢ لە کیڤان یۆشیدای ژاپۆنی بردەوە، لە قۆناغی دواتردا بە ئەنجامی ١٠ بۆ ١ بەرامبەر حوسێن ناسر لە هیندستان سەرکەوتنی بەدەستهێنا و چووە قۆناغی پێش کۆتایی. لەم قۆناغەدا عەزیزی بە کۆکردنەوەی ١٠ بۆ ٦ بەربەستی هیون سوو هان لە کۆریای باشوور تێپەڕی و سەرکەوت بۆ یاری کۆتایی. لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٦ بۆ ١ لە سێریک بەیتخانۆڤی خەڵکی کازاخستانی بردەوە و میدالیای زێڕی بەدەستهێنا. == سەرچاوەکان == {{Reflist|۲}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] og88uvlghlwbvyma63vwuh7c6g7ycue 0 242238 1579832 1579617 2026-05-01T12:05:15Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579832 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جواو فیلێکس سیکوێرا''' (بە [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالی]]؛ João Félix)یان '''فيلێکس'''(لە دایکبووی ١٠ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩٩)یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی [[پورتوگال|پورتوگالییە]]، وەک یاریزانی ھێڵی [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری بۆ یانەی [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] لە خولی [[لا لیگا|لالیگا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال]] دەکات.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=João Félix Stats, Goals, Records, Assists, Cups and more|ناونیشان=https://fbref.com/en/players/8aafd64f/Joao-Felix|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=FBref.com|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=João Félix - Player profile 23/24|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/joao-felix/profil/spieler/462250|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref>ھەروەھا دەتوانێ وەک [[یاریزانی تۆپی پێ|یاریزانی]] باڵەکان یان [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] یاری بکات. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٣، بۆ وەرزی ٢٠٢٢–٢٠٢٣ فێلیکس بە خواستن پەیوەندی بە [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|یانەی چێڵسی]] کرد لە خولی [[پرێمیەرلیگ]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chelsea transfer news: Joao Felix recruited on loan|ناونیشان=https://www.chelseafc.com/en/news/article/joao-felix-recruited-on-loan|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.chelseafc.com|زمان=en-gb}}</ref> لەگەڵ ھەڵبژاردەی پورتوگال توانی نازناوی خولی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٩ بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Portugal name Cristiano Ronaldo and Joao Felix in Nations League squad|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/13954/11727023/portugal-name-cristiano-ronaldo-and-joao-felix-in-nations-league-squad|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Sky Sports|زمان=en}}</ref> == پیشەی نێودەوڵەتی == === لاوان === لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧، فێلیکس بانگهێشتی هەڵبژاردەی خوار ١٨ ساڵی پورتوگال کرا بۆ یەکەمجار بەرامبەر نەرویژ یاریی کرد، لە خولێکی ٥٨ دا جێگەی ئێلڤس باڵدێی گرتەوە. لەم یارییە دۆستانەیەدا، فێلیکس گۆڵێکی تۆمارکرد . لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، فێلیکس یەکەم یاری بۆ هەڵبژاردەی خوار ٢١ ساڵانی پورتوگال کرد بانگێشت کرا بۆ پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ئەوروپای خوار ٢١ ساڵانی ٢٠١٩ ،لە خولەکی ٥٦دا جێگەی خاداسی گرتەوە. لەم یارییەدا پورتووگال بە ئەنجامی ٣-١ بەرامبەر بۆسنە و هەرزەگۆڤینا دۆڕا. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> لە ١٥ی ١ی ٢٠١٨، فێلیکس یەکەم یاریی خۆی بۆ هەڵبژاردەی خوار تەمەن ١٩ ساڵانی پورتوگال کرد، لەبەرامبەر هەڵبژاردەی تورکیا کە لە خولەکی ٢٧ هاتەناو یاريگا و پورتوگال بە ئەنجامی ٢-١ یارییەکەی بردەوە. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠١٨، فێلیکس یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی خۆی لەگەڵ هەڵبژاردەی خوار ٢١ ساڵانی پورتوگال تۆمارکرد لە یارییەک بەرامبەر هەڵبژاردەی لیختنشتاین کە بە ئەنجامی ٧-٠ سەرکەوتنیان بەدەستهێنا. <ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Play-offs 1st leg|ناونیشان=https://pt.uefa.com/under21/season=2019/matches/round=2000804/match=2025681/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=UEFA|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Play-offs 2nd leg|ناونیشان=https://pt.uefa.com/under21/season=2019/matches/round=2000804/match=2025682/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=UEFA|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ماوەی ژیانی وەرزشی لەگەڵ هەڵبژاردەکانی خوار ١٨ ساڵ و خوار ١٩ ساڵ و خوار ٢١ ساڵى پورتوگال ، ١٤ یاری ئەنجامدا و خاوەنی ٦ گۆڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=João Félix|ناونیشان=https://www.fpf.pt/pt/Jogadores/Jogador/playerId/849913|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=FPF|زمان=pt-PT}}</ref> === هەڵبژاردەی نیشتیمانی === لە ١٥ی ئازاری ٢٠١٩، فێرناندۆ سانتۆسی ڕاهێنەر بۆ یەکەمجار فێلیکسی بانگهێشتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال]] کرد، ئەمەش پێش دەستپێکردنی یارییەکانی پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەوروپای ٢٠٢٠ . <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Eagles called up to the national team|ناونیشان=https://www.slbenfica.pt/en-us/agora/noticias/2018-2019/03/15/futebol-jogadores-benfica-convocados-selecao-portugal-jogos-ucrania-e-servia-apuramento-europeu|بڵاوکەرەوە=S.L. Benfica|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> بەڵام بەهۆی برینداری بوونی قاچی لەکاتی مەشق و ڕاهێنانەکان، لە یارییەکەی پورتوگال بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سڕبیا|سربیا]] لە ٢٥ی ئازاردا بەشداری نەکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Barbosa|یەکەم=Nuno|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=UEFA deixa lesionado João Félix de fora do Portugal–Sérvia|trans-title=UEFA leaves injured João Félix out of Portugal–Serbia|ناونیشان=https://www.jn.pt/desporto/interior/uefa-deixa-lesionado-joao-felix-de-fora-do-portugal-servia-10721509.html|زمان=pt|ئیش=Jornal de Notícias|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> هەروەها فێلیکس لە پێکهاتەی هەڵبژاردەکەی بوو بۆ یاریی کۆتاییی خولی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ ساڵی ٢٠١٩ . <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Portugal name Cristiano Ronaldo and João Félix in Nations League squad|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/13954/11727023/portugal-name-cristiano-ronaldo-and-joao-felix-in-nations-league-squad|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=Sky Sports|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی بۆ هەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال]]<nowiki/>لە ٥ی حوزەیران بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سویسرا|سویسرا]] لە قۆناغی پێش کۆتایی خولی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٩ئەنجامدا <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Joao Felix is rated at £106m but he struggled on his Portugal debut|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/13954/11735790/joao-felix-is-rated-at-106m-but-he-struggled-on-his-portugal-debut|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=Sky Sports|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> دوای چوار ڕۆژ، پورتوگال لە یاری کۆتاییی پاڵەوانێتییەکەدا بە ئەنجامی 1-0 [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|لە هۆڵەندای]] بردەوە. یەکەم نازناوی لەگەڵ هەڵبژاردەکەی بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Law|یەکەم=Matt|سەردێڕ=Result: Goncalo Guedes scores winner as Portugal land UEFA Nations League title|ناونیشان=https://www.sportsmole.co.uk/football/portugal/uefa-nations-league/result/result-guedes-scores-winner-as-portugal-land-nations-league-title_361579.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=Sports Mole|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی خۆی لە ٥ی ئەیلولی ٢٠٢٠ لە خوولی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠-٢١ بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کرواتیا|هەڵبژاردەی کرواتیا]] تۆمارکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Portugal 4–1 Croatia: Holders ease to emphatic victory|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2029991--portugal-vs-croatia/postmatch/report/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=UEFA|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها بەشداری [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Portugal Euro 2020 squad update: full team preview|ناونیشان=https://www.fourfourtwo.com/us/features/portugal-euro-2020-squad-the-complete-line-up-for-marchs-internationals|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=FourFourTwo}}</ref> لە تشرینی یەکەمی٢٠٢٢ ناوی لە پێکهاتەی سەرەتایی ٥٥ یاریزانی پورتوگال بۆ جامی جیهانیی فیفای ٢٠٢٢ لە قەتەر بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thanveer|یەکەم=Dakir Mohammed|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Portugal reportedly name provisional 55-man squad for 2022 FIFA World Cup; Liverpool star receives surprise call up|ناونیشان=https://www.sportskeeda.com/football/rumor-portugal-reportedly-announce-provisional-55-man-squad-2022-fifa-world-cup-liverpool-star-receives-surprise-call|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Sportskeeda}}</ref>پاشان وەک یەکێک لەو ٢٦ یاریزانەی بەشداری [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|جامی جیهانی فیفای ٢٠٢٠]] دەکەن تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Os 26 convocados de Portugal: Gonçalo Ramos, António Silva, Otávio e Matheus Nunes chamados|trans-title=Portugal select 26: Gonçalo Ramos, António Silva, Otávio and Matheus Nunes called|ناونیشان=https://desporto.sapo.pt/futebol/mundial/artigos/os-26-convocados-de-portugal-para-o-mundial2022|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=SAPO|زمان=pt}}</ref> لە ٢٥ی تشرینی دووەم، فێلیکس یەکەم گۆڵی خۆی لە جامی جیهانیدا، بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی گانا|هەڵبژاردەی گانا]] تۆمارکرد کە پورتوگال بە ئەنجامی ٢-٣ یارییەکەی بردەوە . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Garcia|یەکەم=Adriana|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Portugal's Cristiano Ronaldo becomes first male player to score in 5 World Cups|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/portugal-por/story/4805137/cristiano-ronaldo-becomes-first-man-to-score-in-5-world-cups|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=ESPN}}</ref> لە ٦ی کانوونی دووەمدا، هەروەها دوو ئەسیستی لە یارییەکەی پورتوگالدا لە قۆناغی ١٦ بەرامبەر بە سویس تۆمارکرد، کە پورتوگال بە ئەنجامی ٦-١ یارییەکەی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Portugal 6–1 Switzerland|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128130|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=FIFA}}</ref> لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا دوای ئەوەی بە ئەنجامی ١-٠ بە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەغریب|مەغریب]] دۆڕا، هەڵبژاردەی پورتوگال ماڵئاوای کرد و هەڵبژاردەی مەغریب بووە یەکەم وڵاتی کیشوەری ئەفریقا و یەکەم ولاتی عەرەبی کە تا ئێستا بگاتە قۆناغی پێش کۆتایی جامی جیهانی فیفا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Morocco 1-0 Portugal: World Cup 2022 quarter-final – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/10/morocco-portugal-world-cup-2022-quarter-final-live|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ronaldo equals men's international appearance record|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/ronaldo-equals-mens-international-appearance-record|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=FIFA.com}}</ref> == منداڵیەتی جواو فیلێکس == [[جواو فیلێکس]] یەکەمین [[مناڵ|منداڵ]] بوو لە دایک و باوکی کارلا فیلیکس و کارلۆس فیلیکس. کە دایک و باوکی پیشەیان [[مامۆستا|مامۆستایەتی]] بوو. هەر دووکیان خەڵکی [[پورتوگال|پورتوگالن]] کە لە شاری ڤیسیوی پورتوگال دەژیان، فیلێکس هەر لەوێ لەگەڵ برا بچووکەکەی بە ناوی هوگۆ فیلێکس گەورە بوون. لە ساڵی ٢٠٠٧ دا لە تەمەنی ٨ ساڵان پەیوەندی بە یانەی ئێف سی پۆرتۆ کرد وە بۆ ماوەی ٥ ساڵ لە ئەکامیدیای ئێف سی پۆڕتۆ مەشقی کرد وە لە یانەی [[یانەی تۆپی پێی پۆرتۆ|پۆڕتۆ]] بوو بە کاپتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hendrix|یەکەم=Hale|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=A Golden Boy's Rise: Joao Félix's Story from Rejection to Stardom|ناونیشان=https://footballbiography.com/joao-felix-overcoming-rejection-football-star/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Football Biography|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240902131455/https://footballbiography.com/joao-felix-overcoming-rejection-football-star/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|پورتوگال|ئیسپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|João Félix}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆبس (پورتوگال)]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] qff08avz399hodwywrymnkfl9r7dgz7 0 242382 1579828 1576598 2026-05-01T12:04:35Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579828 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی کوردستان''' ({{بە فارسی|دانشگاه علوم پزشکی کردستان}}) زانکۆیەکی حکوومییە کە لە ساڵی ١٩٨٦دا دامەزراوە و لە شاری [[سنە]] لە [[ئێران]] ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://tums.ac.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C|سەردێڕ= دانشگاه های علوم پزشکی|ڕێکەوتی سەردان= ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە= زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تاران|زمان= فارسی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240726224558/https://tums.ac.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.uniref.ir/Ranking7-1402|سەردێڕ= رتبه بندی دانشگاههای علوم پزشکی در سال 1402|ڕێکەوتی سەردان= ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە= ژێدەری زانکۆکانی ئێران|زمان= فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.uniref.ir/Ranking7-1402 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> زانکۆکە لە ٥ [[فاکەڵتی]] پێک دێت و ١٨ نەخۆشخانەش لەژێر دەسەڵاتی ئەم زانکۆیەدا چالاکی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://td.lums.ac.ir/parameters/lums/modules/cdk/upload/content/portal_content/File/darman/madarek%20pezeshki/avab.pdf|سەردێڕ= گزارش آماری سامانه آمار و اطلاعات بیمارستانی|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20191110202054/http://td.lums.ac.ir/parameters/lums/modules/cdk/upload/content/portal_content/File/darman/madarek%2520pezeshki/avab.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە= دفتر مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی وزارت بهداشت|زمان= فارسی}}</ref> فاکەڵتییەکانی ئەم زانکۆیە بریتین لە [[پزیشکی]]، [[پزیشکیی ددان]]، [[چاودێریی ته‌ندروستی]]، [[پەرستاری]] و [[پارامزیک]].<ref name="muk">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About KUMSc|ناونیشان=http://www.muk.ac.ir/Page?pageId=1998|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Kurdistan University of Medical Sciences}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.muk.ac.ir/Page?pageId=1998 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdistan University of Medical Sciences|ناونیشان=https://www.uniref.ir/University540|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=www.uniref.ir}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.uniref.ir/University540 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdistan University of Medical Sciences|ناونیشان=http://usid.research.ac.ir/University.php?id=71|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190630012026/http://usid.research.ac.ir/University.php?id=71|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Universities Scientometrics Information Database (USID)}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی زانکۆکانی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://www.muk.ac.ir/}} {{زانکۆکانی زانستە پزیشکییەکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|تەندروستی|پزیشکی|زانست|زانکۆکان}} {{زانکۆ-کۆلکە}} [[پۆل:زانکۆ زانستە پزیشکییەکانی ئێران|کوردستان]] ijuqyphqg86zg5t9b8a9f7we3yn11t1 1 243645 1580097 1569934 2026-05-02T04:54:43Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1580097 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شوجاع حوسێنزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1117594 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230305120756/https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=163378 بۆ https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=163378 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٨، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شوجاع حوسێنزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1302965 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230401174604/https://baneh.tv/director_category/shojae/ بۆ https://baneh.tv/director_category/shojae/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٥٤، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شوجاع حوسێنزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325748 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230401174604/https://baneh.tv/director_category/shojae/ بۆ https://baneh.tv/director_category/shojae/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230305120756/https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=163378 بۆ https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=163378 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شوجاع حوسێنزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377477 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230714002458/https://banehnews.org/?p=31757 بۆ https://banehnews.org/?p=31757 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٣١، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شوجاع حوسێنزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1443804 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230305120756/https://journalismisnotacrime.com/fa/features/2586/ بۆ https://journalismisnotacrime.com/fa/features/2586/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٢٢، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[شوجاع حوسێنزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1559828 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://vaghayerooz.com/fa/news/35996 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230305120752/https://kurdpress.com/fa/news/11937/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF/ بۆ https://kurdpress.com/fa/news/11937/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240719211621/http://shojae.me/ بۆ https://shojae.me/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٣٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شوجاع حوسێنزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569933 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230305120752/https://namnamak.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1 بۆ https://namnamak.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٥٥، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شوجاع حوسێنزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580096 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221120131515/https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=10460&Jor=1 بۆ http://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=10460&Jor=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٥٤، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) jfqs86r6kwpb4w7yxo19eau80y51grv 1 244249 1579860 1132525 2026-05-01T13:29:00Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1579860 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٠ بەستەری دەرەکیی [[زمانی تاڵشی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1132524 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210309014314/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=k%C4%B1z&z= بۆ http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=k%C4%B1z&z= زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326053247/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=baba&z= بۆ http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=baba&z= زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326053241/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=bayrak&z= بۆ http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=bayrak&z= زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210308070006/http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=keye بۆ http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=keye زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210308055513/http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=ceye بۆ http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=ceye زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210308091921/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=anne&z= بۆ http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=anne&z= زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326053245/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=vakur&z=zztr بۆ http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=vakur&z=zztr زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326053420/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=y%C3%BCksek&z=trkrm بۆ http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=y%C3%BCksek&z=trkrm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326053412/http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=rojawan&z= بۆ http://turkcekurtcesozluk.com/legerin.php?legerin=rojawan&z= زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326053831/http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=tije_44594 بۆ http://turkcekurtcesozluk.com/peyv.php?peyv_id=tije_44594 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٥٠، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی تاڵشی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1579859 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20081219230331/http://www.farhangmoaser.com/ بۆ http://www.farhangmoaser.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٩، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 49qac5dxfxty9xdsdjvvpohpgx0q6mw 1 247980 1579994 1325209 2026-05-01T21:01:17Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1579994 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1187625 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130618011126/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&_pos=5 بۆ http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&_pos=5 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٤٠، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1200598 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100913151901/http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 بۆ http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٥٨، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325208 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130618011126/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&_pos=5 بۆ http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e30?_hi=0&_pos=5 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.financeinislam.com/article/1_37/1/309 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:١٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1579993 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110805112031/http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php بۆ http://www.iranchamber.com/personalities/ashariati/works/once_again_abu_dhar1.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٠١، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 8xokqjdrtswdo9frb2olz4wydfo76vi 0 248036 1579961 1401725 2026-05-01T20:02:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579961 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ڕێکخراوە|ناو=سوپای ڕزگاریخوازیی بەلوچستان|logo=Balochistan flag.svg|native_name=بلۏچستان آجوییء لشکر|لێدوانی لۆگۆ=ئاڵای سوپای ڕزگاریخوازیی بەلۆچستان|دروشم=''ئازادی بۆ بەلۆچستان''|دامەزراندن=٢٠٠٠|شوێن=کەندەھار، [[ئەفغانستان]]|کەسایەتییە گرنگەکان=بەشیر زەب، ڕەزاق ماندەلی، حیربیار مەری|پەیوەستە بە=[[بەلۆچستان]]|سکرتێری گشتی=بەشیر زەب|جۆر=چەکداری|خزمەت لە ناوچەکانی={{ئاڵا|پاکستان}} {{ھن}} {{ئاڵا|ئەفغانستان}}}} '''سوپای ڕزگاریخوازیی بەلۆچستان''' یان '''ڕێکخراوی ڕزگاریخوازانی بەلۆچستان''' ([[زمانی بەلۆچی]]: بلۏچستان آجوییء لشکر؛ کورتکراوە: BLA)، ڕێکخراوێکی چەکداریی [[ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی]] [[بەلۆچەکان|بەلوچەکانە]] و بارگەی سەرەکی لە [[ئەفغانستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=University|یەکەم=© Stanford|دوایین٢=Stanford|دوایین٣=California 94305|سەردێڕ=MMP: Balochistan Liberation Army|ناونیشان=https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/balochistan-liberation-army|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cisac.fsi.stanford.edu|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=M.K.BHADRAKUMAR|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Afghanistan Keeps US-Pakistan In Interdependency Alive|ناونیشان=https://www.thecitizen.in/index.php/en/NewsDetail/index/4/17232/Afghanistan-Keeps-US-Pakistan-In-Interdependency-Alive|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.thecitizen.in|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Siddiqui|یەکەم=AFP {{!}} Naveed|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=US designates Balochistan Liberation Army as global terrorist group|ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1491688|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=DAWN.COM|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Trump is Finished with the Afghan War|ناونیشان=https://www.newsclick.in/trump-finished-afghan-war|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=NewsClick|زمان=en}}</ref> یەکەم چالاکیی تۆمارکراوی ئەم ڕێکخراوە لە ھاوینی ساڵی ٢٠٠٠ بوو، دوای ئەوەی بانگەشەی بۆ زنجیرەیەک ھێرشی بۆردومانیی بۆ سەر ناوچەی [[پاکستان|دەسەڵاتداریی پاکستان]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Heritage under attack: PkMAP says it views Ziarat Residency as a ‘symbol of slavery’|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/564257/heritage-under-attack-pkmap-says-it-views-ziarat-residency-as-a-symbol-of-slavery|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Express Tribune|زمان=en}}</ref> ڕێکخراوی ڕزگاریخوازیی بەلوچستان لەلایەن پاکستان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=List of banned organisations in Pakistan|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/456294/list-of-banned-organisations-in-pakistan|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Express Tribune|زمان=en}}</ref> و [[شانشینی یەکگرتوو]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە وەک ڕێکخراوێکی [[تیرۆریزم|تیرۆریستی]] ناوی ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Terrorist Designations of Balochistan Liberation Army and Husain Ali Hazzima and Amendments to the Terrorist Designations of Jundallah|ناونیشان=https://2017-2021.state.gov/terrorist-designations-of-balochistan-liberation-army-and-husain-ali-hazzima-and-amendments-to-the-terrorist-designations-of-jundallah/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=United States Department of State|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=US declares Balochistan Liberation Army a terrorist group|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/2004785/1-us-declares-bla-terrorist-outfit|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Express Tribune|زمان=en}}</ref> ڕێکخراوەکە زیاتر لە [[پارێزگای بەلۆچستان]]، کە گەورەترین پارێزگای [[پاکستان]]ە کاردەکات و لەوێوە چالاکییەکانی بۆ سەر [[سوپای پاکستان|ھێزە چەکدارەکانی پاکستان]] ئەنجام دەدات.<ref>https://kurdish.iswnews.com/22700/چالاکییەکانی-سوپای-ڕزگاریخوازی-بەلو/{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.iswnews.com/22700/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%DA%95%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D9%84%D9%88/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|پاکستان|ئێران|ئەفغانستان|شەڕ|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:بەلۆچستان]] [[پۆل:بەلۆچ]] [[پۆل:ئێران]] [[پۆل:پاکستان]] [[پۆل:ئەفغانستان]] [[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]] kybrd8c4ql9o62mn8skx7wn1hqi282p 0 249006 1579814 1579712 2026-05-01T12:02:25Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579814 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو =حەمید ڕەزا ئەردەڵان | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٩ | شوێنی لەدایکبوون =[[سنە]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = دکتۆرا<!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --> | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> | پیشە =[[ئاوازدانەر]]، [[شانۆ]]، هونەری بوکەڵە، [[مۆسیقا]]، [[مامۆستا|مامۆستای]] [[زانکۆ|زانکۆیە]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین =[[ئیسلام]] | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان =خەڵاتی جەلال سەتاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=جایزه جلال ستاری به پژوهشگران ایرانی و خارجی اهدا شد|ناونیشان=http://www.ana.ir/news/270373/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180330212522/http://www.ana.ir/news/270373/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بۆ چالاکییە کاریگەرەکانی و لێکۆڵینەوە لە بواری ڕێوڕەسمی نەریتی و نمایشی بوکەڵەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=info@theater.ir|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=حمیدرضا اردلان در گفت‌وگو با ایران تئاتر عنوان کرد / ایران یکی از فعال‌ترین‌ اعضاء یونیمای جهانی است|ناونیشان=https://theater.ir/fa/99669|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایران تئاتر|زمان=fa}}</ref> | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''حەمید ڕەزا ئەردەڵان''' ساڵی ١٩٥٩ لە شاری [[سنە]] لەدایکبووە، [[ئاوازدانەر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=YJC|یەکەم=خبرگزاری باشگاه خبرنگاران {{!}} آخرین اخبار ایران و جهان {{!}}|ڕێکەوت=۲۹ی ۱۱ی ۱۳۹۲|سەردێڕ="عليرضا مشايخي" و "اردلان دريچه" تازه‌اي به رويم باز کردند|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/4750209/%D8%B9%D9%84%D9%8A%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D9%8A%DA%86%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D9%8A%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref> توێژەری [[مۆسیقا]]،<ref>https://www.cgie.org.ir/fa/news/142092</ref><ref>https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B4%DB%95%D8%B4%DB%95%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8E%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A4%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D9%81-%D9%86%DB%95%D9%88%D8%A7%DB%8C-%DA%95%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DB%95-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B4%DB%95%D8%B4%DB%95%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8E%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A4%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D9%81-%D9%86%DB%95%D9%88%D8%A7%DB%8C-%DA%95%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DB%95-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88 |date=ئابی ٢٠٢٤ }}</ref> [[شانۆ]]، هونەری بوکەڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=info@theater.ir|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=حمیدرضا اردلان در گفت‌وگو با ایران تئاتر عنوان کرد / ایران یکی از فعال‌ترین‌ اعضاء یونیمای جهانی است|ناونیشان=https://theater.ir/fa/99669|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایران تئاتر|زمان=fa}}</ref> و [[مامۆستا|مامۆستای]] [[زانکۆ|زانکۆیە]].<ref>http://www.ana.ir/news/154242</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درەوشانەوەی کوردەکان لە مێهرەجانی نیشتمانیی مۆسیقای گەنجانی ئێران - Mehr News Agency|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/27733/%D8%AF%D8%B1%DB%95%D9%88%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D9%85%DB%8E%D9%87%D8%B1%DB%95%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%86%D8%B3%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ku.mehrnews.com}}</ref> == ژیان == چالاکی هونەری بە فێربوونی مۆسیقا و شانۆ لە ساڵی ١٩٦٦ دەستی پێکردووە و لە ساڵی ١٩٨٣ چالاکیی پیشەیی خۆی لە بواری [[شانۆ|شانۆی]] بوکەڵە و [[مۆسیقا]] دەستپێکردووە.  درێژە بە خوێندنی ئەکادیمی دەدات تا ئاستی [[دکتۆرا]] بە پسپۆڕی لە [[فەلسەفە]] و [[وشەڕەتناسی|وشە ڕەتناسی]]، [[مۆسیقا]] و [[شانۆ]].  حەمید ڕەزا ئەردەڵان، سەرۆکی پێشووی یونیما ئێران (یەکێتی نێودەوڵەتی نمایشی بوکەڵە)، هەڵگری سەرۆکی بەڕێوەبردنی جیهانی یونیما<ref>http://www.unesco.org/new/en/tehran/about-this-office/single-view/news/unesco_joined_second_meeting_of_unimas_heritage_commissio/</ref> و سەرۆکی لیژنەی پاراستنی میراتی ئەم یەکێتییە،<ref>http://www.ana.ir/news/111269</ref> زیاتر لە ٦٠ نمایشی ئەنجامداوە [[شانۆ]] و شانۆی بوکەڵەیی لە هەموو جیھاندا نمایش دەکات.جەهان نمایشی کردووە و یەکێکە لە شانۆکارە کاریگەرەکان بەتایبەت نمایشی بوکەڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=info@theater.ir|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=حمیدرضا اردلان در گفت‌وگو با ایران تئاتر عنوان کرد / ایران یکی از فعال‌ترین‌ اعضاء یونیمای جهانی است|ناونیشان=https://theater.ir/fa/99669|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایران تئاتر|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=بازدید حجت الاسلام والمسلمين زم از موزه عروسك هاى ملل|ناونیشان=http://sahebkhabar.ir/news/13408551/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86-%D8%B2%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%83-%D9%87%D8%A7%D9%89-%D9%85%D9%84%D9%84|newspaper=صاحب‌خبر|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=http://sahebkhabar.ir/news/13408551/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86-%D8%B2%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%83-%D9%87%D8%A7%D9%89-%D9%85%D9%84%D9%84 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=طرح پرسش در خصوص فروش 40 میلیونی 8 عنوان نمایش نامه توسط دکتر اردلان به منطقه آزاد اروند|ناونیشان=http://feydus.ir/fa/news/31253/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-40-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-8-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220104102400/http://feydus.ir/fa/news/31253/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-40-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-8-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=آقای زم و دکتر اردلان باید پاسخگو باشند/ خروج عروسک های غول پیکر آبادان از موزه قابل پذیرش نیست/ تهران نه، آبادان خانه عروسک هاست|ناونیشان=http://feydus.ir/fa/news/31242/%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%85-%D9%88-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%AF-%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D9%88%D9%84-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%D8%B4-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210417042437/http://feydus.ir/fa/news/31242/%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%85-%D9%88-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%AF-%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D9%88%D9%84-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%D8%B4-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو دامەزرێنەری شانۆی ئەلفوبێ و بوکەڵەیە.  لە بواری مۆسیقادا ئاوازدانەرێکی ترانس مۆدێرنە و دامەزرێنەری ئۆرکێسترای ئەزموونی تارانە.  ترانسمۆدێرنیزم بزووتنەوەیەکی کولتوورییە کە لەلایەن ئێنریکی دوسێلەوە دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چارسو پرس پایگاه خبری تئاتر و سینما|ناونیشان=https://teater.ir/?news=1393061117|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=چارسو پرس پایگاه خبری تئاتر و سینما|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213231418/https://teater.ir/?news=1393061117|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکێک لەگرنگترین پرۆژەکانی هونەرمەند حەمید ڕەزا ئەردەڵان کۆمەڵەبەرهەمی ١٠٠ فیلمی مامۆستایانی موزیکی مەقاماتی ناوچەکانی ئێرانەکەلەسەر مامۆستایانی ناوداری موزیکی ناوچەیی وڵاتی ئێران سازی کردووە. ئەو فیلمە دیکۆمێنتیانەسیما و چۆنییەتی ژیانی هونەری و ڕۆژانەی ١٠٠ مامۆستای موزیکی ناوچەجیاجیاکانی ئێرانیان لەخۆگرتووە.<ref>https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2008110511595810&lng=5</ref> == بەرهەمەکان == بەڵگەنامەکانی چوارەمین سیمیناری نێودەوڵەتی سەبارەت بە نمایشە ڕێوڕەسمی و نەریتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://ketab.ir/modules.php?name=News&op=pirbook&bcode=1808306|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180328230955/http://ketab.ir/modules.php?name=News&op=pirbook&bcode=1808306|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> نووسینگەی توێژینەوە (کۆکردنەوەی بابەتەکان).<ref>اردلان، حمیدرضا (<bdi>۱۳۹۴</bdi>). ''دفتر پژوهش 1 (مجموعه مقالات)''. تهران: نمایش. شابک <bdi>۹۷۸-۶۰۰-۵۷۶۵-۶۶-۳</bdi>.</ref> گوروەکانی پەردەخوێندنەوەی ئێران (٣٠ بەرگی کتێب).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=اردلان|یەکەم=حمید رضا|بڵاوکەرەوە=فرهنگستان هنر|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=۹۷۸-۹۶۴-۲۹۸۶-۳۹-۲|شوێن=تهران}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان|مۆسیقا|شانۆ}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی کورد]] [[پۆل:فەرھەنگنووسانی خەڵکی ئێران]] [[پۆل:فەرھەنگنووسانی کورد]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] ckrotbfxq7b517evc4gmwhaww5b0zsc 0 249044 1580100 1357824 2026-05-02T05:28:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580100 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شۆن چارڵز ئۆکیف''' (لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٦) مامۆستای زانکۆیە لە [[زانکۆی سیراکیوز]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sean O'Keefe, University Professor|ناونیشان=https://www.maxwell.syr.edu/pa/O_Keefe,_Sean/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=www.maxwell.syr.edu|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Sean O'Keefe reflects on high-profile positions, recent appointment to advise next US president - The Daily Orange - The Independent Student Newspaper of Syracuse, New York|ناونیشان=http://dailyorange.com/2016/02/sean-okeefe-reflects-on-numerous-careers-recent-appointment-to-advise-next-us-president/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=dailyorange.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801003931/http://dailyorange.com/2016/02/sean-okeefe-reflects-on-numerous-careers-recent-appointment-to-advise-next-us-president/|url-status=dead}}</ref> سەرۆکی پێشووی گرووپی ئەیرباسە،<ref name="Politico">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=DiMascio|یەکەم=Jen|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=EADS taps government vet|ناونیشان=https://www.politico.com/story/2009/10/eads-taps-government-vet-028572|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091025122524/http://www.politico.com/news/stories/1009/28572.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=POLITICO|زمان=en}}</ref><ref name="EADSPressRelease">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=EADS North America names Sean O'Keefe as Chief Executive Officer|ناونیشان=http://www.eadsnorthamerica.com/1024/en/breaking_news/2009%20Press%20Releases/2009_10_20_Sean_OKeefe_named_CEO.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091116022432/http://www.eadsnorthamerica.com/1024/en/breaking_news/2009%20Press%20Releases/2009_10_20_Sean_OKeefe_named_CEO.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[EADS]]}}</ref> وەزیری پێشووی ھێزی دەریایی، و لەپێشووشدا [[بەڕێوەبەری ناسا|کارگێڕی ناسا]] بوو، و سەرۆکی پێشووی زانکۆی ویلایەتی لویزیانا (LSU) بووە. ھەروەھا ئەندامی پێشووی دەستەی بەڕێوەبەری کۆمپانیای دوپۆنت بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|زانست|فیزیک|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|فڕینی بۆشایی|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Sean O'Keefe}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی ناسا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] ahk3cepfv9nxvwf24x4fa2l0dexq0qf 4 249434 1579852 1577073 2026-05-01T12:22:37Z Alexis Jazz 32099 Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]]) 1579852 wikitext text/x-wiki {{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}} داتای خوارەوە cacheکراوە و دوایین جار لە 2026-05-01T05:55:10Z نوێ کراوەتەوە. لە cacheدا لانی زۆر {{PLURAL:5000|یەک ئەنجام|5000 ئەنجام}} لەبەردەستە. {| class="sortable wikitable" ! ئامراز !! data-sort-type="number" | ژمارەی بەکارھێنەران !! data-sort-type="number" | بەکارھێنەرە چالاکەکان |- |AncreTitres || 18 || 4 |- |AutoUserStatus || 44 || 7 |- |BandeauxPortails || 57 || 10 |- |BiDiEditing || 28 || 3 |- |Bijar || 4 || 3 |- |Cat-a-lot || 50 || 9 |- |CatMaker || 86 || 14 |- |ChangeMonth || 33 || 2 |- |CleanDeleteReasons || 2 || 1 |- |CollapsibleNav || 11 || 2 |- |CommentsInLocalTime || 25 || 3 |- |DeleteBot || 2 || 2 |- |DisambiguationLinks || 25 || 4 |- |DiscussionCloser || 24 || 5 |- |DotsSyntaxHighlighter || 38 || 5 |- |ExternalSearch || 31 || 5 |- |Extra-Editbuttons || 114 || 15 |- |FlecheHaut || 42 || 5 |- |GlobalWatchlist || 23 || 3 |- |GoogleTrans || 51 || 3 |- |GreenRedirects || 29 || 7 |- |HideExLinkIcon || 18 || 3 |- |HideFundraisingNotice || 19 || 2 |- |HideInterwikiSearchResults || 17 || 2 |- |HighlightMyName || 39 || 7 |- |HistoryCount || 34 || 6 |- |HotCat || 126 || 13 |- |InterwikiOrder || 34 || 5 |- |JustifyParagraphs || 33 || 6 |- |LinkTranslator || 31 || 4 |- |LinksInfo || 20 || 3 |- |MenuTabsToggle || 10 || 0 |- |MuttasilAmLa || 34 || 4 |- |Navigation popups || 30 || 4 |- |NewImageThumb || 14 || 1 |- |NewPP-report || 36 || 5 |- |NoAnimations || 28 || 5 |- |NoSmallFonts || 14 || 2 |- |Numeral converter || 30 || 4 |- |OldDiff || 24 || 2 |- |OrphanCheck || 32 || 6 |- |PageDescriptions || 12 || 0 |- |PrettyLog || 31 || 5 |- |PrintOptions || 32 || 5 |- |ProveIt || 34 || 4 |- |RedirectMaker || 75 || 13 |- |ReferenceTooltips || 9 || 1 |- |RenommageCategorie || 3 || 3 |- |ReqRev || 29 || 5 |- |ReqUpl || 34 || 8 |- |ShortNSSearch || 38 || 4 |- |Shortdesc-helper || 21 || 3 |- |StickyTableHeaders || 30 || 5 |- |SubPages || 57 || 7 |- |Talikat || 27 || 2 |- |ToolsIcon || 21 || 6 |- |TranslationAssistant || 34 || 4 |- |TranslationHelper || 63 || 3 |- |Twinkle || 30 || 8 |- |UTCLiveClock || 54 || 4 |- |UploadTemplates || 13 || 3 |- |VeSuperTool || 1 || 0 |- |WhatLinksHereActionLinks || 33 || 4 |- |WikidataInfo || 42 || 6 |- |WikidataTab || 40 || 5 |- |XTools-ArticleInfo || 49 || 9 |- |addsection-plus || 21 || 5 |- |asbox || 74 || 10 |- |autocomplete || 34 || 5 |- |autosign || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |censorship || 21 || 3 |- |close || 9 || 5 |- |dark-mode || 6 || 0 |- |dark-mode-toggle || 10 || 1 |- |disablesuggestions || 14 || 2 |- |dropdown-menus || 32 || 7 |- |editsection-left || 33 || 3 |- |edittop || 68 || 5 |- |exlinks || 29 || 3 |- |hdedit || 29 || 4 |- |hidebotedits || 35 || 5 |- |lastdiff || 24 || 4 |- |lastedited || 38 || 5 |- |markblocked || 35 || 7 |- |microblog || 21 || 5 |- |mobile-sidebar || 25 || 2 |- |modrollback || 5 || 2 |- |newsectionbottom || 12 || 0 |- |osm || 21 || 4 |- |purgetab || 40 || 6 |- |quickLinker || 42 || 11 |- |removeAccessKeys || 15 || 1 |- |responsiveContent || 7 || 0 |- |script-installer || 34 || 5 |- |searchFocus || 25 || 3 |- |signit || 19 || 2 |- |stru-contavisite || 28 || 3 |- |talkStyle || 13 || 0 |- |tasks || 36 || 4 |- |trending || 53 || 7 |- |userinfo || 47 || 9 |- |watchlist || 25 || 3 |- |widensearch || 7 || 0 |} * [[تایبەت:GadgetUsage]] * [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] <!-- data in CSV format: AncreTitres,18,4 AutoUserStatus,44,7 BandeauxPortails,57,10 BiDiEditing,28,3 Bijar,4,3 Cat-a-lot,50,9 CatMaker,86,14 ChangeMonth,33,2 CleanDeleteReasons,2,1 CollapsibleNav,11,2 CommentsInLocalTime,25,3 DeleteBot,2,2 DisambiguationLinks,25,4 DiscussionCloser,24,5 DotsSyntaxHighlighter,38,5 ExternalSearch,31,5 Extra-Editbuttons,114,15 FlecheHaut,42,5 GlobalWatchlist,23,3 GoogleTrans,51,3 GreenRedirects,29,7 HideExLinkIcon,18,3 HideFundraisingNotice,19,2 HideInterwikiSearchResults,17,2 HighlightMyName,39,7 HistoryCount,34,6 HotCat,126,13 InterwikiOrder,34,5 JustifyParagraphs,33,6 LinkTranslator,31,4 LinksInfo,20,3 MenuTabsToggle,10,0 MuttasilAmLa,34,4 Navigation popups,30,4 NewImageThumb,14,1 NewPP-report,36,5 NoAnimations,28,5 NoSmallFonts,14,2 Numeral converter,30,4 OldDiff,24,2 OrphanCheck,32,6 PageDescriptions,12,0 PrettyLog,31,5 PrintOptions,32,5 ProveIt,34,4 RedirectMaker,75,13 ReferenceTooltips,9,1 RenommageCategorie,3,3 ReqRev,29,5 ReqUpl,34,8 ShortNSSearch,38,4 Shortdesc-helper,21,3 StickyTableHeaders,30,5 SubPages,57,7 Talikat,27,2 ToolsIcon,21,6 TranslationAssistant,34,4 TranslationHelper,63,3 Twinkle,30,8 UTCLiveClock,54,4 UploadTemplates,13,3 VeSuperTool,1,0 WhatLinksHereActionLinks,33,4 WikidataInfo,42,6 WikidataTab,40,5 XTools-ArticleInfo,49,9 addsection-plus,21,5 asbox,74,10 autocomplete,34,5 autosign,default,default censorship,21,3 close,9,5 dark-mode,6,0 dark-mode-toggle,10,1 disablesuggestions,14,2 dropdown-menus,32,7 editsection-left,33,3 edittop,68,5 exlinks,29,3 hdedit,29,4 hidebotedits,35,5 lastdiff,24,4 lastedited,38,5 markblocked,35,7 microblog,21,5 mobile-sidebar,25,2 modrollback,5,2 newsectionbottom,12,0 osm,21,4 purgetab,40,6 quickLinker,42,11 removeAccessKeys,15,1 responsiveContent,7,0 script-installer,34,5 searchFocus,25,3 signit,19,2 stru-contavisite,28,3 talkStyle,13,0 tasks,36,4 trending,53,7 userinfo,47,9 watchlist,25,3 widensearch,7,0 --> aq7epivncybp1qh2k04sgf9m36f5vyz 0 252194 1579802 1579783 2026-05-01T12:00:25Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579802 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Photograph_of_hand-kissing_on_24_April_2018,_from-_Arrival_Ceremony_-_The_Official_State_Visit_of_France_(39892884320)_(cropped).jpg|alt=|وێنۆک|350x350پیکسڵ|[[ئێمانوێل ماکرۆن]] سەرۆکی فەڕەنسا بە ماچکردنی دەست، سڵاو لە خانمی یەکەمی ئەمریکا، [[مێلانیا ترامپ]] دەکات (٢٤ی نیسانی ٢٠١٨).]] '''دەست ماچکردن''' ئاماژەیەکی [[سڵاوکردن]]ە کە نیشانەیە بۆ ڕێزگرتن، ئەدەب، ڕەوشت، سەرسامی، سۆز یان تەنانەت پەرۆشی لەلایەن کەسێکەوە بەرامبەر بە کەسێکی تر. ماچی دەست بە ڕێگەیەکی ڕێزدار دادەنرێت بۆ پیاوێکی بەڕێز بۆ سڵاوکردن لە خانمێک. ئەمڕۆ دەست ماچکردنی ناڕێوڕەسمی دەگمەنە و زیاتر لە چوارچێوەی چینە کۆنەکان یان ڕێکارە دیبلۆماسییەکاندا ڕوودەدات. ئەمڕۆ ماچی ڕوومەت تاڕادەیەکی زۆر جێگەی دەست ماچکردن و تۆقەکردنی گرتووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Do you know about the secrets of hand-kiss?|ناونیشان=https://acdebernadac.com/2019/12/31/do-you-know-about-the-secrets-of-hand-kiss/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Academie de Bernadac|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Hand Kiss - Meaning, History & The Proper Way|ناونیشان=https://lemetropolelille.com/hand-kiss/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Lemetropolelille|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231119221157/https://lemetropolelille.com/hand-kiss/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of HAND-KISSING|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/hand-kissing|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref> لە [[جیھانی عەرەب]]ی، [[کوردستان]]، [[مالیزیا]]، [[ئیندۆنیزیا]] و [[بروونای]] دەست ماچکردن ڕێگەیەکی باوە بۆ سڵاوکردن لە کەسانی بەساڵاچوو لە ھەموو ڕەگەزەکاندا، بە پلەی یەکەم نزیکترین خزم (ھەردوو دایک و باوک، داپیر و باپیرە، و مام یان پوور) و مامۆستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hand Kissing: a Guide For The Perplexed|ناونیشان=https://whitebard.tripod.com/handkiss.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=whitebard.tripod.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231120092529/https://whitebard.tripod.com/handkiss.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=Video: Hand kissing a controversial practice in Saudi Arabia|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/life-style/art-and-culture/2013/08/20/Kissing-the-hand-a-controversial-practice-in-Saudi-Arabia-|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Arabiya English|زمان=en}}</ref> دەست ماچکردن لە زنجیرەی ''[[سەرۆک خێزان (فیلم)|سەرۆک خێزان]]'' بە شێوەیەکی بەرچاو بەکارھاتووە، وەک ڕێگەیەک بۆ ئاماژەدان بەو کەسەی کە دۆنە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|بەڕازیل}} * [https://web.archive.org/web/20070705134743/http://dappledphotos.blogspot.com/2005/11/baciamano.html کاسۆلیکەکان دەستی سەرۆکایەتی ماچ دەکەن] {{پۆلی کۆمنز|Hand-kissing}} [[پۆل:دەست]] [[پۆل:سڵاوەکان]] [[پۆل:مرۆڤایەتی]] [[پۆل:مرۆڤناسی]] [[پۆل:دەستەواژەکان]] 5k2yz2t5usqxfdgpfvfbmg007x1sfli 0 253851 1579806 1579768 2026-05-01T12:01:05Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579806 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}} {{ڕۆمانە کوردییەکان|2=ڕۆمانی فڕینی پردەکان.}}[[دڵشاد ڕەزاق ڕەسوڵ]] ناسراو بە ([[دڵشاد کاوانی]])[[پەڕگە:دڵشاد_ڕەزای_کاوانی.jpg|alt=لە دایکبووی شاری قەزوین. ئێران.|دڵشاد کاوانی نووسەر و ڕۆماننووس {| class="wikitable" !ناو !دڵشاد کاوانی |- |پیشە |نووسەر و ڕۆماننووس و وەرگێڕ. |- |لە دایکبووی |١/٧/١٩٧٨ |- |شوێنی لە دایکبوون |قەزوین. ئێران. |- |دەستپێکردنی نووسین |١٩٩٦ |- |شوێنی نیشتەجێبوون |شەقڵاوە. هەولێر. باشووری کوردستان |- |زمانەکانی |کوردی. عەرەبی. فارسی. ئینگلیزی. |- |کتێبە چاپکراوەکانی |چواردە کتێب. |- |کتێبە چاپنەکراوەکانی |دوانزە کتێب. |- |خەڵاتەکانی بەدەستی هێناوە |حەڤدە خەڵاتی ناوخۆیی و دەرەوە. |- |بڕوانامەكانی بەدەستی هێناوە |بیست و چوار ناوخۆیی و دەرەوە. |} |وێنۆک|220x220پیکسڵ]] == ژیاننامەی نووسەر == نووسەر و وەرگێڕ و چیرۆکنووس ڕۆماننووس و ڕۆژنامەنووس. چالاکوان لە بواری ڕێکخراوەیی و مافەکانی مرۆڤ. لەدایکبووی 01-07-1978 شاری [[قەزوین|قەزوینی]] وڵاتی ئێرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=دڵشاد کاوانی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20210324200304393131|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> نووسەر تاکوو ئێستا خاوەنی (17) خەڵات و زیاتر لە (24) بڕوانامەی ڕێزلێنانی ئەدەبیی و ڕۆژنامەنووسییە.[https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20210324200304393131&lng=3]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=میدیا |یەکەم=گوڵان |سەردێڕ=دڵشاد كاوانی كتێبی(فەلسەفەی بیركردنەوە)ی بڵاوكردەوە |ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/334590/%D8%AF%DA%B5%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%83%D8%AA%DB%8E%D8%A8%DB%8C(%D9%81%DB%95%D9%84%D8%B3%DB%95%D9%81%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95)%DB%8C-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%AF%DB%95%D9%88%DB%95?fbclid=IwY2xjawI0B_BleHRuA2FlbQIxMQABHS_vLeJZRLsgL9pz8zI8re6GUCGv5nhyF_S8AW_ZN9y07iJcamcuxdkgGg_aem_M-Uo9t9w6BIlouT-RS_Gog |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=گوڵان مێدیا |زمان=so}}</ref> بە دەیان وتار و چاوپێکەوتن و نووسین لە ڕۆژنامە و گۆڤار و وێب سایتەکانی کوردستان و جیهان لە وانە ڕۆژنامەی گاردیان و تایمز، ویب سایتی بەناوبانگی بەریتانی Iwprو <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يعزف العراقيون عن اطباء الاسنان الى شجرة العجائب|ناونیشان=https://iwpr.net/ar/global-voices/yzf-alraqywn-n-atba-alasnan-aly-shjrt-aljayb|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=iwpr.net|زمان=ar}}</ref>چەند نووسینەکانی لە زمانی کوردی وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی [[عەرەبی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المستويات والعقبات - ديوان العرب|ناونیشان=https://www.diwanalarab.com/%D8%B3%D9%8A%D8%AA%D9%85-%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%82%D8%AF%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.diwanalarab.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=أطفال النار – طيوب|ناونیشان=https://tieob.com/archives/67663|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref> [[پەڕگە:سەرجەم بەرهەمەکانی نووسەر.jpg|alt=سەرجەم کتێبە چاپکراوەکانی نووسەر و ڕۆمانووس دڵشاد کاوانی|وێنۆک|سەرجەم بەرهەمەکانی دڵشاد کاوانی]] و ئینگلیزی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi Kurds snub dentists for Miracle Tree|ناونیشان=https://ekurd.net/mismas/articles/misc2006/8/kurdlocal203.htm|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ekurd.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240608021643/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2006/8/kurdlocal203.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>الجسور<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.raialyoum.com/%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B3%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A9-%D9%87%D9%8A-%D8%B1/|سەردێڕ=دلشاد كاواني: رواية الجسور الطائرة هي رواية مختلفة تمامًا|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>الطائر جگە لەوەی چیرۆکەکانی وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی فارسی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نوبری مرگ را دیدم – کوردستان و کورد|ناونیشان=https://fa.kurdistanukurd.com/?p=49201|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=fa-IR}}</ref> و چەندین چیرۆکی لە فارسییەوە کردۆتە کوردی و لەبارەی فکر و مەعریفە دەنووسێت و خاوەنی چواردە کتێبی چاپکراوە و دوازدە کتێبیتری ئامادەیە بۆ چاپ. [[پەڕگە:ڕۆمانی_فڕینی_پردەکان.jpg|alt=چاپخانەی پانکە. سلێمانی. وەشانی ڤیم فاوندەیشن. ساڵی ٢٠٢٣|وێنۆک|ڕۆمانی فڕینی پردەکان. چاپی یەکەم ساڵی ٢٠٢٣]] == بەرهەمە چاپکراوەکانی == 1-[[بەڕێگاوە]]. ڕۆمان، چاپی ساڵی 2020 چاپخانەی جەنگەل تاران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کورتە باسێک... (رۆمانى بە ڕێگاوە)|ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=88178|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.kurdistanpost.nu|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240608024649/https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=88178|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> 2-[[نۆبەرەی مەرگم دیت]]. کۆمەڵە چیرۆک، چاپی ساڵی 2021 چاپخانەی جەنگەل تاران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دڵشاد کاوانی دووه‌م كتێبى چاپ و بڵاو دەكاته‌وه‌|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=119828&Jor=5|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> 3-[[بیرۆکەکانی سەرکەوتن]]. پەرەپێدانی مرۆیی، چاپی ساڵی 2022 چاپخانەی چوارچرا.سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دوو کتێبی هاوبەشی گرنگ لە بواری پەرەپێدانی مرۆیی بڵاودەکرێنەوە – Denegkan|ناونیشان=https://dengekan.info/archives/23002|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> 4-[[سەرکەوتن دوای شکست]]. پەرەپێدانی مرۆیی، چاپی ساڵی 2022 چاپخانەی چوارچرا.سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دوو کتێبی هاوبەشی گرنگ لە بواری پەرەپێدانی مرۆیی بڵاو دەکرێنەوە|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=131446&Jor=5|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> 5-[[ئاست و ئاستەنگ]]. کتێبی ڕەخنەیی ئەدەبیی. چاپی ساڵی 2023 چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتێبی رەخنەیی ئاست و ئاستەنگ‌|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/7484|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240608021644/https://knwe.org/KU/Details/7484|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> 6-[[ئازادی لێپێچینەوە لە فەلسەفەی سارتەردا]]. کتێبی فکری فەلسەفی. چاپی ساڵی 2023 چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتێبێک دەربارەی "سارتەر" بڵاو دەکرێتەوە|ناونیشان=http://www.awene.com/detail?article=91260|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.awene.com}}</ref> 7-[[ڕۆمانى بەڕێگەوە]]. چاپى یەکەمى سوویدى ساڵى 2023.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فرۆشگە|ناونیشان=http://49plusbooks.com/shop-1.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=49Books}}</ref> 8-ڕۆمانى [[فڕینى پردەکان]]. چاپى ساڵى 2023 چاپخانەى پاندا. سلێمانى.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=هەموو شتێک دەربارەی ڕۆمانی فڕینی پردەکان|ناونیشان=https://ashte.org/index/?p=13639|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Ashte.org}}</ref> [[پەڕگە:کۆمەڵە_چیڕۆکی_نۆبەرەی_مەرگم_دیت.jpg|alt=چاپی ساڵی ٢٠٢١. وەشانی ماڵی کتێب. هەولێر|وێنۆک|کۆمەڵە چیرۆکی نۆبەرەی مەرگم دیت.]] 9-[[مێژووی وەرگێڕان لە سەردەمی خەلافەتەکانی ئیسلامیدا]]. ساڵى 2024 چاپخانەى هێڤى.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتێبى مێژووی وەرگێڕان لە سەردەمی خەلافەتەکانی ئیسلامیدا چاپ و بڵاوکرایەوە|ناونیشان=https://nishtmandialog.com/post/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D9%89-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%88%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%8E%DA%95%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D9%85%DB%8C-%D8%AE%DB%95%D9%84%D8%A7%D9%81%DB%95%D8%AA%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D9%88-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95?lang=ku|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ڕێکخراوی دیالۆگی نیشتمان|زمان=ku}}</ref> هەولێر.مكتبة النور<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.noor-book.com/%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A-pdf|سەردێڕ=تحميل كتب دلشاد كاواني pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> 10- فەلسەفەی بیركردنەوە. هزر و فەلسەفە. چاپی یەكەم. 2024. چاپخانەی بەڕێوەبەرایەتی چاپ و بڵاوكردنەوەی سۆران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=nusar2 |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=کتێبی "فەلسەفەی بیرکردنەوە"کەی دڵشاد کاوانی چاپ و بڵاو بووەوە |ناونیشان=https://hawlerweb.net/adab/2024/11/93882/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=رۆژنامەی ھەولێر}}</ref> 11- گرفتی دەق لە ڕۆمانی كوردیدا. چاپی یەكەم 2024. چاپخانەی هێڤی. هەولێر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=كتێبی ڕه‌خنه‌یی "گرفتی ده‌ق له‌ ڕۆمانی كوردیدا" چاپ و بڵاو ده‌بێته‌وه‌ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=175064&Jor=5 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wishe.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=كتێبی ڕەخنەیی گرفتی دەق - قەڵەم |ناونیشان=https://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4316:ktby-hkhnhyy-grfty-dhq&catid=90&Itemid=491 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=www.qelam.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241202201942/https://qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4316:ktby-hkhnhyy-grfty-dhq&catid=90&Itemid=491 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> 12- كتێبی پەڕینەوە بە قاچاغ. بیرەوەریی. چاپی ساڵی 2025. چاپخانەی كارۆ. سلێمانی.[https://gulanmedia.com/so/story/349831/%D9%84%DB%95-%D8%B4%DB%95%D9%82%DA%B5%D8%A7%D9%88%DB%95-%D9%83%D8%AA%DB%8E%D8%A8%DB%8C-%28%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%95-%D9%82%D8%A7%DA%86%D8%A7%D8%BA%29-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95?fbclid=IwY2xjawN10Y5leHRuA2FlbQIxMQABHlyvZ66S-ZO2vblCmuit8-c2sW-YquTDEysVnI-I__0HqnVFu9wr0Gp-hKNd_aem_sxJD8_B0DrHSvYqGaTkGug][https://nishtmandialog.com/post/%D8%AF%DA%B5%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%89-%D8%B3%DB%8E-%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D9%89-%D9%86%D9%88%DB%8E-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D9%88-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95?fbclid=IwY2xjawN102pleHRuA2FlbQIxMQABHmvXuzw-7lNxCbhM2SCV-gavvZA7ePsalZl2BKfh9IrZWBEb2u8qaXZHT4og_aem_QthxMKdIuH9AdpsiiRKrqA]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=nusar4 |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=دڵشاد کاوانی، سێ کتێبی نوێ بڵاو دەکاتەوە |ناونیشان=https://hawlerweb.net/adab/2025/10/121688/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=رۆژنامەی ھەولێر}}</ref> 13- كتێبی سەفەری نامەكان. كتێبی ئەرشیفیی. چاپی 2025. چاپخانەی ئیسڕا. تاران.[https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015065744660173&lng=1][https://hawlerweb.net/adab/2025/10/121688/?fbclid=IwY2xjawN106BleHRuA2FlbQIxMQABHr_H8mxMzO3nouzRsq50wx39FhLBDYm2rjKr-ItXG3isq7pEFVEhfFMvhnWC_aem_v6-J5lo-9bj_WgrMghzo5Q] 14- كتێبی شەوە بیابانییەكانم لم. قەسیدە شیعر. چاپی 2025. چاپخانەی چوارچرا. سلێمانی. [https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015072141660175&lng=1] == بەرهەمە چاپنەکراوەکانی == 1-خوو و ئاکار، کتێبی هزری و فەلسەفی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=دڵشاد کاوانی |ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20210324200304393131&lng=3 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دلشاد کاوانی|ناونیشان=https://www.ketablink.com/%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%AF%20%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=كتابلينك|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240608023555/https://www.ketablink.com/%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%AF%20%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> 2-نەردەبان، کتێبی ڕەخنەی ئەدەبی. 3-ڕقێکی ئاوساو، شانۆنامە. 4-کۆمەڵە شیعر. 5-گەوهەری قسان. کۆمەڵە وتە. 6-ئادەم یەکەم مرۆڤ نییە. 7-ژیان و ماناکانى. 8-پشیلە و شانیاى گوڵفرۆش. چیرۆکی منداڵان. 9-بەها لە فەلسەفەدا. 10-بیرەوەرییەکانم. 11-ڕۆمانی در ڕاه. بە زمانی فارسی. 12-کتێبی فلسفة التفکیر. بە زمانی عەرەبی == سەرچاوەکان == <references />23- ڕ[https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=175064&Jor=5 ه‌خنه‌یی "گرفتی ده‌ق له‌ ڕۆمانی كوردیدا" چاپ و بڵاو ده‌بێته‌وه‌. سلێمان تاشان. ڕۆژنامەی ئەلكترۆنی وشە.]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=كتێبی ڕه‌خنه‌یی "گرفتی ده‌ق له‌ ڕۆمانی كوردیدا" چاپ و بڵاو ده‌بێته‌وه‌ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=175064&Jor=5 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> [https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=175064&Jor=5]22- [https://hawlerweb.net/adab/2024/11/93882/ 20- https://hawlerweb.net/adab/2024/11/93882/] 24- [https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=175064&Jor=5 كتێبی ڕەخنەیی گرفتی دەق چاپ و بڵاو دەبێتەوە. لە وێب سایتی قەڵەم لە] 27/[https://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4316:ktby-hkhnhyy-grfty-dhq&catid=90&Itemid=491] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241202201942/https://qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4316:ktby-hkhnhyy-grfty-dhq&catid=90&Itemid=491 |date= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}/2024 25-[https://gulanmedia.com/so/story/349831/%D9%84%DB%95-%D8%B4%DB%95%D9%82%DA%B5%D8%A7%D9%88%DB%95-%D9%83%D8%AA%DB%8E%D8%A8%DB%8C-%28%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%95-%D9%82%D8%A7%DA%86%D8%A7%D8%BA%29-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95?fbclid=IwY2xjawN10Y5leHRuA2FlbQIxMQABHlyvZ66S-ZO2vblCmuit8-c2sW-YquTDEysVnI-I__0HqnVFu9wr0Gp-hKNd_aem_sxJD8_B0DrHSvYqGaTkGug كتێبی پەڕینەوە بە قاچاغ. بیرەوەریی. چاپی ساڵی 2025. چاپخانەی كارۆ]. سلێمانی.[https://gulanmedia.com/so/story/349831/%D9%84%DB%95-%D8%B4%DB%95%D9%82%DA%B5%D8%A7%D9%88%DB%95-%D9%83%D8%AA%DB%8E%D8%A8%DB%8C-%28%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%95-%D9%82%D8%A7%DA%86%D8%A7%D8%BA%29-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95?fbclid=IwY2xjawN10Y5leHRuA2FlbQIxMQABHlyvZ66S-ZO2vblCmuit8-c2sW-YquTDEysVnI-I__0HqnVFu9wr0Gp-hKNd_aem_sxJD8_B0DrHSvYqGaTkGug] 26- [https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015065744660173&lng=1 كتێبی سەفەری نامەكان. كتێبی ئەرشیفیی. چاپی 2025. چاپخانەی ئیسڕا.] تاران.[https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015065744660173&lng=1][https://hawlerweb.net/adab/2025/10/121688/?fbclid=IwY2xjawN106BleHRuA2FlbQIxMQABHr_H8mxMzO3nouzRsq50wx39FhLBDYm2rjKr-ItXG3isq7pEFVEhfFMvhnWC_aem_v6-J5lo-9bj_WgrMghzo5Q] 27- [https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015072141660175&lng=1خانەی&#x20;چوارچرا. كتێبی شەوە بیابانییەكانم لم. قەسیدە شیعر. چاپی 2025. چاپخانەی چوارچرا.] سلێمانی. [https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015072141660175&lng=1] {{DEFAULTSORT:دڵشاد ڕەزاق ڕەسوڵ. (دڵشاد کاوانی).}} [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]] <references /> p29gyhtz74xj4qsftrgbrqyo0945eoz 0 254121 1579949 1570469 2026-05-01T19:43:53Z Hivja 64112 /* */ 1579949 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = مەسعوود پزیشکیان | native_name = {{nobold|'''مسعود پزشکیان'''}} | native_name_lang = فارسی | image = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg | image size = 250px | caption = پزیشکیان لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ | order = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|نۆیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەر]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | vicepresident = [[محەممەدڕەزا عارف]] | term_start = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ | term_end = | succeeding = [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) | office1 = ئەندامی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] | term_start1 = ٢٧ی ئایاری ٢٠٠٨ | term_end1 = | constituency1 = [[شارستانی تەورێز|تەورێز]]، [[شارستانی ئۆسکوو|ئۆسکوو]] و [[شارستانی ئازەرشەھر|ئازەرشەھر]] ([[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]]) | majority1 = ٢٦١٬٦٠٥ (٣٦٫٢٧٪) | order2 = [[وەزارەتی تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی|وەزیری تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی]] | term_start2 = ٢٢ی ئابی ٢٠٠١ | term_end2 = ٢٤ی ئابی ٢٠٠٥ | president2 = [[محەممەد خاتەمی]] | predecessor2 = [[محەممەد فەرھادی]] | successor2 = [[کامەران باقری لەنکەرانی]] | birth_date = {{birth date and age|١٩٥٤|٩|٢٩|df=y}} | birth_place = [[مەھاباد]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] | spouse = فاتیمە مەجیدی (لە ژیاندا نەماوە) | children = ٤ | nickname = ئاغای [[نەھجولبەلاغە]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= «آقای رئیس‌جمهور نهج‌البلاغه خوان» زیر ذره‌بین مخالفان و منتقدان|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/cx29eqvddkgo|بڵاوکەرەوە=BBC News (فارسی)|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آقای پزشکیان؛ پس کو نتیجه آن همه نهج‌البلاغه که خواندی؟|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/670973-رنانی-پزشکیان|بڵاوکەرەوە=اعتمادآنلاین|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> | alma_mater = [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]]{{ھن}}[[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] | cabinet = [[کابینەی ھەشتەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ھەشتەم]]{{ھن}}[[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی چواردەیەم]] | signature = Masoud Pezeshkian signature.svg | website = [https://drpezeshkian.ir/ drpezeshkian.ir] | module = {{Infobox medical person | embed = yes | profession = [[پزیشک]] | field = [[نەشتەرگەری]] | work_institutions = [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]] | specialism = [[نەشتەرگەریی سینگ]] }} }} '''مەسعوود پزیشکیان''' ({{بە فارسی|مسعود پزشکیان}}؛ لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٤) پزیشک و سیاسەتوانێکی [[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخوازی]] ئێرانییە کە لە ئێستادا وەک [[سەرۆک کۆماری ئێران]] کار دەکات. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەتا ٢٠٢٤، نوێنەری [[تەورێز]] لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] بووە. پزیشکیان لە کابینەی [[محەممەد خاتەمی]] لە ساڵی ٢٠٠١ ھەتا ٢٠٠٥، [[وەزارەتی تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی|وەزیری تەندروستی]] بوو. ئەو ھەروەھا وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمان لە ساڵی ٢٠١٦ ھەتا ٢٠٢٠ کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=در مورد مسعود پزشکیان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید|trans-title=Who is Masoud Pezeshkian?|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tabnak.ir|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠١٣)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠١٣]] خۆی کاندید کرد، بەڵام دواتر کشایەوە و لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢١]]دا جارێکی دیکە خۆی کاندید کردەوە کە لە ھەڵبژاردنەکە بێبەش کرا.<ref name="ref1111">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=افراد رد صلاحیت‌شده فقط توانستند یک نامه بنویسند|بڵاوکەرەوە=Iranian Labour News Agency|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پزیشکیان لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنی پەرلەمان لە ٢٠٢٤]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا و جارێکی تر وەک نوێنەری [[تەورێز]] ھەڵبژێردرایەوە. دوای مردنی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤، بەھۆی [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەرەکەی]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]]، [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنێکی پێشوەختە]] بەرێوەچوو کە لە خولی یەکەم و دووەمدا پزیشکیان سەرکەوتنی بەسەر ڕکابەرەکەی، [[سەعید جەلیلی]] بەدەستھێنا و لە خولی دووەم لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤دا وەک [[سەرۆک کۆماری ئێران|سەرۆک کۆماری ھەڵبژێردراوی ئێران]] دەستنیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مەسعود پزیشکیان: دەستی دۆستایەتی بۆ هەمووان درێژ دەکەین|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/060720241|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == پزیشکیان لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٤ لە شاری [[مەھاباد]] بەوتەی خۆی لە خێزانێکی [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانی]] لەدایک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cmm25dq14j3o|بڵاوکەرەوە=www.bbc.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref> بەڵام بەپێی ھەندێک سەرچاوە باوکی ئازەربایجانی و دایکی [[کورد]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: The reformist now Iran's president-elect|ناونیشان= https://youtube.com/shorts/8thMQls7jV0?feature=shared |بڵاوکەرەوە=youtube|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian, a heart surgeon who rose to power in parliament, runs to be Iran’s next president|ناونیشان=https://arab.news/ym9qh|بڵاوکەرەوە=Arab News|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Editorial|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Guardian view on Iran's presidential election: more choice, but little real hope of change|ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/article/2024/jun/14/the-guardian-view-on-irans-presidential-election-more-choice-but-little-real-hope-of-change|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ئەو کاتی گەورەبوونی بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] قسەی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: The reformist now Iran's president-elect|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cmm25dq14j3o|بڵاوکەرەوە=www.bbc.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref> دوای وەرگرتنی [[دیپلۆم]] لە ساڵی ١٩٧٣، ڕووی لە [[زابۆل]] کرد بۆ ئەوەی خزمەتە سەربازییەکەی ئەنجام بدات، ھەر لەم ماوەیەدا حەزی لە [[پزیشکی]] بوو. لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا ھەم سەرباز و ھەمیش پزیشک بوو. == خوێندن == پزیشکیان لە ساڵی ١٩٨٥، خولی [[پزیشکیی گشتی]] تەواو کرد و لە کۆلێژی پزیشکی دەستی بە وانەوتنەوە لە [[فیزیۆلۆژی]] کرد. لە ساڵی ١٩٩٠، پسپۆڕیی [[نەشتەرگەریی گشتی]] لە [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]] بەدەستھێنا. ئەو لە نەخۆشخانەی شەھید مەدەنی لە [[تەورێز]] دامەزرا و دواتر بووە بەرپرسی نەخۆشخانەکە. لە ساڵی ١٩٩٣، پسپۆڕیی لاوەکی لە [[نەشتەرگەریی دڵ]] لە [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=در مورد مسعود پزشکیان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tabnak.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشە == پزیشکیان لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٥ لە کابینەی [[محەممەد خاتەمی]]دا بووە وەزیری تەندروستی. لە ساڵی ٢٠١٠دا ھەوڵەکانی بۆ بوون بە جێگری سەرۆکی پەرلەمان شکستیان ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Persian Press Review|ناونیشان=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|وێبگە=Tehran Times|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614005045/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پزیشکیان ھەروەھا مامۆستای [[قورئان]] و بێژەری [[نەھجولبەلاغە]]یە کە دەقێکی سەرەکییە بۆ [[شیعە]]کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election|ناونیشان=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ft.com}}</ref> لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٠٨)|ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٨]] لە [[تەورێز]]ەوە وەک یەکێک لە ئەندامانی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمانی ئێران]] ھەڵبژێردرا. ئەو لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٦ ھەتا ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠، وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمان کاری کردووە. پزیشکیان ھەتا ئێستا نوێنەری تەورێز لە پەرلەمانی ئێران و ھەروەھا ئەندامی کۆمەڵگەی ھاوڕێیەتیی ئێران و تورکیایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=گروه‌های دوستی پارلمانی مجلس نهم|ناونیشان=http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Islamic Consultative Assembly Website|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕوانگەکان == === سپای پاسداران === پزیشکیان لایەنگری [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]]ە و سپای ئێستای بە «جیاواز لە ڕابردوو» ناوبردووە. ناوبراو ئیدانەی ڕاگەیاندنی سپای پاسدارانی وەک ڕێکخراوەیەکی تیرۆریستی لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]وە لە ساڵی ٢٠١٩دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ملت با قدرت از سپاه مقتدر دفاع می‌کند|ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3980118119.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.alef.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200114024319/https://www.alef.ir/news/3980118119.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای [[خستنەخوارەوەی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئەمریکی لەلایەن ئێران (٢٠١٩)|خستنەخوارەوەی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئەمریکی لەلایەن ئێران]] لە ساڵی ٢٠١٩، پزیشکیان حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای بە تیرۆریست ناوبرد و کارەکەی سپای پاسدارانی بە «مستێکی توند لە دەمی سەرکردەکانی ئەمریکای تاوانکار» وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزشکیان: سپاه مشت محکمی به دهان یاوه‌گویی‌های آمریکا زد/ طنین شعار «مرگ بر آمریکا» در مجلس|ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.alef.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240618201655/https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کۆبوونەوەیەکی زانکۆدا و لە وەڵامی ھەندێک ڕەخنەدا، پزیشکیان جلوبەرگی سپای پاسدارانی لەبەر کرد و ڕای گەیاند کە جاری دیکەش لەبەری دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزشکیان: من باز هم لباس سپاه می‌پوشم؛ سپاه اگر نبود کشور تجزیه شده بود|ناونیشان=https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=اصلاحات نیوز|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240618201643/https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئێتنیکەکان === پزیشکیان داوای کردووە کە ماددەی ١٥ی دەستووری ئێران بۆ ھەموو نەتەوەکان جێبەجێ بکرێت. ئەم ماددەیە دەڵێت: «زمان و ڕێنووسی فەرمی و ھاوبەشی خەڵکی ئێران فارسییە. بەڵگەنامەکان، نامەنووسییەکان، دەقە فەرمییەکان و کتێبە دەرسییەکان دەبێت بەم زمان و ڕێنووسە بێت، بەڵام بەکارھێنانی زمانە خۆماڵی و ئێتنیکییەکان لە ڕاگەیاندن و میدیا گشتییەکاندا و فێرکردنی وێژەی ئەم زمانانە لەگەڵ زمانی فارسی لە قوتابخانەکاندا ڕێگە پێدراوە». ئەو جێبەجێکردنی ماددەکەی بە ئاستەنگێک لەبەردەم بەخشینی بیانوو بە جیاخوازان و ناڕازییەکان زانیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=رادیوفردا|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=پزشکیان: اصل ۱۵ قانون اساسی برای همه اجرا شود|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/iran-majlis-deputy-speaker-on-mother-tongue-education/29191703.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref> پزیشکیان ھەروەھا پاڵپشتی لە فێرکردنی [[زمانی ئازەربایجانی]] لە قوتابخانەکانی ئێراندا دەکات.<ref name="ref111">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=افراد رد صلاحیت‌شده فقط توانستند یک نامه بنویسند|بڵاوکەرەوە=ایلنا|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەردەمی سەرۆکایەتی == === ٢٠٢٤ === {{ھەروەھا ببینە|پێڕستی گەشتە دەرەکییەکانی سەرۆکی حکوومەتی ١٤یەمی ئێران}} یەکەم سەردانی نێونەتەوەییی پزیشکیان وەک سەرۆک کۆمار لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ بۆ عێراق بوو ئامانجی سەردانەکە واژووکردنی ١٤ ڕێکەوتنامەبوو لەگەڵ حکومەتی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چرا مسعود پزشکیان در اولین سفر خارجی به عراق رفت؟|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/fa/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D9%81%D8%AA-/3331434|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> دواتر وەک یەکەمین سەرۆک کۆماری ئێران سەردانی [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانی]] کرد و لە [[ھەولێر]] و [[سلێمانی]] لەگەڵ بەرپرسانی کورد کۆبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ROJNEWS|یەکەم=rojnews sh|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=مەسعوود پزیشكیان گەیشتە سلێمانی - كوردستان|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=504926|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran president makes 'historic' visit to Iraqi Kurdistan|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20240912-iran-president-arrives-in-iraqi-kurdistan-on-day-two-of-visit|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=France 24|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزیشکیان: کوردی ھەردوولا بە ھێڵێک جیاکراونەتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/110920242|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=پزیشکیان: جەخت لە بەهێزکردنی پەیوەندییەکانمان لەگەڵ عێراق دەکەینەوە|ناونیشان=https://nrttv.com/detail/40310|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}</ref> == ژیانی کەسی == [[پەڕگە:Iranian MPs Wear IRGC Uniforms 07.jpg|وێنۆک| پزیشکیان (دانیشتووی لای ڕاست) بە جلوبەرگی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسدارانەوە]] لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمانی ئێران]]]] ھاوسەری پزیشکیان [[پزیشکیی ژنان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام'|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News فارسی|زمان=fa}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٤ بەھۆی ڕووداوێکی ھاتوچۆوە ھاوسەرەکەی و یەکێک لە منداڵەکانی گیانیان لەدەستدا، دوای ئەوەش پزیشکیان ھەرگیز ھاوسەرگیریی نەکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=مسعود پزشکیان|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=مسعود_پزشکیان&oldid=39723192|periodical=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> کچەکەی بەناوی زەھرا خاوەنی بڕوانامەی [[ماستەر]]ی [[کیمیا]]یە لە [[زانکۆی سەنعەتیی شەریف]] و پێش ھاتنە سەرکاری حکوومەتی [[حەسەن ڕۆحانی|ڕۆحانی]] لە کۆمپانیای پێترۆکیمیای جەم کاری دەکرد. پزیشکیان ھاندەری [[یانەی تۆپی پێی تراکتۆر]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم - خبرآنلاین|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.khabaronline.ir}}</ref> جگە لە زمانی فارسی بزیشکیان بە چەندین زمانی تر قسە دەکات، لەوانە [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلێزی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Who Is Masud Pezeshkian, The Surprise Front-Runner In Iran's Presidential Vote?|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election/33012192.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706030351/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election/33012192.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: the former heart surgeon who became president of Iran|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/06/masoud-pezeshkian-the-former-heart-surgeon-who-became-president-of-iran|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Patrick|دوایین=Wintour|یەکەم٢=Patrick Wintour Diplomatic|دوایین٢=editor}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ڕووخساری گشتی == سەرچاوەکان خێزانەکەی بە دوور لە پەراوێز دەزانن و خۆی لە بابەتە ئابوورییەکاندا خاوەنی پێشینەیەکی ڕوونە؛ بەڵام نەیارانی سیاسیی پزیشکیان وەک [[عەلیڕەزا زاکانی]] تۆمەتباریان کردووە کە لە کەسانی گەندەڵ بەرگری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=دفاع تاسفبار پزشکیان از 2 نماینده مجلس متهم به فساد مالی در بازار خودرو!|ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=رکنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240611112348/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جهان|یەکەم=Fararu {{!}} فرارو {{!}} اخبار روز ایران و|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=حمله زاکانی به پزشکیان: از یک بی‌عدالتی محض دفاع می‌کرد|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/743711/حمله-زاکانی-به-پزشکیان-از-یک-بی‌عدالتی-محض-دفاع-می‌کرد|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Masoud Pezeshkian}} {{سەرۆک کۆمارەکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:خەڵکی تەورێز]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]] [[پۆل:مسوڵمانانی شیعەی ئازەربایجان]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] fm0nfmuk4g2bkf7zrstftn2kvfwgzdb 0 256570 1579846 1579527 2026-05-01T12:07:25Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579846 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کاری ھیرۆیوکی تاگاوا''' ({{بە ئینگلیزی|Cary-Hiroyuki Tagawa}}، {{بە ژاپۆنی|田川 洋行,}}؛ ٢٧ی ئەیلوولی ١٩٥٠ لە [[ھیگاشی ئەزابوو]] – ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ لە [[سانتا باربارا، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]] و [[بەرھەمھێنەری فیلم|بەرھەمھێنەرێکی فیلم]]ی [[ژاپۆن]]ی–[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref name="TagawaDeath">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tapp |یەکەم١=Tom |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Cary-Hiroyuki Tagawa Dies: 'Mortal Kombat, 'Last Emperor' & 'Man in the High Castle' Actor Was 75 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/12/cary-hiroyuki-tagawa-dead-mortal-kombat-actor-1236636368/ |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> ئەو لە ١٩٨٧ دەستی بە چالاکی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0846480}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|ژاپۆن|ڕووسیا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Cary-Hiroyuki Tagawa}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە ژاپۆن]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] 6slkd8y56wpp18cawks6pugeyfuvtc6 0 259441 1579840 1579581 2026-05-01T12:06:35Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579840 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئیسایا ویتلۆک جونیۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Isiah Whitlock Jr.}}؛ ١٣ی ئەیلوولی ١٩٥٤ لە [[ساوت بێند]] – ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ لە [[نیویۆرک]])<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ziegler |یەکەم١=Hannah |سەردێڕ=Isiah Whitlock Jr., Scene-Stealing Character Actor in 'The Wire,' Dies at 71 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/12/30/arts/television/isiah-whitlock-jr-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Andreeva |یەکەم١=Nellie |سەردێڕ=Isiah Whitlock Jr. Dies: 'The Wire' Actor & Frequent Spike Lee Collaborator Was 71 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/12/isiah-whitlock-jr-dead-the-wire-spike-lee-movies-1236658855/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Deadline |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. ئەو لە ١٩٨١ دەستی بە چالاکی کرد. ھەروەھا بەشداریی لە فیلمەکانی [[ورچی کۆکایین]]، [[شەیدا بوون (فیلم)|شەیدا بوون]] و [[ھاوڕێیە چاکەکان]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0926086}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Isiah Whitlock Jr.}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] g0bmzysioel0zdve4a9ri7n7r2z9x46 0 265189 1580071 1496363 2026-05-02T00:39:49Z Hivja 64112 1580071 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''تی کەی کارتەر''' ({{بە ئینگلیزی|T. K. Carter}}؛ ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە [[نیویۆرک]] – ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە [[دووارتی، کالیفۆڕنیا|دووارتی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بو. ئەو لە ١٩٧٦ ھەتا ٢٠٢٣ چالاکی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0141953}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|T. K. Carter}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمیدیاکارەکان لە شاری نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] lmd866svhx0tai7c18nzqryvwofuhp1 1580072 1580071 2026-05-02T00:40:12Z Hivja 64112 /* */ 1580072 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تی کەی کارتەر''' ({{بە ئینگلیزی|T. K. Carter}}؛ ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە [[نیویۆرک]] – ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە [[دووارتی، کالیفۆڕنیا|دووارتی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بو. ئەو لە ١٩٧٦ ھەتا ٢٠٢٣ چالاکی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0141953}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|T. K. Carter}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمیدیاکارەکان لە شاری نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] kaez2n5681be4ypjsdcgubk23qx1a92 1580074 1580072 2026-05-02T00:41:21Z Hivja 64112 /* */ 1580074 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تی کەی کارتەر''' ({{بە ئینگلیزی|T. K. Carter}}؛ ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە [[نیویۆرک]] – ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە [[دووارتی، کالیفۆڕنیا|دووارتی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بو. ئەو لە ١٩٧٦ ھەتا ٢٠٢٣ چالاکی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0141953}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|T. K. Carter}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمیدیاکارەکان لە شاری نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] 1xwpd3fsrts9h0yvsm23jpzqp9pcylc 1580082 1580074 2026-05-02T00:51:42Z Hivja 64112 /* */ 1580082 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تی کەی کارتەر''' ({{بە ئینگلیزی|T. K. Carter}}؛ ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە [[نیویۆرک]] – ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە [[دووارتی، کالیفۆڕنیا|دووارتی]])<ref>{{cite news |title=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |url=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |publisher=TMZ|language=en-US|date=January 10, 2026|access-date=January 11, 2026}}</ref> [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بو. ئەو لە ١٩٧٦ ھەتا ٢٠٢٣ چالاکی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0141953}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|T. K. Carter}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمیدیاکارەکان لە شاری نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] lcrd8la6yn2vsziqdk1n50de2uz3zkp 3 266313 1579933 1579555 2026-05-01T18:51:22Z Hivja 64112 /* نوێ! */ وەڵامدانەوە 1579933 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٤٤، ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو هیڤجای بەڕێز، توانیت به دوو مانگ بگەی به ۱۰۰۰ دەستکاری له ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی، لەبەر وەش ئەو نیشانەت پێشکێش دەکەم و دەست خۆشیت لێ دەکەم که له ویکی کوردی بەردەوامی و بەشداری دەکەی، هیوادارم هەروا بەردەوام بی. بژی [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٠، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) |} :زۆر سپاس بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] دڵخۆش بووم بەو نیشانە جوانەتان، ھیوادارم ئێوەش ھەر بمێنن بۆ پڕۆژەکەمان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٠٥، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاوو ڕێز تکایە پيگەی فەرمی بزووتنەوەی ئایندە با نە سڕێتەوە ڕێکی بخەن [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|لێدوان]]) ١٤:١٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] سەرەتا لە بەشێکی ھەڵە باسەکەتان کردەوە (دەبێ لە خوارەوە لە بەشێکی سەربەخۆدا باسی بکەیت). دواتر بەڕێوەبەرێک سەیری پەڕەکە دەکات و ئەگەر لەگەڵ یاساکان یەک نەگرێت ئەوە دەیسڕێتەوە و ئەگەریش کێشەی نەبێ ئەوە تاگی سڕینەوە لادەدات و پەڕەکە دەمێنێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٠٩، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == پێڕستی گەورەترین شارەکانی ئێران == دەم باش Hivja، ئەرێ [[fa:فهرست کلان‌شهرهای ایران]] ([[پێڕستی گەورەشارەکانی ئێران]]) و [[fa:فهرست شهرهای ایران بر پایه جمعیت]] (کە لای خۆمان نییە) یەک شت نین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٦:١٣، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سڵاوت لێ بێت. جیاوازییان ھەیە؛ یەکەمیان سەبارەت بە [[:en:Megacity|گەورەشارەکانی]] ئێرانە و دووەمیشیان سەبارەت بە تەواوی شارەکانی ئێرانە (گەورەشار، شاری ئاسایی و شارۆچکە) کە بەپێی ژمارە دانیشتووانەوە ڕیزبەندی کراون. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٨:٠٨، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەھا، زۆر سپاس بۆ وەڵامەکەت! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢١:٤٩، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == شێوازی ھەواڵەکان == سڵاو Hivja، ھیوادارم باش بیت. تەماشایەکی [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا|داڕێژەی لە ھەواڵەکاندا]] بکە، سێ ھەواڵی کۆتا سەرەتاکانیان بە دەستەواژەی ئاگاداریی «بەھۆی..» دەستپێدەکات، پێموایە جوان نییە ھەموویان لەسەریەک بە یەک شێواز دابنرێ. ھیچ جێگرەوەیەکیشم نەدۆزییەوە تا لەجیاتی 'بەھۆی' دایبنێم. تۆ دەڵێی چی؟ [[User:Zamand Karim|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٧، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] سڵاوت لێ بێت. ڕاست دەکەی، دەستێکم لە ھەواڵەکاندا وەردا ئێستا بزانە چۆنە. سپاس بۆ ئاگادارکردنەوەت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٢٥، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) ::باشتر دیارە. دەستتخۆش بێ. [[User:Zamand Karim|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٢:٣٥، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Editors Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی دەستکاریکەر''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | چونکە شایەنیت {{زۆر سوپاس}} بۆو دەستکاریانەی کردوتن و دەیانکەیت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢٢:٥١، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) |} :@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] سڵاوت لێ بێت، گەلێک سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٠:١٦، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Translation request == Hello, Hivja. Can you translate and upload the article about the prominent economist [[:en:Dani Rodrik]] in Sorani Kurdish Wikipedia? Kindest regards, [[بەکارھێنەر:Moroike|Moroike]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Moroike|لێدوان]]) ٠٩:٠٥، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Moroike|Moroike]] سڵاو، {{کرا}} ('''[[دانی ڕۆدریک]]'''). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٨، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::Thank you very much for the new article. [[بەکارھێنەر:Moroike|Moroike]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Moroike|لێدوان]]) ٢٢:٢٩، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == داواکاری == سڵاو بەڕێز ھیڤجا! داڕێژەیەک ھەیە کە لە ٤٣ ویکیپیدیای تردا ھەیە، لێرەش زۆر پێویستمانە ([[:en:Template:Infobox_storage_medium|داڕێژە: زانیاریدانی میدیاکانی داکردن]])، ئەگەر بتوانرێت لێرەش دروستبکرێتەوە زۆر چاک دەبێت. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٢٣، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سازم کرد، بڕوانە [[داڕێژە:زانیاریدانی میدیاکانی داکردن|داڕێژەکە]]. من لەژێر ئەو بەستەرەی داتنا ناوی داڕێژەکەم نووسی، بەڵام خۆت لەسەر دروستیی ناوەکە بڕیار بدە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٤٣، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::'''زۆر سوپاس!''' بۆ ناوەکەش بەڕای من درووستە، لە ھەندێک ویکی تەنیا نووسیویانە (میدیا)، بەڵام لە ویکیپیدیای ئینگلیزی (storage)ی لەگەڵدایە، کە بە مانای (داکردن، تێکردن، خەزن کردن، پاراستن) دێت. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٦:٥١، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] لە خزمەتدام، ئەگەر وایە ناوەکە کێشەی نییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٥، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::: وەڵا ناوەکە زۆر سەیرە! ''storage medium'' دەبێتە «کەرەستەی عەمبارکردن». ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٧، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تکایە ئەگەر ناوەکەت پێ ھەڵەیە، گومان مەکە لە گواستنەوەیدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٨، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::: {{وب|Ari Qasm}} ھاوڕایت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٠٠، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::medium ئەگەر ھەڵە نەبم بە مانای (ناوەند) دێت، لەبەرئەوەی لە ویکیپیدیا عەرەبیش نووسراوە (وسيط)، بێجگەلەوانەش دەتوانین بڵێین (یەکە)، بۆ (Storage)ەکەش، عەمبار جیاوازی نییە لەگەڵ داکردن، یان ئەوانەی لەسەرەوە ئاماژەم پێکردن. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٢٩، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::: {{وب|Ari Qasm}} دەزانم medium لە کتێبەکانی پەروەردەش بە «ناوەند» مانایان کردووەتەوە، بەڵام فرەمانایە و ھەموو جارێک یەک مانای نییە. لێرەدا بە مانای شتێکی فیزیکی یان ئامڕازێک دێت کە بۆ کردەوەی store بە کاردێت، ناوی ھاتووە. ئەمە لە ئێوەوە بزانم «داکردن» بۆ storage بە کار دێت. ئەوەندەی من بزانم storage ھەر بە عەمبار و عەمبارکردن مانا کراوەتەوە. «داکردن» زیاتر بۆ بارانبارین و داندانە بە پەلەوەر. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٥٠، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::عەمبارکردنیش تەواوە، بەڵام بڕوانە [https://bgprogram.org/Default.aspx?page=programs_detail2&c=163&l=3 وەزارەتی پەروەردە] لە کتێبی کۆمپیوتەر (لاپەڕە ١٥) لەبەرامبەر وشەی storage (داکردن)ـی بەکارھێناوە، ھەربۆیە کتێبی کۆمپیوتەرم کردە نموونە، چونکە داڕێژەکە خۆی لەسەر ئەو فۆرماتانەیە کە دەتوانرێ داتای لەسەر تۆماربکرێت. :::::::::لە [https://ferheng.info/alfba/22515/ فەرهەنگ] لە وشەی عەمبارکردن، ئاماژەی بە داکردن کردووە، نووسراوە داکردنی دانەوێڵە، واتا (هەڵگرتنی دانەوێڵە)، کەواتە دەتوانین بڵێین (داکردنی داتا). :::::::::بێجگە لەو دووە دەتوانین (پاشەکەوت کردن، تێخستن، ھەڵگرتن، تۆماکردن، تێکردن) بەکاربێنین. :::::::::وە ئەگەر لە ترانزلەیت بنووسیت (داکردن) ئەوا (installation) و لە عەرەبی (تثبيت)ت دەداتێ. :::::::::ئینجا دەیکەن بە ھەر چی ناوێک، من ڕازیم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢١:٠٠، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] من کتێبەکانی ئامادەیی و بەتایبەت فیزیا و کیمیای پۆلی دوازدەم بۆ medium بە نموونە ھێنایەوە. بۆ storage، کاتێک پەکمان بۆ سەرچاوەی وشەیەک کەوت، ئەو کاتە ئاسایییە بچیتە سەر ئەو کتێبەی پۆلی حەوت، بەڵام کاتێک وشەیەک ھەیە خوێنەر لێی تێ بگات، ناکرێت بچین وشەیەکی نامۆ بێنین و سەر لە خوێنەر تێک بدەین. پێم وایە فەرھەنگی ئەناھیتا لە ئاماژەدان بە داکردن لە وشەی عەمبارکردن ھەڵەی کردبێت. داکردن بۆ storage نابێت. «داکردنی دانەوێڵە» کەی مانای «ھەڵگرتنی دانەوێڵە» دەدات؟! یانی تۆ دانەوێڵە لە سایلۆ ھەڵگریت، مانای وایە دات کردووە؟! تێخستن بۆ input و insert و، پاشەکەوتکردنیش بۆ save دانراوە کە کارە نەک بۆ storage کە ناوە. دامەزراندن بۆ installation دانراوە. لەو ترانزلەیتەش کە باست کرد، تێناگەم. لە کوێ بینووسین؟ من زمانەوان نیم، بەڵام بەپێی شارەزاییم ھەوڵی خۆم دا ڕوونکردنەوەیەک بۆ باسەکە بدەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٣٣، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::خۆی وشەی (storage) واتا (کۆگا) وتاری ([[عەمباری دراوەکان|کۆگای دراوە]]) ھەبوو، ئێستا کراوە بە (عەمباری دراوە). :::::::::::ئەم وتارەش ([[کۆگەی دراوەی کۆمپیوتەر]])، بەڵام ئەمە نەکراوە بە (عەمبار) [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٤٣، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} لە هەنبانە دەڵێ گەنمەکەم داکرد واتە هەڵمگرت زیاتر بۆ هەڵگرتنی ناو چاڵ و داکردنی کادێن بەکارهاتووە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٠١:٤٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] کۆگا/کۆگە بۆ بەرامبەری storage ھەیە و ناڵێم وا نییە، بەڵام جیاوازییەکەیان لەوەدایە کۆگا/کۆگە شوێنێکە کە شتی تێدا ھەڵدەگیرێت لەکاتێکدا storage شتێکە، ئامڕازێکە کە شتی تێدا ھەڵدەگیرێت. @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] پێشگری دا- بۆ شتێکە کە لە سەرەوە بۆ خوارەوە بێت، بەڵام پێشگری ھەڵ- بۆ شتێکە لە خوارەوە بۆ سەرەوە بێت و پێچەوانەی یەکن. تۆ کە گەنمەکەت لە ناوی لۆرییەک ھێنایە خوارەوە، دەکرێ بڵێین دا کراوە، بەڵام کە لەو شوێنە مایەوە تا دواتر بە کار بێتەوە، ئەو کاتە دەڵێین ھەڵگیراوە. ھەڵگرتن و عەمبارکردن دەکرێ یەک بگرنەوە، بەڵام قەت لەگەڵ داکردن یەک شت نین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::تەواوە، خۆت وا دەیڵێیت storage ئەو شوێنەیە کە شتی تێدا ھەڵدەگیرێت، بۆ نموونە (سی دی، فلاش، دی ڤی دی، یان ھەر جۆرە ئامرازێکی تر) ھەموویان شتیان تێدا ھەڵدەگیرێت. ::::::::::::::وە مادام داکردن ئەو مانایە نادات ئەوا ناوەکە بگۆڕن. لێرەدا (عەمبارکردن و ھەڵگرتن) مایەوە، من دەڵێم ھەر بکرێت بە (عەمبارکردن)، ھەر عەمبارکردنەکە مانای تەواوی خۆی دەدات. بەڵام پێم باشە ھەر ھەموو وتارەکانی ویکیپیدیا بکرێن بە عەمبارکردن، نەک یەکیان داکردن بێت یەکیان کۆگە و یەکیان ھەڵگرتن. ::::::::::::::واتا (کۆگە) دەبێت بە (عەمبارگە)، وایە؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٣٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] نا، من وتم کۆگا/کۆگە شوێنە، بەڵام storage ئامڕازە. من نامەوێ قسەی خۆم بسەپێنم، بەس بەخوا لە عەمبارکردن باشتر نایەتە خەیاڵم. ناوی وتارم نەبینیوە داکردنی تێدا بێت. بۆ پرسیارەکەشت، دڵنیا نیم، بەڵام نزیکن لە یەکەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٤٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::تەواو با عەمبار بێت، ھەرخۆی منیش ھیچ ووشەی ترم نی یە بۆ ئەوەی لە جێی داکردن دابنرێت. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٤:٤٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دوژمن و دووژمن == سڵاو کاکە گیان. بینیم زەحمەتت کێشاوە و دەستکاریتان لە ناوی [[بەڕێوەبەرایەتیی خاکە داگیرکراوەکانی دوژمن|ئێرەدا]] کردوە. ئایا دووژمن ڕاستترە یان دوژمن؟ وتارمان بە ھەردوو وشەکە ھەیە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٢:٤٣، ٣ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بوورە بۆ درەنگ وەڵامدانەوە، دوژمن ڕاستترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دژمن (یان دوژمن) ڕاستە، بەڵام دووژمن ھەڵەیە. ئەمە لە پاڵەویدا «دوشمەن» بووە. دژ لە ئەم وشەیەدا ھەر ئەو دژ -ەیە کە لە دژایەتی، دژوار و دژنێو یان دژوێن (کە بە جنێو یان جوێن باوە)دا ھەیە. لە [https://en.m.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Iranian/du%C5%A1m%C3%A1n%C4%81h ئێرە] بنۆڕن. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٨:٥٣، ١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == خەریکە مافی uploader بەسەر دەچێت == سڵاو، ئەمە وەک بەشێک لە [[metawiki:Global reminder bot|بۆتی بیرخەرەوەی سەرانسەری]]، بیرخەرەوەیەکی خۆگەڕکراوە تا پێت بڵێت کە دەسەڵاتت بۆ مافی «uploader» (بارکەرەکان) لە 15:27، 5ی ئابی 2025 (UTC) بەسەر دەچێت. بۆ زۆربەی مافەکان، پێویستە لە [[وپ:دم]] نوێی بکەیتەوە مەگەر ئەوەی لەکاتی وەرگرتنی مافەکە شتێکی ترت پێ وترابێت. <small>{{ڕەساسی|بۆ لابردنی ئاگادارییەکانی بەسەرچوونی ماف، خۆت بۆ [[m:Global reminder bot/Exclusion|ئەم پەڕە]] زیاد بکە.}}</small> [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٣، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == تێبینییەک! == سڵاو ھیڤجا، سەبارەت بە پڕۆژەی خانمەکتەرە ئەمریکییەکان ویستم ئاگادارت بکەمەوە. لە ناوەکانی خانمەکتەرەکاندا تا ئەم چرکەیە 1500 ناویان بە ژیریی دەستکرد گۆڕیومن، هەروەها بەردەوام دەبم تا هەموو ناوەکان دەگۆڕم. ژیریی دەستکردەکە لە ئێمە باشتر و خێراترە بۆ ڕاستکردنەوە یان بابڵێین باشترکردنی ناوەکان. ویستم ئاگاداربیت کار لەسەر ناوەکان مەکە. دوای تەواوبوونم، ئەوکات گەر ویستت کار لەسەر ناوی شارەکان بکە یان ئەوەشیان من دەیکەم تەنیا تۆ لەکۆتاییدا وەک پێداچوونەوە چاوێکی پیابخشێنەوە نەکا هەڵە لە پیتا کرابێت. لەکۆتایی هەموو کارەکاندا، هاوڕێیان لێرەش ئاگاداردەکەینەوە بۆ چاوپێخشان. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٠٤، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە سپاست دەکەم. بێگومان ئامادەم بۆ پێداچوونەوەی دوایی، کاتێک کارەکانت تەواو بوون تکایە ئاگادارم بکەوە تاوەکوو پێداچوونەوەیان بۆ بکەم. دیسان سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٢٨، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] گیان چەند پرسیارێکم سەبارەت بە بەکارھێنانی ژیریی دەستکرد بۆ ویکیپیدیا لە بەڕێزت ھەیە. دیسکۆردت ھەیە لەوێ لێت بپرسم؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٣١، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :::گەر لە گرووپەکەی دیسکۆردیت، بەڵێ هەمە بەناو: Tessla. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:٢٠، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] جێبەجێیە، Add Friendـم بۆ ناردی، سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١١، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == [[Kurdistan futuer movment.jpg]] == سڵاو، کە کرتە لەسەر بەستەری وێنەکە دەکەم لە کامنز نایبینم ئەتوانیت تۆ بەستەرەکەی دابنێی تا بزانم بەردەستە یان نا؟ گەرنا پێویستە [[:پەڕگە:Kurdistan futuer movment.jpg|تاگەکە]] لابدەین. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٥٩، ١٨ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] «[[commons:File:Kurdistan_futuer_movment.jpg|فەرموو]]». [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٥:١٠، ١٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == خەریکە مافی patroller بەسەر دەچێت == سڵاو، ئەمە وەک بەشێک لە [[metawiki:Global reminder bot|بۆتی بیرخەرەوەی سەرانسەری]]، بیرخەرەوەیەکی خۆگەڕکراوە تا پێت بڵێت کە دەسەڵاتت بۆ مافی «patroller» (پاسدەران) لە 18:12، 4ی شوباتی 2026 (UTC) بەسەر دەچێت. بۆ زۆربەی مافەکان، پێویستە لە [[وپ:دم]] نوێی بکەیتەوە مەگەر ئەوەی لەکاتی وەرگرتنی مافەکە شتێکی ترت پێ وترابێت. <small>{{ڕەساسی|بۆ لابردنی ئاگادارییەکانی بەسەرچوونی ماف، خۆت بۆ [[m:Global reminder bot/Exclusion|ئەم پەڕە]] زیاد بکە.}}</small> [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٢، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == خەریکە مافی reviewer بەسەر دەچێت == سڵاو، ئەمە وەک بەشێک لە [[metawiki:Global reminder bot|بۆتی بیرخەرەوەی سەرانسەری]]، بیرخەرەوەیەکی خۆگەڕکراوە تا پێت بڵێت کە دەسەڵاتت بۆ مافی «reviewer» (بەسەرداچوونەوەکەران) لە 18:12، 4ی شوباتی 2026 (UTC) بەسەر دەچێت. بۆ زۆربەی مافەکان، پێویستە لە [[وپ:دم]] نوێی بکەیتەوە مەگەر ئەوەی لەکاتی وەرگرتنی مافەکە شتێکی ترت پێ وترابێت. <small>{{ڕەساسی|بۆ لابردنی ئاگادارییەکانی بەسەرچوونی ماف، خۆت بۆ [[m:Global reminder bot/Exclusion|ئەم پەڕە]] زیاد بکە.}}</small> [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == نوێ! == '''بەخێربێیتەوە!''' '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٤٨، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو تێسلا گیان، زۆر سپاس، هەروەها دەستت خۆش بێ ئەو ماوەیە لە ویکیپیدیا چالاک بوویت و نەهێشت ویکییەکە بکوژێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥١، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) a3uusvpk0abfqwcuf3ne7cfd3kux5yo 1579935 1579933 2026-05-01T18:52:59Z Hivja 64112 /* خەریکە مافی reviewer بەسەر دەچێت */ وەڵامدانەوە 1579935 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٤٤، ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو هیڤجای بەڕێز، توانیت به دوو مانگ بگەی به ۱۰۰۰ دەستکاری له ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی، لەبەر وەش ئەو نیشانەت پێشکێش دەکەم و دەست خۆشیت لێ دەکەم که له ویکی کوردی بەردەوامی و بەشداری دەکەی، هیوادارم هەروا بەردەوام بی. بژی [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٠، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) |} :زۆر سپاس بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] دڵخۆش بووم بەو نیشانە جوانەتان، ھیوادارم ئێوەش ھەر بمێنن بۆ پڕۆژەکەمان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٠٥، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاوو ڕێز تکایە پيگەی فەرمی بزووتنەوەی ئایندە با نە سڕێتەوە ڕێکی بخەن [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|لێدوان]]) ١٤:١٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]] سەرەتا لە بەشێکی ھەڵە باسەکەتان کردەوە (دەبێ لە خوارەوە لە بەشێکی سەربەخۆدا باسی بکەیت). دواتر بەڕێوەبەرێک سەیری پەڕەکە دەکات و ئەگەر لەگەڵ یاساکان یەک نەگرێت ئەوە دەیسڕێتەوە و ئەگەریش کێشەی نەبێ ئەوە تاگی سڕینەوە لادەدات و پەڕەکە دەمێنێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٠٩، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == پێڕستی گەورەترین شارەکانی ئێران == دەم باش Hivja، ئەرێ [[fa:فهرست کلان‌شهرهای ایران]] ([[پێڕستی گەورەشارەکانی ئێران]]) و [[fa:فهرست شهرهای ایران بر پایه جمعیت]] (کە لای خۆمان نییە) یەک شت نین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٦:١٣، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سڵاوت لێ بێت. جیاوازییان ھەیە؛ یەکەمیان سەبارەت بە [[:en:Megacity|گەورەشارەکانی]] ئێرانە و دووەمیشیان سەبارەت بە تەواوی شارەکانی ئێرانە (گەورەشار، شاری ئاسایی و شارۆچکە) کە بەپێی ژمارە دانیشتووانەوە ڕیزبەندی کراون. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٨:٠٨، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەھا، زۆر سپاس بۆ وەڵامەکەت! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢١:٤٩، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == شێوازی ھەواڵەکان == سڵاو Hivja، ھیوادارم باش بیت. تەماشایەکی [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا|داڕێژەی لە ھەواڵەکاندا]] بکە، سێ ھەواڵی کۆتا سەرەتاکانیان بە دەستەواژەی ئاگاداریی «بەھۆی..» دەستپێدەکات، پێموایە جوان نییە ھەموویان لەسەریەک بە یەک شێواز دابنرێ. ھیچ جێگرەوەیەکیشم نەدۆزییەوە تا لەجیاتی 'بەھۆی' دایبنێم. تۆ دەڵێی چی؟ [[User:Zamand Karim|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٧، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] سڵاوت لێ بێت. ڕاست دەکەی، دەستێکم لە ھەواڵەکاندا وەردا ئێستا بزانە چۆنە. سپاس بۆ ئاگادارکردنەوەت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٢٥، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) ::باشتر دیارە. دەستتخۆش بێ. [[User:Zamand Karim|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٢:٣٥، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Editors Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی دەستکاریکەر''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | چونکە شایەنیت {{زۆر سوپاس}} بۆو دەستکاریانەی کردوتن و دەیانکەیت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ‏٢٢:٥١، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) |} :@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] سڵاوت لێ بێت، گەلێک سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٠:١٦، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Translation request == Hello, Hivja. Can you translate and upload the article about the prominent economist [[:en:Dani Rodrik]] in Sorani Kurdish Wikipedia? Kindest regards, [[بەکارھێنەر:Moroike|Moroike]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Moroike|لێدوان]]) ٠٩:٠٥، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Moroike|Moroike]] سڵاو، {{کرا}} ('''[[دانی ڕۆدریک]]'''). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٨، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::Thank you very much for the new article. [[بەکارھێنەر:Moroike|Moroike]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Moroike|لێدوان]]) ٢٢:٢٩، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == داواکاری == سڵاو بەڕێز ھیڤجا! داڕێژەیەک ھەیە کە لە ٤٣ ویکیپیدیای تردا ھەیە، لێرەش زۆر پێویستمانە ([[:en:Template:Infobox_storage_medium|داڕێژە: زانیاریدانی میدیاکانی داکردن]])، ئەگەر بتوانرێت لێرەش دروستبکرێتەوە زۆر چاک دەبێت. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٢٣، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سازم کرد، بڕوانە [[داڕێژە:زانیاریدانی میدیاکانی داکردن|داڕێژەکە]]. من لەژێر ئەو بەستەرەی داتنا ناوی داڕێژەکەم نووسی، بەڵام خۆت لەسەر دروستیی ناوەکە بڕیار بدە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٤٣، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::'''زۆر سوپاس!''' بۆ ناوەکەش بەڕای من درووستە، لە ھەندێک ویکی تەنیا نووسیویانە (میدیا)، بەڵام لە ویکیپیدیای ئینگلیزی (storage)ی لەگەڵدایە، کە بە مانای (داکردن، تێکردن، خەزن کردن، پاراستن) دێت. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٦:٥١، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] لە خزمەتدام، ئەگەر وایە ناوەکە کێشەی نییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٥، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::: وەڵا ناوەکە زۆر سەیرە! ''storage medium'' دەبێتە «کەرەستەی عەمبارکردن». ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٧، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تکایە ئەگەر ناوەکەت پێ ھەڵەیە، گومان مەکە لە گواستنەوەیدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٨، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::: {{وب|Ari Qasm}} ھاوڕایت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٠٠، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::medium ئەگەر ھەڵە نەبم بە مانای (ناوەند) دێت، لەبەرئەوەی لە ویکیپیدیا عەرەبیش نووسراوە (وسيط)، بێجگەلەوانەش دەتوانین بڵێین (یەکە)، بۆ (Storage)ەکەش، عەمبار جیاوازی نییە لەگەڵ داکردن، یان ئەوانەی لەسەرەوە ئاماژەم پێکردن. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٢٩، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::: {{وب|Ari Qasm}} دەزانم medium لە کتێبەکانی پەروەردەش بە «ناوەند» مانایان کردووەتەوە، بەڵام فرەمانایە و ھەموو جارێک یەک مانای نییە. لێرەدا بە مانای شتێکی فیزیکی یان ئامڕازێک دێت کە بۆ کردەوەی store بە کاردێت، ناوی ھاتووە. ئەمە لە ئێوەوە بزانم «داکردن» بۆ storage بە کار دێت. ئەوەندەی من بزانم storage ھەر بە عەمبار و عەمبارکردن مانا کراوەتەوە. «داکردن» زیاتر بۆ بارانبارین و داندانە بە پەلەوەر. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٥٠، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::عەمبارکردنیش تەواوە، بەڵام بڕوانە [https://bgprogram.org/Default.aspx?page=programs_detail2&c=163&l=3 وەزارەتی پەروەردە] لە کتێبی کۆمپیوتەر (لاپەڕە ١٥) لەبەرامبەر وشەی storage (داکردن)ـی بەکارھێناوە، ھەربۆیە کتێبی کۆمپیوتەرم کردە نموونە، چونکە داڕێژەکە خۆی لەسەر ئەو فۆرماتانەیە کە دەتوانرێ داتای لەسەر تۆماربکرێت. :::::::::لە [https://ferheng.info/alfba/22515/ فەرهەنگ] لە وشەی عەمبارکردن، ئاماژەی بە داکردن کردووە، نووسراوە داکردنی دانەوێڵە، واتا (هەڵگرتنی دانەوێڵە)، کەواتە دەتوانین بڵێین (داکردنی داتا). :::::::::بێجگە لەو دووە دەتوانین (پاشەکەوت کردن، تێخستن، ھەڵگرتن، تۆماکردن، تێکردن) بەکاربێنین. :::::::::وە ئەگەر لە ترانزلەیت بنووسیت (داکردن) ئەوا (installation) و لە عەرەبی (تثبيت)ت دەداتێ. :::::::::ئینجا دەیکەن بە ھەر چی ناوێک، من ڕازیم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢١:٠٠، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] من کتێبەکانی ئامادەیی و بەتایبەت فیزیا و کیمیای پۆلی دوازدەم بۆ medium بە نموونە ھێنایەوە. بۆ storage، کاتێک پەکمان بۆ سەرچاوەی وشەیەک کەوت، ئەو کاتە ئاسایییە بچیتە سەر ئەو کتێبەی پۆلی حەوت، بەڵام کاتێک وشەیەک ھەیە خوێنەر لێی تێ بگات، ناکرێت بچین وشەیەکی نامۆ بێنین و سەر لە خوێنەر تێک بدەین. پێم وایە فەرھەنگی ئەناھیتا لە ئاماژەدان بە داکردن لە وشەی عەمبارکردن ھەڵەی کردبێت. داکردن بۆ storage نابێت. «داکردنی دانەوێڵە» کەی مانای «ھەڵگرتنی دانەوێڵە» دەدات؟! یانی تۆ دانەوێڵە لە سایلۆ ھەڵگریت، مانای وایە دات کردووە؟! تێخستن بۆ input و insert و، پاشەکەوتکردنیش بۆ save دانراوە کە کارە نەک بۆ storage کە ناوە. دامەزراندن بۆ installation دانراوە. لەو ترانزلەیتەش کە باست کرد، تێناگەم. لە کوێ بینووسین؟ من زمانەوان نیم، بەڵام بەپێی شارەزاییم ھەوڵی خۆم دا ڕوونکردنەوەیەک بۆ باسەکە بدەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٣٣، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::خۆی وشەی (storage) واتا (کۆگا) وتاری ([[عەمباری دراوەکان|کۆگای دراوە]]) ھەبوو، ئێستا کراوە بە (عەمباری دراوە). :::::::::::ئەم وتارەش ([[کۆگەی دراوەی کۆمپیوتەر]])، بەڵام ئەمە نەکراوە بە (عەمبار) [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٢:٤٣، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} لە هەنبانە دەڵێ گەنمەکەم داکرد واتە هەڵمگرت زیاتر بۆ هەڵگرتنی ناو چاڵ و داکردنی کادێن بەکارهاتووە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٠١:٤٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] کۆگا/کۆگە بۆ بەرامبەری storage ھەیە و ناڵێم وا نییە، بەڵام جیاوازییەکەیان لەوەدایە کۆگا/کۆگە شوێنێکە کە شتی تێدا ھەڵدەگیرێت لەکاتێکدا storage شتێکە، ئامڕازێکە کە شتی تێدا ھەڵدەگیرێت. @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] پێشگری دا- بۆ شتێکە کە لە سەرەوە بۆ خوارەوە بێت، بەڵام پێشگری ھەڵ- بۆ شتێکە لە خوارەوە بۆ سەرەوە بێت و پێچەوانەی یەکن. تۆ کە گەنمەکەت لە ناوی لۆرییەک ھێنایە خوارەوە، دەکرێ بڵێین دا کراوە، بەڵام کە لەو شوێنە مایەوە تا دواتر بە کار بێتەوە، ئەو کاتە دەڵێین ھەڵگیراوە. ھەڵگرتن و عەمبارکردن دەکرێ یەک بگرنەوە، بەڵام قەت لەگەڵ داکردن یەک شت نین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::تەواوە، خۆت وا دەیڵێیت storage ئەو شوێنەیە کە شتی تێدا ھەڵدەگیرێت، بۆ نموونە (سی دی، فلاش، دی ڤی دی، یان ھەر جۆرە ئامرازێکی تر) ھەموویان شتیان تێدا ھەڵدەگیرێت. ::::::::::::::وە مادام داکردن ئەو مانایە نادات ئەوا ناوەکە بگۆڕن. لێرەدا (عەمبارکردن و ھەڵگرتن) مایەوە، من دەڵێم ھەر بکرێت بە (عەمبارکردن)، ھەر عەمبارکردنەکە مانای تەواوی خۆی دەدات. بەڵام پێم باشە ھەر ھەموو وتارەکانی ویکیپیدیا بکرێن بە عەمبارکردن، نەک یەکیان داکردن بێت یەکیان کۆگە و یەکیان ھەڵگرتن. ::::::::::::::واتا (کۆگە) دەبێت بە (عەمبارگە)، وایە؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٣٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] نا، من وتم کۆگا/کۆگە شوێنە، بەڵام storage ئامڕازە. من نامەوێ قسەی خۆم بسەپێنم، بەس بەخوا لە عەمبارکردن باشتر نایەتە خەیاڵم. ناوی وتارم نەبینیوە داکردنی تێدا بێت. بۆ پرسیارەکەشت، دڵنیا نیم، بەڵام نزیکن لە یەکەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٤٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::تەواو با عەمبار بێت، ھەرخۆی منیش ھیچ ووشەی ترم نی یە بۆ ئەوەی لە جێی داکردن دابنرێت. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٤:٤٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دوژمن و دووژمن == سڵاو کاکە گیان. بینیم زەحمەتت کێشاوە و دەستکاریتان لە ناوی [[بەڕێوەبەرایەتیی خاکە داگیرکراوەکانی دوژمن|ئێرەدا]] کردوە. ئایا دووژمن ڕاستترە یان دوژمن؟ وتارمان بە ھەردوو وشەکە ھەیە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٢:٤٣، ٣ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بوورە بۆ درەنگ وەڵامدانەوە، دوژمن ڕاستترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دژمن (یان دوژمن) ڕاستە، بەڵام دووژمن ھەڵەیە. ئەمە لە پاڵەویدا «دوشمەن» بووە. دژ لە ئەم وشەیەدا ھەر ئەو دژ -ەیە کە لە دژایەتی، دژوار و دژنێو یان دژوێن (کە بە جنێو یان جوێن باوە)دا ھەیە. لە [https://en.m.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Iranian/du%C5%A1m%C3%A1n%C4%81h ئێرە] بنۆڕن. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٨:٥٣، ١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == خەریکە مافی uploader بەسەر دەچێت == سڵاو، ئەمە وەک بەشێک لە [[metawiki:Global reminder bot|بۆتی بیرخەرەوەی سەرانسەری]]، بیرخەرەوەیەکی خۆگەڕکراوە تا پێت بڵێت کە دەسەڵاتت بۆ مافی «uploader» (بارکەرەکان) لە 15:27، 5ی ئابی 2025 (UTC) بەسەر دەچێت. بۆ زۆربەی مافەکان، پێویستە لە [[وپ:دم]] نوێی بکەیتەوە مەگەر ئەوەی لەکاتی وەرگرتنی مافەکە شتێکی ترت پێ وترابێت. <small>{{ڕەساسی|بۆ لابردنی ئاگادارییەکانی بەسەرچوونی ماف، خۆت بۆ [[m:Global reminder bot/Exclusion|ئەم پەڕە]] زیاد بکە.}}</small> [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٣، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == تێبینییەک! == سڵاو ھیڤجا، سەبارەت بە پڕۆژەی خانمەکتەرە ئەمریکییەکان ویستم ئاگادارت بکەمەوە. لە ناوەکانی خانمەکتەرەکاندا تا ئەم چرکەیە 1500 ناویان بە ژیریی دەستکرد گۆڕیومن، هەروەها بەردەوام دەبم تا هەموو ناوەکان دەگۆڕم. ژیریی دەستکردەکە لە ئێمە باشتر و خێراترە بۆ ڕاستکردنەوە یان بابڵێین باشترکردنی ناوەکان. ویستم ئاگاداربیت کار لەسەر ناوەکان مەکە. دوای تەواوبوونم، ئەوکات گەر ویستت کار لەسەر ناوی شارەکان بکە یان ئەوەشیان من دەیکەم تەنیا تۆ لەکۆتاییدا وەک پێداچوونەوە چاوێکی پیابخشێنەوە نەکا هەڵە لە پیتا کرابێت. لەکۆتایی هەموو کارەکاندا، هاوڕێیان لێرەش ئاگاداردەکەینەوە بۆ چاوپێخشان. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٠٤، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە سپاست دەکەم. بێگومان ئامادەم بۆ پێداچوونەوەی دوایی، کاتێک کارەکانت تەواو بوون تکایە ئاگادارم بکەوە تاوەکوو پێداچوونەوەیان بۆ بکەم. دیسان سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٢٨، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] گیان چەند پرسیارێکم سەبارەت بە بەکارھێنانی ژیریی دەستکرد بۆ ویکیپیدیا لە بەڕێزت ھەیە. دیسکۆردت ھەیە لەوێ لێت بپرسم؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٣١، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :::گەر لە گرووپەکەی دیسکۆردیت، بەڵێ هەمە بەناو: Tessla. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:٢٠، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] جێبەجێیە، Add Friendـم بۆ ناردی، سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١١، ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == [[Kurdistan futuer movment.jpg]] == سڵاو، کە کرتە لەسەر بەستەری وێنەکە دەکەم لە کامنز نایبینم ئەتوانیت تۆ بەستەرەکەی دابنێی تا بزانم بەردەستە یان نا؟ گەرنا پێویستە [[:پەڕگە:Kurdistan futuer movment.jpg|تاگەکە]] لابدەین. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٥٩، ١٨ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] «[[commons:File:Kurdistan_futuer_movment.jpg|فەرموو]]». [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٥:١٠، ١٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == خەریکە مافی patroller بەسەر دەچێت == سڵاو، ئەمە وەک بەشێک لە [[metawiki:Global reminder bot|بۆتی بیرخەرەوەی سەرانسەری]]، بیرخەرەوەیەکی خۆگەڕکراوە تا پێت بڵێت کە دەسەڵاتت بۆ مافی «patroller» (پاسدەران) لە 18:12، 4ی شوباتی 2026 (UTC) بەسەر دەچێت. بۆ زۆربەی مافەکان، پێویستە لە [[وپ:دم]] نوێی بکەیتەوە مەگەر ئەوەی لەکاتی وەرگرتنی مافەکە شتێکی ترت پێ وترابێت. <small>{{ڕەساسی|بۆ لابردنی ئاگادارییەکانی بەسەرچوونی ماف، خۆت بۆ [[m:Global reminder bot/Exclusion|ئەم پەڕە]] زیاد بکە.}}</small> [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٢، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == خەریکە مافی reviewer بەسەر دەچێت == سڵاو، ئەمە وەک بەشێک لە [[metawiki:Global reminder bot|بۆتی بیرخەرەوەی سەرانسەری]]، بیرخەرەوەیەکی خۆگەڕکراوە تا پێت بڵێت کە دەسەڵاتت بۆ مافی «reviewer» (بەسەرداچوونەوەکەران) لە 18:12، 4ی شوباتی 2026 (UTC) بەسەر دەچێت. بۆ زۆربەی مافەکان، پێویستە لە [[وپ:دم]] نوێی بکەیتەوە مەگەر ئەوەی لەکاتی وەرگرتنی مافەکە شتێکی ترت پێ وترابێت. <small>{{ڕەساسی|بۆ لابردنی ئاگادارییەکانی بەسەرچوونی ماف، خۆت بۆ [[m:Global reminder bot/Exclusion|ئەم پەڕە]] زیاد بکە.}}</small> [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]<nowiki/>تکایە ئەو مافانەی کە کاتیان بەسەر چوون بۆم (پاسدەر و بەسەرداچوونەوەکەر)ـم پێ بدەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == نوێ! == '''بەخێربێیتەوە!''' '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٤٨، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو تێسلا گیان، زۆر سپاس، هەروەها دەستت خۆش بێ ئەو ماوەیە لە ویکیپیدیا چالاک بوویت و نەهێشت ویکییەکە بکوژێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥١، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 3sblu65icy6l3jlrmphefddafof99hq 0 271498 1579843 1579547 2026-05-01T12:07:05Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579843 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''تۆش ھەروەھا''' (بە لاتین: tu quoque) ناوی جۆرە [[بەھەڵەبردنی لۆژیکی|سەفسەتەیەکە]] ھەندێ کەس لە باس و وتووێژا ئەیکەن، بەم شێوەیە کە بە مەبەستی تڕۆکردنی [[بەڵگە (لۆژیک)|بەڵگەکانی]] بەرامبەرەکەیان، ھێرش ئەبەن بۆ ھەر ئاکار و کردەوەیەکی کە ناتەبا بێ لەگەڵ قسەکانیا، گوایە توانیویانە لەم ڕێگایەوە دووڕوویی و ڕیاکاریی ئەو دەر بخەن و بەڵگەھێنانەوەکانی پووچەڵ بکەنەوە. ئەمە یەکێ لە شێوەکانی [[پەنا بۆ کەس بردن]] بە ئەژمار دێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ad Hominem (Tu quoque)|ناونیشان=https://www.logicallyfallacious.com/cgi-bin/uy/webpages.cgi?/logicalfallacies/Ad-Hominem-Tu-quoque|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.logicallyfallacious.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240910125124/https://www.logicallyfallacious.com/cgi-bin/uy/webpages.cgi?/logicalfallacies/Ad-Hominem-Tu-quoque|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == فۆرم == سەفسەتەی «تۆش ھەروەھا» فۆرمێکی ئاوەھای ھەیە: «ئەلف» دەڵێ قەزیەی x ڕاستە. «بێ» دەڵێ «ئەلف» دووڕوو و ڕیاکارە، چونکە فڵان کار و کردەوەی لەگەڵ ئەم قسەیەی کە دەڵێ x ڕاستە، یەک ناگرنەوە. کەوایە، x  ڕاست نییە. بۆ وێنە، ئەم سیناریۆیە لە بەر چاو بگرن کە تێیدا دوو کەس پێکەوە ئەچنە ناو دووکانێک و پاش کەمێک دێنە دەرەوە. کەسی یەکەم بە کەسی دووەم ئەڵێ ئەو شتەت ھەڵگرت بەبێ ئەوەی پارەکەی ببژێری. ئەم کارەت دزییە و ھەڵەیە. کەسی دووەم ئەڵێ: دەی؟ لە بیرم دێ جارێک خۆتیش ھەر ئەم کارەت کرد. ئەو کات پێت ھەڵە نەبوو، ئەم جارەش ھەڵە نییە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} r4y625y552hb8z2tlv4cmub0nayyojx 0 271643 1580124 1510237 2026-05-02T10:15:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580124 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''عەبدولڕەحمان جەمەل''' سیاسەتمەداری [[فەلەستینی]] و ئەندامی ئەنجومەنی یاسادانانی دووەمی فەلەستینە، و یەکێکە لەئەندامانی [[حەماس]]. == ژیان == جەمەل لە کەمپی پەنابەرانی نوسیرات لە [[کەرتی غەززە|غەززە]] لەدایکبووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Hamas keeps hostages in the heart of Gaza, alongside families, children|ناونیشان=https://www.israelhayom.com/2024/06/14/this-ow-hamas-keeps-hostages-in-the-heart-of-gaza-alongside-families-and-children/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.israelhayom.com}}</ref> ساڵی ١٩٨٧ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە فەلەستین تەواو کردووە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abdel Rahman Al Jamal - Who is Abdel Rahman Al Jamal|ناونیشان=https://www.webgaza.net/gaza_strip/deir_el_balah/people_profiles/Jamal_Abdel-Rahman.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.webgaza.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20150606091706/http://www.webgaza.net/gaza_strip/deir_el_balah/people_profiles/Jamal_Abdel-Rahman.htm|url-status=dead}}</ref> بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرای لە زانکۆی ئوردن تەواو کردووە.<ref name=":1"/> جەمال ڕاگری خوێندنی ئیسلامی بووە لە [[زانکۆی ئیسلامی غەززە]].<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوردن|عەرەبستانی سعوودی|فەلەستین}} [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦]] [[پۆل:ئەندامانی حەماس]] 1i237c3c6cmzu6ux0x8pggfhr47skds 1 273919 1580101 1325770 2026-05-02T05:28:42Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1580101 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شۆن ئۆکیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325769 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20091116022432/http://www.eadsnorthamerica.com/1024/en/breaking_news/2009%20Press%20Releases/2009_10_20_Sean_OKeefe_named_CEO.html بۆ http://www.eadsnorthamerica.com/1024/en/breaking_news/2009%20Press%20Releases/2009_10_20_Sean_OKeefe_named_CEO.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٨، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شۆن ئۆکیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580100 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180801003931/http://dailyorange.com/2016/02/sean-okeefe-reflects-on-numerous-careers-recent-appointment-to-advise-next-us-president/ بۆ http://dailyorange.com/2016/02/sean-okeefe-reflects-on-numerous-careers-recent-appointment-to-advise-next-us-president/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٢٨، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 66k8dwba0usyqqbwa4rspxyysjv32cz 0 277081 1580068 1559794 2026-05-02T00:31:50Z Hivja 64112 1580068 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ڕیفعەت عەلی سلێمان ئەسەد''' (٢٢ی ئابی ١٩٣٧ – ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦)، برا بچووکی سەرۆکی کۆچکردووی سووریا [[حافز ئەسەد]] و [[جەمیل ئەسەد]] و مامی سەرۆکی پێشووی سووریا [[بەشار ئەسەد]]ە وەک جێگری سەرۆکی سووریا کاری کردووە لە کۆماری سووریا بۆ کاروباری ئاسایشی نیشتمانی، ئەندامی فەرماندەیی ناوچەیی [[حیزبی بەعس (سووریا)|حیزبی بەعس]] و فەرماندەی لیواکانی بەرگری. کۆمەڵێک کۆمەڵکوژیی دڕندانە لە سووریادا بۆ ئەو دەگەڕێندرێتەوە. <ref name="f24">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ='The enforcer' who heads Syria's dreaded army division|ئیش=FRANCE 24|ناونیشان=http://www.france24.com/en/20120301-enforcer-who-heads-syria-army-fourth-division-maher-bashar-assad|وتەگێڕانەوە=Rifaat al-Assad is perhaps best-known for his role in personally overseeing the notorious 1982 Hama massacre, in which at least 10,000 people were killed.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120731200133/http://www.france24.com/en/20120301-enforcer-who-heads-syria-army-fourth-division-maher-bashar-assad|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> <ref name="Haaretz">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Assad's cousin: West is right to back Syrian opposition, but it is backing the wrong one|ئیش=Haaretz|ناونیشان=http://www.haaretz.com/news/middle-east/assad-s-cousin-west-is-right-to-back-syrian-opposition-but-it-is-backing-the-wrong-one-1.421582|وتەگێڕانەوە=every report from the period clearly puts Rifat at the center of the Hama operation|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130126001627/http://www.haaretz.com/news/middle-east/assad-s-cousin-west-is-right-to-back-syrian-opposition-but-it-is-backing-the-wrong-one-1.421582|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> دوای ھەوڵی کودەتا شکستخواردووەکەی دژی حافز ئەسەد لە ساڵی ١٩٨٤، ڕیفعەت ئەسەد چووەتە فەڕەنسا و بۆ ماوەی ٣٦ ساڵ لەوێ ژیاوە. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ گەڕایەوە بۆ سووریا دوای ئەوەی لە فەڕەنسا بە تاوانی گەندەڵی ملیۆنان یۆرۆ لە دەوڵەتی سووریا ئیدانە کرا. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Uncle of Syria's Assad returns home from decades-long exile|زمان=en|ئیش=France 24|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20211008-uncle-of-syria-s-assad-returns-home-from-decades-long-exile|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240322222458/https://www.france24.com/en/live-news/20211008-uncle-of-syria-s-assad-returns-home-from-decades-long-exile|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Rifaat al-Assad: Syrian President's uncle jailed in France for money laundering|زمان=en-GB|ئیش=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-53077818|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240612020740/https://www.bbc.com/news/world-europe-53077818|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٢دا دادگای کاساسیۆن (بەرزترین دەسەڵاتی دادوەری لە فەڕەنسا) بڕیارەکەی پشتڕاستکردەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=French top court upholds prison sentence of Bashar al-Assad's uncle|زمان=en|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/french-top-court-upholds-prison-sentence-bashar-al-assads-uncle-2022-09-07/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240312160356/https://www.reuters.com/world/french-top-court-upholds-prison-sentence-bashar-al-assads-uncle-2022-09-07/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠٢٣، سویسرا فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ ڕیفعەت ئەسەد دەرکرد، دوای ئەوەی دادگای تاوانەکانی فیدراڵی داوای کرد کە ڕادەست بکرێتەوە بۆ ئەوەی دادگایی بکرێت بەھۆی ڕۆڵی لە سەرپەرشتیکردنی ئۆپەراسیۆنە زەمینییەکانی [[کۆمەڵکوژیی حەما|کۆمەڵکوژی حەما]]. فەرمانی دەستگیرکردنەکە لە چوارچێوەی ڕێکارەکانی پەیوەست بە سکاڵایەکی تاوانەکانی جەنگ دەرچووە کە لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن ڕێکخراوی مافی مرۆڤی "ترایل ئینتەرناشناڵ" پێشکەش بە نووسینگەی داواکاری گشتی سویسرا کراوە. لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٤، داواکاری گشتی سویسرا، ڕیفعەت ئەسەدی بە چەندین تاوان لە کۆمەڵکوژییەکەی حەما لە شوباتی ١٩٨٢ تۆمەتبار کرد. <ref name="trialinternational.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/war-crimes-in-syria-switzerland-issues-an-international-arrest-warrant-for-the-extradition-of-rifaat-al-assad/|سەردێڕ=War crimes in Syria: Switzerland issues an international arrest warrant for the extradition of Rifaat al-Assad |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230816223201/https://trialinternational.org/latest-post/war-crimes-in-syria-switzerland-issues-an-international-arrest-warrant-for-the-extradition-of-rifaat-al-assad/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Trial International}}</ref> <ref name="SWI swissinfo.ch">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Swiss prosecutors issue arrest warrant for Rifaat al-Assad|ئیش=SWI swissinfo.ch|ناونیشان=https://www.swissinfo.ch/eng/politics/swiss-prosecutors-put-out-arrest-warrant-for-rifaat-al-assad/48740184|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230816223600/https://www.swissinfo.ch/eng/politics/swiss-prosecutors-put-out-arrest-warrant-for-rifaat-al-assad/48740184|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> <ref name="The National">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Switzerland issues arrest warrant for uncle of Syria's Assad|ئیش=The National|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/world/2023/08/16/swiss-arrest-warrant-for-uncle-of-syrias-assad/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230816205956/https://www.thenationalnews.com/world/2023/08/16/swiss-arrest-warrant-for-uncle-of-syrias-assad/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Syrian president's uncle to stand trial in Switzerland for crimes against humanity|زمان=en|ئیش=France 24|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20240312-syrian-president-s-uncle-to-face-swiss-trial-for-war-crimes|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20240312170726/https://www.france24.com/en/live-news/20240312-syrian-president-s-uncle-to-face-swiss-trial-for-war-crimes|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == ڕەفعەت ئەسەد لە ٢٢ی ئابی ١٩٣٧ لە گوندی قرداحە لە نزیک [[لازقیە]] لە ڕۆژاوای [[سووریا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی دیمەشق [[زانستی سیاسی]] و [[ئابووری]] خوێندووە، دواتر لە ئەکادیمیای زانستی سۆڤیەت دکتۆرای فەخری لە بواری [[سیاسەت]] وەرگرتووە.<ref>https://archive.today/20130415072948/http://www.meforum.org/meib/articles/0006_sd.htm</ref> == ژیانی تایبەتی == ڕەفعەت ئەسەد فرەژنی بووە، ھاوپەیمانی و پەیوەندی بەھێزی لەگەڵ بنەماڵە دیارەکان و خێڵە دیارەکانی سووریا دامەزراندووە، لەوانەش ژنە دیارەکانی (ئەمیرە ئەسەد) و سەنا مەخلووف، ھەروەھا کچی تووراد شەعلان (خوشکی حەسە شەعلان ھاوسەری پاشای [[سعوودیە]] [[عەبدوڵڵا بن عەبدولعەزیز]] ئال سعوود).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.souriyati.com/2015/09/02/19806.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171030085110/http://www.souriyati.com/2015/09/02/19806.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://www.meforum.org/articles/?year=year</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Rifaat al-Assad}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئابووری|سیاسەت|زانستی سیاسەت|سووریا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق]] dxrs4liq1yciyiq05yjpag7829bkov8 0 277789 1580083 1561152 2026-05-02T00:52:49Z Hivja 64112 1580083 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''سەیفولئیسلام موعەممەر قەزافی''' (٥ی حوزەیرانی ١٩٧٢ – ٣ی شوباتی ٢٠٢٦)؛ [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدارێکی]] [[لیبیا]] کوڕی [[موعەمەر قەزافی|موعەممەر قەزافی]] سەرۆکی لیبیا کە سەرۆکایەتی دامەزراوەی نێونەتەوەییی قەزافی بۆ خێرخوازی و گەشەپێدان بووە. لە شاری باب ئەلعەزیزیە [[تەرابلوس|لە تەرابلوس]] لەدایکبووە، کە بنەماڵەی عەقید موعەممەر قەزافی لەوێ نیشتەجێ بوون. کوڕی یەکەمی عەقید قەزافییە لە ھاوسەری دووەمی بەناوی خاتوو سەفییە فەرکاش و سەیفولئیسلام قەزافی شەش برا و خوشکێکی ھەیە. لە [[حوزەیران|مانگی حوزەیرانی]] [[٢٠١١]] لەلایەن [[دادگای تاوانی نێونەتەوەیی|دادگای تاوانە نێونەتەوەیییەکانەوە]] داواکراوە، ئەنجومەنی نیشتمانیش دەستگیرکردنی لە کاتی شەڕی تەرابلوس لە [[ئاب|مانگی ئابی]] ٢٠١١ ڕاگەیاند، بەڵام چەند کاتژمێرێک دواتر لە کەناڵە مانگی دەستکردەکاندا دەرکەوت و ھەواڵی دەستگیرکردنی ڕەتکردەوە. لە [[١٩ی تشرینی دووەم|١٩ی تشرینی دووەمی]] ٢٠١١ لەگەڵ ھاوڕێکانی لە ناوچەیەکی بیابانی نزیک شاری ئوباری (٢٠٠ کم لە ڕۆژاوای سەبھا) دەستگیرکرا<ref>[https://www.aljazeera.net/nr/exeres/cfc2facc-e641-4b52-8357-7efc34bc8d3d.htm سيف الإسلام القذافي] - [[ئەلجەزیرە.نێت|الجزيرة نت]] - تاريخ الولوج 21-11-2011 {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aljazeera.net/NR/exeres/CFC2FACC-E641-4B52-8357-7EFC34BC8D3D.htm|سەردێڕ=الأخبار - عربي - سيف الإسلام القذافي |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120102174008/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/CFC2FACC-E641-4B52-8357-7EFC34BC8D3D.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=22 أغسطس 2011}}</ref> لە [[حوزەیران|مانگی حوزەیرانی]] [[٢٠١٧|ساڵی ٢٠١٧،]] کەتیبەی ئەبووبەکر سدیقی لیبیا ئازادکردنی و ڕۆشتنی لە شاری زینتان ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Saif al-Islam Muammar Al-Gaddafi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت|نژیاروانی}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:خێزانی قەزافی]] ep0wtboujmmm40kab1n01fu5znw2hfe 1580084 1580083 2026-05-02T00:54:24Z Hivja 64112 /* */ 1580084 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەیفولئیسلام موعەممەر قەزافی''' (٥ی حوزەیرانی ١٩٧٢ – ٣ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref name="saifalsislamgaddafiheirapparent">{{Cite web |date=3 February 2026 |title=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |url=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |access-date=3 February 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدارێکی]] [[لیبیا]] کوڕی [[موعەمەر قەزافی|موعەممەر قەزافی]] سەرۆکی لیبیا کە سەرۆکایەتی دامەزراوەی نێونەتەوەییی قەزافی بۆ خێرخوازی و گەشەپێدان بووە. لە شاری باب ئەلعەزیزیە [[تەرابلوس|لە تەرابلوس]] لەدایکبووە، کە بنەماڵەی عەقید موعەممەر قەزافی لەوێ نیشتەجێ بوون. کوڕی یەکەمی عەقید قەزافییە لە ھاوسەری دووەمی بەناوی خاتوو سەفییە فەرکاش و سەیفولئیسلام قەزافی شەش برا و خوشکێکی ھەیە. لە [[حوزەیران|مانگی حوزەیرانی]] [[٢٠١١]] لەلایەن [[دادگای تاوانی نێونەتەوەیی|دادگای تاوانە نێونەتەوەیییەکانەوە]] داواکراوە، ئەنجومەنی نیشتمانیش دەستگیرکردنی لە کاتی شەڕی تەرابلوس لە [[ئاب|مانگی ئابی]] ٢٠١١ ڕاگەیاند، بەڵام چەند کاتژمێرێک دواتر لە کەناڵە مانگی دەستکردەکاندا دەرکەوت و ھەواڵی دەستگیرکردنی ڕەتکردەوە. لە [[١٩ی تشرینی دووەم|١٩ی تشرینی دووەمی]] ٢٠١١ لەگەڵ ھاوڕێکانی لە ناوچەیەکی بیابانی نزیک شاری ئوباری (٢٠٠ کم لە ڕۆژاوای سەبھا) دەستگیرکرا<ref>[https://www.aljazeera.net/nr/exeres/cfc2facc-e641-4b52-8357-7efc34bc8d3d.htm سيف الإسلام القذافي] - [[ئەلجەزیرە.نێت|الجزيرة نت]] - تاريخ الولوج 21-11-2011 {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aljazeera.net/NR/exeres/CFC2FACC-E641-4B52-8357-7EFC34BC8D3D.htm|سەردێڕ=الأخبار - عربي - سيف الإسلام القذافي |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120102174008/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/CFC2FACC-E641-4B52-8357-7EFC34BC8D3D.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=22 أغسطس 2011}}</ref> لە [[حوزەیران|مانگی حوزەیرانی]] [[٢٠١٧|ساڵی ٢٠١٧،]] کەتیبەی ئەبووبەکر سدیقی لیبیا ئازادکردنی و ڕۆشتنی لە شاری زینتان ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Saif al-Islam Muammar Al-Gaddafi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت|نژیاروانی}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:خێزانی قەزافی]] 5e0hqix7tlrrabzp52bjr3ftmw7ox11 0 277947 1579863 1378297 2026-05-01T14:06:20Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579863 wikitext text/x-wiki '''زنجیرەی بێکۆتایی''' لە زاراوەی [[فەیلەسووف|فەیلەسووفان]] و زانایانی [[زانستی کەلام|زانستی کەلامدا]] ئەوەیە کە پەیدابوونی شتێک بەسرابێ بە پەیدابوونی شتێکی ترەوە کە پەیدابوونی ئەویش بەسرابێ بە پەیدابوونی شتی سێیەمەوە و، پەیدابوونی سێیەمیش بە چوارەم و، چوارەمیش بە پێنجەم و، ھەر بەم جۆرە، ئەم بەسراوییە ھەرگیز دوایی نەیەت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تسلسل |ناونیشان=https://rch.ac.ir/article/Details?id=10892 |وێبگە=دانشنامە جھان اسلام }}{{بەستەری مردوو|url=https://rch.ac.ir/article/Details?id=10892 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئەم یەک لە دوای یەکتری ھاتنە وەکوو ئەڵقەکانی زنجیر وایە، زنجیرێ کە ئەڵقەی یەکەمینی دیارە بەڵام ئەڵقەی دوایینی نادیارە. لە مێژووی فەلسەفە، یەکەم جار [[ئەرەستوو]] لە باسەکانی خۆیدا، لەوانە باسی [[لێھاتوویی و بەدیھاتوویی]]، ئاماژەی بە نادروستی و بێبڕستیی زنجیرەی بێکۆتایی کردووە. بەڵام بەڵگەھێنانەوە بۆ نیشاندانی بێبڕستییەکەی و، بە دوورودرێژی دەسنیشانکردنی جۆرەکانی، کاری فەیلەسووفان و زانایانی کەلامی سەردەمی ئیسلامی بووە. زنجیرەی بێکۆتایی بۆ زانایانی کەلام بە '''تەسەلسول''' ناسراوە. [[پێناسەی بازنەیی|دەور]] و تەسەلسول زۆربەی جارەکان پێکەوەن. ھەر بەڵگەھێنانەوەیەک بۆ ڕەتکردنەوەی تەسەلسول ڕوو کراوە، بۆ ڕەتکردنەوەی دەوریش دەبێ. چونکە دەور ھەمیشە تەسەلسولی تیایە. تەنانەت ھەندێ جار بە دەور دەڵێن تەسەلسولی دەوری. فەرقیان لەوەدایە کە دەور کۆتاییھاتووە و تەسەلسول بێکۆتایییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=دور و تسلسل |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/article/245935/%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84 |وێبگە=دائرة المعارف بزرگ اسلامی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Infinite regress}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} [[پۆل:لۆژیکی فەلسەفی]] nbudnjflwl1d6fzbiphcq202d26cqzy 0 279704 1579845 1579544 2026-05-01T12:07:15Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579845 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٥دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == === ٣٠ === * [[خالیدە زیا]]، ٧٩، سیاسەتوانی بەنگلادێشی و [[سەرۆک وەزیرانی بەنگلادێش]] (١٩٩١–١٩٩٦ و ٢٠٠١–٢٠٠٦)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bangladesh's first female prime minister, Khaleda Zia, dies at 80 |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladeshs-first-female-prime-minister-khaleda-zia-dies-80-2025-12-30/ |ئیش=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئیسایا ویتلۆک جونیۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ziegler |یەکەم١=Hannah |سەردێڕ=Isiah Whitlock Jr., Scene-Stealing Character Actor in 'The Wire,' Dies at 71 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/12/30/arts/television/isiah-whitlock-jr-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[بەھرام بەیزایی]]، ٨٧، نووسەر و دەرھێنەری فیلم و شانۆی ئێرانی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Renowned Iranian playwright Bahram Beyzai passes away |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/240207/Renowned-Iranian-playwright-Bahram-Beyzai-passes-away |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=en}}</ref> === ١٤ === * [[ڕۆب ڕاینەر]]، ٧٨، بەرھەمھێنەری فیلم، ئەکتەر و چالاکی سیاسیی ئەمریکی، برینی قووڵ بەھۆی لێدانی [[چەقۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Sangal |یەکەم١=Aditi |دوایین٢=Romine |یەکەم٢=Taylor |دوایین٣=Tsui |یەکەم٣=Karina |سەردێڕ=What we know about the fatal stabbings of Rob and Michele Reiner and the case against their son |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[سی ئێن ئێن|CNN]] |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251217161012/https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٤ === * [[کاری ھیرۆیوکی تاگاوا]]، ٧٥، ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمی ژاپۆنی–ئەمریکی، دواھاتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tapp |یەکەم١=Tom |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Cary-Hiroyuki Tagawa Dies: 'Mortal Kombat, 'Last Emperor' & 'Man in the High Castle' Actor Was 75 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/12/cary-hiroyuki-tagawa-dead-mortal-kombat-actor-1236636368/ |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> == تشرینی دووەم == === ٦ === * [[جەیمس واتسن]]، ٩٧، زانا و ژینناسی ئەمریکی و براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبێل]] (١٩٦٢)، بەساڵاچوون.<ref name=NYTobit>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dean |یەکەم=Cornelia |سەردێڕ=James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیک چەینی]]، ٨٤، سیاسەتوانی ئەمریکی و [[جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (٢٠٠١–٢٠٠٩)، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Former US Vice-President Dick Cheney dies aged 84 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251104115647/https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[بی بی سی نیووز|BBC News]]}}</ref> == تشرینی یەکەم == === ٥ === * [[کێن جاکۆبس]]، ٩٢، دەرھێنەری ئەمریکی، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ken Jacobs, Pioneering Experimental Filmmaker, Dies at 92|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/ken-jacobs-dead-experimental-film-1236541528/|دوایین=Saperstein|یەکەم=Pat|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ڕۆن دین]]، ٨٧، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە نەخۆشخانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pedersen |یەکەم=Erik |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Ron Dean Dies: Actor In 'The Fugitive', 'The Breakfast Club' & Three Tom Cruise Films Was 87 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/10/ron-dean-dead-the-fugitive-the-dark-knight-breakfast-club-frasier-1236573733/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> == ئەیلوول == === ٢٣ === * [[عەبدولعەزیز کوڕی عەبدوڵڵا ئال شێخ]]، ٨١، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سعوودی و [[موفتیی گەورەی سعوودیە]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Grand Mufti of Saudi Arabia has passed away: Royal Court |ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/saudi-arabia/2025/09/23/grand-mufti-of-saudi-arabia-has-passed-away-royal-court- |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Arabiya English |زمان=en}}</ref> === ٢٢ === * [[ھێنری جاگلۆم]]، ٨٧، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk |یەکەم١=Chris |دوایین٢=Barnes|یەکەم٢=Mike|سەردێڕ=Henry Jaglom, Moviemaker Who Worked Outside the Mainstream, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/henry-jaglom-dead-safe-place-eating-last-summer-hamptons-1236378418/ |ئیش=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٦ === * [[ڕۆبێرت ڕێدفۆرد]]، ٨٩، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref name=nytobit>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Robert Redford, Screen Idol Turned Director and Activist, Dies at 89 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ئیش=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|زمان=en-US |دوایین=Barnes |یەکەم=Brooks |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250916121230/https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[عامر محەممەد ڕەشید]]، ٨٦، سیاسەتوانی پێشووی عێراقی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews/201163|سەردێڕ=عامر محەمەد ڕەشید "باوكی موشه‌كی" به‌عس كۆچی دواییكرد|بڵاوکەرەوە=خەندان|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == ئاب == === ٣٠ === * [[ئەبوو عوبەیدە]]، ٤٠، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام]] (٢٠٠٧–٢٠٢٥)، [[تیرۆرکردنی ئەبوو عوبەیدە|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli strike targets Hamas spokesperson Abu Obeida in Gaza: Reports|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/08/30/israeli-strike-targets-hamas-spokesperson-abu-obeida-in-gaza-reports|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Al-Arabiya}}</ref> === ٢٨ === * [[ڕاندی بوون]]، ٨٣، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |سەردێڕ=Randy Boone, Actor on ‘The Virginian,’ Dies at 83 |وێبگە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/randy-boone-dead-the-virginian-1236358143/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٣ === * [[جێری ئادلەر]]، ٩٦، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Walcott |یەکەم=Escher |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ='Iconic' Actor Jerry Adler, Star of 'The Sopranos' and 'The Good Wife,' Dies at 96 |ناونیشان=https://people.com/jerry-adler-sopranos-star-dies-96-11796497 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=People.com |زمان=en}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانک کاپریۆ]]، ٨٨، دادوەر و سیاسەتوانی ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Parent |یەکەم=Tabitha |سەردێڕ=TikTok Famous Judge Frank Caprio Dies at Age 88 |ناونیشان=https://people.com/judge-frank-caprio-dies-at-age-88-11794854 |ئیش=People |بڵاوکەرەوە=Dotdash Meredith |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ژێرار شالیان]]، ٩١، نووسەر و پسپۆڕێکی [[جیۆپۆلەتیک]]ی فەڕەنسی، بەساڵاچوون.<ref name=nyt>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nossiter |یەکەم=Adam |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Gérard Chaliand, Intrepid Authority on Geopolitics, Dies at 91 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/08/27/world/europe/gerard-chaliand-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en}}</ref> === ١٠ === * [[ئەنەس شەریف]]، ڕۆژنامەنووس و ڤیدیۆگرافەرێکی فەلەستینی و ھەواڵنێری [[کەناڵی ئەلجەزیرە]]، [[تیرۆرکردنی ئەنەس شەریف|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref name="AlJazeeraAug10">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Al Jazeera journalist Anas al-Sharif killed in Israeli attack in Gaza City|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/10/al-jazeera-journalist-anas-al-sharif-killed-in-israeli-attack-in-gaza-city|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Al Jazeera}}</ref> * [[دەیڤد کێچوم]]، ٩٧، ئەکتەر و [[کۆمیدیا|کۆمیدیان]]ی ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=David Ketchum, the Cooped-Up Agent 13 on ‘Get Smart,’ Dies at 97 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/david-ketchum-dead-get-smart-agent-13-1236351427/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٧ === * [[جیم لۆڤێڵ]]، ٩٧، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی ([[جێمینای ١٢]]، [[ئەپۆلۆ ٨]] و [[ئەپۆلۆ ١٣]])، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dudek |یەکەم=Mitch |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Jim Lovell, Apollo 13 astronaut who settled in Lake Forest, dies at 97 |ناونیشان=https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/08/08/jim-lovell-obituary-apollo-13-astronaut-dies-at-97 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Chicago Sun-Times}}</ref> === ٥ === * [[نەرمین قادر]]، ٦٣، خانمەکتەر و شانۆکاری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/51636 |سەردێڕ=نەرمین قادر هونەرمەند و شانۆکاری کورد کۆچی دوایی کرد |وێبگە=NRT TV |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == تەممووز == === ٢٧ === * [[کوردۆی شاعیر]]، ٤٤، شاعیری کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref name="964-jaldai-dil">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.964media.com/320748/|سەردێڕ=كۆردۆ عەبدوڵا لە مزگەوتی گەورەی سلێمانی گیانی لەدەست دا|بڵاوکەرەوە=964media.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[زیاد ڕەحبانی]]، ٦٩، ئاوازدانەر، نووسەر و مۆسیقاژەنی لوبنانی، جەڵدەی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/26/ziad-rahbani-pioneering-lebanese-musician-and-composer-dies-at-69 |سەردێڕ=Ziad Rahbani, pioneering Lebanese musician and composer, dies at 69 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ٢٤ === * [[ھاڵک ھۆگان]]، ٧١، زۆرانبازی پیشەگەری ئەمریکی، وەستانی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://kfdm.com/news/local/hulk-hogan-dies-at-71|سەردێڕ=Hulk Hogan dies at 71|بڵاوکەرەوە=KFDM|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[جیمی ھانت]]، ٨٥، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوای جەڵدەی دڵ.<ref name=Barnes>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jimmy-hunt-dead-invaders-from-mars-1236324837/|سەردێڕ=Jimmy Hunt, Young Star of 'Invaders From Mars,' Dies at 85|نووسەر=Barnes, Mike|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|newspaper=The Hollywood Reporter}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد بوخاری]]، ٨٢، سیاسەتوان، ئەفسەری سەربازیی نێجیریایی و سەرۆک کۆماری نێجیریا (٢٠١٥–٢٠٢٣)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nigeria's ex-President Muhammadu Buhari dies in London aged 82 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/nigerias-former-president-muhammadu-buhari-dies-in-london-aged-82 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ١١ === * [[ڕێنی کیربی]]، ٧٠، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوایی و تەشەنای سوورێنە، گورچیلە و میزڵدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Shallow Hal actor dies aged 70 after being hospitalised for two months as his family pay tribute |ناونیشان= https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-rene-kirby-dead-shallow-35605141.amp |وێبگە=Mirror |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[ڕەبیع مەدخەلی]]، ٩٢، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سوننە و مامۆستای زانکۆی سعوودی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=سبب وفاة الشيخ ربيع المدخلي وموعد جنازته وسيرته الذاتية الكاملة - النصر الإخباري |ناونیشان=https://www.elnassrnews.com/31747/death-sheikh-rabee-almadkhali/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|زمان=ar}}</ref> === ٨ === * [[ڕۆجەر کریستیانسێن]]، ٧٢، دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Roger Secrist Christiansen |ناونیشان=https://obits.cleveland.com/us/obituaries/theday/name/roger-christiansen-obituary?id=59197308 |وێبگە=Legacy |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیۆگۆ جۆتا]]، ٢٨، یاریزانی تۆپی پێی پورتوگالی، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Diogo Jota: Liverpool forward dies in car accident in Spain |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/32461/13391754/diogo-jota-liverpool-forward-dies-in-car-accident-in-spain |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Sky Sports}}</ref> * [[مایکڵ مادسن]]، ٦٧، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر، نووسەر و شاعیری ئەمریکی، [[وەستانی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Michael Madsen, Reservoir Dogs' Actor, Dies at 67 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/michael-madsen-dead-reservoir-dogs-1236306069/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> == حوزەیران == === ٢٦ === * [[ڕیک ھورست]]، ٧٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rick Hurst, Cletus Hogg on ‘The Dukes of Hazzard,’ Dies at 79|دوایین=Moses|یەکەم=Claire|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/27/obituaries/rick-hurst-dead.html|وێبگە=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢١ === * [[بێھنام شەھریاری]]، ٥٦، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و بەرپرسی باڵای [[ھێزی قودس]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel says it killed Iran's military coordinator with Hamas |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cn9yxrxwzzzo |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> === ١٩ === * [[گەیلارد سارتەین]]، ٧٨، ئەکتەری ئەمریکی، مردنی سروشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gailard Sartain, Actor in 'Hee Haw' and 'Mississippi Burning,' Dies at 78|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gailard-sartain-dead-hee-haw-mississippi-burning-1236295853/|دوایین=Barnes|یەکەم=Mike|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[سابت حەبیب یووسف ئال مێکۆ]]، ٤٩، [[قەشە]]ی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]]ی عێراقی، نادیار.<ref>[https://sematv.net/ar/2025/06/12431 سمو الامير يعزي بوفاة المطران ثابت حبيب منصور مكو] {{in lang|ar}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی شادمانی]]، ٦٢، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی سوپای پاسداران و فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israeli military says it killed Iran's wartime chief of staff |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-irans-armed-forces-chief-staff-2025-06-17/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد کازمی]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref name="TimesDeath">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Netanyahu says Israel killed IRGC intelligence chief and his deputy |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Times of Israel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-confirms-israel-killed-irgc-intelligence-chief-and-his-deputy/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، ٦٦، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ٧١–٧٢، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ؟، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، ٦٠، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> === ١٠ === * [[کەریم شنگالی]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری پێشووی ناوخۆی ھەرێمی کوردستان]] (٢٠٠١–٢٠١٩)، نەخۆشی.<ref name="K24-death">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/845075 |سەردێڕ=تەرمی کەریم شنگالی گەیشتەوە هەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=Kurdistan 24 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[کریس ڕۆبینسۆن]]، ٨٦، دەرھێنەری فیلم، سیناریۆنووس و ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.soapoperadigest.com/content/general-hospital-star-chris-robinson-dies-at-86/|سەردێڕ=''General Hospital'' Star Chris Robinson Dies at 86|یەکەم=Chris|دوایین=Eades|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Soap Opera Digest|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[جۆناتان جۆس]]، ٥٩، ئەکتەر و مۆسیقاژەنی ئەمریکی، تەقەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Salinas |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ='I shot him': Suspect admitted to killing actor Jonathan Joss amid ongoing feud, report states |ناونیشان=https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=KSAT-TV |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250603225353/https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ئایار == === ٢٧ === * [[ئێد گەیڵ]]، ٦١، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئەمریکی، نادیار.<ref name="obit">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ='Chucky' Actor Ed Gale Dead at 61 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/05/28/ed-gale-chucky-childs-play-actor-dead-hospice/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=TMZ |زمان=en}}</ref> === ٢٥ === * [[فیل ڕۆبەرتسۆن]]، ٧٩، ڕاوچیی پیشەیی، بازرگان، کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی و ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Duck Dynasty Star Phil Robertson Dies at 79 Following Alzheimer's Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/phil-robertson-dead-duck-dynasty-star-was-79-11741649 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=People}}</ref> === ٢٢ === * [[جەیمز لۆیدۆڤیچ پاتەرسۆن]]، ٩١، نووسەر و ئەکتەری ڕووسی–ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In memory of a friend |ناونیشان=https://rospisatel.ru/sobytija2025/142.html}}</ref> === ٢٠ === * [[جۆرج وێندت]]، ٧٦، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nytimes.com/2025/05/20/arts/television/george-wendt-dead.html|سەردێڕ= George Wendt, a.k.a. Norm From 'Cheers,' Is Dead at 76|دوایین= Williams|یەکەم= Alex|ڕێکەوت= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|newspaper = The New York Times|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= limited}}</ref> === ١٩ === * [[کۆڵتۆن فۆرد]]، ٦٢، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەرمەنی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|سەردێڕ=Former adult film star and pop singer Colton Ford dead at 62|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Dallas Voice|یەکەم=Rich|دوایین=Lopez|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250528133905/https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد عەباس بارام]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/48829|سەردێڕ=هونەرمەندی ناوداری کورد محەمەد عەباس بارام کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=[[ئێن ئاڕ تی]]|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> * [[چارڵز ستراوس]]، ٩٦، مۆسیقاژەن، ھۆنراوەنووس و ئاوازدانەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.broadwayworld.com/article/Broadway-Composer-Charles-Strouse-Passes-Away-at-96-20250515|سەردێڕ= Broadway Composer Charles Strouse Passes Away at 96|دوایین= Rabinowitz|یەکەم= Chloe|ئیش= Broadway World|ڕێکەوت= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد سینوار]]، ٤٩، شەڕکەری فەلەستینی و سەرکردەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی عیزەدین قەسام]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>https://asharq.com/politics/137584/إسرائيل-قتلنا-محمد-السنوار-الحية-والحداد-الهدفين-المقبلين/</ref> * [[خۆزێ موخیکا]]، ٨٩، سیاسەتوانی ئوروگوایی و چلەمین سەرۆک کۆماری [[ئوروگوای]]، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref>[https://en.ara.cat/misc/pepe-mujica-the-humble-philosopher-president-dies_1_5378778.html Pepe Mujica, the humble philosopher president, dies]</ref> === ٨ === * [[خەتەر]]، ٤٣، کارساز و ڕاپەری کورد–ئەڵمانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.n-tv.de/leute/Gangster-Rapper-Xatar-ist-tot-article25757826.html|سەردێڕ=in Koelner Wohnung aufgefunden|ئیش=n-tv|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٧ === * [[جۆ دۆن بەیکەر]]، ٨٩، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Langer |یەکەم١=Emily |سەردێڕ=Joe Don Baker, tough guy actor in 'Walking Tall,' dies at 89 |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2025/05/15/joe-don-baker-actor-dead/ |وێبگە=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[سری سورەیا ئوندەر]]، ٦٢، دەرھێنەری فیلم، ئەکتەر، نووسەر، کەسایەتیی سیاسیی تورک و ئەندامی [[پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان|دەم پارتی]]، تێکچوونی فرە ئەندامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Sırrı Süreyya Önder hayatını kaybetti |ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/cd6jd230l41o |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News Türkçe |زمان=tr}}</ref> == نیسان == === ٢١ === * [[پاپا فرانسیس]]، ٨٨، [[پاپا]]ی کڵێسای کاتۆلیکی ئەرژەنتینی (لەوەتەی ٢٠١٣)، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/836171/k24_sdapp |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد}}</ref> === ١٥ === * [[پاتریک ئادیارت]]، ٨٢، ئەکتەری ئەمریکی، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://extratv.com/2025/04/16/patrick-adiarte-dancer-king-flower-drum-song-obituary/ |سەردێڕ=Patrick Adiarte, Legendary 'The King and I' Dancer & 'Brady Bunch' Guest, Dies at 82 |وێبگە=ExtraTV.com |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١١ === * [[ئاڤاشین]]، ٦٦، شاعیر و وەرگێڕی کورد، نەخۆشی.<ref name="کوردپرێس ۱">[https://www.kurdpress.com/x4fCT کوردپرێس: ''مامۆستا «ئاڤاشین» ھەڵبەستوانی کورد کۆچی دواییی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdpress.com/x4fCT |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥.</ref> === ٨ === * [[نیکی کات]]، ٥٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[خۆکوژی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/04/nicky-katt-dead-cause-dazed-and-confused-1236368019/|سەردێڕ=Nicky Katt Died By Suicide, Family Confirms; 'Dazed & Confused' Star Discovered On April 8 In Apartment|وێبگە=Deadline|یەکەم١=Dominic|دوایین١=Patten|یەکەم٢=Denise|دوایین٢=Petski|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٦ === * [[جێرمیا پۆل ئۆستریکەر]]، ٨٧، [[ستێرفیزیک|فیزیکزانی ئەستێرەیی]]ی ئەمریکی و مامۆستای [[ئەستێرەناسی]] لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]]، نەخۆشیی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Overbye |یەکەم١=Dennis |سەردێڕ=Jeremiah Ostriker, Who Plumbed Dark Forces That Shape Universe, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/07/science/space/jeremiah-ostriker-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[ڤال کیلمێر]]، ٦٥، ئەکتەری ئەمریکی، سیەسۆ.<ref name="Weber-2025">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weber |یەکەم=Bruce |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Val Kilmer, Film Star Who Played Batman and Jim Morrison, Dies at 65 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/01/movies/val-kilmer-dead.html |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times}}</ref> == ئازار == === ٣٠ === * [[ڕیچارد نۆرتۆن]]، ٧٥، [[ھونەری جەنگی|ھونەرمەندی جەنگی]]، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئوسترالی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sullivan |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Aussie martial arts legend and Hollywood trainer Richard Norton dies |ناونیشان=https://www.news.com.au/sport/boxing/aussie-martial-arts-legend-and-hollywood-trainer-richard-norton-dies/news-story/073b8196ba8ee37565147a5fa1c03571 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=news.com.au}}</ref> === ٢٩ === * [[ڕیچارد چەمبەرلین]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/richard-chamberlain-dead-dies-shogun-thorn-birds-1236351970/ |سەردێڕ=Richard Chamberlain, TV's Dr. Kildare, ''Shogun'', ''Thorn Birds'' Star, Dies at 90 |دوایین=Natale |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=Variety |زمان=en-US}}</ref> === ٢٣ === * [[سەڵاح بەردەویل]]، ٦٥، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[حەماس]] و وتەبێژی ڕێکخراوەی ئیسلامیی فەلەستین، بۆردوومانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|سەردێڕ=50 of Dead in Gaza Protests Were Hamas Activists, Says Senior Hamas Official|دوایین=Khoury|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> === ١٨ === * [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی]]، ٨٤، سیاسەتوانی کورد و ڕێبەری پێشووی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]]، نەخۆشی.<ref name="فرات ٢">[https://anfsorani.com/هۆرامی/amyarymdarw-kwrdy-bdwlhman-hajy-yhmdy-gshmr-by-66533 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''سیاسەتوانی کورد عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی شەھید بوو'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٥.</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشهاد الناطق العسکری باسم سرایا القدس (أبو حمزة) |ناونیشان=https://www.khaberni.com/news/699299 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=khaberni.com}}</ref> * [[عیسام دەعالیس]]، ٥٨، سیاستەوانی فەلەستینی و [[حکوومەتی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ی حەماس|سەرۆکی کۆمیتەی بەڕێوەبەرایەتیی حکوومەتی حەماس]] (٢٠٢١–٢٠٢٥)، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yohanan |یەکەم=Nurit |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Hamas names 4 senior officials killed in wave of IDF strikes on Gaza |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hamas-names-4-senior-officials-killed-in-wave-of-idf-strikes-on-gaza/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The Times of Israel}}</ref> === ١٧ === * [[ئەبوو ئیسحاق حوەینی]]، ٦٨، زانای سوننە، فەرموودەناس و بانگخوازی میسری، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>[https://www.watanserb.com/en/2025/03/17/salafi-scholar-abu-ishaq-al-huwaini-passes-away-after-health-deterioration/ Salafi Scholar Abu Ishaq Al-Huwaini Passes Away After Health Deterioration]</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، کەسایەتیی میدیاییی فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، باڵی سەربازیی [[بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین]]، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشھاد أبوو حمزة الناطق العسکری باسم سرایا القدس |ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=18032025&id=409e216e-5035-4446-b761-f7557433d078 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=shorouknews.com}}</ref> === ١١ === * [[ڕۆبێرت ترێبۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، [[ژەهراویبوونی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/robert-trebor-hercules-legendary-journeys-xena-1236181863/ |سەردێڕ=Robert Trebor, 'Hercules: The Legendary Journeys' Actor, Dies at 71 |ئیش=The Hollywood Reporter |یەکەم=Mike |دوایین=Barnes |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[سیمۆن فیشەر-بێکەر]]، ٦٣، ئەکتەری شانۆ، تەلەڤیزیۆن و سینەمای بەریتانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenbloom |یەکەم=Alli |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Actor Simon Fisher-Becker, known for ‘Harry Potter’ and ‘Doctor Who,’ dead at 63 |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/03/10/entertainment/simon-fisher-becker-death/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> === ٣ === * [[کرەیگ ڕیچارد نێڵسۆن]]، ٧٧، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.serenityfhs.com/obituaries/craig-nelson-6/#!/Obituary |سەردێڕ=Craig Richard Nelson |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * [[جۆزێف وامبۆ]]، ٨٨، نووسەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref name=McFadden>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/02/28/books/joseph-wambaugh-dead.html |سەردێڕ=Joseph Wambaugh, Author With a Cop's-Eye View, Is Dead at 88 |دوایین=McFadden |یەکەم=Robert D. |authorlink=Robert D. McFadden |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> === ٢٥ === * [[ڕۆبێرتۆ ئۆرچی]]، ٥١، سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی-ئەمریکی، نەخۆشیی گورچیلە.<ref name = Andreeva>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://deadline.com/2025/02/roberto-orci-dead-star-trek-transformers-writer-producer-1236301807/|سەردێڕ= Roberto Orci Dies: 'Star Trek', 'Transformers' & 'Hawaii Five-0' Writer-Producer Was 51|دوایین= Andreeva|یەکەم= Nellie|ڕێکەوت= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش= Deadline Hollywood}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانکێتین]]، ٨٨، نووسەر، شاعیر و [[شانۆنامەنووس]] و [[وێنەکێش]]ی ھایتی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Louis |یەکەم١=Olivier Rony |ناونیشان=https://vantbefinfo.com/haiti-pleure-franck-etienne-le-premier-ministre-salue-la-memoire-dun-geant-de-la-culture/ |سەردێڕ=Haïti pleure Franck Étienne : Le Premier ministre salue la mémoire d'un géant de la culture |trans-title=Haiti mourns Franck Étienne: Prime Minister salutes the memory of a cultural giant |ئیش=Vant Bèf Info (VBI) |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=fr-FR}}</ref> * [[پیتەر جەیسن]]، ٨٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-jason-dead-1236297197/ |سەردێڕ=Peter Jason Dies: ‘Deadwood’ Actor And Favorite Of John Carpenter And Walter Hill Was 80 |یەکەم١=Greg |دوایین١=Evans |وێبگە=Deadline |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[ئەڵڵاموراد ڕەشتیانی]]، ٧٤، ھونەرمەند و ئەکتەری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1802202523|سەردێڕ=هونەرمەند ئەڵڵاموراد رەشتیانی کۆچی دواییکرد|نووسەر=ژیلا ئەسعەد|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٧ === * [[جین ھاکمان]]، ٩٥، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Devlin |یەکەم=Hannah |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Mummification: what is it and how can it occur? |ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2025/feb/28/mummification-what-is-it-and-how-can-it-occur-gene-hackman |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> === ١٦ === * [[کیم سای-ڕۆن]]، ٢٤، خانمەکتەری کۆریی باشووری، [[خۆکوشتن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=South Korean actress Kim Sae-ron, 24, found dead|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|وێبگە=The Korea Herald|دوایین=Davies|یەکەم=Maia|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250218162020/https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[کاھتالی مچە]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، شێرپەنجە.<ref name="فرات ۱">[https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/kahtali-mice-jiyana-xwe-ji-dest-da-194188 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کاھتالح مچە کۆچی دوایی کردد'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥.</ref> === ١٠ === * [[پیتەر تویاسۆسۆپۆ]]، ٦١، ئەکتەر و یاریزانی [[تۆپی پێی ئەمریکی|تۆپی پێ]]ی ئەمریکی، [[نەخۆشیی دڵ و لوولەکانی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Peter Navy Tuiasosopo Dies: 'Street Fighter', 'Necessary Roughness' Actor Was 61 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250211023016/https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٦ === * [[وریا حەمەکەریم]]، ٣٧، [[ڕۆژنامەنووس]] و پێشکەشکاری کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Corporation |یەکەم=Nalia |سەردێڕ=وریا حەمە کەریم بە رووداوێکی ھاتووچۆ گیانی لەدەستدا |ڕێکەوت =٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/45509 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[ئارام فەتاح خەراجیانی]]، ٤٣–٤٤، پاڵەوانی لەشجوانیی کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هۆکاری گیان لەدەستدانی پاڵەوانە کوردەکە لەگەڵ وریا حمە کەریم چی بوو؟ |ناونیشان=https://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=141175&Jor=7 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٣٠ === * [[دیک باتۆن]]، ٩٥، یاریزانی [[خلیسکێنەی سەر سەھۆڵ]]ی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |سەردێڕ=Dick Button, Figure Skating Champion and Commentator, Dies at 95 |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|دوایین=Goldstein |یەکەم=Richard |newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250131181525/https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٩ === * [[سەلوان مۆمیکا]]، ٣٨، چالاکوانی [[ڕەخنەگرتن لە ئیسلام|دژە ئیسلام]]ی عێراقی، [[برینی فیشەک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Uppgifter: Koranbrännaren Salwan Momika skjuten till döds|ناونیشان=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130085358/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=SVT Nyheter|زمان=sv}}</ref> === ٢٤ === * [[موکەڕەم تاڵەبانی]]، ١٠١، نووسەر و سیاسەتوانی کورد، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/24012025|سەردێڕ=موکەڕەم تاڵەبانی، نووسەر و سیاسەتڤانی کورد کۆچی دواییکرد|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|نووسەر=سۆران حوسێن|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئایریس کەمینگز]]، ١٠٤، [[فڕۆکەوان]] و مەلەوانی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iris Cummings Critchell, 104, Dies; Olympic Swimmer Turned Aviator|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/29/sports/iris-cummings-critchell-dead.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|دوایین=Goldstein|یەکەم=Richard|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٩ === * [[باڤێ تەیار]]، ٦٧، ئەکتەری کۆمیدیانی کورد، بۆردوومانی [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/190120254|سەردێڕ=Tirkiyeyê êrişî sivîlan kiribû: Bavê Teyar jî canê xwe ji dest da|وێبگە=Rûdaw.net}}</ref> * [[پیەر مێرتەنس]]، ٨٥، [[پارێزەر]] و ڕەخنەگری بەلجیکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Belga |یەکەم=Belga |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=L'écrivain belge Pierre Mertens est décédé |ناونیشان=https://www.dhnet.be/actu/belgique/2025/01/19/lecrivain-belge-pierre-mertens-est-decede-SXM4QAS3HJGTVI4ANYJTCNS42A/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=DHnet |زمان=fr}}</ref> === ١٦ === * [[بۆب ئویکەر]]، ٩٠، یاریزانی [[بەیسبۆڵ]] و ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk|یەکەم١=Chris|سەردێڕ=Bob Uecker, Light-Hitting Catcher Turned Comic Actor and Broadcaster, Dies at 90|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-uecker-dead-catcher-mr-belvedere-major-league-1236110105/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٥ === * [[دەیڤد لینچ]]، ٧٨، دەرهێنەر، مۆسیقاژەن و ئەکتەری ئەمریکی، کاریگەرییەکانی نەخۆشیی [[ئەمفیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/01/16/legendary-director-david-lynch-dead-at-78/|سەردێڕ=David Lynch, 'Blue Velvet' Director, Dead at 78|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=TMZ|وتەگێڕانەوە=A family member tells TMZ … Lynch passed away Wednesday at his daughter's house – where he was staying during the devastating wildfires in Los Angeles.}}</ref> === ١٢ === * [[کلۆد جارمان جونیۆر]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Barnes |یەکەم١=Mike |سەردێڕ=Claude Jarman Jr., Young Star of 'The Yearling,' Dies at 90 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/claude-jarman-dead-yearling-juvenile-oscar-1236107296/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[بیڵ بێرج]]، ٨٦، کۆمیدیان و ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/obituaries-people-news/bill-byrge-dead-ernest-1236271773/|سەردێڕ=Bill Byrge, Who Played Bobby in ‘Ernest’ Movies, Dies at 92|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢ === * [[فەردی تایفوور]]، ٧٩، گۆرانیبێژ، ئەکتەر، دەرھێنەر، [[ھۆنراوەنووس]] و [[سیناریۆنووس]]ی تورک، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/arabesk-muziginin-unlu-ismi-ferdi-tayfur-hayatini-kaybetti,0qHzpjIzVE24mogri5YcZg |سەردێڕ=Arabesk müziğinin ünlü ismi Ferdi Tayfur hayatını kaybetti |زمان=tr |وێبگە=ntv.com.tr |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2025 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥| ]] 3mkph5pnohz98y6mcbg6moxyqag94g5 1580062 1579845 2026-05-02T00:23:13Z Hivja 64112 1580062 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٥دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == === ٣٠ === * [[خالیدە زیا]]، ٧٩، سیاسەتوانی بەنگلادێشی و [[سەرۆک وەزیرانی بەنگلادێش]] (١٩٩١–١٩٩٦ و ٢٠٠١–٢٠٠٦)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bangladesh's first female prime minister, Khaleda Zia, dies at 80 |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladeshs-first-female-prime-minister-khaleda-zia-dies-80-2025-12-30/ |ئیش=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئیسایا ویتلۆک جونیۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ziegler |یەکەم١=Hannah |سەردێڕ=Isiah Whitlock Jr., Scene-Stealing Character Actor in 'The Wire,' Dies at 71 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/12/30/arts/television/isiah-whitlock-jr-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[بەھرام بەیزایی]]، ٨٧، نووسەر و دەرھێنەری فیلم و شانۆی ئێرانی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Renowned Iranian playwright Bahram Beyzai passes away |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/240207/Renowned-Iranian-playwright-Bahram-Beyzai-passes-away |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=en}}</ref> === ١٤ === * [[ڕۆب ڕاینەر]]، ٧٨، بەرھەمھێنەری فیلم، ئەکتەر و چالاکی سیاسیی ئەمریکی، برینی قووڵ بەھۆی لێدانی [[چەقۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Sangal |یەکەم١=Aditi |دوایین٢=Romine |یەکەم٢=Taylor |دوایین٣=Tsui |یەکەم٣=Karina |سەردێڕ=What we know about the fatal stabbings of Rob and Michele Reiner and the case against their son |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[سی ئێن ئێن|CNN]] |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251217161012/https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٤ === * [[کاری ھیرۆیوکی تاگاوا]]، ٧٥، ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمی ژاپۆنی–ئەمریکی، دواھاتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tapp |یەکەم١=Tom |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Cary-Hiroyuki Tagawa Dies: 'Mortal Kombat, 'Last Emperor' & 'Man in the High Castle' Actor Was 75 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/12/cary-hiroyuki-tagawa-dead-mortal-kombat-actor-1236636368/ |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> == تشرینی دووەم == === ٦ === * [[جەیمس واتسن]]، ٩٧، زانا و ژینناسی ئەمریکی و براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبێل]] (١٩٦٢)، بەساڵاچوون.<ref name=NYTobit>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dean |یەکەم=Cornelia |سەردێڕ=James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیک چەینی]]، ٨٤، سیاسەتوانی ئەمریکی و [[جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (٢٠٠١–٢٠٠٩)، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Former US Vice-President Dick Cheney dies aged 84 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251104115647/https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[بی بی سی نیووز|BBC News]]}}</ref> == تشرینی یەکەم == === ٥ === * [[کێن جاکۆبس]]، ٩٢، دەرھێنەری ئەمریکی، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ken Jacobs, Pioneering Experimental Filmmaker, Dies at 92|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/ken-jacobs-dead-experimental-film-1236541528/|دوایین=Saperstein|یەکەم=Pat|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ڕۆن دین]]، ٨٧، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە نەخۆشخانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pedersen |یەکەم=Erik |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Ron Dean Dies: Actor In 'The Fugitive', 'The Breakfast Club' & Three Tom Cruise Films Was 87 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/10/ron-dean-dead-the-fugitive-the-dark-knight-breakfast-club-frasier-1236573733/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> == ئەیلوول == === ٢٣ === * [[عەبدولعەزیز کوڕی عەبدوڵڵا ئال شێخ]]، ٨١، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سعوودی و [[موفتیی گەورەی سعوودیە]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Grand Mufti of Saudi Arabia has passed away: Royal Court |ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/saudi-arabia/2025/09/23/grand-mufti-of-saudi-arabia-has-passed-away-royal-court- |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Arabiya English |زمان=en}}</ref> === ٢٢ === * [[ھێنری جاگلۆم]]، ٨٧، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk |یەکەم١=Chris |دوایین٢=Barnes|یەکەم٢=Mike|سەردێڕ=Henry Jaglom, Moviemaker Who Worked Outside the Mainstream, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/henry-jaglom-dead-safe-place-eating-last-summer-hamptons-1236378418/ |ئیش=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٦ === * [[ڕۆبێرت ڕێدفۆرد]]، ٨٩، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref name=nytobit>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Robert Redford, Screen Idol Turned Director and Activist, Dies at 89 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ئیش=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|زمان=en-US |دوایین=Barnes |یەکەم=Brooks |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250916121230/https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[عامر محەممەد ڕەشید]]، ٨٦، سیاسەتوانی پێشووی عێراقی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews/201163|سەردێڕ=عامر محەمەد ڕەشید "باوكی موشه‌كی" به‌عس كۆچی دواییكرد|بڵاوکەرەوە=خەندان|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == ئاب == === ٣٠ === * [[ئەبوو عوبەیدە]]، ٤٠، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام]] (لە ٢٠٠٧ەوە)، [[تیرۆرکردنی ئەبوو عوبەیدە|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli strike targets Hamas spokesperson Abu Obeida in Gaza: Reports|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/08/30/israeli-strike-targets-hamas-spokesperson-abu-obeida-in-gaza-reports|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Al-Arabiya}}</ref> === ٢٨ === * [[ڕاندی بوون]]، ٨٣، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |سەردێڕ=Randy Boone, Actor on ‘The Virginian,’ Dies at 83 |وێبگە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/randy-boone-dead-the-virginian-1236358143/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٣ === * [[جێری ئادلەر]]، ٩٦، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Walcott |یەکەم=Escher |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ='Iconic' Actor Jerry Adler, Star of 'The Sopranos' and 'The Good Wife,' Dies at 96 |ناونیشان=https://people.com/jerry-adler-sopranos-star-dies-96-11796497 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=People.com |زمان=en}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانک کاپریۆ]]، ٨٨، دادوەر و سیاسەتوانی ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Parent |یەکەم=Tabitha |سەردێڕ=TikTok Famous Judge Frank Caprio Dies at Age 88 |ناونیشان=https://people.com/judge-frank-caprio-dies-at-age-88-11794854 |ئیش=People |بڵاوکەرەوە=Dotdash Meredith |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ژێرار شالیان]]، ٩١، نووسەر و پسپۆڕێکی [[جیۆپۆلەتیک]]ی فەڕەنسی، بەساڵاچوون.<ref name=nyt>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nossiter |یەکەم=Adam |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Gérard Chaliand, Intrepid Authority on Geopolitics, Dies at 91 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/08/27/world/europe/gerard-chaliand-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en}}</ref> === ١٠ === * [[ئەنەس شەریف]]، ڕۆژنامەنووس و ڤیدیۆگرافەرێکی فەلەستینی و ھەواڵنێری [[کەناڵی ئەلجەزیرە]]، [[تیرۆرکردنی ئەنەس شەریف|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref name="AlJazeeraAug10">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Al Jazeera journalist Anas al-Sharif killed in Israeli attack in Gaza City|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/10/al-jazeera-journalist-anas-al-sharif-killed-in-israeli-attack-in-gaza-city|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Al Jazeera}}</ref> * [[دەیڤد کێچوم]]، ٩٧، ئەکتەر و [[کۆمیدیا|کۆمیدیان]]ی ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=David Ketchum, the Cooped-Up Agent 13 on ‘Get Smart,’ Dies at 97 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/david-ketchum-dead-get-smart-agent-13-1236351427/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٧ === * [[جیم لۆڤێڵ]]، ٩٧، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی ([[جێمینای ١٢]]، [[ئەپۆلۆ ٨]] و [[ئەپۆلۆ ١٣]])، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dudek |یەکەم=Mitch |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Jim Lovell, Apollo 13 astronaut who settled in Lake Forest, dies at 97 |ناونیشان=https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/08/08/jim-lovell-obituary-apollo-13-astronaut-dies-at-97 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Chicago Sun-Times}}</ref> === ٥ === * [[نەرمین قادر]]، ٦٣، خانمەکتەر و شانۆکاری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/51636 |سەردێڕ=نەرمین قادر هونەرمەند و شانۆکاری کورد کۆچی دوایی کرد |وێبگە=NRT TV |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == تەممووز == === ٢٧ === * [[کوردۆی شاعیر]]، ٤٤، شاعیری کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref name="964-jaldai-dil">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.964media.com/320748/|سەردێڕ=كۆردۆ عەبدوڵا لە مزگەوتی گەورەی سلێمانی گیانی لەدەست دا|بڵاوکەرەوە=964media.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[زیاد ڕەحبانی]]، ٦٩، ئاوازدانەر، نووسەر و مۆسیقاژەنی لوبنانی، جەڵدەی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/26/ziad-rahbani-pioneering-lebanese-musician-and-composer-dies-at-69 |سەردێڕ=Ziad Rahbani, pioneering Lebanese musician and composer, dies at 69 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ٢٤ === * [[ھاڵک ھۆگان]]، ٧١، زۆرانبازی پیشەگەری ئەمریکی، وەستانی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://kfdm.com/news/local/hulk-hogan-dies-at-71|سەردێڕ=Hulk Hogan dies at 71|بڵاوکەرەوە=KFDM|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[جیمی ھانت]]، ٨٥، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوای جەڵدەی دڵ.<ref name=Barnes>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jimmy-hunt-dead-invaders-from-mars-1236324837/|سەردێڕ=Jimmy Hunt, Young Star of 'Invaders From Mars,' Dies at 85|نووسەر=Barnes, Mike|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|newspaper=The Hollywood Reporter}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد بوخاری]]، ٨٢، سیاسەتوان، ئەفسەری سەربازیی نێجیریایی و سەرۆک کۆماری نێجیریا (٢٠١٥–٢٠٢٣)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nigeria's ex-President Muhammadu Buhari dies in London aged 82 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/nigerias-former-president-muhammadu-buhari-dies-in-london-aged-82 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ١١ === * [[ڕێنی کیربی]]، ٧٠، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوایی و تەشەنای سوورێنە، گورچیلە و میزڵدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Shallow Hal actor dies aged 70 after being hospitalised for two months as his family pay tribute |ناونیشان= https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-rene-kirby-dead-shallow-35605141.amp |وێبگە=Mirror |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[ڕەبیع مەدخەلی]]، ٩٢، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سوننە و مامۆستای زانکۆی سعوودی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=سبب وفاة الشيخ ربيع المدخلي وموعد جنازته وسيرته الذاتية الكاملة - النصر الإخباري |ناونیشان=https://www.elnassrnews.com/31747/death-sheikh-rabee-almadkhali/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|زمان=ar}}</ref> === ٨ === * [[ڕۆجەر کریستیانسێن]]، ٧٢، دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Roger Secrist Christiansen |ناونیشان=https://obits.cleveland.com/us/obituaries/theday/name/roger-christiansen-obituary?id=59197308 |وێبگە=Legacy |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیۆگۆ جۆتا]]، ٢٨، یاریزانی تۆپی پێی پورتوگالی، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Diogo Jota: Liverpool forward dies in car accident in Spain |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/32461/13391754/diogo-jota-liverpool-forward-dies-in-car-accident-in-spain |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Sky Sports}}</ref> * [[مایکڵ مادسن]]، ٦٧، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر، نووسەر و شاعیری ئەمریکی، [[وەستانی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Michael Madsen, Reservoir Dogs' Actor, Dies at 67 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/michael-madsen-dead-reservoir-dogs-1236306069/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> == حوزەیران == === ٢٦ === * [[ڕیک ھورست]]، ٧٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rick Hurst, Cletus Hogg on ‘The Dukes of Hazzard,’ Dies at 79|دوایین=Moses|یەکەم=Claire|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/27/obituaries/rick-hurst-dead.html|وێبگە=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢١ === * [[بێھنام شەھریاری]]، ٥٦، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و بەرپرسی باڵای [[ھێزی قودس]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel says it killed Iran's military coordinator with Hamas |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cn9yxrxwzzzo |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> === ١٩ === * [[گەیلارد سارتەین]]، ٧٨، ئەکتەری ئەمریکی، مردنی سروشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gailard Sartain, Actor in 'Hee Haw' and 'Mississippi Burning,' Dies at 78|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gailard-sartain-dead-hee-haw-mississippi-burning-1236295853/|دوایین=Barnes|یەکەم=Mike|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[سابت حەبیب یووسف ئال مێکۆ]]، ٤٩، [[قەشە]]ی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]]ی عێراقی، نادیار.<ref>[https://sematv.net/ar/2025/06/12431 سمو الامير يعزي بوفاة المطران ثابت حبيب منصور مكو] {{in lang|ar}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی شادمانی]]، ٦٢، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی سوپای پاسداران و فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israeli military says it killed Iran's wartime chief of staff |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-irans-armed-forces-chief-staff-2025-06-17/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد کازمی]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref name="TimesDeath">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Netanyahu says Israel killed IRGC intelligence chief and his deputy |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Times of Israel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-confirms-israel-killed-irgc-intelligence-chief-and-his-deputy/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، ٦٦، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ٧١–٧٢، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ؟، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، ٦٠، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> === ١٠ === * [[کەریم شنگالی]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری پێشووی ناوخۆی ھەرێمی کوردستان]] (٢٠٠١–٢٠١٩)، نەخۆشی.<ref name="K24-death">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/845075 |سەردێڕ=تەرمی کەریم شنگالی گەیشتەوە هەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=Kurdistan 24 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[کریس ڕۆبینسۆن]]، ٨٦، دەرھێنەری فیلم، سیناریۆنووس و ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.soapoperadigest.com/content/general-hospital-star-chris-robinson-dies-at-86/|سەردێڕ=''General Hospital'' Star Chris Robinson Dies at 86|یەکەم=Chris|دوایین=Eades|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Soap Opera Digest|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[جۆناتان جۆس]]، ٥٩، ئەکتەر و مۆسیقاژەنی ئەمریکی، تەقەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Salinas |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ='I shot him': Suspect admitted to killing actor Jonathan Joss amid ongoing feud, report states |ناونیشان=https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=KSAT-TV |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250603225353/https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ئایار == === ٢٧ === * [[ئێد گەیڵ]]، ٦١، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئەمریکی، نادیار.<ref name="obit">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ='Chucky' Actor Ed Gale Dead at 61 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/05/28/ed-gale-chucky-childs-play-actor-dead-hospice/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=TMZ |زمان=en}}</ref> === ٢٥ === * [[فیل ڕۆبەرتسۆن]]، ٧٩، ڕاوچیی پیشەیی، بازرگان، کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی و ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Duck Dynasty Star Phil Robertson Dies at 79 Following Alzheimer's Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/phil-robertson-dead-duck-dynasty-star-was-79-11741649 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=People}}</ref> === ٢٢ === * [[جەیمز لۆیدۆڤیچ پاتەرسۆن]]، ٩١، نووسەر و ئەکتەری ڕووسی–ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In memory of a friend |ناونیشان=https://rospisatel.ru/sobytija2025/142.html}}</ref> === ٢٠ === * [[جۆرج وێندت]]، ٧٦، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nytimes.com/2025/05/20/arts/television/george-wendt-dead.html|سەردێڕ= George Wendt, a.k.a. Norm From 'Cheers,' Is Dead at 76|دوایین= Williams|یەکەم= Alex|ڕێکەوت= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|newspaper = The New York Times|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= limited}}</ref> === ١٩ === * [[کۆڵتۆن فۆرد]]، ٦٢، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەرمەنی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|سەردێڕ=Former adult film star and pop singer Colton Ford dead at 62|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Dallas Voice|یەکەم=Rich|دوایین=Lopez|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250528133905/https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد عەباس بارام]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/48829|سەردێڕ=هونەرمەندی ناوداری کورد محەمەد عەباس بارام کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=[[ئێن ئاڕ تی]]|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> * [[چارڵز ستراوس]]، ٩٦، مۆسیقاژەن، ھۆنراوەنووس و ئاوازدانەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.broadwayworld.com/article/Broadway-Composer-Charles-Strouse-Passes-Away-at-96-20250515|سەردێڕ= Broadway Composer Charles Strouse Passes Away at 96|دوایین= Rabinowitz|یەکەم= Chloe|ئیش= Broadway World|ڕێکەوت= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد سینوار]]، ٤٩، شەڕکەری فەلەستینی و سەرکردەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی عیزەدین قەسام]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>https://asharq.com/politics/137584/إسرائيل-قتلنا-محمد-السنوار-الحية-والحداد-الهدفين-المقبلين/</ref> * [[خۆزێ موخیکا]]، ٨٩، سیاسەتوانی ئوروگوایی و چلەمین سەرۆک کۆماری [[ئوروگوای]]، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref>[https://en.ara.cat/misc/pepe-mujica-the-humble-philosopher-president-dies_1_5378778.html Pepe Mujica, the humble philosopher president, dies]</ref> === ٨ === * [[خەتەر]]، ٤٣، کارساز و ڕاپەری کورد–ئەڵمانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.n-tv.de/leute/Gangster-Rapper-Xatar-ist-tot-article25757826.html|سەردێڕ=in Koelner Wohnung aufgefunden|ئیش=n-tv|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٧ === * [[جۆ دۆن بەیکەر]]، ٨٩، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Langer |یەکەم١=Emily |سەردێڕ=Joe Don Baker, tough guy actor in 'Walking Tall,' dies at 89 |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2025/05/15/joe-don-baker-actor-dead/ |وێبگە=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[سری سورەیا ئوندەر]]، ٦٢، دەرھێنەری فیلم، ئەکتەر، نووسەر، کەسایەتیی سیاسیی تورک و ئەندامی [[پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان|دەم پارتی]]، تێکچوونی فرە ئەندامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Sırrı Süreyya Önder hayatını kaybetti |ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/cd6jd230l41o |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News Türkçe |زمان=tr}}</ref> == نیسان == === ٢١ === * [[پاپا فرانسیس]]، ٨٨، [[پاپا]]ی کڵێسای کاتۆلیکی ئەرژەنتینی (لەوەتەی ٢٠١٣)، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/836171/k24_sdapp |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد}}</ref> === ١٥ === * [[پاتریک ئادیارت]]، ٨٢، ئەکتەری ئەمریکی، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://extratv.com/2025/04/16/patrick-adiarte-dancer-king-flower-drum-song-obituary/ |سەردێڕ=Patrick Adiarte, Legendary 'The King and I' Dancer & 'Brady Bunch' Guest, Dies at 82 |وێبگە=ExtraTV.com |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١١ === * [[ئاڤاشین]]، ٦٦، شاعیر و وەرگێڕی کورد، نەخۆشی.<ref name="کوردپرێس ۱">[https://www.kurdpress.com/x4fCT کوردپرێس: ''مامۆستا «ئاڤاشین» ھەڵبەستوانی کورد کۆچی دواییی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdpress.com/x4fCT |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥.</ref> === ٨ === * [[نیکی کات]]، ٥٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[خۆکوژی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/04/nicky-katt-dead-cause-dazed-and-confused-1236368019/|سەردێڕ=Nicky Katt Died By Suicide, Family Confirms; 'Dazed & Confused' Star Discovered On April 8 In Apartment|وێبگە=Deadline|یەکەم١=Dominic|دوایین١=Patten|یەکەم٢=Denise|دوایین٢=Petski|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٦ === * [[جێرمیا پۆل ئۆستریکەر]]، ٨٧، [[ستێرفیزیک|فیزیکزانی ئەستێرەیی]]ی ئەمریکی و مامۆستای [[ئەستێرەناسی]] لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]]، نەخۆشیی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Overbye |یەکەم١=Dennis |سەردێڕ=Jeremiah Ostriker, Who Plumbed Dark Forces That Shape Universe, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/07/science/space/jeremiah-ostriker-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[ڤال کیلمێر]]، ٦٥، ئەکتەری ئەمریکی، سیەسۆ.<ref name="Weber-2025">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weber |یەکەم=Bruce |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Val Kilmer, Film Star Who Played Batman and Jim Morrison, Dies at 65 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/01/movies/val-kilmer-dead.html |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times}}</ref> == ئازار == === ٣٠ === * [[ڕیچارد نۆرتۆن]]، ٧٥، [[ھونەری جەنگی|ھونەرمەندی جەنگی]]، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئوسترالی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sullivan |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Aussie martial arts legend and Hollywood trainer Richard Norton dies |ناونیشان=https://www.news.com.au/sport/boxing/aussie-martial-arts-legend-and-hollywood-trainer-richard-norton-dies/news-story/073b8196ba8ee37565147a5fa1c03571 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=news.com.au}}</ref> === ٢٩ === * [[ڕیچارد چەمبەرلین]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/richard-chamberlain-dead-dies-shogun-thorn-birds-1236351970/ |سەردێڕ=Richard Chamberlain, TV's Dr. Kildare, ''Shogun'', ''Thorn Birds'' Star, Dies at 90 |دوایین=Natale |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=Variety |زمان=en-US}}</ref> === ٢٣ === * [[سەڵاح بەردەویل]]، ٦٥، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[حەماس]] و وتەبێژی ڕێکخراوەی ئیسلامیی فەلەستین، بۆردوومانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|سەردێڕ=50 of Dead in Gaza Protests Were Hamas Activists, Says Senior Hamas Official|دوایین=Khoury|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> === ١٨ === * [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی]]، ٨٤، سیاسەتوانی کورد و ڕێبەری پێشووی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]]، نەخۆشی.<ref name="فرات ٢">[https://anfsorani.com/هۆرامی/amyarymdarw-kwrdy-bdwlhman-hajy-yhmdy-gshmr-by-66533 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''سیاسەتوانی کورد عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی شەھید بوو'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٥.</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشهاد الناطق العسکری باسم سرایا القدس (أبو حمزة) |ناونیشان=https://www.khaberni.com/news/699299 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=khaberni.com}}</ref> * [[عیسام دەعالیس]]، ٥٨، سیاستەوانی فەلەستینی و [[حکوومەتی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ی حەماس|سەرۆکی کۆمیتەی بەڕێوەبەرایەتیی حکوومەتی حەماس]] (٢٠٢١–٢٠٢٥)، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yohanan |یەکەم=Nurit |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Hamas names 4 senior officials killed in wave of IDF strikes on Gaza |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hamas-names-4-senior-officials-killed-in-wave-of-idf-strikes-on-gaza/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The Times of Israel}}</ref> === ١٧ === * [[ئەبوو ئیسحاق حوەینی]]، ٦٨، زانای سوننە، فەرموودەناس و بانگخوازی میسری، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>[https://www.watanserb.com/en/2025/03/17/salafi-scholar-abu-ishaq-al-huwaini-passes-away-after-health-deterioration/ Salafi Scholar Abu Ishaq Al-Huwaini Passes Away After Health Deterioration]</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، کەسایەتیی میدیاییی فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، باڵی سەربازیی [[بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین]]، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشھاد أبوو حمزة الناطق العسکری باسم سرایا القدس |ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=18032025&id=409e216e-5035-4446-b761-f7557433d078 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=shorouknews.com}}</ref> === ١١ === * [[ڕۆبێرت ترێبۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، [[ژەهراویبوونی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/robert-trebor-hercules-legendary-journeys-xena-1236181863/ |سەردێڕ=Robert Trebor, 'Hercules: The Legendary Journeys' Actor, Dies at 71 |ئیش=The Hollywood Reporter |یەکەم=Mike |دوایین=Barnes |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[سیمۆن فیشەر-بێکەر]]، ٦٣، ئەکتەری شانۆ، تەلەڤیزیۆن و سینەمای بەریتانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenbloom |یەکەم=Alli |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Actor Simon Fisher-Becker, known for ‘Harry Potter’ and ‘Doctor Who,’ dead at 63 |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/03/10/entertainment/simon-fisher-becker-death/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> === ٣ === * [[کرەیگ ڕیچارد نێڵسۆن]]، ٧٧، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.serenityfhs.com/obituaries/craig-nelson-6/#!/Obituary |سەردێڕ=Craig Richard Nelson |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * [[جۆزێف وامبۆ]]، ٨٨، نووسەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref name=McFadden>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/02/28/books/joseph-wambaugh-dead.html |سەردێڕ=Joseph Wambaugh, Author With a Cop's-Eye View, Is Dead at 88 |دوایین=McFadden |یەکەم=Robert D. |authorlink=Robert D. McFadden |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> === ٢٥ === * [[ڕۆبێرتۆ ئۆرچی]]، ٥١، سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی-ئەمریکی، نەخۆشیی گورچیلە.<ref name = Andreeva>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://deadline.com/2025/02/roberto-orci-dead-star-trek-transformers-writer-producer-1236301807/|سەردێڕ= Roberto Orci Dies: 'Star Trek', 'Transformers' & 'Hawaii Five-0' Writer-Producer Was 51|دوایین= Andreeva|یەکەم= Nellie|ڕێکەوت= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش= Deadline Hollywood}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانکێتین]]، ٨٨، نووسەر، شاعیر و [[شانۆنامەنووس]] و [[وێنەکێش]]ی ھایتی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Louis |یەکەم١=Olivier Rony |ناونیشان=https://vantbefinfo.com/haiti-pleure-franck-etienne-le-premier-ministre-salue-la-memoire-dun-geant-de-la-culture/ |سەردێڕ=Haïti pleure Franck Étienne : Le Premier ministre salue la mémoire d'un géant de la culture |trans-title=Haiti mourns Franck Étienne: Prime Minister salutes the memory of a cultural giant |ئیش=Vant Bèf Info (VBI) |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=fr-FR}}</ref> * [[پیتەر جەیسن]]، ٨٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-jason-dead-1236297197/ |سەردێڕ=Peter Jason Dies: ‘Deadwood’ Actor And Favorite Of John Carpenter And Walter Hill Was 80 |یەکەم١=Greg |دوایین١=Evans |وێبگە=Deadline |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[ئەڵڵاموراد ڕەشتیانی]]، ٧٤، ھونەرمەند و ئەکتەری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1802202523|سەردێڕ=هونەرمەند ئەڵڵاموراد رەشتیانی کۆچی دواییکرد|نووسەر=ژیلا ئەسعەد|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٧ === * [[جین ھاکمان]]، ٩٥، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Devlin |یەکەم=Hannah |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Mummification: what is it and how can it occur? |ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2025/feb/28/mummification-what-is-it-and-how-can-it-occur-gene-hackman |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> === ١٦ === * [[کیم سای-ڕۆن]]، ٢٤، خانمەکتەری کۆریی باشووری، [[خۆکوشتن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=South Korean actress Kim Sae-ron, 24, found dead|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|وێبگە=The Korea Herald|دوایین=Davies|یەکەم=Maia|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250218162020/https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[کاھتالی مچە]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، شێرپەنجە.<ref name="فرات ۱">[https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/kahtali-mice-jiyana-xwe-ji-dest-da-194188 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کاھتالح مچە کۆچی دوایی کردد'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥.</ref> === ١٠ === * [[پیتەر تویاسۆسۆپۆ]]، ٦١، ئەکتەر و یاریزانی [[تۆپی پێی ئەمریکی|تۆپی پێ]]ی ئەمریکی، [[نەخۆشیی دڵ و لوولەکانی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Peter Navy Tuiasosopo Dies: 'Street Fighter', 'Necessary Roughness' Actor Was 61 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250211023016/https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٦ === * [[وریا حەمەکەریم]]، ٣٧، [[ڕۆژنامەنووس]] و پێشکەشکاری کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Corporation |یەکەم=Nalia |سەردێڕ=وریا حەمە کەریم بە رووداوێکی ھاتووچۆ گیانی لەدەستدا |ڕێکەوت =٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/45509 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[ئارام فەتاح خەراجیانی]]، ٤٣–٤٤، پاڵەوانی لەشجوانیی کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هۆکاری گیان لەدەستدانی پاڵەوانە کوردەکە لەگەڵ وریا حمە کەریم چی بوو؟ |ناونیشان=https://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=141175&Jor=7 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٣٠ === * [[دیک باتۆن]]، ٩٥، یاریزانی [[خلیسکێنەی سەر سەھۆڵ]]ی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |سەردێڕ=Dick Button, Figure Skating Champion and Commentator, Dies at 95 |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|دوایین=Goldstein |یەکەم=Richard |newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250131181525/https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٩ === * [[سەلوان مۆمیکا]]، ٣٨، چالاکوانی [[ڕەخنەگرتن لە ئیسلام|دژە ئیسلام]]ی عێراقی، [[برینی فیشەک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Uppgifter: Koranbrännaren Salwan Momika skjuten till döds|ناونیشان=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130085358/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=SVT Nyheter|زمان=sv}}</ref> === ٢٤ === * [[موکەڕەم تاڵەبانی]]، ١٠١، نووسەر و سیاسەتوانی کورد، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/24012025|سەردێڕ=موکەڕەم تاڵەبانی، نووسەر و سیاسەتڤانی کورد کۆچی دواییکرد|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|نووسەر=سۆران حوسێن|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئایریس کەمینگز]]، ١٠٤، [[فڕۆکەوان]] و مەلەوانی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iris Cummings Critchell, 104, Dies; Olympic Swimmer Turned Aviator|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/29/sports/iris-cummings-critchell-dead.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|دوایین=Goldstein|یەکەم=Richard|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٩ === * [[باڤێ تەیار]]، ٦٧، ئەکتەری کۆمیدیانی کورد، بۆردوومانی [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/190120254|سەردێڕ=Tirkiyeyê êrişî sivîlan kiribû: Bavê Teyar jî canê xwe ji dest da|وێبگە=Rûdaw.net}}</ref> * [[پیەر مێرتەنس]]، ٨٥، [[پارێزەر]] و ڕەخنەگری بەلجیکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Belga |یەکەم=Belga |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=L'écrivain belge Pierre Mertens est décédé |ناونیشان=https://www.dhnet.be/actu/belgique/2025/01/19/lecrivain-belge-pierre-mertens-est-decede-SXM4QAS3HJGTVI4ANYJTCNS42A/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=DHnet |زمان=fr}}</ref> === ١٦ === * [[بۆب ئویکەر]]، ٩٠، یاریزانی [[بەیسبۆڵ]] و ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk|یەکەم١=Chris|سەردێڕ=Bob Uecker, Light-Hitting Catcher Turned Comic Actor and Broadcaster, Dies at 90|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-uecker-dead-catcher-mr-belvedere-major-league-1236110105/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٥ === * [[دەیڤد لینچ]]، ٧٨، دەرهێنەر، مۆسیقاژەن و ئەکتەری ئەمریکی، کاریگەرییەکانی نەخۆشیی [[ئەمفیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/01/16/legendary-director-david-lynch-dead-at-78/|سەردێڕ=David Lynch, 'Blue Velvet' Director, Dead at 78|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=TMZ|وتەگێڕانەوە=A family member tells TMZ … Lynch passed away Wednesday at his daughter's house – where he was staying during the devastating wildfires in Los Angeles.}}</ref> === ١٢ === * [[کلۆد جارمان جونیۆر]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Barnes |یەکەم١=Mike |سەردێڕ=Claude Jarman Jr., Young Star of 'The Yearling,' Dies at 90 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/claude-jarman-dead-yearling-juvenile-oscar-1236107296/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[بیڵ بێرج]]، ٨٦، کۆمیدیان و ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/obituaries-people-news/bill-byrge-dead-ernest-1236271773/|سەردێڕ=Bill Byrge, Who Played Bobby in ‘Ernest’ Movies, Dies at 92|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢ === * [[فەردی تایفوور]]، ٧٩، گۆرانیبێژ، ئەکتەر، دەرھێنەر، [[ھۆنراوەنووس]] و [[سیناریۆنووس]]ی تورک، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/arabesk-muziginin-unlu-ismi-ferdi-tayfur-hayatini-kaybetti,0qHzpjIzVE24mogri5YcZg |سەردێڕ=Arabesk müziğinin ünlü ismi Ferdi Tayfur hayatını kaybetti |زمان=tr |وێبگە=ntv.com.tr |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2025 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥| ]] iu1b2fuxrr6gwh9pxe85jmtzvunnd1e 1580063 1580062 2026-05-02T00:23:48Z Hivja 64112 /* ١٨ */ 1580063 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٥دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == === ٣٠ === * [[خالیدە زیا]]، ٧٩، سیاسەتوانی بەنگلادێشی و [[سەرۆک وەزیرانی بەنگلادێش]] (١٩٩١–١٩٩٦ و ٢٠٠١–٢٠٠٦)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bangladesh's first female prime minister, Khaleda Zia, dies at 80 |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladeshs-first-female-prime-minister-khaleda-zia-dies-80-2025-12-30/ |ئیش=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئیسایا ویتلۆک جونیۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ziegler |یەکەم١=Hannah |سەردێڕ=Isiah Whitlock Jr., Scene-Stealing Character Actor in 'The Wire,' Dies at 71 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/12/30/arts/television/isiah-whitlock-jr-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[بەھرام بەیزایی]]، ٨٧، نووسەر و دەرھێنەری فیلم و شانۆی ئێرانی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Renowned Iranian playwright Bahram Beyzai passes away |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/240207/Renowned-Iranian-playwright-Bahram-Beyzai-passes-away |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=en}}</ref> === ١٤ === * [[ڕۆب ڕاینەر]]، ٧٨، بەرھەمھێنەری فیلم، ئەکتەر و چالاکی سیاسیی ئەمریکی، برینی قووڵ بەھۆی لێدانی [[چەقۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Sangal |یەکەم١=Aditi |دوایین٢=Romine |یەکەم٢=Taylor |دوایین٣=Tsui |یەکەم٣=Karina |سەردێڕ=What we know about the fatal stabbings of Rob and Michele Reiner and the case against their son |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[سی ئێن ئێن|CNN]] |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251217161012/https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٤ === * [[کاری ھیرۆیوکی تاگاوا]]، ٧٥، ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمی ژاپۆنی–ئەمریکی، دواھاتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tapp |یەکەم١=Tom |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Cary-Hiroyuki Tagawa Dies: 'Mortal Kombat, 'Last Emperor' & 'Man in the High Castle' Actor Was 75 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/12/cary-hiroyuki-tagawa-dead-mortal-kombat-actor-1236636368/ |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> == تشرینی دووەم == === ٦ === * [[جەیمس واتسن]]، ٩٧، زانا و ژینناسی ئەمریکی و براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبێل]] (١٩٦٢)، بەساڵاچوون.<ref name=NYTobit>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dean |یەکەم=Cornelia |سەردێڕ=James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیک چەینی]]، ٨٤، سیاسەتوانی ئەمریکی و [[جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (٢٠٠١–٢٠٠٩)، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Former US Vice-President Dick Cheney dies aged 84 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251104115647/https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[بی بی سی نیووز|BBC News]]}}</ref> == تشرینی یەکەم == === ٥ === * [[کێن جاکۆبس]]، ٩٢، دەرھێنەری ئەمریکی، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ken Jacobs, Pioneering Experimental Filmmaker, Dies at 92|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/ken-jacobs-dead-experimental-film-1236541528/|دوایین=Saperstein|یەکەم=Pat|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ڕۆن دین]]، ٨٧، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە نەخۆشخانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pedersen |یەکەم=Erik |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Ron Dean Dies: Actor In 'The Fugitive', 'The Breakfast Club' & Three Tom Cruise Films Was 87 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/10/ron-dean-dead-the-fugitive-the-dark-knight-breakfast-club-frasier-1236573733/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> == ئەیلوول == === ٢٣ === * [[عەبدولعەزیز کوڕی عەبدوڵڵا ئال شێخ]]، ٨١، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سعوودی و [[موفتیی گەورەی سعوودیە]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Grand Mufti of Saudi Arabia has passed away: Royal Court |ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/saudi-arabia/2025/09/23/grand-mufti-of-saudi-arabia-has-passed-away-royal-court- |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Arabiya English |زمان=en}}</ref> === ٢٢ === * [[ھێنری جاگلۆم]]، ٨٧، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk |یەکەم١=Chris |دوایین٢=Barnes|یەکەم٢=Mike|سەردێڕ=Henry Jaglom, Moviemaker Who Worked Outside the Mainstream, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/henry-jaglom-dead-safe-place-eating-last-summer-hamptons-1236378418/ |ئیش=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٦ === * [[ڕۆبێرت ڕێدفۆرد]]، ٨٩، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref name=nytobit>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Robert Redford, Screen Idol Turned Director and Activist, Dies at 89 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ئیش=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|زمان=en-US |دوایین=Barnes |یەکەم=Brooks |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250916121230/https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[عامر محەممەد ڕەشید]]، ٨٦، سیاسەتوانی پێشووی عێراقی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews/201163|سەردێڕ=عامر محەمەد ڕەشید "باوكی موشه‌كی" به‌عس كۆچی دواییكرد|بڵاوکەرەوە=خەندان|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == ئاب == === ٣٠ === * [[ئەبوو عوبەیدە]]، ٤٠، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام]] (لە ٢٠٠٧ەوە)، [[تیرۆرکردنی ئەبوو عوبەیدە|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli strike targets Hamas spokesperson Abu Obeida in Gaza: Reports|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/08/30/israeli-strike-targets-hamas-spokesperson-abu-obeida-in-gaza-reports|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Al-Arabiya}}</ref> === ٢٨ === * [[ڕاندی بوون]]، ٨٣، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |سەردێڕ=Randy Boone, Actor on ‘The Virginian,’ Dies at 83 |وێبگە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/randy-boone-dead-the-virginian-1236358143/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٣ === * [[جێری ئادلەر]]، ٩٦، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Walcott |یەکەم=Escher |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ='Iconic' Actor Jerry Adler, Star of 'The Sopranos' and 'The Good Wife,' Dies at 96 |ناونیشان=https://people.com/jerry-adler-sopranos-star-dies-96-11796497 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=People.com |زمان=en}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانک کاپریۆ]]، ٨٨، دادوەر و سیاسەتوانی ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Parent |یەکەم=Tabitha |سەردێڕ=TikTok Famous Judge Frank Caprio Dies at Age 88 |ناونیشان=https://people.com/judge-frank-caprio-dies-at-age-88-11794854 |ئیش=People |بڵاوکەرەوە=Dotdash Meredith |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ژێرار شالیان]]، ٩١، نووسەر و پسپۆڕێکی [[جیۆپۆلەتیک]]ی فەڕەنسی، بەساڵاچوون.<ref name=nyt>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nossiter |یەکەم=Adam |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Gérard Chaliand, Intrepid Authority on Geopolitics, Dies at 91 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/08/27/world/europe/gerard-chaliand-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en}}</ref> === ١٠ === * [[ئەنەس شەریف]]، ڕۆژنامەنووس و ڤیدیۆگرافەرێکی فەلەستینی و ھەواڵنێری [[کەناڵی ئەلجەزیرە]]، [[تیرۆرکردنی ئەنەس شەریف|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref name="AlJazeeraAug10">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Al Jazeera journalist Anas al-Sharif killed in Israeli attack in Gaza City|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/10/al-jazeera-journalist-anas-al-sharif-killed-in-israeli-attack-in-gaza-city|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Al Jazeera}}</ref> * [[دەیڤد کێچوم]]، ٩٧، ئەکتەر و [[کۆمیدیا|کۆمیدیان]]ی ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=David Ketchum, the Cooped-Up Agent 13 on ‘Get Smart,’ Dies at 97 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/david-ketchum-dead-get-smart-agent-13-1236351427/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٧ === * [[جیم لۆڤێڵ]]، ٩٧، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی ([[جێمینای ١٢]]، [[ئەپۆلۆ ٨]] و [[ئەپۆلۆ ١٣]])، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dudek |یەکەم=Mitch |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Jim Lovell, Apollo 13 astronaut who settled in Lake Forest, dies at 97 |ناونیشان=https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/08/08/jim-lovell-obituary-apollo-13-astronaut-dies-at-97 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Chicago Sun-Times}}</ref> === ٥ === * [[نەرمین قادر]]، ٦٣، خانمەکتەر و شانۆکاری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/51636 |سەردێڕ=نەرمین قادر هونەرمەند و شانۆکاری کورد کۆچی دوایی کرد |وێبگە=NRT TV |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == تەممووز == === ٢٧ === * [[کوردۆی شاعیر]]، ٤٤، شاعیری کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref name="964-jaldai-dil">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.964media.com/320748/|سەردێڕ=كۆردۆ عەبدوڵا لە مزگەوتی گەورەی سلێمانی گیانی لەدەست دا|بڵاوکەرەوە=964media.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[زیاد ڕەحبانی]]، ٦٩، ئاوازدانەر، نووسەر و مۆسیقاژەنی لوبنانی، جەڵدەی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/26/ziad-rahbani-pioneering-lebanese-musician-and-composer-dies-at-69 |سەردێڕ=Ziad Rahbani, pioneering Lebanese musician and composer, dies at 69 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ٢٤ === * [[ھاڵک ھۆگان]]، ٧١، زۆرانبازی پیشەگەری ئەمریکی، وەستانی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://kfdm.com/news/local/hulk-hogan-dies-at-71|سەردێڕ=Hulk Hogan dies at 71|بڵاوکەرەوە=KFDM|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[جیمی ھانت]]، ٨٥، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوای جەڵدەی دڵ.<ref name=Barnes>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jimmy-hunt-dead-invaders-from-mars-1236324837/|سەردێڕ=Jimmy Hunt, Young Star of 'Invaders From Mars,' Dies at 85|نووسەر=Barnes, Mike|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|newspaper=The Hollywood Reporter}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد بوخاری]]، ٨٢، سیاسەتوان، ئەفسەری سەربازیی نێجیریایی و سەرۆک کۆماری نێجیریا (٢٠١٥–٢٠٢٣)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nigeria's ex-President Muhammadu Buhari dies in London aged 82 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/nigerias-former-president-muhammadu-buhari-dies-in-london-aged-82 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ١١ === * [[ڕێنی کیربی]]، ٧٠، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوایی و تەشەنای سوورێنە، گورچیلە و میزڵدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Shallow Hal actor dies aged 70 after being hospitalised for two months as his family pay tribute |ناونیشان= https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-rene-kirby-dead-shallow-35605141.amp |وێبگە=Mirror |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[ڕەبیع مەدخەلی]]، ٩٢، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سوننە و مامۆستای زانکۆی سعوودی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=سبب وفاة الشيخ ربيع المدخلي وموعد جنازته وسيرته الذاتية الكاملة - النصر الإخباري |ناونیشان=https://www.elnassrnews.com/31747/death-sheikh-rabee-almadkhali/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|زمان=ar}}</ref> === ٨ === * [[ڕۆجەر کریستیانسێن]]، ٧٢، دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Roger Secrist Christiansen |ناونیشان=https://obits.cleveland.com/us/obituaries/theday/name/roger-christiansen-obituary?id=59197308 |وێبگە=Legacy |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیۆگۆ جۆتا]]، ٢٨، یاریزانی تۆپی پێی پورتوگالی، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Diogo Jota: Liverpool forward dies in car accident in Spain |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/32461/13391754/diogo-jota-liverpool-forward-dies-in-car-accident-in-spain |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Sky Sports}}</ref> * [[مایکڵ مادسن]]، ٦٧، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر، نووسەر و شاعیری ئەمریکی، [[وەستانی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Michael Madsen, Reservoir Dogs' Actor, Dies at 67 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/michael-madsen-dead-reservoir-dogs-1236306069/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> == حوزەیران == === ٢٦ === * [[ڕیک ھورست]]، ٧٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rick Hurst, Cletus Hogg on ‘The Dukes of Hazzard,’ Dies at 79|دوایین=Moses|یەکەم=Claire|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/27/obituaries/rick-hurst-dead.html|وێبگە=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢١ === * [[بێھنام شەھریاری]]، ٥٦، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و بەرپرسی باڵای [[ھێزی قودس]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel says it killed Iran's military coordinator with Hamas |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cn9yxrxwzzzo |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> === ١٩ === * [[گەیلارد سارتەین]]، ٧٨، ئەکتەری ئەمریکی، مردنی سروشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gailard Sartain, Actor in 'Hee Haw' and 'Mississippi Burning,' Dies at 78|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gailard-sartain-dead-hee-haw-mississippi-burning-1236295853/|دوایین=Barnes|یەکەم=Mike|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[سابت حەبیب یووسف ئال مێکۆ]]، ٤٩، [[قەشە]]ی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]]ی عێراقی، نادیار.<ref>[https://sematv.net/ar/2025/06/12431 سمو الامير يعزي بوفاة المطران ثابت حبيب منصور مكو] {{in lang|ar}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی شادمانی]]، ٦٢، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی سوپای پاسداران و فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israeli military says it killed Iran's wartime chief of staff |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-irans-armed-forces-chief-staff-2025-06-17/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد کازمی]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref name="TimesDeath">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Netanyahu says Israel killed IRGC intelligence chief and his deputy |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Times of Israel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-confirms-israel-killed-irgc-intelligence-chief-and-his-deputy/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، ٦٦، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ٧١–٧٢، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ؟، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، ٦٠، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> === ١٠ === * [[کەریم شنگالی]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری پێشووی ناوخۆی ھەرێمی کوردستان]] (٢٠٠١–٢٠١٩)، نەخۆشی.<ref name="K24-death">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/845075 |سەردێڕ=تەرمی کەریم شنگالی گەیشتەوە هەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=Kurdistan 24 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[کریس ڕۆبینسۆن]]، ٨٦، دەرھێنەری فیلم، سیناریۆنووس و ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.soapoperadigest.com/content/general-hospital-star-chris-robinson-dies-at-86/|سەردێڕ=''General Hospital'' Star Chris Robinson Dies at 86|یەکەم=Chris|دوایین=Eades|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Soap Opera Digest|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[جۆناتان جۆس]]، ٥٩، ئەکتەر و مۆسیقاژەنی ئەمریکی، تەقەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Salinas |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ='I shot him': Suspect admitted to killing actor Jonathan Joss amid ongoing feud, report states |ناونیشان=https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=KSAT-TV |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250603225353/https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ئایار == === ٢٧ === * [[ئێد گەیڵ]]، ٦١، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئەمریکی، نادیار.<ref name="obit">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ='Chucky' Actor Ed Gale Dead at 61 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/05/28/ed-gale-chucky-childs-play-actor-dead-hospice/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=TMZ |زمان=en}}</ref> === ٢٥ === * [[فیل ڕۆبەرتسۆن]]، ٧٩، ڕاوچیی پیشەیی، بازرگان، کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی و ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Duck Dynasty Star Phil Robertson Dies at 79 Following Alzheimer's Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/phil-robertson-dead-duck-dynasty-star-was-79-11741649 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=People}}</ref> === ٢٢ === * [[جەیمز لۆیدۆڤیچ پاتەرسۆن]]، ٩١، نووسەر و ئەکتەری ڕووسی–ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In memory of a friend |ناونیشان=https://rospisatel.ru/sobytija2025/142.html}}</ref> === ٢٠ === * [[جۆرج وێندت]]، ٧٦، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nytimes.com/2025/05/20/arts/television/george-wendt-dead.html|سەردێڕ= George Wendt, a.k.a. Norm From 'Cheers,' Is Dead at 76|دوایین= Williams|یەکەم= Alex|ڕێکەوت= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|newspaper = The New York Times|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= limited}}</ref> === ١٩ === * [[کۆڵتۆن فۆرد]]، ٦٢، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەرمەنی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|سەردێڕ=Former adult film star and pop singer Colton Ford dead at 62|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Dallas Voice|یەکەم=Rich|دوایین=Lopez|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250528133905/https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد عەباس بارام]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/48829|سەردێڕ=هونەرمەندی ناوداری کورد محەمەد عەباس بارام کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=[[ئێن ئاڕ تی]]|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> * [[چارڵز ستراوس]]، ٩٦، مۆسیقاژەن، ھۆنراوەنووس و ئاوازدانەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.broadwayworld.com/article/Broadway-Composer-Charles-Strouse-Passes-Away-at-96-20250515|سەردێڕ= Broadway Composer Charles Strouse Passes Away at 96|دوایین= Rabinowitz|یەکەم= Chloe|ئیش= Broadway World|ڕێکەوت= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد سینوار]]، ٤٩، شەڕکەری فەلەستینی و سەرکردەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی عیزەدین قەسام]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>https://asharq.com/politics/137584/إسرائيل-قتلنا-محمد-السنوار-الحية-والحداد-الهدفين-المقبلين/</ref> * [[خۆزێ موخیکا]]، ٨٩، سیاسەتوانی ئوروگوایی و چلەمین سەرۆک کۆماری [[ئوروگوای]]، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref>[https://en.ara.cat/misc/pepe-mujica-the-humble-philosopher-president-dies_1_5378778.html Pepe Mujica, the humble philosopher president, dies]</ref> === ٨ === * [[خەتەر]]، ٤٣، کارساز و ڕاپەری کورد–ئەڵمانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.n-tv.de/leute/Gangster-Rapper-Xatar-ist-tot-article25757826.html|سەردێڕ=in Koelner Wohnung aufgefunden|ئیش=n-tv|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٧ === * [[جۆ دۆن بەیکەر]]، ٨٩، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Langer |یەکەم١=Emily |سەردێڕ=Joe Don Baker, tough guy actor in 'Walking Tall,' dies at 89 |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2025/05/15/joe-don-baker-actor-dead/ |وێبگە=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[سری سورەیا ئوندەر]]، ٦٢، دەرھێنەری فیلم، ئەکتەر، نووسەر، کەسایەتیی سیاسیی تورک و ئەندامی [[پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان|دەم پارتی]]، تێکچوونی فرە ئەندامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Sırrı Süreyya Önder hayatını kaybetti |ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/cd6jd230l41o |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News Türkçe |زمان=tr}}</ref> == نیسان == === ٢١ === * [[پاپا فرانسیس]]، ٨٨، [[پاپا]]ی کڵێسای کاتۆلیکی ئەرژەنتینی (لەوەتەی ٢٠١٣)، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/836171/k24_sdapp |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد}}</ref> === ١٥ === * [[پاتریک ئادیارت]]، ٨٢، ئەکتەری ئەمریکی، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://extratv.com/2025/04/16/patrick-adiarte-dancer-king-flower-drum-song-obituary/ |سەردێڕ=Patrick Adiarte, Legendary 'The King and I' Dancer & 'Brady Bunch' Guest, Dies at 82 |وێبگە=ExtraTV.com |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١١ === * [[ئاڤاشین]]، ٦٦، شاعیر و وەرگێڕی کورد، نەخۆشی.<ref name="کوردپرێس ۱">[https://www.kurdpress.com/x4fCT کوردپرێس: ''مامۆستا «ئاڤاشین» ھەڵبەستوانی کورد کۆچی دواییی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdpress.com/x4fCT |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥.</ref> === ٨ === * [[نیکی کات]]، ٥٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[خۆکوژی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/04/nicky-katt-dead-cause-dazed-and-confused-1236368019/|سەردێڕ=Nicky Katt Died By Suicide, Family Confirms; 'Dazed & Confused' Star Discovered On April 8 In Apartment|وێبگە=Deadline|یەکەم١=Dominic|دوایین١=Patten|یەکەم٢=Denise|دوایین٢=Petski|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٦ === * [[جێرمیا پۆل ئۆستریکەر]]، ٨٧، [[ستێرفیزیک|فیزیکزانی ئەستێرەیی]]ی ئەمریکی و مامۆستای [[ئەستێرەناسی]] لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]]، نەخۆشیی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Overbye |یەکەم١=Dennis |سەردێڕ=Jeremiah Ostriker, Who Plumbed Dark Forces That Shape Universe, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/07/science/space/jeremiah-ostriker-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[ڤال کیلمێر]]، ٦٥، ئەکتەری ئەمریکی، سیەسۆ.<ref name="Weber-2025">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weber |یەکەم=Bruce |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Val Kilmer, Film Star Who Played Batman and Jim Morrison, Dies at 65 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/01/movies/val-kilmer-dead.html |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times}}</ref> == ئازار == === ٣٠ === * [[ڕیچارد نۆرتۆن]]، ٧٥، [[ھونەری جەنگی|ھونەرمەندی جەنگی]]، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئوسترالی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sullivan |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Aussie martial arts legend and Hollywood trainer Richard Norton dies |ناونیشان=https://www.news.com.au/sport/boxing/aussie-martial-arts-legend-and-hollywood-trainer-richard-norton-dies/news-story/073b8196ba8ee37565147a5fa1c03571 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=news.com.au}}</ref> === ٢٩ === * [[ڕیچارد چەمبەرلین]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/richard-chamberlain-dead-dies-shogun-thorn-birds-1236351970/ |سەردێڕ=Richard Chamberlain, TV's Dr. Kildare, ''Shogun'', ''Thorn Birds'' Star, Dies at 90 |دوایین=Natale |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=Variety |زمان=en-US}}</ref> === ٢٣ === * [[سەڵاح بەردەویل]]، ٦٥، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[حەماس]] و وتەبێژی ڕێکخراوەی ئیسلامیی فەلەستین، بۆردوومانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|سەردێڕ=50 of Dead in Gaza Protests Were Hamas Activists, Says Senior Hamas Official|دوایین=Khoury|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> === ١٨ === * [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی]]، ٨٤، سیاسەتوانی کورد و ڕێبەری پێشووی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]]، نەخۆشی.<ref name="فرات ٢">[https://anfsorani.com/هۆرامی/amyarymdarw-kwrdy-bdwlhman-hajy-yhmdy-gshmr-by-66533 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''سیاسەتوانی کورد عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی شەھید بوو'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٥.</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشهاد الناطق العسکری باسم سرایا القدس (أبو حمزة) |ناونیشان=https://www.khaberni.com/news/699299 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=khaberni.com}}</ref> * [[عیسام دەعالیس]]، ٥٨، سیاستەوانی فەلەستینی و [[حکوومەتی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ی حەماس|سەرۆکی کۆمیتەی بەڕێوەبەرایەتیی حکوومەتی حەماس]] (لە ٢٠٢١ەوە)، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yohanan |یەکەم=Nurit |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Hamas names 4 senior officials killed in wave of IDF strikes on Gaza |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hamas-names-4-senior-officials-killed-in-wave-of-idf-strikes-on-gaza/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The Times of Israel}}</ref> === ١٧ === * [[ئەبوو ئیسحاق حوەینی]]، ٦٨، زانای سوننە، فەرموودەناس و بانگخوازی میسری، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>[https://www.watanserb.com/en/2025/03/17/salafi-scholar-abu-ishaq-al-huwaini-passes-away-after-health-deterioration/ Salafi Scholar Abu Ishaq Al-Huwaini Passes Away After Health Deterioration]</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، کەسایەتیی میدیاییی فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، باڵی سەربازیی [[بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین]]، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشھاد أبوو حمزة الناطق العسکری باسم سرایا القدس |ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=18032025&id=409e216e-5035-4446-b761-f7557433d078 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=shorouknews.com}}</ref> === ١١ === * [[ڕۆبێرت ترێبۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، [[ژەهراویبوونی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/robert-trebor-hercules-legendary-journeys-xena-1236181863/ |سەردێڕ=Robert Trebor, 'Hercules: The Legendary Journeys' Actor, Dies at 71 |ئیش=The Hollywood Reporter |یەکەم=Mike |دوایین=Barnes |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[سیمۆن فیشەر-بێکەر]]، ٦٣، ئەکتەری شانۆ، تەلەڤیزیۆن و سینەمای بەریتانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenbloom |یەکەم=Alli |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Actor Simon Fisher-Becker, known for ‘Harry Potter’ and ‘Doctor Who,’ dead at 63 |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/03/10/entertainment/simon-fisher-becker-death/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> === ٣ === * [[کرەیگ ڕیچارد نێڵسۆن]]، ٧٧، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.serenityfhs.com/obituaries/craig-nelson-6/#!/Obituary |سەردێڕ=Craig Richard Nelson |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * [[جۆزێف وامبۆ]]، ٨٨، نووسەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref name=McFadden>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/02/28/books/joseph-wambaugh-dead.html |سەردێڕ=Joseph Wambaugh, Author With a Cop's-Eye View, Is Dead at 88 |دوایین=McFadden |یەکەم=Robert D. |authorlink=Robert D. McFadden |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> === ٢٥ === * [[ڕۆبێرتۆ ئۆرچی]]، ٥١، سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی-ئەمریکی، نەخۆشیی گورچیلە.<ref name = Andreeva>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://deadline.com/2025/02/roberto-orci-dead-star-trek-transformers-writer-producer-1236301807/|سەردێڕ= Roberto Orci Dies: 'Star Trek', 'Transformers' & 'Hawaii Five-0' Writer-Producer Was 51|دوایین= Andreeva|یەکەم= Nellie|ڕێکەوت= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش= Deadline Hollywood}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانکێتین]]، ٨٨، نووسەر، شاعیر و [[شانۆنامەنووس]] و [[وێنەکێش]]ی ھایتی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Louis |یەکەم١=Olivier Rony |ناونیشان=https://vantbefinfo.com/haiti-pleure-franck-etienne-le-premier-ministre-salue-la-memoire-dun-geant-de-la-culture/ |سەردێڕ=Haïti pleure Franck Étienne : Le Premier ministre salue la mémoire d'un géant de la culture |trans-title=Haiti mourns Franck Étienne: Prime Minister salutes the memory of a cultural giant |ئیش=Vant Bèf Info (VBI) |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=fr-FR}}</ref> * [[پیتەر جەیسن]]، ٨٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-jason-dead-1236297197/ |سەردێڕ=Peter Jason Dies: ‘Deadwood’ Actor And Favorite Of John Carpenter And Walter Hill Was 80 |یەکەم١=Greg |دوایین١=Evans |وێبگە=Deadline |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[ئەڵڵاموراد ڕەشتیانی]]، ٧٤، ھونەرمەند و ئەکتەری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1802202523|سەردێڕ=هونەرمەند ئەڵڵاموراد رەشتیانی کۆچی دواییکرد|نووسەر=ژیلا ئەسعەد|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٧ === * [[جین ھاکمان]]، ٩٥، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Devlin |یەکەم=Hannah |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Mummification: what is it and how can it occur? |ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2025/feb/28/mummification-what-is-it-and-how-can-it-occur-gene-hackman |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> === ١٦ === * [[کیم سای-ڕۆن]]، ٢٤، خانمەکتەری کۆریی باشووری، [[خۆکوشتن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=South Korean actress Kim Sae-ron, 24, found dead|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|وێبگە=The Korea Herald|دوایین=Davies|یەکەم=Maia|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250218162020/https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[کاھتالی مچە]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، شێرپەنجە.<ref name="فرات ۱">[https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/kahtali-mice-jiyana-xwe-ji-dest-da-194188 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کاھتالح مچە کۆچی دوایی کردد'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥.</ref> === ١٠ === * [[پیتەر تویاسۆسۆپۆ]]، ٦١، ئەکتەر و یاریزانی [[تۆپی پێی ئەمریکی|تۆپی پێ]]ی ئەمریکی، [[نەخۆشیی دڵ و لوولەکانی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Peter Navy Tuiasosopo Dies: 'Street Fighter', 'Necessary Roughness' Actor Was 61 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250211023016/https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٦ === * [[وریا حەمەکەریم]]، ٣٧، [[ڕۆژنامەنووس]] و پێشکەشکاری کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Corporation |یەکەم=Nalia |سەردێڕ=وریا حەمە کەریم بە رووداوێکی ھاتووچۆ گیانی لەدەستدا |ڕێکەوت =٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/45509 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[ئارام فەتاح خەراجیانی]]، ٤٣–٤٤، پاڵەوانی لەشجوانیی کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هۆکاری گیان لەدەستدانی پاڵەوانە کوردەکە لەگەڵ وریا حمە کەریم چی بوو؟ |ناونیشان=https://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=141175&Jor=7 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٣٠ === * [[دیک باتۆن]]، ٩٥، یاریزانی [[خلیسکێنەی سەر سەھۆڵ]]ی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |سەردێڕ=Dick Button, Figure Skating Champion and Commentator, Dies at 95 |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|دوایین=Goldstein |یەکەم=Richard |newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250131181525/https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٩ === * [[سەلوان مۆمیکا]]، ٣٨، چالاکوانی [[ڕەخنەگرتن لە ئیسلام|دژە ئیسلام]]ی عێراقی، [[برینی فیشەک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Uppgifter: Koranbrännaren Salwan Momika skjuten till döds|ناونیشان=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130085358/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=SVT Nyheter|زمان=sv}}</ref> === ٢٤ === * [[موکەڕەم تاڵەبانی]]، ١٠١، نووسەر و سیاسەتوانی کورد، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/24012025|سەردێڕ=موکەڕەم تاڵەبانی، نووسەر و سیاسەتڤانی کورد کۆچی دواییکرد|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|نووسەر=سۆران حوسێن|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئایریس کەمینگز]]، ١٠٤، [[فڕۆکەوان]] و مەلەوانی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iris Cummings Critchell, 104, Dies; Olympic Swimmer Turned Aviator|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/29/sports/iris-cummings-critchell-dead.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|دوایین=Goldstein|یەکەم=Richard|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٩ === * [[باڤێ تەیار]]، ٦٧، ئەکتەری کۆمیدیانی کورد، بۆردوومانی [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/190120254|سەردێڕ=Tirkiyeyê êrişî sivîlan kiribû: Bavê Teyar jî canê xwe ji dest da|وێبگە=Rûdaw.net}}</ref> * [[پیەر مێرتەنس]]، ٨٥، [[پارێزەر]] و ڕەخنەگری بەلجیکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Belga |یەکەم=Belga |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=L'écrivain belge Pierre Mertens est décédé |ناونیشان=https://www.dhnet.be/actu/belgique/2025/01/19/lecrivain-belge-pierre-mertens-est-decede-SXM4QAS3HJGTVI4ANYJTCNS42A/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=DHnet |زمان=fr}}</ref> === ١٦ === * [[بۆب ئویکەر]]، ٩٠، یاریزانی [[بەیسبۆڵ]] و ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk|یەکەم١=Chris|سەردێڕ=Bob Uecker, Light-Hitting Catcher Turned Comic Actor and Broadcaster, Dies at 90|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-uecker-dead-catcher-mr-belvedere-major-league-1236110105/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٥ === * [[دەیڤد لینچ]]، ٧٨، دەرهێنەر، مۆسیقاژەن و ئەکتەری ئەمریکی، کاریگەرییەکانی نەخۆشیی [[ئەمفیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/01/16/legendary-director-david-lynch-dead-at-78/|سەردێڕ=David Lynch, 'Blue Velvet' Director, Dead at 78|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=TMZ|وتەگێڕانەوە=A family member tells TMZ … Lynch passed away Wednesday at his daughter's house – where he was staying during the devastating wildfires in Los Angeles.}}</ref> === ١٢ === * [[کلۆد جارمان جونیۆر]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Barnes |یەکەم١=Mike |سەردێڕ=Claude Jarman Jr., Young Star of 'The Yearling,' Dies at 90 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/claude-jarman-dead-yearling-juvenile-oscar-1236107296/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[بیڵ بێرج]]، ٨٦، کۆمیدیان و ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/obituaries-people-news/bill-byrge-dead-ernest-1236271773/|سەردێڕ=Bill Byrge, Who Played Bobby in ‘Ernest’ Movies, Dies at 92|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢ === * [[فەردی تایفوور]]، ٧٩، گۆرانیبێژ، ئەکتەر، دەرھێنەر، [[ھۆنراوەنووس]] و [[سیناریۆنووس]]ی تورک، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/arabesk-muziginin-unlu-ismi-ferdi-tayfur-hayatini-kaybetti,0qHzpjIzVE24mogri5YcZg |سەردێڕ=Arabesk müziğinin ünlü ismi Ferdi Tayfur hayatını kaybetti |زمان=tr |وێبگە=ntv.com.tr |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2025 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥| ]] 9sxkpateh0g0bowmv1v435rl2vqkseq 1580064 1580063 2026-05-02T00:24:18Z Hivja 64112 1580064 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٥دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == === ٣٠ === * [[خالیدە زیا]]، ٧٩، سیاسەتوانی بەنگلادێشی و [[سەرۆک وەزیرانی بەنگلادێش]] (١٩٩١–١٩٩٦ و ٢٠٠١–٢٠٠٦)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bangladesh's first female prime minister, Khaleda Zia, dies at 80 |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladeshs-first-female-prime-minister-khaleda-zia-dies-80-2025-12-30/ |ئیش=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئیسایا ویتلۆک جونیۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ziegler |یەکەم١=Hannah |سەردێڕ=Isiah Whitlock Jr., Scene-Stealing Character Actor in 'The Wire,' Dies at 71 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/12/30/arts/television/isiah-whitlock-jr-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[بەھرام بەیزایی]]، ٨٧، نووسەر و دەرھێنەری فیلم و شانۆی ئێرانی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Renowned Iranian playwright Bahram Beyzai passes away |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/240207/Renowned-Iranian-playwright-Bahram-Beyzai-passes-away |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=en}}</ref> === ١٤ === * [[ڕۆب ڕاینەر]]، ٧٨، بەرھەمھێنەری فیلم، ئەکتەر و چالاکی سیاسیی ئەمریکی، برینی قووڵ بەھۆی لێدانی [[چەقۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Sangal |یەکەم١=Aditi |دوایین٢=Romine |یەکەم٢=Taylor |دوایین٣=Tsui |یەکەم٣=Karina |سەردێڕ=What we know about the fatal stabbings of Rob and Michele Reiner and the case against their son |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[سی ئێن ئێن|CNN]] |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251217161012/https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٤ === * [[کاری ھیرۆیوکی تاگاوا]]، ٧٥، ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمی ژاپۆنی–ئەمریکی، دواھاتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tapp |یەکەم١=Tom |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Cary-Hiroyuki Tagawa Dies: 'Mortal Kombat, 'Last Emperor' & 'Man in the High Castle' Actor Was 75 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/12/cary-hiroyuki-tagawa-dead-mortal-kombat-actor-1236636368/ |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> == تشرینی دووەم == === ٦ === * [[جەیمس واتسن]]، ٩٧، زانا و ژینناسی ئەمریکی و براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبێل]] (١٩٦٢)، بەساڵاچوون.<ref name=NYTobit>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dean |یەکەم=Cornelia |سەردێڕ=James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیک چەینی]]، ٨٤، سیاسەتوانی ئەمریکی و [[جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (٢٠٠١–٢٠٠٩)، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Former US Vice-President Dick Cheney dies aged 84 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251104115647/https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[بی بی سی نیووز|BBC News]]}}</ref> == تشرینی یەکەم == === ٥ === * [[کێن جاکۆبس]]، ٩٢، دەرھێنەری ئەمریکی، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ken Jacobs, Pioneering Experimental Filmmaker, Dies at 92|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/ken-jacobs-dead-experimental-film-1236541528/|دوایین=Saperstein|یەکەم=Pat|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ڕۆن دین]]، ٨٧، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە نەخۆشخانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pedersen |یەکەم=Erik |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Ron Dean Dies: Actor In 'The Fugitive', 'The Breakfast Club' & Three Tom Cruise Films Was 87 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/10/ron-dean-dead-the-fugitive-the-dark-knight-breakfast-club-frasier-1236573733/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> == ئەیلوول == === ٢٣ === * [[عەبدولعەزیز کوڕی عەبدوڵڵا ئال شێخ]]، ٨١، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سعوودی و [[موفتیی گەورەی سعوودیە]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Grand Mufti of Saudi Arabia has passed away: Royal Court |ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/saudi-arabia/2025/09/23/grand-mufti-of-saudi-arabia-has-passed-away-royal-court- |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Arabiya English |زمان=en}}</ref> === ٢٢ === * [[ھێنری جاگلۆم]]، ٨٧، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk |یەکەم١=Chris |دوایین٢=Barnes|یەکەم٢=Mike|سەردێڕ=Henry Jaglom, Moviemaker Who Worked Outside the Mainstream, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/henry-jaglom-dead-safe-place-eating-last-summer-hamptons-1236378418/ |ئیش=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٦ === * [[ڕۆبێرت ڕێدفۆرد]]، ٨٩، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref name=nytobit>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Robert Redford, Screen Idol Turned Director and Activist, Dies at 89 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ئیش=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|زمان=en-US |دوایین=Barnes |یەکەم=Brooks |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250916121230/https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[عامر محەممەد ڕەشید]]، ٨٦، سیاسەتوانی پێشووی عێراقی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews/201163|سەردێڕ=عامر محەمەد ڕەشید "باوكی موشه‌كی" به‌عس كۆچی دواییكرد|بڵاوکەرەوە=خەندان|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == ئاب == === ٣٠ === * [[ئەبوو عوبەیدە]]، ٤٠، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام]] (لە ٢٠٠٧ەوە)، [[تیرۆرکردنی ئەبوو عوبەیدە|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli strike targets Hamas spokesperson Abu Obeida in Gaza: Reports|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/08/30/israeli-strike-targets-hamas-spokesperson-abu-obeida-in-gaza-reports|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Al-Arabiya}}</ref> === ٢٨ === * [[ڕاندی بوون]]، ٨٣، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |سەردێڕ=Randy Boone, Actor on ‘The Virginian,’ Dies at 83 |وێبگە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/randy-boone-dead-the-virginian-1236358143/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٣ === * [[جێری ئادلەر]]، ٩٦، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Walcott |یەکەم=Escher |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ='Iconic' Actor Jerry Adler, Star of 'The Sopranos' and 'The Good Wife,' Dies at 96 |ناونیشان=https://people.com/jerry-adler-sopranos-star-dies-96-11796497 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=People.com |زمان=en}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانک کاپریۆ]]، ٨٨، دادوەر و سیاسەتوانی ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Parent |یەکەم=Tabitha |سەردێڕ=TikTok Famous Judge Frank Caprio Dies at Age 88 |ناونیشان=https://people.com/judge-frank-caprio-dies-at-age-88-11794854 |ئیش=People |بڵاوکەرەوە=Dotdash Meredith |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ژێرار شالیان]]، ٩١، نووسەر و پسپۆڕێکی [[جیۆپۆلەتیک]]ی فەڕەنسی، بەساڵاچوون.<ref name=nyt>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nossiter |یەکەم=Adam |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Gérard Chaliand, Intrepid Authority on Geopolitics, Dies at 91 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/08/27/world/europe/gerard-chaliand-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en}}</ref> === ١٠ === * [[ئەنەس شەریف]]، ڕۆژنامەنووس و ڤیدیۆگرافەرێکی فەلەستینی و ھەواڵنێری [[کەناڵی ئەلجەزیرە]]، [[تیرۆرکردنی ئەنەس شەریف|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref name="AlJazeeraAug10">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Al Jazeera journalist Anas al-Sharif killed in Israeli attack in Gaza City|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/10/al-jazeera-journalist-anas-al-sharif-killed-in-israeli-attack-in-gaza-city|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Al Jazeera}}</ref> * [[دەیڤد کێچوم]]، ٩٧، ئەکتەر و [[کۆمیدیا|کۆمیدیان]]ی ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=David Ketchum, the Cooped-Up Agent 13 on ‘Get Smart,’ Dies at 97 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/david-ketchum-dead-get-smart-agent-13-1236351427/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٧ === * [[جیم لۆڤێڵ]]، ٩٧، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی ([[جێمینای ١٢]]، [[ئەپۆلۆ ٨]] و [[ئەپۆلۆ ١٣]])، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dudek |یەکەم=Mitch |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Jim Lovell, Apollo 13 astronaut who settled in Lake Forest, dies at 97 |ناونیشان=https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/08/08/jim-lovell-obituary-apollo-13-astronaut-dies-at-97 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Chicago Sun-Times}}</ref> === ٥ === * [[نەرمین قادر]]، ٦٣، خانمەکتەر و شانۆکاری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/51636 |سەردێڕ=نەرمین قادر هونەرمەند و شانۆکاری کورد کۆچی دوایی کرد |وێبگە=NRT TV |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == تەممووز == === ٢٧ === * [[کوردۆی شاعیر]]، ٤٤، شاعیری کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref name="964-jaldai-dil">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.964media.com/320748/|سەردێڕ=كۆردۆ عەبدوڵا لە مزگەوتی گەورەی سلێمانی گیانی لەدەست دا|بڵاوکەرەوە=964media.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[زیاد ڕەحبانی]]، ٦٩، ئاوازدانەر، نووسەر و مۆسیقاژەنی لوبنانی، جەڵدەی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/26/ziad-rahbani-pioneering-lebanese-musician-and-composer-dies-at-69 |سەردێڕ=Ziad Rahbani, pioneering Lebanese musician and composer, dies at 69 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ٢٤ === * [[ھاڵک ھۆگان]]، ٧١، زۆرانبازی پیشەگەری ئەمریکی، وەستانی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://kfdm.com/news/local/hulk-hogan-dies-at-71|سەردێڕ=Hulk Hogan dies at 71|بڵاوکەرەوە=KFDM|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[جیمی ھانت]]، ٨٥، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوای جەڵدەی دڵ.<ref name=Barnes>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jimmy-hunt-dead-invaders-from-mars-1236324837/|سەردێڕ=Jimmy Hunt, Young Star of 'Invaders From Mars,' Dies at 85|نووسەر=Barnes, Mike|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|newspaper=The Hollywood Reporter}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد بوخاری]]، ٨٢، سیاسەتوان، ئەفسەری سەربازیی نێجیریایی و سەرۆک کۆماری نێجیریا (٢٠١٥–٢٠٢٣)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nigeria's ex-President Muhammadu Buhari dies in London aged 82 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/nigerias-former-president-muhammadu-buhari-dies-in-london-aged-82 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ١١ === * [[ڕێنی کیربی]]، ٧٠، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوایی و تەشەنای سوورێنە، گورچیلە و میزڵدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Shallow Hal actor dies aged 70 after being hospitalised for two months as his family pay tribute |ناونیشان= https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-rene-kirby-dead-shallow-35605141.amp |وێبگە=Mirror |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[ڕەبیع مەدخەلی]]، ٩٢، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سوننە و مامۆستای زانکۆی سعوودی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=سبب وفاة الشيخ ربيع المدخلي وموعد جنازته وسيرته الذاتية الكاملة - النصر الإخباري |ناونیشان=https://www.elnassrnews.com/31747/death-sheikh-rabee-almadkhali/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|زمان=ar}}</ref> === ٨ === * [[ڕۆجەر کریستیانسێن]]، ٧٢، دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Roger Secrist Christiansen |ناونیشان=https://obits.cleveland.com/us/obituaries/theday/name/roger-christiansen-obituary?id=59197308 |وێبگە=Legacy |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیۆگۆ جۆتا]]، ٢٨، یاریزانی تۆپی پێی پورتوگالی، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Diogo Jota: Liverpool forward dies in car accident in Spain |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/32461/13391754/diogo-jota-liverpool-forward-dies-in-car-accident-in-spain |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Sky Sports}}</ref> * [[مایکڵ مادسن]]، ٦٧، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر، نووسەر و شاعیری ئەمریکی، [[وەستانی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Michael Madsen, Reservoir Dogs' Actor, Dies at 67 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/michael-madsen-dead-reservoir-dogs-1236306069/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> == حوزەیران == === ٢٦ === * [[ڕیک ھورست]]، ٧٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rick Hurst, Cletus Hogg on ‘The Dukes of Hazzard,’ Dies at 79|دوایین=Moses|یەکەم=Claire|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/27/obituaries/rick-hurst-dead.html|وێبگە=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢١ === * [[بێھنام شەھریاری]]، ٥٦، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و بەرپرسی باڵای [[ھێزی قودس]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel says it killed Iran's military coordinator with Hamas |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cn9yxrxwzzzo |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> === ١٩ === * [[گەیلارد سارتەین]]، ٧٨، ئەکتەری ئەمریکی، مردنی سروشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gailard Sartain, Actor in 'Hee Haw' and 'Mississippi Burning,' Dies at 78|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gailard-sartain-dead-hee-haw-mississippi-burning-1236295853/|دوایین=Barnes|یەکەم=Mike|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[سابت حەبیب یووسف ئال مێکۆ]]، ٤٩، [[قەشە]]ی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]]ی عێراقی، نادیار.<ref>[https://sematv.net/ar/2025/06/12431 سمو الامير يعزي بوفاة المطران ثابت حبيب منصور مكو] {{in lang|ar}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی شادمانی]]، ٦٢، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی سوپای پاسداران و فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israeli military says it killed Iran's wartime chief of staff |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-irans-armed-forces-chief-staff-2025-06-17/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد کازمی]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref name="TimesDeath">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Netanyahu says Israel killed IRGC intelligence chief and his deputy |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Times of Israel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-confirms-israel-killed-irgc-intelligence-chief-and-his-deputy/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، ٦٦، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ٧١–٧٢، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ؟، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، ٦٠، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> === ١٠ === * [[کەریم شنگالی]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری پێشووی ناوخۆی ھەرێمی کوردستان]] (٢٠٠١–٢٠١٩)، نەخۆشی.<ref name="K24-death">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/845075 |سەردێڕ=تەرمی کەریم شنگالی گەیشتەوە هەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=Kurdistan 24 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[کریس ڕۆبینسۆن]]، ٨٦، دەرھێنەری فیلم، سیناریۆنووس و ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.soapoperadigest.com/content/general-hospital-star-chris-robinson-dies-at-86/|سەردێڕ=''General Hospital'' Star Chris Robinson Dies at 86|یەکەم=Chris|دوایین=Eades|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Soap Opera Digest|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[جۆناتان جۆس]]، ٥٩، ئەکتەر و مۆسیقاژەنی ئەمریکی، تەقەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Salinas |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ='I shot him': Suspect admitted to killing actor Jonathan Joss amid ongoing feud, report states |ناونیشان=https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=KSAT-TV |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250603225353/https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ئایار == === ٢٧ === * [[ئێد گەیڵ]]، ٦١، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئەمریکی، نادیار.<ref name="obit">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ='Chucky' Actor Ed Gale Dead at 61 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/05/28/ed-gale-chucky-childs-play-actor-dead-hospice/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=TMZ |زمان=en}}</ref> === ٢٥ === * [[فیل ڕۆبەرتسۆن]]، ٧٩، ڕاوچیی پیشەیی، بازرگان، کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی و ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Duck Dynasty Star Phil Robertson Dies at 79 Following Alzheimer's Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/phil-robertson-dead-duck-dynasty-star-was-79-11741649 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=People}}</ref> === ٢٢ === * [[جەیمز لۆیدۆڤیچ پاتەرسۆن]]، ٩١، نووسەر و ئەکتەری ڕووسی–ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In memory of a friend |ناونیشان=https://rospisatel.ru/sobytija2025/142.html}}</ref> === ٢٠ === * [[جۆرج وێندت]]، ٧٦، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nytimes.com/2025/05/20/arts/television/george-wendt-dead.html|سەردێڕ= George Wendt, a.k.a. Norm From 'Cheers,' Is Dead at 76|دوایین= Williams|یەکەم= Alex|ڕێکەوت= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|newspaper = The New York Times|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= limited}}</ref> === ١٩ === * [[کۆڵتۆن فۆرد]]، ٦٢، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەرمەنی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|سەردێڕ=Former adult film star and pop singer Colton Ford dead at 62|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Dallas Voice|یەکەم=Rich|دوایین=Lopez|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250528133905/https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد عەباس بارام]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/48829|سەردێڕ=هونەرمەندی ناوداری کورد محەمەد عەباس بارام کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=[[ئێن ئاڕ تی]]|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> * [[چارڵز ستراوس]]، ٩٦، مۆسیقاژەن، ھۆنراوەنووس و ئاوازدانەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.broadwayworld.com/article/Broadway-Composer-Charles-Strouse-Passes-Away-at-96-20250515|سەردێڕ= Broadway Composer Charles Strouse Passes Away at 96|دوایین= Rabinowitz|یەکەم= Chloe|ئیش= Broadway World|ڕێکەوت= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد سینوار]]، ٤٩، شەڕکەری فەلەستینی و سەرکردەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی عیزەدین قەسام]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>https://asharq.com/politics/137584/إسرائيل-قتلنا-محمد-السنوار-الحية-والحداد-الهدفين-المقبلين/</ref> * [[خۆزێ موخیکا]]، ٨٩، سیاسەتوانی ئوروگوایی و چلەمین سەرۆک کۆماری [[ئوروگوای]]، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref>[https://en.ara.cat/misc/pepe-mujica-the-humble-philosopher-president-dies_1_5378778.html Pepe Mujica, the humble philosopher president, dies]</ref> === ٨ === * [[خەتەر]]، ٤٣، کارساز و ڕاپەری کورد–ئەڵمانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.n-tv.de/leute/Gangster-Rapper-Xatar-ist-tot-article25757826.html|سەردێڕ=in Koelner Wohnung aufgefunden|ئیش=n-tv|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٧ === * [[جۆ دۆن بەیکەر]]، ٨٩، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Langer |یەکەم١=Emily |سەردێڕ=Joe Don Baker, tough guy actor in 'Walking Tall,' dies at 89 |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2025/05/15/joe-don-baker-actor-dead/ |وێبگە=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[سری سورەیا ئوندەر]]، ٦٢، دەرھێنەری فیلم، ئەکتەر، نووسەر، کەسایەتیی سیاسیی تورک و ئەندامی [[پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان|دەم پارتی]]، تێکچوونی فرە ئەندامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Sırrı Süreyya Önder hayatını kaybetti |ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/cd6jd230l41o |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News Türkçe |زمان=tr}}</ref> == نیسان == === ٢١ === * [[پاپا فرانسیس]]، ٨٨، [[پاپا]]ی کڵێسای کاتۆلیکی ئەرژەنتینی (لە ٢٠١٣ەوە)، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/836171/k24_sdapp |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد}}</ref> === ١٥ === * [[پاتریک ئادیارت]]، ٨٢، ئەکتەری ئەمریکی، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://extratv.com/2025/04/16/patrick-adiarte-dancer-king-flower-drum-song-obituary/ |سەردێڕ=Patrick Adiarte, Legendary 'The King and I' Dancer & 'Brady Bunch' Guest, Dies at 82 |وێبگە=ExtraTV.com |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١١ === * [[ئاڤاشین]]، ٦٦، شاعیر و وەرگێڕی کورد، نەخۆشی.<ref name="کوردپرێس ۱">[https://www.kurdpress.com/x4fCT کوردپرێس: ''مامۆستا «ئاڤاشین» ھەڵبەستوانی کورد کۆچی دواییی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdpress.com/x4fCT |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥.</ref> === ٨ === * [[نیکی کات]]، ٥٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[خۆکوژی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/04/nicky-katt-dead-cause-dazed-and-confused-1236368019/|سەردێڕ=Nicky Katt Died By Suicide, Family Confirms; 'Dazed & Confused' Star Discovered On April 8 In Apartment|وێبگە=Deadline|یەکەم١=Dominic|دوایین١=Patten|یەکەم٢=Denise|دوایین٢=Petski|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٦ === * [[جێرمیا پۆل ئۆستریکەر]]، ٨٧، [[ستێرفیزیک|فیزیکزانی ئەستێرەیی]]ی ئەمریکی و مامۆستای [[ئەستێرەناسی]] لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]]، نەخۆشیی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Overbye |یەکەم١=Dennis |سەردێڕ=Jeremiah Ostriker, Who Plumbed Dark Forces That Shape Universe, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/07/science/space/jeremiah-ostriker-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[ڤال کیلمێر]]، ٦٥، ئەکتەری ئەمریکی، سیەسۆ.<ref name="Weber-2025">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weber |یەکەم=Bruce |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Val Kilmer, Film Star Who Played Batman and Jim Morrison, Dies at 65 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/01/movies/val-kilmer-dead.html |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times}}</ref> == ئازار == === ٣٠ === * [[ڕیچارد نۆرتۆن]]، ٧٥، [[ھونەری جەنگی|ھونەرمەندی جەنگی]]، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئوسترالی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sullivan |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Aussie martial arts legend and Hollywood trainer Richard Norton dies |ناونیشان=https://www.news.com.au/sport/boxing/aussie-martial-arts-legend-and-hollywood-trainer-richard-norton-dies/news-story/073b8196ba8ee37565147a5fa1c03571 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=news.com.au}}</ref> === ٢٩ === * [[ڕیچارد چەمبەرلین]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/richard-chamberlain-dead-dies-shogun-thorn-birds-1236351970/ |سەردێڕ=Richard Chamberlain, TV's Dr. Kildare, ''Shogun'', ''Thorn Birds'' Star, Dies at 90 |دوایین=Natale |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=Variety |زمان=en-US}}</ref> === ٢٣ === * [[سەڵاح بەردەویل]]، ٦٥، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[حەماس]] و وتەبێژی ڕێکخراوەی ئیسلامیی فەلەستین، بۆردوومانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|سەردێڕ=50 of Dead in Gaza Protests Were Hamas Activists, Says Senior Hamas Official|دوایین=Khoury|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> === ١٨ === * [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی]]، ٨٤، سیاسەتوانی کورد و ڕێبەری پێشووی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]]، نەخۆشی.<ref name="فرات ٢">[https://anfsorani.com/هۆرامی/amyarymdarw-kwrdy-bdwlhman-hajy-yhmdy-gshmr-by-66533 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''سیاسەتوانی کورد عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی شەھید بوو'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٥.</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشهاد الناطق العسکری باسم سرایا القدس (أبو حمزة) |ناونیشان=https://www.khaberni.com/news/699299 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=khaberni.com}}</ref> * [[عیسام دەعالیس]]، ٥٨، سیاستەوانی فەلەستینی و [[حکوومەتی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ی حەماس|سەرۆکی کۆمیتەی بەڕێوەبەرایەتیی حکوومەتی حەماس]] (لە ٢٠٢١ەوە)، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yohanan |یەکەم=Nurit |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Hamas names 4 senior officials killed in wave of IDF strikes on Gaza |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hamas-names-4-senior-officials-killed-in-wave-of-idf-strikes-on-gaza/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The Times of Israel}}</ref> === ١٧ === * [[ئەبوو ئیسحاق حوەینی]]، ٦٨، زانای سوننە، فەرموودەناس و بانگخوازی میسری، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>[https://www.watanserb.com/en/2025/03/17/salafi-scholar-abu-ishaq-al-huwaini-passes-away-after-health-deterioration/ Salafi Scholar Abu Ishaq Al-Huwaini Passes Away After Health Deterioration]</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، کەسایەتیی میدیاییی فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، باڵی سەربازیی [[بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین]]، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشھاد أبوو حمزة الناطق العسکری باسم سرایا القدس |ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=18032025&id=409e216e-5035-4446-b761-f7557433d078 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=shorouknews.com}}</ref> === ١١ === * [[ڕۆبێرت ترێبۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، [[ژەهراویبوونی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/robert-trebor-hercules-legendary-journeys-xena-1236181863/ |سەردێڕ=Robert Trebor, 'Hercules: The Legendary Journeys' Actor, Dies at 71 |ئیش=The Hollywood Reporter |یەکەم=Mike |دوایین=Barnes |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[سیمۆن فیشەر-بێکەر]]، ٦٣، ئەکتەری شانۆ، تەلەڤیزیۆن و سینەمای بەریتانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenbloom |یەکەم=Alli |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Actor Simon Fisher-Becker, known for ‘Harry Potter’ and ‘Doctor Who,’ dead at 63 |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/03/10/entertainment/simon-fisher-becker-death/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> === ٣ === * [[کرەیگ ڕیچارد نێڵسۆن]]، ٧٧، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.serenityfhs.com/obituaries/craig-nelson-6/#!/Obituary |سەردێڕ=Craig Richard Nelson |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * [[جۆزێف وامبۆ]]، ٨٨، نووسەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref name=McFadden>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/02/28/books/joseph-wambaugh-dead.html |سەردێڕ=Joseph Wambaugh, Author With a Cop's-Eye View, Is Dead at 88 |دوایین=McFadden |یەکەم=Robert D. |authorlink=Robert D. McFadden |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> === ٢٥ === * [[ڕۆبێرتۆ ئۆرچی]]، ٥١، سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی-ئەمریکی، نەخۆشیی گورچیلە.<ref name = Andreeva>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://deadline.com/2025/02/roberto-orci-dead-star-trek-transformers-writer-producer-1236301807/|سەردێڕ= Roberto Orci Dies: 'Star Trek', 'Transformers' & 'Hawaii Five-0' Writer-Producer Was 51|دوایین= Andreeva|یەکەم= Nellie|ڕێکەوت= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش= Deadline Hollywood}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانکێتین]]، ٨٨، نووسەر، شاعیر و [[شانۆنامەنووس]] و [[وێنەکێش]]ی ھایتی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Louis |یەکەم١=Olivier Rony |ناونیشان=https://vantbefinfo.com/haiti-pleure-franck-etienne-le-premier-ministre-salue-la-memoire-dun-geant-de-la-culture/ |سەردێڕ=Haïti pleure Franck Étienne : Le Premier ministre salue la mémoire d'un géant de la culture |trans-title=Haiti mourns Franck Étienne: Prime Minister salutes the memory of a cultural giant |ئیش=Vant Bèf Info (VBI) |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=fr-FR}}</ref> * [[پیتەر جەیسن]]، ٨٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-jason-dead-1236297197/ |سەردێڕ=Peter Jason Dies: ‘Deadwood’ Actor And Favorite Of John Carpenter And Walter Hill Was 80 |یەکەم١=Greg |دوایین١=Evans |وێبگە=Deadline |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[ئەڵڵاموراد ڕەشتیانی]]، ٧٤، ھونەرمەند و ئەکتەری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1802202523|سەردێڕ=هونەرمەند ئەڵڵاموراد رەشتیانی کۆچی دواییکرد|نووسەر=ژیلا ئەسعەد|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٧ === * [[جین ھاکمان]]، ٩٥، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Devlin |یەکەم=Hannah |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Mummification: what is it and how can it occur? |ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2025/feb/28/mummification-what-is-it-and-how-can-it-occur-gene-hackman |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> === ١٦ === * [[کیم سای-ڕۆن]]، ٢٤، خانمەکتەری کۆریی باشووری، [[خۆکوشتن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=South Korean actress Kim Sae-ron, 24, found dead|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|وێبگە=The Korea Herald|دوایین=Davies|یەکەم=Maia|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250218162020/https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[کاھتالی مچە]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، شێرپەنجە.<ref name="فرات ۱">[https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/kahtali-mice-jiyana-xwe-ji-dest-da-194188 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کاھتالح مچە کۆچی دوایی کردد'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥.</ref> === ١٠ === * [[پیتەر تویاسۆسۆپۆ]]، ٦١، ئەکتەر و یاریزانی [[تۆپی پێی ئەمریکی|تۆپی پێ]]ی ئەمریکی، [[نەخۆشیی دڵ و لوولەکانی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Peter Navy Tuiasosopo Dies: 'Street Fighter', 'Necessary Roughness' Actor Was 61 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250211023016/https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٦ === * [[وریا حەمەکەریم]]، ٣٧، [[ڕۆژنامەنووس]] و پێشکەشکاری کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Corporation |یەکەم=Nalia |سەردێڕ=وریا حەمە کەریم بە رووداوێکی ھاتووچۆ گیانی لەدەستدا |ڕێکەوت =٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/45509 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[ئارام فەتاح خەراجیانی]]، ٤٣–٤٤، پاڵەوانی لەشجوانیی کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هۆکاری گیان لەدەستدانی پاڵەوانە کوردەکە لەگەڵ وریا حمە کەریم چی بوو؟ |ناونیشان=https://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=141175&Jor=7 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٣٠ === * [[دیک باتۆن]]، ٩٥، یاریزانی [[خلیسکێنەی سەر سەھۆڵ]]ی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |سەردێڕ=Dick Button, Figure Skating Champion and Commentator, Dies at 95 |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|دوایین=Goldstein |یەکەم=Richard |newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250131181525/https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٩ === * [[سەلوان مۆمیکا]]، ٣٨، چالاکوانی [[ڕەخنەگرتن لە ئیسلام|دژە ئیسلام]]ی عێراقی، [[برینی فیشەک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Uppgifter: Koranbrännaren Salwan Momika skjuten till döds|ناونیشان=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130085358/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=SVT Nyheter|زمان=sv}}</ref> === ٢٤ === * [[موکەڕەم تاڵەبانی]]، ١٠١، نووسەر و سیاسەتوانی کورد، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/24012025|سەردێڕ=موکەڕەم تاڵەبانی، نووسەر و سیاسەتڤانی کورد کۆچی دواییکرد|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|نووسەر=سۆران حوسێن|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئایریس کەمینگز]]، ١٠٤، [[فڕۆکەوان]] و مەلەوانی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iris Cummings Critchell, 104, Dies; Olympic Swimmer Turned Aviator|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/29/sports/iris-cummings-critchell-dead.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|دوایین=Goldstein|یەکەم=Richard|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٩ === * [[باڤێ تەیار]]، ٦٧، ئەکتەری کۆمیدیانی کورد، بۆردوومانی [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/190120254|سەردێڕ=Tirkiyeyê êrişî sivîlan kiribû: Bavê Teyar jî canê xwe ji dest da|وێبگە=Rûdaw.net}}</ref> * [[پیەر مێرتەنس]]، ٨٥، [[پارێزەر]] و ڕەخنەگری بەلجیکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Belga |یەکەم=Belga |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=L'écrivain belge Pierre Mertens est décédé |ناونیشان=https://www.dhnet.be/actu/belgique/2025/01/19/lecrivain-belge-pierre-mertens-est-decede-SXM4QAS3HJGTVI4ANYJTCNS42A/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=DHnet |زمان=fr}}</ref> === ١٦ === * [[بۆب ئویکەر]]، ٩٠، یاریزانی [[بەیسبۆڵ]] و ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk|یەکەم١=Chris|سەردێڕ=Bob Uecker, Light-Hitting Catcher Turned Comic Actor and Broadcaster, Dies at 90|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-uecker-dead-catcher-mr-belvedere-major-league-1236110105/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٥ === * [[دەیڤد لینچ]]، ٧٨، دەرهێنەر، مۆسیقاژەن و ئەکتەری ئەمریکی، کاریگەرییەکانی نەخۆشیی [[ئەمفیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/01/16/legendary-director-david-lynch-dead-at-78/|سەردێڕ=David Lynch, 'Blue Velvet' Director, Dead at 78|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=TMZ|وتەگێڕانەوە=A family member tells TMZ … Lynch passed away Wednesday at his daughter's house – where he was staying during the devastating wildfires in Los Angeles.}}</ref> === ١٢ === * [[کلۆد جارمان جونیۆر]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Barnes |یەکەم١=Mike |سەردێڕ=Claude Jarman Jr., Young Star of 'The Yearling,' Dies at 90 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/claude-jarman-dead-yearling-juvenile-oscar-1236107296/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[بیڵ بێرج]]، ٨٦، کۆمیدیان و ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/obituaries-people-news/bill-byrge-dead-ernest-1236271773/|سەردێڕ=Bill Byrge, Who Played Bobby in ‘Ernest’ Movies, Dies at 92|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢ === * [[فەردی تایفوور]]، ٧٩، گۆرانیبێژ، ئەکتەر، دەرھێنەر، [[ھۆنراوەنووس]] و [[سیناریۆنووس]]ی تورک، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/arabesk-muziginin-unlu-ismi-ferdi-tayfur-hayatini-kaybetti,0qHzpjIzVE24mogri5YcZg |سەردێڕ=Arabesk müziğinin ünlü ismi Ferdi Tayfur hayatını kaybetti |زمان=tr |وێبگە=ntv.com.tr |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2025 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥| ]] fop27gmv885rm6grftc7fb732hlkeur 3 279829 1579932 1577916 2026-05-01T18:48:37Z -Haryad 40333 /* دانەنانی سەرچاوە */ بەشی نوێ 1579932 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ٢٢:١٦، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز == هەرکی محمدسلیم بە ینگلیزی (harki Muhammadsalim) لە ٩ نەورۆزی ٢٠١١ لە قەزای خەبات لە دایک بووە،لە قوتابخانەی ڕەوێتی بنەرەتی کوڕان لە قەزای خەباتە دەخوێنێت پۆلی نۆیەمە [[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Harki Muhammad|لێدوان]]) ٢٢:٢٣، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز == لە ٩ نەورۆزی ٢٧١٠ کوردی لە قەزای خەبات لە دایک بووە.لە قوتابخانەی ڕەوێنی بنەڕەتی کوڕان خوێندویەتی پۆلی نۆیەمە.لە سەر دینی اسلامە [[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Harki Muhammad|لێدوان]]) ١٦:٥٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ==[[:پەڕگە:Harki Muhammadsalim abdullaziz.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Harki Muhammadsalim abdullaziz.jpg]] دانراوە، کە داوا دەکات بە خێرایی لە ویکیپیدیا بسڕدرێتەوە، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ٢|پێوەری ژمارە ٢ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە لەبەر ئەوەی مۆلەتنامەی نییە یان ماف پارێزراوە یان وێنەیەکی بێ پێناسەیە و بەتاڵە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Harki Muhammadsalim abdullaziz.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. <!-- Template:Db-noimage-notice --> [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٠، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ==[[:پەڕگە:Harki25-01-24 11-10-54-089.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Harki25-01-24 11-10-54-089.jpg]] دانراوە، کە داوا دەکات بە خێرایی لە ویکیپیدیا بسڕدرێتەوە، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ٢|پێوەری ژمارە ٢ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە لەبەر ئەوەی مۆلەتنامەی نییە یان ماف پارێزراوە یان وێنەیەکی بێ پێناسەیە و بەتاڵە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Harki25-01-24 11-10-54-089.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. <!-- Template:Db-noimage-notice --> [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٠، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == red-chested cuckoo == '''''red-chested cuckoo''''' [[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Harki Muhammad|لێدوان]]) ٠٨:١١، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) == بابەتەکانت بوونیان هەیە! == سڵاو کاک محەممەد، وتاری ئارمیسی ٢ لە ویکیپیدیای کوردی بوونی هەیە و پێویستی ناکرد دروستی بکەیت. تکایە گەرر وتارێک بوونی هەبوو دروستی مەکە. بڕوانە [[ئارتێمیس ٢]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٥٩، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]]: سڵاو، سوپاس بۆ وتارەکانت، بەڵام تکایە بۆکسی زانیاریدانەکانت بۆ ئینگلیزیین؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٢٩، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::دەستخۆش بۆ تێبینییەکەت. لە ڕاستیدا سەرەتا بە کوردی دامنابوو، بەڵام سێرڤەرەکە کێشەی هەبوو و وەک پێویست زانیارییەکانی نەدەخوێندەوە، بۆیە ناچار بووم Infobox بکەمە ئینگلیزی تاوەکو بێ کێشە و وەک خۆی بنوسرێتەوە. ئێستا بابەتەکە ڕێکخراوەتەوە. سوپاس بۆ هاوکاریت. [[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Harki Muhammad|لێدوان]]) ٢٢:٣١، ١١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چەند ڕێنمایییەک دەربارەی نووسینی وتار == سڵاو ئەم کاتەت باش @Harki Muhammad: دەستخۆش بۆ ماندووبوونت لە ویکیپیدیای کوردی. ویستم چەند ڕێنمایییەکت پێ بڵێم، بۆ ئەوەی وتارەکانت کوالێتییان باشتر بێ و بۆ تێگەیشتن ئاسان بن: # بەستنەوەی وتار بە زمانەکانی تر (نێوانویکی): کاتێک وتارێک دروست ئەکەی، لەسەر شێوەی کۆمپیوتەر لە ستوونی لای ڕاست، بەشی زمانەکان، کلیک لەسەر «گرێدانەکان زیاد بکە» بکە و بە وتاری ھاوشێوەی لە ویکیپیدیای ئینگلیزی یان زمانەکانی تری بەستەوە. لەسەر شێوەی موبایل لە [https://www.wikidata.org/wiki/Q109001687 بەندی ویکیدیراوە] ئەتوانی بەدوای زمانی کوردی بگەڕێی و ناوەکە زیا بکەی. ئەم کارە جگە لەوەی یارمەتیی خوێنەر ئەیا، ڕێگرییش ئەکا لە دروستبوونی وتاری دووبارە؛ چونکە کاتێک وتارەکەت گرێ درا، سیستمەکە ڕێگە نایە کەسێکی تر ھەمان بەستەری ئینگلیزی بۆ وتارێکی نوێ بە کار بێنێتەوە. # بڕوانە [[وپ:شێواز#بەشەکانی وتار|ئێرە]] تا شێوازی نووسینی وتار فێربی. # زۆرێک لە وتارەکانت بێسەرچاوەن، بۆ دانانی سەرچاوە سەیری [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]] بکە و چاوێکیش لە [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] بکە تا بزانی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان کامانەن. # زۆر گرنگە فێربی چۆن پۆل و دەروازە بۆ وتارەکان زیاد بکەی تا وتارەکان ڕێکخراو بن؛ بۆ فێربوونی چۆنێتیی زیادکردنی پۆلەکان سەیری [[یارمەتی:پۆل|پۆل]] بکە، ھەروەھا بۆ دەروازەکانیش بڕوانە [[ویکیپیدیا:دەروازە|دەروازەکان]]. ئەمانە بەئاسانی یارمەتیی خوێنەر ئەیەن بگاتە وتارەکەت. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٤٨، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:شاباز زەنانی]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:شاباز زەنانی]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>بەتاڵە و واڵایە</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:شاباز زەنانی|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B2+%D8%B2%DB%95%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٥٩، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == دانەنانی سەرچاوە == سڵاو @Harki Muhammad: ویستم پێت بڵێم لەم ماوەی دواییا لەو وتارانەی دروستت کردوون، لەو شەش وتارەی بەڕێزتان، تەنیا یەک وتاریان (ئەم وتاری [[کریستینا کۆچ]] ئەڵێم) ڕێکوپێکە و ئاماژەتان بە سەرچاوە یاوە و پێنج وتاری ترت یان بەس لینکی ویکیپیدیای ئینگلیزیت داناوە یان ئەوەشی تیا نییە. وەکو ئەم وتارانە: [[جێرمی هانسێن]]، [[ئارتمیسی دووەم]]، [[ویکتۆر گڵۆڤەر]]، [[رید وایزمان]]، [[ترووس سۆشیاڵ]]. لەسەر وتارەکانت تاگی بێسەرچاوەی دانراوە، ئەوە یەکێکە لەو ھۆکارانەی کە وتارەکە بەر پێشنیاری سڕینەوە ئەکەوێ. پێویستە سەرچاوەیان بۆ زیا کەیت و چاکسازییان تیا کەی پێش دروستکردنی وتاری تری ھاوشێوە. تکایە ئاگاداربە لە بەکارھێنانی [[Special:ContentTranslation|ئامێری وەرگێڕان]] لە وتارەکانت، ئاسایییە وەکو ئامڕازێکی یارمەتیدەر بە کاری بێنی و خۆت بە وتارەکە بچیتەوە [[وەرگێڕانی دەقاودەق|دەقە بێماناکان]] نەیەڵی. بەس بەبێ ئەوەی خۆت بە وتارەکە بچیتەوە (دەقە بێماناکان بمێنەوە) وتارەکە بڵاو کەیتەوە ئەوە بەخێرایی ئەسڕێتەوە. ئەگەر زۆر لە شێوەزاری سۆرانیش نازانی و پرسیارت ھەیە دەربارەی ویکیپیدیا، نامەیەکم بۆ جێبێڵە لەسەر پەڕەی وتووێژەکەم. سپاس. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٨:٤٨، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 3acqrj7rg1fk9g02246yd19ii4yf9wq 0 280811 1579854 1415977 2026-05-01T12:36:29Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579854 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = زانکۆی پیشەسازیی قۆچان | native_name = دانشگاه صنعتی قوچان | native_name_lang = فارسی | image = Quchan Uni.jpg | image_alt = 250px | caption = دەروازەی ژمارە ١ی زانکۆی پیشەسازیی قۆچان | former_name = | motto = | motto_lang = | top_free_label = | top_free = | type = [[دامەزراوەی پیشەسازی]]ی حکوومی | established = ٢٠٠٦ | closed = | founder = | affiliation = | academic_affiliation = [[وەزارەتی زانست، لێکۆڵینەوە و تەکنۆلۆژیا (ئێران)|وەزارەتی زانست، لێکۆڵینەوە و تەکنۆلۆژیا]] | budget = | chairperson = مەجید مەھدەویان | head_label = | head = | students = ٣،٠٠٠ | undergrad = ھەیە | postgrad = ھەیە | doctoral = ھەیە | address = | city = [[قۆچان]] | province = [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی]] | country = [[ئێران]] | postalcode = | coordinates = | campus_type = | campus_size = | language = [[زمانی فارسی|فارسی]] | free_label = تەلەفۆن | free = ٠٥١/٤٧٣٤٣٠٠١ | website = {{URL|https://qiet.ac.ir}} | logo = QuchanLogo.png | logo_size = 150px | logo_alt = لۆگۆی زانکۆکە | pushpin_map = | pushpin_label_position = | map_size = | pushpin_map_caption = }} '''زانکۆی پیشەسازیی قۆچان''' ({{بە فارسی|دانشگاه صنعتی قوچان}}) یەکێک لە [[دامەزراوەی پیشەسازی|زانکۆ پیشەسازی]]یە حکوومییەکانی [[ئێران]]ە کە لە شاری [[قۆچان]] ھەڵکەوتووە.<ref>https://www.uniref.ir/University555{{بەستەری مردوو|url=https://www.uniref.ir/University555 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>https://myreshte.ir/ShowUniversity/125/دانشگاه-صنعتی-قوچان{{بەستەری مردوو|url=https://myreshte.ir/ShowUniversity/125/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA%DB%8C-%D9%82%D9%88%DA%86%D8%A7%D9%86 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی زانکۆ پیشەسازییەکانی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Quchan University of Technology}} * {{وێبگەی فەرمی|https://qiet.ac.ir}} {{زانکۆ پیشەسازییەکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|زانست|پیشەسازی|زانکۆکان|ئێران}} {{زانکۆ-کۆلکە}} [[پۆل:قۆچان]] [[پۆل:زانکۆکانی ئێران]] [[پۆل:زانکۆ پیشەسازییەکانی ئێران|قۆچان]] b7fc6wqjb4qbpmhzro3gbed7u99k097 0 283659 1580004 1566403 2026-05-01T21:43:28Z Hivja 64112 1580004 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار |image= Ashtiani-Khatib-Rahimi 2024 (cropped) 2.jpg |caption= ئیسماعیل خەتیب لە ساڵی ٢٠٢٤ |office= [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگری]] | term_start = ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ | term_end = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |president= [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] |predecessor= [[مەحموود عەلەوی]] |successor= ''خاڵی'' |birth_name= سەید ئیسماعیل واعیزی |birth_date= {{birth year and age|١٩٦١}} |birth_place= [[قاین]]، [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] |death_date= {{death date and age|٢٠٢٦|٠٣|١٨|١٩٦١|df=y}} |death_place= [[تاران]]، [[ئێران]] |death_cause= تیرۆرکردن بەھۆی ھێرشی ئاسمانی |party= |spouse= |occupation= کەسایەتیی ئایینی، [[ئاخووند]] و سیاسەتوان |alma_mater= |native_name_lang= فارسی |native_name= اسماعیل خطیب }} '''سەید ئیسماعیل واعیزی''' ناسراو بە '''ئیسماعیل خەتیب''' ({{بە فارسی|سید اسماعیل خطیب}}؛ ١٩٦١ – ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦) کەسایەتیی ئایینی و [[سیاسەتوان]]ێکی ئێرانی بوو کە لە ئابی ٢٠٢١ەوە ھەتا کاتی تیرۆرکردنی لە ئازاری ٢٠٢٦، وەک [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] کاری دەکرد. ئەو ھەشتەمین وەزیر بوو کە ئەو پۆستەی پێبوو. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == سەید ئیسماعیل واعیزی (خەتیب) لە ساڵی ١٩٦١ لە [[قاین]] لە [[پارێزگای خۆراسان]] ([[پارێزگای خۆراسانی باشوور]]ی ئێستا) لەدایک بوو.<ref name="ncrkia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahriar Kia|سەردێڕ=Who is Esmail Khatib, Iran's Minister of Intelligence (MOIS)|ناونیشان=https://www.ncr-iran.org/en/news/terrorism-a-fundamentalism/who-is-esmail-khatib-irans-minister-of-intelligence-mois/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=National Council of Resistance of Iran (NCRI)|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref name="inu21">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jazeh Miller|سەردێڕ=Iran: Raisi's Weak Cabinet, but Specialized in Repression|ئیش=Iran News Update|ناونیشان=https://irannewsupdate.com/news/infightings/iran-raisis-weak-cabinet-but-specialized-in-repression/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> دواتر لە شاری [[قوم]] فیقھی ئیسلامیی خوێند.<ref name="uani">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Esmail Khatib: Islamic Republic of Iran Minister of Intelligence|ئیش=United against Nuclear Iran|ناونیشان=https://www.unitedagainstnucleariran.com/esmail-khatib-islamic-republic-of-iran-minister-of-intelligence|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو قوتابیی کەسایەتییە ناسراوەکانی وەک [[عەلی خامنەیی]]، [[محەممەد فازڵ لەنکەرانی]]، [[ناسر مەکارم شیرازی]] و [[موجتەبا تێھرانی]] بووە.<ref name="besa">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ardavan Khoshnood |دوایین٢=Erfan Fard |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster |ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ |journal=Besa Center Perspectives |issue=2154}}</ref> == پیشە == خەتیب نازناوی [[حوجەتولئیسلام]]ی ھەبوو کە بە واتای ''ھۆکاری ئیسلام'' دێت.<ref name="uani"/> شێش ئەوەی ببێتە وەزیری ھەواڵگری، پۆستەکانی بریتی بوون لە سەرۆکی ناوەندی پاراستنی زانیاریی دەسەڵاتی دادوەری و سەرۆکی ئاسایشی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]].<ref name="inu21"/> ھەروەھا سەرۆکی پاراستنی نووسینگەی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] بوو و لە [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزارەتی ھەواڵگری]] و [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] کاری کرد.<ref name="besa"/><ref name="inu21"/> لە ساڵی ١٩٨٥، خەتیب لەلایەن [[موحسین ڕەزایی]] کە یەکەم فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] بوو، لە بەشی ھەواڵگریی سوپای پاسداران داندرا.<ref name="ncrkia"/> ئەو ھەتا ساڵی ١٩٩١ لەو پۆستەدا مایەوە.<ref name="ncrkia"/> ھەرچەندە ڕۆڵی خەتیب لە سوپای پاسداران لەو سەردەمەدا نادیارە، بەڵام دەوترێت بە ھاوکاریکردن لەگەڵ موحسین ڕەزایی دەستی لە کۆمەڵکوژیی [[کورد]]ەکانی دژی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]دا ھەبوو.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Dr. Ardavan Khoshnood and Erfan Fard|زمان=en|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran’s New Spymaster}}</ref> کاتێک [[عەلی فەلاحیان]] وەزیری ھەواڵگری بوو، خەتیب لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک سەرۆکی لقی ناوچەییی وەزارەتەکە لە قوم دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/><ref name="besa"/> ئەو ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٠دا وەک سەرپەرشتیاری نووسینگەی ڕێبەری باڵا دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/> === وەزیری ھەواڵگری === خەتیب وەک وەزیری ھەواڵگری بۆ کابینەی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، ھەشتەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بەربژێر کرا و لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١دا لەلایەن [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]]ەوە بۆ پۆستەکە ھەڵبژێردرا<ref name="besa">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ardavan Khoshnood |دوایین٢=Erfan Fard |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster |ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ |journal=Besa Center Perspectives |issue=2154}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFArdavan_KhoshnoodErfan_Fard2021">Ardavan Khoshnood; Erfan Fard (17 September 2021). [https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ "Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster"]. ''Besa Center Perspectives'' (2154).</cite></ref> ئەو لە پەرلەمان ٢٢٢ دەنگی لەگەڵی بەدەست ھێنا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Majlis votes for 18 proposed ministers, rejects education minister nominee|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/464333/Majlis-votes-for-18-proposed-ministers-rejects-education-minister|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=Tehran Times|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> و جێگای [[مەحموود عەلەوی]] لە وەزارەتی ھەواڵگری گرتەوە.<ref name="besa"/> لە ھاوینی ٢٠٢٣دا، بەرپرسانی باڵای ئەمنی و ھەواڵگریی ئێران، لە نێویاندا خەتیب لە [[مەشھەد]] کۆبوونەوە، ئەمەش بۆ دروستکردنی ستراتیژییەکی ھاوئاھەنگ بۆ بەرەنگاربوونەوەی پلانی «یەکگرتوو و بەرفراوان» لەلایەن ڕۆژاواوە بۆ ''تێکدانی سەقامگیری'' و ''ئامانجی نیشتمانی''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Golnaz Esfandiari |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-protests-officials-common-strategy-enemies-plots/32472873.html|سەردێڕ=Senior Iranian Officials Discussed Common Strategy To Counter Alleged Plots By 'Enemies' |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> لە [[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی مەسعوود پزیشکیان]] لە ئابی ٢٠٢٤دا، خەتیب بۆ جارێکی دیکە وەک وەزیری ھەواڵگری دەستنیشان کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خطیب وزیر اطلاعات شد|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6201335/%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|بڵاوکەرەوە= خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> == ڕوانگەکان == خەتیب یەکێک لە ھاوپەیمانە نزیکەکانی [[عەلی خامنەیی]] و ھەروەھا لایەنگری [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو.<ref name="besa"/> ئەو پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ کەسایەتییە ئایینییە ناسراوەکانی ئێران ھەبوو کە زۆربەیان پێشتر مامۆستای بوون.<ref name="besa"/> == گەمارۆ == ئیسماعیل خەتیب لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، بەھۆی ئەنجامدانی چالاکیی سایبەریی دژی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی لەلایەن [[وەزارەتی داراییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا]]وە گەمارۆ درا. ئەم سزایە دوای ھێرشی سایبەری بۆ سەر [[ئەلبانیا]]، بارەگای سەرەکیی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] ڕوویدا. ئەمریکا حکوومەتی ئێرانی بە بەرپرسی ئەم ھێرشانە زانی، بەڵام [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزارەتی دەرەوەی ئێران]] ئەم بانگەشەیەی ڕەت کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آخرین خبر {{!}} آمریکا وزیر اطلاعات را تحریم کرد|ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|بڵاوکەرەوە=آخرین خبر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220909155955/https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == تیرۆرکردن == بە وتەی وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]]، خەتیب لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشە ئاسمانییەکانی شەوانەی ئیسرائیل]] لە ١٧–١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کرایە ئامانج و لە ئەنجامدا کوژرا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Overnight strike in Tehran targeted intelligence minister |url=https://www.iranintl.com/en/202603189971 |access-date=2026-03-18 |website=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Israel says Iranian Intelligence Minister Khatib killed overnight |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-iranian-intelligence-minister-khatib-killed-overnight-2026-03-18/ |access-date=2026-03-18 |website=[[ڕۆیتەرز|Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=2026-03-18 |title=IDF says intelligence minister Khatib had key role in regime’s ‘repression and terrorist activities’ |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-intelligence-minister-khatib-had-key-role-in-regimes-repression-and-terrorist-activities/ |access-date=2026-03-18 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> [[مەسعوود پزیشکیان]]، سەرۆک کۆماری ئێران لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کوژرانی خەتیبی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike |url=https://www.iranintl.com/en/202603187564 |access-date=2026-03-18 |website=Iran International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Esmaeil Khatib}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|شیعە|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] 317o55a7o8b0ot40pyufonn1wy7stk5 1580005 1580004 2026-05-01T21:44:20Z Hivja 64112 /* ژیانی سەرەتایی و پەروەردە */ 1580005 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار |image= Ashtiani-Khatib-Rahimi 2024 (cropped) 2.jpg |caption= ئیسماعیل خەتیب لە ساڵی ٢٠٢٤ |office= [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگری]] | term_start = ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ | term_end = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |president= [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] |predecessor= [[مەحموود عەلەوی]] |successor= ''خاڵی'' |birth_name= سەید ئیسماعیل واعیزی |birth_date= {{birth year and age|١٩٦١}} |birth_place= [[قاین]]، [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] |death_date= {{death date and age|٢٠٢٦|٠٣|١٨|١٩٦١|df=y}} |death_place= [[تاران]]، [[ئێران]] |death_cause= تیرۆرکردن بەھۆی ھێرشی ئاسمانی |party= |spouse= |occupation= کەسایەتیی ئایینی، [[ئاخووند]] و سیاسەتوان |alma_mater= |native_name_lang= فارسی |native_name= اسماعیل خطیب }} '''سەید ئیسماعیل واعیزی''' ناسراو بە '''ئیسماعیل خەتیب''' ({{بە فارسی|سید اسماعیل خطیب}}؛ ١٩٦١ – ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦) کەسایەتیی ئایینی و [[سیاسەتوان]]ێکی ئێرانی بوو کە لە ئابی ٢٠٢١ەوە ھەتا کاتی تیرۆرکردنی لە ئازاری ٢٠٢٦، وەک [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] کاری دەکرد. ئەو ھەشتەمین وەزیر بوو کە ئەو پۆستەی پێبوو. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == سەید ئیسماعیل واعیزی (خەتیب) لە ساڵی ١٩٦١ لە [[قاین]] لە [[پارێزگای خۆراسان]] ([[پارێزگای خۆراسانی باشوور]]ی ئێستا) لەدایک بوو.<ref name="ncrkia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahriar Kia|سەردێڕ=Who is Esmail Khatib, Iran's Minister of Intelligence (MOIS)|ناونیشان=https://www.ncr-iran.org/en/news/terrorism-a-fundamentalism/who-is-esmail-khatib-irans-minister-of-intelligence-mois/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=National Council of Resistance of Iran (NCRI)|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref name="inu21">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jazeh Miller|سەردێڕ=Iran: Raisi's Weak Cabinet, but Specialized in Repression|ئیش=Iran News Update|ناونیشان=https://irannewsupdate.com/news/infightings/iran-raisis-weak-cabinet-but-specialized-in-repression/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> دواتر لە شاری [[قوم]] فیقھی ئیسلامیی خوێند.<ref name="uani">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Esmail Khatib: Islamic Republic of Iran Minister of Intelligence|ئیش=United against Nuclear Iran|ناونیشان=https://www.unitedagainstnucleariran.com/esmail-khatib-islamic-republic-of-iran-minister-of-intelligence|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو قوتابیی کەسایەتییە ناسراوەکانی وەک [[عەلی خامنەیی]]، [[محەممەد فازڵ لەنکەرانی]]، [[ناسر مەکارم شیرازی]] و [[موجتەبا تێھرانی]] بووە.<ref name="besa"/> == پیشە == خەتیب نازناوی [[حوجەتولئیسلام]]ی ھەبوو کە بە واتای ''ھۆکاری ئیسلام'' دێت.<ref name="uani"/> شێش ئەوەی ببێتە وەزیری ھەواڵگری، پۆستەکانی بریتی بوون لە سەرۆکی ناوەندی پاراستنی زانیاریی دەسەڵاتی دادوەری و سەرۆکی ئاسایشی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]].<ref name="inu21"/> ھەروەھا سەرۆکی پاراستنی نووسینگەی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] بوو و لە [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزارەتی ھەواڵگری]] و [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] کاری کرد.<ref name="besa"/><ref name="inu21"/> لە ساڵی ١٩٨٥، خەتیب لەلایەن [[موحسین ڕەزایی]] کە یەکەم فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] بوو، لە بەشی ھەواڵگریی سوپای پاسداران داندرا.<ref name="ncrkia"/> ئەو ھەتا ساڵی ١٩٩١ لەو پۆستەدا مایەوە.<ref name="ncrkia"/> ھەرچەندە ڕۆڵی خەتیب لە سوپای پاسداران لەو سەردەمەدا نادیارە، بەڵام دەوترێت بە ھاوکاریکردن لەگەڵ موحسین ڕەزایی دەستی لە کۆمەڵکوژیی [[کورد]]ەکانی دژی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]دا ھەبوو.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Dr. Ardavan Khoshnood and Erfan Fard|زمان=en|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran’s New Spymaster}}</ref> کاتێک [[عەلی فەلاحیان]] وەزیری ھەواڵگری بوو، خەتیب لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک سەرۆکی لقی ناوچەییی وەزارەتەکە لە قوم دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/><ref name="besa"/> ئەو ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٠دا وەک سەرپەرشتیاری نووسینگەی ڕێبەری باڵا دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/> === وەزیری ھەواڵگری === خەتیب وەک وەزیری ھەواڵگری بۆ کابینەی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، ھەشتەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بەربژێر کرا و لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١دا لەلایەن [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]]ەوە بۆ پۆستەکە ھەڵبژێردرا<ref name="besa">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ardavan Khoshnood |دوایین٢=Erfan Fard |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster |ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ |journal=Besa Center Perspectives |issue=2154}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFArdavan_KhoshnoodErfan_Fard2021">Ardavan Khoshnood; Erfan Fard (17 September 2021). [https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ "Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster"]. ''Besa Center Perspectives'' (2154).</cite></ref> ئەو لە پەرلەمان ٢٢٢ دەنگی لەگەڵی بەدەست ھێنا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Majlis votes for 18 proposed ministers, rejects education minister nominee|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/464333/Majlis-votes-for-18-proposed-ministers-rejects-education-minister|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=Tehran Times|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> و جێگای [[مەحموود عەلەوی]] لە وەزارەتی ھەواڵگری گرتەوە.<ref name="besa"/> لە ھاوینی ٢٠٢٣دا، بەرپرسانی باڵای ئەمنی و ھەواڵگریی ئێران، لە نێویاندا خەتیب لە [[مەشھەد]] کۆبوونەوە، ئەمەش بۆ دروستکردنی ستراتیژییەکی ھاوئاھەنگ بۆ بەرەنگاربوونەوەی پلانی «یەکگرتوو و بەرفراوان» لەلایەن ڕۆژاواوە بۆ ''تێکدانی سەقامگیری'' و ''ئامانجی نیشتمانی''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Golnaz Esfandiari |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-protests-officials-common-strategy-enemies-plots/32472873.html|سەردێڕ=Senior Iranian Officials Discussed Common Strategy To Counter Alleged Plots By 'Enemies' |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> لە [[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی مەسعوود پزیشکیان]] لە ئابی ٢٠٢٤دا، خەتیب بۆ جارێکی دیکە وەک وەزیری ھەواڵگری دەستنیشان کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خطیب وزیر اطلاعات شد|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6201335/%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|بڵاوکەرەوە= خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> == ڕوانگەکان == خەتیب یەکێک لە ھاوپەیمانە نزیکەکانی [[عەلی خامنەیی]] و ھەروەھا لایەنگری [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو.<ref name="besa"/> ئەو پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ کەسایەتییە ئایینییە ناسراوەکانی ئێران ھەبوو کە زۆربەیان پێشتر مامۆستای بوون.<ref name="besa"/> == گەمارۆ == ئیسماعیل خەتیب لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، بەھۆی ئەنجامدانی چالاکیی سایبەریی دژی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی لەلایەن [[وەزارەتی داراییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا]]وە گەمارۆ درا. ئەم سزایە دوای ھێرشی سایبەری بۆ سەر [[ئەلبانیا]]، بارەگای سەرەکیی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] ڕوویدا. ئەمریکا حکوومەتی ئێرانی بە بەرپرسی ئەم ھێرشانە زانی، بەڵام [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزارەتی دەرەوەی ئێران]] ئەم بانگەشەیەی ڕەت کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آخرین خبر {{!}} آمریکا وزیر اطلاعات را تحریم کرد|ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|بڵاوکەرەوە=آخرین خبر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220909155955/https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == تیرۆرکردن == بە وتەی وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]]، خەتیب لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشە ئاسمانییەکانی شەوانەی ئیسرائیل]] لە ١٧–١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کرایە ئامانج و لە ئەنجامدا کوژرا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Overnight strike in Tehran targeted intelligence minister |url=https://www.iranintl.com/en/202603189971 |access-date=2026-03-18 |website=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Israel says Iranian Intelligence Minister Khatib killed overnight |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-iranian-intelligence-minister-khatib-killed-overnight-2026-03-18/ |access-date=2026-03-18 |website=[[ڕۆیتەرز|Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=2026-03-18 |title=IDF says intelligence minister Khatib had key role in regime’s ‘repression and terrorist activities’ |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-intelligence-minister-khatib-had-key-role-in-regimes-repression-and-terrorist-activities/ |access-date=2026-03-18 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> [[مەسعوود پزیشکیان]]، سەرۆک کۆماری ئێران لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کوژرانی خەتیبی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike |url=https://www.iranintl.com/en/202603187564 |access-date=2026-03-18 |website=Iran International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Esmaeil Khatib}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|شیعە|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] 4wdcxdgtl0mztgvwu8p86b1l3xbfw3a 1580007 1580005 2026-05-01T21:48:58Z Hivja 64112 /* */ 1580007 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار |image= Ashtiani-Khatib-Rahimi 2024 (cropped) 2.jpg |caption= ئیسماعیل خەتیب لە ساڵی ٢٠٢٤ |office= [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگری]] | term_start = ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ | term_end = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |president= [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] |predecessor= [[مەحموود عەلەوی]] |successor= ''خاڵی'' |birth_name= سەید ئیسماعیل واعیزی |birth_date= {{birth year and age|١٩٦١}} |birth_place= [[قاین]]، [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] |death_date= {{death date and age|٢٠٢٦|٠٣|١٨|١٩٦١|df=y}} |death_place= [[تاران]]، [[ئێران]] |death_cause= تیرۆرکردن بە ھێرشی ئاسمانی |party= |spouse= |occupation= کەسایەتیی ئایینی، [[ئاخووند]] و سیاسەتوان |alma_mater= |native_name_lang= فارسی |native_name= اسماعیل خطیب }} '''سەید ئیسماعیل واعیزی''' ناسراو بە '''ئیسماعیل خەتیب''' ({{بە فارسی|سید اسماعیل خطیب}}؛ ١٩٦١ – ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦) کەسایەتیی ئایینی و [[سیاسەتوان]]ێکی ئێرانی بوو کە لە ئابی ٢٠٢١ەوە ھەتا کاتی تیرۆرکردنی لە ئازاری ٢٠٢٦، وەک [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] کاری دەکرد. ئەو ھەشتەمین وەزیر بوو کە ئەو پۆستەی پێبوو. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == سەید ئیسماعیل واعیزی (خەتیب) لە ساڵی ١٩٦١ لە [[قاین]] لە [[پارێزگای خۆراسان]] ([[پارێزگای خۆراسانی باشوور]]ی ئێستا) لەدایک بوو.<ref name="ncrkia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahriar Kia|سەردێڕ=Who is Esmail Khatib, Iran's Minister of Intelligence (MOIS)|ناونیشان=https://www.ncr-iran.org/en/news/terrorism-a-fundamentalism/who-is-esmail-khatib-irans-minister-of-intelligence-mois/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=National Council of Resistance of Iran (NCRI)|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref name="inu21">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jazeh Miller|سەردێڕ=Iran: Raisi's Weak Cabinet, but Specialized in Repression|ئیش=Iran News Update|ناونیشان=https://irannewsupdate.com/news/infightings/iran-raisis-weak-cabinet-but-specialized-in-repression/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> دواتر لە شاری [[قوم]] فیقھی ئیسلامیی خوێند.<ref name="uani">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Esmail Khatib: Islamic Republic of Iran Minister of Intelligence|ئیش=United against Nuclear Iran|ناونیشان=https://www.unitedagainstnucleariran.com/esmail-khatib-islamic-republic-of-iran-minister-of-intelligence|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو قوتابیی کەسایەتییە ناسراوەکانی وەک [[عەلی خامنەیی]]، [[محەممەد فازڵ لەنکەرانی]]، [[ناسر مەکارم شیرازی]] و [[موجتەبا تێھرانی]] بووە.<ref name="besa"/> == پیشە == خەتیب نازناوی [[حوجەتولئیسلام]]ی ھەبوو کە بە واتای ''ھۆکاری ئیسلام'' دێت.<ref name="uani"/> شێش ئەوەی ببێتە وەزیری ھەواڵگری، پۆستەکانی بریتی بوون لە سەرۆکی ناوەندی پاراستنی زانیاریی دەسەڵاتی دادوەری و سەرۆکی ئاسایشی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]].<ref name="inu21"/> ھەروەھا سەرۆکی پاراستنی نووسینگەی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] بوو و لە [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزارەتی ھەواڵگری]] و [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] کاری کرد.<ref name="besa"/><ref name="inu21"/> لە ساڵی ١٩٨٥، خەتیب لەلایەن [[موحسین ڕەزایی]] کە یەکەم فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] بوو، لە بەشی ھەواڵگریی سوپای پاسداران داندرا.<ref name="ncrkia"/> ئەو ھەتا ساڵی ١٩٩١ لەو پۆستەدا مایەوە.<ref name="ncrkia"/> ھەرچەندە ڕۆڵی خەتیب لە سوپای پاسداران لەو سەردەمەدا نادیارە، بەڵام دەوترێت بە ھاوکاریکردن لەگەڵ موحسین ڕەزایی دەستی لە کۆمەڵکوژیی [[کورد]]ەکانی دژی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]دا ھەبوو.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Dr. Ardavan Khoshnood and Erfan Fard|زمان=en|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran’s New Spymaster}}</ref> کاتێک [[عەلی فەلاحیان]] وەزیری ھەواڵگری بوو، خەتیب لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک سەرۆکی لقی ناوچەییی وەزارەتەکە لە قوم دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/><ref name="besa"/> ئەو ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٠دا وەک سەرپەرشتیاری نووسینگەی ڕێبەری باڵا دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/> === وەزیری ھەواڵگری === خەتیب وەک وەزیری ھەواڵگری بۆ کابینەی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، ھەشتەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بەربژێر کرا و لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١دا لەلایەن [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]]ەوە بۆ پۆستەکە ھەڵبژێردرا<ref name="besa">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ardavan Khoshnood |دوایین٢=Erfan Fard |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster |ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ |journal=Besa Center Perspectives |issue=2154}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFArdavan_KhoshnoodErfan_Fard2021">Ardavan Khoshnood; Erfan Fard (17 September 2021). [https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ "Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster"]. ''Besa Center Perspectives'' (2154).</cite></ref> ئەو لە پەرلەمان ٢٢٢ دەنگی لەگەڵی بەدەست ھێنا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Majlis votes for 18 proposed ministers, rejects education minister nominee|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/464333/Majlis-votes-for-18-proposed-ministers-rejects-education-minister|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=Tehran Times|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> و جێگای [[مەحموود عەلەوی]] لە وەزارەتی ھەواڵگری گرتەوە.<ref name="besa"/> لە ھاوینی ٢٠٢٣دا، بەرپرسانی باڵای ئەمنی و ھەواڵگریی ئێران، لە نێویاندا خەتیب لە [[مەشھەد]] کۆبوونەوە، ئەمەش بۆ دروستکردنی ستراتیژییەکی ھاوئاھەنگ بۆ بەرەنگاربوونەوەی پلانی «یەکگرتوو و بەرفراوان» لەلایەن ڕۆژاواوە بۆ ''تێکدانی سەقامگیری'' و ''ئامانجی نیشتمانی''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Golnaz Esfandiari |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-protests-officials-common-strategy-enemies-plots/32472873.html|سەردێڕ=Senior Iranian Officials Discussed Common Strategy To Counter Alleged Plots By 'Enemies' |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> لە [[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی مەسعوود پزیشکیان]] لە ئابی ٢٠٢٤دا، خەتیب بۆ جارێکی دیکە وەک وەزیری ھەواڵگری دەستنیشان کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خطیب وزیر اطلاعات شد|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6201335/%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|بڵاوکەرەوە= خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> == ڕوانگەکان == خەتیب یەکێک لە ھاوپەیمانە نزیکەکانی [[عەلی خامنەیی]] و ھەروەھا لایەنگری [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو.<ref name="besa"/> ئەو پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ کەسایەتییە ئایینییە ناسراوەکانی ئێران ھەبوو کە زۆربەیان پێشتر مامۆستای بوون.<ref name="besa"/> == گەمارۆ == ئیسماعیل خەتیب لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، بەھۆی ئەنجامدانی چالاکیی سایبەریی دژی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی لەلایەن [[وەزارەتی داراییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا]]وە گەمارۆ درا. ئەم سزایە دوای ھێرشی سایبەری بۆ سەر [[ئەلبانیا]]، بارەگای سەرەکیی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] ڕوویدا. ئەمریکا حکوومەتی ئێرانی بە بەرپرسی ئەم ھێرشانە زانی، بەڵام [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزارەتی دەرەوەی ئێران]] ئەم بانگەشەیەی ڕەت کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آخرین خبر {{!}} آمریکا وزیر اطلاعات را تحریم کرد|ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|بڵاوکەرەوە=آخرین خبر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220909155955/https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == تیرۆرکردن == بە وتەی وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]]، خەتیب لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشە ئاسمانییەکانی شەوانەی ئیسرائیل]] لە ١٧–١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کرایە ئامانج و لە ئەنجامدا کوژرا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Overnight strike in Tehran targeted intelligence minister |url=https://www.iranintl.com/en/202603189971 |access-date=2026-03-18 |website=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Israel says Iranian Intelligence Minister Khatib killed overnight |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-iranian-intelligence-minister-khatib-killed-overnight-2026-03-18/ |access-date=2026-03-18 |website=[[ڕۆیتەرز|Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=2026-03-18 |title=IDF says intelligence minister Khatib had key role in regime’s ‘repression and terrorist activities’ |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-intelligence-minister-khatib-had-key-role-in-regimes-repression-and-terrorist-activities/ |access-date=2026-03-18 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> [[مەسعوود پزیشکیان]]، سەرۆک کۆماری ئێران لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کوژرانی خەتیبی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike |url=https://www.iranintl.com/en/202603187564 |access-date=2026-03-18 |website=Iran International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Esmaeil Khatib}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|شیعە|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] a6u32t33r9bqjenvddsbsxw3k83gcek 1580010 1580007 2026-05-01T21:56:49Z Hivja 64112 /* */ 1580010 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار |image= Ashtiani-Khatib-Rahimi 2024 (cropped) 2.jpg |caption= ئیسماعیل خەتیب لە ساڵی ٢٠٢٤ |office= [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگری]] | term_start = ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ | term_end = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |president= [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] |predecessor= [[مەحموود عەلەوی]] |successor= ''خاڵی'' |birth_name= سەید ئیسماعیل واعیزی |birth_date= {{birth year and age|١٩٦١}} |birth_place= [[قاین]]، [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] |death_date= {{death date and age|٢٠٢٦|٠٣|١٨|١٩٦١|df=y}} |death_place= [[تاران]]، [[ئێران]] |death_cause= تیرۆرکردن بە ھێرشی ئاسمانی |party= |spouse= |occupation= کەسایەتیی ئایینی، [[ئاخووند]] و سیاسەتوان |alma_mater= |native_name_lang= فارسی |native_name= اسماعیل خطیب }} '''سەید ئیسماعیل واعیزی''' ناسراو بە '''ئیسماعیل خەتیب''' ({{بە فارسی|سید اسماعیل خطیب}}؛ ١٩٦١ – ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦) کەسایەتیی ئایینی و سیاسەتوانێکی ئێرانی بوو کە لە ئابی ٢٠٢١ەوە ھەتا کاتی تیرۆرکردنی لە ئازاری ٢٠٢٦، وەک [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] کاری دەکرد. ئەو ھەشتەمین وەزیر بوو کە ئەو پۆستەی پێبوو. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == سەید ئیسماعیل واعیزی (خەتیب) لە ساڵی ١٩٦١ لە [[قاین]] لە [[پارێزگای خۆراسان]] ([[پارێزگای خۆراسانی باشوور]]ی ئێستا) لەدایک بوو.<ref name="ncrkia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahriar Kia|سەردێڕ=Who is Esmail Khatib, Iran's Minister of Intelligence (MOIS)|ناونیشان=https://www.ncr-iran.org/en/news/terrorism-a-fundamentalism/who-is-esmail-khatib-irans-minister-of-intelligence-mois/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=National Council of Resistance of Iran (NCRI)|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref name="inu21">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jazeh Miller|سەردێڕ=Iran: Raisi's Weak Cabinet, but Specialized in Repression|ئیش=Iran News Update|ناونیشان=https://irannewsupdate.com/news/infightings/iran-raisis-weak-cabinet-but-specialized-in-repression/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> دواتر لە شاری [[قوم]] فیقھی ئیسلامیی خوێند.<ref name="uani">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Esmail Khatib: Islamic Republic of Iran Minister of Intelligence|ئیش=United against Nuclear Iran|ناونیشان=https://www.unitedagainstnucleariran.com/esmail-khatib-islamic-republic-of-iran-minister-of-intelligence|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو قوتابیی کەسایەتییە ناسراوەکانی وەک [[عەلی خامنەیی]]، [[محەممەد فازڵ لەنکەرانی]]، [[ناسر مەکارم شیرازی]] و [[موجتەبا تێھرانی]] بووە.<ref name="besa"/> == پیشە == خەتیب نازناوی [[حوجەتولئیسلام]]ی ھەبوو کە بە واتای ''ھۆکاری ئیسلام'' دێت.<ref name="uani"/> شێش ئەوەی ببێتە وەزیری ھەواڵگری، پۆستەکانی بریتی بوون لە سەرۆکی ناوەندی پاراستنی زانیاریی دەسەڵاتی دادوەری و سەرۆکی ئاسایشی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]].<ref name="inu21"/> ھەروەھا سەرۆکی پاراستنی نووسینگەی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] بوو و لە [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزارەتی ھەواڵگری]] و [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] کاری کرد.<ref name="besa"/><ref name="inu21"/> لە ساڵی ١٩٨٥، خەتیب لەلایەن [[موحسین ڕەزایی]] کە یەکەم فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] بوو، لە بەشی ھەواڵگریی سوپای پاسداران داندرا.<ref name="ncrkia"/> ئەو ھەتا ساڵی ١٩٩١ لەو پۆستەدا مایەوە.<ref name="ncrkia"/> ھەرچەندە ڕۆڵی خەتیب لە سوپای پاسداران لەو سەردەمەدا نادیارە، بەڵام دەوترێت بە ھاوکاریکردن لەگەڵ موحسین ڕەزایی دەستی لە کۆمەڵکوژیی [[کورد]]ەکانی دژی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]دا ھەبوو.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Dr. Ardavan Khoshnood and Erfan Fard|زمان=en|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran’s New Spymaster}}</ref> کاتێک [[عەلی فەلاحیان]] وەزیری ھەواڵگری بوو، خەتیب لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک سەرۆکی لقی ناوچەییی وەزارەتەکە لە قوم دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/><ref name="besa"/> ئەو ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٠دا وەک سەرپەرشتیاری نووسینگەی ڕێبەری باڵا دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/> === وەزیری ھەواڵگری === خەتیب وەک وەزیری ھەواڵگری بۆ کابینەی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، ھەشتەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بەربژێر کرا و لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١دا لەلایەن [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]]ەوە بۆ پۆستەکە ھەڵبژێردرا<ref name="besa">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ardavan Khoshnood |دوایین٢=Erfan Fard |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster |ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ |journal=Besa Center Perspectives |issue=2154}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFArdavan_KhoshnoodErfan_Fard2021">Ardavan Khoshnood; Erfan Fard (17 September 2021). [https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ "Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster"]. ''Besa Center Perspectives'' (2154).</cite></ref> ئەو لە پەرلەمان ٢٢٢ دەنگی لەگەڵی بەدەست ھێنا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Majlis votes for 18 proposed ministers, rejects education minister nominee|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/464333/Majlis-votes-for-18-proposed-ministers-rejects-education-minister|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=Tehran Times|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> و جێگای [[مەحموود عەلەوی]] لە وەزارەتی ھەواڵگری گرتەوە.<ref name="besa"/> لە ھاوینی ٢٠٢٣دا، بەرپرسانی باڵای ئەمنی و ھەواڵگریی ئێران، لە نێویاندا خەتیب لە [[مەشھەد]] کۆبوونەوە، ئەمەش بۆ دروستکردنی ستراتیژییەکی ھاوئاھەنگ بۆ بەرەنگاربوونەوەی پلانی «یەکگرتوو و بەرفراوان» لەلایەن ڕۆژاواوە بۆ ''تێکدانی سەقامگیری'' و ''ئامانجی نیشتمانی''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Golnaz Esfandiari |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-protests-officials-common-strategy-enemies-plots/32472873.html|سەردێڕ=Senior Iranian Officials Discussed Common Strategy To Counter Alleged Plots By 'Enemies' |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> لە [[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی مەسعوود پزیشکیان]] لە ئابی ٢٠٢٤دا، خەتیب بۆ جارێکی دیکە وەک وەزیری ھەواڵگری دەستنیشان کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خطیب وزیر اطلاعات شد|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6201335/%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|بڵاوکەرەوە= خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> == ڕوانگەکان == خەتیب یەکێک لە ھاوپەیمانە نزیکەکانی [[عەلی خامنەیی]] و ھەروەھا لایەنگری [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو.<ref name="besa"/> ئەو پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ کەسایەتییە ئایینییە ناسراوەکانی ئێران ھەبوو کە زۆربەیان پێشتر مامۆستای بوون.<ref name="besa"/> == گەمارۆ == ئیسماعیل خەتیب لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، بەھۆی ئەنجامدانی چالاکیی سایبەریی دژی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی لەلایەن [[وەزارەتی داراییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا]]وە گەمارۆ درا. ئەم سزایە دوای ھێرشی سایبەری بۆ سەر [[ئەلبانیا]]، بارەگای سەرەکیی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] ڕوویدا. ئەمریکا حکوومەتی ئێرانی بە بەرپرسی ئەم ھێرشانە زانی، بەڵام [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزارەتی دەرەوەی ئێران]] ئەم بانگەشەیەی ڕەت کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آخرین خبر {{!}} آمریکا وزیر اطلاعات را تحریم کرد|ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|بڵاوکەرەوە=آخرین خبر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220909155955/https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == تیرۆرکردن == بە وتەی وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]]، خەتیب لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشە ئاسمانییەکانی شەوانەی ئیسرائیل]] لە ١٧–١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کرایە ئامانج و لە ئەنجامدا کوژرا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Overnight strike in Tehran targeted intelligence minister |url=https://www.iranintl.com/en/202603189971 |access-date=2026-03-18 |website=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Israel says Iranian Intelligence Minister Khatib killed overnight |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-iranian-intelligence-minister-khatib-killed-overnight-2026-03-18/ |access-date=2026-03-18 |website=[[ڕۆیتەرز|Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=2026-03-18 |title=IDF says intelligence minister Khatib had key role in regime’s ‘repression and terrorist activities’ |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-intelligence-minister-khatib-had-key-role-in-regimes-repression-and-terrorist-activities/ |access-date=2026-03-18 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> [[مەسعوود پزیشکیان]]، سەرۆک کۆماری ئێران لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کوژرانی خەتیبی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike |url=https://www.iranintl.com/en/202603187564 |access-date=2026-03-18 |website=Iran International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Esmaeil Khatib}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|شیعە|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] a98ud6uom5xu88o8464ljcjovviq88k 1580013 1580010 2026-05-01T22:04:38Z Hivja 64112 /* */ 1580013 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار |image= Ashtiani-Khatib-Rahimi 2024 (cropped) 2.jpg |caption= ئیسماعیل خەتیب لە ساڵی ٢٠٢٤ |office= [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگری]] | term_start = ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ | term_end = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |president= [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] |predecessor= [[مەحموود عەلەوی]] |successor= ''خاڵی'' |birth_name= سەید ئیسماعیل واعیزی |birth_date= {{birth year and age|١٩٦١}} |birth_place= [[قاین]]، [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] |death_date= {{death date and age|٢٠٢٦|٠٣|١٨|١٩٦١|df=y}} |death_place= [[تاران]]، [[ئێران]] |death_cause= تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا |party= |spouse= |occupation= کەسایەتیی ئایینی، [[ئاخووند]] و سیاسەتوان |alma_mater= |native_name_lang= فارسی |native_name= اسماعیل خطیب }} '''سەید ئیسماعیل واعیزی''' ناسراو بە '''ئیسماعیل خەتیب''' ({{بە فارسی|سید اسماعیل خطیب}}؛ ١٩٦١ – ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦) کەسایەتیی ئایینی و سیاسەتوانێکی ئێرانی بوو کە لە ئابی ٢٠٢١ەوە ھەتا کاتی تیرۆرکردنی لە ئازاری ٢٠٢٦، وەک [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] کاری دەکرد. ئەو ھەشتەمین وەزیر بوو کە ئەو پۆستەی پێبوو. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == سەید ئیسماعیل واعیزی (خەتیب) لە ساڵی ١٩٦١ لە [[قاین]] لە [[پارێزگای خۆراسان]] ([[پارێزگای خۆراسانی باشوور]]ی ئێستا) لەدایک بوو.<ref name="ncrkia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahriar Kia|سەردێڕ=Who is Esmail Khatib, Iran's Minister of Intelligence (MOIS)|ناونیشان=https://www.ncr-iran.org/en/news/terrorism-a-fundamentalism/who-is-esmail-khatib-irans-minister-of-intelligence-mois/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=National Council of Resistance of Iran (NCRI)|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref name="inu21">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jazeh Miller|سەردێڕ=Iran: Raisi's Weak Cabinet, but Specialized in Repression|ئیش=Iran News Update|ناونیشان=https://irannewsupdate.com/news/infightings/iran-raisis-weak-cabinet-but-specialized-in-repression/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> دواتر لە شاری [[قوم]] فیقھی ئیسلامیی خوێند.<ref name="uani">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Esmail Khatib: Islamic Republic of Iran Minister of Intelligence|ئیش=United against Nuclear Iran|ناونیشان=https://www.unitedagainstnucleariran.com/esmail-khatib-islamic-republic-of-iran-minister-of-intelligence|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو قوتابیی کەسایەتییە ناسراوەکانی وەک [[عەلی خامنەیی]]، [[محەممەد فازڵ لەنکەرانی]]، [[ناسر مەکارم شیرازی]] و [[موجتەبا تێھرانی]] بووە.<ref name="besa"/> == پیشە == خەتیب نازناوی [[حوجەتولئیسلام]]ی ھەبوو کە بە واتای ''ھۆکاری ئیسلام'' دێت.<ref name="uani"/> شێش ئەوەی ببێتە وەزیری ھەواڵگری، پۆستەکانی بریتی بوون لە سەرۆکی ناوەندی پاراستنی زانیاریی دەسەڵاتی دادوەری و سەرۆکی ئاسایشی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]].<ref name="inu21"/> ھەروەھا سەرۆکی پاراستنی نووسینگەی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] بوو و لە [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزارەتی ھەواڵگری]] و [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] کاری کرد.<ref name="besa"/><ref name="inu21"/> لە ساڵی ١٩٨٥، خەتیب لەلایەن [[موحسین ڕەزایی]] کە یەکەم فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] بوو، لە بەشی ھەواڵگریی سوپای پاسداران داندرا.<ref name="ncrkia"/> ئەو ھەتا ساڵی ١٩٩١ لەو پۆستەدا مایەوە.<ref name="ncrkia"/> ھەرچەندە ڕۆڵی خەتیب لە سوپای پاسداران لەو سەردەمەدا نادیارە، بەڵام دەوترێت بە ھاوکاریکردن لەگەڵ موحسین ڕەزایی دەستی لە کۆمەڵکوژیی [[کورد]]ەکانی دژی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]دا ھەبوو.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Dr. Ardavan Khoshnood and Erfan Fard|زمان=en|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran’s New Spymaster}}</ref> کاتێک [[عەلی فەلاحیان]] وەزیری ھەواڵگری بوو، خەتیب لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک سەرۆکی لقی ناوچەییی وەزارەتەکە لە قوم دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/><ref name="besa"/> ئەو ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٠دا وەک سەرپەرشتیاری نووسینگەی ڕێبەری باڵا دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/> === وەزیری ھەواڵگری === خەتیب وەک وەزیری ھەواڵگری بۆ کابینەی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، ھەشتەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بەربژێر کرا و لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١دا لەلایەن [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]]ەوە بۆ پۆستەکە ھەڵبژێردرا<ref name="besa">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ardavan Khoshnood |دوایین٢=Erfan Fard |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster |ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ |journal=Besa Center Perspectives |issue=2154}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFArdavan_KhoshnoodErfan_Fard2021">Ardavan Khoshnood; Erfan Fard (17 September 2021). [https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ "Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster"]. ''Besa Center Perspectives'' (2154).</cite></ref> ئەو لە پەرلەمان ٢٢٢ دەنگی لەگەڵی بەدەست ھێنا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Majlis votes for 18 proposed ministers, rejects education minister nominee|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/464333/Majlis-votes-for-18-proposed-ministers-rejects-education-minister|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=Tehran Times|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> و جێگای [[مەحموود عەلەوی]] لە وەزارەتی ھەواڵگری گرتەوە.<ref name="besa"/> لە ھاوینی ٢٠٢٣دا، بەرپرسانی باڵای ئەمنی و ھەواڵگریی ئێران، لە نێویاندا خەتیب لە [[مەشھەد]] کۆبوونەوە، ئەمەش بۆ دروستکردنی ستراتیژییەکی ھاوئاھەنگ بۆ بەرەنگاربوونەوەی پلانی «یەکگرتوو و بەرفراوان» لەلایەن ڕۆژاواوە بۆ ''تێکدانی سەقامگیری'' و ''ئامانجی نیشتمانی''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Golnaz Esfandiari |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-protests-officials-common-strategy-enemies-plots/32472873.html|سەردێڕ=Senior Iranian Officials Discussed Common Strategy To Counter Alleged Plots By 'Enemies' |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> لە [[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی مەسعوود پزیشکیان]] لە ئابی ٢٠٢٤دا، خەتیب بۆ جارێکی دیکە وەک وەزیری ھەواڵگری دەستنیشان کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خطیب وزیر اطلاعات شد|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6201335/%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|بڵاوکەرەوە= خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> == ڕوانگەکان == خەتیب یەکێک لە ھاوپەیمانە نزیکەکانی [[عەلی خامنەیی]] و ھەروەھا لایەنگری [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو.<ref name="besa"/> ئەو پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ کەسایەتییە ئایینییە ناسراوەکانی ئێران ھەبوو کە زۆربەیان پێشتر مامۆستای بوون.<ref name="besa"/> == گەمارۆ == ئیسماعیل خەتیب لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، بەھۆی ئەنجامدانی چالاکیی سایبەریی دژی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی لەلایەن [[وەزارەتی داراییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا]]وە گەمارۆ درا. ئەم سزایە دوای ھێرشی سایبەری بۆ سەر [[ئەلبانیا]]، بارەگای سەرەکیی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] ڕوویدا. ئەمریکا حکوومەتی ئێرانی بە بەرپرسی ئەم ھێرشانە زانی، بەڵام [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزارەتی دەرەوەی ئێران]] ئەم بانگەشەیەی ڕەت کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آخرین خبر {{!}} آمریکا وزیر اطلاعات را تحریم کرد|ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|بڵاوکەرەوە=آخرین خبر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220909155955/https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == تیرۆرکردن == بە وتەی وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]]، خەتیب لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشە ئاسمانییەکانی شەوانەی ئیسرائیل]] لە ١٧–١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کرایە ئامانج و لە ئەنجامدا کوژرا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Overnight strike in Tehran targeted intelligence minister |url=https://www.iranintl.com/en/202603189971 |access-date=2026-03-18 |website=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Israel says Iranian Intelligence Minister Khatib killed overnight |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-iranian-intelligence-minister-khatib-killed-overnight-2026-03-18/ |access-date=2026-03-18 |website=[[ڕۆیتەرز|Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=2026-03-18 |title=IDF says intelligence minister Khatib had key role in regime’s ‘repression and terrorist activities’ |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-intelligence-minister-khatib-had-key-role-in-regimes-repression-and-terrorist-activities/ |access-date=2026-03-18 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> [[مەسعوود پزیشکیان]]، سەرۆک کۆماری ئێران لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کوژرانی خەتیبی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike |url=https://www.iranintl.com/en/202603187564 |access-date=2026-03-18 |website=Iran International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Esmaeil Khatib}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|شیعە|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] pj1vs77ngji8udjwyr5zedg0s6axuya 1580030 1580013 2026-05-01T23:27:07Z Hivja 64112 1580030 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار |image= Ashtiani-Khatib-Rahimi 2024 (cropped) 2.jpg |caption= ئیسماعیل خەتیب لە ساڵی ٢٠٢٤ |office= [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگری]] | term_start = ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ | term_end = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |president= [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] |predecessor= [[مەحموود عەلەوی]] |successor= ''خاڵی'' |birth_name= سەید ئیسماعیل واعیزی |birth_date= {{birth year and age|١٩٦١}} |birth_place= [[قاین]]، [[پارێزگای خۆراسان|خۆراسان]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] |death_date= {{death date and age|٢٠٢٦|٠٣|١٨|١٩٦١|df=y}} |death_place= [[تاران]]، [[ئێران]] |death_cause= تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا |party= |spouse= |occupation= کەسایەتیی ئایینی، [[ئاخووند]] و سیاسەتوان |alma_mater= |native_name_lang= فارسی |native_name= اسماعیل خطیب }} '''سەید ئیسماعیل واعیزی''' ناسراو بە '''ئیسماعیل خەتیب''' ({{بە فارسی|سید اسماعیل خطیب}}؛ ١٩٦١ – ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦) کەسایەتیی ئایینی و سیاسەتوانێکی ئێرانی بوو کە لە ئابی ٢٠٢١ەوە ھەتا کاتی تیرۆرکردنی لە ئازاری ٢٠٢٦، وەک [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] کاری دەکرد. ئەو ھەشتەمین وەزیر بوو کە ئەو پۆستەی پێبوو. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == سەید ئیسماعیل واعیزی (خەتیب) لە ساڵی ١٩٦١ لە [[قاین]] لە [[پارێزگای خۆراسان]] ([[پارێزگای خۆراسانی باشوور]]ی ئێستا) لەدایک بوو.<ref name="ncrkia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahriar Kia|سەردێڕ=Who is Esmail Khatib, Iran's Minister of Intelligence (MOIS)|ناونیشان=https://www.ncr-iran.org/en/news/terrorism-a-fundamentalism/who-is-esmail-khatib-irans-minister-of-intelligence-mois/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=National Council of Resistance of Iran (NCRI)|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref name="inu21">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jazeh Miller|سەردێڕ=Iran: Raisi's Weak Cabinet, but Specialized in Repression|ئیش=Iran News Update|ناونیشان=https://irannewsupdate.com/news/infightings/iran-raisis-weak-cabinet-but-specialized-in-repression/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> دواتر لە شاری [[قوم]] فیقھی ئیسلامیی خوێند.<ref name="uani">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Esmail Khatib: Islamic Republic of Iran Minister of Intelligence|ئیش=United against Nuclear Iran|ناونیشان=https://www.unitedagainstnucleariran.com/esmail-khatib-islamic-republic-of-iran-minister-of-intelligence|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو قوتابیی کەسایەتییە ناسراوەکانی وەک [[عەلی خامنەیی]]، [[محەممەد فازڵ لەنکەرانی]]، [[ناسر مەکارم شیرازی]] و [[موجتەبا تێھرانی]] بووە.<ref name="besa"/> == پیشە == خەتیب نازناوی [[حوجەتولئیسلام]]ی ھەبوو کە بە واتای ''ھۆکاری ئیسلام'' دێت.<ref name="uani"/> شێش ئەوەی ببێتە وەزیری ھەواڵگری، پۆستەکانی بریتی بوون لە سەرۆکی ناوەندی پاراستنی زانیاریی دەسەڵاتی دادوەری و سەرۆکی ئاسایشی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]].<ref name="inu21"/> ھەروەھا سەرۆکی پاراستنی نووسینگەی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] بوو و لە [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزارەتی ھەواڵگری]] و [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] کاری کرد.<ref name="besa"/><ref name="inu21"/> لە ساڵی ١٩٨٥، خەتیب لەلایەن [[موحسین ڕەزایی]] کە یەکەم فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] بوو، لە بەشی ھەواڵگریی سوپای پاسداران داندرا.<ref name="ncrkia"/> ئەو ھەتا ساڵی ١٩٩١ لەو پۆستەدا مایەوە.<ref name="ncrkia"/> ھەرچەندە ڕۆڵی خەتیب لە سوپای پاسداران لەو سەردەمەدا نادیارە، بەڵام دەوترێت بە ھاوکاریکردن لەگەڵ موحسین ڕەزایی دەستی لە کۆمەڵکوژیی [[کورد]]ەکانی دژی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]دا ھەبوو.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Dr. Ardavan Khoshnood and Erfan Fard|زمان=en|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran’s New Spymaster}}</ref> کاتێک [[عەلی فەلاحیان]] وەزیری ھەواڵگری بوو، خەتیب لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک سەرۆکی لقی ناوچەییی وەزارەتەکە لە قوم دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/><ref name="besa"/> ئەو ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٠دا وەک سەرپەرشتیاری نووسینگەی ڕێبەری باڵا دەستنیشان کرا.<ref name="ncrkia"/> === وەزیری ھەواڵگری === خەتیب وەک وەزیری ھەواڵگری بۆ کابینەی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، ھەشتەمین [[سەرۆک کۆماری ئێران]] بەربژێر کرا و لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١دا لەلایەن [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]]ەوە بۆ پۆستەکە ھەڵبژێردرا<ref name="besa">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ardavan Khoshnood |دوایین٢=Erfan Fard |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster |ناونیشان=https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ |journal=Besa Center Perspectives |issue=2154}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFArdavan_KhoshnoodErfan_Fard2021">Ardavan Khoshnood; Erfan Fard (17 September 2021). [https://besacenter.org/esmaeil-khatib-iran-intelligence/ "Meet Esmaeil Khatib, Iran's New Spymaster"]. ''Besa Center Perspectives'' (2154).</cite></ref> ئەو لە پەرلەمان ٢٢٢ دەنگی لەگەڵی بەدەست ھێنا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Majlis votes for 18 proposed ministers, rejects education minister nominee|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/464333/Majlis-votes-for-18-proposed-ministers-rejects-education-minister|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=Tehran Times|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> و جێگای [[مەحموود عەلەوی]] لە وەزارەتی ھەواڵگری گرتەوە.<ref name="besa"/> لە ھاوینی ٢٠٢٣دا، بەرپرسانی باڵای ئەمنی و ھەواڵگریی ئێران، لە نێویاندا خەتیب لە [[مەشھەد]] کۆبوونەوە، ئەمەش بۆ دروستکردنی ستراتیژییەکی ھاوئاھەنگ بۆ بەرەنگاربوونەوەی پلانی «یەکگرتوو و بەرفراوان» لەلایەن ڕۆژاواوە بۆ ''تێکدانی سەقامگیری'' و ''ئامانجی نیشتمانی''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Golnaz Esfandiari |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-protests-officials-common-strategy-enemies-plots/32472873.html|سەردێڕ=Senior Iranian Officials Discussed Common Strategy To Counter Alleged Plots By 'Enemies' |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> لە [[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی مەسعوود پزیشکیان]] لە ئابی ٢٠٢٤دا، خەتیب بۆ جارێکی دیکە وەک وەزیری ھەواڵگری دەستنیشان کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خطیب وزیر اطلاعات شد|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6201335/%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|بڵاوکەرەوە= خبرگزاری مهر|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> == ڕوانگەکان == خەتیب یەکێک لە ھاوپەیمانە نزیکەکانی [[عەلی خامنەیی]] و ھەروەھا لایەنگری [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو.<ref name="besa"/> ئەو پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ کەسایەتییە ئایینییە ناسراوەکانی ئێران ھەبوو کە زۆربەیان پێشتر مامۆستای بوون.<ref name="besa"/> == گەمارۆ == ئیسماعیل خەتیب لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، بەھۆی ئەنجامدانی چالاکیی سایبەریی دژی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی لەلایەن [[وەزارەتی داراییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا]]وە گەمارۆ درا. ئەم سزایە دوای ھێرشی سایبەری بۆ سەر [[ئەلبانیا]]، بارەگای سەرەکیی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] ڕوویدا. ئەمریکا حکوومەتی ئێرانی بە بەرپرسی ئەم ھێرشانە زانی، بەڵام [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزارەتی دەرەوەی ئێران]] ئەم بانگەشەیەی ڕەت کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آخرین خبر {{!}} آمریکا وزیر اطلاعات را تحریم کرد|ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|بڵاوکەرەوە=آخرین خبر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220909155955/https://akharinkhabar.ir/politics/9273980/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == تیرۆرکردن == بە وتەی وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]]، خەتیب لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشە ئاسمانییەکانی شەوانەی ئیسرائیل]] لە ١٧–١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کرایە ئامانج و لە ئەنجامدا کوژرا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Overnight strike in Tehran targeted intelligence minister |url=https://www.iranintl.com/en/202603189971 |access-date=2026-03-18 |website=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Israel says Iranian Intelligence Minister Khatib killed overnight |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-iranian-intelligence-minister-khatib-killed-overnight-2026-03-18/ |access-date=2026-03-18 |website=[[ڕۆیتەرز|Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=2026-03-18 |title=IDF says intelligence minister Khatib had key role in regime’s ‘repression and terrorist activities’ |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-intelligence-minister-khatib-had-key-role-in-regimes-repression-and-terrorist-activities/ |access-date=2026-03-18 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> [[مەسعوود پزیشکیان]]، سەرۆک کۆماری ئێران لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کوژرانی خەتیبی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Iran president confirms intelligence minister Khatib killed in strike |url=https://www.iranintl.com/en/202603187564 |access-date=2026-03-18 |website=Iran International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Esmaeil Khatib}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|شیعە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] c4xpl6ecjyq4ne044kwhn3x1zi47y8r 0 283819 1579836 1579591 2026-05-01T12:05:55Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579836 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}} '''تەلەڤیزیۆنی بەحرەین''' کەناڵێکی حکومییە و سەر [[بەحرەین|بە شانشینی بەحرەین]] و لە بارەگای کۆمپانیای ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن لە شاری عیسا پەخش دەکرێ. == سەرچاوەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=الاذاعة والتلفزیون / مباشر {{!}} وکالة أنباء البحرین |ناونیشان=https://www.bna.bh/LiveTVRadio.aspx?cms=iQRpheuphYtJ6pyXUGiNqkOA0DGMb4Ih |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥ |وێبگە=www.bna.bh |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240516092446/https://www.bna.bh/LiveTVRadio.aspx?cms=iQRpheuphYtJ6pyXUGiNqkOA0DGMb4Ih |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|بەحرەین|تەلەڤیزیۆن|کۆمپانیا}} [[پۆل:میدیای دەوڵەتی]] p7l45gqel8r7udtycq9cbp5fglxmelc 0 285309 1579864 1504719 2026-05-01T14:14:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579864 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Zulfiqar_Tank_-_Front_View.JPG|وێنۆک|240x240پیکسڵ|دیمەنی پێشەوەی تانکی زولفەقار]] [[پەڕگە:Zulfiqar_Tank_-_Back_View.JPG|وێنۆک|240x240پیکسڵ|دیمەنی دواوەی تانکی زولفەقار]] '''تانکی زولفەقار''' [[تانک|تانکێکی]] تەواو [[ئێران]]ییە یەکەم نموونەی جۆری «لی» لە ساڵی ١٩٩٢ دیزاین کراوە و ھێڵی بەرھەمھێنانی لە ھاوینی ساڵی ١٩٩٧ لە کۆمەڵگەی پیشەسازی شەھید کۆلاھدووز کراوەتەوە و لە ١٩٩ەوە [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|لەلایەن ھێزە چەکدارەکانی ئێرانەوە]] بەکاردەھێنرێت. زولفەقار تۆپھاوێژێکی ١٢٥ ملم بەکاردەھێنێت، سیستەمێکی ھەڵپەساردنی ھاوشێوەی مۆدێلەکانی سەرەتایی ئێم٦٠، سیستەمێکی کۆنترۆڵکردنی ئاگری ئەی ئێف سی ئێس-٣ی سلۆڤینی کە لەکاتی جووڵەکردن، و دەرکەوتنی ھاوشێوەی زنجیرە تانکی ئێم٤٨ و ئێم٦٠ و [[ئێم١ ئابرامس]] ی سوپای ئەمریکایە. ھەروەھا ھەندێک لە پێکھاتەکانی ئەم تانکە ھاوشێوەی تانکی سەفیرن کە مۆدێلێکی باشکراوی ئێرانە لە تانکی [[تی-٥٥]] ی سۆڤیەت و تانکی [[تایپ ٥٩]]ی چینی.<ref>https://dana.ir/1456414/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B3%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%B4%DA%A9%D9%86-%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C#gsc.tab=0{{بەستەری مردوو|url=https://dana.ir/1456414/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B3%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%B4%DA%A9%D9%86-%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ماڵپەڕی فەرمیی [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزارەتی بەرگریی ئێران]] ئەم تانکەی وەک وەشانێکی باشی تانکی تی-٧٢ی ڕووسی ناساندووە، کە بە سیستەمی کۆنتڕۆڵی ئاگری مۆدێرن کراوە و تەقەمەنی ١٢٥ ملم تەقێنراوە. ئامارەکان لەسەر ژمارەی تانکی زولفەقار کە بەرھەم ھێنراون، ڕانەگەیەندراوە، بەڵام بەپێی خەمڵاندنەکان لە ساڵی ٢٠١٠دا نزیکەی ١٠ تانکی زولفەقار لە دەستی ھێزە چەکدارەکانی ئێراندا بووە. زولفەقار ٣ کە مۆدێلی کۆتایی ئەم تانکەیە، [[بزوێنەری دیزڵ|بزوێنەرێکی دیزڵی]] ١٢ سلندر بەکاردەھێنێت کە ھێزی ١٠٠٠ ئەسپ و بە کێشی تانکی نزیکەی ٤٠ تۆن، ڕێگەی پێدەدات بە زۆرترین خێرایی ٧٠ کیلۆمەتر لەسەر ڕێگا بڕوات. تانکی زولفەقار ئەو تانکەیە کە بە ئاسانی بە ھەر بەربەستێکی ڕێگادا تێدەپەڕێت و بەربەست شکێنە.<ref>https://web.archive.org/web/20120619010005/http://www.mod.ir/content/%D8%AA%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%B0%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D8%A7%D8%B1</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Zulfiqar tanks}} {{شریتی دەروازە|ئێران}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} m7dussjsjsn06krncw38rifslinoshw 0 286308 1580057 1473914 2026-05-02T00:09:59Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[دانوستانەکانی ئەمریکا و ئێران ٢٠٢٥]]ی گواستەوە بۆ [[دانوستانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئەمریکا و ئێران]] 1473914 wikitext text/x-wiki {{Databox}}لە ساڵی [[٢٠٢٥| ٢٠٢٥]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[ئێران| ئێران]] زنجیرەیەک دانوستانیان دەستپێکرد بە ئامانجی گەیشتن بە ڕێککەوتنی ئاشتی ئەتۆمی،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tharoor|یەکەم=Ishaan|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Trump tries to fix the Iran nuclear deal he broke|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2025/04/11/trump-iran-nuclear-talks-oman-witkoff/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٥|ئیش=The Washington Post|زمان=en-US|issn=0190-8286|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250412043154/https://www.washingtonpost.com/world/2025/04/11/trump-iran-nuclear-talks-oman-witkoff/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Broadwater |یەکەم=Luke |دوایین٢=Sanger |یەکەم٢=David E. |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/09/us/politics/trump-iran-nuclear-deal.html |سەردێڕ=Trump Wants an Iran Nuclear Deal, but It Must Be Better Than Obama’s |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250505075327/https://www.nytimes.com/2025/04/09/us/politics/trump-iran-nuclear-deal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ravid |یەکەم=Barak |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.axios.com/2025/04/10/iran-nuclear-deal-us-interim-agreement |سەردێڕ=Scoop: Iran wants to explore interim nuclear deal in talks with U.S. , sources say |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250507102046/https://www.axios.com/2025/04/10/iran-nuclear-deal-us-interim-agreement |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=Axios |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای نامەیەکی [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی ئەمریکا بۆ [[عەلی خامنەیی]] ڕێبەری باڵای ئێران. خولی یەکەمی کۆبوونەوەکانی ئاستی باڵا لە [[١٢ی نیسان]]ی ٢٠٢٥ بە سەرۆکایەتی ستیڤ ویتکۆف نێردەی تایبەتی ئەمریکا و [[عەباس عێراقچی]] وەزیری دەرەوەی ئێران لە [[عومان]] بەڕێوەچوو.<ref name="highstakes"/><ref name="theguardian">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wintour |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/12/iran-foreign-minister-oman-us-nuclear-programme-talks|سەردێڕ=Iran and US agree to continue nuclear talks after first indirect round |وێبگە=[[الغارديان]]}}</ref> گفتوگۆکان بە بنیاتنەر وەسف کران.<ref name="highstakes">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Motamedi|یەکەم=Maziar|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/iranian-us-delegations-set-to-begin-high-stakes-nuclear-talks-in-oman?utm_source=chatgpt.com|سەردێڕ=Iran, US agree to meet again after ‘constructive’ nuclear talks in Oman|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250501100401/https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/iranian-us-delegations-set-to-begin-high-stakes-nuclear-talks-in-oman?utm_source=chatgpt.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خولی دووەمی دانوستانەکان بە نێوەندگیری عومان لە [[١٩ی نیسان]]ی ٢٠٢٥ لە [[ڕۆما]] بەڕێوەچوو، دیسانەوە بە گفتوگۆی ناڕاستەوخۆی نێوان ویتکۆڤ و عێراقچی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wintour|یەکەم=Patrick|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Moscow may gain key role in Iran nuclear deal as US talks progress|زمان=en-GB|ئیش=The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/20/moscow-may-gain-key-role-in-iran-nuclear-deal-as-us-talks-progress|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|دوایین٢=editor|issn=0261-3077|یەکەم٢=Patrick Wintour Diplomatic}}</ref> ئەمەش دوای ھەفتەیەک سێیەم خولی ئاستی باڵا لە [[مەسقەت]] بەڕێوەچوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ravid |یەکەم=Barak |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.axios.com/2025/04/26/us-iran-nuclear-talks-meet-next-week|سەردێڕ=U.S. says "further progress was made" in third round of nuclear talks with Iran |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Axios |زمان=en}}</ref> و کۆبوونەوەیەکی ئاستی پسپۆڕان بۆ پەرەپێدانی چوارچێوەیەک بۆ ئەگەری ڕێککەوتنی ئەتۆمی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hafezi |یەکەم=Parisa |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-us-resume-talks-oman-narrow-gaps-over-new-nuclear-deal-2025-04-26/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250427065844/https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-us-resume-talks-oman-narrow-gaps-over-new-nuclear-deal-2025-04-26/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=Reuters |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە سەرۆکایەتی مایکل ئەنتۆن بۆ ئەمریکا و مەجید تەخت ڕەوانچی بۆ ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-us-nuclear-negotiations-expert-talks-explainer-4b47bfb4074469b1832f6b5009c84b58|سەردێڕ=What do 'expert level' talks signal for the progress of the Iran-US nuclear negotiations? |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=AP News |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/united-states/2025/04/24/us-names-michael-anton-to-lead-for-technical-talks-with-iran-politico-reports|سەردێڕ=US names Michael Anton to lead for technical talks with Iran, Politico reports |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Al Arabiya English |زمان=en}}</ref> لەگەڵ پەرەسەندنی مەترسی شەڕ، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] بوونی خۆی لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] بەھێزتر کردووە. بنکە ئەمریکییەکان لە سەرانسەری ناوچەکەدا نزیکەی ٥٠ ھەزار سەربازی ئەمریکی لەخۆدەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Erlanger |یەکەم=Steven |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/08/world/europe/iran-nuclear-sanctions-trump.html |سەردێڕ=An Explosive Clock Is Ticking on Iran and Its Nuclear Program |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250425172210/https://www.nytimes.com/2025/04/08/world/europe/iran-nuclear-sanctions-trump.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ravid |یەکەم=Barak |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.axios.com/2025/04/02/trump-iran-talks-bomb-threats |سەردێڕ=Trump seriously considering Iran's offer of indirect nuclear talks |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250503143347/https://www.axios.com/2025/04/02/trump-iran-talks-bomb-threats |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠٢٥ |وێبگە=Axios |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە چوارچێوەی پێشنیازەکانی ئاشتی، ئێران پێشنیازی دروستکردنی لانیکەم ١٩ ڕیاکتۆری (کوورە) زیادەی کردووە، ئەمەش پێشنیازی ئەوە دەکات کە گرێبەست بۆ ئەم پڕۆژانە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ بوژاندنەوەی پیشەسازی ئەتۆمی ئەمریکا کە لە خەباتدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=O'Connor|یەکەم=Tom|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.newsweek.com/iran-offers-help-trump-revive-us-nuclear-sector-canceled-speech-2062297|سەردێڕ=Iran offers to help Trump revive US nuclear sector in canceled speech|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250507235415/https://www.newsweek.com/iran-offers-help-trump-revive-us-nuclear-sector-canceled-speech-2062297|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Newsweek|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Carn"/> وتارەکەی عێراقچی کە ئەمەی ڕاگەیاندبوو لەلایەن وەقفی کارنێچییەوە ھەڵوەشایەوە.<ref name="Carn">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/en/news/6320/full-text-of-araghchis-canceled-speech-at-the-carnegie-international-nuclear-policy-conference|سەردێڕ=Full text of Araghchi's canceled speech at the Carnegie International Nuclear Policy Conference|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250503231044/https://www.tabnak.ir/en/news/6320/full-text-of-araghchis-canceled-speech-at-the-carnegie-international-nuclear-policy-conference|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="y051">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Combs |یەکەم=Cody |دوایین٢=Massoud |یەکەم٢=Adla |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/us/2025/04/21/abbas-araghchi-cancelled-carnegie-iran/ |سەردێڕ=Carnegie nuclear conference cancels appearance by Iranian Foreign Minister Abbas Araghchi |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250428014700/https://www.thenationalnews.com/news/us/2025/04/21/abbas-araghchi-cancelled-carnegie-iran/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=The National |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە میانەی وتووێژەکاندا، [[ڕووسیا]] دەستی کرد بە دابینکردنی دارایی بۆ دروستکردنی [[کارتیاکەری ناوکی|ڕیاکتۆری ئەتۆمی]] لە ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/iranian-oil-minister-moscow-seeks-bolster-ties-with-russia-2025-04-25/ |وێبگە=Reuters}}</ref> حکوومەتی [[فەڕەنسا]] ھەڕەشەی کرد کە ئەگەر دانوستانەکان شکست بھێنن، میکانیزمی سزاکانی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=France won't hesitate to restore UN sanctions on Iran if no deal, says foreign minister|زمان=en-US|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/france-wont-hesitate-restore-un-sanctions-iran-if-no-deal-says-foreign-minister-2025-04-29/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250429091543/https://www.reuters.com/world/france-wont-hesitate-restore-un-sanctions-iran-if-no-deal-says-foreign-minister-2025-04-29/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئێران پێشنیازی دانوستانی زیاتری کرد بە بەشداریی ئەورووپایی، ھاوکات دەرفەتی وەبەرھێنانیشی پێشکەش کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Exclusive: Iran proposes meeting with Europeans before next talks with US, diplomats say|زمان=en-US|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-proposes-meeting-with-europeans-before-next-talks-with-us-diplomats-say-2025-04-28/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250430082629/https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-proposes-meeting-with-europeans-before-next-talks-with-us-diplomats-say-2025-04-28/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran Dangles ‘Trillion Dollar’ Incentive for Trump in Deal Talks|زمان=en|ئیش=Bloomberg.com|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-04-28/iran-dangles-trillion-dollar-incentive-for-trump-in-deal-talks|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250516004255/https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-04-28/iran-dangles-trillion-dollar-incentive-for-trump-in-deal-talks|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە یەکەمی [[ئایار|مانگی ئایاردا]]، ھێگسێت وەزیری بەرگری ئەمریکا ڕای گەیاند کە ئێران باجی پشتگیریکردنی ھێرشەکانی بزووتنەوەی ئەنساروللا بۆ سەر کەشتییە بازرگانییەکان لە [[قەیرانی دەریای سوور|قەیرانی دەریای سووردا]] دەدات. سەرۆک ترامپ ھۆشداری دا لە سزای لاوەکی لەسەر ئەو لایەنانەی کە نەوت و پترۆکیمیایی لە ئێران دەکڕن. ڕوبیۆ ھۆشداری دا لە کشانەوە لە پیتاندنی ئەتۆمی. عێراقچی کۆبوونەوەکەی ٤ی ئایار «بە ھۆکاری تەکنیکی» ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.newsweek.com/iran-nuclear-talks-trump-pressure-war-2067084|سەردێڕ=Iran war threat grows as U.S. nuclear talks falter|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250503045753/https://www.newsweek.com/iran-nuclear-talks-trump-pressure-war-2067084|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Newsweek|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/iran-must-walk-away-all-uranium-enrichment-rubio-says-2025-05-02/ |وێبگە=Reuters}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2025/05/01/trump-warns-buyers-of-iranian-oil-will-face-us-sanctions-and-trade-ban|سەردێڕ=ترامپ: هر کشوری به هر میزان از ایران نفت بخرد از تجارت با آمریکا محروم می‌شود|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250502041624/https://parsi.euronews.com/2025/05/01/trump-warns-buyers-of-iranian-oil-will-face-us-sanctions-and-trade-ban|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Euronews|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-nuclear-talks-yemen-houthis-sanctions-provocative-statements-rcna204053|سەردێڕ=Iran accuses U.S. of 'provocative statements' ahead of nuclear talks|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250512055947/https://www.nbcnews.com/world/iran/iran-nuclear-talks-yemen-houthis-sanctions-provocative-statements-rcna204053|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=NBC News|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ترەمپ داوای ھەڵوەشاندنەوەی تەواوەتی پیتاندنی ئەتۆمی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/article-852606|سەردێڕ=Trump looking for 'total' disarmament of Iran nuclear program, open to 'civilian energy'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250516004358/https://www.jpost.com/breaking-news/article-852606|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=[[جيروزاليم بوست]]|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پاشان ئێران [[مووشەکی بالیستیکی|مووشەکێکی نوێی بالیستیکی]] دروست کرد و ھەڕەشەی لێدانی بنکە سەربازییەکانی ئەمریکای کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202505048367|سەردێڕ=Iran threatens to hit US bases after unveiling new ballistic missile|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250506112715/https://www.iranintl.com/en/202505048367|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=[[إيران إنترناشيونال]]|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Press|یەکەم=Associated|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran unveils new solid-fueled ballistic missile, state TV reports|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/04/iran-us-israel-ballistic-missile/7c211cb0-292a-11f0-a724-3bc879c9f843_story.html|ئیش=The Washington Post|زمان=en-US|issn=0190-8286|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250504215820/https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/04/iran-us-israel-ballistic-missile/7c211cb0-292a-11f0-a724-3bc879c9f843_story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ژەنەڕاڵ [[حوسێن سەلامی|سەلامی]] فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی ئێران]] ھۆشداریدا لەوەی کە سوپای پاسدارانی ئێران دەروازەکانی [[دۆزەخ]] بەسەر داگیرکەراندا دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/revolutionary-guards-chief-warns-iran-will-open-the-gates-of-hell-if-attacked-by-us-or-israel/|سەردێڕ=Revolutionary Guards chief warns Iran will ‘open the gates of hell’ if attacked by US or Israel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250508180428/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/revolutionary-guards-chief-warns-iran-will-open-the-gates-of-hell-if-attacked-by-us-or-israel/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=[[تايمز إسرائيل]]|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> جەی دی ڤانس ڕای گەیاندووە کە ئەو ڕێککەوتنە ئابووری ئێران دەخاتەوە ناو ئابووری جیھانییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Addington |یەکەم=Joseph |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.theamericanconservative.com/vance-nuclear-deal-would-reintegrate-iran-into-the-global-economy/|سەردێڕ=Vance: Nuclear Deal Would ‘Reintegrate Iran into the Global Economy’ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=The American Conservative |زمان=en-US}}</ref> خامنەیی لە وتارەکەیدا [[١١ی ئایار|لە ١١ی ئایاردا]] پشتگیری لە «مەرگ بۆ ئەمریکا» کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-853447|سەردێڕ=Khamenei endorses ‘Death to America’ chants ahead of nuclear talks |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> دانوستانەکان لەکاتێکدا بەڕێوەدەچن کە ئێران بەھۆی قەیرانی وزەی ئێران و قەیرانی ئابووری ئێرانەوە ڕۆژانە تووشی پچڕانی کارەبا دەبێت لە سەرانسەری وڵاتدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran Begins Rolling Blackouts in Tehran As Electricity Demand Soars|زمان=en|ئیش=Radio Free Europe/Radio Liberty|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-blackouts-tehran-electricity-nuclear/33406206.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250514063020/https://www.rferl.org/a/iran-blackouts-tehran-electricity-nuclear/33406206.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە گەشتەکەی ترەمپ بۆ [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]] لە سەردانەکەیدا بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، ئێرانی بە «وێرانکەرترین ھێز لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست» وەسفکرد و ڕای گەیاند «سەرکردەکانی ئێران زەوییە کشتوکاڵییەکانیان کردووە بە بیابان، ھەروەھا سەرنجیان لەسەر دزینی سامانی گەلەکەیان بووە بۆ دابینکردنی بوودجەی تیرۆر و خوێنڕشتن و پارچە پارچە کردنی ناوچەکە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/news/newsblogs/breaking-news-india-live-updates-donald-trump-us-china-trade-tariffs-delhi-rains-world-news-us-india-bengaluru-mumbai-weather-news-israel-gaza-war-russia-ukraine-donald-trump-13-may-2025/liveblog/121124438.cms?from=mdr|سەردێڕ=Breaking News Live Updates: Trump says he will ease sanctions on Syria, moves to restore relations with new leader |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=The Economic Times |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rev.com/transcripts/trump-speaks-at-saudi-us-investment-forum|سەردێڕ=Trump Speaks at Saudi-US Investment Forum |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.rev.com |زمان=en}}</ref> [[١٥ی ئایار|ڕۆژی ١٥ی ئایار]] شەمخانی ڕاوێژکاری خامنەیی ڕای گەیاند کە ڕێژیمی ئێران ئامادەیە و لە بەرامبەر لابردنی خێرای گەمارۆ داراییەکان ڕێککەوتنی ئەتۆمی واژوو دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6467961/شمخانی-در-صورت-رفع-فوری-تحریم-ها-آماده-توافق-با-ترامپ-هستیم/|سەردێڕ=شمخانی: در صورت ڕفع فوری تحریم ها، آماده توافق با ترامپ هستیم |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.mehrnews.com}}</ref> == ھێرشی ئیسرائیل ٢٠٢٥ == [[ئیسرائیل]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە ھێرشی کردە سەر ئامانجەکانی لە زیاتر لە دەیان شوێن لە سەرانسەری [[ئێران]]. بە ئامانجی ڕاگەیەندراوی ڕێگریکردن لە پەرەپێدانی چەکی ئەتۆمی ئێران، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] و [[مۆساد]] زیانیان بە شوێنە سەرەکییە ئەتۆمییەکان و دامەزراوە سەربازییەکان گەیاند و چەندین سەرکردەی باڵای سەربازی ئێرانیان کوشت. لە نێو ئەو کەسانەی کە کرانە ئامانج، [[عەلی شەمخانی]] ڕاوێژکاری سیاسی [[خامنەیی]] بوو کە سەرپەرشتی دانوستانەکانی نێوان [[ئەمریکا]] و ئێرانی دەکرد. دوای ھێرشەکە، خولی شەشەمی دانوستانەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران کە بڕیار بوو لە ١٥ی حوزەیران لە [[عومان]] ئەنجام بدرێت، تا کاتێکی نادیار ڕاگیرا. پلانی لێدانی بەرنامە مووشەکی و ئەتۆمییەکانی ئێران دوای ئەوەی ئێران لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ ھێرشی کردە سەر ئیسرائیل دەستیپێکرد، ئەمەش وای کرد سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل [[بێنیامین نێتانیاھو|نەتانیاھۆ]] فەرمانی ئامادەکاری سەربازی بدات. [[ترەمپ]] لە سەرەتادا دژایەتی کردەوەی سەربازی ئیسرائیل بوو و دانوستانەکانی بەپێی ململانێ پێ باشتر بوو. ھەروەھا ڕووبەڕووی فشاری تایبەتی ھەندێک لە ھاوپەیمانەکانی بووەوە کە داوایان لێکرد خۆی لە دەستوەردانی قووڵتری ئەمریکا بەدوور بگرێت؛ بەڵام لە ڕۆژانی پێش لێدانەکاندا، ھاتە سەر ئەوەی کە نیگەرانییەکانی ئیسرائیل کە پەرەی سەندووە بە ڕەوا دەبینێت. ڕاپۆرتە ھەواڵگرییەکان سەبارەت بە فراوانبوونی [[جبەخانە]]ی مووشەکی ئێران، ئەگەری چەککردنی ئەتۆمی و کردنەوەی نزیکی دامەزراوەیەکی پیتاندنی بەھێز، بەپەلەیییەکەی زیاتر کرد. دوای لێدوانێکی سەرەکی لەلایەن ژەنەڕاڵ دان کەین سەرۆکی سەرۆکە ھاوبەشەکانەوە سەبارەت بە پلانەکانی ئیسرائیل و ئەگەری پشتیوانی ئەمریکا، ترەمپ ڕەزامەندی بێدەنگی بۆ ئۆپەراسیۆنەکە دا و ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ھاوکارییەکی سنوورداری ئەمریکا. بەپێی گوتەی بەرپرسانی ئەمریکا، ترەمپ پلانێکی ئیسرائیلی بۆ کوشتنی [[خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێران قەدەغە کردووە، بەو پێیەی کە پێشوەختە بووە، چونکە ژیانی ھیچ ئەمریکییەک لەدەست نەدراوە. سەرەڕای ڕازیبوونی بە پلانەکانی ئیسرائیل، ترەمپ بەردەوام بوو لە ھیوای ئەوەی نێردراوەکەی [[ستیڤ ویتکۆف]] ھێشتا بتوانێت ڕێککەوتنێکی دیپلۆماسی بەدەستبھێنێت. تەنھا چەند کاتژمێرێک پێش ھێرشەکەی ئیسرائیل، ئەو خواستی خۆی دەربڕیبوو بۆ دوورکەوتنەوە لە ھێرشێکی لەو شێوەیە و ھۆشداریدابوو کە ئەوە ھێرشە دەتوانێت ھەوڵە دیپلۆماسییەکانی بۆ سنووردارکردنی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران تێکبدات. لە وەڵامێکی سەرەتاییدا، ترەمپ ڕای گەیاند کە ئەمریکا «بێگومان» پشتگیری لە ئیسرائیل دەکات و ئاماژەی بەوەشکرد کە وادەی ٦٠ ڕۆژە بۆ دانوستانەکان تازە کۆتایی ھاتووە. مارکۆ ڕووبیوو وەزیری دەرەوەی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە ئەمریکا بەشداری لە ھێرشەکاندا نەبووە و ئۆپەراسیۆنەکەی بە کردەوەیەکی تاکلایەنەی ئیسرائیل وەسف کرد، ھەرچەندە ئیسرائیل بە شێوەیەکی بەرفراوان سوودی لە [[سی ئای ئەی|ھەواڵگریی ئەمریکا]] وەرگرتووە. دواتر پێدەچوو ترامپ دیسانەوە لایەنگری دانوستان بێت لەبری کردەوەی سەربازی؛ بەڵام دەوترێت لە ١٧ی حوزەیران بە ناتانیاھۆی گوتووە «بەردەوامبە». == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ئێران|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} bwdc2ywfgln755qdd9kwf2gis2hsy4w 0 286461 1580043 1563929 2026-05-01T23:45:16Z Hivja 64112 1580043 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''محەممەد پاکپوور''' ({{بە فارسی|محمد پاکپور}}؛ لەدایکبووی ١٩٦١ لە [[ئەراک]] – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref name="foo">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=Israeli officials believe IRGC chief killed in strike |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-officials-believe-irgc-chief-killed-in-strike/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦}}</ref> [[سالار (پلەی سەربازی)|ژەنەڕاڵێکی دوو ئەستێرەی]] [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]ییە کە لە ئێستادا وەک فەرماندەی گشتیی سوپای پاسداران کار دەکات، ئەمەش دوای تیرۆرکردنی [[حوسێن سەلامی]] لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]]ەوە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/1020944-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250614162114/https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/1020944-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاکپوور خاوەنی بڕوانامەی [[ماستەر]]ی [[جوگرافیا]]یە لە [[زانکۆی تاران]] و دکتۆرای لە جوگرافیای سیاسی لە [[زانکۆی تەربییەت مودەریس]] ھەیە. ناوبراو لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] و فەرماندەییی یەکەی زرێپۆشی پاسەوانی بووە. دوای شەڕ، پاکپوور ھەندێک پۆستی وەک فەرماندەی مەڵبەندی نوسرە، جێگری فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای پاسداران، فەرماندەی فیرقەی ٨ی نەجەف، فەرماندەی فیرقەی ٣١ی عاشوورا و سەرۆکی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] بۆ ماوەی ١٦ ساڵ لە ٢٠٠٩ ھەتا ٢٠٢٥ پێبووە. لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢١، [[یەکێتیی ئەورووپا]] سزای بەسەر محەممەد پاکپووردا سەپاند بەھۆی ڕۆڵی لە سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانە سەرتاسەرییەکانی ئێران]] و [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] لە ئێران.<ref>https://www.radiofarda.com/a/31199688.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mohammad Pakpour}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] dk608ceug1xq9thud4uh00fj54qxie8 1580044 1580043 2026-05-01T23:45:43Z Hivja 64112 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1580044 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''محەممەد پاکپوور''' ({{بە فارسی|محمد پاکپور}}؛ لەدایکبووی ١٩٦١ لە [[ئەراک]] – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref name="foo">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=Israeli officials believe IRGC chief killed in strike |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-officials-believe-irgc-chief-killed-in-strike/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦}}</ref> [[سالار (پلەی سەربازی)|ژەنەڕاڵێکی دوو ئەستێرەی]] [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]ییە کە لە ئێستادا وەک فەرماندەی گشتیی سوپای پاسداران کار دەکات، ئەمەش دوای تیرۆرکردنی [[حوسێن سەلامی]] لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]]ەوە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/1020944-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250614162114/https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/1020944-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاکپوور خاوەنی بڕوانامەی [[ماستەر]]ی [[جوگرافیا]]یە لە [[زانکۆی تاران]] و دکتۆرای لە جوگرافیای سیاسی لە [[زانکۆی تەربییەت مودەریس]] ھەیە. ناوبراو لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] و فەرماندەییی یەکەی زرێپۆشی پاسەوانی بووە. دوای شەڕ، پاکپوور ھەندێک پۆستی وەک فەرماندەی مەڵبەندی نوسرە، جێگری فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای پاسداران، فەرماندەی فیرقەی ٨ی نەجەف، فەرماندەی فیرقەی ٣١ی عاشوورا و سەرۆکی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] بۆ ماوەی ١٦ ساڵ لە ٢٠٠٩ ھەتا ٢٠٢٥ پێبووە. لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢١، [[یەکێتیی ئەورووپا]] سزای بەسەر محەممەد پاکپووردا سەپاند بەھۆی ڕۆڵی لە سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانە سەرتاسەرییەکانی ئێران]] و [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] لە ئێران.<ref>https://www.radiofarda.com/a/31199688.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mohammad Pakpour}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:خەڵکی ئەراک]] g8r1liu77k5jheh0o9q7vtleosp662r 1580045 1580044 2026-05-01T23:46:00Z Hivja 64112 1580045 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''محەممەد پاکپوور''' ({{بە فارسی|محمد پاکپور}}؛ لەدایکبووی ١٩٦١ لە [[ئەراک]] – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref name="foo">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=Israeli officials believe IRGC chief killed in strike |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-officials-believe-irgc-chief-killed-in-strike/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦}}</ref> [[سالار (پلەی سەربازی)|ژەنەڕاڵێکی دوو ئەستێرەی]] [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]ییە کە لە ئێستادا وەک فەرماندەی گشتیی سوپای پاسداران کار دەکات، ئەمەش دوای تیرۆرکردنی [[حوسێن سەلامی]] لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]]ەوە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/1020944-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250614162114/https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/1020944-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاکپوور خاوەنی بڕوانامەی [[ماستەر]]ی [[جوگرافیا]]یە لە [[زانکۆی تاران]] و دکتۆرای لە جوگرافیای سیاسی لە [[زانکۆی تەربییەت مودەریس]] ھەیە. ناوبراو لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] و فەرماندەییی یەکەی زرێپۆشی پاسەوانی بووە. دوای شەڕ، پاکپوور ھەندێک پۆستی وەک فەرماندەی مەڵبەندی نوسرە، جێگری فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای پاسداران، فەرماندەی فیرقەی ٨ی نەجەف، فەرماندەی فیرقەی ٣١ی عاشوورا و سەرۆکی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] بۆ ماوەی ١٦ ساڵ لە ٢٠٠٩ ھەتا ٢٠٢٥ پێبووە. لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢١، [[یەکێتیی ئەورووپا]] سزای بەسەر محەممەد پاکپووردا سەپاند بەھۆی ڕۆڵی لە سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانە سەرتاسەرییەکانی ئێران]] و [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] لە ئێران.<ref>https://www.radiofarda.com/a/31199688.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mohammad Pakpour}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] dk608ceug1xq9thud4uh00fj54qxie8 0 286472 1580035 1454434 2026-05-01T23:30:12Z Hivja 64112 1580035 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مەھدی ڕەبانی''' (لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ کۆچی دوایی کردووە) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپێکی]] [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆرشی ئیسلامی]] بووە کە لە ساڵی ٢٠١٦ تا [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|کۆچی دوایی]] وەک جێگری سەرۆکی ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئەرکانی گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] بووە.<ref>http://www.mehrnews.com/news/3556965/%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85</ref><ref>https://www.farsnews.ir/news/13950630000289/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF-</ref> سەرەتای ژیانی سەربازی لە [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]] دەستپێکردووە. ڕەبانی لە ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکانەوە تا ١٩٩٨ فەرماندەی بنکەی نەجەف ئەشرەف بووە، لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٤ وەک فەرماندەی بنکەی سامن ئەلئومە و لەکاتێکدا پۆستەکەی وەک فەرماندەی فیرقەی ٥ی نەسر پاراستووە، ھەروەھا فەرماندەی باڵای سوپای پاسداران بووە لە پارێزگای خوراسان. <ref>https://www.irna.ir/news/5629954/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%AC%D9%81-%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D9%81-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD</ref><ref>https://www.irna.ir/news/7813640/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A8%D8%B1</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠١٢ وەک جێگری بارەگای ساروڵڵا کاری کردووە، جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای پاسداران بووە لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠١٦ و لە ئەیلوولی ٢٠١٦ تا حوزەیرانی ٢٠١٧ جێگری سەرۆکی ئەرکانی ئەرکانی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بووە بۆ ئۆپەراسیۆنەکان.<ref>https://www.irna.ir/news/30760190/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mehdi Rabbani}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] 5yazcbkg6ixobp7gsmcx1sw5vjqs8jn 1580036 1580035 2026-05-01T23:31:00Z Hivja 64112 1580036 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مەھدی ڕەبانی''' (لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ کۆچی دوایی کردووە) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپێکی]] [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆرشی ئیسلامی]] بووە کە لە ساڵی ٢٠١٦ تا [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|کۆچی دوایی]] وەک جێگری سەرۆکی ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئەرکانی گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] بووە.<ref>http://www.mehrnews.com/news/3556965/%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85</ref><ref>https://www.farsnews.ir/news/13950630000289/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%84-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF-</ref> سەرەتای ژیانی سەربازی لە [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]] دەستپێکردووە. ڕەبانی لە ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکانەوە تا ١٩٩٨ فەرماندەی بنکەی نەجەف ئەشرەف بووە، لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٤ وەک فەرماندەی بنکەی سامن ئەلئومە و لەکاتێکدا پۆستەکەی وەک فەرماندەی فیرقەی ٥ی نەسر پاراستووە، ھەروەھا فەرماندەی باڵای سوپای پاسداران بووە لە پارێزگای خوراسان. <ref>https://www.irna.ir/news/5629954/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%AC%D9%81-%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D9%81-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD</ref><ref>https://www.irna.ir/news/7813640/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A8%D8%B1</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠١٢ وەک جێگری بارەگای ساروڵڵا کاری کردووە، جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای پاسداران بووە لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠١٦ و لە ئەیلوولی ٢٠١٦ تا حوزەیرانی ٢٠١٧ جێگری سەرۆکی ئەرکانی ئەرکانی گشتیی ھێزە چەکدارەکان بووە بۆ ئۆپەراسیۆنەکان.<ref>https://www.irna.ir/news/30760190/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mehdi Rabbani}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] 18htt34fhgns8jb1olzmwyjs3eaw6yp 0 286878 1579934 1506010 2026-05-01T18:51:26Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579934 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''سنووری عێراق و تورکیا''' ({{Lang-ku|Sînorê raqê–Tirkiye}}؛ {{بە تورکی|Irak–Türkiye sınırı}}) سنووری نێوان [[عێراق]] و [[تورکیا]]یە، درێژییەکەی ٣٦٧ کیلۆمەترە، لە سێ خاڵی لەگەڵ [[سووریا]] لە ڕۆژاوا تا سێ خاڵی لەگەڵ [[ئێران]] لە ڕۆژھەڵات درێژ دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=CIA World Factbook – Iraq |ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200909234147/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> == وەسف == سنوورەکە لە ڕۆژاواوە لە سێ خاڵێک لەگەڵ سووریا دەست پێدەکات، کە ڕووباری [[دیجلە]] و [[خابوور (دیجلە)|خابووری بچووک]] لێ یەکدەگرنەوە. پاشان بەدوای ڕووباری دووەمدا دەڕوات بەرەو ڕۆژھەڵات، پاشان بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات. پاشان سنوورەکە لە ڕێگەی وشکانییەوە بەرەو ڕۆژھەڵات دەگۆڕێت لە ڕێگەی زنجیرەیەک ھێڵی سەخت بەسەر لووتکەی شاخ و چەمی بچووکدا، دواجار ڕوو لە باشوور دەکات و دەلکێتە ڕووباری حاجی پاک (حجیبی سویو). پاشان بەدوای ئەم ڕووبارەدا دەڕوات لە باکووری ڕۆژھەڵات تا سێ خاڵی [[ئێران]]. ناوچەیەکی سنووریی شاخاوییە و نزیکەی تەنھا [[کورد]] لە ھەردوولا نیشتەجێیە. == دەروازە سنوورییەکان == درێژی سنوورەکە ٣٦٢ کیلۆمەترە، لەو ژمارەیەش ٣٠٠ کیلۆمەتر دەروازەی وشکانییە لەناو پارێزگاکانی [[ھەولێر]] و [[دھۆک]]، ھەروەھا ٦٢ کیلۆمەتر دەروازە بەدرێژایی ڕووباری دیێل لە سنووری پارێزگای دھۆک کە لقێکی دیجلەیە. سنووری عێراق و تورکیا زۆر سەختە، بە تایبەت کە بە درێژایی سێگۆشەی عێراق-تورکیا-ئێران بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات دەڕۆیت. زەوییەکە لەڕادەبەدەر سەخت و بە بەفر داپۆشراوە بۆ ماوەی نیوەی ساڵ. سێ دەروازە بەدرێژایی سنووری نێوان ھەردوو وڵات ھەیە، دوو دەروازە بۆ ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل و یەکێکیش بۆ ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل و شەمەندەفەر. خابوور کە قەرەباڵغترین خاڵە، لە قەرەباڵغترین خاڵە سنوورییەکانی جیھانە.<ref>https://drawmedia.net/ar/page_detail?smart-id=15285{{بەستەری مردوو|url=https://drawmedia.net/ar/page_detail?smart-id=15285 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Iraq-Turkey border}} {{شریتی دەروازە|عێراق|تورکیا|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:سنوورەکانی عێراق]] [[پۆل:سنوورەکانی تورکیا]] [[پۆل:سنوورە نێودەوڵەتییەکان]] 3vbh9r84jq8yx97gsafwdsrelwd7sxd 0 288558 1579927 1468861 2026-05-01T17:39:02Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1579927 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=سعود شورەیم|ناوی خۆماڵی=سعود الشریم|زمانی ناوی خۆماڵی=ar|ناوی کاتی لەدایکبوون=سعود کوڕی ئیبراھیم کوڕی محەممەد شرێم|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦|شوێنی لەدایکبوون=[[ڕیاز]]، [[عەرەبستانی سعوودی]]|نیشتەجێ=[[مەککە]]|پەروەردە=دکتۆرا لە فیقھی بەراوردکاری، پلەی پرۆفیسۆری|خوێندنگە=[[زانکۆی ئومولقورا]]، [[زانکۆی ئیمام محەممەد کوڕی سعود]]|پیشە=ئیمام و وتارخوێنی پێشووی مزگەوتی حەرام، مامۆستای زانکۆ، قازیی پێشوو|ناوبانگ=یەکێک لە ناسراوترین ئیمام و قورئانخوێنەکانی مزگەوتی حەرام|ئایین=[[ئیسلام]] ([[ئەھلی سوننە]])|وێنە=Saud Shuraim doing the Khutbah.png}} '''سعود کوڕی ئیبراھیم کوڕی محەممەد''' '''شورەیم''' (بە عەرەبی: سعود بن إبراھیم الشریم؛ لەدایکبووی ١٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦٦) [[قورئانخوێن]]، [[ئەکادیمیا|ئەکادیمیست]] و [[دادوەر|دادوەری]] پێشووی خەڵکی [[عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعوودییە]]. ئەو بۆ ماوەی زیاتر لە ٣٠ ساڵ وەک [[ئیمام]] و وتارخوێن لە [[مزگەوتی حەرام]] لە [[مەککە]] کاری کردووە و بە یەکێک لە ناسراوترین دەنگەکانی جیھانی ئیسلامی دادەنرێت لە خوێندنەوەی [[قورئان|قورئاندا]] بە ڕیوایەتی حەفس لە عاسمەوە. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == سعود شورەیم لە ساڵی ١٩٦٦ لە شاری [[ڕیاز]] لەدایک بووە و ھەر لەوێ خوێندنی سەرەتایی تەواو کردووە. ئەو سەر بە بنەماڵەی "ئال شورەیم"ە لە شاری شەقڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سعود الشريم.. مسيرة إمام الحرم المكي السابق في ذكرى ميلاده |ناونیشان=https://al-ain.com/article/saud-alshuraim-profile |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> لە ڕووی خوێندنی ئەکادیمییەوە، چەند قۆناغێکی بڕیوە: * '''بەکالۆریۆس''': لە ساڵی ١٤١٠ی کۆچی، بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس|بەکالۆریۆسی]] لە کۆلێژی ئوسوڵی دین لە [[زانکۆی ئیمام محەممەد کوڕی سعود]] لە ڕیاز بەدەستھێنا. * '''ماستەر''': لە ساڵی ١٤١٣ی کۆچی، بڕوانامەی [[ماستەر|ماستەری]] لە پەیمانگای باڵای دادوەری بەدەستھێنا. * '''دکتۆرا''': لە ساڵی ١٤٢٣ی کۆچی، بڕوانامەی [[دکتۆرا|دکتۆرای]] بە پلەی نایاب لە [[زانکۆی ئومولقورا]] بەدەستھێنا بۆ تێزەکەی بە ناونیشانی "المسالک فی المناسک". * '''پرۆفیسۆری''': لە ساڵی ١٤٣٠ی کۆچیدا، پلەی زانستیی [[پرۆفیسۆر|پرۆفیسۆری]] لە فیقھی بەراوردکاریدا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سعود الشريم.. مسيرة إمام الحرم المكي السابق في ذكرى ميلاده |ناونیشان=https://al-ain.com/article/saud-alshuraim-profile |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == مامۆستاکانی == شێخ شورەیم زانستی شەرعیی لە ڕێگەی ئامادەبوون لە کۆڕی وانەی چەندین زانای گەورەوە وەرگرتووە. لە دیارترین مامۆستاکانی بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سعود الشريم.. مسيرة إمام الحرم المكي السابق في ذكرى ميلاده |ناونیشان=https://al-ain.com/article/saud-alshuraim-profile |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> شێخ [[عەبدولعەزیز کوڕی باز]] شێخ [[عەبدوڵڵا کوڕی جبرین]] شێخ [[ساڵح فەوزان]] == ژیانی پیشەیی == [[پەڕگە:The_IMAM_of_Holy_Mosque_in_Makka_Al_Mukarramah,_Saudi_Arabia,_Sheikh_Dr._Saud_Bin_Ibrahem_Al_Shuraim_meeting_the_Vice_President,_Shri_Mohd._Hamid_Ansari,_in_New_Delhi_on_March_03,_2012.jpg|وێنۆک|شێخ سعود شورەیم لە کاتی چاوپێکەوتنی لەگەڵ محەممەد حامید ئەنساری، جێگری سەرۆکی ھیندستان، لە نیودەلھی، ٣ی ئازاری ٢٠١٢.]] ژیانی پیشەیی شێخ شورەیم لە چەند بوارێکی گرنگدا بووە: '''ئیمامەت لە مزگەوتی حەرام''': لە ساڵی ١٤١٢ی کۆچی (١٩٩٢ی زایینی) بە فەرمانی شاھانە وەک ئیمام و وتارخوێن لە [[مزگەوتی حەرام]] دامەزرا. لە ساڵی ١٤١٤ی کۆچیدا، ئەرکی وانەوتنەوەی لەناو حەرەمدا پێ سپێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=السیرە الذاتیە للشیخ سعود الشریم وأھم المعلومات عنە |ناونیشان=https://www.alhkaia.com/30327/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.alhkaia.com/30327/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> '''دادوەری''': لە ساڵی ١٤١٣ی کۆچیدا، وەک دادوەر لە دادگای گەورەی شەرعی لە مەککە دامەزرا، بەڵام دوای ماوەیەکی کورت و لەسەر داوای خۆی، لەم پلەیە بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سعود الشریم - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D9%85?wprov=sfla1 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> '''کاری ئەکادیمی''': وەک مامۆستا لە [[زانکۆی ئومولقورا]] دەستبەکار بوو، دواتر بووە ڕاگری کۆلێژی شەریعە و خوێندنە ئیسلامییەکان. ھەروەھا ڕۆڵێکی سەرەکیی ھەبوو لە دامەزراندنی کۆلێژی خوێندنە دادوەرییەکان و کۆلێژی ئابووریی ئیسلامی لە ھەمان زانکۆدا و وەک ڕاگری کۆلێژی خوێندنە دادوەرییەکان کاری کرد تا ساڵی ٢٠٢٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سعود الشريم.. مسيرة إمام الحرم المكي السابق في ذكرى ميلاده |ناونیشان=https://al-ain.com/article/saud-alshuraim-profile |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == ھەژماری تویتەر == شێخ شورەیم ھەژمارێکی فەرمی و بەڵگەنامەکراوی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی [[تویتەر]] ھەبوو کە زیاتر لە سێ ملیۆن کەس فۆڵۆیان کردبوو و بۆ دەربڕینی بۆچوونەکانی لەسەر پرسەکانی کۆمەڵگەی موسڵمانان بەکاریدەھێنا. دواتر ھەژمارەکە بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو دیار نەما. لە وەڵامدا، گوتەبێژی فەرمیی سەرۆکایەتیی کاروباری ھەردوو مزگەوتە پیرۆزەکە ڕایگەیاند کە ھیچ کام لە ئیمامەکانی حەرەم ھەژماری فەرمییان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا نییە. ئەم ڕووداوە بووە جێی مشتومڕ و لێکدانەوەی جیاواز لەنێو بەکارھێنەراندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سعود الشریم - ویکیبیدیا |ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D9%85?wprov=sfla1 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == بەرھەمەکان == شێخ سعود شورەیم خاوەنی چەندین بەرھەمی نووسراوە لە بوارەکانی [[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]] و [[بیروباوەڕی ئیسلامی|عەقیدەدا]]. ھەندێک لە بەرھەمەکانی بریتین لە: * '''المنهاج للمعتمر والحاج''' (ڕێگا بۆ عەمرەکار و حاجی) * '''وميض من الحرم''' (کۆمەڵە وتارێکی پێنج بەرگی) * '''خالص الجمان تهذيب مناسك الحج''' (پوختەی ڕێوڕەسمەکانی حەج) * '''فقه الخطيب والخطبة''' (فیقھی وتارخوێن و وتار) * '''النظم الحبير في علوم القرآن وأصول التفسير''' (هۆنراوەەیەک دەربارەی زانستەکانی قورئان و بنەماکانی تەفسیر) ==خانەنشین== لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، دوای زیاتر لە سێ دەیە خزمەت، شێخ سعود شورەیم وازی لە پلەی ئیمام و وتارخوێنی مزگەوتی حەرام هێنا کە بووە هەواڵێکی ناخۆشی گەورە لە جیهانی ئیسلامیدا، بە تایبەت بۆ هەوادارانی دەنگی . دواتر، کاتێک ناوی لە خشتەی پێشنوێژانی مانگی [[ڕەمەزان]]ی ساڵی ١٤٤٤ی کۆچیدا دەرنەکەوت، ئەم بابەتە بووە جێی مشتومڕی بەرفراوان. بەپێی هەندێک سەرچاوەی [[ڕاگەیاندن (میدیا)|ڕاگەیاندن]]، هۆکاری دوورکەوتنەوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە شێخ شورەیم چەند مانگێک پێشتر بە فەرمی دەستلەکارکێشانەوەی پێشکەش کردووە تاوەکو کاتی زیاتر بۆ کارە تایبەتەکانی تەرخان بکات. هەروەها هەندێک سەرچاوەی نزیک لێیەوە ئاماژەیان بەوە کردووە کە ڕەوشی تەندروستیی ڕێگەی پێنەداوە بەردەوام بێت لە پێشنوێژی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سبب استبعاد الشيخ السعودي سعود الشريم من أئمة الحرم المكي .. ما تم إعلانه صادم |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=w9WbXnb4V2Q |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان|عەرەبستانی سعوودی}} {{پۆلی کۆمنز|Saud Al-Shuraim}} [[پۆل:قورئانخوێنانی سعوودی]] [[پۆل:قورئانخوێنان]] [[پۆل:ئیمامەکانی مزگەوتی حەرام]] [[پۆل:خەڵکی ڕیاز]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:شەرعزانان]] [[پۆل:قورئانخوێنە سعودییەکان]] [[پۆل:سەلەفییەکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:قازیی شەرعی]] [[پۆل:ئیمامەکانی سوننە]] ib1gdlu6ufvywfcazhjwwcsfnt6ujnt 0 291312 1580113 1553174 2026-05-02T07:17:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580113 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شەریفەتی مەککە | ناوی_فەرمی = {{lang-ar|شرافة مکة}}<br>{{lang-en| Sharifate of Mecca}} | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = ٩٦٧–١٩١٦ <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Estats de l'Empire du Grand Seigneur des Turcs - 1695 - Estats du cherif de la Mecque.jpg | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەیەکی ساڵی ١٦٩٥ی شەریفەتی مەککە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = لە ژێر دەسەڵاتی [[خەلافەتی عەباسی]] (٩٦٧–٩٦٩)<br>[[دەوڵەتی فاتیمی]] (٩٦٩–١١٧١)<br>خەلافەتی عەباسی (١١٧١–١٥١٧):<br>([[دەوڵەتی ئەییووبی]] (١١٧١–١٢٥٤))<br>([[مەمالیکەکان]] (١٢٥٤–١٥١٧))<br>[[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (١٥١٧–١٨٠٣)<br>[[یەکەم دەوڵەتی سعودیە]] (١٨٠٣–١٨١٣)<br>ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی (١٨١٣–١٩١٦) | جۆری_دابەشکراو١ = ئەمڕۆ | جۆری_دابەشکراو١ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = [[پایتەخت]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[مەککە]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[خانات]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعەی زەیدی]]) | جۆری_دانیشتووانناسی٢ = [[شەریفی مەککە|شەریف]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی٢ = (٩٦٧–٩٨٠) | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی٢ = جەعفەری کوڕی محمد | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی٢ = (١٩١٦) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی٢ = [[حوسێن بن عەلی]] | سەرناوی٤_دانیشتووانناسی٢ = ئەمڕۆ | زانیاریی٤_دانیشتووانناسی٢ = [[سعودی]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شەریفەتی مەککە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: شرافة مکة، بە ڕۆمانی: شەرەفات مەککە) یان میرنشینی مەککە. دەوڵەتێک بوو، نیمچە سەروەر بوو بۆ زۆربەی بوونی خۆی، لەلایەن شەریفی مەککە حوکمڕانی دەکرا. شەریف لە نەوەی حەسەنی کوڕی عەلی، نەوەکەی [[محەممەد]].<ref>https://books.google.iq/books?id=q1I0pcrFFSUC&pg=PA190&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> لە سەرچاوە ڕۆژئاواییەکان شازادەی مەککە بە شەریفی گەورە ناسرابوو، بەڵام عەرەبەکان ھەمیشە ناوی "[[ئەمیر]]"یان بەکارھێناوە.<ref>https://books.google.iq/books?id=Qx_8DAy9VMYC&pg=PA49&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> شەریفەت لە نزیکەی ساڵی ٩٦٧ تا ١٩١٦ بوونی ھەبووە، ئەو کاتە بووە بە شانشینی حیجاز. لە ساڵی ١٢٠١ ەوە نەوەکانی قەتەدای باوکی شەریفییەکان بە یەک لە دوای یەک نەشکاو تا ساڵی ١٩٢٥ فەرمانڕەوایی [[مەککە]] و [[مەدینە]] و تیھامایان کردووە. لە بنەڕەتدا میرنشینی [[شیعەی زەیدی]]یە، شەریفەکانی حەسەنی لە کۆتاییەکانی [[مەمالیکەکان]] یان سەرەتای سەردەمی عوسمانیدا خۆیان گۆڕیوە بۆ ڕێوڕەسمی [[شافیعی]] ئیسلامی [[سوننە]].<ref>https://books.google.iq/books?id=gHsMAQAAMAAJ&q=shia+sharifs+hijaz&redir_esc=y</ref> خزمە حوسێنییەکانیان کە بە شێوەیەکی نەریتی فەرمانڕەوایی مەدینەیان دەکرد، ئیعتیرافیان بە شیعیەتی دوانزە دەکرد. ھەردوو شەریفی حەسەنی لە مەککە و شەریفەکانی حوسێنی لە مەدینە لە سەردەمی [[مەمالیکەکان]]دا بوونەتە [[سوننە]]، لەگەڵ ئەوەشدا سەرچاوەی [[مەمالیکەکان]] و عوسمانی ئاماژە بە بەردەوامیی ھاوسۆزی [[شیعە]] لە نێو حەسەنی و حوسێنییە دەسەڵاتدارەکان دەکەن دوای گۆڕینی بۆ سوننە. ئینسایکلۆپیدیستی میسری ئەلقەلقەشندی بە دەوڵەتێکی بەدەوی وەسفی کردووە، بەو پێیەی ھاوشێوەی دراوسێ و ڕکابەرەکەیە لە باکوور کە شەریفەتی مەدینە.<ref>https://www.jstor.org/stable/1595897</ref> == مێژووی پێش عوسمانی == لە بنەڕەتدا شەریفەکانی مەککە بە گشتی خۆیان لە تێوەگلان لە ژیانی گشتیدا بەدوور گرتبوو. ئەم دۆخە لە نیوەی دووەمی سەدەی دەیەمدا گۆڕانی بەسەردا ھات، لەگەڵ سەرھەڵدانی [[قەرمەتی|تەریقەتی قەرماتی]]. قەرماتیەکان ھەڵکوتانە سەر ھۆزەکانیان بەرەو [[عێراق]] و [[سووریا]] و بەشێکی زۆری عەرەبستان ئاراستە کرد و ھاتنی زیارەتکارانیان بۆ [[مەککە]] پچڕاند.<ref>https://books.google.iq/books?id=7zdi2sCuIh8C&pg=PA53&redir_esc=y</ref> لە ساڵی ٩٣٠ ھێرشبەرانی [[قەرمەتی]] [[مەککە]]یان داگیرکرد، و [[بەردە ڕەشەکە|بەردی ڕەشی پیرۆزیان]] لە [[کەعبە]] دزی، ئەمەش خەلیفەی عەباسییان لە [[بەغدا]] بە سەختی شەرمەزار کرد. قەرەمەتییەکان لە ساڵی ٩٥١ بەردی ڕەشیان گەڕاندەوە و لەگەڵ [[بەغدا]] ڕێککەوتن، لە بەرامبەر پارە بۆ پاراستنیان، ھێرشەکانیان بۆ سەر کاروانە حاجییەکان وەستاند، بەڵام درێژکردنەوەی دەسەڵاتی قەرەمەتییەکان لە ناوەڕاستی سەدەی نۆیەمدا بە شێوەیەکی کاریگەر ڕێگاکانی نێوان [[عێراق]] و [[مەککە]]ی پچڕاند.<ref>https://books.google.iq/books?id=Hj2bhVntO3EC&redir_esc=y</ref> لە ئەنجامدا [[شوێنە پیرۆزەکان لە ئیسلامدا|شارە پیرۆزەکان]] ڕوویان لە [[میسر]] کرد کە زۆربەی دانەوێڵەکانیان لێ وەرگرتبوو، بۆ پشتیوانی؛ لە سەردەمی دەسەڵاتی ئەبو ئەلمیسک کافوردا کە بە ناو وەسیلەیەکی عەباسی بوو بەڵام بە شێوەیەکی [[دی فاکتۆ]] سەربەخۆ بوو، تەنانەت ئیختیاری خەلافەی عەباسی بۆ ناردنی تاجێکی ڕێوڕەسمی، شەمسە، بۆ ئەوەی لەبەردەم کەعبەدا ھەڵواسرا، لەلایەن فەرمانڕەوای میسرەوە دەستی بەسەردا گیرا. وەک ڕێکارێک بۆ بەرزکردنەوەی سەلامەتی حاجیان یەکێک لە شەریفەکانی مەککەی ھەڵبژارد، و لە نزیکەی ساڵی ٩٦٤دا وەک [[ئەمیر]]ی [[مەککە]] دامەزراند. دەسەڵاتی [[میسر]] بەسەر شوێنە پیرۆزەکانی [[موسڵمان]]ان دوای داگیرکردنی میسری فاتمیەکان لە ساڵی ٩٦٩ پتەوتر بوو، کاتێک خەلیفە فاتمییەکان سەلامەتی ڕێگاکانی حەجیان گەڕاندەوە و ساڵانە دیاری دەوڵەمەندیان بۆ شەریفەکانی حیجاز دەنارد. لە ساڵی ١٠١٢ ئەمیری مەککە ئەبوولفوتح ئەلحەسەن خۆی بە خەلیفە ڕاگەیاند، بەڵام لە ھەمان ساڵدا ڕازی کرا دەستبەرداری نازناوەکەی بێت. یەکەم فەرمانڕەوای سولەیح(بَنُو صُلَیْح) لە ساڵی ١٠٦٢دا تەواوی [[یەمەن]]ی داگیرکرد، و بەرەو باکوور ڕۆیشت بۆ داگیرکردنی حیجاز. بۆ ماوەیەک میرەکانی مەککەیان دانا. لەگەڵ دەستپێکردنی زیندووبوونەوەی دەسەڵاتی [[سوننە]] لە دوای ساڵی ١٠٥٨، میرەکانی [[مەککە]] پێگەیەکی ناڕوونیان لە نێوان [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمیەکان]] و [[شانشینی سەلجووقی|سەلجوقییەکان]]ی [[ئەسفەھان]] پاراست. دوای ئەوەی [[سەڵاحەددینی ئەییووبی|سەلاحەدین]]، [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمیەکان]]ی لە ساڵی ١١٧١ ڕووخاند، [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەیوبیەکان]] ئاواتەخوازی دامەزراندنی سەروەری خۆیان بوون بەسەر [[مەککە]]دا.<ref>https://books.google.iq/books?id=7zdi2sCuIh8C&pg=PA53&redir_esc=y</ref> تا نزیکەی ساڵی ١٢٠٠ شەریفێک بە ناوی قەتادەی کوڕی ئیدریس دەستی بەسەر دەسەڵاتدا گرت و لەلایەن سوڵتانی ئەیوبیەوە وەک میر ناسێندرا. بوو بە یەکەمی خانەدانێک بەناو قەتادە کە میرنشینەکەیان بەدەستەوە بوو تا لە ساڵی ١٢٢٥دا ھەڵوەشایەوە. [[مەمالیکەکان|سوڵتانییەتی مەمالیکەکان]] سەرکەوتوو بوو لە دەستبەسەرداگرتنی حیجاز، و کردی بە پارێزگایەکی ئاسایی ئیمپراتۆریەتەکەیان لە دوای ساڵی ١٣٥٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wdl.org/en/item/11767/view/1/31/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116081148/https://www.wdl.org/en/item/11767/view/1/31/ |url-status=dead }}</ref> [[جددە]] بوو بە بنکەیەکی [[مەمالیکەکان]] بۆ ئۆپەراسیۆنەکانیان لە [[دەریای سوور]] و [[زەریای ھیندی]]، ئەمەش وایکرد کە جێدەبێتەوە لە شوێنی [[یەنبەع]] وەک ناوەندی سەرەکی بازرگانی دەریایی لە کەنارەکانی حیجاز. [[مەمالیکەکان] بە یاریکردن بە ئەندامانی ماڵی شەریفییەکان بەرامبەر یەکتر، توانیان پلەیەکی بەرزی کۆنترۆڵی [[مەککە]] بەدەستبھێنن.<ref>https://books.google.iq/books?id=7zdi2sCuIh8C&pg=PA56&redir_esc=y</ref> == سەردەمی عوسمانی == لە سەردەمی عوسمانیدا میرنشینەکە بۆماوەیی نەبووە، و جێنشینی خۆی قەرزاری کاندیدکردنی ڕاستەوخۆ بوو لەلایەن [[باب ئەلعالی]] عوسمانیەوە. سیستەمێکی دووانەی حکومەت بەسەر [[مەککە]]دا بۆ زۆربەی ئەم ماوەیە ھەبووە. دەسەڵاتی حوکمڕانی لە نێوان میری ئەندامی ئەشرەف یان نەوەکانی محەمەد و وەلی یان [[والی]] عوسمانیدا ھاوبەش بوو. ئەم سیستەمە تا [[ڕاپەڕینی گەورەی عەرەب|ڕاپەڕینی عەرەبی]] ساڵی ١٩١٦ بەردەوام بوو. جگە لە میرەکانی [[مەککە]]، ئیدارەی عوسمانی لە حیجاز سەرەتا لەسەر دەستی [[والی]] [[میسر]] و پاشان [[والی]]ەکانی [[جدە]] بوو. ئەیالەتی جددە دواتر گۆڕدرا بۆ [[ویلایەتی حیجاز]]، لەگەڵ حاکمێک لە [[مەککە]].<ref>https://books.google.iq/books?id=2Uk3Gh6xrUUC&pg=PA37&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> بۆ زۆربەی سەدەی نۆزدەھەم، باکووریترین شوێنی میرنشینەکە ئەلعولا بووە، لەکاتێکدا سنووری باشوور بەزۆری ئەللیس بووە، ھەندێکجاریش ئەلقونفوزە بووە؛ لە ڕۆژھەڵاتەوە، ھەرگیز لە [[خەیبەر]] زیاتر درێژ نەبووەتەوە. شاری [[مەککە]] و [[مەدینە]] و [[جدە]] گەورەترین شارەکانی بوون. بەشێک لە دانیشتوانی ئەم شارانە لە موسڵمانانی غەیرە [[عەرەب]] پێکھاتبوون، لەوانە بوخاری، جاوانی، ھیندی، ئەفغانی و ئاسیای ناوەڕاست.<ref>Numan, Nurtaç (November 2005), The Emirs of Mecca and the Ottoman Government of Hijaz, 1840-1908, The Institute for Graduate Studies in Social Sciences</ref> === قۆناغی سەرەتایی === ناوچەی ڕۆژئاوا پێشتر لە ژێر دەسەڵاتی [[مەمالیکەکان|سوڵتانییەتی مەملوکدا]] بووە تا ئەو کاتەی لە ساڵی ١٥١٧دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] داگیرکرا. ھەر لەو ساڵەدا شەریف بەرەکاتی مەککە دانی بە سوڵتانی عوسمانیدا ناوە وەک [[خەلیفە]]. کاتێک شەریفەکان سەروەری عوسمانییان قبوڵ کرد، سوڵتان لە پێگەی خۆیان وەک فەرمانڕەوای مەککە پشتڕاستی کردەوە. دەسەڵاتی عوسمانی تەنیا ناڕاستەوخۆ بوو، بەو پێیەی ئەو ڕێکخستنە دەسەڵاتی ڕاستەقینەی لای میر بەجێھێشت. سوڵتان نازناوی خَادِمُ ٱلْحَرَمَیْنِ ٱلشَّرِیفَیْن ("پارێزەری دوو مزگەوتی پیرۆز")ی گرتە ئەستۆ.<ref>https://www.britannica.com/place/Hejaz</ref> لە ساڵی ١٦٣٠ [[لافاو]]ێک شاری [[مەککە]]ی گرتەوە و نزیکەی بە تەواوی [[کەعبە]]ی لەناوبرد. تا ساڵی ١٦٣٦ نۆژەن کراوەتەوە، لە ساڵی ١٦٨٠ نزیکەی ١٠٠ کەس لە لافاوێکی دیکەدا لە شاری [[مەککە]] خنکاون.<ref>https://books.google.iq/books?id=eZkIXdsZpPsC&pg=PA101&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> سەرەتا عوسمانیەکان مەککەیان وەک بەشێک لە [[ئەیالەتی میسر]] بەڕێوەبرد. میرەکان لەلایەن سوڵتانەوە دەستنیشان دەکران، بە لەبەرچاوگرتنی ھەڵبژاردنی شەریفەکان، ھەروەھا بۆچوونی [[والی]]یەکانی [[میسر]] و [[دیمەشق]] و [[جدە]] (دوای دامەزراندنی)، ھەروەھا بۆچوونی [[قازی شەرعی|قازی]] مەککە. میری مەککە ھەمیشە ھاشمی بووە کە لە بنەماڵەی [[محەممەد]]ەوە(د.خ) ھاتووە. ئەم دۆخە لە ساڵی ١٨٠٣ کۆتایی ھات، کاتێک [[بانگەوازی وەھابییەت|وەھابییە]] بناژۆخوازەکان میری دەسەڵاتداری مەککە، غالب کوڕی موسەعیدیان لە پۆستەکەی لابرد.<ref>https://books.google.iq/books?id=4x09OvMBMmgC&pg=PA61&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> === لەشکرکێشی سعودیە بۆ سەر حیجاز (١٨٠٢-١٨٠٦) === سعودییەکان لە ساڵانی ١٧٥٠ بەدواوە دەستیان کرد بە ھەڕەشەکردن لەسەر حیجاز. دامەزراندنی ئایینی سعودییەکان بە بەشداریکردن لە عەقیدەی سەلەفی-وەھابی، لە ساڵانی ١٧٤٤-١٧٤٥ وەک بزووتنەوەیەکی ئایینی لە دیرعیە لە [[نەجد]] سەریھەڵدا. عەقیدەی ئەوان کەم ھاوسۆزی لە حیجازدا دۆزیەوە و [[موفتی]] مەککە بە زاھید ناویان دەبرد. لە ساڵی ١٨٠١ توانیان دوو شارە پیرۆزەکە بگرن، لە ساڵی ١٨٠٣ وەھابیەکان بە سەرۆکایەتی عەبدولعەزیز ئەلسعود ھێرشیان کردە سەر مەککە. شەریف غالب ھەڵات بۆ [[جدە]] و دوای ماوەیەکی کەم گەمارۆدرا. شەریف غالب وەک [[والی]] سەعوودی ڕەوانەی [[مەککە]] کرایەوە.<ref>https://books.google.iq/books?id=g7btNNUXFmQC&pg=PA189&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> === کۆنتڕۆڵکردنەوەی حیجاز لەلایەن عوسمانیەکانەوە (١٨١١-١٨١٤) === یەکەم توسون پاشا لە ساڵی ١٨١١ سەرکردایەتی سوپای کرد و لە ساڵی ١٨١٢ [[مەدینە]] و لە ساڵی ١٨١٣ [[مەککە]]ی داگیرکرد. دوای مردنی ئیبراھیم پاشا کە لە ساڵی ١٨١٤ لەگەڵ سەردانەکەی شەخسی محەمەد عەلی بۆ حیجاز بوو، دوای دواکەوتنی سەرکەوتن بە بەرخۆدانی دووبارەی سعودیە، پۆستەکەی وەرگرت و توانی تا ساڵی ١٨١٨ وەھابیەکان پاڵ بنێتەوە ناو [[نەجد]]. بە ھەواڵی سەرکەوتنەکە، [[مەحموودی دووەم]]، ئیبراھیم پاشای بە [[والی]] [[جدە]] و حەبەش دانا. لە ساڵی ١٨١١ تا ١٨٤٠ بە ناوی عوسمانییەکان فەرمانڕەوای ناوەکی حیجاز بووە. کۆنفرانسی لەندەن لە ساڵی ١٨٤٠ محمد عەلی ناچار کرد لە حیجاز بکشێتەوە.<ref>Numan, Nurtaç (November 2005), The Emirs of Mecca and the Ottoman Government of Hijaz, 1840-1908, The Institute for Graduate Studies in Social Sciences</ref> === ویلایەتی حیجاز === [[پەڕگە:Hejaz Vilayet, Ottoman Empire (1900) v2.png|200px|وێنۆک|چەپ|لە دوای ساڵی ١٨٧٢ شەریفەت ھاوتەریب بوو لەگەڵ [[ویلایەتی حیجاز]].]] دوای ئەوەی حیجاز بۆ عوسمانییەکان گەڕێنرایەوە، ئیدارەی پارێزگاکە ڕێکخرایەوە و بە ناوی [[ویلایەتی حیجاز]] ڕێکخرا. ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی دوو ئۆرگانی سیاسی و ئیداری ھاوتەریب: [[میرنشین]] و [[ویلایەت]]. دوای ئەوەی [[والی]] دەستی بە نیشتەجێبوونی کرد لە [[مەککە]]، [[ویلایەت]] بە جۆرێک میرنشینی بردە ناو دەسەڵاتی خۆیەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی دۆخێکی دوو حکومەتی لێکەوتەوە.<ref>Numan, Nurtaç (November 2005), The Emirs of Mecca and the Ottoman Government of Hijaz, 1840-1908, The Institute for Graduate Studies in Social Sciences</ref> چاکسازییەکە دابینکردنی لەدەستدانی نزیک لە سەربەخۆیی میر بوو، ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ململانێ لە نێوان [[میر]] و [[والی]] کە تا کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم بەردەوام بوو. تەنانەت ئەو کاتەش [[میر]]ی مەککە بۆ پۆستێک دابەزێندرا کە ژێردەستەی [[والی]] بێت. [[ئەمیر]]ەکانی [[مەککە]] لە ئیدارەی حیجازدا شانبەشانی [[والی]]یەکان بەردەوام بوون لە قسەکردن. ئەم دووانە پێکەوەژیانێکی نائاسایی ھاوتەریبیان ھەبوو: لە کاتێکدا حوکمڕانییان بەسەر یەک جوگرافیادا دەکرد، دەسەڵاتیان بە شێوەیەکی ئاڵۆز دابەش دەکرد، کە بووە ھۆی دانوستان، ململانێ یان ھاوکارییەکی بەردەوام لە نێوانیاندا.<ref>Numan, Nurtaç (November 2005), The Emirs of Mecca and the Ottoman Government of Hijaz, 1840-1908, The Institute for Graduate Studies in Social Sciences</ref> ھەر لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا باس لە داگیرکردنی حیجاز بە [[ئینگلیز]] بە پشتیوانی شەریفەکان دەکرا. ھەروەھا ئینگلیزەکان تەحەدای خەلافەتی سوڵتانیان کرد و بانگەشەی ئەوەیان کرد کە [[بەریتانیا]] پێویستە [[میر]] دیاری بکات، لەبەرئەوەی چوار ئەوەندەی عوسمانییەکان حوکمڕانی بەسەر [[موسڵمان]]اندا دەکرد. == شانشینی حیجاز == [[پەڕگە:Sharif Husayn.jpg|200px|وێنۆک|چەپ|[[حوسێن بن عەلی]]، شەریف و میری [[مەککە]] لە ساڵی ١٩٠٨ تا ١٩٢٤ و پاشای حیجاز لە ساڵی ١٩١٦ تا ١٩٢٤]] [[حوسێن بن عەلی]]، [[شەریف]] و [[میر]]ی [[مەککە]] لە ساڵی ١٩٠٨ەوە، دوای ڕاگەیاندنی [[ڕاپەڕینی گەورەی عەرەب]]ی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] خۆی وەک پاشای حیجاز دانا، و لە ساڵی ١٩١٦ تا ١٩٢٤ بەردەوام بوو لە ھەڵگرتنی ھەردوو پۆستی [[شەریف]] و [[پاشا]]. ھەروەھا لە کۆتایی دەسەڵاتی خۆیدا بۆ ماوەیەکی کورت ئیدیعای پۆستی خەلیفەی شەریفیان کرد؛ ئەو نەوەی ٣٧ی ڕاستەوخۆی [[محەممەد]](د.خ) بووە، بەو پێیەی سەر بە بنەماڵەی ھاشمییە. ئەندامێکی خێڵی داو عەون (بنو ھاشم) بووە لە میرەکانی قەتەدییەکانی مەککە، وا ھەست دەکرا کە مەیلی یاخیگەرانەی ھەیە و لە ساڵی ١٨٩٣ بانگھێشتی [[ئەستەمبوڵ]] کرا و لەوێ لە ئەنجومەنی دەوڵەتدا ھێڵدرایەوە.<ref>https://books.google.iq/books?id=LOnQEAAAQBAJ&pg=PA147&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> لە ساڵی ١٩٠٨ لە دوای [[شۆڕشی گەنجانی تورک]] لەلایەن سوڵتانی عوسمانی [[عەبدولحەمیدی دووەم]]ەوە کرا بە [[میر (نازناو)|میر]]ی [[مەککە]]. لە ساڵی ١٩١٦ بە بەڵێنی پشتیوانی بەریتانیا بۆ سەربەخۆیی عەرەب، ڕاپەڕینی گەورەی عەرەبی دژی دەوڵەتی عوسمانی ڕاگەیاند و [[لیژنەی یەکگرتن و پێشکەوتن]] بە پێشێلکردنی بنەماکانی ئیسلام و سنووردارکردنی دەسەڵاتی سوڵتان خەلیفە تۆمەتبار کرد. دوای ماوەیەکی کەم لە سەرھەڵدانی ڕاپەڕین، حوسێن خۆی بە "پاشای وڵاتانی عەرەبی" ڕاگەیاند. بەڵام خواستەکانی [[پان عەرەبیزم]] لەلایەن [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی یەکەم|ھاوپەیمانانەوە]] قبوڵ نەکرا، کە تەنھا وەک پاشای حیجاز ناساند.<ref>https://books.google.iq/books?id=IlNoAgAAQBAJ&pg=PA220&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> لە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، حوسێن ڕەتیکردەوە [[پەیمانی ڤێرسای]] پەسەند بکات، ئەمەش وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە [[جاڕنامەی بالفۆر]] و [[ژێرفەرمانی کۆمەڵەی گەلان|دامەزراندنی ئەرکەکانی]] بەریتانیا و فەرەنسا لە [[سووریا]] و [[عێراق]] و [[فەلەستین]]. دواتر ئامادە نەبوو پەیماننامەی ئینگلیز و ھاشمی واژۆ بکات و بەم شێوەیە خۆی لە پشتیوانی بەریتانیا بێبەش کرد کاتێک شانشینیەکەی لەلایەن [[عەبدولعەزیز ئالسعوود|ئیبن سعودەوە]] ھێرشی کرایە سەر. دوای ئەوەی [[شانشینی حیجاز]] لەلایەن سوپای ئەلسعود-[[بانگەوازی وەھابییەت|وەھابی]] ئیخوانەوە داگیرکرا، لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٢٥ حوسێن تەسلیمی سعودییەکان بوو، بەمەش ھەردوو [[شانشینی حیجاز]] و شەریفەتی مەککە کۆتایی ھات.<ref>https://books.google.iq/books?id=tdb6F1qVDhkC&pg=PA397&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Crimean Khanate}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|عەرەبستانی سعوودی|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|وڵاتەکان|عەرەب|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|مەککە}} {{دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان|وڵاتەکان}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٥]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٩٦٠]] izthdbrup521iidzc2lsk1ozjgvq8b9 0 292889 1580046 1564815 2026-05-01T23:46:33Z Hivja 64112 /* */ 1580046 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەزیز نەسیرزادە''' ( {{Langx|fa|عزیز نصیرزاده}}؛ ١٩٦٤ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦) لە مانگی ئابی ٢٠٢٤وە ئەفسەری سەربازیی [[ئێران]] و [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری ئێران]] بووە لە [[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی مەسعوود پزیشکیان]]. ناوبراو لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢١ تا ٢٠٢٤ جێگری سەرۆکی ئەرکانی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئێران]] بووە و لە مانگی ئابی ٢٠١٨ تا ئەیلولی ٢٠٢١ [[فەرماندە (دەریایی)|فەرماندەی]] ھێزی ئاسمانی ئێران بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.newsweek.com/iranian-air-force-ready-eliminate-israel-commander-says-tensions-rise-over-1298934?amp=1|سەردێڕ=Iran Ready to 'Eliminate Israel,' Commander Claims |وێبگە=Newsweek}}</ref> دوابەدوای قسەوباس لەسەر تیرۆرکردنی لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ دا، دارا نەسیری ڕای گەیاند کە «ئەمیر نەسیرزادە تەندروستی تەواوە و بەردەوامە لە خزمەتکردنی خەڵکی بەشەرەفی ئێران».<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|trans-title=Reports of Defense Minister's assassination refuted; Amir Nasirzadeh is safe and in good health |ناونیشان=https://7sobh.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-12/601701-%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=تکذیب ترور وزیر دفاع؛ امیر نصیرزاده در سلامت کامل است |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Haft-e Sobh |زمان=fa}}</ref> لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکانی ڕۆیتەرز سەبارەت بە کوژرانی نەسیرزادە لەکاتی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا بۆ سەر ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦دا]] بڵاوکرانەوە، بە ئاماژەدان بە سێ سەرچاوەی ئاشکرا نەکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Emily |یەکەم=Rose |دوایین٢=Hafezi |یەکەم٢=Parisa |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/iran-crisis-live-explosions-tehran-israel-announces-strike-2026-02-28/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Aziz Nasirzade}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|شەڕ}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤]] 3h8ndr9j7xgujcmuvnu57n5ncko5e7j 1580047 1580046 2026-05-01T23:47:54Z Hivja 64112 /* سەرچاوەکان */ 1580047 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەزیز نەسیرزادە''' ( {{Langx|fa|عزیز نصیرزاده}}؛ ١٩٦٤ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦) لە مانگی ئابی ٢٠٢٤وە ئەفسەری سەربازیی [[ئێران]] و [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری ئێران]] بووە لە [[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی مەسعوود پزیشکیان]]. ناوبراو لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢١ تا ٢٠٢٤ جێگری سەرۆکی ئەرکانی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئێران]] بووە و لە مانگی ئابی ٢٠١٨ تا ئەیلولی ٢٠٢١ [[فەرماندە (دەریایی)|فەرماندەی]] ھێزی ئاسمانی ئێران بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.newsweek.com/iranian-air-force-ready-eliminate-israel-commander-says-tensions-rise-over-1298934?amp=1|سەردێڕ=Iran Ready to 'Eliminate Israel,' Commander Claims |وێبگە=Newsweek}}</ref> دوابەدوای قسەوباس لەسەر تیرۆرکردنی لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ دا، دارا نەسیری ڕای گەیاند کە «ئەمیر نەسیرزادە تەندروستی تەواوە و بەردەوامە لە خزمەتکردنی خەڵکی بەشەرەفی ئێران».<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|trans-title=Reports of Defense Minister's assassination refuted; Amir Nasirzadeh is safe and in good health |ناونیشان=https://7sobh.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-12/601701-%D8%AA%DA%A9%D8%B0%DB%8C%D8%A8-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=تکذیب ترور وزیر دفاع؛ امیر نصیرزاده در سلامت کامل است |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Haft-e Sobh |زمان=fa}}</ref> لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکانی ڕۆیتەرز سەبارەت بە کوژرانی نەسیرزادە لەکاتی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا بۆ سەر ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦دا]] بڵاوکرانەوە، بە ئاماژەدان بە سێ سەرچاوەی ئاشکرا نەکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Emily |یەکەم=Rose |دوایین٢=Hafezi |یەکەم٢=Parisa |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/iran-crisis-live-explosions-tehran-israel-announces-strike-2026-02-28/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Aziz Nasirzade}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|سیاسەت|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] 2hhqbkvzxl2hfgpjab4voypwy1nfepu 0 292898 1579951 1566117 2026-05-01T19:59:15Z Hivja 64112 /* */ 1579951 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''عەلی لاریجانی''' ({{بە فارسی|علی لاریجانی}}؛ ٣ی حوزەیرانی ١٩٥٨ – ١٧ی ئازاری ٢٠٢٦) سیاسەتوان و کەسایەتییەکی سەربازیی ئێرانی بوو کە وەک سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] کاری ددەکرد لە ٢٠٢٥ەوە ھەتا [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|کاتی تیرۆرکردن]]ی لە ٢٠٢٦. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] بوو لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەتا ٢٠٢٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=احسان |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://mdeast.news/ar/2021/05/16/من-هو-علي-لاريجاني-وكيف-يمكنه-خلط-أوراق/|سەردێڕ=من هو علي لاريجاني وكيف يمكنه خلط أوراق المحافظين في الانتخابات الرئاسية؟ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230320023901/https://mdeast.news/ar/2021/05/16/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D9%84%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88%D9%83%D9%8A%D9%81-%D9%8A%D9%85%D9%83%D9%86%D9%87-%D8%AE%D9%84%D8%B7-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%82/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=ميدل ايست نيوز بالعربي |زمان=ar}}</ref> لاریجانی پێشتر سەرۆکی شاندی دانوستانکاری ئێران بوو لە پرسەکانی ئاسایشی نیشتمانیی [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران]]. ئەو ھەروەھا ھەتا کاتی تیرۆرکردنی، یەکێک بوو لە ئەندامانی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]]. لاریجانی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[میدیای بەکۆمەڵ|ڕاگەیاندن]] لە [[زانکۆی پیشەسازیی شەریف]] بەدەستھێنا، دواتر لە خوێندی لە [[زانکۆی تاران]] تەواو کرد و بڕوانامەی [[ماستەر]] و [[دکتۆرا]]ی لە فەلسەفەی ڕۆژاوا بەدەستھێنا. لە نێوان ١٩٩٧ ھەتا ٢٠٠٤، سەرۆکایەتیی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی ئێران]]ی دەکرد، ئەمەش دوای ئەوەی لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای ئێران]]ەوە بەربژێر کرا. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٥ خۆی بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی کۆماری ئیسلامی ئێران بەربژێر کرد و بە ٥٫٩٤٪ی دەنگەکان، پلەی شەشەمی بەدەستھێنا. لە ١٤ی ئابی ٢٠٠٥ بوو بە سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران و دواتر لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی [[٢٠٠٧]] نامەی دەستلەکارکێشانەوەی پێشکەش کرد. لاریجانی لە ماوەی سەرۆکایەتیی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]]دا، ناوەندی لێکۆڵینەوەی ئیسلامیی سەر بە ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی لە شاری [[قوم]] دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://cmir.ir/ar/news/367-1392-08-18-06-47-18.html|سەردێڕ=نظرة خاطفة إلى مركز الدراسات الإسلامية التابع لمجلس الشورى الاسلامي |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171129041405/http://cmir.ir:80/ar/news/367-1392-08-18-06-47-18.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ali Larijani}} {{شریتی دەروازە|ئێران|سیاسەت|ژیاننامە|فەلسەفە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی نەجەف]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] [[پۆل:دوایین مردنەکان]] my7rzyhyamzwt28zl67wblk12hw7eff 1579952 1579951 2026-05-01T20:00:28Z Hivja 64112 1579952 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''عەلی لاریجانی''' ({{بە فارسی|علی لاریجانی}}؛ ٣ی حوزەیرانی ١٩٥٨ – ١٧ی ئازاری ٢٠٢٦) سیاسەتوان و کەسایەتییەکی سەربازیی ئێرانی بوو کە وەک سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] کاری ددەکرد لە ٢٠٢٥ەوە ھەتا [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|کاتی تیرۆرکردن]]ی لە ٢٠٢٦. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] بوو لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەتا ٢٠٢٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=احسان |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://mdeast.news/ar/2021/05/16/من-هو-علي-لاريجاني-وكيف-يمكنه-خلط-أوراق/|سەردێڕ=من هو علي لاريجاني وكيف يمكنه خلط أوراق المحافظين في الانتخابات الرئاسية؟ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230320023901/https://mdeast.news/ar/2021/05/16/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D9%84%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88%D9%83%D9%8A%D9%81-%D9%8A%D9%85%D9%83%D9%86%D9%87-%D8%AE%D9%84%D8%B7-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%82/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=ميدل ايست نيوز بالعربي |زمان=ar}}</ref> لاریجانی پێشتر سەرۆکی شاندی دانوستانکاری ئێران بوو لە پرسەکانی ئاسایشی نیشتمانیی [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران]]. ئەو ھەروەھا ھەتا کاتی تیرۆرکردنی، یەکێک بوو لە ئەندامانی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]]. لاریجانی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[میدیای بەکۆمەڵ|ڕاگەیاندن]] لە [[زانکۆی پیشەسازیی شەریف]] بەدەستھێنا، دواتر لە خوێندی لە [[زانکۆی تاران]] تەواو کرد و بڕوانامەی [[ماستەر]] و [[دکتۆرا]]ی لە فەلسەفەی ڕۆژاوا بەدەستھێنا. لە نێوان ١٩٩٧ ھەتا ٢٠٠٤، سەرۆکایەتیی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی ئێران]]ی دەکرد، ئەمەش دوای ئەوەی لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای ئێران]]ەوە بەربژێر کرا. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٥ خۆی بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی کۆماری ئیسلامی ئێران بەربژێر کرد و بە ٥٫٩٤٪ی دەنگەکان، پلەی شەشەمی بەدەستھێنا. لە ١٤ی ئابی ٢٠٠٥ بوو بە سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران و دواتر لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی [[٢٠٠٧]] نامەی دەستلەکارکێشانەوەی پێشکەش کرد. لاریجانی لە ماوەی سەرۆکایەتیی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]]دا، ناوەندی لێکۆڵینەوەی ئیسلامیی سەر بە ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی لە شاری [[قوم]] دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://cmir.ir/ar/news/367-1392-08-18-06-47-18.html|سەردێڕ=نظرة خاطفة إلى مركز الدراسات الإسلامية التابع لمجلس الشورى الاسلامي |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171129041405/http://cmir.ir:80/ar/news/367-1392-08-18-06-47-18.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ali Larijani}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|فەلسەفە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:خەڵکی نەجەف]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] r9sn1gga1lue3b3di01ihuh89jrkc5x 0 292938 1580127 1567970 2026-05-02T10:50:41Z Hivja 64112 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1580127 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ھاوپەیمانی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران''' ھاوپەیمانییەک لە لایەنە پێنج ھێزی کوردستانی ئێران لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦ دامەزار، بە ئامانجی ڕزگاری [[کوردانی ئێران|کوردستانی ئێران]] دوای ڕووخانی [[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]]. ڕاگەیەندراوی یەکخستنی ھێزە کوردییەکان لە کوردستانی ئێران ([[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]) لە نێوان ناسەقامگیریی کۆماری ئیسلامی ئێران لە دوای [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|ناڕەزایەتییەکانی ئێران لە ساڵانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]] و دواتر کۆبوونەوەی سەربازیی ئەمریکا لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پێکھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕاگەیەندراوی ژمارە ١- هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران: لە بەردەم چارەنووسسازترین ڕۆژەکانی خۆمان‌داین {{!}} PJAK Soranî |ناونیشان=https://pjak.net/so/10668 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == مێژوو == پێش ئەو ھاوپەیمانییە ھێزەسیاسیەکان [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]]، کە لە ساڵی ٢٠١٨ لەلایەن [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕ]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکرات]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]، [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|سازمانی خەبات]] و [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵەی زەحمەتکێشان]] دامەزرابوو کاریان کردووە. ھەروەھا ناوەندی دیالۆگ بۆ ھاوکاری نێوان حیزبەکانی کوردستانی ئێران کە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە دوای [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|ناڕەزایەتییەکانی جینا مەحسا ئەمینی]] بۆ پێشخستنی بەرژەوەندییە سیاسییەکانی کورد بە ھاوبەشی دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bodette |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdishpeace.org/research/civil-society/irans-kurdish-parties-work-towards-unity-as-protests-escalate/|سەردێڕ=Iran's Kurdish Parties Work Towards Unity as Protests Escalate |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdish Peace Institute |زمان=en-US}}</ref>ئەمەش دوای ئەوەی ناوەندی ھاوکاری بەھۆی کشانەوەی سازمانی خەبات تووشی پەرتەوازەیی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سازمانی خەبات لە ناوەندی هاوكاریی حیزبەكان كشایەوە |ناونیشان=https://zagrospost.com/30002 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=زاگرۆس پۆست}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥ەوە ناوەندی دیالۆگ مانگانە کۆبوونەوەی ئەنجام دەدا، سەرۆکایەتی لە نێوان لایەنە بەشداربووەکاندا دەسوڕایەوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mukriyan |یەکەم=Rojin |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/iranian-kurdish-parties-delay-landmark-coalition-agreement|سەردێڕ=Iranian Kurdish Parties Delay Landmark Coalition Agreement |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=the Amargi}}</ref> بەگوێرەی بەیاننامەیەک کە دوای پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکە دەرچووە، ناوەندی دیالۆگ بە ئاسانکاری بۆ ئاڵوگۆڕی بیروڕا و ھەماھەنگی چالاکییەکان ڕۆڵێکی سەرەکی لە دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانیە گێڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hawarnews.com/en/five-kurdish-parties-form-alliance-in-eastern-kurdistan|سەردێڕ=Five Kurdish parties form alliance in Eastern Kurdistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Hawar News}}</ref> ھێزە کوردییەکانی ئێران کە بەشێکبوون لە ناوەندی دیالۆگ، چەندینجار بوونە ئامانجی سەربازی ئێران، لەوانەش لە کاتی [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-884039|سەردێڕ=Kurdish group claims Iran missile, drone attack {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref>ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢٣ [[عێراق]] و [[ئێران]] ڕێککەوتنێکی ئەمنییان واژوو کرد کە پێویستە بەغدا حیزبەکانی کوردستانی ئێران لە ناوچە سنوورییەکان دووربخاتەوە و بیانگوازێتەوە بۆ کەمپەکانی ناو شارەکانی ھەرێمی کوردستان.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4656|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups form new joint alliance |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}</ref> لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لەژێر چاودێری ناوەندی وتووێژ لە کۆبوونەوەیەکی ئاست بەرزدا بۆ ھەماھەنگی وەڵامدانەوەی ھاوبەش بۆ [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|ناڕەزایەتییەکانی ساڵی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ لە ئێران]] کۆبوونەوەیەکی ھاوبەش لە نێوان سەرۆکی لایەنەکان ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/01/kurdish-opposition-groups-in-iran-support-protests-claim-attacks-on-tehran-regime.php|سەردێڕ=Kurdish opposition groups in Iran support protests, claim attacks on Tehran regime |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}</ref> زۆربەیان پشتیوانیان لە ناڕازیەتیەکان کرد و داوای مانگرتنی گشتیان کرد.<ref name=":32">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4656|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups form new joint alliance |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}</ref> مانگرتنەکان لە زۆربەی شارە کوردنشینەکانی ئێران بەدیکرا، لەوانە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[پارێزگای کوردستان]]، و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hengaw.net/en/reports-and-statistics-1/2026/01/article-5|سەردێڕ=Kurdistan on strike as shops and markets close across 39 cities |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Hengaw |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rojhelat |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=مانگرتنی سەرکەوتووانەی شارەکانی کوردستان |ناونیشان=https://www.rojhelat.media/?p=422 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=تێلویزیۆنی ڕۆژهەلات}}</ref> ڕۆژی ١٢ی شوباتی ٢٠٢٦، حەوت لایەنی کوردی ئێران بۆ پەسەندکردنی ڕەشنووسی ڕێککەوتننامەیەک و پێکھێنانی ھاوپەیمانی ھێزەکان کۆبوونەوە. پرۆسەکە دواکەوت دوای ئەوەی دوو لایەن ڕەتیانکردەوە بەڵگەنامەکە واژوو بکەن. ناوەندی دیالۆگ بڕیاری دواخستنی کارەکانی دا بەڵام ڕایان گەیاند کە ئەو پێنج لایەنەی کە پێشتر واژوویان کردووە دەتوانن لە چەند ڕۆژی داھاتوودا بەردەوام بن لە دامەزراندنی ھاوپەیمانییەکە ئەگەر دوو لایەنەکەی دیکە ھەڵبژێرن بەشداری نەکەن.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mukriyan |یەکەم=Rojin |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/iranian-kurdish-parties-delay-landmark-coalition-agreement|سەردێڕ=Iranian Kurdish Parties Delay Landmark Coalition Agreement |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=the Amargi}}</ref> === دامەزراندن === ھاوپەیمانییەکە لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦ دامەزراندنی خۆی ڕاگەیاند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕاگەیەندرا: ئامانجمان ئازادی کوردستانە |ناونیشان=https://sorani.anf-news.com/کوردستان/hawpymany-hz-syasyykany-zhhaty-kwrdstan-agyndra-yamanjman-yazady-kwrdstan-83269 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران ڕاگەیەندرا - |ناونیشان=https://www.aryen.tv/language/ku/هاوپەیمانیی-هێزە-سیاسییەکانی-کوردست/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> لە ڕۆژانی دواتردا بەرەی جەماوەری دیموکراتی ئەھوازی، ھاوپشتی فراوان بۆ ئازادی و یەکسانی لە ئێران،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|trans-title=The People's Democratic Front of Ahvaz congratulates the formation of the Coalition of Political Forces of Iranian Kurdistan |ناونیشان=https://x.com/PDKIkurdish/status/2025866775770870209 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=KDPI on X}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://x.com/PDKIkurdish/status/2026253245807555054 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=PDKI on X}}</ref> [[کۆنگرەی نەتەوەییی کوردستان|کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان]] (کەنەکە)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12269 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ROJNEWS |یەکەم=rojnews sh |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=کەنەکە دامەزراندنی هاوپەیمانیی پارتەکانی ڕۆژهەڵات پیرۆز دەکات - كوردستان |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=672011 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref> یەھودا بن یوسف سەرۆکی [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|پێکھاتەی کوردی جوولەکە لە ئیسرائیل]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/kurd-iran/8116695.html|سەردێڕ=Kurdên Cihû li Îsraîlê Hevpeymanîya 5 Hêzên Kurdên Îranê Pîroz Dikin |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> و [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتیی دیموکرات]] (پەیەدە) پیرۆزبایی دامەزراندنی ھاوپەیمانییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12246 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}</ref> بەڵام پێکھاتەکە کاردانەوەی دوژمنکارانەی گرووپەکانی دیکەی بەدوای خۆیدا ھێنا. ڕێبەری [[Iranian opposition|ئۆپۆزسیۆنی]] پاشایەتی، [[ڕەزا پەھلەوی]] ڕەخنەی لە ھاوپەیمانییەکە گرت و پارتە کوردییەکانی بە [[جیاخوازی]] و ھەڕەشەی ھەنگاوی سەربازی لە دوای ڕووخانی ڕژێمی ئێستا کرد دژیان. لە بەرامبەردا ھاوپەیمانییەکە پابەندبوونی خۆی بە مافەکانی کورد دووپاتکردەوە و داوای لە «ھێزەکانی لایەنگری ئازادی» کرد دژی [[دەسەڵاتخوازی]] بوەستنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12264 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-iraq-kurds-pahlavi-6beae57e9fdc3546a61ec8f1432eef4b|سەردێڕ=Tensions between son of Iran's last shah and Kurdish dissidents show cracks in Iranian opposition |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=AP News |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزەکانی کوردستانی ئێران تۆمەتی "جیاخوازی" لەلایەن ڕەزا پەهلەویەوە ڕەتدەکاتەوە |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/8117885.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> === شەڕی ئێران === دوابەدوای [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦]]، نوێنەرانی ھاوپەیمانییەکە ڕایان گەیاند کە بە ھاوبەشی بڕیارە سیاسی و سەربازییەکان ڕادەگەیەنن و خۆیان بۆ قۆناغێکی نوێ ئامادە دەکەن، بانگەشەیانکرد کرد کە ھێزەکانیان «لە قووڵایی ناو ئێران» دان و بەدرێژایی [[سنووری ئێران و عێراق]]، ئامادەن وەڵام بدەنەوە لەگەڵ پەرەسەندنی دۆخەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/iran-kurds-position/8118628.html|سەردێڕ=Partîyên Kurdên Îranê di Biryarên Xwe yên Siyasî û Leşkerî de Yekgirtî ne |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> ھەندێک لە ئەندامانی ھاوپەیمانیەکە بانگەشەیانکرد کرد کە ھێزەکانیان پێشتر سەرقاڵی شەڕی سوپای ئێران بوون، لەکاتێکدا پێگەکانیان لە یەک کاتدا بە [[ھێرشی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ھەرێمی کوردستان ٢٠٢٦|ھێرشی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە ھەرێمی کوردستان]] کراونەتە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/02/kurdish-iranian-opposition-groups-say-iran-targeted-them-in-northern-iraq-claim-operations-in-iran/|سەردێڕ=Kurdish Iranian opposition groups say Iran targeted them in northern Iraq, claim operations in Iran |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=FDD |زمان=en}}</ref> لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦دا، ھاوپەیمانی لە یەکەم لێدوانی ھاوبەشیان لە دوای دامەزراندنیەوە، قسەیان بۆ [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئێران]] کرد کە لە ناوچە کوردنشینەکاندا جێگیر بوون و داوایان لێکردن «خۆیان لە پاشماوەکانی کۆماری ئیسلامی جیابکەنەوە». ھەروەھا داوای کرد خەڵک بە وشیارییەوە چاودێری ڕووداوەکان بکەن و ھەنگاوەکانیان لەگەڵ ڕێنماییەکانی ھاوپەیمانی ڕێکبخەن بۆ ئەوەی بتوانن بە سەلامەتی و یەکگرتوویی بەرەو قۆناغی داھاتوو ھەنگاو بنێن و دامەزراوە گشتییەکان و دامەزراوە خزمەتگوزارییەکان بپارێزن لە ماوەی ئەو قۆناغەی کە بە ئەگەری داڕمانی ڕژێم و [[سەربزێوی|ڕاپەڕینی جەماوەری]] وەسفی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزە کوردستانییەکان: لەکاتی ڕاپەریندا دەزگاکان بپارێزن |ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=151646&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=speemedia.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/in-their-first-statement-iranian-kurdish-alliance-signals-readiness-for-regime-change|سەردێڕ=In Their First Statement, Iranian Kurdish Alliance Signals Readiness for Regime Change |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Amargi}}</ref> لە ٣ی ئازاردا، ھێرشە چڕکراوەکان لە ناوچە زۆرینە کوردییەکانی ڕۆژاوای ئێران، لەوانەش لێدان لە بنکە سنوورییەکان بەدرێژایی سنووری ئێران-عێراق و دامەزراوە ئەمنییەکانی دیکە، لەلایەن ھەندێک لە شرۆڤەکارانەوە بە "رێگای بۆ پێشڕەوییەکی کورد " وەسفکران.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/trump-open-to-supporting-armed-militias-in-iran-u-s-officials-say-nydkWoLgSs641jEV68Dg|سەردێڕ=Trump Open to Supporting Armed Militias in Iran, U.S. Officials Say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Wall Street Journal |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://israel-alma.org/daily-report-the-second-iran-war-march-3-2026-1900/|سەردێڕ=Daily Report: The Second Iran War – March 3, 2026 (19:00) |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alma Research and Education Center |زمان=en-US}}</ref> ئەمە ھاوکات بوو لەگەڵ بڵاوبوونەوەی پەیوەندی تەلەفوونی لە نێوان [[دۆناڵد ترامپ]] سەرۆکی ئەمریکا و [[مستەفا ھیجری]] سەرۆکی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (PDKI).<ref name=":52">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.cnn.com/2026/03/03/politics/cia-arming-kurds-iran|سەردێڕ=CIA working to arm Kurdish forces to spark uprising in Iran, sources say {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٩ی ئازاردا لۆگۆی ھاوپەیمانییەکە پەسەندکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لۆگۆی هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەكانی رۆژهەڵات قسەی زۆر لەسەر دەكرێت.. لە كوێوە هاتووە؟ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=198846&Jor=14 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.wishe.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://english.anf-news.com/kurdistan/logo-of-alliance-of-political-forces-of-rojhilate-kurdistan-disclosed-84291|سەردێڕ=Logo of Alliance of Iranian Kurdistan Political Parties disclosed |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ئێران|سیاسەت}} [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکانی ئێران]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییە عێراقییەکان]] cgwu4h3l7x7ydvddkuw63xmgbdbfxy4 1580128 1580127 2026-05-02T10:51:15Z Hivja 64112 1580128 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ھاوپەیمانی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران''' ھاوپەیمانییەک لە لایەنە پێنج ھێزی کوردستانی ئێران لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦ دامەزار، بە ئامانجی ڕزگاری [[کوردانی ئێران|کوردستانی ئێران]] دوای ڕووخانی [[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]]. ڕاگەیەندراوی یەکخستنی ھێزە کوردییەکان لە کوردستانی ئێران ([[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]) لە نێوان ناسەقامگیریی کۆماری ئیسلامی ئێران لە دوای [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|ناڕەزایەتییەکانی ئێران لە ساڵانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]] و دواتر کۆبوونەوەی سەربازیی ئەمریکا لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پێکھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕاگەیەندراوی ژمارە ١- هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران: لە بەردەم چارەنووسسازترین ڕۆژەکانی خۆمان‌داین {{!}} PJAK Soranî |ناونیشان=https://pjak.net/so/10668 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == مێژوو == پێش ئەو ھاوپەیمانییە ھێزەسیاسیەکان [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]]، کە لە ساڵی ٢٠١٨ لەلایەن [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕ]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکرات]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]، [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|سازمانی خەبات]] و [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵەی زەحمەتکێشان]] دامەزرابوو کاریان کردووە. ھەروەھا ناوەندی دیالۆگ بۆ ھاوکاری نێوان حیزبەکانی کوردستانی ئێران کە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە دوای [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|ناڕەزایەتییەکانی جینا مەحسا ئەمینی]] بۆ پێشخستنی بەرژەوەندییە سیاسییەکانی کورد بە ھاوبەشی دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bodette |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdishpeace.org/research/civil-society/irans-kurdish-parties-work-towards-unity-as-protests-escalate/|سەردێڕ=Iran's Kurdish Parties Work Towards Unity as Protests Escalate |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdish Peace Institute |زمان=en-US}}</ref>ئەمەش دوای ئەوەی ناوەندی ھاوکاری بەھۆی کشانەوەی سازمانی خەبات تووشی پەرتەوازەیی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سازمانی خەبات لە ناوەندی هاوكاریی حیزبەكان كشایەوە |ناونیشان=https://zagrospost.com/30002 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=زاگرۆس پۆست}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥ەوە ناوەندی دیالۆگ مانگانە کۆبوونەوەی ئەنجام دەدا، سەرۆکایەتی لە نێوان لایەنە بەشداربووەکاندا دەسوڕایەوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mukriyan |یەکەم=Rojin |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/iranian-kurdish-parties-delay-landmark-coalition-agreement|سەردێڕ=Iranian Kurdish Parties Delay Landmark Coalition Agreement |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=the Amargi}}</ref> بەگوێرەی بەیاننامەیەک کە دوای پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکە دەرچووە، ناوەندی دیالۆگ بە ئاسانکاری بۆ ئاڵوگۆڕی بیروڕا و ھەماھەنگی چالاکییەکان ڕۆڵێکی سەرەکی لە دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانیە گێڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hawarnews.com/en/five-kurdish-parties-form-alliance-in-eastern-kurdistan|سەردێڕ=Five Kurdish parties form alliance in Eastern Kurdistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Hawar News}}</ref> ھێزە کوردییەکانی ئێران کە بەشێکبوون لە ناوەندی دیالۆگ، چەندینجار بوونە ئامانجی سەربازی ئێران، لەوانەش لە کاتی [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-884039|سەردێڕ=Kurdish group claims Iran missile, drone attack {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref>ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢٣ [[عێراق]] و [[ئێران]] ڕێککەوتنێکی ئەمنییان واژوو کرد کە پێویستە بەغدا حیزبەکانی کوردستانی ئێران لە ناوچە سنوورییەکان دووربخاتەوە و بیانگوازێتەوە بۆ کەمپەکانی ناو شارەکانی ھەرێمی کوردستان.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4656|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups form new joint alliance |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}</ref> لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لەژێر چاودێری ناوەندی وتووێژ لە کۆبوونەوەیەکی ئاست بەرزدا بۆ ھەماھەنگی وەڵامدانەوەی ھاوبەش بۆ [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|ناڕەزایەتییەکانی ساڵی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ لە ئێران]] کۆبوونەوەیەکی ھاوبەش لە نێوان سەرۆکی لایەنەکان ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/01/kurdish-opposition-groups-in-iran-support-protests-claim-attacks-on-tehran-regime.php|سەردێڕ=Kurdish opposition groups in Iran support protests, claim attacks on Tehran regime |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}</ref> زۆربەیان پشتیوانیان لە ناڕازیەتیەکان کرد و داوای مانگرتنی گشتیان کرد.<ref name=":32">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4656|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups form new joint alliance |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}</ref> مانگرتنەکان لە زۆربەی شارە کوردنشینەکانی ئێران بەدیکرا، لەوانە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[پارێزگای کوردستان]]، و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hengaw.net/en/reports-and-statistics-1/2026/01/article-5|سەردێڕ=Kurdistan on strike as shops and markets close across 39 cities |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Hengaw |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rojhelat |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=مانگرتنی سەرکەوتووانەی شارەکانی کوردستان |ناونیشان=https://www.rojhelat.media/?p=422 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=تێلویزیۆنی ڕۆژهەلات}}</ref> ڕۆژی ١٢ی شوباتی ٢٠٢٦، حەوت لایەنی کوردی ئێران بۆ پەسەندکردنی ڕەشنووسی ڕێککەوتننامەیەک و پێکھێنانی ھاوپەیمانی ھێزەکان کۆبوونەوە. پرۆسەکە دواکەوت دوای ئەوەی دوو لایەن ڕەتیانکردەوە بەڵگەنامەکە واژوو بکەن. ناوەندی دیالۆگ بڕیاری دواخستنی کارەکانی دا بەڵام ڕایان گەیاند کە ئەو پێنج لایەنەی کە پێشتر واژوویان کردووە دەتوانن لە چەند ڕۆژی داھاتوودا بەردەوام بن لە دامەزراندنی ھاوپەیمانییەکە ئەگەر دوو لایەنەکەی دیکە ھەڵبژێرن بەشداری نەکەن.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mukriyan |یەکەم=Rojin |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/iranian-kurdish-parties-delay-landmark-coalition-agreement|سەردێڕ=Iranian Kurdish Parties Delay Landmark Coalition Agreement |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=the Amargi}}</ref> === دامەزراندن === ھاوپەیمانییەکە لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦ دامەزراندنی خۆی ڕاگەیاند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕاگەیەندرا: ئامانجمان ئازادی کوردستانە |ناونیشان=https://sorani.anf-news.com/کوردستان/hawpymany-hz-syasyykany-zhhaty-kwrdstan-agyndra-yamanjman-yazady-kwrdstan-83269 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران ڕاگەیەندرا - |ناونیشان=https://www.aryen.tv/language/ku/هاوپەیمانیی-هێزە-سیاسییەکانی-کوردست/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> لە ڕۆژانی دواتردا بەرەی جەماوەری دیموکراتی ئەھوازی، ھاوپشتی فراوان بۆ ئازادی و یەکسانی لە ئێران،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|trans-title=The People's Democratic Front of Ahvaz congratulates the formation of the Coalition of Political Forces of Iranian Kurdistan |ناونیشان=https://x.com/PDKIkurdish/status/2025866775770870209 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=KDPI on X}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://x.com/PDKIkurdish/status/2026253245807555054 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=PDKI on X}}</ref> [[کۆنگرەی نەتەوەییی کوردستان|کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان]] (کەنەکە)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12269 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ROJNEWS |یەکەم=rojnews sh |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=کەنەکە دامەزراندنی هاوپەیمانیی پارتەکانی ڕۆژهەڵات پیرۆز دەکات - كوردستان |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=672011 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref> یەھودا بن یوسف سەرۆکی [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|پێکھاتەی کوردی جوولەکە لە ئیسرائیل]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/kurd-iran/8116695.html|سەردێڕ=Kurdên Cihû li Îsraîlê Hevpeymanîya 5 Hêzên Kurdên Îranê Pîroz Dikin |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> و [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتیی دیموکرات]] (پەیەدە) پیرۆزبایی دامەزراندنی ھاوپەیمانییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12246 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}</ref> بەڵام پێکھاتەکە کاردانەوەی دوژمنکارانەی گرووپەکانی دیکەی بەدوای خۆیدا ھێنا. ڕێبەری [[Iranian opposition|ئۆپۆزسیۆنی]] پاشایەتی، [[ڕەزا پەھلەوی]] ڕەخنەی لە ھاوپەیمانییەکە گرت و پارتە کوردییەکانی بە [[جیاخوازی]] و ھەڕەشەی ھەنگاوی سەربازی لە دوای ڕووخانی ڕژێمی ئێستا کرد دژیان. لە بەرامبەردا ھاوپەیمانییەکە پابەندبوونی خۆی بە مافەکانی کورد دووپاتکردەوە و داوای لە «ھێزەکانی لایەنگری ئازادی» کرد دژی [[دەسەڵاتخوازی]] بوەستنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12264 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-iraq-kurds-pahlavi-6beae57e9fdc3546a61ec8f1432eef4b|سەردێڕ=Tensions between son of Iran's last shah and Kurdish dissidents show cracks in Iranian opposition |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=AP News |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزەکانی کوردستانی ئێران تۆمەتی "جیاخوازی" لەلایەن ڕەزا پەهلەویەوە ڕەتدەکاتەوە |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/8117885.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> === شەڕی ئێران === دوابەدوای [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦]]، نوێنەرانی ھاوپەیمانییەکە ڕایان گەیاند کە بە ھاوبەشی بڕیارە سیاسی و سەربازییەکان ڕادەگەیەنن و خۆیان بۆ قۆناغێکی نوێ ئامادە دەکەن، بانگەشەیانکرد کرد کە ھێزەکانیان «لە قووڵایی ناو ئێران» دان و بەدرێژایی [[سنووری ئێران و عێراق]]، ئامادەن وەڵام بدەنەوە لەگەڵ پەرەسەندنی دۆخەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/iran-kurds-position/8118628.html|سەردێڕ=Partîyên Kurdên Îranê di Biryarên Xwe yên Siyasî û Leşkerî de Yekgirtî ne |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> ھەندێک لە ئەندامانی ھاوپەیمانیەکە بانگەشەیانکرد کرد کە ھێزەکانیان پێشتر سەرقاڵی شەڕی سوپای ئێران بوون، لەکاتێکدا پێگەکانیان لە یەک کاتدا بە [[ھێرشی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ھەرێمی کوردستان ٢٠٢٦|ھێرشی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە ھەرێمی کوردستان]] کراونەتە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/02/kurdish-iranian-opposition-groups-say-iran-targeted-them-in-northern-iraq-claim-operations-in-iran/|سەردێڕ=Kurdish Iranian opposition groups say Iran targeted them in northern Iraq, claim operations in Iran |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=FDD |زمان=en}}</ref> لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦دا، ھاوپەیمانی لە یەکەم لێدوانی ھاوبەشیان لە دوای دامەزراندنیەوە، قسەیان بۆ [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئێران]] کرد کە لە ناوچە کوردنشینەکاندا جێگیر بوون و داوایان لێکردن «خۆیان لە پاشماوەکانی کۆماری ئیسلامی جیابکەنەوە». ھەروەھا داوای کرد خەڵک بە وشیارییەوە چاودێری ڕووداوەکان بکەن و ھەنگاوەکانیان لەگەڵ ڕێنماییەکانی ھاوپەیمانی ڕێکبخەن بۆ ئەوەی بتوانن بە سەلامەتی و یەکگرتوویی بەرەو قۆناغی داھاتوو ھەنگاو بنێن و دامەزراوە گشتییەکان و دامەزراوە خزمەتگوزارییەکان بپارێزن لە ماوەی ئەو قۆناغەی کە بە ئەگەری داڕمانی ڕژێم و [[سەربزێوی|ڕاپەڕینی جەماوەری]] وەسفی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزە کوردستانییەکان: لەکاتی ڕاپەریندا دەزگاکان بپارێزن |ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=151646&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=speemedia.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/in-their-first-statement-iranian-kurdish-alliance-signals-readiness-for-regime-change|سەردێڕ=In Their First Statement, Iranian Kurdish Alliance Signals Readiness for Regime Change |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Amargi}}</ref> لە ٣ی ئازاردا، ھێرشە چڕکراوەکان لە ناوچە زۆرینە کوردییەکانی ڕۆژاوای ئێران، لەوانەش لێدان لە بنکە سنوورییەکان بەدرێژایی سنووری ئێران-عێراق و دامەزراوە ئەمنییەکانی دیکە، لەلایەن ھەندێک لە شرۆڤەکارانەوە بە "رێگای بۆ پێشڕەوییەکی کورد " وەسفکران.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/trump-open-to-supporting-armed-militias-in-iran-u-s-officials-say-nydkWoLgSs641jEV68Dg|سەردێڕ=Trump Open to Supporting Armed Militias in Iran, U.S. Officials Say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Wall Street Journal |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://israel-alma.org/daily-report-the-second-iran-war-march-3-2026-1900/|سەردێڕ=Daily Report: The Second Iran War – March 3, 2026 (19:00) |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alma Research and Education Center |زمان=en-US}}</ref> ئەمە ھاوکات بوو لەگەڵ بڵاوبوونەوەی پەیوەندی تەلەفوونی لە نێوان [[دۆناڵد ترامپ]] سەرۆکی ئەمریکا و [[مستەفا ھیجری]] سەرۆکی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (PDKI).<ref name=":52">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.cnn.com/2026/03/03/politics/cia-arming-kurds-iran|سەردێڕ=CIA working to arm Kurdish forces to spark uprising in Iran, sources say {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٩ی ئازاردا لۆگۆی ھاوپەیمانییەکە پەسەندکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لۆگۆی هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەكانی رۆژهەڵات قسەی زۆر لەسەر دەكرێت.. لە كوێوە هاتووە؟ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=198846&Jor=14 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.wishe.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://english.anf-news.com/kurdistan/logo-of-alliance-of-political-forces-of-rojhilate-kurdistan-disclosed-84291|سەردێڕ=Logo of Alliance of Iranian Kurdistan Political Parties disclosed |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووەی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکانی ئێران]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییە عێراقییەکان]] lgm752u8ibmyxaulf3hhixw2umw4396 1580129 1580128 2026-05-02T10:51:26Z Hivja 64112 1580129 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ھاوپەیمانی ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران''' ھاوپەیمانییەک لە لایەنە پێنج ھێزی کوردستانی ئێران لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦ دامەزار، بە ئامانجی ڕزگاری [[کوردانی ئێران|کوردستانی ئێران]] دوای ڕووخانی [[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]]. ڕاگەیەندراوی یەکخستنی ھێزە کوردییەکان لە کوردستانی ئێران ([[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]) لە نێوان ناسەقامگیریی کۆماری ئیسلامی ئێران لە دوای [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|ناڕەزایەتییەکانی ئێران لە ساڵانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]] و دواتر کۆبوونەوەی سەربازیی ئەمریکا لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست پێکھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕاگەیەندراوی ژمارە ١- هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران: لە بەردەم چارەنووسسازترین ڕۆژەکانی خۆمان‌داین {{!}} PJAK Soranî |ناونیشان=https://pjak.net/so/10668 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == مێژوو == پێش ئەو ھاوپەیمانییە ھێزەسیاسیەکان [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]]، کە لە ساڵی ٢٠١٨ لەلایەن [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕ]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکرات]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]، [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|سازمانی خەبات]] و [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵەی زەحمەتکێشان]] دامەزرابوو کاریان کردووە. ھەروەھا ناوەندی دیالۆگ بۆ ھاوکاری نێوان حیزبەکانی کوردستانی ئێران کە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە دوای [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|ناڕەزایەتییەکانی جینا مەحسا ئەمینی]] بۆ پێشخستنی بەرژەوەندییە سیاسییەکانی کورد بە ھاوبەشی دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bodette |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdishpeace.org/research/civil-society/irans-kurdish-parties-work-towards-unity-as-protests-escalate/|سەردێڕ=Iran's Kurdish Parties Work Towards Unity as Protests Escalate |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdish Peace Institute |زمان=en-US}}</ref>ئەمەش دوای ئەوەی ناوەندی ھاوکاری بەھۆی کشانەوەی سازمانی خەبات تووشی پەرتەوازەیی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سازمانی خەبات لە ناوەندی هاوكاریی حیزبەكان كشایەوە |ناونیشان=https://zagrospost.com/30002 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=زاگرۆس پۆست}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥ەوە ناوەندی دیالۆگ مانگانە کۆبوونەوەی ئەنجام دەدا، سەرۆکایەتی لە نێوان لایەنە بەشداربووەکاندا دەسوڕایەوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mukriyan |یەکەم=Rojin |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/iranian-kurdish-parties-delay-landmark-coalition-agreement|سەردێڕ=Iranian Kurdish Parties Delay Landmark Coalition Agreement |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=the Amargi}}</ref> بەگوێرەی بەیاننامەیەک کە دوای پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکە دەرچووە، ناوەندی دیالۆگ بە ئاسانکاری بۆ ئاڵوگۆڕی بیروڕا و ھەماھەنگی چالاکییەکان ڕۆڵێکی سەرەکی لە دامەزراندنی ئەم ھاوپەیمانیە گێڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hawarnews.com/en/five-kurdish-parties-form-alliance-in-eastern-kurdistan|سەردێڕ=Five Kurdish parties form alliance in Eastern Kurdistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Hawar News}}</ref> ھێزە کوردییەکانی ئێران کە بەشێکبوون لە ناوەندی دیالۆگ، چەندینجار بوونە ئامانجی سەربازی ئێران، لەوانەش لە کاتی [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-884039|سەردێڕ=Kurdish group claims Iran missile, drone attack {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref>ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢٣ [[عێراق]] و [[ئێران]] ڕێککەوتنێکی ئەمنییان واژوو کرد کە پێویستە بەغدا حیزبەکانی کوردستانی ئێران لە ناوچە سنوورییەکان دووربخاتەوە و بیانگوازێتەوە بۆ کەمپەکانی ناو شارەکانی ھەرێمی کوردستان.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4656|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups form new joint alliance |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}</ref> لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لەژێر چاودێری ناوەندی وتووێژ لە کۆبوونەوەیەکی ئاست بەرزدا بۆ ھەماھەنگی وەڵامدانەوەی ھاوبەش بۆ [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|ناڕەزایەتییەکانی ساڵی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ لە ئێران]] کۆبوونەوەیەکی ھاوبەش لە نێوان سەرۆکی لایەنەکان ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/01/kurdish-opposition-groups-in-iran-support-protests-claim-attacks-on-tehran-regime.php|سەردێڕ=Kurdish opposition groups in Iran support protests, claim attacks on Tehran regime |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=FDD's Long War Journal |زمان=en-US}}</ref> زۆربەیان پشتیوانیان لە ناڕازیەتیەکان کرد و داوای مانگرتنی گشتیان کرد.<ref name=":32">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/4656|سەردێڕ=Iranian Kurdish opposition groups form new joint alliance |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}</ref> مانگرتنەکان لە زۆربەی شارە کوردنشینەکانی ئێران بەدیکرا، لەوانە لە [[پارێزگای کرماشان]]، [[پارێزگای کوردستان]]، و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://hengaw.net/en/reports-and-statistics-1/2026/01/article-5|سەردێڕ=Kurdistan on strike as shops and markets close across 39 cities |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Hengaw |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rojhelat |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=مانگرتنی سەرکەوتووانەی شارەکانی کوردستان |ناونیشان=https://www.rojhelat.media/?p=422 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=تێلویزیۆنی ڕۆژهەلات}}</ref> ڕۆژی ١٢ی شوباتی ٢٠٢٦، حەوت لایەنی کوردی ئێران بۆ پەسەندکردنی ڕەشنووسی ڕێککەوتننامەیەک و پێکھێنانی ھاوپەیمانی ھێزەکان کۆبوونەوە. پرۆسەکە دواکەوت دوای ئەوەی دوو لایەن ڕەتیانکردەوە بەڵگەنامەکە واژوو بکەن. ناوەندی دیالۆگ بڕیاری دواخستنی کارەکانی دا بەڵام ڕایان گەیاند کە ئەو پێنج لایەنەی کە پێشتر واژوویان کردووە دەتوانن لە چەند ڕۆژی داھاتوودا بەردەوام بن لە دامەزراندنی ھاوپەیمانییەکە ئەگەر دوو لایەنەکەی دیکە ھەڵبژێرن بەشداری نەکەن.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mukriyan |یەکەم=Rojin |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/iranian-kurdish-parties-delay-landmark-coalition-agreement|سەردێڕ=Iranian Kurdish Parties Delay Landmark Coalition Agreement |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=the Amargi}}</ref> === دامەزراندن === ھاوپەیمانییەکە لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦ دامەزراندنی خۆی ڕاگەیاند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕاگەیەندرا: ئامانجمان ئازادی کوردستانە |ناونیشان=https://sorani.anf-news.com/کوردستان/hawpymany-hz-syasyykany-zhhaty-kwrdstan-agyndra-yamanjman-yazady-kwrdstan-83269 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران ڕاگەیەندرا - |ناونیشان=https://www.aryen.tv/language/ku/هاوپەیمانیی-هێزە-سیاسییەکانی-کوردست/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> لە ڕۆژانی دواتردا بەرەی جەماوەری دیموکراتی ئەھوازی، ھاوپشتی فراوان بۆ ئازادی و یەکسانی لە ئێران،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|trans-title=The People's Democratic Front of Ahvaz congratulates the formation of the Coalition of Political Forces of Iranian Kurdistan |ناونیشان=https://x.com/PDKIkurdish/status/2025866775770870209 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=KDPI on X}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://x.com/PDKIkurdish/status/2026253245807555054 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=PDKI on X}}</ref> [[کۆنگرەی نەتەوەییی کوردستان|کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان]] (کەنەکە)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12269 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ROJNEWS |یەکەم=rojnews sh |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=کەنەکە دامەزراندنی هاوپەیمانیی پارتەکانی ڕۆژهەڵات پیرۆز دەکات - كوردستان |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=672011 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref> یەھودا بن یوسف سەرۆکی [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|پێکھاتەی کوردی جوولەکە لە ئیسرائیل]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/kurd-iran/8116695.html|سەردێڕ=Kurdên Cihû li Îsraîlê Hevpeymanîya 5 Hêzên Kurdên Îranê Pîroz Dikin |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> و [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتیی دیموکرات]] (پەیەدە) پیرۆزبایی دامەزراندنی ھاوپەیمانییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12246 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}</ref> بەڵام پێکھاتەکە کاردانەوەی دوژمنکارانەی گرووپەکانی دیکەی بەدوای خۆیدا ھێنا. ڕێبەری [[Iranian opposition|ئۆپۆزسیۆنی]] پاشایەتی، [[ڕەزا پەھلەوی]] ڕەخنەی لە ھاوپەیمانییەکە گرت و پارتە کوردییەکانی بە [[جیاخوازی]] و ھەڕەشەی ھەنگاوی سەربازی لە دوای ڕووخانی ڕژێمی ئێستا کرد دژیان. لە بەرامبەردا ھاوپەیمانییەکە پابەندبوونی خۆی بە مافەکانی کورد دووپاتکردەوە و داوای لە «ھێزەکانی لایەنگری ئازادی» کرد دژی [[دەسەڵاتخوازی]] بوەستنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://rojhelat.info/en/12264 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Rojhelat Info}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-iraq-kurds-pahlavi-6beae57e9fdc3546a61ec8f1432eef4b|سەردێڕ=Tensions between son of Iran's last shah and Kurdish dissidents show cracks in Iranian opposition |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=AP News |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزەکانی کوردستانی ئێران تۆمەتی "جیاخوازی" لەلایەن ڕەزا پەهلەویەوە ڕەتدەکاتەوە |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/8117885.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> === شەڕی ئێران === دوابەدوای [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦]]، نوێنەرانی ھاوپەیمانییەکە ڕایان گەیاند کە بە ھاوبەشی بڕیارە سیاسی و سەربازییەکان ڕادەگەیەنن و خۆیان بۆ قۆناغێکی نوێ ئامادە دەکەن، بانگەشەیانکرد کرد کە ھێزەکانیان «لە قووڵایی ناو ئێران» دان و بەدرێژایی [[سنووری ئێران و عێراق]]، ئامادەن وەڵام بدەنەوە لەگەڵ پەرەسەندنی دۆخەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/iran-kurds-position/8118628.html|سەردێڕ=Partîyên Kurdên Îranê di Biryarên Xwe yên Siyasî û Leşkerî de Yekgirtî ne |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> ھەندێک لە ئەندامانی ھاوپەیمانیەکە بانگەشەیانکرد کرد کە ھێزەکانیان پێشتر سەرقاڵی شەڕی سوپای ئێران بوون، لەکاتێکدا پێگەکانیان لە یەک کاتدا بە [[ھێرشی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ھەرێمی کوردستان ٢٠٢٦|ھێرشی مووشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە ھەرێمی کوردستان]] کراونەتە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frantzman |یەکەم=Seth J. |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.fdd.org/analysis/2026/03/02/kurdish-iranian-opposition-groups-say-iran-targeted-them-in-northern-iraq-claim-operations-in-iran/|سەردێڕ=Kurdish Iranian opposition groups say Iran targeted them in northern Iraq, claim operations in Iran |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=FDD |زمان=en}}</ref> لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦دا، ھاوپەیمانی لە یەکەم لێدوانی ھاوبەشیان لە دوای دامەزراندنیەوە، قسەیان بۆ [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئێران]] کرد کە لە ناوچە کوردنشینەکاندا جێگیر بوون و داوایان لێکردن «خۆیان لە پاشماوەکانی کۆماری ئیسلامی جیابکەنەوە». ھەروەھا داوای کرد خەڵک بە وشیارییەوە چاودێری ڕووداوەکان بکەن و ھەنگاوەکانیان لەگەڵ ڕێنماییەکانی ھاوپەیمانی ڕێکبخەن بۆ ئەوەی بتوانن بە سەلامەتی و یەکگرتوویی بەرەو قۆناغی داھاتوو ھەنگاو بنێن و دامەزراوە گشتییەکان و دامەزراوە خزمەتگوزارییەکان بپارێزن لە ماوەی ئەو قۆناغەی کە بە ئەگەری داڕمانی ڕژێم و [[سەربزێوی|ڕاپەڕینی جەماوەری]] وەسفی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هاوپەیمانی هێزە کوردستانییەکان: لەکاتی ڕاپەریندا دەزگاکان بپارێزن |ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=151646&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=speemedia.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://theamargi.com/posts/in-their-first-statement-iranian-kurdish-alliance-signals-readiness-for-regime-change|سەردێڕ=In Their First Statement, Iranian Kurdish Alliance Signals Readiness for Regime Change |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Amargi}}</ref> لە ٣ی ئازاردا، ھێرشە چڕکراوەکان لە ناوچە زۆرینە کوردییەکانی ڕۆژاوای ئێران، لەوانەش لێدان لە بنکە سنوورییەکان بەدرێژایی سنووری ئێران-عێراق و دامەزراوە ئەمنییەکانی دیکە، لەلایەن ھەندێک لە شرۆڤەکارانەوە بە "رێگای بۆ پێشڕەوییەکی کورد " وەسفکران.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/trump-open-to-supporting-armed-militias-in-iran-u-s-officials-say-nydkWoLgSs641jEV68Dg|سەردێڕ=Trump Open to Supporting Armed Militias in Iran, U.S. Officials Say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Wall Street Journal |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://israel-alma.org/daily-report-the-second-iran-war-march-3-2026-1900/|سەردێڕ=Daily Report: The Second Iran War – March 3, 2026 (19:00) |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Alma Research and Education Center |زمان=en-US}}</ref> ئەمە ھاوکات بوو لەگەڵ بڵاوبوونەوەی پەیوەندی تەلەفوونی لە نێوان [[دۆناڵد ترامپ]] سەرۆکی ئەمریکا و [[مستەفا ھیجری]] سەرۆکی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (PDKI).<ref name=":52">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.cnn.com/2026/03/03/politics/cia-arming-kurds-iran|سەردێڕ=CIA working to arm Kurdish forces to spark uprising in Iran, sources say {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٩ی ئازاردا لۆگۆی ھاوپەیمانییەکە پەسەندکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لۆگۆی هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەكانی رۆژهەڵات قسەی زۆر لەسەر دەكرێت.. لە كوێوە هاتووە؟ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=198846&Jor=14 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.wishe.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://english.anf-news.com/kurdistan/logo-of-alliance-of-political-forces-of-rojhilate-kurdistan-disclosed-84291|سەردێڕ=Logo of Alliance of Iranian Kurdistan Political Parties disclosed |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=ANF News |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکانی ئێران]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییە عێراقییەکان]] atuh33bwx52jtzsrdivf92bq7b3d2j0 0 292946 1579976 1568669 2026-05-01T20:05:15Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران ٢٠٢٦]]ی گواستەوە بۆ [[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)]] 1568669 wikitext text/x-wiki بڕیارە ھەڵبژاردن بۆ ھەڵبژاردنی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|سێیەمین ڕێبەری باڵای ئێران]] لە ساڵی ٢٠٢٦ لە وادەیەکی دیارینەکراودا ئەنجام بدرێت، ئەمەش دوای [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لەکاتی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا بۆ سەر ئێران ٢٠٢٦|ھێرشەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا بۆ سەر ئێران]]. پێش مردنی خامنەیی، ھیچ جێنشینێک و کاندیدێکی فەرمی ڕانەگەیەندرا، ھەرچەندە سەرچاوە جیاوازەکان، وەک [[ڕۆیتەرز]] و [[بی بی سی نیووز]] ڕاپۆرتیان لەسەر کاندیدە ئەگەرییەکان بڵاوکردەوە.<ref name="Reuters1">{{بیرخستنەوە|دوایین=Sharafedin |یەکەم=Bozorgmehr |سەردێڕ=Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=Reuters |editor-last=Williams |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151216032752/http://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="BBC5">{{بیرخستنەوە|دوایین=Sharafedin |یەکەم=Bozorgmehr |سەردێڕ=Who will be Iran's next Supreme Leader? |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=BBC |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29685856 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203144115/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-29685856 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کرد کە پرسی جێنشینی خامنەیی یەکلایی بووەتەوە، بەڵام ئەمە بە ئاشکرا ئاشکرا نەکرا.<ref name="Reuters1"/><ref name="Guardian">{{بیرخستنەوە|دوایین=Kamali Dehghan |یەکەم=Saeed |سەردێڕ=When the time comes, who will succeed Iran's Ayatollah Ali Khamenei? |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=The Guardian |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2014/oct/31/iran-ayatollah-ali-khamenei-succession-supreme-leader |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151220054301/http://www.theguardian.com/world/2014/oct/31/iran-ayatollah-ali-khamenei-succession-supreme-leader |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> خامنەیی پێش مردنی باسی پرسی جێنشینەکەی نەکرد.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.radiozamaneh.com/511344/|سەردێڕ=چه کسی راست می‌گوید؟ − نگاهی به «بحران جانشینی» |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240806123450/https://www.radiozamaneh.com/511344/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Radio Zamaneh]] |زمان=fa-IR}}</ref> لە ڕووی دەستوورییەوە، ئەنجومەنی پسپۆڕان ئەرکی ھەڵبژاردنی سەرۆکی داھاتووی پێ سپێردراوە. ئەم ئەنجومەنە پێداچوونەوەی نھێنی بە کاندیدەکانی ئەگەری ئەنجام دەدات و ئامۆژگاری سەرۆکی ئێستا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.afintl.com/202311286530|سەردێڕ=عضو مجلس خبرگان ایران: کار برای انتخاب جانشین رهبر ایران به طور «کاملا مخفی» جریان دارد|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240829123627/https://www.afintl.com/202311286530|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Afghanistan International]]|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/642747-ماجرای-دهه-اعلام-آیت-الله-منتظری-قائم-مقام-رهبری|سەردێڕ=ماجرای صحبت‌های آیت‌الله توکل درباره انتخاب قائم‌مقام رهبری چه بود؟ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240806123425/https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/642747-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=اعتمادآنلاین |زمان=fa}}</ref> خولی شەشەم و ئێستای دوای ھەڵبژاردنی لە ساڵی ٢٠٢٤ دەستی پێکردووە و بڕیارە تا ساڵی ٢٠٣٢ بەردەوام بێت. کاندیدەکانی ئێستا بۆ جێنشینی خامنەیی بریتین لە [[موجتەبا خامنەیی]] کوڕی، و یاریدەدەرە نزیکەکانی بەناوی ئەسغەر حیجازی، [[عەلی لاریجانی]]، [[سادق لاریجانی]]، [[عەلیڕەزا عەرەفی]]، [[محەممەد میرباقری]]، و [[موحسن ئاراکی]]، ھەروەھا [[حەسەن خومەینی]]، نەوەی دامەزرێنەری کۆماری ئیسلامی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|، ڕوحوڵڵا خومەینی]]. [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] پێش [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|مردنی لە ڕووداوێکی ھێلیکۆپتەردا]] لە مانگی ئایاری ٢٠١٤، کاندیدی سەرەکی بوو بۆ ئەو پۆستە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Who Will Lead Iran After President Raisi's Death? |ناونیشان=https://time.com/6980028/iran-raisi-death-next-president-supreme-leader/ |journal=TIME |زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240520130755/https://time.com/6980028/iran-raisi-death-next-president-supreme-leader/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The Washington Post">{{بیرخستنەوە|دوایین=Cunningham |یەکەم=Erin |سەردێڕ=Clues to the identity of Iran's next supreme leader in the back alleys of a holy city |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=The Washington Post |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/clues-to-the-identity-of-irans-next-supreme-leader-in-the-back-alleys-of-a-holy-city/2019/03/20/a96f857e-2a2d-11e9-906e-9d55b6451eb4_story.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108001129/https://www.washingtonpost.com/world/clues-to-the-identity-of-irans-next-supreme-leader-in-the-back-alleys-of-a-holy-city/2019/03/20/a96f857e-2a2d-11e9-906e-9d55b6451eb4_story.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|دوایین٢=Salim |یەکەم٢=Mustafa}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران|سیاسەت|فەلەستین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} fghh9h6hvrs6yqlsi0ht6xnosivqcu0 1579985 1579976 2026-05-01T20:37:22Z Hivja 64112 /* */ 1579985 wikitext text/x-wiki کۆبوونەوەکان بۆ ھەڵبژاردنی سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لە ٣ ھەتا ٨ی ئازاری ٢٠٢٦ لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]]یەوە ئەنجام درا و لە ئەنجامدا [[موجتەبا خامنەیی]]، کوڕی [[عەلی خامنەیی]] وەک جێگرەوەی باوکی ھەڵبژێردرا. ئەمەش دوای [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە یەکەم ڕۆژی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]. پێش کوژرانی خامنەیی، ھیچ جێنشینێک و بەربژێرێکی فەرمی ڕانەگەیەندرا، ھەرچەندە سەرچاوە جیاوازەکان، وەک [[ڕۆیتەرز]] و [[بی بی سی نیووز]] ڕاپۆرتیان لەسەر کاندیدە ئەگەرییەکان بڵاو کردەوە.<ref name="Reuters1">{{بیرخستنەوە|دوایین=Sharafedin |یەکەم=Bozorgmehr |سەردێڕ=Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=Reuters |editor-last=Williams |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151216032752/http://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="BBC5">{{بیرخستنەوە|دوایین=Sharafedin |یەکەم=Bozorgmehr |سەردێڕ=Who will be Iran's next Supreme Leader? |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=BBC |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29685856 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203144115/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-29685856 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کرد کە پرسی جێنشینی خامنەیی یەکلایی بووەتەوە، بەڵام ئەمە بە ئاشکرا ئاشکرا نەکرا.<ref name="Reuters1"/><ref name="Guardian">{{بیرخستنەوە|دوایین=Kamali Dehghan |یەکەم=Saeed |سەردێڕ=When the time comes, who will succeed Iran's Ayatollah Ali Khamenei? |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=The Guardian |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2014/oct/31/iran-ayatollah-ali-khamenei-succession-supreme-leader |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151220054301/http://www.theguardian.com/world/2014/oct/31/iran-ayatollah-ali-khamenei-succession-supreme-leader |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> خامنەیی پێش مردنی باسی پرسی جێنشینەکەی نەکرد.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.radiozamaneh.com/511344/|سەردێڕ=چه کسی راست می‌گوید؟ − نگاهی به «بحران جانشینی» |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240806123450/https://www.radiozamaneh.com/511344/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Radio Zamaneh]] |زمان=fa-IR}}</ref> لە ڕووی [[دەستووری کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەستووری]]یەوە، [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەنجومەنی شارەزایان]] ئەرکی ھەڵبژاردنی ڕێبەری داھاتووی پێ سپێردراوە. ئەم ئەنجومەنە پێداچوونەوەی نھێنی بە بەربژێرەکانی ئەگەری ئەنجام دەدات و ئامۆژگاری ڕێبەری ئەوکات دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.afintl.com/202311286530|سەردێڕ=عضو مجلس خبرگان ایران: کار برای انتخاب جانشین رهبر ایران به طور «کاملا مخفی» جریان دارد|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240829123627/https://www.afintl.com/202311286530|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Afghanistan International]]|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/642747-ماجرای-دهه-اعلام-آیت-الله-منتظری-قائم-مقام-رهبری|سەردێڕ=ماجرای صحبت‌های آیت‌الله توکل درباره انتخاب قائم‌مقام رهبری چه بود؟ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240806123425/https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/642747-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=اعتمادآنلاین |زمان=fa}}</ref> خولی شەشەم و ئێستای ئەنجومەنەکە دوای ھەڵبژاردنەکان لە ساڵی ٢٠٢٤ دەستی پێکردووە و بڕیارە ھەتا ساڵی ٢٠٣٢ بۆ ماوەی ٨ ساڵ بەردەوام بێت. ئەو بەربژێرانەی کە ئەگەریان ھەبوو بۆ جێگرتنەوەی [[عەلی خامنەیی]]، بریتی بوون لە کوڕەکەی، [[موجتەبا خامنەیی]] و یاریدەدەرە نزیکەکانی بەناوەکانی [[ئەسغەر حیجازی]]، [[عەلی لاریجانی]]، [[سادق لاریجانی]]، [[عەلیڕەزا ئیعرافی]]، [[محەممەد میرباقری]]، [[موحسن ئەراکی]] و ھەروەھا [[حەسەن خومەینی]]، نەوەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]ی دامەزرێنەری کۆماری ئیسلامی. [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] پێش مردنی بەھۆی [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەر]]ەکەی لە ئایاری ٢٠٢٤، بەربژێرێکی ناسراو بۆ ئەو پۆستە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Who Will Lead Iran After President Raisi's Death? |ناونیشان=https://time.com/6980028/iran-raisi-death-next-president-supreme-leader/ |journal=TIME |زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240520130755/https://time.com/6980028/iran-raisi-death-next-president-supreme-leader/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The Washington Post">{{بیرخستنەوە|دوایین=Cunningham |یەکەم=Erin |سەردێڕ=Clues to the identity of Iran's next supreme leader in the back alleys of a holy city |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=The Washington Post |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/clues-to-the-identity-of-irans-next-supreme-leader-in-the-back-alleys-of-a-holy-city/2019/03/20/a96f857e-2a2d-11e9-906e-9d55b6451eb4_story.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108001129/https://www.washingtonpost.com/world/clues-to-the-identity-of-irans-next-supreme-leader-in-the-back-alleys-of-a-holy-city/2019/03/20/a96f857e-2a2d-11e9-906e-9d55b6451eb4_story.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|دوایین٢=Salim |یەکەم٢=Mustafa}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران|سیاسەت|فەلەستین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 57wnaeome2mnypgb2zs0a47oiwbu6vm 0 293335 1579817 1579684 2026-05-01T12:02:55Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579817 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی تەلەڤیزیۆن|ناو=حالا خورشید|دروستکەر=[[ڕەزا ڕەشیدپوور]]|پێشکەشکار=ڕەزا ڕەشیدپوور|وڵات=[[ئێران]]|زمان=[[فارسی]]|ژمارەی_وەرزەکان= ٣|کەناڵ= [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی ٣]]|ڕێکەوتی_یەکەم_پەخش=٢٠١٦|ڕێکەوتی_دوایین_پەخش=٢٠١٩|میوانان=[[پەرویز پەرەستوویی]]، [[محەممەد جەواد زەریف]]، [[مێھران مودیری]]، [[عەلی بێرانوەند]]، [[سەردار ئازموون]]،[[حەمید ھیراد]]}}'''''حالا خورشید''''' [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی]] بەیانیان بوو کە لەلایەن [[ڕەزا ڕەشیدپوور]]ەوە بەرھەم دەھێنرا و پێشکەش دەکرا بە بابەتێکی کۆمەڵایەتی کە لە ڕۆژی شەممە تا پێنجشەممە لە [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی ٣]] پەخش دەکرا. بەشە جۆراوجۆرەکانی حالا خورشید وەک: پێداچوونەوە بە ڕۆژنامەکانی ڕۆژانەی وڵات، چاوپێکەوتن لەگەڵ میوانەکان، ڕووناکی زەرد، ئاڵوگۆڕی بیرۆکە، ژێرزەمین، بیلبۆرد (کلاود ڤیو) و ھتد.<ref>http://jamejamonline.ir/sima/2375552570687841530/%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%B3%D9%84-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://rezarashidpour.ir/1395/02/08/%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251117125624/https://rezarashidpour.ir/1395/02/08/%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>http://www.mehrnews.com/news/3611250/%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D8%B7%D9%84%D9%88%D8%B9</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tv3.ir/Program/details/11310 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181129135643/https://www.tv3.ir/program/details/11310 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] iw9x0yy4mr0ljuf5rc6mibt0czm41fu 0 294107 1580021 1572271 2026-05-01T23:13:58Z Hivja 64112 1580021 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیڕەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگێستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خووزستان]] کۆچیان کرد.<ref>https://defapress.ir/fa/news/305700/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Alireza Tangsiri}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] lm1fi7s6iokqrkzwrmmnodv09w83n17 1580022 1580021 2026-05-01T23:14:13Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[عەلیرەزا تەنگسیری]]ی گواستەوە بۆ [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] 1580021 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیڕەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگێستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خووزستان]] کۆچیان کرد.<ref>https://defapress.ir/fa/news/305700/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Alireza Tangsiri}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] lm1fi7s6iokqrkzwrmmnodv09w83n17 1580031 1580022 2026-05-01T23:27:40Z Hivja 64112 1580031 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیڕەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگێستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خووزستان]] کۆچیان کرد.<ref>https://defapress.ir/fa/news/305700/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Alireza Tangsiri}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] ctzewzlcjon6p9zitqb0v8z7i7yj2ze 1580033 1580031 2026-05-01T23:28:59Z Hivja 64112 1580033 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیڕەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[ئاژانسی ھەواڵی مێھر|Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگێستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خووزستان]] کۆچیان کرد.<ref>https://defapress.ir/fa/news/305700/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran Internationalئێران ئینتەرنەشناڵ|]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Alireza Tangsiri}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] rq6wdepj70r0mjpplqskq75n28m4v40 1580034 1580033 2026-05-01T23:29:29Z Hivja 64112 1580034 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیڕەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[ئاژانسی ھەواڵی مێھر|Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگێستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خووزستان]] کۆچیان کرد.<ref>https://defapress.ir/fa/news/305700/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran Internationalئێران ئینتەرنەشناڵ|]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Alireza Tangsiri}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] qjt3jjp3jlf1wio3v6qwcixdh19sxwe 1580037 1580034 2026-05-01T23:32:32Z Hivja 64112 1580037 wikitext text/x-wiki {{Short description|ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانی (١٩٦٢–٢٠٢٦)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسداران)|سەردار]] | name = عەلیڕەزا تەنگسیری | native_name = علیرضا تنگسیری | native_name_lang = fa | birth_date = ١٩٦٢ | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2026|3|26|1962|||df=yes}} | death_place = [[بەندەر عەباس]]، ئێران | image = علیرضا تنگسیری1.jpg | caption = تەنگسیری لە ٢٠٢٠ | nickname = | allegiance = [[ئێران]] | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | serviceyears = | rank = [[کۆمۆدۆر (پلە)|کۆمۆدۆر]] | unit = | commands = [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | battles = {{Unbulleted list|[[شەڕی ئێران و عێراق]]|[[ڕووداوی دەریاییی ٢٠١٦ی ئەمریکا و ئێران]]|[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]|[[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]{{KIA}}}} | awards = | spouse = | relations = | laterwork = }} '''عەلیڕەزا تەنگسیری''' (بە [[فارسی]]: علیرضا تنگسیری؛ ١٩٦٢ – ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦) ئەفسەرێکی دەریاییی [[ئێران]] بوو کە وەک فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] خزمەتی دەکرد.<ref name="mehr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leader appoints new Revolutionary Guards' Navy cmdr. |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/137031/Leader-appoints-new-Revolutionary-Guards-Navy-cmdr |agency=[[ئاژانسی ھەواڵی مێھر|Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei appoints new Commander of IRGC Navy, Coordinator |ناونیشان=https://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |وێبگە=khamenei.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825180724/http://english.khamenei.ir/news/5886/Ayatollah-Khamenei-appoints-new-Commander-of-IRGC-Navy-Coordinator |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە تەنگسیرییان لە کاتی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]دا تیرۆر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel says it killed Iran’s top naval commander in bid to reopen Strait of Hormuz |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/26/us-israel-iran-navy-chief-killed-hormuz/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=Al Jazeera |سەردێڕ=Iranian naval commander Alireza Tangsiri killed in attack, Israel says |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/26/iranian-naval-commander-alireza-tangsiri-killed-in-attack-says-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئێران]] پشتڕاستی کردەوە کە تەنگسیری دوای تووشبوون بە برینی سەخت گیانی لەدەستداوە.<ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran confirms death of Revolutionary Guards Navy Commander Tangsiri, statement says |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-confirms-death-revolutionary-guards-navy-commander-tangsiri-statement-says-2026-03-30/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> == ژیان == [[پەڕگە:Alireza Tangsiri & Mohammad Ali Jafari 01.jpg|وێنۆک|عەلیرەزا تەنگسیری (لای چەپ) لە تەنیشت [[محەممەدعەلی جەعفەری]]، لە ڕێوڕەسمی ماڵاوایی و ناساندنی فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]]، [[خەرمانان]]ی ٢٠١٨ لە [[مەشھەد]].<ref>https://web.archive.org/web/20181006075224/https://www.farsnews.com/photo/13970605001036/%D8%AA%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-</ref>]] عەلیرەزا تەنگسیری لەدایکبووی ١٩٦٢ لە [[پارێزگای بووشەھر]] لە بەشی کەناریی [[شارستانی تەنگێستان]] بوو کە بەھۆی پێگەی کارکردنی باوکی لە ناوچەی ئەروەند کەنار، بۆ [[پارێزگای خووزستان]] کۆچیان کرد.<ref>https://defapress.ir/fa/news/305700/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF</ref> == سزاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان == لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩، [[وەزارەتی گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سزای بەسەر تەنگسیریدا سەپاند وەک «تیرۆریستی جیھانیی بەتایبەت دیاریکراو»، کە ھەر دارایییەکی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بێت بلۆک دەکرێت و مامەڵەکردنی کەسانی ئەمریکی لەگەڵیدا قەدەغە دەکرێت، لەژێر «فەرمانی جێبەجێکردنی ١٣٢٢٤».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |سەردێڕ=Issuance of Executive Order of June 24, 2019, "Imposing Sanctions with Respect to Iran;" Iran-related Designations; Counter Terrorism Designations |وێبگە=U.S. Department of the Treasury |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190821203145/https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/OFAC-Enforcement/Pages/20190624.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا سزای لاوەکی بەسەردا سەپێنرا بەھۆی پێگەکەی لە دەستەی کارگێڕیی «کۆمپانیای پەراوەر پارس»، کە کۆمپانیایەکی سەربازیی ئێرانییە و گەشە بە «[[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]]» دەدات و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێنراوە. == تیرۆرکردن == لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] و [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] تیرۆرکردنی تەنگسیرییان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=IRGC navy commander Tangsiri killed in strike, Israel says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326150408/https://www.iranintl.com/en/202603265564 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fabian |یەکەم١=Emanuel |سەردێڕ=IDF confirms killing IRGC Navy commander, says strike also killed Navy’s intel chief and rest of the Navy leadership |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326133731/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-killing-irgc-navy-commander-says-strike-also-killed-navys-intel-chief/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێرشەکە لە شاری بەندەریی [[بەندەر عەباس]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-891240|سەردێڕ=Israel kills Alireza Tangsiri, IRGC Navy chief 'behind blocking of Strait of Hormuz'|یەکەم١=Amichai|دوایین١=Stein|یەکەم٢=Yonah Jeremy|دوایین٢=Bob|یەکەم٣=Tobias|دوایین٣=Siegal|بڵاوکەرەوە=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/irgc-naval-commander-killed-in-israeli-strike-was-hardliner-who-understood-power-of-strait-of-hormuz|سەردێڕ=IRGC naval commander killed in Israeli strike was hardliner who understood power of strait of Hormuz|یەکەم=Jason|دوایین=Burke|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کاتز بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەنگسیری سەرپەرشتیی «گەمارۆدانی [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]»ی کردووە و ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێرشەکان لەو ناوچەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel says it has killed Iran's navy chief overseeing Strait of Hormuz blockade |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260326152845/https://www.bbc.com/news/articles/cy81p99x07no |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل بانگەشەی ئەوەیان کرد کە چەند فەرماندەیەکی باڵای تری ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران لە ھێرشەکەدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|سەردێڕ=Israel says IRGC Navy's commander, other chiefs killed; Qalibaf said removed from hit list|بڵاوکەرەوە=The Times of Israel|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260327021450/https://www.timesofisrael.com/israel-says-irgc-navy-commander-killed-iranian-top-envoy-said-removed-from-hit-list/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر مەرگی تەنگسیری لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە پشتڕاستکرایەوە.<ref name="reuters"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Alireza Tangsiri}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] 9rqqi1deutqf15uhsanpc40gc94eo7x 0 294426 1580132 1575538 2026-05-02T10:58:05Z Hivja 64112 /* */ 1580132 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | birth_date = ٦ی شوباتی ١٩٦٨ | birth_place = [[ئامێدی]] | native_name = نزار آميدي | name = نزار ئامێدی |image = | office1 = [[سەرۆککۆماری عێراق]] | term_start1 = ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ | prime_minister1 = [[محەممەد شیاع سوودانی]] | predecessor1 = [[لەتیف ڕەشید]] | office2 = وەزیری ژینگە | term_start2 = ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | prime_minister2 = محەممەد شیاع سوودانی | predecessor2 = جاسم عەبدولعەزیز | successor2 = ھەڵۆ عەسکەر | party = [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] | alma_mater = [[زانکۆی مووسڵ]] }} '''نزار محەممەد سەعید محەممەد''' ناسراو بە '''نزار ئامێدی''' (لەدایکبووی ٦ی شوباتی ١٩٦٨ لە [[ئامێدی]]) [[ئەندازیار]] و سیاسەتوانێکی کوردە کە لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ەوە وەک [[سەرۆک کۆماری عێراق]] خزمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=نزار ئامێدی بە سەرکۆماری نوێی عێراق ھەڵبژێردرا |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/عێراق/نزار-ئامێدی-بە-سەرکۆماری-نوێی-عێراق-ھەڵبژێردرا/3902179 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Anadolu |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نزار ئامێدی كێیە؟ |ناونیشان=https://www.rachlaken.com/all-detail.aspx?Jimare=62823 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.rachlaken.com}}</ref> ئەو ئەندامی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ە و پێشتر لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤ وەک [[وەزیری ژینگە]] کاری کردووە. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == نزار لە ٦ی شوباتی ١٩٦٨، لە قەزای [[ئامێدی]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لەدایکبووە. بۆ خوێندنی باڵا ڕووی لە [[مووسڵ|موسڵ]] کردووە و لە ساڵی ١٩٩٣ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاری لە [[زانکۆی مووسڵ]] وەرگرتووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/news/politics/561309/من-هو-نزار-ئاميدي-رئيس-جمهورية-العراق-الجديد؟|سەردێڕ=من هو نزار ئاميدي رئيس جمهورية العراق الجديد؟ |وێبگە=Al Sumaria |زمان=ar}}</ref> دواتر لە ھەردوو شاری سلێمانی و بەغدا ژیاوە و کاری کردووە. ئامیدی خێزاندارە و خاوەنی چوار منداڵە.<ref name="964media">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=<!-- not stated --> |ناونیشان=https://en.964media.com/43954|سەردێڕ=PUK names Nizar Amedi for Iraq presidency as nomination window closes |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=+964}}</ref> == پیشەی سیاسی == ناوبراو چەندین پۆستی حکوومی و سیاسی لە دەوڵەتی نوێی فیدراڵی عێراقدا ھەبووە، وەکو پەیوەندیی نێوان [[حکوومەتی عێراق|حکوومەتی فیدراڵی عێراق]] و [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]. === وەزیری ژینگە === نزار لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ەوە وەک وەزیری ژینگەی عێراق لە حکوومەتی [[محەممەد شیاع سوودانی]] کاری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.alaraby.co.uk/politics/اكتمال-حكومة-السوداني-بعد-منح-البرلمان-الثقة-لوزيري-البيئة-والإعمار|سەردێڕ=اكتمال حكومة السوداني بعد منح البرلمان الثقة لوزيري البيئة والإعمار |وێبگە=العربي الجديد |زمان=ar-AR}}</ref> تا کۆتایی مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ دەستلەکارکێشانەوەی بووە. پێش ئەوەش لە سەردەمی سەرۆکایەتی [[فوئاد مەعسووم]] و [[بەرھەم ساڵح]]، و بۆ ماوەیەکی کورت لە ماوەی سەرۆکایەتی [[لەتیف ڕەشید]]، بەڕێوەبەری دیوانی سەرۆککۆمار بووە. == سەرۆکایەتی کۆمار == بەپێی [[سیاسەتی عێراق]] کە لەلایەن نوخبەی دەسەڵاتدار لە عێراقەوە لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە پەسەندکراوە، سەرۆکوەزیران دەبێت [[شیعە|موسڵمانی شیعە]] بێت و سەرۆکی پەرلەمان [[سوننە|موسڵمانی سوننە بێت]] و سەرۆککۆمار کە تاڕادەیەکی زۆر فەرمانگەیەکی ڕێوڕەسمییە، دەبێت کورد بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/2026/04/11/iraq-elects-nizar-ameidi-as-president-following-months-of-deadlock/|سەردێڕ=Iraq elects Nizar Amedi as president following months of deadlock |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[The National (United Arab Emirates)|The National]]}}</ref> بە پێچەوانەی ڕێککەوتنەکانی پێشووی نێوان ھەردوو حزبی دەسەڵاتداری کوردی ([[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]]) کە تێیدا بە جۆرێک دەبێت کە سەرۆکایەتی فیدراڵی لەلایەن یەکێتیی و سەرۆکایەتی [[ھەرێمی کوردستان]] لەلایەن پارتییەوە بەڕێوەبچێت، سەرەڕای ئەوەش پارتی [[فوئاد حوسێن]]ی بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کۆماری عێراق ٢٠٢٦ کاندید کرد، تەحەدای ئامێدی کرد بۆ ئەو پۆستە. بەھۆی ئەو ناکۆکییەوە دانیشتنەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ و شوباتی ٢٠٢٦ی پەرلەمان دەنگدانی سەرۆککۆماری دواخست. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی بۆ ماوەی پێنج مانگ دوای [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢٥]] سەرۆک وەزیرانی نوێ دەستنیشان نەکرێت، چونکە سەرۆک وەزیران لەلایەن سەرۆککۆمارەوە کاندید دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/04/10/iraqi-parliament-to-convene-on-saturday-for-another-attempt-to-elect-president/|سەردێڕ=Iraqi parliament to convene on Saturday for another attempt to elect president |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The National}}</ref><ref name="AP-11042026">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Abdul-Zahra |یەکەم=Qassim |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://apnews.com/article/iraq-president-nizar-amidi-d4279d9afb91ad10bcb761c1ea71a993|سەردێڕ=Iraq elects Kurdish politician Nizar Amidi as president amid war fallout |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="AA-11042026">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/politics/nizar-amidi-elected-iraqs-president/3902198|سەردێڕ=Nizar Amidi elected Iraq's president |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Anadolu Agency}}</ref> لە ١١ی نیسانی ٢٠٢٦، نزار لە خولی دووەمی دەنگدان لەلایەن [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] بە [[سەرۆککۆماری عێراق]] ھەڵبژێردرا، بە ٢٢٧ دەنگ بەرامبەر بە ١٥ دەنگ بۆ نەیارەکەی، کە [[موسەننا ئەمین]] بوو لە [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]]. ئامیدی بە ٢٠٨ دەنگ پێشەنگی گەڕی یەکەمی گرت، بەڵام لە ٢٢٠دەنگ کەم بوو، کە زۆرینەی دوو لەسەر سێی دەستوور داوا دەکات.<ref name="AP-110420262">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Abdul-Zahra |یەکەم=Qassim |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://apnews.com/article/iraq-president-nizar-amidi-d4279d9afb91ad10bcb761c1ea71a993|سەردێڕ=Iraq elects Kurdish politician Nizar Amidi as president amid war fallout |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="AA-110420262">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/politics/nizar-amidi-elected-iraqs-president/3902198|سەردێڕ=Nizar Amidi elected Iraq's president |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Anadolu Agency}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iraqi-parliament-elects-nizar-amedi-countrys-new-president-2026-04-11/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Reuters}}</ref> بەم شێوەیە بە کۆدەنگی وەکو دەیەمین سەرۆککۆماری عێراق ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/politics/nizar-amidi-elected-iraqs-president/3902198|سەردێڕ=Nizar Amidi elected Iraq's president |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|کوردستان|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Nizar Amidi}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] hvik8o0aks9rwwfd8j05mcwsw67xs0z 0 294784 1579851 1577245 2026-05-01T12:08:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579851 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئابوور|ئابووریی]] [[ڕووسیا]] ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنی]] داھات-بەرز،<ref name="auto8">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups|سەردێڕ=World Bank Country and Lending Groups – World Bank Data Help Desk |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}</ref> پیشەسازی کراو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100002206|سەردێڕ=industrial countries |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Oxford Reference |وتەگێڕانەوە="...and the countries of the former Soviet Union and Central and Eastern Europe, of which several, including Russia and the Czech Republic, are heavily industrialized."}}</ref> [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]] و بازاڕ-ئاڕاستەکراوە. خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|نۆیەم گەورەترین ئابووریی]] جیھانە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی (GDP) ڕواڵەتی و چوارەم گەورەترین ئابوورییە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (پی پی پی). بەھۆی ناجێگیریی نرخی ئاڵوگۆڕی دراوەوە، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییەکەی وەک ئەوەی بە نرخە ڕواڵەتییەکان دەپێورێت بە توندی ھەڵبەز و دابەز دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Turak |یەکەم=Batasha |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2022/06/23/russias-ruble-is-at-strongest-level-in-7-years-despite-sanctions.html|سەردێڕ=Russia's ruble hit its strongest level in 7 years despite massive sanctions. Here's why |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230214005448/https://www.cnbc.com/2022/06/23/russias-ruble-is-at-strongest-level-in-7-years-despite-sanctions.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=CNBC}}</ref> ڕووسیا دوایین ئابووریی گەورە بوو کە پەیوەندی بە [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی]] (دەبلیوو تی ئۆ)و کرد، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا بووە ئەندام. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|مێژوو|سیاسەت|ڕووسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Russia}} [[پۆل:ئابووری ڕووسیا]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:CS1 uses Russian-language script (ru)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 341hgg48nrztefl34fde3d7njhsgyyj 0 294875 1579850 1577676 2026-05-01T12:08:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579850 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی سینگاپوور''' ئابوورییەکی بازاڕی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]] لەگەڵ تایبەتمەندییە دیریژیستەکان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Central Intelligence Agency |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109141540/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ministry of Trade and Industry Singapore |ناونیشان=http://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/Free%20Market%20System.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151007040335/https://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/Free%20Market%20System.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Huff |یەکەم=W.G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥|سەردێڕ=What is the Singapore model of economic development? |journal=Cambridge Journal of Economics |doi=10.1093/oxfordjournals.cje.a035339 |issn=1464-3545}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nolan |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=١٩٩٠|سەردێڕ=Assessing economic growth in the Asian NICs |ناونیشان=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00472339080000031 |journal=Journal of Contemporary Asia |زمان=en |بەرگ=٢٠|issue=1 |پەڕەکان=٤١–٦٣|doi=10.1080/00472339080000031 |issn=0047-2336 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئابووریی [[سینگاپوور]] بە بەردەوامی وەک کراوەترین، ڕکابەرترین و لایەنگرترین بازرگانی لە جیھاندا ڕیزبەند کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Economic Forum |ناونیشان=https://members.weforum.org/pdf/GETR10/GETR10-Overall-Rankings.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729221945/https://members.weforum.org/pdf/GETR10/GETR10-Overall-Rankings.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> ھەروەھا وەک ٣یەم کەمترین گەندەڵ لە جیھاندا دەبینرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190421141719/https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=transparency.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012|سەردێڕ=Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130524040825/http://doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> سینگاپوور خاوەنی ڕێژەی کەمی باجە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٣|ناونیشان=http://www.heritage.org/index/Ranking.aspx|سەردێڕ=Index of Economic Freedom {{!}} The Heritage Foundation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090720010300/http://www.heritage.org/index/ranking.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٣|وێبگە=2013 Index of Economic Freedom}}</ref> و بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێکە لە جیھاندا لە ڕووی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی). ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-پاسیفیک (ئەی پێک) بارەگا سەرەکییەکەی لە سینگاپووردایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Singapore}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 9ld9e59eeop5ef1p3p8nib8fijbdzao 0 294928 1579888 1577819 2026-05-01T15:49:14Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] 1579888 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] 9m9rzbn0pac646g34j5dup540hv3nb0 1 294929 1579890 1577828 2026-05-01T15:49:34Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[وتووێژ:شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] 1579890 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] ocj6nquaodq0rw4nhoo1thji9b63ebn 0 294930 1579889 1577251 2026-05-01T15:49:24Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] 1579889 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] 9m9rzbn0pac646g34j5dup540hv3nb0 1 294931 1579891 1577253 2026-05-01T15:49:44Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[وتووێژ:شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] 1579891 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] ocj6nquaodq0rw4nhoo1thji9b63ebn 3 295079 1579931 1577997 2026-05-01T18:06:01Z -Haryad 40333 یارمەتی:ویکیدەق بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا 1579931 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٧:٣٩، ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:ئەندازیار/ صالح عبداللە قادر]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:ئەندازیار/ صالح عبداللە قادر]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا چوونکە وتارێکە لەبارەی کەسێک، شتێک، ڕێکخراوێک (گرووپی مۆسیقی، بانک، کۆمپانیا، ھتد.)، ناوەڕۆکێکی وێب یان ڕووداوێکی ڕێکخراو کە ئاماژە بە گرنگی یان پێویستی بابەتەکەی نادات و [[وپ:بایەخداری|بێبایەخە]]. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و٧|پێوەری ژمارە ٧ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە. لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئەندازیار/ صالح عبداللە قادر|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%A6%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%2F+%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD+%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%DB%95+%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٨:٠٦، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) pjvtc2qqrhum2lt7s9mlchbunp41pc2 0 295080 1579930 1578175 2026-05-01T18:05:14Z -Haryad 40333 تاگی سڕینەوەی خێرا 1579930 wikitext text/x-wiki {{سخ-و٧}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ساڵح عەبدوڵا قادر|وێنە=|وێنە_قەبارە=|وەسفی_وێنە=ئەندازیاری ڕاوێژکار ساڵح عەبدوڵا|ڕێکەوتی_لەدایکبوون=١ی تەممووزی ١٩٦١|شوێنی_لەدایکبوون=[[سلێمانی]]، [[کوردستان]]|نەتەوە=[[کورد]]|ئایین=[[ئیسلام]]|پیشە=ئەندازیاری شارستانی، ڕاوێژکاری حکومی|ساڵانی_چالاکی=١٩٨٥ – ئێستا|ناسراو_بە=ئەندازیاری ئاوەدانکردنەوە|حیزب=سەربەخۆ (پێشتر یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان) ئێستاش لەسەر هەمان حیزب حساب کراوە}} '''صاڵح عەبدوڵا قادر''' (لەدایکبووی ١ی تەممووزی ١٩٦١) ئەندازیارێکی ڕاوێژکار و کەسایەتییەکی کارگێڕی دیاری [[کوردستان|کوردستانە]]. ئەو پتر لە ٣٥ ساڵ ئەزموونی لە بواری ئاوەدانکردنەوە و ڕێگاوباندا هەیە و دەورێکی باڵای هەبووە لە بنیاتنانەوەی ژێرخانی وێرانکراوی هەرێمی کوردستان لەگەڵ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان و حکومەتی هەرێمی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government {{!}} Ministry of Construction and Housing |ناونیشان=https://gov.krd/moch-en/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Regional Government |زمان=en}}</ref> == ڕەچەڵەک و ژیانی تایبەتی == ساڵح عەبدوڵا لە بنەماڵەیەکی ناسراوی تیرەی '''ئامان'''ی سەر بە عەشرەتی [[جاف|ڕۆغزایی جاف]] لە ناوچەی [[قەرەداغ]] لەدایکبووە. باپیرە گەورەی، [[حاجی محەمەدی سۆڵە]]، کەسایەتییەکی دیاری ناوچەکە بووە. باوکی (حاجی عەبدوڵا) و برایەکی (سەڵاح عەبدوڵا) شەهیدی ڕێگەی نیشتمانن. ساڵح عەبدوڵا دەرچووی کۆلێژی ئەندازیاریی [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەڵاحەدینە]] لە ساڵی ١٩٨٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government {{!}} Ministry of Construction and Housing |ناونیشان=https://gov.krd/moch-en/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Regional Government |زمان=en}}</ref> == ئەزموونی پیشەیی == === کارکردن لەگەڵ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان === لە دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١، ساڵح عەبدوڵا وەک ئەندازیارێکی سەرەکی لە چەندین ڕێکخراوی جیهانی کاری کردووە بۆ ئاوەدانکردنەوەی گوندە ئەنفالکراوەکانی ناوچەی [[پشدەر]]، [[بتوێن]]، [[پێنجوێن]] و [[گەرمیان]]:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government {{!}} Ministry of Construction and Housing |ناونیشان=https://gov.krd/moch-en/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Regional Government |زمان=en}}</ref> * '''UN-Habitat:''' وەک ئەندازیاری نیشتەجێکردن بۆ پڕۆژەی گەڕانەوەی ئاوارە ناوخۆییەکان. * '''Save the Children (SCF-UK):''' ئەندازیاری باڵا بۆ پڕۆژەکانی ژێرخان. * '''REACH:''' سەرپەرشتیاری پڕۆژەکانی ڕێگا و پرد لە ناوچە گوندنشینەکان. === پۆستە حکومییەکان === ئەو بۆ ماوەی پتر لە ١٧ ساڵ بەڕێوەبەری گشتی و جێگری بەڕێوەبەری گشتی بووە لە [[وەزارەتی ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردن (هەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ئاوەدانکردنەوە]]. لە ئێستاشدا وەک ئەندازیاری ڕاوێژکار لە هەمان وەزارەت بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government {{!}} Ministry of Construction and Housing |ناونیشان=https://gov.krd/moch-en/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdistan Regional Government |زمان=en}}</ref> == ژیانی سیاسی == لە ساڵی ١٩٩٤ لە کۆنگرەی یەکەمی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] وەک ئەندامی سەرکردایەتی هەڵبژێردرا، بەڵام بڕیاری دا پۆستە سیاسییەکە جێبهێڵێت و وەک تەکنۆکراتێک لە بواری پسپۆڕی خۆیدا خزمەتی نیشتمانەکەی بکات.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Patriotic Union of Kurdistan |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Patriotic_Union_of_Kurdistan&oldid=1349499670 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * سی ڤی فەرمی (Curriculum Vitae) ئەندازیار ساڵح عەبدوڵا. * ئەرشیفی وەزارەتی ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردنی حکومەتی هەرێمی کوردستان. [[کۆنترۆڵی دەسەڵات]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} d3n0bjai4y57g6ant0q6jtfmt1w122s 0 295204 1579928 1579316 2026-05-01T17:52:24Z -Haryad 40333 شائەمراز، ڕێکخستنەوەی ڕێزمانی و ڕێنووس 1579928 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Lynch Armenia Group of Kurd Hamidiye cavalry.png|وێنۆک|وێنەی ئەیوب سەبری پاشای زیلان]] '''ئەیوب پاشای زیلان''' (یان '''ئەیوب سەبری پاشا)''' (١٨٤٣، [[یەریڤان]]؟ – ١٩٢٣، [[پارێزگای ئاگری|ئاگری]] ؟) سەربازێکی پلە بەرزی لەشکر قەیسەری ڕووسیا بە ڕەچەڵەک [[کورد]] بوو و دواتر ھەڵگەڕایەوە و بوو بە ژەنەڕاڵ لە لەشکری نانیزامیی ناسراو بە سوارەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|حەمیدی]] سەر بە دەوڵەتی عوسمانی. == ژیاننامەی == [[پەڕگە:DefenceOfBayazet.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی جەنگی نێوان ڕووس و عوسمانی ١٨٧٧]] [[پەڕگە:ئاسەواری قەڵای ئەیوب پاشای زیلان لە ئاگری.jpg|وێنۆک|ئاسەواری قەڵای ئەیوب پاشای زیلان لە ئاگری]] بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە ساڵی ١٨٤٣ لە [[یەریڤان]] (ڕەوان)ی سەر بە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]ا لەدایکبووە و خۆی لە ھۆزی گەورەی زیلانە. باوکی ناوی جەعفەربەگ (١٨٠٦–١٨٧٧) بوو کە ژەنەڕاڵ بوو لە سوپای ئیمپراتۆری ڕووسیا. دوای کۆچی دواییی باوکی ساڵی ١٨٧٧، ئەیوب پاشا بۆ پلەی عەقید بەرزکرایەوە و کرا بە بەرپرسی ئەو فەوجەیەی کە باوکی فەرماندەیی دەکرد. لە ساڵی ١٨٧٦ بە نھێنی و لە ڕێگەی نێوەندگیری پەیوەندیی بە ئەفسەرانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] کرد. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٧٧، [[ئەستەمبوڵ|ئاستانە]] داواکارییەکەی ئەیوب پاشای قبوڵ کرد. لە ماوەیەکی کورتدا ئەیوب پاشا لەگەڵ ھۆزەکەی کە نزیکەی ٦٠٠ ماڵ بوون، لە خاکی ژێردەستی عوسمانی نیشتەجێ کران. سەرەتا لە سنجەقی [[بازید]]، پاشان گوازرایەوە بۆ [[ویلایەتی وان|پارێزگای وان]]. لە شەڕی دژ بە ڕووسیا، دەوڵەتی عوسمانی ھەوڵی زۆری دەدا تا ھۆزەرەوەندەکانی کوردی ڕەوان و قەفقاس بۆ لای ڕابکێشێت، بۆیە ھاتنی ئەیوب پاشا بۆ ناو سەنگەرەکانی سوپای دەوڵەتی عوسمانی ورەی سەربازانی عوسمانیی بەرز کردەوە. بەھۆی قارەمانێتی لە جەنگی ڕووسیا و عوسمانی لە ساڵانی ١٨٧٧–١٨٧٨ لە دژی [[ڕووسەکان|ڕووس]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنەکان]]، خەڵاتی ڕێزلێنانی پلەی سێیەمی عوسمانیی پێ بەخشرا. ساڵی ١٨٩٦ کاتێک سوپای حەمیدییە بە فەرمانی سوڵتان عەبدولحەمید پێکھێنرا ئەیوب پاشا پەی میراڵای لە لەشکری سوارەی حەمیدی. ھەروەھا لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا ڕۆڵێکی گرنگی لە شەڕەکانی بەرەی قەفقاس ھەبوو. لە دەوروبەری ساڵانی ١٩٢٣ لە تەمەنی نزیک ٨٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و گۆڕەکەی لە گوندی کوبقڕانی ژێرووە لە نزیک [[قەرەکۆسە]]ی پارێزگای ئاگری. '''قەڵای ئەیوپ پاشا''' (قەڵای پازی) کە لە ھەمان شوێن ھەڵکەوتووە بە ناوی ئەو کراوە، کە ئێستا وێرانەیە، لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا وەک بنکەیەکی بەرگری لە دژی [[ئەرمەنییەکان|فیدائیانی ئەرمەن]] بەکارھاتووە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای تورکی [[:tr:Zîlânlı Eyüb Paşa]] * گوندی کۆبقڕانی ژێروو، نەخشەی نیشانیان[https://web.archive.org/web/20201204204240/https://nisanyanmap.com/?yer=1851&haritasi=yukar%C4%B1k%C3%BCpk%C4%B1ran] * چەند تێبینییەک لەسەر قەڵای ئەیوپ پاشا/کەلا پازی[https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/some-notes-on-agri-eyup-pasha-pazi-castle.pdf] * ئیسماعیل حەقی پاشا ٤٠ ھەزار گەنجی کوردی کردە قوربانی بۆ سوڵتانی عوسمانی. پێگەی وشە [https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=67437&Jor=4] {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕووسەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣]] lq2uzvxri57gu4v78nwcr2jzyyc947a 1579929 1579928 2026-05-01T18:01:33Z -Haryad 40333 1579929 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Lynch Armenia Group of Kurd Hamidiye cavalry.png|وێنۆک|وێنەی ئەیوب سەبری پاشای زیلان]] '''ئەیوب پاشای زیلان''' (یان '''ئەیوب سەبری پاشا)''' (١٨٤٣، [[یەریڤان]]؟ – ١٩٢٣، [[پارێزگای ئاگری|ئاگری]] ؟) سەربازێکی پلە بەرزی لەشکر قەیسەری ڕووسیا بە ڕەچەڵەک [[کورد]] بوو و دواتر ھەڵگەڕایەوە و بوو بە ژەنەڕاڵ لە لەشکری نانیزامیی ناسراو بە سوارەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|حەمیدی]] سەر بە دەوڵەتی عوسمانی. == ژیاننامەی == [[پەڕگە:DefenceOfBayazet.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی جەنگی نێوان ڕووس و عوسمانی ١٨٧٧]] [[پەڕگە:ئاسەوارى قەڵاى ئەیوب پاشاى زیلان لە ئاگری.jpg|وێنۆک|ئاسەوارى قەڵاى ئەیوب پاشاى زیلان لە ئاگری]] بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە ساڵی ١٨٤٣ لە [[یەریڤان]] (ڕەوان)ی سەر بە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]ا لەدایکبووە و خۆی لە ھۆزی گەورەی زیلانە. باوکی ناوی جەعفەربەگ (١٨٠٦–١٨٧٧) بوو کە ژەنەڕاڵ بوو لە سوپای ئیمپراتۆری ڕووسیا. دوای کۆچی دواییی باوکی ساڵی ١٨٧٧، ئەیوب پاشا بۆ پلەی عەقید بەرزکرایەوە و کرا بە بەرپرسی ئەو فەوجەیەی کە باوکی فەرماندەیی دەکرد. لە ساڵی ١٨٧٦ بە نھێنی و لە ڕێگەی نێوەندگیری پەیوەندیی بە ئەفسەرانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] کرد. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٧٧، [[ئەستەمبوڵ|ئاستانە]] داواکارییەکەی ئەیوب پاشای قبوڵ کرد. لە ماوەیەکی کورتدا ئەیوب پاشا لەگەڵ ھۆزەکەی کە نزیکەی ٦٠٠ ماڵ بوون، لە خاکی ژێردەستی عوسمانی نیشتەجێ کران. سەرەتا لە سنجەقی [[بازید]]، پاشان گوازرایەوە بۆ [[ویلایەتی وان|پارێزگای وان]]. لە شەڕی دژ بە ڕووسیا، دەوڵەتی عوسمانی ھەوڵی زۆری دەدا تا ھۆزەرەوەندەکانی کوردی ڕەوان و قەفقاس بۆ لای ڕابکێشێت، بۆیە ھاتنی ئەیوب پاشا بۆ ناو سەنگەرەکانی سوپای دەوڵەتی عوسمانی ورەی سەربازانی عوسمانیی بەرز کردەوە. بەھۆی قارەمانێتی لە جەنگی ڕووسیا و عوسمانی لە ساڵانی ١٨٧٧–١٨٧٨ لە دژی [[ڕووسەکان|ڕووس]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنەکان]]، خەڵاتی ڕێزلێنانی پلەی سێیەمی عوسمانیی پێ بەخشرا. ساڵی ١٨٩٦ کاتێک سوپای حەمیدییە بە فەرمانی سوڵتان عەبدولحەمید پێکھێنرا ئەیوب پاشا پەی میراڵای لە لەشکری سوارەی حەمیدی. ھەروەھا لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا ڕۆڵێکی گرنگی لە شەڕەکانی بەرەی قەفقاس ھەبوو. لە دەوروبەری ساڵانی ١٩٢٣ لە تەمەنی نزیک ٨٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و گۆڕەکەی لە گوندی کوبقڕانی ژێرووە لە نزیک [[قەرەکۆسە]]ی پارێزگای ئاگری. '''قەڵای ئەیوپ پاشا''' (قەڵای پازی) کە لە ھەمان شوێن ھەڵکەوتووە بە ناوی ئەو کراوە، کە ئێستا وێرانەیە، لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا وەک بنکەیەکی بەرگری لە دژی [[ئەرمەنییەکان|فیدائیانی ئەرمەن]] بەکارھاتووە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای تورکی [[:tr:Zîlânlı Eyüb Paşa]] * گوندی کۆبقڕانی ژێروو، نەخشەی نیشانیان[https://web.archive.org/web/20201204204240/https://nisanyanmap.com/?yer=1851&haritasi=yukar%C4%B1k%C3%BCpk%C4%B1ran] * چەند تێبینییەک لەسەر قەڵای ئەیوپ پاشا/کەلا پازی[https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/some-notes-on-agri-eyup-pasha-pazi-castle.pdf] * ئیسماعیل حەقی پاشا ٤٠ ھەزار گەنجی کوردی کردە قوربانی بۆ سوڵتانی عوسمانی. پێگەی وشە [https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=67437&Jor=4] {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕووسەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣]] 528eo3kagrwf3gbmhgae102h17ck7dx 0 295294 1579837 1579585 2026-05-01T12:06:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579837 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەکانی پیتکەرن'''، بە فەرمی '''دوورگەکانی پیتکەرن، ھێندێرسۆن، دووسی و ئۆینۆ'''،<ref name="BNA1981">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1981/61 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180412135054/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1981/61 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref name="Order2010">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2010/244/pdfs/uksi_20100244_en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160910124941/http://www.legislation.gov.uk/uksi/2010/244/pdfs/uksi_20100244_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="PitcainLaws">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.government.pn/Laws/|سەردێڕ=Laws — The Official Website of the Government of the Pitcairn Islands |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180129105738/http://www.government.pn/Laws/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref name="TheOverTerr">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/14929/ot-wp-0612.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020062536/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/14929/ot-wp-0612.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> کۆمەڵە دوورگەیەکی گڕکانین لە باشووری [[ئۆقیانووسی ئارام]] کە تاقە [[ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا|ھەرێمی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] لە ئۆقیانووسی ئارامدا پێکدەھێنن. چوار دوورگەکە—پیتکەرن، ھێندێرسۆن، دووسی و ئۆینۆ—بە سەر چەندین سەد کیلۆمەتر لە ئۆقیانووسەکەدا بڵاوبوونەتەوە و کۆی ڕووبەری زەوییەکەیان نزیکەی ٤٧ کیلۆمەتر دووجایە (١٨ میل دووجا). دوورگەی ھێندێرسۆن ٨٦٪ی ڕووبەری زەوییەکە پێکدەھێنێت، بەڵام تەنھا دوورگەی پیتکەرن نیشتەجێی تێدایە. نزیکترین دوورگە نیشتەجێکراوەکان لە دوورگەکانی پیتکەرن بریتین لە مانگارێڤا (سەر بە پۆلینێزیای فەڕەنسی)، کە ٦٨٨ کم (٤٢٨ میل) لە لای ڕۆژاوایە، ھەروەھا [[دوورگەی زیندووبوونەوە|دوورگەی ئیستەر]]، کە ١٬٩٢٩ کم (١١٩٩ میل) لە لای ڕۆژھەڵاتە. خەڵکی دوورگەکانی پیتکەرن بە پلەی یەکەم لە نەوەی نۆ یاخیبووی کەشتیی ئێچ ئێم ئێس باونتیی بەریتانی و دوازدە ژنی تاھیتیین. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، ھەرێمەکە ژمارەی دانیشتووانی ھەمیشەیی ٣٥ کەس بوو، کە وای لێکرد ببێتە بچووکترین ھەرێمی جیھان لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانی ھەمیشەیییەوە. بەھۆی دابڕانی زۆری دوورگەکە و کەمیی ژمارەی دانیشتووانەکەی، ڕووداوەکانی دەستدرێژیی سێکسی بەردەوام تا ساڵی ١٩٩٩ بە نادیاری مانەوە، کە لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠٤دا بووە ھۆی دادگاییکردنێکی گەورەی دەستدرێژیی سێکسی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئۆقیانووسیا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pitcairn Islands}} [[پۆل:کۆلۆنیال و پارێزەرانی پێشووی بەریتانیا لە ئۆشیانیا]] [[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی پیتکێرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kpyntdphhbilnwbrbopmake3sf8hphg 0 295296 1579838 1579584 2026-05-01T12:06:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579838 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی ئەسێنشێن''' دوورگەیەکی گڕکانیی دابڕاوە، ٧°٥٦′ لە باشووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|باشووری ئۆقیانووسی ئەتلانتیکدا]] ھەڵکەوتووە. نزیکەی {{Convert|960|mi}} لە کەناراوەکانی ئەفریقا و {{Convert|1,400|mi}} لە کەناراوەکانی [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورەوە]] دوورە. وەک بەشێک لە [[ھەرێمەکانی دەرەوەی بەریتانیا|ھەرێمی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیای]] سەینت ھێلینا، ئەسێنشێن و تریستان دا کونا بەڕێوەدەبرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.opsi.gov.uk/si/si2009/plain/uksi_20091751_en#sch1-pt5 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100312113746/http://www.opsi.gov.uk/si/si2009/plain/uksi_20091751_en#sch1-pt5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}}</ref> کە دوورگە سەرەکییەکەی، [[سانت ھێلانە|سەینت ھێلینا]]، نزیکەی {{Convert|800|mi}} بەرەو باشووری ڕۆژھەڵاتە. ھەرێمەکە کۆمەڵە دوورگەی تریستان دا کونا کە نیشتەجێی کەمی تێدایە لەخۆدەگرێت، {{Convert|2,000|mi}} لە لای باشوورەوە، کە نزیکەی نیوەی ڕێگایە بۆ [[بازنەی جەمسەری باشوور]]. پێدەچێت دوورگەی ئەسێنشێن لەلایەن دەریاوانی پورتوگالی ژواو دا نۆڤا لە ساڵی ١٥٠١دا دۆزرابێتەوە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٥٠٣دا لەلایەن ئەفۆنسۆ دی ئەلبوکێرکەوە لە ڕۆژی «بەرزبوونەوە» دا ناوی بنرێت ئەسێنشێن.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ascension.gov.ac/section/history|سەردێڕ=A History of Ascension Island – Ascension Island Government |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201009153254/https://www.ascension.gov.ac/section/history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> دوورگەی ئەسێنشێن لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٨١٥ تا ١٩٢٢ لەلایەن دەریاوانی بەریتانییەوە پاسەوانی لێ دەکرا و وێستگەیەکی گرنگی سووتەمەنی بوو بۆ کەشتییەکان و فڕۆکە بازرگانییەکان لە سەردەمی گەشتی ئاسمانی نێونەتەوەییدا بە [[فڕۆکەی دەریایی|فڕۆکە دەریایییەکان]]. لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]]، وێستگەیەکی دەریایی و ئاسمانیی گرنگ بوو، بەتایبەتی دابینکردنی بنکەکانی جەنگی دژە ژێردەریا لە شەڕی ئەتڵەسیدا. دوورگەکە شوێنی ئاڕ ئەی ئێفی دوورگەی ئەسێنشێنە، کە وێستگەیەکی ھێزی ئاسمانیی شاھانەیە، وێستگەیەکی شوێنکەوتنی مووشەکی [[دەزگای بۆشاییی ئەورووپی|دەزگای بۆشاییی ئەورووپییە]]، دامەزراوەیەکی ھەواڵگریی ئاماژەی بەریتانی-ئەمریکییە و وێستگەی گواستنەوەی ئەتڵەسیی [[خزمەتگوزاریی جیھانیی بی بی سی|خزمەتگوزاریی جیھانیی بی بی سییە]]. دوورگەکە لەلایەن سوپای بەریتانیاوە وەک خاڵی کۆبوونەوە لە کاتی جەنگی فۆڵکلانددا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنرا. دوورگەی ئەسێنشێن میوانداری یەکێک لە چوار ئەنتێنە زەمینییەکان دەکات کە یارمەتی کارپێکردنی سیستمی ڕێدۆزیی [[سیستمی شوێندۆزیی جیھانی]] (جی پی ئێس) دەدات (ئەوانی تر لە دوورگەی کواجالین، دیێگۆ گارسیا، و [[کیپ کانیڤیرال]]ن). [[ناسا]] تەلەسکۆپێکی خۆکار لە دوورگەی ئەسێنشێن بۆ شوێنکەوتنی پاشماوە خولگەیییەکان بەڕێوەدەبات، کە ئەگەری مەترسییان بۆ سەر مەکۆکە ئاسمانییەکان و ئاسمانییەکان ھەیە، لە دامەزراوەیەکدا کە پێی دەوترێت ڕوانگەی پاشماوە خولگەیییەکانی جۆن ئەفریکانۆ ناسا/ئەی ئێف ئاڕ ئێڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Garcia |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.nasa.gov/feature/searching-for-space-junk-in-paradise|سەردێڕ=Searching for “Space Junk” in Paradise |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160815115548/http://www.nasa.gov/feature/searching-for-space-junk-in-paradise/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=NASA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Ascension Island}} [[پۆل:چەقی ناوەڕاستی ئەتڵەسی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٥]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lqeqo42rhsz5rj374oqtfsqs166tuoz 0 295297 1579839 1579583 2026-05-01T12:06:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579839 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تریستان دا کونا'''، کە لە قسەکردنی باودا بە تریستان ناسراوە، کۆمەڵە دوورگەیەکی گڕکانیی دابڕاوە لە باشووری [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک]]دا. یەکێکە لە سێ بەشە پێکھێنەرەکەی ھەرێمی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیای [[سەینت ھێلینا، ئەسێنشێن و تریستان دا کونا]]، کە دەستووری تایبەت بە خۆی ھەیە.<ref name="Constitution">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2009/1751/schedule/made|سەردێڕ=The St Helena, Ascension and Tristan da Cunha Constitution Order 2009 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511202653/http://www.legislation.gov.uk/uksi/2009/1751/schedule/made |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=The National Archives}}</ref> ھەرێمەکە لە دوورگەی نیشتەجێکراوی تریستان دا کونا پێکدێت، کە تیرەکەی نزیکەی {{Convert|11|km}} و ڕووبەرەکەی {{Convert|98|km2}}ە؛ پارێزراوەکانی ژیانی کێوی لە دوورگەی گۆف و دوورگەی ئینئاکسێسیبڵ؛ و دوورگەکانی نایتینگەڵ کە بچووکترن و کەسیان تێدا ناژی. {{ھەتا ڕێکەوتی|تشرینی یەکەم ٢٠١٨}}، دوورگە سەرەکییەکە ٢٥٠ دانیشتووی ھەمیشەیی ھەبووە، کە ھەموویان خاوەنی ھاووڵاتیی ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیان.<ref name="tristandc.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tristandc.com/population.php|سەردێڕ=Tristan da Cunha Population Update |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211121070744/https://www.tristandc.com/population.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> دوورگەکانی تر کەسیان تێدا ناژی، جگە لە کارمەندانی ئەفریقای باشووری لە وێستگەیەکی کەشوھەوا لەسەر دوورگەی گۆف. لەبەر ئەوەی ھیچ فڕوخانەیەک لەسەر دوورگەکە نییە، تاقە ڕێگە بۆ گەشتکردن بۆ تریستان یان گەڕانەوە لێی بە کەشتییە. گەشتی شەش ڕۆژە لە [[کەیپ تاون]]، [[ئەفریقای باشوور]]ەوە ھەیە، و ھەندێک گەشتی دەریایی پێشکەش دەکرێن کە لە [[ئۆشوایە]]، [[ئەرژەنتین]]ەوە بەڕێ دەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Corne |یەکەم=Lucy |ناونیشان=https://www.lonelyplanet.com/articles/tristan-da-cunha-a-journey-to-the-centre-of-the-ocean|سەردێڕ=Explore stories across the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200605115824/https://www.lonelyplanet.com/articles/tristan-da-cunha-a-journey-to-the-centre-of-the-ocean |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Lonely Planet}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Tristan da Cunha}} [[پۆل:چەقی ناوەڕاستی ئەتڵەسی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fnp41gk7o16r017fy6z81hmxh0f0ba4 0 295312 1579824 1579657 2026-05-01T12:04:05Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579824 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == == تشرینی دووەم == == تشرینی یەکەم == == ئەیلوول == == ئاب == == تەممووز == == حوزەیران == == ئایار == ==نیسان == == ئازار == === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == == کانوونی دووەم == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] l4od9tzqfliecaadr6drnif18sryvb9 1580006 1579824 2026-05-01T21:48:12Z Hivja 64112 1580006 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == == تشرینی دووەم == == تشرینی یەکەم == == ئەیلوول == == ئاب == == تەممووز == == حوزەیران == == ئایار == ==نیسان == == ئازار == === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (٢٠٢١–٢٠٢٦)، تیرۆرکردن بە ھێرشی ئاسمانی.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == == کانوونی دووەم == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] hwhwj2qqnv28xmrdj777v2l1vr28mwo 1580011 1580006 2026-05-01T22:03:38Z Hivja 64112 /* ئازار */ 1580011 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == == تشرینی دووەم == == تشرینی یەکەم == == ئەیلوول == == ئاب == == تەممووز == == حوزەیران == == ئایار == ==نیسان == == ئازار == === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (٢٠٢١–٢٠٢٦)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و ٢٠٢٥–٢٠٢٦)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == == کانوونی دووەم == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] 4zk6omfih89zti8v5rsm21x11ktre1b 1580012 1580011 2026-05-01T22:04:00Z Hivja 64112 1580012 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == == تشرینی دووەم == == تشرینی یەکەم == == ئەیلوول == == ئاب == == تەممووز == == حوزەیران == == ئایار == ==نیسان == == ئازار == === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (٢٠٢١–٢٠٢٦)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و ٢٠٢٥–٢٠٢٦)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == == کانوونی دووەم == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] 8gtqvnnix6hq4u091r58odztipsp6p7 1580017 1580012 2026-05-01T23:02:03Z Hivja 64112 1580017 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == ==نیسان == == ئازار == === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (٢٠٢١–٢٠٢٦)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و ٢٠٢٥–٢٠٢٦)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخامی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] fo27r0mtjc6vcb8cpf5ziitvh97129x 1580024 1580017 2026-05-01T23:20:43Z Hivja 64112 /* ئازار */ 1580024 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == ==نیسان == == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخامی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] i86e39vkwd37f16eedsqyc0f7d2nibg 1580025 1580024 2026-05-01T23:21:36Z Hivja 64112 1580025 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == ==نیسان == == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] fb4yleigor8iq25zi7h85dal8nivwvk 1580042 1580025 2026-05-01T23:44:19Z Hivja 64112 /* نیسان */ 1580042 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] h5m9g7t9z04kcc7lbfuxai335awjh6l 1580066 1580042 2026-05-02T00:30:50Z Hivja 64112 1580066 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{cite web|url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|title=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|publisher=Voice of Emirates|accessdate=21 January 2026|date=21 January 2026}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] 4417b1i9nk2toy3r51g2o2wwvwhrc0g 1580069 1580066 2026-05-02T00:36:58Z Hivja 64112 1580069 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{cite web|url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|title=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|publisher=Voice of Emirates|accessdate=21 January 2026|date=21 January 2026}}</ref> === ٩ === [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref name="Deadline obit"/><ref>{{cite news |title=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |url=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |publisher=[[TMZ]]|language=en-US|date=January 10, 2026|access-date=January 11, 2026}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] gjae91juhzsndgim2z26zh9kgc6it6a 1580070 1580069 2026-05-02T00:37:30Z Hivja 64112 1580070 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{cite web|url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|title=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|publisher=Voice of Emirates|accessdate=21 January 2026|date=21 January 2026}}</ref> === ٩ === [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{cite news |title=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |url=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |publisher=TMZ|language=en-US|date=January 10, 2026|access-date=January 11, 2026}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] etcaccnhcf88iuqzqilx0xivm05uoru 1580073 1580070 2026-05-02T00:40:54Z Hivja 64112 1580073 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{cite web|url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|title=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|publisher=Voice of Emirates|accessdate=21 January 2026|date=21 January 2026}}</ref> === ٨ === [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{cite news |title=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |url=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |publisher=TMZ|language=en-US|date=January 10, 2026|access-date=January 11, 2026}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] iwkvg6okwv28bn5xhb261j901lamdxw 1580075 1580073 2026-05-02T00:41:34Z Hivja 64112 1580075 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{cite web|url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|title=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|publisher=Voice of Emirates|accessdate=21 January 2026|date=21 January 2026}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{cite news |title=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |url=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |publisher=TMZ|language=en-US|date=January 10, 2026|access-date=January 11, 2026}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] pfsvbl0hyq6hkc0p677ivy868l80kf4 1580081 1580075 2026-05-02T00:50:57Z Hivja 64112 1580081 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{cite web |date=February 16, 2026 |author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |title=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |url=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |accessdate=February 16, 2026 |work=The Wrap |archive-date=February 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |url-status=live }}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{cite web|url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|title=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|publisher=Voice of Emirates|accessdate=21 January 2026|date=21 January 2026}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{cite news |title=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |url=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |publisher=TMZ|language=en-US|date=January 10, 2026|access-date=January 11, 2026}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] 3uhwi4fr7eeuzer2ke4geobz2yqp24s 1580086 1580081 2026-05-02T01:05:27Z Hivja 64112 /* ١٥ */ 1580086 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{cite web |date=February 16, 2026 |author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |title=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |url=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |accessdate=February 16, 2026 |work=The Wrap |archive-date=February 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |url-status=live }}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{Cite web |date=3 February 2026 |title=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |url=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |access-date=3 February 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{cite web|url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|title=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|publisher=Voice of Emirates|accessdate=21 January 2026|date=21 January 2026}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{cite news |title=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |url=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |publisher=TMZ|language=en-US|date=January 10, 2026|access-date=January 11, 2026}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] 4rrn74nmu1k6n75c2r9tfevpwm4o5aq 1580126 1580086 2026-05-02T10:47:22Z Hivja 64112 /* */ 1580126 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite news |date=2026-03-26 |title=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |access-date=2026-03-26 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |access-date=2026-03-18 |website=NBC News |language=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=1 March 2026 |title=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |url=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |work=Times Kuwait |location= |publisher= |access-date=1 March 2026}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{Cite web |date=11 March 2026 |title=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |url=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |access-date=12 March 2026 |website=Yahoo News |language=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{cite news |title=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |access-date=28 February 2026 |work=NDTV News Desk |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |url-status=live }}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{Cite web |title=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |website=Middle East Eye |access-date=1 March 2026 |language=en}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{cite web |date=February 16, 2026 |author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |title=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |url=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |accessdate=February 16, 2026 |work=The Wrap |archive-date=February 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |url-status=live }}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{Cite web |date=3 February 2026 |title=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |url=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |access-date=3 February 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{cite web|url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|title=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|publisher=Voice of Emirates|accessdate=21 January 2026|date=21 January 2026}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{cite news |title=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |url=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |publisher=TMZ|language=en-US|date=January 10, 2026|access-date=January 11, 2026}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] ch5l93gntvl16wfp61mprim8866thyn 14 295313 1580049 1579420 2026-05-01T23:54:46Z Hivja 64112 /* */ 1580049 wikitext text/x-wiki {{دەروازە|ژیاننامە|مەرگ}} {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} [[پۆل:مردووانی دەیەی ٢٠٢٠|٢٠٢٦]] [[پۆل:مردووان بەپێی ساڵ|٢٠٢٦]] [[en:Category:2026 deaths]] tdyj87hd51zqiq434oqa2qdynlr06er 0 295318 1579848 1579518 2026-05-01T12:07:45Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579848 wikitext text/x-wiki {{Infobox Occupation | name= خوێنناس - ھیماتۆلۆژیست | image=Haematopoese01.jpg | caption= | official_names= * پزیشک | type= [[پسپۆڕیی پزیشکی|پسپۆڕی]] | activity_sector= [[پزیشکی]] | competencies= | formation= * [[Doctor of Medicine]] (M.D.) * [[Doctor of Osteopathic medicine]] (D.O.) * [[Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery]] (M.B.B.S.) * [[Doctor of Pharmacy]] (Pharm.D.) | employment_field= [[نەخۆشخانە]]کان، [[کلینیک]]ەکان | related_occupation= }} خوێنناسی یان ھیماتۆلۆژی لقێکە لە پزیشکی کە تایبەتە بە لێکۆڵینەوە لە ھۆکار، پێشبینی، چارەسەر و پێشگیریی نەخۆشییە پەیوەستەکان بە خوێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.healio.com/hematology-oncology/news/online/%7B2dd178d0-7f92-46a8-add9-2c7d634d2cea%7D/what-is-hematology|سەردێڕ= Hematology|ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20131005002854/https://www.healio.com/hematology-oncology/news/online/%7B2dd178d0-7f92-46a8-add9-2c7d634d2cea%7D/what-is-hematology|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="News-Medical.net-2009">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.news-medical.net/health/What-is-Hematology.aspx|سەردێڕ=What is Hematology?|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وێبگە=News-Medical.net|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190510081359/https://www.news-medical.net/health/What-is-Hematology.aspx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم بووارە چارەسەری ئەو نەخۆشییانە دەگرێتەوە کە کاریگەرییان ھەیە لەسەر بەرھەمھێنانی خوێن و پێکھاتەکانی، وەک خانەکانی خوێن، ھیمۆگڵۆبین، پرۆتینەکانی خوێن، مەغزی ئێسقان، پڵاتڵێتەکان، ڕەگەکانی خوێن، طحال، و میکانیزمی پەستبوونی خوێن. لەوانەیە ئەم نەخۆشییانە ھیمۆفیلیا، کەمخوێنی خڕۆکە داسەکان، پەستبوونی خوێن (ثرۆمبۆس)، نەخۆشییەکانی تری خوێنبەڕین، شێرپەنجەکانی خوێن وەک لۆکیمیا، مالتیپڵ مایڵۆما، و لیمفۆما بگرنەوە.<ref name="AMA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hematology |ناونیشان=https://www.ama-assn.org/specialty/hematology |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200724145155/https://www.ama-assn.org/specialty/hematology |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=American Medical Association}}</ref> زۆرجار شیکردنەوەی لابراتواریی خوێن لەلایەن تەکنەلۆجیستی پزیشکی یان زانای لابراتواری پزیشکییەوە ئەنجام دەدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خوێنناسی]] d4vyjodjzes7i4dhn9gtioj3q5nly3v 0 295321 1579825 1579655 2026-05-01T12:04:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579825 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کۆمەڵەی ھەرێمیی سەینت مارتن'''، کۆمەڵەیەکی ھەرێمیی دەرەوەی وڵاتی [[فەڕەنسا|فەڕەنسایە]] لە دوورگەکانی ھیندستانی ڕۆژاوا لە [[کاری بی]]، کە لەسەر نیوەی باکووری دوورگەی سەینت مارتن و ھەندێک دوورگەی بچووکی تەنیشتی ھەڵکەوتووە.<ref name="cia">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-martin/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251220002047/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-martin/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> سەینت مارتن لە ڕێگەی کەناڵی ئەنگویلاوە لە دوورگەی [[ئەنگویلا]] جیا دەبێتەوە.<ref name="eb">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Saint-Martin-overseas-collectivity-France|سەردێڕ=Saint-Martin {{!}} Maps, Facts, & Geography {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> پایتەختەکەی ماریگووەتە.<ref name="cia"/> بە ژمارەی دانیشتووانی ٣١٬٤٧٧ کەس تا کانوونی دووەمی ٢٠٢١ لەسەر ڕووبەری {{Convert|53.2|km2}}، ٦٠٪ی باکووری دوورگەی دابەشکراوی سەینت مارتن و ھەندێک دوورگەی بچووکی دەوروبەری دەگرێتەوە، کە گەورەترینیان ئیل تێنتامارەیە. ٤٠٪ی باشووری دوورگەی سەینت مارتن «سینت مارتن» پێکدەھێنێت، کە لە ساڵی ٢٠١٠وە لە دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئەنتیلی ھۆڵەندا بووەتە [[شانشینی ھۆڵەندا|وڵاتێکی پێکھێنەری]] [[شانشینی ھۆڵەندا]]<ref name="cia">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-martin/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251220002047/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-martin/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20251220002047/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-martin/ "CIA World Factbook – Saint Martin"]. </cite></ref> پاش ھەڵوەشاندنەوەی ئەنتیلی ھۆڵەندا. ئەمەش تاقە شوێنە لە جیھاندا کە فەڕەنسا ھاوسنوور بێت لەگەڵ ھۆڵەندا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Saint-Martin (France)}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|فەڕەنسا|خۆراک}} [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q6einb4rpsh4d5yes6d6li81zw1wbzx 1579969 1579825 2026-05-01T20:03:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1579969 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کۆمەڵەی ھەرێمیی سەینت مارتن'''، کۆمەڵەیەکی ھەرێمیی دەرەوەی وڵاتی [[فەڕەنسا|فەڕەنسایە]] لە دوورگەکانی ھیندستانی ڕۆژاوا لە [[کاری بی]]، کە لەسەر نیوەی باکووری دوورگەی سەینت مارتن و ھەندێک دوورگەی بچووکی تەنیشتی ھەڵکەوتووە.<ref name="cia">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-martin/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251220002047/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-martin/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> سەینت مارتن لە ڕێگەی کەناڵی ئەنگویلاوە لە دوورگەی [[ئەنگویلا]] جیا دەبێتەوە.<ref name="eb">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Saint-Martin-overseas-collectivity-France|سەردێڕ=Saint-Martin {{!}} Maps, Facts, & Geography {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> پایتەختەکەی ماریگووەتە.<ref name="cia"/> بە ژمارەی دانیشتووانی ٣١٬٤٧٧ کەس تا کانوونی دووەمی ٢٠٢١ لەسەر ڕووبەری {{Convert|53.2|km2}}، ٦٠٪ی باکووری دوورگەی دابەشکراوی سەینت مارتن و ھەندێک دوورگەی بچووکی دەوروبەری دەگرێتەوە، کە گەورەترینیان ئیل تێنتامارەیە. ٤٠٪ی باشووری دوورگەی سەینت مارتن «سینت مارتن» پێکدەھێنێت، کە لە ساڵی ٢٠١٠وە لە دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئەنتیلی ھۆڵەندا بووەتە [[شانشینی ھۆڵەندا|وڵاتێکی پێکھێنەری]] [[شانشینی ھۆڵەندا]]<ref name="cia">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-martin/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251220002047/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-martin/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20251220002047/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-martin/ "CIA World Factbook – Saint Martin"]. </cite></ref> پاش ھەڵوەشاندنەوەی ئەنتیلی ھۆڵەندا. ئەمەش تاقە شوێنە لە جیھاندا کە فەڕەنسا ھاوسنوور بێت لەگەڵ ھۆڵەندا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Saint-Martin (France)}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|فەڕەنسا|خۆراک}} [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bwcz6hauyjlpw2ey04ko4m3o1zog49j 0 295322 1579835 1579596 2026-05-01T12:05:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579835 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەینت بارتێلێمی'''، بە فەرمی '''کۆمەڵەی ھەرێمیی سەینت بارتێلێمی''' کۆمەڵەیەکی ھەرێمیی دەرەوەی وڵاتی [[فەڕەنسا|فەڕەنسایە]]<ref name="Government">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-barthelemy/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260106033234/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-barthelemy/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Government}}</ref> لە [[کاری بی]]. دوورگەکە نزیکەی {{Convert|30|km}} لە باشووری ڕۆژھەڵاتی دوورگەی سەینت مارتنەوە ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Larsen |یەکەم=Peter A. |دوایین٢=Genoways |یەکەم٢=Hugh H. |دوایین٣=Pedersen |یەکەم٣=Scott C. |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=New records of bats from Saint Barthélemy, French West Indies / Nouvelles captures de chauve Souris de Saint Barthélemy, Antilles françaises |ناونیشان=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/MAMM.2006.056/html |journal=Mammalia |زمان=en |بەرگ=٧٠|issue=3–4 |پەڕەکان=٣٢١–٣٢٥|doi=10.1515/MAMM.2006.056 |issn=1864-1547 |s2cid=56341953 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی دوورگە ھۆڵەندییەکانی سابا و سینت یوستاتیۆس، و باکووری وڵاتی سەربەخۆی [[سەینت کیتس و نیڤیس]]. سەینت بارتێلێمی بۆ چەندین ساڵ کۆمۆنێکی فەڕەنسی بوو کە بەشێک بوو لە [[گوادلۆپ]]، کە ناوچە و فەرمانگەیەکی دەرەوەی وڵاتی فەڕەنسایە. لە ساڵی ٢٠٠٣دا دوورگەکە دەنگی دا لە بەرژەوەندیی جیابوونەوە لە گوادلۆپ بۆ پێکھێنانی کۆمەڵەیەکی ھەرێمیی دەرەوەی وڵاتی جیاوازی فەڕەنسا. کۆمەڵە ھەرێمەکە یەکێکە لە چوار ھەرێمەکەی ناو [[دوورگەکانی لیوارد]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[کاری بی]] کە دوورگەکانی ھیندستانی ڕۆژاوای فەڕەنسی پێکدەھێنن، لەگەڵ سەینت مارتن، [[گوادلۆپ]] ({{Convert|200|km}} لە باشووری ڕۆژھەڵات) و [[مارتینیک]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Saint-Barthélemy}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|جوگرافیا|فەڕەنسا}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ٢٠٠٣]] [[پۆل:دوورگەکانی فەڕەنسا]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:پەڕەکان بە لەخۆگرتنی گۆکردنە تۆمارکراوەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] f2ohw7q8emiojdfjfb6nlgfl6943u83 0 295323 1579834 1579597 2026-05-01T12:05:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579834 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پۆلینێزیای فەڕەنسی''' کۆمەڵەیەکی ھەرێمیی دەرەوەی وڵاتی [[فەڕەنسا]] و تاقە وڵاتی دەرەوەی وڵاتیەتی. لە ١٢١ دوورگە و ئاتۆڵی لە ڕووی جوگرافییەوە بڵاوبووەوە پێکدێت<ref name="islands">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ispf.pf/docs/default-source/publi-pr/polybref-2020.pdf?sfvrsn=6 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211229013324/https://www.ispf.pf/docs/default-source/publi-pr/polybref-2020.pdf?sfvrsn=6 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|پەڕە=٩١}}</ref> کە بە درێژایی زیاتر لە {{Convert|2000|km|mi}} لە [[ئۆقیانووسی ئارام|باشووری ئۆقیانووسی ئارام]] درێژ دەبنەوە. پۆلینێزیای فەڕەنسی وەک وڵات و ھەرێمێکی دەرەوەی وڵاتی (ئۆ سی تی) پەیوەستە بە [[یەکێتیی ئەورووپا]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eeas.europa.eu/eeas/european-union-and-french-polynesia_en|سەردێڕ=The European Union and French Polynesia {{!}} EEAS |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.eeas.europa.eu |زمان=en}}</ref> کۆی ڕووبەری زەویی پۆلینێزیای فەڕەنسی {{Convert|3521|km2|sqmi}}ە، لەگەڵ ژمارەی دانیشتووانی ٢٨٢٬٥٩٦ کەس تا ئەیلوولی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldometers.info/world-population/french-polynesia-population/|سەردێڕ=French Polynesia Population (2026) |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Worldometer |زمان=en}}</ref> کە بە لانی کەم ٢٠٥٬٠٠٠یان لە دوورگەکانی سۆسایەتی دەژین و ژمارەی دانیشتووانی ماوە لە پاشماوەی کۆمەڵە دوورگەکەدا دەژین. پۆلینێزیای فەڕەنسی بۆ پێنج گرووپی دوورگە دابەشکراوە: دوورگەکانی ئۆسترال؛ دوورگەکانی گامبیێر؛ دوورگەکانی مارکیزاس؛ دوورگەکانی سۆسایەتی (کە دوورگەکانی لیوارد و ویندوار دەگرێتەوە)؛ و توامۆتوس. لە نێوان ١٢١ دوورگە و ئاتۆڵەکەیدا، ٧٥یان لە سەرژمێریی ٢٠١٧دا نیشتەجێیان تێدا بوو.<ref name="islands">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ispf.pf/docs/default-source/publi-pr/polybref-2020.pdf?sfvrsn=6 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211229013324/https://www.ispf.pf/docs/default-source/publi-pr/polybref-2020.pdf?sfvrsn=6 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|پەڕە=٩١}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20211229013324/https://www.ispf.pf/docs/default-source/publi-pr/polybref-2020.pdf?sfvrsn=6 "French Polynesia at a glance 2020"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> [[تاھیتی]]، کە لە گرووپی دوورگەکانی سۆسایەتیدایە، پڕدانیشتووترین دوورگەیە، کە ماڵی نزیکەی ٦٩٪ی دانیشتووانی پۆلینێزیای فەڕەنسییە {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠١٧}}. پاپیت، کە لەسەر تاھیتی ھەڵکەوتووە، پایتەختی پۆلینێزیای فەڕەنسییە. ئەگەرچی بەشێکی تەواوکەری ھەرێمەکەی نەبوو، بەڵام دوورگەی کلیپەرتۆن تا ساڵی ٢٠٠٧ لە پۆلینێزیای فەڕەنسییەوە بەڕێوەدەبرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|French Polynesia}} {{شریتی دەروازە|ئۆقیانووسیا|جوگرافیا|فەڕەنسا}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٢]] [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:پۆلینیزیای فەڕەنسی]] [[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]] [[پۆل:ئەو وتارانەی بەئاشکرا دەقی ئینگلیزییان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m78ht1wd9mwawjduii0vscse5ggl0id 0 295325 1579826 1579653 2026-05-01T12:04:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579826 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''گوستاڤیا''' شارۆچکەی سەرەکی و [[پایتەخت]]ی دوورگەی [[سەینت بارتێلێمی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-axl-cefan-ulaval-ca.translate.goog/amsudant/st-barth.htm?_x_tr_sl=fr&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en&_x_tr_pto=sc|سەردێڕ=Saint-Barthélemy (France) |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www-axl-cefan-ulaval-ca.translate.goog}}</ref> لە بنەڕەتدا ناوی لۆ کارێناژ بوو، وەک ڕێزێک بۆ پاشا گوستاڤی سێیەمی [[سوێد]] ناوەکەی گۆڕدرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Gustavia (Saint-Barthélemy)}} {{شریتی دەروازە|فەڕەنسا|ئەندازیاری}} [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} dd7c1e3380zxpv1tshak14isj2k9r90 0 295327 1579829 1579650 2026-05-01T12:04:45Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579829 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}بە شێوەیەکی سەرەکی لە نێوان ١٦ی ئازاری ١٩٧٧ و ٣٠ی ئازاری ١٩٧٧ (لەگەڵ ھێرشی دیکە کە لە ناوەڕاستی ئابدا ڕوویاندا) زنجیرەیەک کۆمەڵکوژیی مەدەنییە مەسیحییەکان لە [[قەزای شووف]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆی لوبنان|شەڕی ناوخۆییی لوبنان]]دا ڕوویاندا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ictj |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Christian massacres in Chouf and in West Beirut |ناونیشان=https://civilsociety-centre.org/sir/christian-massacres-chouf-and-west-beirut |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=Civil Society Knowledge Centre |زمان=en}}</ref> کۆمەڵکوژییەکان زیاتر لەلایەن چەکدارە [[درووزەکان لە لوبنان|درووزەکانی]] [[سوپای ڕزگاریخوازی گەل (لوبنان)|سوپای ڕزگاریی گەل]] دوای تیرۆرکردنی ڕێبەری درووزەکان [[کەمال جومبلات]] ئەنجام دران. زۆرێک لە قوربانییەکان جەستەیان شێوێندرا و بەپێی ڕاپۆرتەکان ژنان دەستدرێژیی سێکسییان کراوەتە سەر. == پاشبنەما == دوژمنی لەمێژینە لە ساڵانی ١٨٦٠وە، [[درووزەکان لە لوبنان|درووزەکان]] ھەمیشە لەگەڵ [[مەسیحییە مارۆنییەکانی لوبنان|مارۆنییەکان]] ناکۆک بوون، و کردەوەی دڕندانە لە ھەردوولا توانای پێکەوەژیانیانی بۆ چەندین سەدە تێکداوە. لە ١٦ی ئازاری ١٩٧٧، ڕێبەری پی ئێس پی [[کەمال جومبڵات]] لە نزیک باقلین لە ناو ئۆتۆمبێلەکەیدا لەلایەن چەکدارانی نەناسراوەوە بۆسەی بۆ دانرا و کوژرا (بەپێی دەنگۆکان، شەڕکەرانی باڵە لایەنگرەکەی سووریای [[پارتی سۆشیال ناسیۆنالیستی سووری لە لوبنان|پارتی سۆشیال ناسیۆنالیستی سووری]]، کە بە ھەماھەنگی لەگەڵ فەرماندەی سەربازیی سووریا لە ناوچەی [[کێوی لوبنان]]، عەقید [[ئیبراھیم حووەیجە]] کاریان کردووە)؛<ref>Llewellyn, ''Spirit of the Phoenix: Beirut and the Story of Lebanon'' (2010), p. xiii.</ref><ref name="are2010">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Knudsen |یەکەم=Are |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Acquiescence to Assassinations in Post-Civil War Lebanon? |journal=Mediterranean Politics |بەرگ=١٥|issue=1 |پەڕەکان=١–٢٣|doi=10.1080/13629391003644611 |s2cid=154792218}}</ref><ref>Collelo, ''Lebanon: A Country Study'' (1989), p. 241.</ref><ref name="Rabinovich77">Rabinovich, ''The War for Lebanon'' (1989), p. 77.</ref><ref>Menargues, ''Les Secrets de la guerre du Liban'' (2004), p. 50.</ref> بەو بڕوایەی کە ئەنجامدەران ئەندامی [[ھێزە ڕێکخراوەکانی کەتائیب]] یان [[میلیشیای پڵنگەکان]] بوون کە زۆربەیان مەسیحی بوون، چەکدارانی [[سوپای ڕزگاریخوازی گەل (لوبنان)|سوپای ڕزگاریی گەل]] تۆڵەیەکی خێرایان لە دانیشتووانى [[مارۆنییە لوبنانییەکان|مارۆنی]] ناوخۆیی کردەوە کە لە شارۆچکە و گوندە تێکەڵاوەکانی دەوروبەری [[باقلین]] دەژیان. سەرەڕای ناردنی بەپەلەی ٤٠٠٠ سەربازی [[سوپای عەرەبیی سووریا]] لە [[ھێزی ڕێگری عەرەبی]] لە ١٧ی ئازار بۆ پاراستنی ئاشتی لە [[قەزای شووف]]، مەزەندە دەکرێت نزیکەی ١٧٧–٢٥٠ گوندنشینی مارۆنی لە کردەوەی تۆڵەسەندنەوەدا لە شارۆچکەکانی [[موختارە]] و [[بارووک]]، و لە گوندەکانی [[مەزرەعەی شووف]]، مەعاسیر شووف، بۆتمە، [[کەفەر نەبرەخ]]، [[مەشغەرە]] و [[بریح]] ([[ھێرشی کەنیسەی مار جرجس]]) کوژرابێتن.<ref>Jureidini, McLaurin, and Price, ''Military Operations in Selected Lebanese Built-Up Areas'' (1979), Appendix B, B-45.</ref><ref name="Rabinovich77" /><ref>Labaki & Abou Rjeily, ''Bilan des guerres du Liban (1975-1990)'' (1993), p. 58.</ref><ref>O'Ballance, ''Civil War in Lebanon'' (1998), p. 62.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shehabeddine |یەکەم=Nabila |سەردێڕ=LibGuides: Lebanese Civil War: 1975-1990: Home |ناونیشان=https://aub.edu.lb.libguides.com/c.php?g=655280&p=4599659 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=aub.edu.lb.libguides.com |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} bm2ig45q5kft76u48t2klkyob77x0ph 0 295331 1579821 1579674 2026-05-01T12:03:35Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579821 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{multiple image |total_width=280 |image_style=border:2; perrow=2/2 | image1 = Hafez al-Assad official portrait.jpg | caption1 = [[حافز ئەسەد]] ڕێبەری [[سووریا]] بوو لە ساڵی ١٩٧١ تا [[کۆچی دوایی و پرسەی دەوڵەتیی حافز ئەسەد|مردنی]] لە ساڵی ٢٠٠٠. | image2 = Bashar al-Assad (2018-05-17) 03.jpg | caption2 = [[بەشار ئەسەد]] ڕێبەری سووریا بوو لە ساڵی ٢٠٠٠ تا [[ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد|کەوتنی]] لە ساڵی ٢٠٢٤. }} '''ئەسەدیزم''' ({{langx|ar|أسدية|ʾAsadiyah}}) یان '''بەعسیزمی ئەسەدی''' جۆرێکی [[نیۆ-بەعسیزم]]ە لەسەر بنەمای ڕێباز و بیرکردنەوەی [[خێزانی ئەسەد|خێزانی ئەسەد]]، کە وەک دیکتاتۆرییەکی [[خێزانی|بۆماوەیی]] [[تەواوخوازی|تووتالیتاری]] فەرمانڕەواییی [[سووریای بەعسی|سووریا]]ی کردووە لە ١٩٧١ تا ٢٠٢٤.<ref name="tots">Sources describing Ba'athist Syria as a totalitarian state: * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Khamis |یەکەم١=Sahar |دوایین٢= Gold |یەکەم٢=Paul B. |دوایین٣=Vaughn |یەکەم٣=Katherine |سەردێڕ=The Oxford Handbook of Propaganda Studies |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٦٤٤١-٩|editor-last1=Auerbach |editor-first1=Jonathan |editor-last2=Castronovo |editor-first2=JRuss |شوێن=New York, NY |پەڕە=٤٢٢|chapter=22. Propaganda in Egypt and Syria's "Cyberwars": Contexts, Actors, Tools, and Tactics}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wieland |یەکەم=Carsten |سەردێڕ=Syria and the Neutrality Trap: The Dilemmas of Delivering Humanitarian Aid Through Violent Regimes |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٥٦-٤١٣٨-٣|شوێن=London |پەڕە=٦٨|chapter=6: De-neutralizing Aid: All Roads Lead to Damascus}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meininghaus |یەکەم=Esther |سەردێڕ=Creating Consent in Ba'thist Syria: Women and Welfare in a Totalitarian State |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٤٥٣-١١٥-٧|پەڕەکان=١–٣٣|chapter=Introduction}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sadiki |یەکەم١=Larbi |سەردێڕ=Routledge Handbook of the Arab Spring: Rethinking Democratization |دوایین٢=Fares |یەکەم٢=Obaida |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٥٢٣٩١-٢|پەڕە=١٤٧|chapter=12: The Arab Spring Comes to Syria: Internal Mobilization for Democratic Change, Militarization and Internationalization}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Migration and integration: Tackling policy challenges, opportunities and solutions |بڵاوکەرەوە=[[Frontiers Media SA]] |ساڵ=٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨٢٨٣٢٥٤٧١٦٨|editor-last1=Kosyakova| editor-first1=Yuliya |editor-last2=Kanas |editor-first2=Agnieszka |پەڕە=١٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Worst of the Worst 2011 |ناونیشان=https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/WorstOfTheWorst2011.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250202081024/https://freedomhouse.org/sites/default/files/WorstOfTheWorst2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[Freedom House]]}}</ref> ئەسەدیزم بە [[نەتەوەپەرستیی عەرەبی]]، [[تەواوخوازی]]، [[سۆشیالیزمی عەرەبی#دەستوور و پراکتیکی بەعسی سووری|سۆشیالیزم]]،<ref> * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cavoški |یەکەم=Jovan |سەردێڕ=Non-Aligned Movement Summits: A History |بڵاوکەرەوە=Bloomsburry |ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥٠٠-٣٢٠٩-٥|شوێن=UK |پەڕە=١٠١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abadi |یەکەم=Jacob |سەردێڕ=Israel's Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy |بڵاوکەرەوە=Frank Class Publishers |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠-٧١٤٦-٥٥٧٦-٧|شوێن=London, UK |پەڕە=٢٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=I. Dawisha |یەکەم=Adeed |سەردێڕ=Syria and the Lebanese Crisis |بڵاوکەرەوە=Macmillan Press Ltd |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-٠٥٣٧٣-٥|شوێن=London, UK |پەڕە=٤٥|chapter=3: External and Internal Setting |وتەگێڕانەوە=The change has been particularly marked under Asad. He has created a fairly popular Presidential regime: radical left, the most advanced socialist regime in the Arab world, it is progressively widening the frame to include more peasants and labourers.}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Israel Economist |بڵاوکەرەوە=Kollek & Son, Limited |ساڵ=١٩٧٠|بەرگ=٢٦–٢٧|شوێن=University of Minnesota |پەڕە=٦١|وتەگێڕانەوە=The ideology propounded by the Ba'ath changed completely. The accent on Arab nationalism was discarded as was moderate socialism. Their place was taken by Syrian nationalism and extreme left-wing ideas verging on [[communism]].}}</ref> و [[پەرستنی کەسایەتیی حافز ئەسەد|پەرستنی کەسایەتی]] لە دەوری خێزانی ئەسەد دەناسرایەوە، لەکاتێکدا [[نیۆلیبراڵیزم]] لە دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی ساردەوە پەیڕەو کرا.<ref> *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ajlan |یەکەم١=Ahmad |سەردێڕ=Neoliberal economic policies as a root cause of forced migration from Arab Spring countries: the case of Syria |journal=Disasters |بەرگ=٥٠|issue=1 |پەڕە=٢|وتەگێڕانەوە=The government launched an economic liberalisation programme in 1991 to pull the country out of a financial crisis. It expanded and intensified its economic reform policies from 2000, includingopening the market to foreign investment and granting licences to foreign banks to operate in Syria.The implications set the scene for the uprising in 2011}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Terc |یەکەم١=Amanda |سەردێڕ=Syria‘s New Neoliberal Elite: English Usage, Linguistic Practices and Group Boundaries |journal=University of Michigan |پەڕە=٣|وتەگێڕانەوە=The consensus seemed to be that change had originated from a series of government-led economic reforms and then spread into an eager population who quickly availed themselves of the new opportunities. Political scientists and economists, working both inside and outside the country, were quick to note that these changes followed a neoliberal turn}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Matar |یەکەم١=Linda |editor1-last=Ghazal |editor1-first=Amal |editor2-last=Hanssen |editor2-first=Jens |editor1-link=he Oxford Handbook of Contemporary Middle Eastern and North African History The Oxford Handbook of Contemporary Middle Eastern and North African History |سەردێڕ=Syria’s Economic History: Bumpy Road from Economic Nationalism to Neoliberalism |پەڕە=٤٠٨–٤٢٦}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Hinnebusch |یەکەم١=Raymond |سەردێڕ=Syria: the politics of economic liberalisation |journal=Third World Quarterly |ڕێکەوت=١٩٩٧|بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕە=٢٥٢|وتەگێڕانەوە=As the political elite went into business on the side in the 1970s, and embourgeoisement altered its objective class situation, its commitments to socialism eroded. The economic crisis of the 1980s demonstrated the limits of statism. As state patronage dried up, regime constituents with capital had an interest in diversifying their assets by going into private business. The collapse of communism in the 1990s discredited remaining ideologically-rooted hostility to liberalisation.}} </ref> ئەم قۆناغە ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی [[حافز ئەسەد]] و کوڕەکەی [[بەشار ئەسەد]]ی گرتەوە. ئەسەدەکان لە ئەنجامی [[بزووتنەوەی چاکسازی (سووریا)|کوودەتای ١٩٧٠ی سووریا]] گەیشتنە دەسەڵات، کە بووە ھۆی چەسپاندنی باڵادەستیی کەمینەی [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوی]] لە ناو [[ھێزە چەکدارەکانی سووریا|سوپا]] و [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ھەواڵگری (سووریا)|ھێزە ئەمنییەکاندا]]. شێوازی فەرمانڕەوایییان بە شێوەیەکی بەرفراوان بە [[گەندەڵی لە سووریای بەعس|خزمخزمێنە]]، [[تایفەگەری#سووریا|تایفەگەری]]، و [[نەتەوەپەرستی|لایەنگریی نەتەوەیی]] دەناسرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Korany |یەکەم١=Bahgat |سەردێڕ=The Foreign Policies of Arab States: The Challenge of Globalization |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|پەڕەکان=٤٢٣–٤٢٤|بڵاوکەرەوە=American University in Cairo Press |ژپنک=٩٧٨-٩٧٧-٤١٦-٣٦٠-٩|دوایین٢=Dessouki |یەکەم٢=Ali}}</ref> ئایدۆلۆژیاکە ڕۆڵی ڕێبەرایەتیی خێزانی ئەسەد لە [[ڕامیاری]]ی سووریادا دەپارێزێت و ڕژێمی ئەسەدی بە شێوازێکی زۆر [[دیکتاتۆری کەسایەتی|کەسی]] نیشان دەدا، کە حکوومەتێکی لەسەر بنەمای ڕێبەرەکەی و لە دەوری ئەو دروست کردبوو. لە سایەی ئەم کۆئەندامەدا، [[حیزبی بەعس (سووریا)|حیزبی بەعسی سووریا]] داناییی ئەسەدی وەک «لە سەرووی تێگەیشتنی ھاووڵاتیی ئاسایی» وێنا دەکرد.<ref name="Kheir 2010 423">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kheir |یەکەم=Karen Abul |سەردێڕ=The Foreign Policies of Arab states: The Challenge of Globalization |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=The American University in Cairo Press |ژپنک=٩٧٨-٩٧٧-٤١٦-٣٦٠-٩|editor-last=Korany |editor-first=Bahgat |زنجیرە=An AUC Forum for International Affairs edition |پەڕە=٤٢٣|editor-last2=Hilāl |editor-first2=ʻAlī al-Dīn}}</ref> پڕوپاگەندەی دەوڵەتی سووریا ئەسەدیزم وەک ڕەوتێکی نیۆ-بەعسی پیشان دەدا کە ئایدۆلۆژیای [[بەعسیزم|بەعسی]] لەگەڵ پێداویستییەکانی سەردەمی نوێدا پەرەپێداوە.<ref name="Dam 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dam |یەکەم=Nikolaos van |سەردێڕ=10: Conclusions: The struggle for power in Syria: politics and society under Asad and the Ba'th Party |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=I. B. Tauris |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٨٨٥-٧٦٠-٥|edition=4 |شوێن=London}}</ref> خێزانی ئەسەد تۆڕی بەرفراوانی لایەنگرییان دروست کرد، دڵسۆزییان مسۆگەر کرد لەکاتێکدا دەستیان بەسەر بەشێکی زۆری [[ئابووریی سووریا]]دا گرتبوو و بوونە ھۆی پەرەپێدانی گەندەڵی بەرفراوان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=M. Sadowski |یەکەم=Yahya |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Patronage and the Ba'th: Corruption and Control in Contemporary Syria |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/41857946 |journal=Arab Studies Quarterly |بەرگ=٩|issue=4 |پەڕەکان=٤٤٢–٤٦١|jstor=41857946}}</ref> حیزبی بەعسی سووریا کۆنترۆڵی خۆی بەسەر بوارە [[ڕامیاری]]، کۆمەڵایەتی، ئابووری، ڕۆشنبیری، پەروەردەیی و ئایینییەکانی سووریادا بەکارھێنا بۆ سەپاندنی ئایدۆلۆژیای نیۆ-بەعسی لە کۆمەڵگەدا و پاراستنی دەسەڵاتی خێزانی ئەسەد. ئامانجی حافز ئەسەد لە کاتی گەیشتنە دەسەڵات چەسپاندنی [[دەوڵەتی سۆشیالیستی]] بوو کە [[حیزبی بەعس]] وەک پێشڕەو بێت، لە ڕێگەی دامەزراندنی کۆئەندامێکی «دژە [[کوودەتا]]» کە ڕکابەرییە حیزبییەکانی لەناو دەبرد. ھەر کە دەسەڵاتی گرتە دەست، ھێزە چەکدارەکان، [[پۆلیسی نھێنی]]، ھێزە ئەمنییەکان و [[بیرۆکراسی]] پاکتاو کران، و خرانە ژێر فەرمانی حیزبەوە لە ڕێگەی دەستبەکارکردنی نوخبە عەلەوییە دڵسۆزەکان بۆ ئەسەد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Marczak |editor-first1=Nikki |editor-last2=Shields |editor-first2=Kirril |سەردێڕ=Genocide Perspectives VI: The Process and the Personal Cost of Genocide |دوایین١=Bellamy |یەکەم١=Alex J. |دوایین٢=McLoughlin |یەکەم٢=Stephen |بڵاوکەرەوە=UTS ePRESS |ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٧٧٥٢٠٠-٣-٩|شوێن=University of Technology, Sydney, Australia |پەڕەکان=١٥–١٧|chapter=1. Fateful Choices: Political Leadership and the Paths to and from Mass Atrocities}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Batatu |یەکەم=Hanna |سەردێڕ=Syria's Peasantry, the Descendants of Its Lesser Rural Notables, and Their Politics |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٦٩١-٠٠٢٥٤-١|شوێن=Chichester, West Sussex, UK |پەڕەکان=٢٥٤, ٣٢٦–٣٢٧}}</ref> بۆ پاراستنی کۆنترۆڵ، ڕژێمەکە تا سەرەتای ھەشتاکان بەرەو بەکارھێنانی ھێزی دڕندانە و سەرکوتی بێبەزەییانە ھەنگاوی نا، ھەرچەندە ئەسەدیزم لە سەرەتادا لە حەفتاکاندا ھەوڵی دەدا کێشەکانی ناو وڵات لە ڕێگەی مانۆڕی [[ڕامیاری]]یەوە چارەسەر بکات، وەک نموونەی [[کۆمەڵکوژی حەما|کۆمەڵکوژیی حەما]] لە ساڵی ١٩٨٢ و [[پێڕستی کۆمەڵکوژییەکان لە کاتی شەڕی ناوخۆییی سووریا|چەندین کۆمەڵکوژیی تایفەگەری]] لە ماوەی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١١وە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=MacFarquhar |یەکەم=Neil |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Assad Family's Legacy Is One of Savage Oppression |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/12/08/world/middleeast/assad-family-legacy-syria.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> دوای [[ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد]] لە ساڵی ٢٠٢٤ لە ئەنجامی [[ھێرشەکانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا لە ٢٠٢٤|ھێرشێکی ئۆپۆزسیۆنی سووریا]] لە ناوەڕاستی شەڕی ناوخۆدا، ئەسەدییە دڵسۆزەکانی ڕژێمی پێشوو دەستیان کردووە بە [[پێکدادانەکانی ڕۆژاوای سووریا (کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤–ئێستا)|یاخیبوونێک]] لە مۆڵگەکانی عەلەوییەکان لە ڕۆژاوای سووریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Syria's new rulers launch crackdown in Assad stronghold after deadly clashes |ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20241226-syria-authorities-launch-operation-in-assad-stronghold}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پۆل:بەشار ئەسەد]] [[پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت]] [[پۆل:جۆرەکانی سۆشیالیزم]] 19ybwbhnsd48w5167v4z7zvvqshcq3n 1579923 1579821 2026-05-01T17:04:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:سووریا|سووریا]] 1579923 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{multiple image |total_width=280 |image_style=border:2; perrow=2/2 | image1 = Hafez al-Assad official portrait.jpg | caption1 = [[حافز ئەسەد]] ڕێبەری [[سووریا]] بوو لە ساڵی ١٩٧١ تا [[کۆچی دوایی و پرسەی دەوڵەتیی حافز ئەسەد|مردنی]] لە ساڵی ٢٠٠٠. | image2 = Bashar al-Assad (2018-05-17) 03.jpg | caption2 = [[بەشار ئەسەد]] ڕێبەری سووریا بوو لە ساڵی ٢٠٠٠ تا [[ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد|کەوتنی]] لە ساڵی ٢٠٢٤. }} '''ئەسەدیزم''' ({{langx|ar|أسدية|ʾAsadiyah}}) یان '''بەعسیزمی ئەسەدی''' جۆرێکی [[نیۆ-بەعسیزم]]ە لەسەر بنەمای ڕێباز و بیرکردنەوەی [[خێزانی ئەسەد|خێزانی ئەسەد]]، کە وەک دیکتاتۆرییەکی [[خێزانی|بۆماوەیی]] [[تەواوخوازی|تووتالیتاری]] فەرمانڕەواییی [[سووریای بەعسی|سووریا]]ی کردووە لە ١٩٧١ تا ٢٠٢٤.<ref name="tots">Sources describing Ba'athist Syria as a totalitarian state: * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Khamis |یەکەم١=Sahar |دوایین٢= Gold |یەکەم٢=Paul B. |دوایین٣=Vaughn |یەکەم٣=Katherine |سەردێڕ=The Oxford Handbook of Propaganda Studies |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٦٤٤١-٩|editor-last1=Auerbach |editor-first1=Jonathan |editor-last2=Castronovo |editor-first2=JRuss |شوێن=New York, NY |پەڕە=٤٢٢|chapter=22. Propaganda in Egypt and Syria's "Cyberwars": Contexts, Actors, Tools, and Tactics}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wieland |یەکەم=Carsten |سەردێڕ=Syria and the Neutrality Trap: The Dilemmas of Delivering Humanitarian Aid Through Violent Regimes |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٥٦-٤١٣٨-٣|شوێن=London |پەڕە=٦٨|chapter=6: De-neutralizing Aid: All Roads Lead to Damascus}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meininghaus |یەکەم=Esther |سەردێڕ=Creating Consent in Ba'thist Syria: Women and Welfare in a Totalitarian State |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٤٥٣-١١٥-٧|پەڕەکان=١–٣٣|chapter=Introduction}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sadiki |یەکەم١=Larbi |سەردێڕ=Routledge Handbook of the Arab Spring: Rethinking Democratization |دوایین٢=Fares |یەکەم٢=Obaida |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٥٢٣٩١-٢|پەڕە=١٤٧|chapter=12: The Arab Spring Comes to Syria: Internal Mobilization for Democratic Change, Militarization and Internationalization}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Migration and integration: Tackling policy challenges, opportunities and solutions |بڵاوکەرەوە=[[Frontiers Media SA]] |ساڵ=٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨٢٨٣٢٥٤٧١٦٨|editor-last1=Kosyakova| editor-first1=Yuliya |editor-last2=Kanas |editor-first2=Agnieszka |پەڕە=١٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Worst of the Worst 2011 |ناونیشان=https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/WorstOfTheWorst2011.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250202081024/https://freedomhouse.org/sites/default/files/WorstOfTheWorst2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[Freedom House]]}}</ref> ئەسەدیزم بە [[نەتەوەپەرستیی عەرەبی]]، [[تەواوخوازی]]، [[سۆشیالیزمی عەرەبی#دەستوور و پراکتیکی بەعسی سووری|سۆشیالیزم]]،<ref> * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cavoški |یەکەم=Jovan |سەردێڕ=Non-Aligned Movement Summits: A History |بڵاوکەرەوە=Bloomsburry |ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥٠٠-٣٢٠٩-٥|شوێن=UK |پەڕە=١٠١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abadi |یەکەم=Jacob |سەردێڕ=Israel's Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy |بڵاوکەرەوە=Frank Class Publishers |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠-٧١٤٦-٥٥٧٦-٧|شوێن=London, UK |پەڕە=٢٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=I. Dawisha |یەکەم=Adeed |سەردێڕ=Syria and the Lebanese Crisis |بڵاوکەرەوە=Macmillan Press Ltd |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-٠٥٣٧٣-٥|شوێن=London, UK |پەڕە=٤٥|chapter=3: External and Internal Setting |وتەگێڕانەوە=The change has been particularly marked under Asad. He has created a fairly popular Presidential regime: radical left, the most advanced socialist regime in the Arab world, it is progressively widening the frame to include more peasants and labourers.}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Israel Economist |بڵاوکەرەوە=Kollek & Son, Limited |ساڵ=١٩٧٠|بەرگ=٢٦–٢٧|شوێن=University of Minnesota |پەڕە=٦١|وتەگێڕانەوە=The ideology propounded by the Ba'ath changed completely. The accent on Arab nationalism was discarded as was moderate socialism. Their place was taken by Syrian nationalism and extreme left-wing ideas verging on [[communism]].}}</ref> و [[پەرستنی کەسایەتیی حافز ئەسەد|پەرستنی کەسایەتی]] لە دەوری خێزانی ئەسەد دەناسرایەوە، لەکاتێکدا [[نیۆلیبراڵیزم]] لە دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی ساردەوە پەیڕەو کرا.<ref> *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ajlan |یەکەم١=Ahmad |سەردێڕ=Neoliberal economic policies as a root cause of forced migration from Arab Spring countries: the case of Syria |journal=Disasters |بەرگ=٥٠|issue=1 |پەڕە=٢|وتەگێڕانەوە=The government launched an economic liberalisation programme in 1991 to pull the country out of a financial crisis. It expanded and intensified its economic reform policies from 2000, includingopening the market to foreign investment and granting licences to foreign banks to operate in Syria.The implications set the scene for the uprising in 2011}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Terc |یەکەم١=Amanda |سەردێڕ=Syria‘s New Neoliberal Elite: English Usage, Linguistic Practices and Group Boundaries |journal=University of Michigan |پەڕە=٣|وتەگێڕانەوە=The consensus seemed to be that change had originated from a series of government-led economic reforms and then spread into an eager population who quickly availed themselves of the new opportunities. Political scientists and economists, working both inside and outside the country, were quick to note that these changes followed a neoliberal turn}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Matar |یەکەم١=Linda |editor1-last=Ghazal |editor1-first=Amal |editor2-last=Hanssen |editor2-first=Jens |editor1-link=he Oxford Handbook of Contemporary Middle Eastern and North African History The Oxford Handbook of Contemporary Middle Eastern and North African History |سەردێڕ=Syria’s Economic History: Bumpy Road from Economic Nationalism to Neoliberalism |پەڕە=٤٠٨–٤٢٦}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Hinnebusch |یەکەم١=Raymond |سەردێڕ=Syria: the politics of economic liberalisation |journal=Third World Quarterly |ڕێکەوت=١٩٩٧|بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕە=٢٥٢|وتەگێڕانەوە=As the political elite went into business on the side in the 1970s, and embourgeoisement altered its objective class situation, its commitments to socialism eroded. The economic crisis of the 1980s demonstrated the limits of statism. As state patronage dried up, regime constituents with capital had an interest in diversifying their assets by going into private business. The collapse of communism in the 1990s discredited remaining ideologically-rooted hostility to liberalisation.}} </ref> ئەم قۆناغە ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی [[حافز ئەسەد]] و کوڕەکەی [[بەشار ئەسەد]]ی گرتەوە. ئەسەدەکان لە ئەنجامی [[بزووتنەوەی چاکسازی (سووریا)|کوودەتای ١٩٧٠ی سووریا]] گەیشتنە دەسەڵات، کە بووە ھۆی چەسپاندنی باڵادەستیی کەمینەی [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوی]] لە ناو [[ھێزە چەکدارەکانی سووریا|سوپا]] و [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ھەواڵگری (سووریا)|ھێزە ئەمنییەکاندا]]. شێوازی فەرمانڕەوایییان بە شێوەیەکی بەرفراوان بە [[گەندەڵی لە سووریای بەعس|خزمخزمێنە]]، [[تایفەگەری#سووریا|تایفەگەری]]، و [[نەتەوەپەرستی|لایەنگریی نەتەوەیی]] دەناسرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Korany |یەکەم١=Bahgat |سەردێڕ=The Foreign Policies of Arab States: The Challenge of Globalization |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|پەڕەکان=٤٢٣–٤٢٤|بڵاوکەرەوە=American University in Cairo Press |ژپنک=٩٧٨-٩٧٧-٤١٦-٣٦٠-٩|دوایین٢=Dessouki |یەکەم٢=Ali}}</ref> ئایدۆلۆژیاکە ڕۆڵی ڕێبەرایەتیی خێزانی ئەسەد لە [[ڕامیاری]]ی سووریادا دەپارێزێت و ڕژێمی ئەسەدی بە شێوازێکی زۆر [[دیکتاتۆری کەسایەتی|کەسی]] نیشان دەدا، کە حکوومەتێکی لەسەر بنەمای ڕێبەرەکەی و لە دەوری ئەو دروست کردبوو. لە سایەی ئەم کۆئەندامەدا، [[حیزبی بەعس (سووریا)|حیزبی بەعسی سووریا]] داناییی ئەسەدی وەک «لە سەرووی تێگەیشتنی ھاووڵاتیی ئاسایی» وێنا دەکرد.<ref name="Kheir 2010 423">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kheir |یەکەم=Karen Abul |سەردێڕ=The Foreign Policies of Arab states: The Challenge of Globalization |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=The American University in Cairo Press |ژپنک=٩٧٨-٩٧٧-٤١٦-٣٦٠-٩|editor-last=Korany |editor-first=Bahgat |زنجیرە=An AUC Forum for International Affairs edition |پەڕە=٤٢٣|editor-last2=Hilāl |editor-first2=ʻAlī al-Dīn}}</ref> پڕوپاگەندەی دەوڵەتی سووریا ئەسەدیزم وەک ڕەوتێکی نیۆ-بەعسی پیشان دەدا کە ئایدۆلۆژیای [[بەعسیزم|بەعسی]] لەگەڵ پێداویستییەکانی سەردەمی نوێدا پەرەپێداوە.<ref name="Dam 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dam |یەکەم=Nikolaos van |سەردێڕ=10: Conclusions: The struggle for power in Syria: politics and society under Asad and the Ba'th Party |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=I. B. Tauris |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٨٨٥-٧٦٠-٥|edition=4 |شوێن=London}}</ref> خێزانی ئەسەد تۆڕی بەرفراوانی لایەنگرییان دروست کرد، دڵسۆزییان مسۆگەر کرد لەکاتێکدا دەستیان بەسەر بەشێکی زۆری [[ئابووریی سووریا]]دا گرتبوو و بوونە ھۆی پەرەپێدانی گەندەڵی بەرفراوان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=M. Sadowski |یەکەم=Yahya |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Patronage and the Ba'th: Corruption and Control in Contemporary Syria |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/41857946 |journal=Arab Studies Quarterly |بەرگ=٩|issue=4 |پەڕەکان=٤٤٢–٤٦١|jstor=41857946}}</ref> حیزبی بەعسی سووریا کۆنترۆڵی خۆی بەسەر بوارە [[ڕامیاری]]، کۆمەڵایەتی، ئابووری، ڕۆشنبیری، پەروەردەیی و ئایینییەکانی سووریادا بەکارھێنا بۆ سەپاندنی ئایدۆلۆژیای نیۆ-بەعسی لە کۆمەڵگەدا و پاراستنی دەسەڵاتی خێزانی ئەسەد. ئامانجی حافز ئەسەد لە کاتی گەیشتنە دەسەڵات چەسپاندنی [[دەوڵەتی سۆشیالیستی]] بوو کە [[حیزبی بەعس]] وەک پێشڕەو بێت، لە ڕێگەی دامەزراندنی کۆئەندامێکی «دژە [[کوودەتا]]» کە ڕکابەرییە حیزبییەکانی لەناو دەبرد. ھەر کە دەسەڵاتی گرتە دەست، ھێزە چەکدارەکان، [[پۆلیسی نھێنی]]، ھێزە ئەمنییەکان و [[بیرۆکراسی]] پاکتاو کران، و خرانە ژێر فەرمانی حیزبەوە لە ڕێگەی دەستبەکارکردنی نوخبە عەلەوییە دڵسۆزەکان بۆ ئەسەد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Marczak |editor-first1=Nikki |editor-last2=Shields |editor-first2=Kirril |سەردێڕ=Genocide Perspectives VI: The Process and the Personal Cost of Genocide |دوایین١=Bellamy |یەکەم١=Alex J. |دوایین٢=McLoughlin |یەکەم٢=Stephen |بڵاوکەرەوە=UTS ePRESS |ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٧٧٥٢٠٠-٣-٩|شوێن=University of Technology, Sydney, Australia |پەڕەکان=١٥–١٧|chapter=1. Fateful Choices: Political Leadership and the Paths to and from Mass Atrocities}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Batatu |یەکەم=Hanna |سەردێڕ=Syria's Peasantry, the Descendants of Its Lesser Rural Notables, and Their Politics |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٦٩١-٠٠٢٥٤-١|شوێن=Chichester, West Sussex, UK |پەڕەکان=٢٥٤, ٣٢٦–٣٢٧}}</ref> بۆ پاراستنی کۆنترۆڵ، ڕژێمەکە تا سەرەتای ھەشتاکان بەرەو بەکارھێنانی ھێزی دڕندانە و سەرکوتی بێبەزەییانە ھەنگاوی نا، ھەرچەندە ئەسەدیزم لە سەرەتادا لە حەفتاکاندا ھەوڵی دەدا کێشەکانی ناو وڵات لە ڕێگەی مانۆڕی [[ڕامیاری]]یەوە چارەسەر بکات، وەک نموونەی [[کۆمەڵکوژی حەما|کۆمەڵکوژیی حەما]] لە ساڵی ١٩٨٢ و [[پێڕستی کۆمەڵکوژییەکان لە کاتی شەڕی ناوخۆییی سووریا|چەندین کۆمەڵکوژیی تایفەگەری]] لە ماوەی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١١وە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=MacFarquhar |یەکەم=Neil |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Assad Family's Legacy Is One of Savage Oppression |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/12/08/world/middleeast/assad-family-legacy-syria.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> دوای [[ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد]] لە ساڵی ٢٠٢٤ لە ئەنجامی [[ھێرشەکانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا لە ٢٠٢٤|ھێرشێکی ئۆپۆزسیۆنی سووریا]] لە ناوەڕاستی شەڕی ناوخۆدا، ئەسەدییە دڵسۆزەکانی ڕژێمی پێشوو دەستیان کردووە بە [[پێکدادانەکانی ڕۆژاوای سووریا (کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤–ئێستا)|یاخیبوونێک]] لە مۆڵگەکانی عەلەوییەکان لە ڕۆژاوای سووریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Syria's new rulers launch crackdown in Assad stronghold after deadly clashes |ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20241226-syria-authorities-launch-operation-in-assad-stronghold}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|سووریا}} [[پۆل:بەشار ئەسەد]] [[پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت]] [[پۆل:جۆرەکانی سۆشیالیزم]] hrisco3935jge6heq1xh9o2v8zgs41a 1579953 1579923 2026-05-01T20:00:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579953 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{multiple image |total_width=280 |image_style=border:2; perrow=2/2 | image1 = Hafez al-Assad official portrait.jpg | caption1 = [[حافز ئەسەد]] ڕێبەری [[سووریا]] بوو لە ساڵی ١٩٧١ تا [[کۆچی دوایی و پرسەی دەوڵەتیی حافز ئەسەد|مردنی]] لە ساڵی ٢٠٠٠. | image2 = Bashar al-Assad (2018-05-17) 03.jpg | caption2 = [[بەشار ئەسەد]] ڕێبەری سووریا بوو لە ساڵی ٢٠٠٠ تا [[ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد|کەوتنی]] لە ساڵی ٢٠٢٤. }} '''ئەسەدیزم''' ({{langx|ar|أسدية|ʾAsadiyah}}) یان '''بەعسیزمی ئەسەدی''' جۆرێکی [[نیۆ-بەعسیزم]]ە لەسەر بنەمای ڕێباز و بیرکردنەوەی [[خێزانی ئەسەد|خێزانی ئەسەد]]، کە وەک دیکتاتۆرییەکی [[خێزانی|بۆماوەیی]] [[تەواوخوازی|تووتالیتاری]] فەرمانڕەواییی [[سووریای بەعسی|سووریا]]ی کردووە لە ١٩٧١ تا ٢٠٢٤.<ref name="tots">Sources describing Ba'athist Syria as a totalitarian state: * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Khamis |یەکەم١=Sahar |دوایین٢= Gold |یەکەم٢=Paul B. |دوایین٣=Vaughn |یەکەم٣=Katherine |سەردێڕ=The Oxford Handbook of Propaganda Studies |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٦٤٤١-٩|editor-last1=Auerbach |editor-first1=Jonathan |editor-last2=Castronovo |editor-first2=JRuss |شوێن=New York, NY |پەڕە=٤٢٢|chapter=22. Propaganda in Egypt and Syria's "Cyberwars": Contexts, Actors, Tools, and Tactics}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wieland |یەکەم=Carsten |سەردێڕ=Syria and the Neutrality Trap: The Dilemmas of Delivering Humanitarian Aid Through Violent Regimes |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٥٦-٤١٣٨-٣|شوێن=London |پەڕە=٦٨|chapter=6: De-neutralizing Aid: All Roads Lead to Damascus}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meininghaus |یەکەم=Esther |سەردێڕ=Creating Consent in Ba'thist Syria: Women and Welfare in a Totalitarian State |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٤٥٣-١١٥-٧|پەڕەکان=١–٣٣|chapter=Introduction}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sadiki |یەکەم١=Larbi |سەردێڕ=Routledge Handbook of the Arab Spring: Rethinking Democratization |دوایین٢=Fares |یەکەم٢=Obaida |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٥٢٣٩١-٢|پەڕە=١٤٧|chapter=12: The Arab Spring Comes to Syria: Internal Mobilization for Democratic Change, Militarization and Internationalization}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Migration and integration: Tackling policy challenges, opportunities and solutions |بڵاوکەرەوە=[[Frontiers Media SA]] |ساڵ=٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨٢٨٣٢٥٤٧١٦٨|editor-last1=Kosyakova| editor-first1=Yuliya |editor-last2=Kanas |editor-first2=Agnieszka |پەڕە=١٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Worst of the Worst 2011 |ناونیشان=https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/WorstOfTheWorst2011.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250202081024/https://freedomhouse.org/sites/default/files/WorstOfTheWorst2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[Freedom House]]}}</ref> ئەسەدیزم بە [[نەتەوەپەرستیی عەرەبی]]، [[تەواوخوازی]]، [[سۆشیالیزمی عەرەبی#دەستوور و پراکتیکی بەعسی سووری|سۆشیالیزم]]،<ref> * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cavoški |یەکەم=Jovan |سەردێڕ=Non-Aligned Movement Summits: A History |بڵاوکەرەوە=Bloomsburry |ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥٠٠-٣٢٠٩-٥|شوێن=UK |پەڕە=١٠١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abadi |یەکەم=Jacob |سەردێڕ=Israel's Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy |بڵاوکەرەوە=Frank Class Publishers |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠-٧١٤٦-٥٥٧٦-٧|شوێن=London, UK |پەڕە=٢٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=I. Dawisha |یەکەم=Adeed |سەردێڕ=Syria and the Lebanese Crisis |بڵاوکەرەوە=Macmillan Press Ltd |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-٠٥٣٧٣-٥|شوێن=London, UK |پەڕە=٤٥|chapter=3: External and Internal Setting |وتەگێڕانەوە=The change has been particularly marked under Asad. He has created a fairly popular Presidential regime: radical left, the most advanced socialist regime in the Arab world, it is progressively widening the frame to include more peasants and labourers.}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Israel Economist |بڵاوکەرەوە=Kollek & Son, Limited |ساڵ=١٩٧٠|بەرگ=٢٦–٢٧|شوێن=University of Minnesota |پەڕە=٦١|وتەگێڕانەوە=The ideology propounded by the Ba'ath changed completely. The accent on Arab nationalism was discarded as was moderate socialism. Their place was taken by Syrian nationalism and extreme left-wing ideas verging on [[communism]].}}</ref> و [[پەرستنی کەسایەتیی حافز ئەسەد|پەرستنی کەسایەتی]] لە دەوری خێزانی ئەسەد دەناسرایەوە، لەکاتێکدا [[نیۆلیبراڵیزم]] لە دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی ساردەوە پەیڕەو کرا.<ref> *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ajlan |یەکەم١=Ahmad |سەردێڕ=Neoliberal economic policies as a root cause of forced migration from Arab Spring countries: the case of Syria |journal=Disasters |بەرگ=٥٠|issue=1 |پەڕە=٢|وتەگێڕانەوە=The government launched an economic liberalisation programme in 1991 to pull the country out of a financial crisis. It expanded and intensified its economic reform policies from 2000, includingopening the market to foreign investment and granting licences to foreign banks to operate in Syria.The implications set the scene for the uprising in 2011}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Terc |یەکەم١=Amanda |سەردێڕ=Syria‘s New Neoliberal Elite: English Usage, Linguistic Practices and Group Boundaries |journal=University of Michigan |پەڕە=٣|وتەگێڕانەوە=The consensus seemed to be that change had originated from a series of government-led economic reforms and then spread into an eager population who quickly availed themselves of the new opportunities. Political scientists and economists, working both inside and outside the country, were quick to note that these changes followed a neoliberal turn}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Matar |یەکەم١=Linda |editor1-last=Ghazal |editor1-first=Amal |editor2-last=Hanssen |editor2-first=Jens |editor1-link=he Oxford Handbook of Contemporary Middle Eastern and North African History The Oxford Handbook of Contemporary Middle Eastern and North African History |سەردێڕ=Syria’s Economic History: Bumpy Road from Economic Nationalism to Neoliberalism |پەڕە=٤٠٨–٤٢٦}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Hinnebusch |یەکەم١=Raymond |سەردێڕ=Syria: the politics of economic liberalisation |journal=Third World Quarterly |ڕێکەوت=١٩٩٧|بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕە=٢٥٢|وتەگێڕانەوە=As the political elite went into business on the side in the 1970s, and embourgeoisement altered its objective class situation, its commitments to socialism eroded. The economic crisis of the 1980s demonstrated the limits of statism. As state patronage dried up, regime constituents with capital had an interest in diversifying their assets by going into private business. The collapse of communism in the 1990s discredited remaining ideologically-rooted hostility to liberalisation.}} </ref> ئەم قۆناغە ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی [[حافز ئەسەد]] و کوڕەکەی [[بەشار ئەسەد]]ی گرتەوە. ئەسەدەکان لە ئەنجامی [[بزووتنەوەی چاکسازی (سووریا)|کوودەتای ١٩٧٠ی سووریا]] گەیشتنە دەسەڵات، کە بووە ھۆی چەسپاندنی باڵادەستیی کەمینەی [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوی]] لە ناو [[ھێزە چەکدارەکانی سووریا|سوپا]] و [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ھەواڵگری (سووریا)|ھێزە ئەمنییەکاندا]]. شێوازی فەرمانڕەوایییان بە شێوەیەکی بەرفراوان بە [[گەندەڵی لە سووریای بەعس|خزمخزمێنە]]، [[تایفەگەری#سووریا|تایفەگەری]]، و [[نەتەوەپەرستی|لایەنگریی نەتەوەیی]] دەناسرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Korany |یەکەم١=Bahgat |سەردێڕ=The Foreign Policies of Arab States: The Challenge of Globalization |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|پەڕەکان=٤٢٣–٤٢٤|بڵاوکەرەوە=American University in Cairo Press |ژپنک=٩٧٨-٩٧٧-٤١٦-٣٦٠-٩|دوایین٢=Dessouki |یەکەم٢=Ali}}</ref> ئایدۆلۆژیاکە ڕۆڵی ڕێبەرایەتیی خێزانی ئەسەد لە [[ڕامیاری]]ی سووریادا دەپارێزێت و ڕژێمی ئەسەدی بە شێوازێکی زۆر [[دیکتاتۆری کەسایەتی|کەسی]] نیشان دەدا، کە حکوومەتێکی لەسەر بنەمای ڕێبەرەکەی و لە دەوری ئەو دروست کردبوو. لە سایەی ئەم کۆئەندامەدا، [[حیزبی بەعس (سووریا)|حیزبی بەعسی سووریا]] داناییی ئەسەدی وەک «لە سەرووی تێگەیشتنی ھاووڵاتیی ئاسایی» وێنا دەکرد.<ref name="Kheir 2010 423">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kheir |یەکەم=Karen Abul |سەردێڕ=The Foreign Policies of Arab states: The Challenge of Globalization |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=The American University in Cairo Press |ژپنک=٩٧٨-٩٧٧-٤١٦-٣٦٠-٩|editor-last=Korany |editor-first=Bahgat |زنجیرە=An AUC Forum for International Affairs edition |پەڕە=٤٢٣|editor-last2=Hilāl |editor-first2=ʻAlī al-Dīn}}</ref> پڕوپاگەندەی دەوڵەتی سووریا ئەسەدیزم وەک ڕەوتێکی نیۆ-بەعسی پیشان دەدا کە ئایدۆلۆژیای [[بەعسیزم|بەعسی]] لەگەڵ پێداویستییەکانی سەردەمی نوێدا پەرەپێداوە.<ref name="Dam 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dam |یەکەم=Nikolaos van |سەردێڕ=10: Conclusions: The struggle for power in Syria: politics and society under Asad and the Ba'th Party |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=I. B. Tauris |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٨٨٥-٧٦٠-٥|edition=4 |شوێن=London}}</ref> خێزانی ئەسەد تۆڕی بەرفراوانی لایەنگرییان دروست کرد، دڵسۆزییان مسۆگەر کرد لەکاتێکدا دەستیان بەسەر بەشێکی زۆری [[ئابووریی سووریا]]دا گرتبوو و بوونە ھۆی پەرەپێدانی گەندەڵی بەرفراوان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=M. Sadowski |یەکەم=Yahya |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Patronage and the Ba'th: Corruption and Control in Contemporary Syria |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/41857946 |journal=Arab Studies Quarterly |بەرگ=٩|issue=4 |پەڕەکان=٤٤٢–٤٦١|jstor=41857946}}</ref> حیزبی بەعسی سووریا کۆنترۆڵی خۆی بەسەر بوارە [[ڕامیاری]]، کۆمەڵایەتی، ئابووری، ڕۆشنبیری، پەروەردەیی و ئایینییەکانی سووریادا بەکارھێنا بۆ سەپاندنی ئایدۆلۆژیای نیۆ-بەعسی لە کۆمەڵگەدا و پاراستنی دەسەڵاتی خێزانی ئەسەد. ئامانجی حافز ئەسەد لە کاتی گەیشتنە دەسەڵات چەسپاندنی [[دەوڵەتی سۆشیالیستی]] بوو کە [[حیزبی بەعس]] وەک پێشڕەو بێت، لە ڕێگەی دامەزراندنی کۆئەندامێکی «دژە [[کوودەتا]]» کە ڕکابەرییە حیزبییەکانی لەناو دەبرد. ھەر کە دەسەڵاتی گرتە دەست، ھێزە چەکدارەکان، [[پۆلیسی نھێنی]]، ھێزە ئەمنییەکان و [[بیرۆکراسی]] پاکتاو کران، و خرانە ژێر فەرمانی حیزبەوە لە ڕێگەی دەستبەکارکردنی نوخبە عەلەوییە دڵسۆزەکان بۆ ئەسەد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Marczak |editor-first1=Nikki |editor-last2=Shields |editor-first2=Kirril |سەردێڕ=Genocide Perspectives VI: The Process and the Personal Cost of Genocide |دوایین١=Bellamy |یەکەم١=Alex J. |دوایین٢=McLoughlin |یەکەم٢=Stephen |بڵاوکەرەوە=UTS ePRESS |ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٧٧٥٢٠٠-٣-٩|شوێن=University of Technology, Sydney, Australia |پەڕەکان=١٥–١٧|chapter=1. Fateful Choices: Political Leadership and the Paths to and from Mass Atrocities}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Batatu |یەکەم=Hanna |سەردێڕ=Syria's Peasantry, the Descendants of Its Lesser Rural Notables, and Their Politics |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٦٩١-٠٠٢٥٤-١|شوێن=Chichester, West Sussex, UK |پەڕەکان=٢٥٤, ٣٢٦–٣٢٧}}</ref> بۆ پاراستنی کۆنترۆڵ، ڕژێمەکە تا سەرەتای ھەشتاکان بەرەو بەکارھێنانی ھێزی دڕندانە و سەرکوتی بێبەزەییانە ھەنگاوی نا، ھەرچەندە ئەسەدیزم لە سەرەتادا لە حەفتاکاندا ھەوڵی دەدا کێشەکانی ناو وڵات لە ڕێگەی مانۆڕی [[ڕامیاری]]یەوە چارەسەر بکات، وەک نموونەی [[کۆمەڵکوژی حەما|کۆمەڵکوژیی حەما]] لە ساڵی ١٩٨٢ و [[پێڕستی کۆمەڵکوژییەکان لە کاتی شەڕی ناوخۆییی سووریا|چەندین کۆمەڵکوژیی تایفەگەری]] لە ماوەی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١١وە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=MacFarquhar |یەکەم=Neil |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Assad Family's Legacy Is One of Savage Oppression |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/12/08/world/middleeast/assad-family-legacy-syria.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> دوای [[ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد]] لە ساڵی ٢٠٢٤ لە ئەنجامی [[ھێرشەکانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا لە ٢٠٢٤|ھێرشێکی ئۆپۆزسیۆنی سووریا]] لە ناوەڕاستی شەڕی ناوخۆدا، ئەسەدییە دڵسۆزەکانی ڕژێمی پێشوو دەستیان کردووە بە [[پێکدادانەکانی ڕۆژاوای سووریا (کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤–ئێستا)|یاخیبوونێک]] لە مۆڵگەکانی عەلەوییەکان لە ڕۆژاوای سووریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Syria's new rulers launch crackdown in Assad stronghold after deadly clashes |ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20241226-syria-authorities-launch-operation-in-assad-stronghold}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|سووریا}} [[پۆل:بەشار ئەسەد]] [[پۆل:ئایدۆلۆژیاکانی دەوڵەت]] [[پۆل:جۆرەکانی سۆشیالیزم]] qhmh88pjkytdg7zeqs2bfizrsol3vt6 0 295332 1579827 1579651 2026-05-01T12:04:35Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579827 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = مەسیحییە مارۆنییە لوبنانییەکان<br/>{{nobold|{{lang|ar|المسيحيين الموارنة اللبنانيين}}}} | image = Map_of_Maronite_Christians_in_Lebanon_by_Municipality.png | caption = دابەشبوونی مەسیحییە کاسۆلیکە مارۆنییەکان لە [[لوبنان]] | population = | languages = زمانی ئاخاوتن: [[عەرەبیی لوبنانی]]، [[زمانە نیوئارامییەکان|نیوئارامی]] ([[بووژاندنەوەی زمان]])؛ مێژوویی: [[ئارامیی لوبنانی]]<br>زمانی سرووتە ئایینییەکان: [[سریانیی کلاسیک]] | religions = [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای مارۆنی|کاسۆلیکی مارۆنی]]) | footnotes = }} '''مەسیحییە مارۆنییە لوبنانییەکان''' ({{langx|ar|المسيحية المارونية في لبنان}}; {{langx|syc|ܡܫܝܚܝ̈ܐ ܡܪ̈ܘܢܝܐ ܕܠܒܢܢ}}) ئاماژەیە بۆ [[لوبنانییەکان]] کە ئەندامی [[کڵێسای مارۆنی]]ن لە [[لوبنان]]، کە گەورەترین [[مەسیحییەت لە لوبنان|کۆمەڵەی مەسیحی]]یە لە وڵاتەکەدا.<ref name="freedom">{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=US Department Of State|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Lebanon |ناونیشان=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108487.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> دانیشتووانی مارۆنیی لوبنانی بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[کێوی لوبنان]] و ڕۆژھەڵاتی [[بەیرووت]] چڕبوونەتەوە.<ref name=":102">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Najem |یەکەم١=Tom |سەردێڕ=Historical Dictionary of Lebanon |دوایین٢=Amore |یەکەم٢=Roy C. |دوایین٣=Abu Khalil |یەکەم٣=As'ad |ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٢٠٤٣-٩|edition=2nd |زنجیرە=Historical Dictionaries of Asia, Oceania, and the Middle East |شوێن=Lanham Boulder New York London |پەڕەکان=٢٠٥–٢٠٦}}</ref> پێدەچێت ئەوان نزیکەی ٢٥٪ی کۆی دانیشتووانی لوبنان پێکبھێنن.<ref name="freedom" /> [[مارۆنییەکان]] و [[درووزەکان]] لوبنانی نوێیان لە سەرەتای سەدەی ھەژدەھەمدا لە ڕێگەی سیستمی فەرمانڕەوایی و کۆمەڵایەتییەوە دامەزراند کە بە «[[مەسیحییەت و درووز|دوو جەمسەریی مارۆنی-درووز]]» دەناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Syria, Iran, and Hezbollah: The Unholy Alliance and Its War on Lebanon|یەکەم=Marius|دوایین=Deeb|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨٠٨١٧٩١٦٦٦٤|بڵاوکەرەوە=Hoover Press|وتەگێڕانەوە=the Maronites and the Druze, who founded Lebanon in the early eighteenth century.}}</ref> [[ناکۆکیی درووز و مارۆنی لە ١٨٦٠|ناکۆکیی درووز و مارۆنیی ١٨٦٠]] بووە ھۆی دامەزراندنی [[موتەسەریفاتی کێوی لوبنان]]، کە قەوارەیەکی سەربەخۆ بوو لە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا کە مارۆنییەکان تێیدا باڵادەست بوون و لەلایەن زلھێزە ئەورووپییەکانەوە دەپارێزرا. لە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، مارۆنییەکان بە سەرکەوتوویی ھەوڵیان بۆ [[لوبنانی گەورە]] دا کە لە کێوی لوبنان و ناوچە دراوسێیەکانی جیاکرایەوە. لە سایەی [[ئینتیدابی فەڕەنسا بۆ سووریا و لوبنان|ئینتیدابی فەڕەنسی]] و تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، مارۆنییەکان دەسەڵاتێکی زۆریان بەدەستھێنا. دوای سەربەخۆیی، ئەوان باڵادەست بوون بەسەر [[ڕامیاری]]ی لوبناندا تا [[شەڕی ناوخۆییی لوبنان|شەڕی ناوخۆییی ١٩٧٥–١٩٩٠]]، کە کۆتایی بە باڵادەستییان ھێنا. ھەرچەندە [[ڕێککەوتنامەی تایف|ڕێککەوتنەکانی تایف]] دەسەڵاتی مارۆنییەکانی لاواز کرد، بەڵام لە تەنیشت کۆمەڵگە باڵادەستەکانی دیکەی لوبنان وەک [[شیعە لوبنانییەکان|شیعەکان]] و [[سوننە لوبنانییەکان|سوننەکان]] بەردەوامە.<ref name=":102" /> دەستووری لوبنان بۆ دەستەبەرکردنی نوێنەرایەتیی [[ڕامیاری]] بۆ ھەر یەک لە گروپە ئایینییەکانی وڵاتەکە دانراوە.<ref name="Incorporated2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA447 |سەردێڕ=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East |بڵاوکەرەوە=Facts On File, Incorporated: Infobase Publishing |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٢٦٧٦-٠|editor=Jamie Stokes |پەڕە=٤٤٧}}</ref> بەپێی مەرجەکانی ڕێککەوتنێکی نەنووسراو کە بە [[پەیمانی نیشتمانی]] ناسراوە لە نێوان ڕێبەرە جۆراوجۆرە [[ڕامیاری]] و ئایینییەکانی لوبناندا، پێویستە [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی لوبنان|سەرۆک کۆماری وڵات]] مارۆنی بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Programme on Governance in the Arab Region: Elections: Lebanon |ناونیشان=http://www.pogar.org/countries/theme.aspx?cid=9&t=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110718200246/http://www.pogar.org/countries/theme.aspx?cid=9&t=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} n348z9vql1w4ulk7m2xehhe7oujfe9b 1579893 1579827 2026-05-01T16:03:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Maronite Catholics from Lebanon}} 1579893 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = مەسیحییە مارۆنییە لوبنانییەکان<br/>{{nobold|{{lang|ar|المسيحيين الموارنة اللبنانيين}}}} | image = Map_of_Maronite_Christians_in_Lebanon_by_Municipality.png | caption = دابەشبوونی مەسیحییە کاسۆلیکە مارۆنییەکان لە [[لوبنان]] | population = | languages = زمانی ئاخاوتن: [[عەرەبیی لوبنانی]]، [[زمانە نیوئارامییەکان|نیوئارامی]] ([[بووژاندنەوەی زمان]])؛ مێژوویی: [[ئارامیی لوبنانی]]<br>زمانی سرووتە ئایینییەکان: [[سریانیی کلاسیک]] | religions = [[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای مارۆنی|کاسۆلیکی مارۆنی]]) | footnotes = }} '''مەسیحییە مارۆنییە لوبنانییەکان''' ({{langx|ar|المسيحية المارونية في لبنان}}; {{langx|syc|ܡܫܝܚܝ̈ܐ ܡܪ̈ܘܢܝܐ ܕܠܒܢܢ}}) ئاماژەیە بۆ [[لوبنانییەکان]] کە ئەندامی [[کڵێسای مارۆنی]]ن لە [[لوبنان]]، کە گەورەترین [[مەسیحییەت لە لوبنان|کۆمەڵەی مەسیحی]]یە لە وڵاتەکەدا.<ref name="freedom">{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=US Department Of State|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Lebanon |ناونیشان=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108487.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> دانیشتووانی مارۆنیی لوبنانی بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[کێوی لوبنان]] و ڕۆژھەڵاتی [[بەیرووت]] چڕبوونەتەوە.<ref name=":102">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Najem |یەکەم١=Tom |سەردێڕ=Historical Dictionary of Lebanon |دوایین٢=Amore |یەکەم٢=Roy C. |دوایین٣=Abu Khalil |یەکەم٣=As'ad |ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield |ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٢٠٤٣-٩|edition=2nd |زنجیرە=Historical Dictionaries of Asia, Oceania, and the Middle East |شوێن=Lanham Boulder New York London |پەڕەکان=٢٠٥–٢٠٦}}</ref> پێدەچێت ئەوان نزیکەی ٢٥٪ی کۆی دانیشتووانی لوبنان پێکبھێنن.<ref name="freedom" /> [[مارۆنییەکان]] و [[درووزەکان]] لوبنانی نوێیان لە سەرەتای سەدەی ھەژدەھەمدا لە ڕێگەی سیستمی فەرمانڕەوایی و کۆمەڵایەتییەوە دامەزراند کە بە «[[مەسیحییەت و درووز|دوو جەمسەریی مارۆنی-درووز]]» دەناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Syria, Iran, and Hezbollah: The Unholy Alliance and Its War on Lebanon|یەکەم=Marius|دوایین=Deeb|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨٠٨١٧٩١٦٦٦٤|بڵاوکەرەوە=Hoover Press|وتەگێڕانەوە=the Maronites and the Druze, who founded Lebanon in the early eighteenth century.}}</ref> [[ناکۆکیی درووز و مارۆنی لە ١٨٦٠|ناکۆکیی درووز و مارۆنیی ١٨٦٠]] بووە ھۆی دامەزراندنی [[موتەسەریفاتی کێوی لوبنان]]، کە قەوارەیەکی سەربەخۆ بوو لە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا کە مارۆنییەکان تێیدا باڵادەست بوون و لەلایەن زلھێزە ئەورووپییەکانەوە دەپارێزرا. لە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، مارۆنییەکان بە سەرکەوتوویی ھەوڵیان بۆ [[لوبنانی گەورە]] دا کە لە کێوی لوبنان و ناوچە دراوسێیەکانی جیاکرایەوە. لە سایەی [[ئینتیدابی فەڕەنسا بۆ سووریا و لوبنان|ئینتیدابی فەڕەنسی]] و تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، مارۆنییەکان دەسەڵاتێکی زۆریان بەدەستھێنا. دوای سەربەخۆیی، ئەوان باڵادەست بوون بەسەر [[ڕامیاری]]ی لوبناندا تا [[شەڕی ناوخۆییی لوبنان|شەڕی ناوخۆییی ١٩٧٥–١٩٩٠]]، کە کۆتایی بە باڵادەستییان ھێنا. ھەرچەندە [[ڕێککەوتنامەی تایف|ڕێککەوتنەکانی تایف]] دەسەڵاتی مارۆنییەکانی لاواز کرد، بەڵام لە تەنیشت کۆمەڵگە باڵادەستەکانی دیکەی لوبنان وەک [[شیعە لوبنانییەکان|شیعەکان]] و [[سوننە لوبنانییەکان|سوننەکان]] بەردەوامە.<ref name=":102" /> دەستووری لوبنان بۆ دەستەبەرکردنی نوێنەرایەتیی [[ڕامیاری]] بۆ ھەر یەک لە گروپە ئایینییەکانی وڵاتەکە دانراوە.<ref name="Incorporated2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA447 |سەردێڕ=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East |بڵاوکەرەوە=Facts On File, Incorporated: Infobase Publishing |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٢٦٧٦-٠|editor=Jamie Stokes |پەڕە=٤٤٧}}</ref> بەپێی مەرجەکانی ڕێککەوتنێکی نەنووسراو کە بە [[پەیمانی نیشتمانی]] ناسراوە لە نێوان ڕێبەرە جۆراوجۆرە [[ڕامیاری]] و ئایینییەکانی لوبناندا، پێویستە [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی لوبنان|سەرۆک کۆماری وڵات]] مارۆنی بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Programme on Governance in the Arab Region: Elections: Lebanon |ناونیشان=http://www.pogar.org/countries/theme.aspx?cid=9&t=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110718200246/http://www.pogar.org/countries/theme.aspx?cid=9&t=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Maronite Catholics from Lebanon}} nlwtheu1piomqndfmvk27tjz8f5u21h 0 295333 1579811 1579737 2026-05-01T12:01:55Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ڕێکەوتی ئەرشیڤ (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579811 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''عەواد حەمەد ئەلبەندەر ئەلسەعدوون''' (١٩٤٤ – ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧)<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Hakim Mustafa |سەردێڕ=محاكمة الرئيس العراقي السابق صدام حسين - الجلسة 16-2 |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=FObnepLcb2c |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200110193209/https://www.youtube.com/watch?v=FObnepLcb2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> دادوەرێکی دیار بووە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق. ھەروەھا لە ھەمان ماوەدا سەرۆکایەتی [[دادگای شۆڕش|دادگای کوودەتای]] کردووە، کە لە [[٨ی تەممووز]]ی [[١٩٨٢]] سزای لەسێدارەدانی بۆ ١٤٨ ھاووڵاتی عێراقی خەڵکی شارۆچکەی [[دوجەیل]] دەرکرد، کاتێک کۆمەڵێک چەکدار لە ھەوڵی تیرۆرکردنی سەددام تەقەیان لە ئۆتۆمبێلەکەی سەددام کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723085930/https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> لە [[٥ی تشرینی دووەم]]ی [[٢٠٠٦]] دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق سزای لەسێدارەدانی بەسەر عەواددا سەپاند بە تاوانی دژە مرۆڤایەتی، ھەمان سزای بەسەر [[سەددام حوسێن]] و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|بەرزان تکریتی]] نیوە برای دەرکرد. == دەستگیرکردن و دادگاییکردن == دوای داگیرکاریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، بە فەرمی لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕادەستی [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|سەردێڕ=AWAD HAMED AL-BANDAR|بڵاوکەرەوە=Trial International|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723085930/https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٥، لە [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگاییکردنی دووجەیل]]، [[دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق]] ئەلبەندەری بە تۆمەتی [[تاوان دژی بە مرۆڤایەتی]] دادگایی کرد بەھۆی دەرکردنی سزای لە سێدارەدان کە تێیدا خۆی بە بێتاوان لەقەڵەمدا. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، ئەلبەندەر لەگەڵ تۆمەتبارانی ھاوڕێی، حوسێن و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی]]، سزای لە سێدارەدانی بە پەت بۆ دەرچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Jomana Karadsheh |سەردێڕ=Dujail case: Saddam gets death |ناونیشان=http://www.ibnlive.com/news/saddam-sentenced-to-death-by-hanging/25459-2.html |ئیش=IBNLive.com |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071113130910/http://www.ibnlive.com/news/saddam-sentenced-to-death-by-hanging/25459-2.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تەرمەکەی لە تەنیشت تەرمی سەددام حوسێن لە [[عۆجە]] نێژرا. تیمی بەرگریی ئەلبەندەر پێکھاتبوو لە [[بەدر عەواد حەمەد سەعدوون]] وەک سەرۆکی بەرگری و [[سەعدوون عەنتەر جەنابی]]. ئەمەی دوایییان لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ تیرۆر کرا، یەک ڕۆژ دوای ئەوەی لە ماڵەکەی خۆی لە [[بەغدا]] ڕفێندرا. == لە سێدارەدان == زۆر پێشبینی دەکرا سزاکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦، کەمێک پێش کاتژمێر ٦:٠٠ی بەیانی بە کاتی ناوخۆیی عێراق جێبەجێ بکرێت. [[سەددام حوسێن]] لە کاتژمێر ٦:٠٥ی بەیانی بە کاتی ناوخۆی عێراق (٠٣٠٥ [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|UTC]]) لە سێدارە درا. لە سەرەتادا وا بڕوا دەکرا کە تکریتی و ئەلبەندەریش لەگەڵ ئەو لە سێدارە درابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Saddam Hussein Executed by Hanging in Iraq |ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,240057,00.html |ئیش=FOXNews.com |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070101040847/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C240057%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|df=dmy}}</ref> دوای چەند کاتژمێرێک، بەیاننامە فەرمییەکان ڕوونیان کردەوە کە لە سێدارەدانی ئەلبەندەر و تۆمەتبارەکەی تری ھاوڕێی دواخراوە بۆ ئەوەی بایەخێکی تایبەت بەو ڕۆژە بدرێت کە سەددام حوسێن تێیدا لە سێدارە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Hussein executed with 'fear in his face' |ناونیشان=http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ویلایەتە یەکگرتووەکان ئیدیعای کرد کە کۆپتەری لەبەر دەستدا نەبووە بۆ گواستنەوەی ئەو دوو کەسەی کە مابوونەوە بۆ شوێنی لە سێدارەدانەکە؛ [[حکوومەتی عێراق]] دواتر وتی کە کاتیان نەبووە. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، بەرپرسێکی حکوومەتی عێراق بە ئەسۆشییەتد پرێسی ڕاگەیاند کە ئامادەکارییەکان بەردەوامن بۆ لە سێدارەدانی نیوە برای سەددام، [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|تکریتی]]، کە بەرپرسی پێشووی ھەواڵگری بوو، و ئەلبەندەر، سەرۆکی پێشووی دادگای شۆڕش، لە ڕۆژی پێنجشەممە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Reports: Hussein's co-defendants to be hanged Thursday |ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/03/iraq.executions.ap/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070115014431/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/03/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ھەردووکیان پێش بەرەبەیانی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ لە سێدارە دران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Report: Hussein's half-brother, other co-defendant hanged |ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070116061937/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> کاتژمێر ٣:٠٥ی بەیانی (٠٠٠٥ UTC) مردنیان ڕاگەیەندرا. ڕێگە بە ڕاوێژکاری یاساییی ئەلبەندەر نەدرا ئامادە بێت. ھەروەھا ڕێگە بە حوسێن و نیوەی برای، تکریتی، نەدرا پارێزەرەکەیان ئامادە بێت کاتێک لە سێدارە دران. == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] hqhks6hp3yf65g1aupr2vvkg4zpevlj 1579874 1579811 2026-05-01T15:00:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1579874 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''عەواد حەمەد ئەلبەندەر ئەلسەعدوون''' (١٩٤٤ – ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧)<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Hakim Mustafa |سەردێڕ=محاكمة الرئيس العراقي السابق صدام حسين - الجلسة 16-2 |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=FObnepLcb2c |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200110193209/https://www.youtube.com/watch?v=FObnepLcb2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> دادوەرێکی دیار بووە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق. ھەروەھا لە ھەمان ماوەدا سەرۆکایەتی [[دادگای شۆڕش|دادگای کوودەتای]] کردووە، کە لە [[٨ی تەممووز]]ی [[١٩٨٢]] سزای لەسێدارەدانی بۆ ١٤٨ ھاووڵاتی عێراقی خەڵکی شارۆچکەی [[دوجەیل]] دەرکرد، کاتێک کۆمەڵێک چەکدار لە ھەوڵی تیرۆرکردنی سەددام تەقەیان لە ئۆتۆمبێلەکەی سەددام کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723085930/https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> لە [[٥ی تشرینی دووەم]]ی [[٢٠٠٦]] دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق سزای لەسێدارەدانی بەسەر عەواددا سەپاند بە تاوانی دژە مرۆڤایەتی، ھەمان سزای بەسەر [[سەددام حوسێن]] و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|بەرزان تکریتی]] نیوە برای دەرکرد. == دەستگیرکردن و دادگاییکردن == دوای داگیرکاریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، بە فەرمی لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕادەستی [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|سەردێڕ=AWAD HAMED AL-BANDAR|بڵاوکەرەوە=Trial International|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723085930/https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٥، لە [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگاییکردنی دووجەیل]]، [[دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق]] ئەلبەندەری بە تۆمەتی [[تاوان دژی بە مرۆڤایەتی]] دادگایی کرد بەھۆی دەرکردنی سزای لە سێدارەدان کە تێیدا خۆی بە بێتاوان لەقەڵەمدا. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، ئەلبەندەر لەگەڵ تۆمەتبارانی ھاوڕێی، حوسێن و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی]]، سزای لە سێدارەدانی بە پەت بۆ دەرچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Jomana Karadsheh |سەردێڕ=Dujail case: Saddam gets death |ناونیشان=http://www.ibnlive.com/news/saddam-sentenced-to-death-by-hanging/25459-2.html |ئیش=IBNLive.com |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071113130910/http://www.ibnlive.com/news/saddam-sentenced-to-death-by-hanging/25459-2.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تەرمەکەی لە تەنیشت تەرمی سەددام حوسێن لە [[عۆجە]] نێژرا. تیمی بەرگریی ئەلبەندەر پێکھاتبوو لە [[بەدر عەواد حەمەد سەعدوون]] وەک سەرۆکی بەرگری و [[سەعدوون عەنتەر جەنابی]]. ئەمەی دوایییان لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ تیرۆر کرا، یەک ڕۆژ دوای ئەوەی لە ماڵەکەی خۆی لە [[بەغدا]] ڕفێندرا. == لە سێدارەدان == زۆر پێشبینی دەکرا سزاکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦، کەمێک پێش کاتژمێر ٦:٠٠ی بەیانی بە کاتی ناوخۆیی عێراق جێبەجێ بکرێت. [[سەددام حوسێن]] لە کاتژمێر ٦:٠٥ی بەیانی بە کاتی ناوخۆی عێراق (٠٣٠٥ [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|UTC]]) لە سێدارە درا. لە سەرەتادا وا بڕوا دەکرا کە تکریتی و ئەلبەندەریش لەگەڵ ئەو لە سێدارە درابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Saddam Hussein Executed by Hanging in Iraq |ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,240057,00.html |ئیش=FOXNews.com |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070101040847/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C240057%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|df=dmy}}</ref> دوای چەند کاتژمێرێک، بەیاننامە فەرمییەکان ڕوونیان کردەوە کە لە سێدارەدانی ئەلبەندەر و تۆمەتبارەکەی تری ھاوڕێی دواخراوە بۆ ئەوەی بایەخێکی تایبەت بەو ڕۆژە بدرێت کە سەددام حوسێن تێیدا لە سێدارە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Hussein executed with 'fear in his face' |ناونیشان=http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ویلایەتە یەکگرتووەکان ئیدیعای کرد کە کۆپتەری لەبەر دەستدا نەبووە بۆ گواستنەوەی ئەو دوو کەسەی کە مابوونەوە بۆ شوێنی لە سێدارەدانەکە؛ [[حکوومەتی عێراق]] دواتر وتی کە کاتیان نەبووە. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، بەرپرسێکی حکوومەتی عێراق بە ئەسۆشییەتد پرێسی ڕاگەیاند کە ئامادەکارییەکان بەردەوامن بۆ لە سێدارەدانی نیوە برای سەددام، [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|تکریتی]]، کە بەرپرسی پێشووی ھەواڵگری بوو، و ئەلبەندەر، سەرۆکی پێشووی دادگای شۆڕش، لە ڕۆژی پێنجشەممە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Reports: Hussein's co-defendants to be hanged Thursday |ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/03/iraq.executions.ap/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070115014431/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/03/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ھەردووکیان پێش بەرەبەیانی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ لە سێدارە دران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Report: Hussein's half-brother, other co-defendant hanged |ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070116061937/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> کاتژمێر ٣:٠٥ی بەیانی (٠٠٠٥ UTC) مردنیان ڕاگەیەندرا. ڕێگە بە ڕاوێژکاری یاساییی ئەلبەندەر نەدرا ئامادە بێت. ھەروەھا ڕێگە بە حوسێن و نیوەی برای، تکریتی، نەدرا پارێزەرەکەیان ئامادە بێت کاتێک لە سێدارە دران. == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] 4dm2n4hgu71f7j8hay2c7gy5zoagdep 1579922 1579874 2026-05-01T17:04:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1579922 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''عەواد حەمەد ئەلبەندەر ئەلسەعدوون''' (١٩٤٤ – ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧)<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Hakim Mustafa |سەردێڕ=محاكمة الرئيس العراقي السابق صدام حسين - الجلسة 16-2 |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=FObnepLcb2c |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200110193209/https://www.youtube.com/watch?v=FObnepLcb2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> دادوەرێکی دیار بووە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق. ھەروەھا لە ھەمان ماوەدا سەرۆکایەتی [[دادگای شۆڕش|دادگای کوودەتای]] کردووە، کە لە [[٨ی تەممووز]]ی [[١٩٨٢]] سزای لەسێدارەدانی بۆ ١٤٨ ھاووڵاتی عێراقی خەڵکی شارۆچکەی [[دوجەیل]] دەرکرد، کاتێک کۆمەڵێک چەکدار لە ھەوڵی تیرۆرکردنی سەددام تەقەیان لە ئۆتۆمبێلەکەی سەددام کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723085930/https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> لە [[٥ی تشرینی دووەم]]ی [[٢٠٠٦]] دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق سزای لەسێدارەدانی بەسەر عەواددا سەپاند بە تاوانی دژە مرۆڤایەتی، ھەمان سزای بەسەر [[سەددام حوسێن]] و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|بەرزان تکریتی]] نیوە برای دەرکرد. == دەستگیرکردن و دادگاییکردن == دوای داگیرکاریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، بە فەرمی لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕادەستی [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|سەردێڕ=AWAD HAMED AL-BANDAR|بڵاوکەرەوە=Trial International|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723085930/https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٥، لە [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگاییکردنی دووجەیل]]، [[دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق]] ئەلبەندەری بە تۆمەتی [[تاوان دژی بە مرۆڤایەتی]] دادگایی کرد بەھۆی دەرکردنی سزای لە سێدارەدان کە تێیدا خۆی بە بێتاوان لەقەڵەمدا. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، ئەلبەندەر لەگەڵ تۆمەتبارانی ھاوڕێی، حوسێن و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی]]، سزای لە سێدارەدانی بە پەت بۆ دەرچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Jomana Karadsheh |سەردێڕ=Dujail case: Saddam gets death |ناونیشان=http://www.ibnlive.com/news/saddam-sentenced-to-death-by-hanging/25459-2.html |ئیش=IBNLive.com |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071113130910/http://www.ibnlive.com/news/saddam-sentenced-to-death-by-hanging/25459-2.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تەرمەکەی لە تەنیشت تەرمی سەددام حوسێن لە [[عۆجە]] نێژرا. تیمی بەرگریی ئەلبەندەر پێکھاتبوو لە [[بەدر عەواد حەمەد سەعدوون]] وەک سەرۆکی بەرگری و [[سەعدوون عەنتەر جەنابی]]. ئەمەی دوایییان لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ تیرۆر کرا، یەک ڕۆژ دوای ئەوەی لە ماڵەکەی خۆی لە [[بەغدا]] ڕفێندرا. == لە سێدارەدان == زۆر پێشبینی دەکرا سزاکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦، کەمێک پێش کاتژمێر ٦:٠٠ی بەیانی بە کاتی ناوخۆیی عێراق جێبەجێ بکرێت. [[سەددام حوسێن]] لە کاتژمێر ٦:٠٥ی بەیانی بە کاتی ناوخۆی عێراق (٠٣٠٥ [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|UTC]]) لە سێدارە درا. لە سەرەتادا وا بڕوا دەکرا کە تکریتی و ئەلبەندەریش لەگەڵ ئەو لە سێدارە درابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Saddam Hussein Executed by Hanging in Iraq |ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,240057,00.html |ئیش=FOXNews.com |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070101040847/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C240057%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|df=dmy}}</ref> دوای چەند کاتژمێرێک، بەیاننامە فەرمییەکان ڕوونیان کردەوە کە لە سێدارەدانی ئەلبەندەر و تۆمەتبارەکەی تری ھاوڕێی دواخراوە بۆ ئەوەی بایەخێکی تایبەت بەو ڕۆژە بدرێت کە سەددام حوسێن تێیدا لە سێدارە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Hussein executed with 'fear in his face' |ناونیشان=http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ویلایەتە یەکگرتووەکان ئیدیعای کرد کە کۆپتەری لەبەر دەستدا نەبووە بۆ گواستنەوەی ئەو دوو کەسەی کە مابوونەوە بۆ شوێنی لە سێدارەدانەکە؛ [[حکوومەتی عێراق]] دواتر وتی کە کاتیان نەبووە. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، بەرپرسێکی حکوومەتی عێراق بە ئەسۆشییەتد پرێسی ڕاگەیاند کە ئامادەکارییەکان بەردەوامن بۆ لە سێدارەدانی نیوە برای سەددام، [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|تکریتی]]، کە بەرپرسی پێشووی ھەواڵگری بوو، و ئەلبەندەر، سەرۆکی پێشووی دادگای شۆڕش، لە ڕۆژی پێنجشەممە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Reports: Hussein's co-defendants to be hanged Thursday |ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/03/iraq.executions.ap/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070115014431/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/03/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ھەردووکیان پێش بەرەبەیانی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ لە سێدارە دران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Report: Hussein's half-brother, other co-defendant hanged |ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070116061937/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> کاتژمێر ٣:٠٥ی بەیانی (٠٠٠٥ UTC) مردنیان ڕاگەیەندرا. ڕێگە بە ڕاوێژکاری یاساییی ئەلبەندەر نەدرا ئامادە بێت. ھەروەھا ڕێگە بە حوسێن و نیوەی برای، تکریتی، نەدرا پارێزەرەکەیان ئامادە بێت کاتێک لە سێدارە دران. == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] 2lwenanlj7u37jnxcyqwe5yqbuk1zc6 1579954 1579922 2026-05-01T20:01:09Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579954 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''عەواد حەمەد ئەلبەندەر ئەلسەعدوون''' (١٩٤٤ – ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧)<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Hakim Mustafa |سەردێڕ=محاكمة الرئيس العراقي السابق صدام حسين - الجلسة 16-2 |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=FObnepLcb2c |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200110193209/https://www.youtube.com/watch?v=FObnepLcb2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> دادوەرێکی دیار بووە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق. ھەروەھا لە ھەمان ماوەدا سەرۆکایەتی [[دادگای شۆڕش|دادگای کوودەتای]] کردووە، کە لە [[٨ی تەممووز]]ی [[١٩٨٢]] سزای لەسێدارەدانی بۆ ١٤٨ ھاووڵاتی عێراقی خەڵکی شارۆچکەی [[دوجەیل]] دەرکرد، کاتێک کۆمەڵێک چەکدار لە ھەوڵی تیرۆرکردنی سەددام تەقەیان لە ئۆتۆمبێلەکەی سەددام کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723085930/https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> لە [[٥ی تشرینی دووەم]]ی [[٢٠٠٦]] دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق سزای لەسێدارەدانی بەسەر عەواددا سەپاند بە تاوانی دژە مرۆڤایەتی، ھەمان سزای بەسەر [[سەددام حوسێن]] و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|بەرزان تکریتی]] نیوە برای دەرکرد. == دەستگیرکردن و دادگاییکردن == دوای داگیرکاریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، بە فەرمی لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕادەستی [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|سەردێڕ=AWAD HAMED AL-BANDAR|بڵاوکەرەوە=Trial International|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723085930/https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٥، لە [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگاییکردنی دووجەیل]]، [[دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق]] ئەلبەندەری بە تۆمەتی [[تاوان دژی بە مرۆڤایەتی]] دادگایی کرد بەھۆی دەرکردنی سزای لە سێدارەدان کە تێیدا خۆی بە بێتاوان لەقەڵەمدا. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، ئەلبەندەر لەگەڵ تۆمەتبارانی ھاوڕێی، حوسێن و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی]]، سزای لە سێدارەدانی بە پەت بۆ دەرچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Jomana Karadsheh |سەردێڕ=Dujail case: Saddam gets death |ناونیشان=http://www.ibnlive.com/news/saddam-sentenced-to-death-by-hanging/25459-2.html |ئیش=IBNLive.com |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071113130910/http://www.ibnlive.com/news/saddam-sentenced-to-death-by-hanging/25459-2.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تەرمەکەی لە تەنیشت تەرمی سەددام حوسێن لە [[عۆجە]] نێژرا. تیمی بەرگریی ئەلبەندەر پێکھاتبوو لە [[بەدر عەواد حەمەد سەعدوون]] وەک سەرۆکی بەرگری و [[سەعدوون عەنتەر جەنابی]]. ئەمەی دوایییان لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ تیرۆر کرا، یەک ڕۆژ دوای ئەوەی لە ماڵەکەی خۆی لە [[بەغدا]] ڕفێندرا. == لە سێدارەدان == زۆر پێشبینی دەکرا سزاکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦، کەمێک پێش کاتژمێر ٦:٠٠ی بەیانی بە کاتی ناوخۆیی عێراق جێبەجێ بکرێت. [[سەددام حوسێن]] لە کاتژمێر ٦:٠٥ی بەیانی بە کاتی ناوخۆی عێراق (٠٣٠٥ [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|UTC]]) لە سێدارە درا. لە سەرەتادا وا بڕوا دەکرا کە تکریتی و ئەلبەندەریش لەگەڵ ئەو لە سێدارە درابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Saddam Hussein Executed by Hanging in Iraq |ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,240057,00.html |ئیش=FOXNews.com |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070101040847/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C240057%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|df=dmy}}</ref> دوای چەند کاتژمێرێک، بەیاننامە فەرمییەکان ڕوونیان کردەوە کە لە سێدارەدانی ئەلبەندەر و تۆمەتبارەکەی تری ھاوڕێی دواخراوە بۆ ئەوەی بایەخێکی تایبەت بەو ڕۆژە بدرێت کە سەددام حوسێن تێیدا لە سێدارە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Hussein executed with 'fear in his face' |ناونیشان=http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ویلایەتە یەکگرتووەکان ئیدیعای کرد کە کۆپتەری لەبەر دەستدا نەبووە بۆ گواستنەوەی ئەو دوو کەسەی کە مابوونەوە بۆ شوێنی لە سێدارەدانەکە؛ [[حکوومەتی عێراق]] دواتر وتی کە کاتیان نەبووە. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، بەرپرسێکی حکوومەتی عێراق بە ئەسۆشییەتد پرێسی ڕاگەیاند کە ئامادەکارییەکان بەردەوامن بۆ لە سێدارەدانی نیوە برای سەددام، [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|تکریتی]]، کە بەرپرسی پێشووی ھەواڵگری بوو، و ئەلبەندەر، سەرۆکی پێشووی دادگای شۆڕش، لە ڕۆژی پێنجشەممە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Reports: Hussein's co-defendants to be hanged Thursday |ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/03/iraq.executions.ap/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070115014431/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/03/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ھەردووکیان پێش بەرەبەیانی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ لە سێدارە دران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Report: Hussein's half-brother, other co-defendant hanged |ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070116061937/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> کاتژمێر ٣:٠٥ی بەیانی (٠٠٠٥ UTC) مردنیان ڕاگەیەندرا. ڕێگە بە ڕاوێژکاری یاساییی ئەلبەندەر نەدرا ئامادە بێت. ھەروەھا ڕێگە بە حوسێن و نیوەی برای، تکریتی، نەدرا پارێزەرەکەیان ئامادە بێت کاتێک لە سێدارە دران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] le2kyfnf2oduidr1nqu1vrhmhita66j 0 295334 1579822 1579673 2026-05-01T12:03:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579822 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''خۆپیشاندانەکانی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ی کورد لە تورکیا''' زنجیرەیەک ئاژاوەی مەدەنی بەربڵاو بوو لە [[باکووری کوردستان]] کە پێنج ڕۆژی خایاند. <ref name="france">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.france24.com/en/20091215-two-killed-kurdish-ban-protests?quicktabs_1=1|سەردێڕ=Two killed in Kurdish ban protests |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160807075457/http://www.france24.com/en/20091215-two-killed-kurdish-ban-protests?quicktabs_1=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> ناڕەزایەتییەکان دوای بڕیارێکی ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ لەلایەن دادگای دەستووریی تورکیاوە سەریھەڵدا کە [[پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی|پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی]] لایەنگری [[کورد]] (دەتەپە)ی قەدەغە کرد، دوای تاوانبار کردنیان بە پەیوەندیکردنی بە [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە)ی قەدەغەکراو <ref name="dtpban">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=kurdish-unrest-erupts-in-turkey-after-dtp-ban-2009-12-12|سەردێڕ=Turkish News - Latest News from Turkey |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131217221251/http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=kurdish-unrest-erupts-in-turkey-after-dtp-ban-2009-12-12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> و بڵاوکردنەوەی «پڕوپاگەندەی تیرۆریستی». <ref name="election">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.institutkurde.org/en/publications/bulletins/315.html|سەردێڕ=English - Bulletins |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512202047/https://www.institutkurde.org/en/publications/bulletins/315.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> ==پێشینە== پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی لە ساڵی ٢٠٠٥ لە ڕێگەی یەکگرتنی پارتی سەرەکیی لایەنگری کوردی [[تورکیا]]، [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)|پارتی دیموکراتی گەل]] (DEHAP)، و بزووتنەوەی کۆمەڵگەی دیموکراتیک (DTH) کە تازە دامەزرابوو، پێکھێنرا کە لەلایەن پەرلەمانتارانی پێشووی [[پارتی دیموکراسی (تورکیا)|پارتی دیموکراسی]] (DEP) [[لەیلا زانا]]، [[ئۆرھان دۆغان]]، خەتیب دیجلە و سەلیم سەداک دوای ئازادکردنیان لە زیندان لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزرابوو. دوای پێکھێنانی، پارتەکە داوای لە پەکەکە کرد چەک دابنێت. [[پەکەکە]] بە ڕاگەیاندنی ئاگربەستێکی تاکلایەنە وەڵامی دایەوە کە تا ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bumps in Road to EU Accession Expose Cyprus, Kurdish Potholes |ناونیشان=https://www.wrmea.org/2005-november/talking-turkey-bumps-in-road-to-eu-accession-expose-cyprus-kurdish-potholes.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> پارتی دیموکراتی گەل لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (٢٠٠٢)|ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٢]]دا ٦.٢ لەسەدی دەنگەکانی بەدەستھێنابوو، نەیتوانیبوو بەربەستی ١٠٪ی ھەڵبژاردن تێپەڕێنێت و بەو پێیەش نەیتوانی ھیچ کورسییەک لە پەرلەماندا بەدەستبھێنێت. لەبەر ئەوە، بۆ [[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (٢٠٠٧)|ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٧]] پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی کاندیدەکانی وەک سەربەخۆ خستە ڕوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gloria-center.org/2009/12/senyuva-2009-12-05/#_ednref2 |سەردێڕ=Opposition for the Sake of Opposition? Polarized Pluralism in Turkish Politics |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111102013133/http://www.gloria-center.org/2009/12/senyuva-2009-12-05/#_ednref2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە گشتی، ٧٢٦ کاندیدی سەربەخۆ ١،٨٣٥،٤٨٦ دەنگیان بەدەستھێنا، کە کۆی گشتی ٥.٢٤٪ و ٢٦ کورسی لە کۆی ٥٥٠ کورسیی [[کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] بوو.<ref name="winners">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://meria.idc.ac.il/journal/2007/issue3/jv11no3a7.html |سەردێڕ=HE REAL WINNERS AND LOSERS OF TURKEY’S JULY 2007 ELECTIONS |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120221224508/http://meria.idc.ac.il/journal/2007/issue3/jv11no3a7.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پاشان بیست و یەک سەربەخۆ فراکسیۆنێکی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکییان لە پەرلەماندا پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.allaboutturkey.com/parti.htm |سەردێڕ=Political parties in Turkey |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121027091504/http://www.allaboutturkey.com/parti.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام ھەڵبژاردنەکە بە پلەی یەکەم بێ ئومێدی بوو بۆ پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی چونکە زۆرینەی دەنگەکان لە ناوچە کوردنشینەکاندا بۆ [[پارتی داد و گەشەپێدان (تورکیا)|پارتی داد و گەشەپێدان]] (ئاکەپە)ی [[سەرۆک وەزیرانی تورکیا|سەرۆک وەزیرانی توورک]] [[ڕەجەب تەیب ئەردۆغان]] چوو.<ref name="winners"/> بەڵام پارتەکە لە کاتی [[ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی تورکیا (٢٠٠٩)|ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ٢٩ی ئازاری ٢٠٠٩]]دا ئەنجامێکی باشی بەدەستھێنا، ٢،١١٦،٦٨٤ دەنگ یان ٥.٤١٪ی بەدەستھێنا و ژمارەی قایمقامەکانی لە چوارەوە بۆ ھەشت دوو ھێندە کرد، و کۆی ژمارەی شارەدارانی شارۆچکە بچووکەکانی لە ٣٢ەوە بۆ ٥١ زیاد کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11326291.asp |سەردێڕ=Ruling party main loser in local ballot |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121014081135/http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11326291.asp |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ یەکەمجار لە باشووری ڕۆژھەڵات زۆرینەیان بەدەستھێنا و جگە لە [[پارێزگای باتمان]]، [[پارێزگای حەکاری]]، [[پارێزگای ئامەد]] و [[پارێزگای شرنەخ]] کە پارتی دیموکراتی گەل لە ساڵی ٢٠٠٤دا بردبوویەوە، پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی توانی پارێزگاکانی [[پارێزگای وان|وان]]، [[پارێزگای سێرت|سێرت]] و [[پارێزگای ئیدر|ئیدر]] لە ئاکەپە بباتەوە.<ref>[http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html LOCAL ELECTION RESULTS REVEAL A FRACTURED TURKEY] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110106042815/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html |date=January 6, 2011 }}, April 10, 2009</ref> دوای ھەڵبژاردنی ئازاری ٢٠٠٩، نزیکەی ٥٠ ئەندامی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی دەستگیرکران. لە نێوان نیسان و ئابی ٢٠٠٩دا، زیاتر لە ٥٠٠ ئەندامی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی دەستبەسەرکران و ٢٦٧ کەسیش تۆمەتبار کران. بەپێی [[کۆمەڵەی مافی مرۆڤ (تورکیا)|کۆمەڵەی مافی مرۆڤی تورکیا]]، حکوومەت لە نێوان نیسان و تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا سێ ھەڵمەتی دژی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی ئەنجامداوە کە تێیدا ١٠٠٠ کەس دەستبەسەر کراون، لەنێویاندا ٤٥٠ کەس کە پێیان نەگوتراوە بە چ تۆمەتێک دەستبەسەر کراون.<ref name="irb"/> دوای ڕزگاربوونی لە [[دۆسیەی داخستنی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیک|دۆسیەی داخستن]] لە ساڵی ٢٠٠٧دا،<ref name="irb"/> لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، دادگای دەستووریی [[تورکیا]] دەنگی بە قەدەغەکردنی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی دا. دادگا پێویستی بە زۆرینەی دوو لەسەر سێ، یان ٧ دەنگ بوو بۆ داخستنی پارتەکە، بەڵام بە تەنھا دەنگێکی ٦ بەرانبەر ٥ قەدەغەی کرد. دادگا بڕیاری دا کە پارتەکە پەیوەندیی بە پەکەکەوە ھەیە<ref name="dtpban"/> و بە تاوانباری زانی لە بڵاوکردنەوەی «پڕوپاگەندەی تیرۆریستی».<ref name="election"/> سەرۆک [[ئەحمەد توورک]] و ھاوسەرۆک [[ئایسەل توغلووک]] لە پەرلەمان دەرکران، و خۆیان و ٣٥ ئەندامی دیکەی پارتەکە، لەنێویاندا لەیلا زانا، بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە چوونە ناو ھەر پارتێکی ڕامیاری قەدەغە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Turkey bans pro-Kurdish party over ties to rebels |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|یەکەم=Selcan |دوایین=Hacaoglu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091215060704/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو ١٩ ئەندامەی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی کە لە پەرلەماندا مابوونەوە، چوونە ناو [[پارتی ئاشتی و دیموکراسی]] (BDP)، کە پێشتر لە چاوەڕوانیی قەدەغەکردنی پارتەکەدا پێکھێنرابوو.<ref name="irb">[https://archive.today/20130101070129/http://www.irb-cisr.gc.ca:8080/RIR_RDI/RIR_RDI.aspx?id=452824&l=e Democratic Society Party (Democratik Toplum Partisi, DTP)]</ref> ==خۆپیشاندانەکان== وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە قەدەغەکردنەکە، ١٩<ref name="irb"/> پەرلەمانتارەکەی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی کە مابوونەوە بایکۆتی دانیشتنەکانی پەرلەمانیان کرد. لەو کاتەدا، خۆپیشاندان لە سەرتاسەری ناوچە زۆرینە کوردنشینەکانی تورکیا و شارەکانی ڕۆژاوا وەک [[ئەستەمبوڵ]]، [[ئەنقەرە]] و [[ئیزمیر]] سەری ھەڵدا و تەواوی کۆتایی ھەفتەکەی خایاند.<ref name="aljazeera"/> لە ئەستەمبووڵ، لە چەند ڕۆژی دواتردا چەندین خۆپیشاندانی چەند سەد کەسی سەری ھەڵدا. خۆپیشاندەران موڵک و ماڵیان تێکدا و بە بەرد و [[بۆمبی مۆلۆتۆف]] ھێرشیان کردە سەر پۆلیس، و ئاگریان لە شەقامەکاندا کردەوە. پۆلیس بە گازی فرمێسکڕێژ، ئۆتۆمبێلی ئاوشار و گازی بیبەر ھێرشی کردە سەر خۆپیشاندەران. ٢٠٠ کەس، کە زۆربەیان منداڵی کورد بوون، ھاتوچۆیان پەکخست و بە بەرد ھێرشیان کردە سەر پاسەکان لە قەزاکانی [[سوڵتانگازی]] و [[باشاکشەھیر]]. پۆلیس بە گازی فرمێسکڕێژ دەستوەردانی کرد.<ref name="hurriyet"/> نەتەوەپەرستە توورکەکانیش ھێرشیان کردە سەر خۆپیشاندەران، کە بووە ھۆی برینداربوونی لانیکەم کەسێک بە فیشەک.<ref name="timeline"/> لە ١١ی کانوونی یەکەم، ماوەیەکی کەم دوای ڕاگەیاندنی بڕیارەکە، زیاتر لە ١٠٠٠ کەس لەبەردەم نوسینگەکانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی لە [[ئامەد|دیاربەکر]] کۆبوونەوە و دروشمی «خوێن بە خوێن! تۆڵە!»یان دەگوتەوە. خۆپیشاندەران بە بۆمبی بەنزین ھێرشیان کردە سەر پۆلیس و کامێراکانی چاودێرییان شکاند. پۆلیسی دژە ئاژاوە بە گازی فرمێسکڕێژ و ئۆتۆمبێلی ئاوشار وەڵامی دایەوە. لە ئەستەمبووڵ، نزیکەی ١٠٠ کەس لە دەوری نوسینگەی ناوخۆیی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی کۆبوونەوە و لافیتەیەکیان بەدەستەوە بوو کە لەسەری نووسرابوو «کۆتایی بە ھێرشەکان بۆ سەر گەلی کورد».<ref name="telegraph"/> لە ١٢ی کانوونی یەکەم لە [[حەکاری (شار)|حەکاری]]، نزیکەی ١٠٠٠ خۆپیشاندەر لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکاندا تووشی پێکدادان بوون.<ref name="sofia"/> پۆلیس ئۆتۆمبێلی ئاوشاری بۆ بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندانەکان بەکارھێنا.<ref name="sofia"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Turkish court bans pro-Kurd party |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8408903.stm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100420190953/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8408903.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خۆپیشاندەران ھەوڵێکی سەرنەکەوتوویان دا بۆ لێدانی بەکۆمەڵی (لینچکردنی) بەڕێوەبەرێکی پۆلیس و ئەفسەرێک.<ref name="hurriyet"/> کچێکی گەنج لە کاتی خۆپیشاندانەکاندا ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا<ref name="hurriyet"/> و زیاتر لە دە خۆپیشاندەر دەستگیرکران.<ref name="aljazeera"/> لە [[وان (شار)|وان]] پێنج پۆلیس دوای پێکدادانی توند لەگەڵ خۆپیشاندەران ڕەوانەی نەخۆشخانە کران. ٢٠ کەس لە کاتی خۆپیشاندانەکەی واندا دەستبەسەر کران. لە قەزاکانی [[بەیتوشەباب]] و [[جزیری]] لە پارێزگای شرنەخ، خۆپیشاندانەکان تا درەنگانی شەو بەردەوام بوون، چونکە خۆپیشاندەران بۆمبی مۆلۆتۆف و بەردیان گرتە باڵەخانەکانی وەک فەرمانگەی پۆستە، بانکەکان و ماڵی قایمقامی قەزای بەیتوشەباب. لە جزیری، خۆپیشاندەران ڕێگەی [[دەروازەی ئیبراھیم خەلیل|دەروازەی گومرگی ئیبراھیم خەلیلیان]] گرت و ڕێگەی چوون بۆ [[ھەرێمی کوردستان]]یان داخست. [[پۆلیس]] بۆ کردنەوەی ڕێگەکە دەستوەردانی کرد.<ref name="hurriyet"/> لە [[ئیدر]] و [[ڕحا]] مانگرتن ئەنجام درا.<ref name="hurriyet"/> لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، خۆپیشاندانەکان لە قەزای [[گەڤەر|یوکسێکۆڤا]] بەردەوام بوون. پۆلیس گازی فرمێسکڕێژ و ئۆتۆمبێلی ئاوشاری دژی خۆپیشاندەران بەکارھێنا. خۆپیشاندەران ڕێگاکانیان داخست و لە شەقامەکاندا ئاگریان کردەوە. لە ماوەی کۆتایی ھەفتەکەدا دوکان و بازاڕەکان لە ھەموو ناوەندەکانی شاری حەکاری داخران.<ref name="hurriyet"/> خۆپیشاندانەکانی گەڤەر لە ڕۆژی شەممەوە بەردەوام بوون، چونکە جەماوەری لایەنگرانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی بۆمبی ئاگرین و بەردیان گرتە ئۆتۆمبێلەکانی پۆلیس.<ref name="aljazeera"/> ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، زیاتر لە ٥٠٠٠ کەس لە ئامەد پێشوازییان لە پەرلەمانتارانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی کرد کە بە پاسێکی کراوە ھاتنە ناو شارەکە. دواتر گروپێک لە گەنجان دەستیان کرد بە بەردبارانکردنی پۆلیس و ھێماکانی شەقامیان ھەڵکەند، پۆلیسیش بە ئۆتۆمبێلی ئاوشار وەڵامی دایەوە. خۆپیشاندەران بەردیان گرتە نوسینگەیەکی ناوخۆیی ئاکەپە و چەند کەسێکیش دەستگیرکران. لە [[بایەزید|دۆغوبایەزید]] خۆپیشاندەران بۆمبی بەنزین و بەردیان گرتە پۆلیس و پۆلیسیش بە گازی فرمێسکڕێژ و ئۆتۆمبێلی ئاوشار وەڵامی دایەوە.<ref name="EU"/> لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، دوو خۆپیشاندەری کورد کوژران و حەوت کەسیش بریندار بوون کاتێک دوکاندارێک بە چەکێکی ھێرشبەر تەقەی لە جەماوەری خۆپیشاندەران کرد لە [[بۆلانک]] لە [[پارێزگای مووش]] دوای ئەوەی پەنجەرەی دوکانەکەی شکێنرا.<ref name="france"/><ref name="sofia"/> ===باشووری کوردستان=== لە ١٦ی کانوونی یەکەم، سەدان کەس لە [[ھەولێر]]ی پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]] دژی قەدەغەکردنەکە خۆپیشاندانیان کرد.<ref name="un"/> لە ١٧ی کانوونی یەکەم، زیاتر لە ٥٠٠ کورد لە [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[سووریا]] و تورکیاوە لە [[سلێمانی]] دژی قەدەغەکردنەکە خۆپیشاندانیان کرد.<ref name="un"/> ===نیگەرانییەکانی مافی مرۆڤ=== لە سەرتاسەری تورکیادا، [[ژەندرمە]] و [[پۆلیس]] بەردەوام لە ڕێگەی ھەڕەشەی زارەکی، دەستبەسەرکردنی سەرەڕۆیانە لە کۆبوونەوەکان و دەستبەسەرکردن لە بازگەکاندا ھەراسانی ئەندامانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکییان دەکرد. پۆلیس بەردەوام خۆپیشاندەرانی بۆ ماوەی چەند کاتژمێرێک دەستبەسەر دەکرد. ھێزە ئەمنییەکان ھەروەھا بەردەوام ھەراسانی ئەو گوندنشینانەیان دەکرد کە پێیان وابوو ھاوسۆزی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکین.<ref name="usds"/> ==کردارەکان== ===تورکیا=== *{{flagicon|Turkey}} [[حکوومەتی تورکیا]]: سەرۆک کۆماری تورکیا [[عەبدوڵڵا گول]] بەرگریی لە بڕیارەکەی دادگا کرد و ڕایگەیاند: «دادگا دەتوانێت چیی تر بکات کاتێک بەڕێوەبەرانی پارتەکە ھەن کە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بە ھۆکاری بوونی خۆیان ڕادەگەیەنن.»<ref name="aljazeera"/> و بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە بۆ سەرکۆنەکردنی خۆپیشاندانەکان: «گرژی یان پێکدادانەکان ھیچ سوودێکیان بۆ کەس نییە. ھەموو کێشەکان دەکرێت بە ڕێوشوێنی دیموکراسی و ڕامیاری چارەسەر بکرێن. گەلەکەمان بینییان کە دەوڵەتی تورکیا بە نیازپاکی کار دەکات، بەڵام ڕێکخراوە تیرۆریستییەکە دەیەوێت ئەمە تێک بدات.»<ref name="hurriyet"/> *[[دادگای دەستووریی تورکیا]]: سەرۆکی دادگای دەستوور [[ھاشم کڵچ]] گوتی کە داخستنی پارتەکە «بەھۆی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ڕێکخراوی تیرۆریستی و بەھۆی ئەوەی بووەتە چەقێکی چالاکییەکان دژی یەکپارچەیی وڵات بڕیاری لەسەر دراوە».<ref name="aljazeera"/> *[[پارتی کۆماریی گەل|پارتی گەلی کۆماری]] (CHP): [[دەنیز بایکاڵ]] بەیاننامەیەکی سەبارەت بە قەدەغەکردنەکە بڵاوکردەوە: «مەحاڵە بە خۆشییەوە پێشوازی لەم جۆرە ڕووداوانە بکرێت. جێگەی دڵتەنگییە بۆ ھەموومان لە دیموکراسییەکاندا کاتێک ناچارییەک ھەبێت بۆ داخستنی پارتێکی ڕامیاری.»<ref name="bian"/> *{{flagicon image|MHP flag.svg}} [[پارتی بزووتنەوەی نەتەوەپەرست]] (MHP): [[دەوڵەت باخچەلی]] گوتی کە پاشکۆکردنی ڕامیارە تاکەکان باشتر دەبێت نەک قەدەغەکردنی تەواوی پارتەکان، بەڵام گوتی کە «دەکرێت شێوازێکی جیاواز ھەبێت بۆ ئەو کەیسەی کە پارتە ڕامیارییەکان وەک لایەنگری تیرۆر دەبینران و وەک ئامرازێک بۆ ئامانجە جوداخوازەکانیان دایان دەنا.»<ref name="bian"/> *[[پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیک|پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی]] (DTP): ئەحمەد توورک بڕیارەکەی دادگای بە ڕامیاری و نەک یاسایی ناوبرد. ئەو ئاکەپەی بەھۆی بێدەنگییەکەی سەبارەت بە بڕیارەکە لۆمە کرد.<ref name="sofia"/> ئەندامانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی بە بایکۆتکردنی دانیشتنەکانی پەرلەمان وەڵامیان دایەوە.<ref name="aljazeera"/> دانوستانکاری یەکێتیی ئەورووپای تورکیا [[ئەگەمەن باگش]] ڕەخنەی لە بڕیارەکە گرت و گوتی کە پێویستە دادگاکان ڕامیارەکان نەک پارتە ڕامیارییەکان بە بەرپرسیار بزانن لە بەرامبەر کردارە نایاسایییەکاندا.<ref name="sofia"/> ===نێونەتەوەیی=== *{{flag|Iraqi Kurdistan}} **[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] (KRG): نووسینگەی [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]] [[مەسعوود بارزانی]] بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند: «[[سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان]] خۆشحاڵ بووە بە چاکسازییە دوایینەکان و ڕامیارییە ئاشتەواییانەی کە لەلایەن پارتی داد و گەشەپێدان (ئاکەپە)ی فەرمانڕەوای [تورکیا] بۆ پەیوەندی لەگەڵ کوردەکان دەستی پێکردووە و ھیوا دەخوازێت بڕیارەکەی دادگا ئەم پڕۆسە گرنگە لە چوونە پێشەوە پەک نەخات.» وتەبێژی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ھادی مەحموود گوتی کە حکوومەتی ھەرێم دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی تورکیا ناکات و قەدەغەکردنەکەی بە بابەتێکی ناوخۆیی ناوبرد.<ref name="un"/> **[[بزووتنەوەی گۆڕان]]: جەعفەر عەلی لە [[پەرلەمانی کوردستان]]، لە بزووتنەوەی گۆڕانی ئۆپۆزسیۆن، ڕەخنەی لە حکوومەتی ھەرێم گرت بۆ وەڵامە بێدەنگەکەی و بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و گوتی: «بزووتنەوەی گۆڕان قەدەغەکردنەکە سەرکۆنە دەکات و وەک ھەنگاوێک دژی دیموکراسی دەبینێت. ئەمە پێشێلکارییەکی ئاشکرای مافە ڕامیارییەکانی کوردە. ئەم ھەنگاوە پێمان دەڵێت کە [[دەسپێشخەریی دیموکراتیک#دەسپێشخەریی کوردی|دەسپێشخەریی کوردی]] ھێشتا لە کۆمەڵگە یان ڕامیاریی تورکیادا جێگیر نەبووە.»<ref name="un"/> **[[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]] (KIU): یەکگرتوو بەیاننامەیەکی سەبارەت بە قەدەغەکردنەکە بڵاوکردەوە: «بەداخەوە، ئەم بڕیارە بەربەستێکی گەورەیە بۆ دەسپێشخەریی کوردیی ھاندەرانە و دیموکراسییانەی ئاکەپە،» و داوای لە حکوومەتی تورکیا کرد کە لە مامەڵەکردن لەگەڵ بابەتەکەدا پراگماتیک بێت.<ref name="un"/> *{{flag|European Union}}: نووسینگەی ڕۆژنامەوانیی [[سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی یەکێتیی ئەورووپا]] ئەم بەیاننامەیەی سەبارەت بە بڕیاری دادگا بڵاوکردەوە: «لە کاتێکدا بە تووندی سەرکۆنەی تووندوتیژی و تیرۆر دەکات، سەرۆکایەتی ئەوە وەبیر دەھێنێتەوە کە ھەڵوەشاندنەوەی پارتە ڕامیارییەکان ڕێوشوێنێکی ناوازەیە کە پێویستە بە ئەوپەڕی خۆپاراستنەوە بەکاربھێنرێت. یەکێتیی ئەورووپا داوای لە تورکیا کردووە، وەک وڵاتێکی دانوستانکار، ھەموارە دەستوورییە پێویستەکان ئەنجام بدات بۆ ئەوەی یاساکانی سەبارەت بە پارتە ڕامیارییەکان بگونجێنێت لەگەڵ ڕاسپاردەکانی [[کۆمیسیۆنی ڤینیسیا]]ی [[ئەنجومەنی ئەورووپا]] و بڕگەکانی پەیوەندیدار بە [[ڕێککەوتنامەی ئەورووپی بۆ مافەکانی مرۆڤ]].»<ref name="sofia"/> *{{flag|United States}}: وتەبێژێکی [[وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بڕیارەکەی بە بابەتێکی ناوخۆیی ناوبرد، بەڵام ئەو ئەوەشی زیاد کرد کە پێویستە تورکیا ئازادیی ڕامیاری بۆ ھەموو ھاووڵاتییانی پەرە پێ بدات و ئەو ڕێوشوێنانەی کە «ئەم ئازادییانە سنووردار دەکەن یان ڕایان دەگرن پێویستە بە وریایییەکی زۆرەوە پەیڕەو بکرێن».<ref name="sofia"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا]] cqr1ny69y1xtqvku10wz5ngze4bqmxb 1579970 1579822 2026-05-01T20:03:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579970 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''خۆپیشاندانەکانی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ی کورد لە تورکیا''' زنجیرەیەک ئاژاوەی مەدەنی بەربڵاو بوو لە [[باکووری کوردستان]] کە پێنج ڕۆژی خایاند. <ref name="france">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.france24.com/en/20091215-two-killed-kurdish-ban-protests?quicktabs_1=1|سەردێڕ=Two killed in Kurdish ban protests |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160807075457/http://www.france24.com/en/20091215-two-killed-kurdish-ban-protests?quicktabs_1=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> ناڕەزایەتییەکان دوای بڕیارێکی ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ لەلایەن دادگای دەستووریی تورکیاوە سەریھەڵدا کە [[پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی|پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی]] لایەنگری [[کورد]] (دەتەپە)ی قەدەغە کرد، دوای تاوانبار کردنیان بە پەیوەندیکردنی بە [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە)ی قەدەغەکراو <ref name="dtpban">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=kurdish-unrest-erupts-in-turkey-after-dtp-ban-2009-12-12|سەردێڕ=Turkish News - Latest News from Turkey |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131217221251/http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=kurdish-unrest-erupts-in-turkey-after-dtp-ban-2009-12-12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> و بڵاوکردنەوەی «پڕوپاگەندەی تیرۆریستی». <ref name="election">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.institutkurde.org/en/publications/bulletins/315.html|سەردێڕ=English - Bulletins |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512202047/https://www.institutkurde.org/en/publications/bulletins/315.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> ==پێشینە== پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی لە ساڵی ٢٠٠٥ لە ڕێگەی یەکگرتنی پارتی سەرەکیی لایەنگری کوردی [[تورکیا]]، [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)|پارتی دیموکراتی گەل]] (DEHAP)، و بزووتنەوەی کۆمەڵگەی دیموکراتیک (DTH) کە تازە دامەزرابوو، پێکھێنرا کە لەلایەن پەرلەمانتارانی پێشووی [[پارتی دیموکراسی (تورکیا)|پارتی دیموکراسی]] (DEP) [[لەیلا زانا]]، [[ئۆرھان دۆغان]]، خەتیب دیجلە و سەلیم سەداک دوای ئازادکردنیان لە زیندان لە ساڵی ٢٠٠٤ دامەزرابوو. دوای پێکھێنانی، پارتەکە داوای لە پەکەکە کرد چەک دابنێت. [[پەکەکە]] بە ڕاگەیاندنی ئاگربەستێکی تاکلایەنە وەڵامی دایەوە کە تا ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bumps in Road to EU Accession Expose Cyprus, Kurdish Potholes |ناونیشان=https://www.wrmea.org/2005-november/talking-turkey-bumps-in-road-to-eu-accession-expose-cyprus-kurdish-potholes.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> پارتی دیموکراتی گەل لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (٢٠٠٢)|ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٢]]دا ٦.٢ لەسەدی دەنگەکانی بەدەستھێنابوو، نەیتوانیبوو بەربەستی ١٠٪ی ھەڵبژاردن تێپەڕێنێت و بەو پێیەش نەیتوانی ھیچ کورسییەک لە پەرلەماندا بەدەستبھێنێت. لەبەر ئەوە، بۆ [[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (٢٠٠٧)|ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٧]] پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی کاندیدەکانی وەک سەربەخۆ خستە ڕوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gloria-center.org/2009/12/senyuva-2009-12-05/#_ednref2 |سەردێڕ=Opposition for the Sake of Opposition? Polarized Pluralism in Turkish Politics |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111102013133/http://www.gloria-center.org/2009/12/senyuva-2009-12-05/#_ednref2 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە گشتی، ٧٢٦ کاندیدی سەربەخۆ ١،٨٣٥،٤٨٦ دەنگیان بەدەستھێنا، کە کۆی گشتی ٥.٢٤٪ و ٢٦ کورسی لە کۆی ٥٥٠ کورسیی [[کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] بوو.<ref name="winners">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://meria.idc.ac.il/journal/2007/issue3/jv11no3a7.html |سەردێڕ=HE REAL WINNERS AND LOSERS OF TURKEY’S JULY 2007 ELECTIONS |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120221224508/http://meria.idc.ac.il/journal/2007/issue3/jv11no3a7.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پاشان بیست و یەک سەربەخۆ فراکسیۆنێکی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکییان لە پەرلەماندا پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.allaboutturkey.com/parti.htm |سەردێڕ=Political parties in Turkey |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121027091504/http://www.allaboutturkey.com/parti.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام ھەڵبژاردنەکە بە پلەی یەکەم بێ ئومێدی بوو بۆ پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی چونکە زۆرینەی دەنگەکان لە ناوچە کوردنشینەکاندا بۆ [[پارتی داد و گەشەپێدان (تورکیا)|پارتی داد و گەشەپێدان]] (ئاکەپە)ی [[سەرۆک وەزیرانی تورکیا|سەرۆک وەزیرانی توورک]] [[ڕەجەب تەیب ئەردۆغان]] چوو.<ref name="winners"/> بەڵام پارتەکە لە کاتی [[ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی تورکیا (٢٠٠٩)|ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی ٢٩ی ئازاری ٢٠٠٩]]دا ئەنجامێکی باشی بەدەستھێنا، ٢،١١٦،٦٨٤ دەنگ یان ٥.٤١٪ی بەدەستھێنا و ژمارەی قایمقامەکانی لە چوارەوە بۆ ھەشت دوو ھێندە کرد، و کۆی ژمارەی شارەدارانی شارۆچکە بچووکەکانی لە ٣٢ەوە بۆ ٥١ زیاد کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11326291.asp |سەردێڕ=Ruling party main loser in local ballot |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121014081135/http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11326291.asp |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ یەکەمجار لە باشووری ڕۆژھەڵات زۆرینەیان بەدەستھێنا و جگە لە [[پارێزگای باتمان]]، [[پارێزگای حەکاری]]، [[پارێزگای ئامەد]] و [[پارێزگای شرنەخ]] کە پارتی دیموکراتی گەل لە ساڵی ٢٠٠٤دا بردبوویەوە، پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی توانی پارێزگاکانی [[پارێزگای وان|وان]]، [[پارێزگای سێرت|سێرت]] و [[پارێزگای ئیدر|ئیدر]] لە ئاکەپە بباتەوە.<ref>[http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html LOCAL ELECTION RESULTS REVEAL A FRACTURED TURKEY] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110106042815/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html |date=January 6, 2011 }}, April 10, 2009</ref> دوای ھەڵبژاردنی ئازاری ٢٠٠٩، نزیکەی ٥٠ ئەندامی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی دەستگیرکران. لە نێوان نیسان و ئابی ٢٠٠٩دا، زیاتر لە ٥٠٠ ئەندامی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی دەستبەسەرکران و ٢٦٧ کەسیش تۆمەتبار کران. بەپێی [[کۆمەڵەی مافی مرۆڤ (تورکیا)|کۆمەڵەی مافی مرۆڤی تورکیا]]، حکوومەت لە نێوان نیسان و تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا سێ ھەڵمەتی دژی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی ئەنجامداوە کە تێیدا ١٠٠٠ کەس دەستبەسەر کراون، لەنێویاندا ٤٥٠ کەس کە پێیان نەگوتراوە بە چ تۆمەتێک دەستبەسەر کراون.<ref name="irb"/> دوای ڕزگاربوونی لە [[دۆسیەی داخستنی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیک|دۆسیەی داخستن]] لە ساڵی ٢٠٠٧دا،<ref name="irb"/> لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، دادگای دەستووریی [[تورکیا]] دەنگی بە قەدەغەکردنی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی دا. دادگا پێویستی بە زۆرینەی دوو لەسەر سێ، یان ٧ دەنگ بوو بۆ داخستنی پارتەکە، بەڵام بە تەنھا دەنگێکی ٦ بەرانبەر ٥ قەدەغەی کرد. دادگا بڕیاری دا کە پارتەکە پەیوەندیی بە پەکەکەوە ھەیە<ref name="dtpban"/> و بە تاوانباری زانی لە بڵاوکردنەوەی «پڕوپاگەندەی تیرۆریستی».<ref name="election"/> سەرۆک [[ئەحمەد توورک]] و ھاوسەرۆک [[ئایسەل توغلووک]] لە پەرلەمان دەرکران، و خۆیان و ٣٥ ئەندامی دیکەی پارتەکە، لەنێویاندا لەیلا زانا، بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە چوونە ناو ھەر پارتێکی ڕامیاری قەدەغە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Turkey bans pro-Kurdish party over ties to rebels |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|یەکەم=Selcan |دوایین=Hacaoglu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091215060704/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو ١٩ ئەندامەی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی کە لە پەرلەماندا مابوونەوە، چوونە ناو [[پارتی ئاشتی و دیموکراسی]] (BDP)، کە پێشتر لە چاوەڕوانیی قەدەغەکردنی پارتەکەدا پێکھێنرابوو.<ref name="irb">[https://archive.today/20130101070129/http://www.irb-cisr.gc.ca:8080/RIR_RDI/RIR_RDI.aspx?id=452824&l=e Democratic Society Party (Democratik Toplum Partisi, DTP)]</ref> ==خۆپیشاندانەکان== وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە قەدەغەکردنەکە، ١٩<ref name="irb"/> پەرلەمانتارەکەی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی کە مابوونەوە بایکۆتی دانیشتنەکانی پەرلەمانیان کرد. لەو کاتەدا، خۆپیشاندان لە سەرتاسەری ناوچە زۆرینە کوردنشینەکانی تورکیا و شارەکانی ڕۆژاوا وەک [[ئەستەمبوڵ]]، [[ئەنقەرە]] و [[ئیزمیر]] سەری ھەڵدا و تەواوی کۆتایی ھەفتەکەی خایاند.<ref name="aljazeera"/> لە ئەستەمبووڵ، لە چەند ڕۆژی دواتردا چەندین خۆپیشاندانی چەند سەد کەسی سەری ھەڵدا. خۆپیشاندەران موڵک و ماڵیان تێکدا و بە بەرد و [[بۆمبی مۆلۆتۆف]] ھێرشیان کردە سەر پۆلیس، و ئاگریان لە شەقامەکاندا کردەوە. پۆلیس بە گازی فرمێسکڕێژ، ئۆتۆمبێلی ئاوشار و گازی بیبەر ھێرشی کردە سەر خۆپیشاندەران. ٢٠٠ کەس، کە زۆربەیان منداڵی کورد بوون، ھاتوچۆیان پەکخست و بە بەرد ھێرشیان کردە سەر پاسەکان لە قەزاکانی [[سوڵتانگازی]] و [[باشاکشەھیر]]. پۆلیس بە گازی فرمێسکڕێژ دەستوەردانی کرد.<ref name="hurriyet"/> نەتەوەپەرستە توورکەکانیش ھێرشیان کردە سەر خۆپیشاندەران، کە بووە ھۆی برینداربوونی لانیکەم کەسێک بە فیشەک.<ref name="timeline"/> لە ١١ی کانوونی یەکەم، ماوەیەکی کەم دوای ڕاگەیاندنی بڕیارەکە، زیاتر لە ١٠٠٠ کەس لەبەردەم نوسینگەکانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی لە [[ئامەد|دیاربەکر]] کۆبوونەوە و دروشمی «خوێن بە خوێن! تۆڵە!»یان دەگوتەوە. خۆپیشاندەران بە بۆمبی بەنزین ھێرشیان کردە سەر پۆلیس و کامێراکانی چاودێرییان شکاند. پۆلیسی دژە ئاژاوە بە گازی فرمێسکڕێژ و ئۆتۆمبێلی ئاوشار وەڵامی دایەوە. لە ئەستەمبووڵ، نزیکەی ١٠٠ کەس لە دەوری نوسینگەی ناوخۆیی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی کۆبوونەوە و لافیتەیەکیان بەدەستەوە بوو کە لەسەری نووسرابوو «کۆتایی بە ھێرشەکان بۆ سەر گەلی کورد».<ref name="telegraph"/> لە ١٢ی کانوونی یەکەم لە [[حەکاری (شار)|حەکاری]]، نزیکەی ١٠٠٠ خۆپیشاندەر لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکاندا تووشی پێکدادان بوون.<ref name="sofia"/> پۆلیس ئۆتۆمبێلی ئاوشاری بۆ بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندانەکان بەکارھێنا.<ref name="sofia"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Turkish court bans pro-Kurd party |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8408903.stm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100420190953/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8408903.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خۆپیشاندەران ھەوڵێکی سەرنەکەوتوویان دا بۆ لێدانی بەکۆمەڵی (لینچکردنی) بەڕێوەبەرێکی پۆلیس و ئەفسەرێک.<ref name="hurriyet"/> کچێکی گەنج لە کاتی خۆپیشاندانەکاندا ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا<ref name="hurriyet"/> و زیاتر لە دە خۆپیشاندەر دەستگیرکران.<ref name="aljazeera"/> لە [[وان (شار)|وان]] پێنج پۆلیس دوای پێکدادانی توند لەگەڵ خۆپیشاندەران ڕەوانەی نەخۆشخانە کران. ٢٠ کەس لە کاتی خۆپیشاندانەکەی واندا دەستبەسەر کران. لە قەزاکانی [[بەیتوشەباب]] و [[جزیری]] لە پارێزگای شرنەخ، خۆپیشاندانەکان تا درەنگانی شەو بەردەوام بوون، چونکە خۆپیشاندەران بۆمبی مۆلۆتۆف و بەردیان گرتە باڵەخانەکانی وەک فەرمانگەی پۆستە، بانکەکان و ماڵی قایمقامی قەزای بەیتوشەباب. لە جزیری، خۆپیشاندەران ڕێگەی [[دەروازەی ئیبراھیم خەلیل|دەروازەی گومرگی ئیبراھیم خەلیلیان]] گرت و ڕێگەی چوون بۆ [[ھەرێمی کوردستان]]یان داخست. [[پۆلیس]] بۆ کردنەوەی ڕێگەکە دەستوەردانی کرد.<ref name="hurriyet"/> لە [[ئیدر]] و [[ڕحا]] مانگرتن ئەنجام درا.<ref name="hurriyet"/> لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، خۆپیشاندانەکان لە قەزای [[گەڤەر|یوکسێکۆڤا]] بەردەوام بوون. پۆلیس گازی فرمێسکڕێژ و ئۆتۆمبێلی ئاوشاری دژی خۆپیشاندەران بەکارھێنا. خۆپیشاندەران ڕێگاکانیان داخست و لە شەقامەکاندا ئاگریان کردەوە. لە ماوەی کۆتایی ھەفتەکەدا دوکان و بازاڕەکان لە ھەموو ناوەندەکانی شاری حەکاری داخران.<ref name="hurriyet"/> خۆپیشاندانەکانی گەڤەر لە ڕۆژی شەممەوە بەردەوام بوون، چونکە جەماوەری لایەنگرانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی بۆمبی ئاگرین و بەردیان گرتە ئۆتۆمبێلەکانی پۆلیس.<ref name="aljazeera"/> ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، زیاتر لە ٥٠٠٠ کەس لە ئامەد پێشوازییان لە پەرلەمانتارانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی کرد کە بە پاسێکی کراوە ھاتنە ناو شارەکە. دواتر گروپێک لە گەنجان دەستیان کرد بە بەردبارانکردنی پۆلیس و ھێماکانی شەقامیان ھەڵکەند، پۆلیسیش بە ئۆتۆمبێلی ئاوشار وەڵامی دایەوە. خۆپیشاندەران بەردیان گرتە نوسینگەیەکی ناوخۆیی ئاکەپە و چەند کەسێکیش دەستگیرکران. لە [[بایەزید|دۆغوبایەزید]] خۆپیشاندەران بۆمبی بەنزین و بەردیان گرتە پۆلیس و پۆلیسیش بە گازی فرمێسکڕێژ و ئۆتۆمبێلی ئاوشار وەڵامی دایەوە.<ref name="EU"/> لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، دوو خۆپیشاندەری کورد کوژران و حەوت کەسیش بریندار بوون کاتێک دوکاندارێک بە چەکێکی ھێرشبەر تەقەی لە جەماوەری خۆپیشاندەران کرد لە [[بۆلانک]] لە [[پارێزگای مووش]] دوای ئەوەی پەنجەرەی دوکانەکەی شکێنرا.<ref name="france"/><ref name="sofia"/> ===باشووری کوردستان=== لە ١٦ی کانوونی یەکەم، سەدان کەس لە [[ھەولێر]]ی پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]] دژی قەدەغەکردنەکە خۆپیشاندانیان کرد.<ref name="un"/> لە ١٧ی کانوونی یەکەم، زیاتر لە ٥٠٠ کورد لە [[ئێران]]، [[عێراق]]، [[سووریا]] و تورکیاوە لە [[سلێمانی]] دژی قەدەغەکردنەکە خۆپیشاندانیان کرد.<ref name="un"/> ===نیگەرانییەکانی مافی مرۆڤ=== لە سەرتاسەری تورکیادا، [[ژەندرمە]] و [[پۆلیس]] بەردەوام لە ڕێگەی ھەڕەشەی زارەکی، دەستبەسەرکردنی سەرەڕۆیانە لە کۆبوونەوەکان و دەستبەسەرکردن لە بازگەکاندا ھەراسانی ئەندامانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکییان دەکرد. پۆلیس بەردەوام خۆپیشاندەرانی بۆ ماوەی چەند کاتژمێرێک دەستبەسەر دەکرد. ھێزە ئەمنییەکان ھەروەھا بەردەوام ھەراسانی ئەو گوندنشینانەیان دەکرد کە پێیان وابوو ھاوسۆزی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکین.<ref name="usds"/> ==کردارەکان== ===تورکیا=== *{{flagicon|Turkey}} [[حکوومەتی تورکیا]]: سەرۆک کۆماری تورکیا [[عەبدوڵڵا گول]] بەرگریی لە بڕیارەکەی دادگا کرد و ڕایگەیاند: «دادگا دەتوانێت چیی تر بکات کاتێک بەڕێوەبەرانی پارتەکە ھەن کە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بە ھۆکاری بوونی خۆیان ڕادەگەیەنن.»<ref name="aljazeera"/> و بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە بۆ سەرکۆنەکردنی خۆپیشاندانەکان: «گرژی یان پێکدادانەکان ھیچ سوودێکیان بۆ کەس نییە. ھەموو کێشەکان دەکرێت بە ڕێوشوێنی دیموکراسی و ڕامیاری چارەسەر بکرێن. گەلەکەمان بینییان کە دەوڵەتی تورکیا بە نیازپاکی کار دەکات، بەڵام ڕێکخراوە تیرۆریستییەکە دەیەوێت ئەمە تێک بدات.»<ref name="hurriyet"/> *[[دادگای دەستووریی تورکیا]]: سەرۆکی دادگای دەستوور [[ھاشم کڵچ]] گوتی کە داخستنی پارتەکە «بەھۆی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ڕێکخراوی تیرۆریستی و بەھۆی ئەوەی بووەتە چەقێکی چالاکییەکان دژی یەکپارچەیی وڵات بڕیاری لەسەر دراوە».<ref name="aljazeera"/> *[[پارتی کۆماریی گەل|پارتی گەلی کۆماری]] (CHP): [[دەنیز بایکاڵ]] بەیاننامەیەکی سەبارەت بە قەدەغەکردنەکە بڵاوکردەوە: «مەحاڵە بە خۆشییەوە پێشوازی لەم جۆرە ڕووداوانە بکرێت. جێگەی دڵتەنگییە بۆ ھەموومان لە دیموکراسییەکاندا کاتێک ناچارییەک ھەبێت بۆ داخستنی پارتێکی ڕامیاری.»<ref name="bian"/> *{{flagicon image|MHP flag.svg}} [[پارتی بزووتنەوەی نەتەوەپەرست]] (MHP): [[دەوڵەت باخچەلی]] گوتی کە پاشکۆکردنی ڕامیارە تاکەکان باشتر دەبێت نەک قەدەغەکردنی تەواوی پارتەکان، بەڵام گوتی کە «دەکرێت شێوازێکی جیاواز ھەبێت بۆ ئەو کەیسەی کە پارتە ڕامیارییەکان وەک لایەنگری تیرۆر دەبینران و وەک ئامرازێک بۆ ئامانجە جوداخوازەکانیان دایان دەنا.»<ref name="bian"/> *[[پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیک|پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی]] (DTP): ئەحمەد توورک بڕیارەکەی دادگای بە ڕامیاری و نەک یاسایی ناوبرد. ئەو ئاکەپەی بەھۆی بێدەنگییەکەی سەبارەت بە بڕیارەکە لۆمە کرد.<ref name="sofia"/> ئەندامانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیکی بە بایکۆتکردنی دانیشتنەکانی پەرلەمان وەڵامیان دایەوە.<ref name="aljazeera"/> دانوستانکاری یەکێتیی ئەورووپای تورکیا [[ئەگەمەن باگش]] ڕەخنەی لە بڕیارەکە گرت و گوتی کە پێویستە دادگاکان ڕامیارەکان نەک پارتە ڕامیارییەکان بە بەرپرسیار بزانن لە بەرامبەر کردارە نایاسایییەکاندا.<ref name="sofia"/> ===نێونەتەوەیی=== *{{flag|Iraqi Kurdistan}} **[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] (KRG): نووسینگەی [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]] [[مەسعوود بارزانی]] بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند: «[[سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان]] خۆشحاڵ بووە بە چاکسازییە دوایینەکان و ڕامیارییە ئاشتەواییانەی کە لەلایەن پارتی داد و گەشەپێدان (ئاکەپە)ی فەرمانڕەوای [تورکیا] بۆ پەیوەندی لەگەڵ کوردەکان دەستی پێکردووە و ھیوا دەخوازێت بڕیارەکەی دادگا ئەم پڕۆسە گرنگە لە چوونە پێشەوە پەک نەخات.» وتەبێژی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ھادی مەحموود گوتی کە حکوومەتی ھەرێم دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی تورکیا ناکات و قەدەغەکردنەکەی بە بابەتێکی ناوخۆیی ناوبرد.<ref name="un"/> **[[بزووتنەوەی گۆڕان]]: جەعفەر عەلی لە [[پەرلەمانی کوردستان]]، لە بزووتنەوەی گۆڕانی ئۆپۆزسیۆن، ڕەخنەی لە حکوومەتی ھەرێم گرت بۆ وەڵامە بێدەنگەکەی و بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و گوتی: «بزووتنەوەی گۆڕان قەدەغەکردنەکە سەرکۆنە دەکات و وەک ھەنگاوێک دژی دیموکراسی دەبینێت. ئەمە پێشێلکارییەکی ئاشکرای مافە ڕامیارییەکانی کوردە. ئەم ھەنگاوە پێمان دەڵێت کە [[دەسپێشخەریی دیموکراتیک#دەسپێشخەریی کوردی|دەسپێشخەریی کوردی]] ھێشتا لە کۆمەڵگە یان ڕامیاریی تورکیادا جێگیر نەبووە.»<ref name="un"/> **[[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]] (KIU): یەکگرتوو بەیاننامەیەکی سەبارەت بە قەدەغەکردنەکە بڵاوکردەوە: «بەداخەوە، ئەم بڕیارە بەربەستێکی گەورەیە بۆ دەسپێشخەریی کوردیی ھاندەرانە و دیموکراسییانەی ئاکەپە،» و داوای لە حکوومەتی تورکیا کرد کە لە مامەڵەکردن لەگەڵ بابەتەکەدا پراگماتیک بێت.<ref name="un"/> *{{flag|European Union}}: نووسینگەی ڕۆژنامەوانیی [[سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی یەکێتیی ئەورووپا]] ئەم بەیاننامەیەی سەبارەت بە بڕیاری دادگا بڵاوکردەوە: «لە کاتێکدا بە تووندی سەرکۆنەی تووندوتیژی و تیرۆر دەکات، سەرۆکایەتی ئەوە وەبیر دەھێنێتەوە کە ھەڵوەشاندنەوەی پارتە ڕامیارییەکان ڕێوشوێنێکی ناوازەیە کە پێویستە بە ئەوپەڕی خۆپاراستنەوە بەکاربھێنرێت. یەکێتیی ئەورووپا داوای لە تورکیا کردووە، وەک وڵاتێکی دانوستانکار، ھەموارە دەستوورییە پێویستەکان ئەنجام بدات بۆ ئەوەی یاساکانی سەبارەت بە پارتە ڕامیارییەکان بگونجێنێت لەگەڵ ڕاسپاردەکانی [[کۆمیسیۆنی ڤینیسیا]]ی [[ئەنجومەنی ئەورووپا]] و بڕگەکانی پەیوەندیدار بە [[ڕێککەوتنامەی ئەورووپی بۆ مافەکانی مرۆڤ]].»<ref name="sofia"/> *{{flag|United States}}: وتەبێژێکی [[وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بڕیارەکەی بە بابەتێکی ناوخۆیی ناوبرد، بەڵام ئەو ئەوەشی زیاد کرد کە پێویستە تورکیا ئازادیی ڕامیاری بۆ ھەموو ھاووڵاتییانی پەرە پێ بدات و ئەو ڕێوشوێنانەی کە «ئەم ئازادییانە سنووردار دەکەن یان ڕایان دەگرن پێویستە بە وریایییەکی زۆرەوە پەیڕەو بکرێن».<ref name="sofia"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا]] fuvua5mri7pjnilbfjmpuam5bpgg37q 0 295337 1579895 1579668 2026-05-01T16:07:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Marigot}} 1579895 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ماریگۆت''' شارۆچکەی سەرەکی و پایتەختە لە [[کۆمەڵەی ھەرێمیی سەینت مارتن]]ی [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]]. ناوچەکە لە سەدەی ١٧وە نیشتەجێی تێدایە و قەڵابەندییەکان لە ساڵی ١٧٨٩دا دروست کران. ژمارەی دانیشتووانی بۆ چەندین دەیەیە لە کەمی دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Marigot}} n9oe385chuzhxypqppbrvvthpw74snz 1579915 1579895 2026-05-01T17:01:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]] و [[دەروازە:ئەندازیاری|ئەندازیاری]] 1579915 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ماریگۆت''' شارۆچکەی سەرەکی و پایتەختە لە [[کۆمەڵەی ھەرێمیی سەینت مارتن]]ی [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]]. ناوچەکە لە سەدەی ١٧وە نیشتەجێی تێدایە و قەڵابەندییەکان لە ساڵی ١٧٨٩دا دروست کران. ژمارەی دانیشتووانی بۆ چەندین دەیەیە لە کەمی دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Marigot}} {{شریتی دەروازە|فەڕەنسا|ئەندازیاری}} docai3f93dyzdmkwqi71yz70tz3tscp 1579960 1579915 2026-05-01T20:02:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579960 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ماریگۆت''' شارۆچکەی سەرەکی و پایتەختە لە [[کۆمەڵەی ھەرێمیی سەینت مارتن]]ی [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]]. ناوچەکە لە سەدەی ١٧وە نیشتەجێی تێدایە و قەڵابەندییەکان لە ساڵی ١٧٨٩دا دروست کران. ژمارەی دانیشتووانی بۆ چەندین دەیەیە لە کەمی دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Marigot}} {{شریتی دەروازە|فەڕەنسا|ئەندازیاری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 75gg6a1vxf2rio34yu6gvx83xxu2mi6 0 295341 1579809 1579741 2026-05-01T12:01:35Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579809 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = سەلیم ساداک | office = [[کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیا|ئەندامی کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورە]] | term_start = ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩١ | term_end = ٣ی ئازاری ١٩٩٤ | citizenship = | education = [[زانکۆی دیجلە|ئینستیتووتی پەروەردەی ئامەد]] | office2 = سەرۆک شارەوانیی [[سێرت]] | term_start2 = ٢٩ی ئازاری ٢٠٠٩ | term_end2 = ٣٠ی ئازاری ٢٠١٤ | constituency = [[شرنەخ (بازنەی ھەڵبژاردن)|شرنەخ]] ([[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (١٩٩١)|١٩٩١]]) | image = Selîm Sadak.jpg | birth_name = سەلیم سەداک | birth_date = ١٩٥٤ | birth_place = [[ئەزەخ]]، [[پارێزگای شرنەخ]]، [[باکووری کوردستان]] | death_date = {{death date and given age|2026|1|23|71|df=y}} | death_place = [[ھایڵبڕۆن]]، [[بادەن-ڤویرتمبێرگ]]، [[ئەڵمانیا]] | predecessor2 = مەروان گول | successor2 = [[تونجەر باکیرھان]] | party = [[پارتی کاری گەل|ھەئەپە]]<br/>[[پارتی دیموکراسی (تورکیا)|دێپ]]<br/>[[پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی|دەتەپە]] | children = ١٠ }} '''سەلیم سەداک''' (١٩٥٤ – ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) [[ڕامیار]]ێکی [[کورد]]ی [[باکووری کوردستان]] بوو. ==پێشینە== سەلیم سەداک لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[ئەزەخ]] لەدایکبووە.<ref name=okimdir.com>[http://www.okimdir.com/selim-sadak-biyografi.html Selim Sadak kimdir?], Okimdir.com, '''Erişim Tarihi:''' 6 December 2008.</ref> ئەو لە بەشی بیرکاریی [[زانکۆی دیجلە|ئینستیتووتی پەروەردەی ئامەد]] دەرچووە. پاشان وەک وەرگێڕی سەربەخۆ لە زمانەکانی کوردی، ئینگلیزی و عەرەبیدا کاری کردووە. ئەو ھاوسەرگیری کردبوو و ١٠ منداڵی ھەبوو.<ref name=okimdir.com/> سەداک لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشیی [[شێرپەنجە]]وە لە [[ھایڵبڕۆن]] لە [[ئەڵمانیا]] کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Selim Sadak yaşamını yitirdi |ناونیشان=https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260124012859/https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Evrensel |زمان=tr-TR}}</ref> ==ژیانی ڕامیاری== لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (١٩٩١)|ھەڵبژاردنی گشتیی پەرلەمانی تورکیا لە ساڵی ١٩٩١]]، ئەو چووە پاڵ «لەیلا زانا»، «مەحموود ئالیناک»، «خەتیب دیجلە»، «ئۆرھان دۆغان»، «ئەحمەد تورک»، «سرری ساکک» و «سەدات یورتداش» لە ناو [[پارتی گەلی سۆسیال دیموکرات (تورکیا)|پارتی گەلی سۆسیال دیموکرات]] (SHP) و وەک ئەندامی پەرلەمان بۆ [[شرنەخ]] لە خولی ١٩یەمی پەرلەمانی تورکیا ھەڵبژێردرا. لە ئازاری ١٩٩٤، [[پارێزبەندیی پەرلەمانی لە تورکیا|پارێزبەندیی پەرلەمانی]] لەسەر سەلیم ساداک، [[ئۆرھان دۆغان]]، [[خەتیب دیجلە]] و [[لەیلا زانا]] لادرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Human rights of parliamentarians: 167th Council session |ناونیشان=http://archive.ipu.org/hr-e/167/Tk39.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=archive.ipu.org}}</ref> لە ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٤ [[پارتی دیموکراسی (تورکیا)|پارتی دیموکراسی]] (DEP) لەلایەن [[دادگای دەستووریی تورکیا]] داخرا، و سەلیم سەداک لەگەڵ ئەندامانی تری پارتەکە خرایە زیندانەوە. بەپێی بڕیارێکی دادگای ئاسایشی دەوڵەت، لە ساڵی ١٩٩٤دا سزای ١٥ ساڵ زیندانیی بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P5-TA-2004-0377+0+DOC+XML+V0//EN|سەردێڕ=Texts adopted - Thursday, 22 April 2004 - Trial against Leyla Zana and others in Ankara - P5_TA(2004)0377|وێبگە=www.europarl.europa.eu|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە نیسانی ٢٠٠٤ [[پەرلەمانی ئەورووپا|پەرلەمانی ئەورووپا]] زیندانیکردنی سەداکی سەرکۆنە کرد و لە بڕیارنامەیەکدا ھیوای ھەڵوەشاندنەوەی سزاکەی خواست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P5-TA-2004-0377+0+DOC+XML+V0//EN|سەردێڕ=Texts adopted - Thursday, 22 April 2004 - Trial against Leyla Zana and others in Ankara - P5_TA(2004)0377|وێبگە=www.europarl.europa.eu|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ئەو لە حوزەیرانی ٢٠٠٤ بەدوای بڕیارێکی دادگای تێھەڵچوونەوەی تورکیا ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/fd/nt_zana_/nt_zana_en.pdf|سەردێڕ=Leyla Zana, European Parliament's Sakharov Prize Winner of 1995|وێبگە=Europarl|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ===ژیانی دواتر و دادگاییکردن=== دوای ئازادبوونی لە زیندان، سەداک بە وڵاتدا گەڕا بۆ تاقیکردنەوەی ئەگەرەکانی دامەزراندنی پارتێکی نوێ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vick |یەکەم=Karl |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=As Turkey Reaches Out, Kurdish Politicians Look Back |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2005/10/06/as-turkey-reaches-out-kurdish-politicians-look-back/6359fc65-1727-45f2-9989-22f01b754dbb/ |وێبگە=[[Washington Post]]}}</ref> لەو کاتەدا ئەو وای دەبینی کە ئەستەمە پارتێکی کوردی بەبێ ئاماژەدان بە [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان|ئۆجەلان]] پێکبھێنرێت.<ref name=":0" /> سەداک لەگەڵ لەیلا زانا و خەتیب دیجلە [[پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیک]] (DTP)یان دامەزراند و وەک سەرۆک شارەوانیی [[سێرت]] لەژێر ناوی دەتەپە ھەڵبژێردرا، کە ٤٩،٤٪ی دەنگەکانی لە [[ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی تورکیا (٢٠٠٩)|ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکان]] لە ئازاری ٢٠٠٩دا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://secim.haberler.com/2009/illerde-durum/|سەردێڕ=PARTİ İL SEÇİM SONUÇLARI|وێبگە=secim.haberler.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200808184132/https://secim.haberler.com/2009/illerde-durum/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، تورکیا [[کەیسی داخستنی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیک|دەتەپەی قەدەغە کرد]] بەھۆی پەیوەندییە گومانلێکراوەکانی لەگەڵ پەکەکە و سەلیم سەداک و ھەروەھا ئەحمەد تورک، «ئایسەل توغلوک»، لەیلا زانا و «[[نوورەددین دەمیرتاش]]»، بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە [[ڕامیاری]] قەدەغە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Turkey's Constitutional Court closes DTP - Hurriyet Daily News |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=constitutional-court-votes-to-xx-turkey-pro-kurdish-part-2009-12-11 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111007035823/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=constitutional-court-votes-to-xx-turkey-pro-kurdish-part-2009-12-11 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Hürriyet Daily News]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە لە پۆستی سەرۆک شارەوانیی سێرت دوورخرایەوە دوای ئەوەی سزای ١٠ مانگ زیندانیکردنی ساڵی ٢٠٠٨ی پشتڕاستکرایەوە، بڕیارێک کە ئەو ناڕەزایەتی بەرامبەر دەربڕی. پاشان ئەنجومەنی گشتیی دادگاییکردنی کارگێڕیی ئەنجومەنی دەوڵەت بڕیاری وەزارەتی ناوخۆی بۆ دوورخستنەوەی سەداک ھەڵوەشاندەوە و بڕیاری دا کە دەتوانێت تا کۆتایی خولەکەی وەک سەرۆک شارەوانیی [[سێرت]] بمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldbulletin.net/politics/turkeys-council-of-state-overrules-sacking-of-mayor-over-pkk-propaganda-h96091.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190106104356/https://www.worldbulletin.net/politics/turkeys-council-of-state-overrules-sacking-of-mayor-over-pkk-propaganda-h96091.html|ڕەوشی ناونیشان=usurped|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Turkey's Council of State overrules sacking of mayor over PKK propaganda|وێبگە=World Bulletin}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://anfenglish.com/news/siirt-mayor-sadak-will-not-be-removed-5975|سەردێڕ=Siirt mayor Sadak will not be removed|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٠ بەھۆی بەکارھێنانی وشەی کوردستان سزای یەک ساڵ زیندانیکردنی بەسەردا سەپێندرا و لە ١٣ی نیسان سزای ١٠ مانگ زیندانیکردنی بۆ وێنەیەک کە لە ساڵنامەیەکی ٢٠١٠دا کێشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bianet.org/english/english/121608-1-year-and-10-months-in-jail-for-mayor-selim-sadak|سەردێڕ=1 Year and 10 Months in Jail for Mayor Selim Sadak|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠١٠|وێبگە=Bianet}}</ref> لە ئابی ٢٠١١ لە دادگای تاوانەکانی سێرت سزای پێنج مانگ زیندانیی بەسەردا سەپێندرا، سزایەک کە دواتر گۆڕدرا بۆ سزای دارایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Siirt Mayor Selim Sadak'a were sentenced to 5 months in prison|بڵاوکەرەوە=Haber Monitor |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١١|ناونیشان= http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/31997/siirt-mayor-selim-sadak39a-were-sentenced-to |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ لە دادگای ئامەد سزای یەک ساڵ و ھەشت مانگ زیندانیی بەسەردا سەپێندرا بەھۆی بانگەشەی تیرۆریستی پەیوەست بە وتارێک کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا پێشکەشی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= 150 ans de prison pour trois députées kurdes dont Leyla Zana |بڵاوکەرەوە=Le Post|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان= http://www.lepost.fr/article/2011/10/13/2612904_150-ans-de-prison-pour-trois-deputees-kurdes-dont-leyla-zana.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:مردوانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:کوردانی تورکیا]] [[پۆل:ڕامیارانی کورد]] [[پۆل:ڕامیارانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیک]] [[پۆل:ڕامیارانی پارتی دیموکراسی]] [[پۆل:ڕامیارانی پارتی ڕەنجی گەل]] [[پۆل:ئەندامانی کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] [[پۆل:سەرۆک شارەوانییەکانی سێرت]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی خەڵکی ئەزەخ]] [[پۆل:خوێندکارانی زانکۆی دیجلە]] [[پۆل:مردن بەھۆی شێرپەنجە لە ئەڵمانیا]] eyev3nnkncvmmytikqakza68uj7kmf5 1580091 1579809 2026-05-02T01:53:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1580091 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = سەلیم ساداک | office = [[کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیا|ئەندامی کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورە]] | term_start = ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩١ | term_end = ٣ی ئازاری ١٩٩٤ | citizenship = | education = [[زانکۆی دیجلە|ئینستیتووتی پەروەردەی ئامەد]] | office2 = سەرۆک شارەوانیی [[سێرت]] | term_start2 = ٢٩ی ئازاری ٢٠٠٩ | term_end2 = ٣٠ی ئازاری ٢٠١٤ | constituency = [[شرنەخ (بازنەی ھەڵبژاردن)|شرنەخ]] ([[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (١٩٩١)|١٩٩١]]) | image = Selîm Sadak.jpg | birth_name = سەلیم سەداک | birth_date = ١٩٥٤ | birth_place = [[ئەزەخ]]، [[پارێزگای شرنەخ]]، [[باکووری کوردستان]] | death_date = {{death date and given age|2026|1|23|71|df=y}} | death_place = [[ھایڵبڕۆن]]، [[بادەن-ڤویرتمبێرگ]]، [[ئەڵمانیا]] | predecessor2 = مەروان گول | successor2 = [[تونجەر باکیرھان]] | party = [[پارتی کاری گەل|ھەئەپە]]<br/>[[پارتی دیموکراسی (تورکیا)|دێپ]]<br/>[[پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی|دەتەپە]] | children = ١٠ }} '''سەلیم سەداک''' (١٩٥٤ – ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) [[ڕامیار]]ێکی [[کورد]]ی [[باکووری کوردستان]] بوو. ==پێشینە== سەلیم سەداک لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[ئەزەخ]] لەدایکبووە.<ref name=okimdir.com>[http://www.okimdir.com/selim-sadak-biyografi.html Selim Sadak kimdir?], Okimdir.com, '''Erişim Tarihi:''' 6 December 2008.</ref> ئەو لە بەشی بیرکاریی [[زانکۆی دیجلە|ئینستیتووتی پەروەردەی ئامەد]] دەرچووە. پاشان وەک وەرگێڕی سەربەخۆ لە زمانەکانی کوردی، ئینگلیزی و عەرەبیدا کاری کردووە. ئەو ھاوسەرگیری کردبوو و ١٠ منداڵی ھەبوو.<ref name=okimdir.com/> سەداک لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشیی [[شێرپەنجە]]وە لە [[ھایڵبڕۆن]] لە [[ئەڵمانیا]] کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Selim Sadak yaşamını yitirdi|ناونیشان=https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260124012859/https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Evrensel|زمان=tr-TR|url-status=live}}</ref> ==ژیانی ڕامیاری== لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی تورکیا (١٩٩١)|ھەڵبژاردنی گشتیی پەرلەمانی تورکیا لە ساڵی ١٩٩١]]، ئەو چووە پاڵ «لەیلا زانا»، «مەحموود ئالیناک»، «خەتیب دیجلە»، «ئۆرھان دۆغان»، «ئەحمەد تورک»، «سرری ساکک» و «سەدات یورتداش» لە ناو [[پارتی گەلی سۆسیال دیموکرات (تورکیا)|پارتی گەلی سۆسیال دیموکرات]] (SHP) و وەک ئەندامی پەرلەمان بۆ [[شرنەخ]] لە خولی ١٩یەمی پەرلەمانی تورکیا ھەڵبژێردرا. لە ئازاری ١٩٩٤، [[پارێزبەندیی پەرلەمانی لە تورکیا|پارێزبەندیی پەرلەمانی]] لەسەر سەلیم ساداک، [[ئۆرھان دۆغان]]، [[خەتیب دیجلە]] و [[لەیلا زانا]] لادرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Human rights of parliamentarians: 167th Council session |ناونیشان=http://archive.ipu.org/hr-e/167/Tk39.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=archive.ipu.org}}</ref> لە ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٤ [[پارتی دیموکراسی (تورکیا)|پارتی دیموکراسی]] (DEP) لەلایەن [[دادگای دەستووریی تورکیا]] داخرا، و سەلیم سەداک لەگەڵ ئەندامانی تری پارتەکە خرایە زیندانەوە. بەپێی بڕیارێکی دادگای ئاسایشی دەوڵەت، لە ساڵی ١٩٩٤دا سزای ١٥ ساڵ زیندانیی بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P5-TA-2004-0377+0+DOC+XML+V0//EN|سەردێڕ=Texts adopted - Thursday, 22 April 2004 - Trial against Leyla Zana and others in Ankara - P5_TA(2004)0377|وێبگە=www.europarl.europa.eu|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە نیسانی ٢٠٠٤ [[پەرلەمانی ئەورووپا|پەرلەمانی ئەورووپا]] زیندانیکردنی سەداکی سەرکۆنە کرد و لە بڕیارنامەیەکدا ھیوای ھەڵوەشاندنەوەی سزاکەی خواست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P5-TA-2004-0377+0+DOC+XML+V0//EN|سەردێڕ=Texts adopted - Thursday, 22 April 2004 - Trial against Leyla Zana and others in Ankara - P5_TA(2004)0377|وێبگە=www.europarl.europa.eu|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ئەو لە حوزەیرانی ٢٠٠٤ بەدوای بڕیارێکی دادگای تێھەڵچوونەوەی تورکیا ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/fd/nt_zana_/nt_zana_en.pdf|سەردێڕ=Leyla Zana, European Parliament's Sakharov Prize Winner of 1995|وێبگە=Europarl|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ===ژیانی دواتر و دادگاییکردن=== دوای ئازادبوونی لە زیندان، سەداک بە وڵاتدا گەڕا بۆ تاقیکردنەوەی ئەگەرەکانی دامەزراندنی پارتێکی نوێ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vick |یەکەم=Karl |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=As Turkey Reaches Out, Kurdish Politicians Look Back |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2005/10/06/as-turkey-reaches-out-kurdish-politicians-look-back/6359fc65-1727-45f2-9989-22f01b754dbb/ |وێبگە=[[Washington Post]]}}</ref> لەو کاتەدا ئەو وای دەبینی کە ئەستەمە پارتێکی کوردی بەبێ ئاماژەدان بە [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان|ئۆجەلان]] پێکبھێنرێت.<ref name=":0" /> سەداک لەگەڵ لەیلا زانا و خەتیب دیجلە [[پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیک]] (DTP)یان دامەزراند و وەک سەرۆک شارەوانیی [[سێرت]] لەژێر ناوی دەتەپە ھەڵبژێردرا، کە ٤٩،٤٪ی دەنگەکانی لە [[ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکانی تورکیا (٢٠٠٩)|ھەڵبژاردنە ناوخۆیییەکان]] لە ئازاری ٢٠٠٩دا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://secim.haberler.com/2009/illerde-durum/|سەردێڕ=PARTİ İL SEÇİM SONUÇLARI|وێبگە=secim.haberler.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200808184132/https://secim.haberler.com/2009/illerde-durum/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، تورکیا [[کەیسی داخستنی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیک|دەتەپەی قەدەغە کرد]] بەھۆی پەیوەندییە گومانلێکراوەکانی لەگەڵ پەکەکە و سەلیم سەداک و ھەروەھا ئەحمەد تورک، «ئایسەل توغلوک»، لەیلا زانا و «[[نوورەددین دەمیرتاش]]»، بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە [[ڕامیاری]] قەدەغە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Turkey's Constitutional Court closes DTP - Hurriyet Daily News |ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=constitutional-court-votes-to-xx-turkey-pro-kurdish-part-2009-12-11 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111007035823/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=constitutional-court-votes-to-xx-turkey-pro-kurdish-part-2009-12-11 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Hürriyet Daily News]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن وەزارەتی ناوخۆوە لە پۆستی سەرۆک شارەوانیی سێرت دوورخرایەوە دوای ئەوەی سزای ١٠ مانگ زیندانیکردنی ساڵی ٢٠٠٨ی پشتڕاستکرایەوە، بڕیارێک کە ئەو ناڕەزایەتی بەرامبەر دەربڕی. پاشان ئەنجومەنی گشتیی دادگاییکردنی کارگێڕیی ئەنجومەنی دەوڵەت بڕیاری وەزارەتی ناوخۆی بۆ دوورخستنەوەی سەداک ھەڵوەشاندەوە و بڕیاری دا کە دەتوانێت تا کۆتایی خولەکەی وەک سەرۆک شارەوانیی [[سێرت]] بمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldbulletin.net/politics/turkeys-council-of-state-overrules-sacking-of-mayor-over-pkk-propaganda-h96091.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190106104356/https://www.worldbulletin.net/politics/turkeys-council-of-state-overrules-sacking-of-mayor-over-pkk-propaganda-h96091.html|ڕەوشی ناونیشان=usurped|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Turkey's Council of State overrules sacking of mayor over PKK propaganda|وێبگە=World Bulletin}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://anfenglish.com/news/siirt-mayor-sadak-will-not-be-removed-5975|سەردێڕ=Siirt mayor Sadak will not be removed|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٠ بەھۆی بەکارھێنانی وشەی کوردستان سزای یەک ساڵ زیندانیکردنی بەسەردا سەپێندرا و لە ١٣ی نیسان سزای ١٠ مانگ زیندانیکردنی بۆ وێنەیەک کە لە ساڵنامەیەکی ٢٠١٠دا کێشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bianet.org/english/english/121608-1-year-and-10-months-in-jail-for-mayor-selim-sadak|سەردێڕ=1 Year and 10 Months in Jail for Mayor Selim Sadak|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠١٠|وێبگە=Bianet}}</ref> لە ئابی ٢٠١١ لە دادگای تاوانەکانی سێرت سزای پێنج مانگ زیندانیی بەسەردا سەپێندرا، سزایەک کە دواتر گۆڕدرا بۆ سزای دارایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Siirt Mayor Selim Sadak'a were sentenced to 5 months in prison|بڵاوکەرەوە=Haber Monitor |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١١|ناونیشان= http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/31997/siirt-mayor-selim-sadak39a-were-sentenced-to |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ لە دادگای ئامەد سزای یەک ساڵ و ھەشت مانگ زیندانیی بەسەردا سەپێندرا بەھۆی بانگەشەی تیرۆریستی پەیوەست بە وتارێک کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا پێشکەشی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= 150 ans de prison pour trois députées kurdes dont Leyla Zana |بڵاوکەرەوە=Le Post|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان= http://www.lepost.fr/article/2011/10/13/2612904_150-ans-de-prison-pour-trois-deputees-kurdes-dont-leyla-zana.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:مردوانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:کوردانی تورکیا]] [[پۆل:ڕامیارانی کورد]] [[پۆل:ڕامیارانی پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتیک]] [[پۆل:ڕامیارانی پارتی دیموکراسی]] [[پۆل:ڕامیارانی پارتی ڕەنجی گەل]] [[پۆل:ئەندامانی کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیا]] [[پۆل:سەرۆک شارەوانییەکانی سێرت]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی خەڵکی ئەزەخ]] [[پۆل:خوێندکارانی زانکۆی دیجلە]] [[پۆل:مردن بەھۆی شێرپەنجە لە ئەڵمانیا]] 1zhm0fdkpuk1kclwb6dmyc12p8vsxpn 0 295343 1579804 1579778 2026-05-01T12:00:45Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579804 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەلی دایح عەلی''' (١٩٤٠–٢٠١٥) لە ساڵی ١٩٨٢ وەک بەرپرسێکی [[حیزبی بەعسی عێراق]] لە [[دوجەیل]] کاری کردووە، لەوێ تۆمەتبار کراوە بە تێوەگلان لە لەسێدارەدانی ١٤٨ کەسی [[شیعە|شیعەی]] ناوچەکە. ناوبراو شانبەشانی [[سەددام حوسێن]] [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگایی کرا]] و بە تۆمەتی یارمەتیدان و ھاوکاریکردن لە تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی سزای ١٥ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bhuta |یەکەم=Nehal |ناونیشان=https://academic.oup.com/jicj/article/6/1/39/787180 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا لە زیندان کۆچی دوایی کردووە، ٦ ساڵ پێش تەواوکردنی حوکمەکەی. == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] 446w6061hajdfcpb1g48w8ozb94i3je 1579877 1579804 2026-05-01T15:01:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1579877 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەلی دایح عەلی''' (١٩٤٠–٢٠١٥) لە ساڵی ١٩٨٢ وەک بەرپرسێکی [[حیزبی بەعسی عێراق]] لە [[دوجەیل]] کاری کردووە، لەوێ تۆمەتبار کراوە بە تێوەگلان لە لەسێدارەدانی ١٤٨ کەسی [[شیعە|شیعەی]] ناوچەکە. ناوبراو شانبەشانی [[سەددام حوسێن]] [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگایی کرا]] و بە تۆمەتی یارمەتیدان و ھاوکاریکردن لە تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی سزای ١٥ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bhuta |یەکەم=Nehal |ناونیشان=https://academic.oup.com/jicj/article/6/1/39/787180 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا لە زیندان کۆچی دوایی کردووە، ٦ ساڵ پێش تەواوکردنی حوکمەکەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] gwrkuxnntqr2h148yuz9g75lzp91yj9 1579920 1579877 2026-05-01T17:03:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:عێراق|عێراق]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] 1579920 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەلی دایح عەلی''' (١٩٤٠–٢٠١٥) لە ساڵی ١٩٨٢ وەک بەرپرسێکی [[حیزبی بەعسی عێراق]] لە [[دوجەیل]] کاری کردووە، لەوێ تۆمەتبار کراوە بە تێوەگلان لە لەسێدارەدانی ١٤٨ کەسی [[شیعە|شیعەی]] ناوچەکە. ناوبراو شانبەشانی [[سەددام حوسێن]] [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگایی کرا]] و بە تۆمەتی یارمەتیدان و ھاوکاریکردن لە تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی سزای ١٥ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bhuta |یەکەم=Nehal |ناونیشان=https://academic.oup.com/jicj/article/6/1/39/787180 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا لە زیندان کۆچی دوایی کردووە، ٦ ساڵ پێش تەواوکردنی حوکمەکەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|سیاسەت|ژیاننامە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] dut4bsl2ql85ign64dzvogz2zyf0h30 1579956 1579920 2026-05-01T20:01:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1579956 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''عەلی دایح عەلی''' (١٩٤٠–٢٠١٥) لە ساڵی ١٩٨٢ وەک بەرپرسێکی [[حیزبی بەعسی عێراق]] لە [[دوجەیل]] کاری کردووە، لەوێ تۆمەتبار کراوە بە تێوەگلان لە لەسێدارەدانی ١٤٨ کەسی [[شیعە|شیعەی]] ناوچەکە. ناوبراو شانبەشانی [[سەددام حوسێن]] [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگایی کرا]] و بە تۆمەتی یارمەتیدان و ھاوکاریکردن لە تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی سزای ١٥ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bhuta |یەکەم=Nehal |ناونیشان=https://academic.oup.com/jicj/article/6/1/39/787180 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا لە زیندان کۆچی دوایی کردووە، ٦ ساڵ پێش تەواوکردنی حوکمەکەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|سیاسەت|ژیاننامە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] gbwx9s4q1ybxt0w6vnq98yech91b6rw 0 295344 1579878 1579777 2026-05-01T15:01:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1579878 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سوپای جەماوەریی عێراق''' کە بە '''سوپای جەماوەری''' یان '''میلیشیای جەماوەری''' ناسراوە، ڕێکخراوێکی [[نیمچە سەربازی]] بوو کە لە خۆبەخشە مەدەنییەکان پێکھاتبوو بۆ پاراستنی [[ڕژێمی بەعس]] لە بەرامبەر ئۆپۆزسیۆنی ناوخۆیی وەک بەرپەرچدانەوەی ھەر ھەوڵێکی کوودەتا لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای ئاسایی عێراقەوە]].<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/militia.htm</ref> لە ساڵی ١٩٨٧ سوپای جەماوەری کە بە ٦٥٠ ھەزار کەس مەزەندە دەکرا، لە قەبارەی ھێزە چەکدارە ئاساییەکان نزیک بووەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٠ لە عێراق]] ayy2xe6iuhl7c2ykgxr5ic6crixuynd 1579919 1579878 2026-05-01T17:03:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1579919 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سوپای جەماوەریی عێراق''' کە بە '''سوپای جەماوەری''' یان '''میلیشیای جەماوەری''' ناسراوە، ڕێکخراوێکی [[نیمچە سەربازی]] بوو کە لە خۆبەخشە مەدەنییەکان پێکھاتبوو بۆ پاراستنی [[ڕژێمی بەعس]] لە بەرامبەر ئۆپۆزسیۆنی ناوخۆیی وەک بەرپەرچدانەوەی ھەر ھەوڵێکی کوودەتا لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای ئاسایی عێراقەوە]].<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/militia.htm</ref> لە ساڵی ١٩٨٧ سوپای جەماوەری کە بە ٦٥٠ ھەزار کەس مەزەندە دەکرا، لە قەبارەی ھێزە چەکدارە ئاساییەکان نزیک بووەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٠ لە عێراق]] ouoy11lr1kp4m3hpleiq5kagtgbtk7r 1579957 1579919 2026-05-01T20:01:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1579957 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''سوپای جەماوەریی عێراق''' کە بە '''سوپای جەماوەری''' یان '''میلیشیای جەماوەری''' ناسراوە، ڕێکخراوێکی [[نیمچە سەربازی]] بوو کە لە خۆبەخشە مەدەنییەکان پێکھاتبوو بۆ پاراستنی [[ڕژێمی بەعس]] لە بەرامبەر ئۆپۆزسیۆنی ناوخۆیی وەک بەرپەرچدانەوەی ھەر ھەوڵێکی کوودەتا لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای ئاسایی عێراقەوە]].<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/militia.htm</ref> لە ساڵی ١٩٨٧ سوپای جەماوەری کە بە ٦٥٠ ھەزار کەس مەزەندە دەکرا، لە قەبارەی ھێزە چەکدارە ئاساییەکان نزیک بووەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٠ لە عێراق]] 5s7eblb24tiu0pcre4fxx1r9bwp5978 0 295345 1579805 1579776 2026-05-01T12:00:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579805 wikitext text/x-wiki '''ھەڵھاتنی سەرمایەی مرۆیی لە ئێران''' لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] ساڵی ١٩٧٩ەوە دیاردەیەکی بەرچاو بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mahmoudi |یەکەم=Hassan |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.migrationpolicy.org/article/iran-brain-drain-emigration|سەردێڕ=Iran Loses Highly Educated and Skilled Citizens during Long-Running “Brain Drain” |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=migrationpolicy.org |زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]، [[ئێران]] لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا ڕێژەیەکی بەرچاو لە کەسانی لێھاتوو و خوێندەوار (لەسەدا ١٥)ی ھەبووە.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/1999/06/carringt.htm|سەردێڕ=Finance and Development |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090831103411/http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/1999/06/carringt.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> ساڵانە زیاتر لە ١٥٠ ھەزار ئێرانی لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا [[کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامییان]] بەجێھێشتووە، و بە مەزەندەکردنی لەسەدا ٢٥ی ھەموو ئێرانییەکان کە خوێندنی دوای ئامادەیییان ھەبووە، ئەوکاتە لە دەرەوەی وڵات لە [[وڵاتی پێشکەوتوو|وڵاتانی پێشکەوتووی]] ستانداردی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری دەژیان.<ref name="auto"/><ref name="RFERLclarif">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1342682.html|سەردێڕ=Iran Report: April 12, 2004 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526124322/http://www.rferl.org/content/article/1342682.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> ڕاپۆرتێکی سندوقی دراو لە ساڵی ٢٠٠٩دا ئاماژەی بەوە کردووە کە ئێران لە پێشەنگی پێڕستی ئەو وڵاتانەیە کە نوخبەی ئەکادیمی خۆیان لەدەست دەدەن، بە لەدەستدانی ١٥٠ بۆ ١٨٠ ھەزار پسپۆڕ کە بە نزیکەیی یەکسانە بە زیانی سەرمایەی ٥٠ ملیار دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.payvand.com/news/12/may/1297.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170425200026/http://www.payvand.com/news/12/may/1297.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|وێبگە=payvand.com}}</ref><ref name="PRB">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.prb.org/Articles/2004/IranFacesPressuretoProvideJobsAddressHealthDisparities.aspx|سەردێڕ=Iran Faces Pressure to Provide Jobs, Address Health Disparities - Population Reference Bureau |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120920043819/http://www.prb.org/Articles/2004/IranFacesPressuretoProvideJobsAddressHealthDisparities.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> جگە لەوەش، دەوترێت سەرکوتکردنی سیاسی دوای ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنەکانی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩دا، «کۆچی پەنابەرانی زیاتر»ی ڕۆشنبیرانی ئێرانی دروست کردووە. ھەروەھا باس لەوە کراوە کە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ئۆپەراسیۆنێکی نھێنی بە ناوی ڕەمزی «پرۆژەی ڕاکێشانی مێشک» بەڕێوەدەبات بە ئامانجی ڕاکێشانی بەھرەمەندە ئەتۆمییەکانی ئێران کە ئاڕاستەی ئەتۆمییان ھەیە، بەمەش [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران]] تێکدەدات. لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٤، حکوومەتی ئێران ھەوڵەکانی بۆ ڕێگریکردن لە ڕۆیشتنی کەسانی خوێندەوار لە وڵاتەکەی دەستپێکرد و تیشکی خستە سەر زیادکردنی چاودێری و ئەگەری سنووردارکردنی جووڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=فردا |یەکەم=رادیو |ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/32827133.html|سەردێڕ=برخورد با دفاتر مهاجرتی برای جلوگیری از مهاجرت بیشتر نخبگان از ایران |وێبگە=رادیو فردا}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/security-view-of-the-islamic-republic-on-the-migration-of-elites/7494624.html|سەردێڕ=همکاری بنیاد نخبگان و پلیس گذرنامه؛ مهاجرت هم امنیتی شد}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئابووری ئێران]] [[پۆل:فێرکاری لە ئێران]] [[پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئێران]] 6vnsk4p25eyqrbswgcb1j7ht08867to 1579876 1579805 2026-05-01T15:01:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1579876 wikitext text/x-wiki '''ھەڵھاتنی سەرمایەی مرۆیی لە ئێران''' لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] ساڵی ١٩٧٩ەوە دیاردەیەکی بەرچاو بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mahmoudi |یەکەم=Hassan |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.migrationpolicy.org/article/iran-brain-drain-emigration|سەردێڕ=Iran Loses Highly Educated and Skilled Citizens during Long-Running “Brain Drain” |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=migrationpolicy.org |زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]، [[ئێران]] لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا ڕێژەیەکی بەرچاو لە کەسانی لێھاتوو و خوێندەوار (لەسەدا ١٥)ی ھەبووە.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/1999/06/carringt.htm|سەردێڕ=Finance and Development |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090831103411/http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/1999/06/carringt.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> ساڵانە زیاتر لە ١٥٠ ھەزار ئێرانی لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا [[کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامییان]] بەجێھێشتووە، و بە مەزەندەکردنی لەسەدا ٢٥ی ھەموو ئێرانییەکان کە خوێندنی دوای ئامادەیییان ھەبووە، ئەوکاتە لە دەرەوەی وڵات لە [[وڵاتی پێشکەوتوو|وڵاتانی پێشکەوتووی]] ستانداردی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری دەژیان.<ref name="auto"/><ref name="RFERLclarif">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1342682.html|سەردێڕ=Iran Report: April 12, 2004 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526124322/http://www.rferl.org/content/article/1342682.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> ڕاپۆرتێکی سندوقی دراو لە ساڵی ٢٠٠٩دا ئاماژەی بەوە کردووە کە ئێران لە پێشەنگی پێڕستی ئەو وڵاتانەیە کە نوخبەی ئەکادیمی خۆیان لەدەست دەدەن، بە لەدەستدانی ١٥٠ بۆ ١٨٠ ھەزار پسپۆڕ کە بە نزیکەیی یەکسانە بە زیانی سەرمایەی ٥٠ ملیار دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.payvand.com/news/12/may/1297.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170425200026/http://www.payvand.com/news/12/may/1297.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|وێبگە=payvand.com}}</ref><ref name="PRB">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.prb.org/Articles/2004/IranFacesPressuretoProvideJobsAddressHealthDisparities.aspx|سەردێڕ=Iran Faces Pressure to Provide Jobs, Address Health Disparities - Population Reference Bureau |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120920043819/http://www.prb.org/Articles/2004/IranFacesPressuretoProvideJobsAddressHealthDisparities.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> جگە لەوەش، دەوترێت سەرکوتکردنی سیاسی دوای ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنەکانی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩دا، «کۆچی پەنابەرانی زیاتر»ی ڕۆشنبیرانی ئێرانی دروست کردووە. ھەروەھا باس لەوە کراوە کە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ئۆپەراسیۆنێکی نھێنی بە ناوی ڕەمزی «پرۆژەی ڕاکێشانی مێشک» بەڕێوەدەبات بە ئامانجی ڕاکێشانی بەھرەمەندە ئەتۆمییەکانی ئێران کە ئاڕاستەی ئەتۆمییان ھەیە، بەمەش [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران]] تێکدەدات. لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٤، حکوومەتی ئێران ھەوڵەکانی بۆ ڕێگریکردن لە ڕۆیشتنی کەسانی خوێندەوار لە وڵاتەکەی دەستپێکرد و تیشکی خستە سەر زیادکردنی چاودێری و ئەگەری سنووردارکردنی جووڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=فردا |یەکەم=رادیو |ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/32827133.html|سەردێڕ=برخورد با دفاتر مهاجرتی برای جلوگیری از مهاجرت بیشتر نخبگان از ایران |وێبگە=رادیو فردا}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/security-view-of-the-islamic-republic-on-the-migration-of-elites/7494624.html|سەردێڕ=همکاری بنیاد نخبگان و پلیس گذرنامه؛ مهاجرت هم امنیتی شد}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئابووری ئێران]] [[پۆل:فێرکاری لە ئێران]] [[پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئێران]] r9xquu73s4yu8ik695qz2y8waqv8h3g 1579921 1579876 2026-05-01T17:03:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئێران|ئێران]] 1579921 wikitext text/x-wiki '''ھەڵھاتنی سەرمایەی مرۆیی لە ئێران''' لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] ساڵی ١٩٧٩ەوە دیاردەیەکی بەرچاو بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mahmoudi |یەکەم=Hassan |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.migrationpolicy.org/article/iran-brain-drain-emigration|سەردێڕ=Iran Loses Highly Educated and Skilled Citizens during Long-Running “Brain Drain” |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=migrationpolicy.org |زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]، [[ئێران]] لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا ڕێژەیەکی بەرچاو لە کەسانی لێھاتوو و خوێندەوار (لەسەدا ١٥)ی ھەبووە.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/1999/06/carringt.htm|سەردێڕ=Finance and Development |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090831103411/http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/1999/06/carringt.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> ساڵانە زیاتر لە ١٥٠ ھەزار ئێرانی لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا [[کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامییان]] بەجێھێشتووە، و بە مەزەندەکردنی لەسەدا ٢٥ی ھەموو ئێرانییەکان کە خوێندنی دوای ئامادەیییان ھەبووە، ئەوکاتە لە دەرەوەی وڵات لە [[وڵاتی پێشکەوتوو|وڵاتانی پێشکەوتووی]] ستانداردی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری دەژیان.<ref name="auto"/><ref name="RFERLclarif">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1342682.html|سەردێڕ=Iran Report: April 12, 2004 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526124322/http://www.rferl.org/content/article/1342682.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> ڕاپۆرتێکی سندوقی دراو لە ساڵی ٢٠٠٩دا ئاماژەی بەوە کردووە کە ئێران لە پێشەنگی پێڕستی ئەو وڵاتانەیە کە نوخبەی ئەکادیمی خۆیان لەدەست دەدەن، بە لەدەستدانی ١٥٠ بۆ ١٨٠ ھەزار پسپۆڕ کە بە نزیکەیی یەکسانە بە زیانی سەرمایەی ٥٠ ملیار دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.payvand.com/news/12/may/1297.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170425200026/http://www.payvand.com/news/12/may/1297.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|وێبگە=payvand.com}}</ref><ref name="PRB">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.prb.org/Articles/2004/IranFacesPressuretoProvideJobsAddressHealthDisparities.aspx|سەردێڕ=Iran Faces Pressure to Provide Jobs, Address Health Disparities - Population Reference Bureau |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120920043819/http://www.prb.org/Articles/2004/IranFacesPressuretoProvideJobsAddressHealthDisparities.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> جگە لەوەش، دەوترێت سەرکوتکردنی سیاسی دوای ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنەکانی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩دا، «کۆچی پەنابەرانی زیاتر»ی ڕۆشنبیرانی ئێرانی دروست کردووە. ھەروەھا باس لەوە کراوە کە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ئۆپەراسیۆنێکی نھێنی بە ناوی ڕەمزی «پرۆژەی ڕاکێشانی مێشک» بەڕێوەدەبات بە ئامانجی ڕاکێشانی بەھرەمەندە ئەتۆمییەکانی ئێران کە ئاڕاستەی ئەتۆمییان ھەیە، بەمەش [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران]] تێکدەدات. لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٤، حکوومەتی ئێران ھەوڵەکانی بۆ ڕێگریکردن لە ڕۆیشتنی کەسانی خوێندەوار لە وڵاتەکەی دەستپێکرد و تیشکی خستە سەر زیادکردنی چاودێری و ئەگەری سنووردارکردنی جووڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=فردا |یەکەم=رادیو |ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/32827133.html|سەردێڕ=برخورد با دفاتر مهاجرتی برای جلوگیری از مهاجرت بیشتر نخبگان از ایران |وێبگە=رادیو فردا}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/security-view-of-the-islamic-republic-on-the-migration-of-elites/7494624.html|سەردێڕ=همکاری بنیاد نخبگان و پلیس گذرنامه؛ مهاجرت هم امنیتی شد}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:ئابووری ئێران]] [[پۆل:فێرکاری لە ئێران]] [[پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئێران]] t623tmq3464wmpj3qn7ykes82qth2nk 1579955 1579921 2026-05-01T20:01:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1579955 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} '''ھەڵھاتنی سەرمایەی مرۆیی لە ئێران''' لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] ساڵی ١٩٧٩ەوە دیاردەیەکی بەرچاو بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mahmoudi |یەکەم=Hassan |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.migrationpolicy.org/article/iran-brain-drain-emigration|سەردێڕ=Iran Loses Highly Educated and Skilled Citizens during Long-Running “Brain Drain” |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=migrationpolicy.org |زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]، [[ئێران]] لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا ڕێژەیەکی بەرچاو لە کەسانی لێھاتوو و خوێندەوار (لەسەدا ١٥)ی ھەبووە.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/1999/06/carringt.htm|سەردێڕ=Finance and Development |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090831103411/http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/1999/06/carringt.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> ساڵانە زیاتر لە ١٥٠ ھەزار ئێرانی لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا [[کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامییان]] بەجێھێشتووە، و بە مەزەندەکردنی لەسەدا ٢٥ی ھەموو ئێرانییەکان کە خوێندنی دوای ئامادەیییان ھەبووە، ئەوکاتە لە دەرەوەی وڵات لە [[وڵاتی پێشکەوتوو|وڵاتانی پێشکەوتووی]] ستانداردی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری دەژیان.<ref name="auto"/><ref name="RFERLclarif">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1342682.html|سەردێڕ=Iran Report: April 12, 2004 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526124322/http://www.rferl.org/content/article/1342682.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> ڕاپۆرتێکی سندوقی دراو لە ساڵی ٢٠٠٩دا ئاماژەی بەوە کردووە کە ئێران لە پێشەنگی پێڕستی ئەو وڵاتانەیە کە نوخبەی ئەکادیمی خۆیان لەدەست دەدەن، بە لەدەستدانی ١٥٠ بۆ ١٨٠ ھەزار پسپۆڕ کە بە نزیکەیی یەکسانە بە زیانی سەرمایەی ٥٠ ملیار دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.payvand.com/news/12/may/1297.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170425200026/http://www.payvand.com/news/12/may/1297.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|وێبگە=payvand.com}}</ref><ref name="PRB">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.prb.org/Articles/2004/IranFacesPressuretoProvideJobsAddressHealthDisparities.aspx|سەردێڕ=Iran Faces Pressure to Provide Jobs, Address Health Disparities - Population Reference Bureau |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120920043819/http://www.prb.org/Articles/2004/IranFacesPressuretoProvideJobsAddressHealthDisparities.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> جگە لەوەش، دەوترێت سەرکوتکردنی سیاسی دوای ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنەکانی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩دا، «کۆچی پەنابەرانی زیاتر»ی ڕۆشنبیرانی ئێرانی دروست کردووە. ھەروەھا باس لەوە کراوە کە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ئۆپەراسیۆنێکی نھێنی بە ناوی ڕەمزی «پرۆژەی ڕاکێشانی مێشک» بەڕێوەدەبات بە ئامانجی ڕاکێشانی بەھرەمەندە ئەتۆمییەکانی ئێران کە ئاڕاستەی ئەتۆمییان ھەیە، بەمەش [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران]] تێکدەدات. لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٤، حکوومەتی ئێران ھەوڵەکانی بۆ ڕێگریکردن لە ڕۆیشتنی کەسانی خوێندەوار لە وڵاتەکەی دەستپێکرد و تیشکی خستە سەر زیادکردنی چاودێری و ئەگەری سنووردارکردنی جووڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=فردا |یەکەم=رادیو |ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/32827133.html|سەردێڕ=برخورد با دفاتر مهاجرتی برای جلوگیری از مهاجرت بیشتر نخبگان از ایران |وێبگە=رادیو فردا}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/security-view-of-the-islamic-republic-on-the-migration-of-elites/7494624.html|سەردێڕ=همکاری بنیاد نخبگان و پلیس گذرنامه؛ مهاجرت هم امنیتی شد}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:ئابووری ئێران]] [[پۆل:فێرکاری لە ئێران]] [[پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئێران]] l54spmt2zglztqbdirgy8wth1fwxu5p 0 295347 1579807 1579764 2026-05-01T12:01:15Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1579807 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ڕووداوی ١٥ی خورداد | partof = پێشەکییەک بۆ [[شۆڕشی ئێران]] | image = 15khordad1.jpg | image_size = 300px | caption = خەڵکی [[تاران]] لە خۆپیشاندانەکاندا بە وێنەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینییەوە]] لە دەستیاندا. | date = ٥ی حوزەیرانی ١٩٦٣ | place = [[تاران]] و [[قوم]]، [[ئێران]] | result = سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان | side1 = {{Unbulleted list|[[پارتی ھاوپەیمانیی ئیسلامی|ھاوپەیمانیی ئیسلامی]]<ref name="Iranica">{{cite encyclopedia|title =JAMʿIYAT-E MOʾTALEFA-YE ESLĀMI i. Hayʾathā-ye Moʾtalefa-ye Eslāmi 1963-79|encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]]|date=February 20, 2013|orig-year=December 15, 2008|publisher=Bibliotheca Persica Press|location=New York City|url =http://www.iranicaonline.org/articles/jamiyat-e-motalefa-i|volume= XIV|last1= Rahnema|first1=Ali|access-date=March 15, 2016|series=Fasc. 5|pages=483–500|quote=...the initial organization and mobilization of the demonstrations that occurred in Tehran after the arrest of Khomeini on 5 June 1963, was the work of the Coalition...}}</ref>|[[بزووتنەوەی ئازادیی ئێران|بزووتنەوەی ئازادی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Yadullah|دوایین=Shahibzadeh|سەردێڕ=Islamism and Post-Islamism in Iran: An Intellectual History|بڵاوکەرەوە=Springer|ڕێکەوت=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨١١٣٧٥٧٨٢٥٩|پەڕە=٣٤|وتەگێڕانەوە=The Freedom Movement participated actively in the 1963 uprising, instigated by Khomeini. The leading and younger members of the movement were imprisoned after the event.}}</ref>}} | side2 = {{Unbulleted list|{{flagicon|Iran|1964}} [[دەوڵەتی ئیمپراتۆریی ئێران]] |{{*}}[[شارەبانی]]|{{*}}[[ساواک]]|{{*}}[[سوپای ئیمپراتۆریی ئێران]]}} }} '''خۆپیشاندانەکانی ٥ و ٦ی حوزەیران'''، ھەروەھا پێشی دەوترێت '''ڕووداوەکانی حوزەیرانی ١٩٦٣''' یان (بە بەکارھێنانی [[ڕۆژژمێری ئێرانی]]) '''خۆپیشاندانەکانی ١٥ی خورداد''' ({{langx|fa|تظاهرات پانزده خرداد}})،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hosseini|یەکەم١=Mir M.|سەردێڕ=The 15 Khordad Uprising|ناونیشان=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=1146|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121018103054/http://fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=1146|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|وێبگە=The Iranian History Article|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> بریتی بوون لە خۆپیشاندان لە [[شانشینی پەھلەوی|ئێران]] دژی دەستگیرکردنی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دوای سەرکۆنەکردنی بۆ [[شا]]، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، و [[ئیسرائیل]].<ref name="Moin.p.104">Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. p. 104. {{OCLC|255085717}}.</ref> ھەرچەندە خۆپیشاندانەکان لە چەند ڕۆژێکدا لەلایەن پۆلیس و سوپاوە سەرکوت کران، ڕووداوەکان گرینگی و ھێزی ئۆپۆزیسیۆنی ئایینیی ([[ئیسلامی شیعە|شیعە]])یان بۆ شا سەلماند، و ھەروەھا ئایەتوڵڵا خومەینییان وەک سەرکردەیەکی گەورەی ئایینی و [[ڕامیاری]] جێگیر کرد.<ref>Staff (undated). [http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/697:68/1/Ayatollah_Khomeini.htm "Ayatollah Khomeini Biography"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509203006/http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/697:68/1/Ayatollah_Khomeini.htm |date=2007-05-09 }} [[Bio. (UK)|Bio.]] Retrieved June 3, 2012.</ref> پازدە ساڵ دواتر، خومەینی سەرکردایەتیی [[شۆڕشی ئێران]]ی کرد کە شای و [[ئێرانی پەھلەوی|دەوڵەتی ئیمپراتۆریی ئێرانی]] ڕووخاند و [[مێژووی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانی]] دامەزراند. ==ڕووداوەکان== ===وتارەکەی خومەینی و دەستگیرکردنی=== [[پەڕگە:خمینی در خودروی کرایه‌ای.JPG|وێنۆک|وێنەیەک کە بڕوا وایە ھی دەستگیرکردنەکەی خومەینی بێت لە ١٩٦٣]] لە دوانیوەڕۆی ٣ی حوزەیرانی ١٩٦٣، لە ''[[عاشوورا]]''، خومەینی وتارێکی لە [[خوێندنگەی فەیزییە]]دا پێشکەش کرد کە تێیدا بەراوردی لە نێوان [[خەلافەتی ئەمەوی|خەلیفەی ئەمەوی]] [[یەزیدی کوڕی معاویە|یەزیدی یەکەم]] و شادا کرد. ئەو سەرکۆنەی شای کرد وەک «پیاوێکی داماو و بەدبەخت»، و ھۆشداریی پێ دا کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ئەوا ڕۆژێک دێت کە خەڵکی سوپاسگوزار دەبن بۆ ڕۆیشتنی لە وڵاتەکە.<ref name=autogenerated1>[http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php "History of Iran: Ayatollah Khomeini"].</ref> لە تاران، ڕێپێوانێکی [[موحەڕەم]] لە لایەنگرانی خومەینی کە بە ١٠٠٬٠٠٠ کەس خەمڵێندرابوون بە لای کۆشکی شادا تێپەڕین، و دەیانگوت «مەرگ بۆ دیکتاتۆر، مەرگ بۆ دیکتاتۆر! خوا بتپارێزێت، خومەینی! مەرگ بۆ دوژمنی خوێنمژ!»<ref>Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. p. 106. {{OCLC|255085717}}.</ref> دوو ڕۆژ دواتر لە کاتژمێر سێی بەیانی، پیاوانی ئاسایش و کۆماندۆکان ھەڵیانکوتایە سەر ماڵەکەی خومەینی لە قوم و دەستگیریان کرد. بەپەلە گواستیانەوە بۆ [[مۆزەخانەی زیندانی قەسر|زیندانی قەسر]] لە [[تاران]]. ===ڕاپەڕین=== [[پەڕگە:Khordad222.jpg|وێنۆک|خۆپیشاندەران تەرمی یەکێک لە قوربانییەکان ھەڵدەگرن]] کاتێک بەرەبەیانی ٥ی حوزەیران داھات، ھەواڵی دەستگیرکردنەکەی سەرەتا لە [[قوم]] و پاشان لە شارەکانی تر بڵاوبووەوە. لە قوم، [[تاران]]، [[شیراز]]، [[مەشھەد]] و [[ڤەرامین]]، جەماوەرێکی تووڕەی خۆپیشاندەران ڕووبەڕووی تانک و چەتربازەکان بوونەوە. لە تاران، خۆپیشاندەران ھێرشیان کردە سەر بنکەکانی پۆلیس، نووسینگەكانی [[ساواک]] و باڵەخانەکانی حکوومەت، لە نێویاندا وەزارەتەکان. حکوومەتە شۆکبووەکە یاسای سەربازی و قەدەغەی ھاتوچۆی لە کاتژمێر ١٠ی شەو بۆ ٥ی بەیانی ڕاگەیاند. دواتر شا فەرمانی بە فیرقەیەکی پاسەوانیی ئیمپراتۆری کرد، لەژێر فەرماندەییی مەیجر جەنەڕاڵ [[غوڵام عەلی ئووڤەیسی]]، کە بچنە ناو شارەکە و خۆپیشاندانەکان سەرکوت بکەن. ڕۆژی دواتر، گرووپەکانی ناڕەزایەتی بە ژمارەیەکی کەمتر چوونە سەر شەقامەکان و ڕووبەڕووی تانکەکان و «سەربازان بە جلی شەڕەوە کە فەرمانی تەقەکردن بۆ کوشتنیان پێ بوو» بوونەوە.<ref name=Moin>Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. pp. 111–113. {{OCLC|255085717}}.</ref> گوندی پیشڤا لە نزیک ڤەرامین لە کاتی ڕاپەڕینەکەدا ناوبانگی دەرکرد. چەند سەد گوندنشینێک لە پیشڤاوە دەستیان بە ڕێپێوان کرد بۆ تاران، و دەیانگوت «خومەینی یان مەرگ». ئەوان لەسەر پردێکی ڕێگای ئاسن لەلایەن سەربازەکانەوە وەستێندران کە بە ڕەشاش تەقەیان لێ کردن کاتێک گوندنشینەکان ڕەتیان کردەوە بڵاوببنەوە و «بە ھەرچییەک کە ھەیانبوو» ھێرشیان کردە سەر سەربازەکان. ئەوەی کە ئایا «دەیان یان سەدان» کەس کوژراون «نادیارە».<ref name=Moin/> تا شەش ڕۆژ دواتر ڕێکوپێکی بە تەواوی نەگەڕایەوە.<ref name=autogenerated1 /> بەپێی وتەی ڕۆژنامەنووس باقر موعین، دۆسییەکانی پۆلیس ئاماژە بەوە دەکەن کە ٣٢٠ کەس لە پاشخانە جۆراوجۆرەکانەوە، لە نێویاندا ٣٠ پیاوی ئایینیی پێشەنگ، لە ٥ی حوزەیراندا دەستگیر کران. دۆسییەکان ھەروەھا ٣٨٠ کەس وەک کوژراو یان بریندار لە ڕاپەڕینەکەدا تۆمار دەکەن، بێجگە لەوانەی کە نەچوونەتە نەخۆشخانە «لە ترسی دەستگیرکردن»، یان ئەوانەی کە براون بۆ مردووشۆرخانە یان لەلایەن ھێزەکانی ئاسایشەوە نێژراون.<ref name=Moin/> ===ئازادکردنی خومەینی=== [[پەڕگە:AAlam1963.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سەرۆک وەزیرانی ئێران|سەرۆک وەزیرانی]] ئەوکاتە [[ئەسەدوڵڵا عەلەم]] لایەنگری دەستگیرکردنی خومەینی بوو]] توندڕەوان لە ڕژێمەکەدا، وەک سەرۆک وەزیران [[ئەسەدوڵڵا عەلەم]] و سەرۆکی [[ساواک]] [[نیعمەتوڵڵا نەسیری]]، لایەنگری لەسێدارەدانی خومەینییان دەکرد وەک بەرپرسیار لە ئاژاوەکان، و ھەروەھا مانگرتن و خۆپیشاندانە کەمتر توندوتیژەکان کە لە بازاڕەکان و شوێنەکانی تر بەردەوام بوون. [[فاتیمە پاکڕەوان]]{{spaced ndash}} ھاوسەری [[حەسەن پاکڕەوان]]، سەرۆکی ساواک{{spaced ndash}} لە بیرەوەرییەکانیدا دەڵێت کە ھاوسەرەکەی ژیانی خومەینی لە ١٩٦٣دا ڕزگار کرد. پاکڕەوان ھەستی بەوە کرد کە لەسێدارەدانەکەی خەڵکی ئاساییی ئێران تووڕە دەکات. ئەو بەڵگەکەی خۆی پێشکەش بە شا کرد. کاتێک شای قایل کرد کە ڕێگەی پێ بدات ڕێگایەک بۆ دەربازبوون بدۆزێتەوە، بانگھێشتی ئایەتوڵڵا [[محەممەد کازیم شەریعەتمەداری]] کرد، کە یەکێک بوو لە سەرکردە ئایینییە باڵاکانی ئێران، و داوای یارمەتیی لێ کرد. شەریعەتمەداری پێشنیاری کرد کە خومەینی وەک [[مەرجەع|مەرجەعێک]] ڕابگەیەنرێت. بۆیە، مەرجەعەکانی تر فەتوایەکی ئایینییان دەرکرد کە لەلایەن پاکڕەوان و سەید جەلال تارانەییەوە بردرایە لای شا.<ref>Pakravan, Fatemeh (1998). ''Memoirs of Fatemeh Pakravan{{spaced ndash}} Wife of Gen. Hassan Pakravan, Army Officer, Chief of State Security & Intelligence Organization, Cabinet Minister''. Cambridge, Massachusetts: Harvard Center for Middle Eastern Studies. {{ISBN|978-0-932-88519-7}}.</ref> دوای نۆزدە ڕۆژ لە زیندانی قەسر، خومەینی سەرەتا گواسترایەوە بۆ بنکەی سەربازیی عەشرەتاباد و پاشان بۆ ماڵێک لە گەڕەکی [[داوودییە]]ی تاران کە لەوێ لەژێر چاودێریدا ھێڵرایەوە. لە ٧ی نیسانی ١٩٦٤دا ئازاد کرا، و گەڕایەوە بۆ قوم.<ref name=autogenerated1 /> == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] d4t06clwewpeozi4zivdzcfknlxmq6u 1579875 1579807 2026-05-01T15:01:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1579875 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ڕووداوی ١٥ی خورداد | partof = پێشەکییەک بۆ [[شۆڕشی ئێران]] | image = 15khordad1.jpg | image_size = 300px | caption = خەڵکی [[تاران]] لە خۆپیشاندانەکاندا بە وێنەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینییەوە]] لە دەستیاندا. | date = ٥ی حوزەیرانی ١٩٦٣ | place = [[تاران]] و [[قوم]]، [[ئێران]] | result = سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان | side1 = {{Unbulleted list|[[پارتی ھاوپەیمانیی ئیسلامی|ھاوپەیمانیی ئیسلامی]]<ref name="Iranica">{{cite encyclopedia|title =JAMʿIYAT-E MOʾTALEFA-YE ESLĀMI i. Hayʾathā-ye Moʾtalefa-ye Eslāmi 1963-79|encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]]|date=February 20, 2013|orig-year=December 15, 2008|publisher=Bibliotheca Persica Press|location=New York City|url =http://www.iranicaonline.org/articles/jamiyat-e-motalefa-i|volume= XIV|last1= Rahnema|first1=Ali|access-date=March 15, 2016|series=Fasc. 5|pages=483–500|quote=...the initial organization and mobilization of the demonstrations that occurred in Tehran after the arrest of Khomeini on 5 June 1963, was the work of the Coalition...}}</ref>|[[بزووتنەوەی ئازادیی ئێران|بزووتنەوەی ئازادی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Yadullah|دوایین=Shahibzadeh|سەردێڕ=Islamism and Post-Islamism in Iran: An Intellectual History|بڵاوکەرەوە=Springer|ڕێکەوت=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨١١٣٧٥٧٨٢٥٩|پەڕە=٣٤|وتەگێڕانەوە=The Freedom Movement participated actively in the 1963 uprising, instigated by Khomeini. The leading and younger members of the movement were imprisoned after the event.}}</ref>}} | side2 = {{Unbulleted list|{{flagicon|Iran|1964}} [[دەوڵەتی ئیمپراتۆریی ئێران]] |{{*}}[[شارەبانی]]|{{*}}[[ساواک]]|{{*}}[[سوپای ئیمپراتۆریی ئێران]]}} }} '''خۆپیشاندانەکانی ٥ و ٦ی حوزەیران'''، ھەروەھا پێشی دەوترێت '''ڕووداوەکانی حوزەیرانی ١٩٦٣''' یان (بە بەکارھێنانی [[ڕۆژژمێری ئێرانی]]) '''خۆپیشاندانەکانی ١٥ی خورداد''' ({{langx|fa|تظاهرات پانزده خرداد}})،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hosseini|یەکەم١=Mir M.|سەردێڕ=The 15 Khordad Uprising|ناونیشان=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=1146|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121018103054/http://fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=1146|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|وێبگە=The Iranian History Article|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> بریتی بوون لە خۆپیشاندان لە [[شانشینی پەھلەوی|ئێران]] دژی دەستگیرکردنی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دوای سەرکۆنەکردنی بۆ [[شا]]، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، و [[ئیسرائیل]].<ref name="Moin.p.104">Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. p. 104. {{OCLC|255085717}}.</ref> ھەرچەندە خۆپیشاندانەکان لە چەند ڕۆژێکدا لەلایەن پۆلیس و سوپاوە سەرکوت کران، ڕووداوەکان گرینگی و ھێزی ئۆپۆزیسیۆنی ئایینیی ([[ئیسلامی شیعە|شیعە]])یان بۆ شا سەلماند، و ھەروەھا ئایەتوڵڵا خومەینییان وەک سەرکردەیەکی گەورەی ئایینی و [[ڕامیاری]] جێگیر کرد.<ref>Staff (undated). [http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/697:68/1/Ayatollah_Khomeini.htm "Ayatollah Khomeini Biography"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509203006/http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/697:68/1/Ayatollah_Khomeini.htm |date=2007-05-09 }} [[Bio. (UK)|Bio.]] Retrieved June 3, 2012.</ref> پازدە ساڵ دواتر، خومەینی سەرکردایەتیی [[شۆڕشی ئێران]]ی کرد کە شای و [[ئێرانی پەھلەوی|دەوڵەتی ئیمپراتۆریی ئێرانی]] ڕووخاند و [[مێژووی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانی]] دامەزراند. ==ڕووداوەکان== ===وتارەکەی خومەینی و دەستگیرکردنی=== [[پەڕگە:خمینی در خودروی کرایه‌ای.JPG|وێنۆک|وێنەیەک کە بڕوا وایە ھی دەستگیرکردنەکەی خومەینی بێت لە ١٩٦٣]] لە دوانیوەڕۆی ٣ی حوزەیرانی ١٩٦٣، لە ''[[عاشوورا]]''، خومەینی وتارێکی لە [[خوێندنگەی فەیزییە]]دا پێشکەش کرد کە تێیدا بەراوردی لە نێوان [[خەلافەتی ئەمەوی|خەلیفەی ئەمەوی]] [[یەزیدی کوڕی معاویە|یەزیدی یەکەم]] و شادا کرد. ئەو سەرکۆنەی شای کرد وەک «پیاوێکی داماو و بەدبەخت»، و ھۆشداریی پێ دا کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ئەوا ڕۆژێک دێت کە خەڵکی سوپاسگوزار دەبن بۆ ڕۆیشتنی لە وڵاتەکە.<ref name=autogenerated1>[http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php "History of Iran: Ayatollah Khomeini"].</ref> لە تاران، ڕێپێوانێکی [[موحەڕەم]] لە لایەنگرانی خومەینی کە بە ١٠٠٬٠٠٠ کەس خەمڵێندرابوون بە لای کۆشکی شادا تێپەڕین، و دەیانگوت «مەرگ بۆ دیکتاتۆر، مەرگ بۆ دیکتاتۆر! خوا بتپارێزێت، خومەینی! مەرگ بۆ دوژمنی خوێنمژ!»<ref>Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. p. 106. {{OCLC|255085717}}.</ref> دوو ڕۆژ دواتر لە کاتژمێر سێی بەیانی، پیاوانی ئاسایش و کۆماندۆکان ھەڵیانکوتایە سەر ماڵەکەی خومەینی لە قوم و دەستگیریان کرد. بەپەلە گواستیانەوە بۆ [[مۆزەخانەی زیندانی قەسر|زیندانی قەسر]] لە [[تاران]]. ===ڕاپەڕین=== [[پەڕگە:Khordad222.jpg|وێنۆک|خۆپیشاندەران تەرمی یەکێک لە قوربانییەکان ھەڵدەگرن]] کاتێک بەرەبەیانی ٥ی حوزەیران داھات، ھەواڵی دەستگیرکردنەکەی سەرەتا لە [[قوم]] و پاشان لە شارەکانی تر بڵاوبووەوە. لە قوم، [[تاران]]، [[شیراز]]، [[مەشھەد]] و [[ڤەرامین]]، جەماوەرێکی تووڕەی خۆپیشاندەران ڕووبەڕووی تانک و چەتربازەکان بوونەوە. لە تاران، خۆپیشاندەران ھێرشیان کردە سەر بنکەکانی پۆلیس، نووسینگەكانی [[ساواک]] و باڵەخانەکانی حکوومەت، لە نێویاندا وەزارەتەکان. حکوومەتە شۆکبووەکە یاسای سەربازی و قەدەغەی ھاتوچۆی لە کاتژمێر ١٠ی شەو بۆ ٥ی بەیانی ڕاگەیاند. دواتر شا فەرمانی بە فیرقەیەکی پاسەوانیی ئیمپراتۆری کرد، لەژێر فەرماندەییی مەیجر جەنەڕاڵ [[غوڵام عەلی ئووڤەیسی]]، کە بچنە ناو شارەکە و خۆپیشاندانەکان سەرکوت بکەن. ڕۆژی دواتر، گرووپەکانی ناڕەزایەتی بە ژمارەیەکی کەمتر چوونە سەر شەقامەکان و ڕووبەڕووی تانکەکان و «سەربازان بە جلی شەڕەوە کە فەرمانی تەقەکردن بۆ کوشتنیان پێ بوو» بوونەوە.<ref name=Moin>Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. pp. 111–113. {{OCLC|255085717}}.</ref> گوندی پیشڤا لە نزیک ڤەرامین لە کاتی ڕاپەڕینەکەدا ناوبانگی دەرکرد. چەند سەد گوندنشینێک لە پیشڤاوە دەستیان بە ڕێپێوان کرد بۆ تاران، و دەیانگوت «خومەینی یان مەرگ». ئەوان لەسەر پردێکی ڕێگای ئاسن لەلایەن سەربازەکانەوە وەستێندران کە بە ڕەشاش تەقەیان لێ کردن کاتێک گوندنشینەکان ڕەتیان کردەوە بڵاوببنەوە و «بە ھەرچییەک کە ھەیانبوو» ھێرشیان کردە سەر سەربازەکان. ئەوەی کە ئایا «دەیان یان سەدان» کەس کوژراون «نادیارە».<ref name=Moin/> تا شەش ڕۆژ دواتر ڕێکوپێکی بە تەواوی نەگەڕایەوە.<ref name=autogenerated1 /> بەپێی وتەی ڕۆژنامەنووس باقر موعین، دۆسییەکانی پۆلیس ئاماژە بەوە دەکەن کە ٣٢٠ کەس لە پاشخانە جۆراوجۆرەکانەوە، لە نێویاندا ٣٠ پیاوی ئایینیی پێشەنگ، لە ٥ی حوزەیراندا دەستگیر کران. دۆسییەکان ھەروەھا ٣٨٠ کەس وەک کوژراو یان بریندار لە ڕاپەڕینەکەدا تۆمار دەکەن، بێجگە لەوانەی کە نەچوونەتە نەخۆشخانە «لە ترسی دەستگیرکردن»، یان ئەوانەی کە براون بۆ مردووشۆرخانە یان لەلایەن ھێزەکانی ئاسایشەوە نێژراون.<ref name=Moin/> ===ئازادکردنی خومەینی=== [[پەڕگە:AAlam1963.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سەرۆک وەزیرانی ئێران|سەرۆک وەزیرانی]] ئەوکاتە [[ئەسەدوڵڵا عەلەم]] لایەنگری دەستگیرکردنی خومەینی بوو]] توندڕەوان لە ڕژێمەکەدا، وەک سەرۆک وەزیران [[ئەسەدوڵڵا عەلەم]] و سەرۆکی [[ساواک]] [[نیعمەتوڵڵا نەسیری]]، لایەنگری لەسێدارەدانی خومەینییان دەکرد وەک بەرپرسیار لە ئاژاوەکان، و ھەروەھا مانگرتن و خۆپیشاندانە کەمتر توندوتیژەکان کە لە بازاڕەکان و شوێنەکانی تر بەردەوام بوون. [[فاتیمە پاکڕەوان]]{{spaced ndash}} ھاوسەری [[حەسەن پاکڕەوان]]، سەرۆکی ساواک{{spaced ndash}} لە بیرەوەرییەکانیدا دەڵێت کە ھاوسەرەکەی ژیانی خومەینی لە ١٩٦٣دا ڕزگار کرد. پاکڕەوان ھەستی بەوە کرد کە لەسێدارەدانەکەی خەڵکی ئاساییی ئێران تووڕە دەکات. ئەو بەڵگەکەی خۆی پێشکەش بە شا کرد. کاتێک شای قایل کرد کە ڕێگەی پێ بدات ڕێگایەک بۆ دەربازبوون بدۆزێتەوە، بانگھێشتی ئایەتوڵڵا [[محەممەد کازیم شەریعەتمەداری]] کرد، کە یەکێک بوو لە سەرکردە ئایینییە باڵاکانی ئێران، و داوای یارمەتیی لێ کرد. شەریعەتمەداری پێشنیاری کرد کە خومەینی وەک [[مەرجەع|مەرجەعێک]] ڕابگەیەنرێت. بۆیە، مەرجەعەکانی تر فەتوایەکی ئایینییان دەرکرد کە لەلایەن پاکڕەوان و سەید جەلال تارانەییەوە بردرایە لای شا.<ref>Pakravan, Fatemeh (1998). ''Memoirs of Fatemeh Pakravan{{spaced ndash}} Wife of Gen. Hassan Pakravan, Army Officer, Chief of State Security & Intelligence Organization, Cabinet Minister''. Cambridge, Massachusetts: Harvard Center for Middle Eastern Studies. {{ISBN|978-0-932-88519-7}}.</ref> دوای نۆزدە ڕۆژ لە زیندانی قەسر، خومەینی سەرەتا گواسترایەوە بۆ بنکەی سەربازیی عەشرەتاباد و پاشان بۆ ماڵێک لە گەڕەکی [[داوودییە]]ی تاران کە لەوێ لەژێر چاودێریدا ھێڵرایەوە. لە ٧ی نیسانی ١٩٦٤دا ئازاد کرا، و گەڕایەوە بۆ قوم.<ref name=autogenerated1 /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] cn8utyjpy8qsqhevxfat26ugyt85my5 1579892 1579875 2026-05-01T16:01:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|June 5, 1963 demonstrations in Iran}} 1579892 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ڕووداوی ١٥ی خورداد | partof = پێشەکییەک بۆ [[شۆڕشی ئێران]] | image = 15khordad1.jpg | image_size = 300px | caption = خەڵکی [[تاران]] لە خۆپیشاندانەکاندا بە وێنەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینییەوە]] لە دەستیاندا. | date = ٥ی حوزەیرانی ١٩٦٣ | place = [[تاران]] و [[قوم]]، [[ئێران]] | result = سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان | side1 = {{Unbulleted list|[[پارتی ھاوپەیمانیی ئیسلامی|ھاوپەیمانیی ئیسلامی]]<ref name="Iranica">{{cite encyclopedia|title =JAMʿIYAT-E MOʾTALEFA-YE ESLĀMI i. Hayʾathā-ye Moʾtalefa-ye Eslāmi 1963-79|encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]]|date=February 20, 2013|orig-year=December 15, 2008|publisher=Bibliotheca Persica Press|location=New York City|url =http://www.iranicaonline.org/articles/jamiyat-e-motalefa-i|volume= XIV|last1= Rahnema|first1=Ali|access-date=March 15, 2016|series=Fasc. 5|pages=483–500|quote=...the initial organization and mobilization of the demonstrations that occurred in Tehran after the arrest of Khomeini on 5 June 1963, was the work of the Coalition...}}</ref>|[[بزووتنەوەی ئازادیی ئێران|بزووتنەوەی ئازادی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Yadullah|دوایین=Shahibzadeh|سەردێڕ=Islamism and Post-Islamism in Iran: An Intellectual History|بڵاوکەرەوە=Springer|ڕێکەوت=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨١١٣٧٥٧٨٢٥٩|پەڕە=٣٤|وتەگێڕانەوە=The Freedom Movement participated actively in the 1963 uprising, instigated by Khomeini. The leading and younger members of the movement were imprisoned after the event.}}</ref>}} | side2 = {{Unbulleted list|{{flagicon|Iran|1964}} [[دەوڵەتی ئیمپراتۆریی ئێران]] |{{*}}[[شارەبانی]]|{{*}}[[ساواک]]|{{*}}[[سوپای ئیمپراتۆریی ئێران]]}} }} '''خۆپیشاندانەکانی ٥ و ٦ی حوزەیران'''، ھەروەھا پێشی دەوترێت '''ڕووداوەکانی حوزەیرانی ١٩٦٣''' یان (بە بەکارھێنانی [[ڕۆژژمێری ئێرانی]]) '''خۆپیشاندانەکانی ١٥ی خورداد''' ({{langx|fa|تظاهرات پانزده خرداد}})،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hosseini|یەکەم١=Mir M.|سەردێڕ=The 15 Khordad Uprising|ناونیشان=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=1146|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121018103054/http://fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=1146|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|وێبگە=The Iranian History Article|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> بریتی بوون لە خۆپیشاندان لە [[شانشینی پەھلەوی|ئێران]] دژی دەستگیرکردنی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دوای سەرکۆنەکردنی بۆ [[شا]]، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، و [[ئیسرائیل]].<ref name="Moin.p.104">Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. p. 104. {{OCLC|255085717}}.</ref> ھەرچەندە خۆپیشاندانەکان لە چەند ڕۆژێکدا لەلایەن پۆلیس و سوپاوە سەرکوت کران، ڕووداوەکان گرینگی و ھێزی ئۆپۆزیسیۆنی ئایینیی ([[ئیسلامی شیعە|شیعە]])یان بۆ شا سەلماند، و ھەروەھا ئایەتوڵڵا خومەینییان وەک سەرکردەیەکی گەورەی ئایینی و [[ڕامیاری]] جێگیر کرد.<ref>Staff (undated). [http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/697:68/1/Ayatollah_Khomeini.htm "Ayatollah Khomeini Biography"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509203006/http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/697:68/1/Ayatollah_Khomeini.htm |date=2007-05-09 }} [[Bio. (UK)|Bio.]] Retrieved June 3, 2012.</ref> پازدە ساڵ دواتر، خومەینی سەرکردایەتیی [[شۆڕشی ئێران]]ی کرد کە شای و [[ئێرانی پەھلەوی|دەوڵەتی ئیمپراتۆریی ئێرانی]] ڕووخاند و [[مێژووی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانی]] دامەزراند. ==ڕووداوەکان== ===وتارەکەی خومەینی و دەستگیرکردنی=== [[پەڕگە:خمینی در خودروی کرایه‌ای.JPG|وێنۆک|وێنەیەک کە بڕوا وایە ھی دەستگیرکردنەکەی خومەینی بێت لە ١٩٦٣]] لە دوانیوەڕۆی ٣ی حوزەیرانی ١٩٦٣، لە ''[[عاشوورا]]''، خومەینی وتارێکی لە [[خوێندنگەی فەیزییە]]دا پێشکەش کرد کە تێیدا بەراوردی لە نێوان [[خەلافەتی ئەمەوی|خەلیفەی ئەمەوی]] [[یەزیدی کوڕی معاویە|یەزیدی یەکەم]] و شادا کرد. ئەو سەرکۆنەی شای کرد وەک «پیاوێکی داماو و بەدبەخت»، و ھۆشداریی پێ دا کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ئەوا ڕۆژێک دێت کە خەڵکی سوپاسگوزار دەبن بۆ ڕۆیشتنی لە وڵاتەکە.<ref name=autogenerated1>[http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php "History of Iran: Ayatollah Khomeini"].</ref> لە تاران، ڕێپێوانێکی [[موحەڕەم]] لە لایەنگرانی خومەینی کە بە ١٠٠٬٠٠٠ کەس خەمڵێندرابوون بە لای کۆشکی شادا تێپەڕین، و دەیانگوت «مەرگ بۆ دیکتاتۆر، مەرگ بۆ دیکتاتۆر! خوا بتپارێزێت، خومەینی! مەرگ بۆ دوژمنی خوێنمژ!»<ref>Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. p. 106. {{OCLC|255085717}}.</ref> دوو ڕۆژ دواتر لە کاتژمێر سێی بەیانی، پیاوانی ئاسایش و کۆماندۆکان ھەڵیانکوتایە سەر ماڵەکەی خومەینی لە قوم و دەستگیریان کرد. بەپەلە گواستیانەوە بۆ [[مۆزەخانەی زیندانی قەسر|زیندانی قەسر]] لە [[تاران]]. ===ڕاپەڕین=== [[پەڕگە:Khordad222.jpg|وێنۆک|خۆپیشاندەران تەرمی یەکێک لە قوربانییەکان ھەڵدەگرن]] کاتێک بەرەبەیانی ٥ی حوزەیران داھات، ھەواڵی دەستگیرکردنەکەی سەرەتا لە [[قوم]] و پاشان لە شارەکانی تر بڵاوبووەوە. لە قوم، [[تاران]]، [[شیراز]]، [[مەشھەد]] و [[ڤەرامین]]، جەماوەرێکی تووڕەی خۆپیشاندەران ڕووبەڕووی تانک و چەتربازەکان بوونەوە. لە تاران، خۆپیشاندەران ھێرشیان کردە سەر بنکەکانی پۆلیس، نووسینگەكانی [[ساواک]] و باڵەخانەکانی حکوومەت، لە نێویاندا وەزارەتەکان. حکوومەتە شۆکبووەکە یاسای سەربازی و قەدەغەی ھاتوچۆی لە کاتژمێر ١٠ی شەو بۆ ٥ی بەیانی ڕاگەیاند. دواتر شا فەرمانی بە فیرقەیەکی پاسەوانیی ئیمپراتۆری کرد، لەژێر فەرماندەییی مەیجر جەنەڕاڵ [[غوڵام عەلی ئووڤەیسی]]، کە بچنە ناو شارەکە و خۆپیشاندانەکان سەرکوت بکەن. ڕۆژی دواتر، گرووپەکانی ناڕەزایەتی بە ژمارەیەکی کەمتر چوونە سەر شەقامەکان و ڕووبەڕووی تانکەکان و «سەربازان بە جلی شەڕەوە کە فەرمانی تەقەکردن بۆ کوشتنیان پێ بوو» بوونەوە.<ref name=Moin>Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. pp. 111–113. {{OCLC|255085717}}.</ref> گوندی پیشڤا لە نزیک ڤەرامین لە کاتی ڕاپەڕینەکەدا ناوبانگی دەرکرد. چەند سەد گوندنشینێک لە پیشڤاوە دەستیان بە ڕێپێوان کرد بۆ تاران، و دەیانگوت «خومەینی یان مەرگ». ئەوان لەسەر پردێکی ڕێگای ئاسن لەلایەن سەربازەکانەوە وەستێندران کە بە ڕەشاش تەقەیان لێ کردن کاتێک گوندنشینەکان ڕەتیان کردەوە بڵاوببنەوە و «بە ھەرچییەک کە ھەیانبوو» ھێرشیان کردە سەر سەربازەکان. ئەوەی کە ئایا «دەیان یان سەدان» کەس کوژراون «نادیارە».<ref name=Moin/> تا شەش ڕۆژ دواتر ڕێکوپێکی بە تەواوی نەگەڕایەوە.<ref name=autogenerated1 /> بەپێی وتەی ڕۆژنامەنووس باقر موعین، دۆسییەکانی پۆلیس ئاماژە بەوە دەکەن کە ٣٢٠ کەس لە پاشخانە جۆراوجۆرەکانەوە، لە نێویاندا ٣٠ پیاوی ئایینیی پێشەنگ، لە ٥ی حوزەیراندا دەستگیر کران. دۆسییەکان ھەروەھا ٣٨٠ کەس وەک کوژراو یان بریندار لە ڕاپەڕینەکەدا تۆمار دەکەن، بێجگە لەوانەی کە نەچوونەتە نەخۆشخانە «لە ترسی دەستگیرکردن»، یان ئەوانەی کە براون بۆ مردووشۆرخانە یان لەلایەن ھێزەکانی ئاسایشەوە نێژراون.<ref name=Moin/> ===ئازادکردنی خومەینی=== [[پەڕگە:AAlam1963.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سەرۆک وەزیرانی ئێران|سەرۆک وەزیرانی]] ئەوکاتە [[ئەسەدوڵڵا عەلەم]] لایەنگری دەستگیرکردنی خومەینی بوو]] توندڕەوان لە ڕژێمەکەدا، وەک سەرۆک وەزیران [[ئەسەدوڵڵا عەلەم]] و سەرۆکی [[ساواک]] [[نیعمەتوڵڵا نەسیری]]، لایەنگری لەسێدارەدانی خومەینییان دەکرد وەک بەرپرسیار لە ئاژاوەکان، و ھەروەھا مانگرتن و خۆپیشاندانە کەمتر توندوتیژەکان کە لە بازاڕەکان و شوێنەکانی تر بەردەوام بوون. [[فاتیمە پاکڕەوان]]{{spaced ndash}} ھاوسەری [[حەسەن پاکڕەوان]]، سەرۆکی ساواک{{spaced ndash}} لە بیرەوەرییەکانیدا دەڵێت کە ھاوسەرەکەی ژیانی خومەینی لە ١٩٦٣دا ڕزگار کرد. پاکڕەوان ھەستی بەوە کرد کە لەسێدارەدانەکەی خەڵکی ئاساییی ئێران تووڕە دەکات. ئەو بەڵگەکەی خۆی پێشکەش بە شا کرد. کاتێک شای قایل کرد کە ڕێگەی پێ بدات ڕێگایەک بۆ دەربازبوون بدۆزێتەوە، بانگھێشتی ئایەتوڵڵا [[محەممەد کازیم شەریعەتمەداری]] کرد، کە یەکێک بوو لە سەرکردە ئایینییە باڵاکانی ئێران، و داوای یارمەتیی لێ کرد. شەریعەتمەداری پێشنیاری کرد کە خومەینی وەک [[مەرجەع|مەرجەعێک]] ڕابگەیەنرێت. بۆیە، مەرجەعەکانی تر فەتوایەکی ئایینییان دەرکرد کە لەلایەن پاکڕەوان و سەید جەلال تارانەییەوە بردرایە لای شا.<ref>Pakravan, Fatemeh (1998). ''Memoirs of Fatemeh Pakravan{{spaced ndash}} Wife of Gen. Hassan Pakravan, Army Officer, Chief of State Security & Intelligence Organization, Cabinet Minister''. Cambridge, Massachusetts: Harvard Center for Middle Eastern Studies. {{ISBN|978-0-932-88519-7}}.</ref> دوای نۆزدە ڕۆژ لە زیندانی قەسر، خومەینی سەرەتا گواسترایەوە بۆ بنکەی سەربازیی عەشرەتاباد و پاشان بۆ ماڵێک لە گەڕەکی [[داوودییە]]ی تاران کە لەوێ لەژێر چاودێریدا ھێڵرایەوە. لە ٧ی نیسانی ١٩٦٤دا ئازاد کرا، و گەڕایەوە بۆ قوم.<ref name=autogenerated1 /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|June 5, 1963 demonstrations in Iran}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] 1akkigtyj6bdyjlvpf7grdv6tv40kdb 1579916 1579892 2026-05-01T17:02:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئێران|ئێران]] و [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]] 1579916 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = ڕووداوی ١٥ی خورداد | partof = پێشەکییەک بۆ [[شۆڕشی ئێران]] | image = 15khordad1.jpg | image_size = 300px | caption = خەڵکی [[تاران]] لە خۆپیشاندانەکاندا بە وێنەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینییەوە]] لە دەستیاندا. | date = ٥ی حوزەیرانی ١٩٦٣ | place = [[تاران]] و [[قوم]]، [[ئێران]] | result = سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان | side1 = {{Unbulleted list|[[پارتی ھاوپەیمانیی ئیسلامی|ھاوپەیمانیی ئیسلامی]]<ref name="Iranica">{{cite encyclopedia|title =JAMʿIYAT-E MOʾTALEFA-YE ESLĀMI i. Hayʾathā-ye Moʾtalefa-ye Eslāmi 1963-79|encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]]|date=February 20, 2013|orig-year=December 15, 2008|publisher=Bibliotheca Persica Press|location=New York City|url =http://www.iranicaonline.org/articles/jamiyat-e-motalefa-i|volume= XIV|last1= Rahnema|first1=Ali|access-date=March 15, 2016|series=Fasc. 5|pages=483–500|quote=...the initial organization and mobilization of the demonstrations that occurred in Tehran after the arrest of Khomeini on 5 June 1963, was the work of the Coalition...}}</ref>|[[بزووتنەوەی ئازادیی ئێران|بزووتنەوەی ئازادی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Yadullah|دوایین=Shahibzadeh|سەردێڕ=Islamism and Post-Islamism in Iran: An Intellectual History|بڵاوکەرەوە=Springer|ڕێکەوت=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨١١٣٧٥٧٨٢٥٩|پەڕە=٣٤|وتەگێڕانەوە=The Freedom Movement participated actively in the 1963 uprising, instigated by Khomeini. The leading and younger members of the movement were imprisoned after the event.}}</ref>}} | side2 = {{Unbulleted list|{{flagicon|Iran|1964}} [[دەوڵەتی ئیمپراتۆریی ئێران]] |{{*}}[[شارەبانی]]|{{*}}[[ساواک]]|{{*}}[[سوپای ئیمپراتۆریی ئێران]]}} }} '''خۆپیشاندانەکانی ٥ و ٦ی حوزەیران'''، ھەروەھا پێشی دەوترێت '''ڕووداوەکانی حوزەیرانی ١٩٦٣''' یان (بە بەکارھێنانی [[ڕۆژژمێری ئێرانی]]) '''خۆپیشاندانەکانی ١٥ی خورداد''' ({{langx|fa|تظاهرات پانزده خرداد}})،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hosseini|یەکەم١=Mir M.|سەردێڕ=The 15 Khordad Uprising|ناونیشان=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=1146|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121018103054/http://fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=1146|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|وێبگە=The Iranian History Article|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> بریتی بوون لە خۆپیشاندان لە [[شانشینی پەھلەوی|ئێران]] دژی دەستگیرکردنی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دوای سەرکۆنەکردنی بۆ [[شا]]، [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، و [[ئیسرائیل]].<ref name="Moin.p.104">Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. p. 104. {{OCLC|255085717}}.</ref> ھەرچەندە خۆپیشاندانەکان لە چەند ڕۆژێکدا لەلایەن پۆلیس و سوپاوە سەرکوت کران، ڕووداوەکان گرینگی و ھێزی ئۆپۆزیسیۆنی ئایینیی ([[ئیسلامی شیعە|شیعە]])یان بۆ شا سەلماند، و ھەروەھا ئایەتوڵڵا خومەینییان وەک سەرکردەیەکی گەورەی ئایینی و [[ڕامیاری]] جێگیر کرد.<ref>Staff (undated). [http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/697:68/1/Ayatollah_Khomeini.htm "Ayatollah Khomeini Biography"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509203006/http://www.thebiographychannel.co.uk/biography_story/697:68/1/Ayatollah_Khomeini.htm |date=2007-05-09 }} [[Bio. (UK)|Bio.]] Retrieved June 3, 2012.</ref> پازدە ساڵ دواتر، خومەینی سەرکردایەتیی [[شۆڕشی ئێران]]ی کرد کە شای و [[ئێرانی پەھلەوی|دەوڵەتی ئیمپراتۆریی ئێرانی]] ڕووخاند و [[مێژووی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانی]] دامەزراند. ==ڕووداوەکان== ===وتارەکەی خومەینی و دەستگیرکردنی=== [[پەڕگە:خمینی در خودروی کرایه‌ای.JPG|وێنۆک|وێنەیەک کە بڕوا وایە ھی دەستگیرکردنەکەی خومەینی بێت لە ١٩٦٣]] لە دوانیوەڕۆی ٣ی حوزەیرانی ١٩٦٣، لە ''[[عاشوورا]]''، خومەینی وتارێکی لە [[خوێندنگەی فەیزییە]]دا پێشکەش کرد کە تێیدا بەراوردی لە نێوان [[خەلافەتی ئەمەوی|خەلیفەی ئەمەوی]] [[یەزیدی کوڕی معاویە|یەزیدی یەکەم]] و شادا کرد. ئەو سەرکۆنەی شای کرد وەک «پیاوێکی داماو و بەدبەخت»، و ھۆشداریی پێ دا کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ئەوا ڕۆژێک دێت کە خەڵکی سوپاسگوزار دەبن بۆ ڕۆیشتنی لە وڵاتەکە.<ref name=autogenerated1>[http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php "History of Iran: Ayatollah Khomeini"].</ref> لە تاران، ڕێپێوانێکی [[موحەڕەم]] لە لایەنگرانی خومەینی کە بە ١٠٠٬٠٠٠ کەس خەمڵێندرابوون بە لای کۆشکی شادا تێپەڕین، و دەیانگوت «مەرگ بۆ دیکتاتۆر، مەرگ بۆ دیکتاتۆر! خوا بتپارێزێت، خومەینی! مەرگ بۆ دوژمنی خوێنمژ!»<ref>Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. p. 106. {{OCLC|255085717}}.</ref> دوو ڕۆژ دواتر لە کاتژمێر سێی بەیانی، پیاوانی ئاسایش و کۆماندۆکان ھەڵیانکوتایە سەر ماڵەکەی خومەینی لە قوم و دەستگیریان کرد. بەپەلە گواستیانەوە بۆ [[مۆزەخانەی زیندانی قەسر|زیندانی قەسر]] لە [[تاران]]. ===ڕاپەڕین=== [[پەڕگە:Khordad222.jpg|وێنۆک|خۆپیشاندەران تەرمی یەکێک لە قوربانییەکان ھەڵدەگرن]] کاتێک بەرەبەیانی ٥ی حوزەیران داھات، ھەواڵی دەستگیرکردنەکەی سەرەتا لە [[قوم]] و پاشان لە شارەکانی تر بڵاوبووەوە. لە قوم، [[تاران]]، [[شیراز]]، [[مەشھەد]] و [[ڤەرامین]]، جەماوەرێکی تووڕەی خۆپیشاندەران ڕووبەڕووی تانک و چەتربازەکان بوونەوە. لە تاران، خۆپیشاندەران ھێرشیان کردە سەر بنکەکانی پۆلیس، نووسینگەكانی [[ساواک]] و باڵەخانەکانی حکوومەت، لە نێویاندا وەزارەتەکان. حکوومەتە شۆکبووەکە یاسای سەربازی و قەدەغەی ھاتوچۆی لە کاتژمێر ١٠ی شەو بۆ ٥ی بەیانی ڕاگەیاند. دواتر شا فەرمانی بە فیرقەیەکی پاسەوانیی ئیمپراتۆری کرد، لەژێر فەرماندەییی مەیجر جەنەڕاڵ [[غوڵام عەلی ئووڤەیسی]]، کە بچنە ناو شارەکە و خۆپیشاندانەکان سەرکوت بکەن. ڕۆژی دواتر، گرووپەکانی ناڕەزایەتی بە ژمارەیەکی کەمتر چوونە سەر شەقامەکان و ڕووبەڕووی تانکەکان و «سەربازان بە جلی شەڕەوە کە فەرمانی تەقەکردن بۆ کوشتنیان پێ بوو» بوونەوە.<ref name=Moin>Moin, Baqer (2000). ''Khomeini, Life of an Ayatollah''. [[New York City]]: [[St. Martin's Press]]. pp. 111–113. {{OCLC|255085717}}.</ref> گوندی پیشڤا لە نزیک ڤەرامین لە کاتی ڕاپەڕینەکەدا ناوبانگی دەرکرد. چەند سەد گوندنشینێک لە پیشڤاوە دەستیان بە ڕێپێوان کرد بۆ تاران، و دەیانگوت «خومەینی یان مەرگ». ئەوان لەسەر پردێکی ڕێگای ئاسن لەلایەن سەربازەکانەوە وەستێندران کە بە ڕەشاش تەقەیان لێ کردن کاتێک گوندنشینەکان ڕەتیان کردەوە بڵاوببنەوە و «بە ھەرچییەک کە ھەیانبوو» ھێرشیان کردە سەر سەربازەکان. ئەوەی کە ئایا «دەیان یان سەدان» کەس کوژراون «نادیارە».<ref name=Moin/> تا شەش ڕۆژ دواتر ڕێکوپێکی بە تەواوی نەگەڕایەوە.<ref name=autogenerated1 /> بەپێی وتەی ڕۆژنامەنووس باقر موعین، دۆسییەکانی پۆلیس ئاماژە بەوە دەکەن کە ٣٢٠ کەس لە پاشخانە جۆراوجۆرەکانەوە، لە نێویاندا ٣٠ پیاوی ئایینیی پێشەنگ، لە ٥ی حوزەیراندا دەستگیر کران. دۆسییەکان ھەروەھا ٣٨٠ کەس وەک کوژراو یان بریندار لە ڕاپەڕینەکەدا تۆمار دەکەن، بێجگە لەوانەی کە نەچوونەتە نەخۆشخانە «لە ترسی دەستگیرکردن»، یان ئەوانەی کە براون بۆ مردووشۆرخانە یان لەلایەن ھێزەکانی ئاسایشەوە نێژراون.<ref name=Moin/> ===ئازادکردنی خومەینی=== [[پەڕگە:AAlam1963.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سەرۆک وەزیرانی ئێران|سەرۆک وەزیرانی]] ئەوکاتە [[ئەسەدوڵڵا عەلەم]] لایەنگری دەستگیرکردنی خومەینی بوو]] توندڕەوان لە ڕژێمەکەدا، وەک سەرۆک وەزیران [[ئەسەدوڵڵا عەلەم]] و سەرۆکی [[ساواک]] [[نیعمەتوڵڵا نەسیری]]، لایەنگری لەسێدارەدانی خومەینییان دەکرد وەک بەرپرسیار لە ئاژاوەکان، و ھەروەھا مانگرتن و خۆپیشاندانە کەمتر توندوتیژەکان کە لە بازاڕەکان و شوێنەکانی تر بەردەوام بوون. [[فاتیمە پاکڕەوان]]{{spaced ndash}} ھاوسەری [[حەسەن پاکڕەوان]]، سەرۆکی ساواک{{spaced ndash}} لە بیرەوەرییەکانیدا دەڵێت کە ھاوسەرەکەی ژیانی خومەینی لە ١٩٦٣دا ڕزگار کرد. پاکڕەوان ھەستی بەوە کرد کە لەسێدارەدانەکەی خەڵکی ئاساییی ئێران تووڕە دەکات. ئەو بەڵگەکەی خۆی پێشکەش بە شا کرد. کاتێک شای قایل کرد کە ڕێگەی پێ بدات ڕێگایەک بۆ دەربازبوون بدۆزێتەوە، بانگھێشتی ئایەتوڵڵا [[محەممەد کازیم شەریعەتمەداری]] کرد، کە یەکێک بوو لە سەرکردە ئایینییە باڵاکانی ئێران، و داوای یارمەتیی لێ کرد. شەریعەتمەداری پێشنیاری کرد کە خومەینی وەک [[مەرجەع|مەرجەعێک]] ڕابگەیەنرێت. بۆیە، مەرجەعەکانی تر فەتوایەکی ئایینییان دەرکرد کە لەلایەن پاکڕەوان و سەید جەلال تارانەییەوە بردرایە لای شا.<ref>Pakravan, Fatemeh (1998). ''Memoirs of Fatemeh Pakravan{{spaced ndash}} Wife of Gen. Hassan Pakravan, Army Officer, Chief of State Security & Intelligence Organization, Cabinet Minister''. Cambridge, Massachusetts: Harvard Center for Middle Eastern Studies. {{ISBN|978-0-932-88519-7}}.</ref> دوای نۆزدە ڕۆژ لە زیندانی قەسر، خومەینی سەرەتا گواسترایەوە بۆ بنکەی سەربازیی عەشرەتاباد و پاشان بۆ ماڵێک لە گەڕەکی [[داوودییە]]ی تاران کە لەوێ لەژێر چاودێریدا ھێڵرایەوە. لە ٧ی نیسانی ١٩٦٤دا ئازاد کرا، و گەڕایەوە بۆ قوم.<ref name=autogenerated1 /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|June 5, 1963 demonstrations in Iran}} {{شریتی دەروازە|ئێران|ئیسلام}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] 6rzi4c1xya15rjps51genjpmmhyupfk 3 295351 1579865 2026-05-01T14:15:29Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1579865 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٤:١٥، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) a4ey4etwqn2qlyf2eisf2vz9pqnnu85 0 295352 1579866 2026-05-01T14:38:52Z Kardox2* 76067 پەڕەی دروست کرد بە «<big>پیشەکی</big>»ەوە 1579866 wikitext text/x-wiki <big>پیشەکی</big> 3zpuum6p147cetdhktz1u7dqnn81aet 1579867 1579866 2026-05-01T14:40:03Z Kardox2* 76067 1579867 wikitext text/x-wiki <big>پیشەکی</big><syntaxhighlight line="1" start="5"> لبب </syntaxhighlight> qrqe896f9n2h2wijkvhr38j7oga19wd 1579868 1579867 2026-05-01T14:43:29Z Kardox2* 76067 1579868 wikitext text/x-wiki <hiero> پیشەکی </hiero> mrypaospr7v85t1dlrwkcdegsi7a233 1579870 1579868 2026-05-01T14:57:27Z Kardox2* 76067 1579870 wikitext text/x-wiki <syntaxhighlight lang="abap" line="1" start="27"> پەیوەندیی نێوان مێشک و کۆمپیوتەر </syntaxhighlight> qy1unr99tuskrymix38sqk7ym9ltrx6 1579871 1579870 2026-05-01T14:58:38Z Quinlan83 45343 Requesting speedy deletion (Test page). (TwinkleGlobal) 1579871 wikitext text/x-wiki {{سخ|1=Test page}} <syntaxhighlight lang="abap" line="1" start="27"> پەیوەندیی نێوان مێشک و کۆمپیوتەر </syntaxhighlight> sr606ki37sascicwi2dk1ehnvz4j4em 1579968 1579871 2026-05-01T20:03:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579968 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{سخ|1=Test page}} <syntaxhighlight lang="abap" line="1" start="27"> پەیوەندیی نێوان مێشک و کۆمپیوتەر </syntaxhighlight> {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} f8fhf6r8n1jlfn6ljkf2bfywvo34k8r 0 295353 1579881 2026-05-01T15:30:45Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73189944|كوهرزي]]» 1579881 wikitext text/x-wiki '''گوھەرزێ''' [[دێ|گوندێکە]] دەکەوێتە [[قەزای ئامێدی|ناحیەی ئامێدی]] [[پارێزگای دھۆک|سەر بە پارێزگای دهۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئامێدی]] l9exi4n4shb8jya54wg334i9bo5k88u 1579882 1579881 2026-05-01T15:31:21Z 1silent scientist 51740 1579882 wikitext text/x-wiki '''گوھەرزێ''' [[دێ|گوندێکە]] دەکەوێتە [[قەزای ئامێدی]] [[پارێزگای دھۆک|سەر بە پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]]. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئامێدی]] ldvzyee6r8seribj7herdtribxymo38 1579918 1579882 2026-05-01T17:02:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1579918 wikitext text/x-wiki '''گوھەرزێ''' [[دێ|گوندێکە]] دەکەوێتە [[قەزای ئامێدی]] [[پارێزگای دھۆک|سەر بە پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]]. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئامێدی]] qhv9kufc4fyc085z6a557vsryz81lhn 1579958 1579918 2026-05-01T20:01:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1579958 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} '''گوھەرزێ''' [[دێ|گوندێکە]] دەکەوێتە [[قەزای ئامێدی]] [[پارێزگای دھۆک|سەر بە پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]]. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئامێدی]] 59ybj4ox2de8hn2x45ml2gjezcmc8ws 0 295354 1579883 2026-05-01T15:39:49Z 1silent scientist 51740 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1292603159|Arthur H. Bird]]» دروست کراوە. 1579883 wikitext text/x-wiki '''ئارسەر ھۆمەر بێرد ('''بە ئینگلیزی : Arthur Homer Bird) (٢٣ی تەممووزی ١٨٥٦ &#x2013; ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣) ئاوازدانەرێکی ئەمریکی بوو، بۆ چەندین ساڵ دانیشتووی [[ئەڵمانیا]] بووە. لە [[کامبریج، ماساچووسیتس|شاری کامبریج لە ویلایەتی ماساشوستس]] لەدایکبووە، لە بەرلین ئۆرگ و ئاوازدانانی خوێندووە <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Swift |first=Richard |date=1985 |title=Review of Nonet for Woodwinds (Marche miniature); For Piccolo, 2 Flutes, 2 Oboes, 2 Clarinets and 2 Bassoons |url=https://www.jstor.org/stable/897456 |journal=Notes |volume=42 |issue=2 |pages=403 |doi=10.2307/897456 |issn=0027-4380 |jstor=897456 |url-access=subscription}}</ref> و ساڵێک لە وایمار لەگەڵ [[فرانز لیست]] بەسەر بردووە. <ref name="Cyclopaedia">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n4Q6AQAAMAAJ&pg=PA387|title=The National Cyclopaedia of American Biography|publisher=James T. White & Company|year=1907|volume=IX|page=387|access-date=2020-11-16|via=Google Books}}</ref> == سەرچاوەکان == c9og9fojk02uu042n60mvlumyms31b9 1579884 1579883 2026-05-01T15:41:32Z 1silent scientist 51740 1579884 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئارسەر ھۆمەر بێرد''' (بە [[ئینگلیزی]]: Arthur Homer Bird) (٢٣ی تەممووزی ١٨٥٦ – ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣) [[ئاوازدانەر]]ێکی ئەمریکی بوو، بۆ چەندین ساڵ دانیشتووی [[ئەڵمانیا]] بووە. لە [[کامبریج، ماساچووسیتس|شاری کامبریج لە ویلایەتی ماساچووسیتس]] لەدایکبووە، لە بەرلین [[ئۆرگ]] و ئاوازدانانی خوێندووە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Swift |first=Richard |date=1985 |title=Review of Nonet for Woodwinds (Marche miniature); For Piccolo, 2 Flutes, 2 Oboes, 2 Clarinets and 2 Bassoons |url=https://www.jstor.org/stable/897456 |journal=Notes |volume=42 |issue=2 |pages=403 |doi=10.2307/897456 |issn=0027-4380 |jstor=897456 |url-access=subscription}}</ref> و ساڵێک لە [[وایمار]] لەگەڵ [[فرانز لیست]] بەسەر بردووە.<ref name="Cyclopaedia">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n4Q6AQAAMAAJ&pg=PA387|title=The National Cyclopaedia of American Biography|publisher=James T. White & Company|year=1907|volume=IX|page=387|access-date=2020-11-16|via=Google Books}}</ref> == سەرچاوەکان == 5kducjgiuhb0onkmx5twrnfjd7jwwss 1579886 1579884 2026-05-01T15:47:29Z 1silent scientist 51740 1579886 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئارسەر ھۆمەر بێرد''' (بە [[ئینگلیزی]]: Arthur Homer Bird) (٢٣ی تەممووزی ١٨٥٦ – ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣) [[ئاوازدانەر]]ێکی ئەمریکی بوو، بۆ چەندین ساڵ دانیشتووی [[ئەڵمانیا]] بووە. لە [[کامبریج، ماساچووسیتس|شاری کامبریج لە ویلایەتی ماساچووسیتس]] لەدایکبووە، لە بەرلین [[ئۆرگ]] و ئاوازدانانی خوێندووە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Swift |first=Richard |date=1985 |title=Review of Nonet for Woodwinds (Marche miniature); For Piccolo, 2 Flutes, 2 Oboes, 2 Clarinets and 2 Bassoons |url=https://www.jstor.org/stable/897456 |journal=Notes |volume=42 |issue=2 |pages=403 |doi=10.2307/897456 |issn=0027-4380 |jstor=897456 |url-access=subscription}}</ref> و ساڵێک لە [[وایمار]] لەگەڵ [[فرانز لیست]] بەسەر بردووە.<ref name="Cyclopaedia">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n4Q6AQAAMAAJ&pg=PA387|title=The National Cyclopaedia of American Biography|publisher=James T. White & Company|year=1907|volume=IX|page=387|access-date=2020-11-16|via=Google Books}}</ref> ئەو [[قەسیدەی سەمفۆنی|قەسیدەیەکی سەمفۆنی]] بە ناوی ''ئاینە کارنیڤال-سینە''، ئۆپ. ٥، لەگەڵ [[سەمفۆنیا]]یەک لە ئەی مەیجەر، ئۆپ. ٨ (ھەردووکیان لە ١٨٨٦)؛ سێ سووتی [[ئۆرکێسترا]]یی؛ چەند بەرھەمێک تەنھا بۆ [[ئامێری فوودار|ئامێرە فوودارەکان]] لەوانەش سووتێک لە دی؛<ref>{{Cite news |title=MUSIC; Americana Vies With Beethoven |language=en |work=The New York Times |url=http://timesmachine.nytimes.comhttp//timesmachine.content-tagging.us-east-1-01.prd.dvsp.nyt.net/timesmachine/1992/07/19/128092.html?pageNumber=410 |access-date=2023-05-25}}</ref> چەند مۆسیقایەک بۆ [[بالێ]]؛ [[ئۆپێرای کۆمیدی|ئۆپێرایەکی کۆمیدی]]؛ و ھەندێک [[مۆسیقای ژوور]]یی دانابوو؛ ھەروەھا لەلایەن کۆمپانیای [[مەیسۆن و ھاملین]]ەوە ڕاسپێردرا بۆ نووسینی [[سووت (مۆسیقا)|سووت]]ێک لە پارچەی کورت بۆ [[ئۆرگانی ڕید]]. لە ساڵی ١٨٨٨ لە [[پیتەربۆرۆ]]ی [[ئینگلتەرا]] ھاوسەرگیری لەگەڵ ڤیلھێلمین ڤاڵدێمان کردووە.<ref name=Cyclopaedia/> بێرد لە ساڵی ١٩٢٣ لەکاتی گەشتکردن بە [[شەمەندەفەر]] لە [[بەرلین]] کۆچی دوایی کرد.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=061oajYshcgC&pg=PA295 |title=Living with Liszt: From the Diary of Carl Lachmund, an American Pupil of Liszt, 1882–1884 |first1=Carl |last1=Lachmund |author1-link=Carl Lachmund |first2=Michael |last2=Saffle |publisher=Pendragon Press |isbn=9780945193562 |page=295 |year=1995 |access-date=2020-11-16 |via=Google Books}}</ref> == بەرھەمە ھەڵبژێردراوەکان == * ''ئاینە کارنیڤال-سینە''، ئۆپ. ٥، قەسیدەی سەمفۆنی (١٨٨٦) * سەمفۆنیا لە ئەی مەیجەر، ئۆپ. ٨ (١٨٨٦) * سووت لە دی، بۆ دێکتێتی فوودار * سێرێناد بۆ دێکتێتی فوودار * ''مارش مینیاتور''، بۆ نۆنێتی فووداری دارین<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == nnozvzecwnl9nb7lo1bwyt2r92z6yor 1579917 1579886 2026-05-01T17:02:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] 1579917 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئارسەر ھۆمەر بێرد''' (بە [[ئینگلیزی]]: Arthur Homer Bird) (٢٣ی تەممووزی ١٨٥٦ – ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣) [[ئاوازدانەر]]ێکی ئەمریکی بوو، بۆ چەندین ساڵ دانیشتووی [[ئەڵمانیا]] بووە. لە [[کامبریج، ماساچووسیتس|شاری کامبریج لە ویلایەتی ماساچووسیتس]] لەدایکبووە، لە بەرلین [[ئۆرگ]] و ئاوازدانانی خوێندووە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Swift |first=Richard |date=1985 |title=Review of Nonet for Woodwinds (Marche miniature); For Piccolo, 2 Flutes, 2 Oboes, 2 Clarinets and 2 Bassoons |url=https://www.jstor.org/stable/897456 |journal=Notes |volume=42 |issue=2 |pages=403 |doi=10.2307/897456 |issn=0027-4380 |jstor=897456 |url-access=subscription}}</ref> و ساڵێک لە [[وایمار]] لەگەڵ [[فرانز لیست]] بەسەر بردووە.<ref name="Cyclopaedia">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n4Q6AQAAMAAJ&pg=PA387|title=The National Cyclopaedia of American Biography|publisher=James T. White & Company|year=1907|volume=IX|page=387|access-date=2020-11-16|via=Google Books}}</ref> ئەو [[قەسیدەی سەمفۆنی|قەسیدەیەکی سەمفۆنی]] بە ناوی ''ئاینە کارنیڤال-سینە''، ئۆپ. ٥، لەگەڵ [[سەمفۆنیا]]یەک لە ئەی مەیجەر، ئۆپ. ٨ (ھەردووکیان لە ١٨٨٦)؛ سێ سووتی [[ئۆرکێسترا]]یی؛ چەند بەرھەمێک تەنھا بۆ [[ئامێری فوودار|ئامێرە فوودارەکان]] لەوانەش سووتێک لە دی؛<ref>{{Cite news |title=MUSIC; Americana Vies With Beethoven |language=en |work=The New York Times |url=http://timesmachine.nytimes.comhttp//timesmachine.content-tagging.us-east-1-01.prd.dvsp.nyt.net/timesmachine/1992/07/19/128092.html?pageNumber=410 |access-date=2023-05-25}}</ref> چەند مۆسیقایەک بۆ [[بالێ]]؛ [[ئۆپێرای کۆمیدی|ئۆپێرایەکی کۆمیدی]]؛ و ھەندێک [[مۆسیقای ژوور]]یی دانابوو؛ ھەروەھا لەلایەن کۆمپانیای [[مەیسۆن و ھاملین]]ەوە ڕاسپێردرا بۆ نووسینی [[سووت (مۆسیقا)|سووت]]ێک لە پارچەی کورت بۆ [[ئۆرگانی ڕید]]. لە ساڵی ١٨٨٨ لە [[پیتەربۆرۆ]]ی [[ئینگلتەرا]] ھاوسەرگیری لەگەڵ ڤیلھێلمین ڤاڵدێمان کردووە.<ref name=Cyclopaedia/> بێرد لە ساڵی ١٩٢٣ لەکاتی گەشتکردن بە [[شەمەندەفەر]] لە [[بەرلین]] کۆچی دوایی کرد.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=061oajYshcgC&pg=PA295 |title=Living with Liszt: From the Diary of Carl Lachmund, an American Pupil of Liszt, 1882–1884 |first1=Carl |last1=Lachmund |author1-link=Carl Lachmund |first2=Michael |last2=Saffle |publisher=Pendragon Press |isbn=9780945193562 |page=295 |year=1995 |access-date=2020-11-16 |via=Google Books}}</ref> == بەرھەمە ھەڵبژێردراوەکان == * ''ئاینە کارنیڤال-سینە''، ئۆپ. ٥، قەسیدەی سەمفۆنی (١٨٨٦) * سەمفۆنیا لە ئەی مەیجەر، ئۆپ. ٨ (١٨٨٦) * سووت لە دی، بۆ دێکتێتی فوودار * سێرێناد بۆ دێکتێتی فوودار * ''مارش مینیاتور''، بۆ نۆنێتی فووداری دارین<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} 9ri30r3uaxhyh6gszgi48fui2tmrx9p 1579959 1579917 2026-05-01T20:01:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579959 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ئارسەر ھۆمەر بێرد''' (بە [[ئینگلیزی]]: Arthur Homer Bird) (٢٣ی تەممووزی ١٨٥٦ – ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣) [[ئاوازدانەر]]ێکی ئەمریکی بوو، بۆ چەندین ساڵ دانیشتووی [[ئەڵمانیا]] بووە. لە [[کامبریج، ماساچووسیتس|شاری کامبریج لە ویلایەتی ماساچووسیتس]] لەدایکبووە، لە بەرلین [[ئۆرگ]] و ئاوازدانانی خوێندووە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Swift |first=Richard |date=1985 |title=Review of Nonet for Woodwinds (Marche miniature); For Piccolo, 2 Flutes, 2 Oboes, 2 Clarinets and 2 Bassoons |url=https://www.jstor.org/stable/897456 |journal=Notes |volume=42 |issue=2 |pages=403 |doi=10.2307/897456 |issn=0027-4380 |jstor=897456 |url-access=subscription}}</ref> و ساڵێک لە [[وایمار]] لەگەڵ [[فرانز لیست]] بەسەر بردووە.<ref name="Cyclopaedia">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n4Q6AQAAMAAJ&pg=PA387|title=The National Cyclopaedia of American Biography|publisher=James T. White & Company|year=1907|volume=IX|page=387|access-date=2020-11-16|via=Google Books}}</ref> ئەو [[قەسیدەی سەمفۆنی|قەسیدەیەکی سەمفۆنی]] بە ناوی ''ئاینە کارنیڤال-سینە''، ئۆپ. ٥، لەگەڵ [[سەمفۆنیا]]یەک لە ئەی مەیجەر، ئۆپ. ٨ (ھەردووکیان لە ١٨٨٦)؛ سێ سووتی [[ئۆرکێسترا]]یی؛ چەند بەرھەمێک تەنھا بۆ [[ئامێری فوودار|ئامێرە فوودارەکان]] لەوانەش سووتێک لە دی؛<ref>{{Cite news |title=MUSIC; Americana Vies With Beethoven |language=en |work=The New York Times |url=http://timesmachine.nytimes.comhttp//timesmachine.content-tagging.us-east-1-01.prd.dvsp.nyt.net/timesmachine/1992/07/19/128092.html?pageNumber=410 |access-date=2023-05-25}}</ref> چەند مۆسیقایەک بۆ [[بالێ]]؛ [[ئۆپێرای کۆمیدی|ئۆپێرایەکی کۆمیدی]]؛ و ھەندێک [[مۆسیقای ژوور]]یی دانابوو؛ ھەروەھا لەلایەن کۆمپانیای [[مەیسۆن و ھاملین]]ەوە ڕاسپێردرا بۆ نووسینی [[سووت (مۆسیقا)|سووت]]ێک لە پارچەی کورت بۆ [[ئۆرگانی ڕید]]. لە ساڵی ١٨٨٨ لە [[پیتەربۆرۆ]]ی [[ئینگلتەرا]] ھاوسەرگیری لەگەڵ ڤیلھێلمین ڤاڵدێمان کردووە.<ref name=Cyclopaedia/> بێرد لە ساڵی ١٩٢٣ لەکاتی گەشتکردن بە [[شەمەندەفەر]] لە [[بەرلین]] کۆچی دوایی کرد.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=061oajYshcgC&pg=PA295 |title=Living with Liszt: From the Diary of Carl Lachmund, an American Pupil of Liszt, 1882–1884 |first1=Carl |last1=Lachmund |author1-link=Carl Lachmund |first2=Michael |last2=Saffle |publisher=Pendragon Press |isbn=9780945193562 |page=295 |year=1995 |access-date=2020-11-16 |via=Google Books}}</ref> == بەرھەمە ھەڵبژێردراوەکان == * ''ئاینە کارنیڤال-سینە''، ئۆپ. ٥، قەسیدەی سەمفۆنی (١٨٨٦) * سەمفۆنیا لە ئەی مەیجەر، ئۆپ. ٨ (١٨٨٦) * سووت لە دی، بۆ دێکتێتی فوودار * سێرێناد بۆ دێکتێتی فوودار * ''مارش مینیاتور''، بۆ نۆنێتی فووداری دارین<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} ns3rhj8gl1bu52vam26566pksmeaqzt 1580000 1579959 2026-05-01T21:03:58Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1580000 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ئارسەر ھۆمەر بێرد''' (بە [[ئینگلیزی]]: Arthur Homer Bird) (٢٣ی تەممووزی ١٨٥٦ – ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣) [[ئاوازدانەر]]ێکی ئەمریکی بوو، بۆ چەندین ساڵ دانیشتووی [[ئەڵمانیا]] بووە. لە [[کامبریج، ماساچووسیتس|شاری کامبریج لە ویلایەتی ماساچووسیتس]] لەدایکبووە، لە بەرلین [[ئۆرگ]] و ئاوازدانانی خوێندووە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Swift |first=Richard |date=1985 |title=Review of Nonet for Woodwinds (Marche miniature); For Piccolo, 2 Flutes, 2 Oboes, 2 Clarinets and 2 Bassoons |url=https://www.jstor.org/stable/897456 |journal=Notes |volume=42 |issue=2 |pages=403 |doi=10.2307/897456 |issn=0027-4380 |jstor=897456 |url-access=subscription}}</ref> و ساڵێک لە [[وایمار]] لەگەڵ [[فرانز لیست]] بەسەر بردووە.<ref name="Cyclopaedia">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n4Q6AQAAMAAJ&pg=PA387|title=The National Cyclopaedia of American Biography|publisher=James T. White & Company|year=1907|volume=IX|page=387|access-date=2020-11-16|via=Google Books}}</ref> ئەو [[قەسیدەی سەمفۆنی|قەسیدەیەکی سەمفۆنی]] بە ناوی ''ئاینە کارنیڤال-سینە''، ئۆپ. ٥، لەگەڵ [[سەمفۆنیا]]یەک لە ئەی مەیجەر، ئۆپ. ٨ (ھەردووکیان لە ١٨٨٦)؛ سێ سووتی [[ئۆرکێسترا]]یی؛ چەند بەرھەمێک تەنھا بۆ [[ئامێری فوودار|ئامێرە فوودارەکان]] لەوانەش سووتێک لە دی؛<ref>{{Cite news |title=MUSIC; Americana Vies With Beethoven |language=en |work=The New York Times |url=http://timesmachine.nytimes.comhttp//timesmachine.content-tagging.us-east-1-01.prd.dvsp.nyt.net/timesmachine/1992/07/19/128092.html?pageNumber=410 |access-date=2023-05-25}}</ref> چەند مۆسیقایەک بۆ [[بالێ]]؛ [[ئۆپێرای کۆمیدی|ئۆپێرایەکی کۆمیدی]]؛ و ھەندێک [[مۆسیقای ژوور]]یی دانابوو؛ ھەروەھا لەلایەن کۆمپانیای [[مەیسۆن و ھاملین]]ەوە ڕاسپێردرا بۆ نووسینی [[سووت (مۆسیقا)|سووت]]ێک لە پارچەی کورت بۆ [[ئۆرگانی ڕید]]. لە ساڵی ١٨٨٨ لە [[پیتەربۆرۆ]]ی [[ئینگلتەرا]] ھاوسەرگیری لەگەڵ ڤیلھێلمین ڤاڵدێمان کردووە.<ref name=Cyclopaedia/> بێرد لە ساڵی ١٩٢٣ لەکاتی گەشتکردن بە [[شەمەندەفەر]] لە [[بەرلین]] کۆچی دوایی کرد.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=061oajYshcgC&pg=PA295 |title=Living with Liszt: From the Diary of Carl Lachmund, an American Pupil of Liszt, 1882–1884 |first1=Carl |last1=Lachmund |author1-link=Carl Lachmund |first2=Michael |last2=Saffle |publisher=Pendragon Press |isbn=9780945193562 |page=295 |year=1995 |access-date=2020-11-16 |via=Google Books}}</ref> == بەرھەمە ھەڵبژێردراوەکان == * ''ئاینە کارنیڤال-سینە''، ئۆپ. ٥، قەسیدەی سەمفۆنی (١٨٨٦) * سەمفۆنیا لە ئەی مەیجەر، ئۆپ. ٨ (١٨٨٦) * سووت لە دی، بۆ دێکتێتی فوودار * سێرێناد بۆ دێکتێتی فوودار * ''مارش مینیاتور''، بۆ نۆنێتی فووداری دارین<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢٣]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی نێری ئەمریکی]] fr185z2o4qiwfl4x5sb8c1pgght14nj 0 295355 1579896 2026-05-01T16:15:42Z 1silent scientist 51740 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1348951899|Scott Pruitt]]» دروست کراوە. 1579896 wikitext text/x-wiki '''ئێدوارد سکۆت پرووێت''' لەدایکبووی ٩ی ئایاری ١٩٦٨، پارێزەر و لۆبیست و ڕامیاری [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆماریخوازی]] ئەمریکییە و خەڵکی ویلایەتی [[ئۆکلاھۆما|ئۆکلاهۆمایە]]. لە 17ی شوباتی 2017 تا 9ی تەمموزی 2018، لە ماوەی [[سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ|سەرۆکایەتی دۆناڵد ترەمپ]]، وەک 14هەمین بەڕێوەبەری دەزگای پاراستنی ژینگە (EPA) کاری کردووە، دەستی لەکارکێشاوەتەوە لەکاتێکدا لایەنی کەم لەژێر 14 لێکۆڵینەوەی فیدراڵیدا بووە. پرووێت کۆدەنگی زانستی لەسەر گۆڕانی کەشوهەوا ڕەتدەکاتەوە. == سەرچاوەکان == hfajerii19eu9viizhw2j83ljq5o9ac 1579897 1579896 2026-05-01T16:21:11Z 1silent scientist 51740 1579897 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئێدوارد سکۆت پرووێت''' لەدایکبووی ٩ی ئایاری ١٩٦٨، [[پارێزەر]] و [[لۆبیست]] و [[ڕامیار]]ی [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆماریخوازی]] ئەمریکییە و خەڵکی ویلایەتی [[ئۆکلاھۆما]]یە. لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٧ تا ٩ی تەممووزی ٢٠١٨، لە ماوەی [[سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ|سەرۆکایەتی دۆناڵد ترەمپ]]، وەک ١٤ھەمین بەڕێوەبەری دەزگای پاراستنی ژینگە (EPA) کاری کردووە، دەستی لەکارکێشاوەتەوە لەکاتێکدا لایەنی کەم لەژێر ١٤ لێکۆڵینەوەی فیدراڵیدا بووە. پرووێت کۆدەنگی زانستی لەسەر گۆڕانی [[کەشوھەوا]] ڕەتدەکاتەوە. پرووێت نوێنەرایەتیی کاونتییەکانی [[تەڵسا کاونتی، ئۆکلاھۆما|تەڵسا]] و [[واگۆنەر کاونتی، ئۆکلاھۆما|واگۆنەر]]ی کرد لە [[ئەنجوومەنی پیرانی ئۆکلاھۆما]] لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٦. لە ساڵی ٢٠١٠، پرووێت وەک [[داواکاری گشتیی ئۆکلاھۆما]] ھەڵبژێردرا. لەو پۆستەدا، دژی لەباربردنی منداڵ، [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان]]، [[یاسای چاودێریی گونجاو]]، و [[ڕێساکانی ژینگە]] وەستایەوە وەک ئەوەی خۆی وەسفی کردووە کە «پارێزەرێکی پێشەنگە دژی کارنامە چالاکوانەکانی دەزگای پاراستنی ژینگە».<ref>{{cite web|title=Brief biography of Attorney General Scott Pruitt|url=https://www.ok.gov/oag/Media/About_the_AG/|publisher=Oklahoma Office of the Attorney General E. Scott Pruitt|access-date=February 4, 2017|archive-date=January 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108114336/https://www.ok.gov/oag/Media/About_the_AG/}}</ref> لەو پۆستەدا لایەنی کەم ١٤ جار سکاڵای لەسەر دەزگای پاراستنی ژینگە تۆمارکرد. پرووێت لە ساڵی ٢٠١٢ وەک سەرۆکی [[کۆمەڵەی داواکارانی گشتیی کۆماریخواز]] ھەڵبژێردرا و لە شوباتی ٢٠١٣ بۆ خولی دووەم دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. ئەو بڕێکی گەورە لە [[داراییی کەمپەین لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|بەشدارییەکانی کەمپەین]]ی لەلایەن کۆمپانیاکان و کارمەندانی [[پیشەسازیی سووتەمەنیی بەردین]]ەوە وەرگرت، کە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٤ لایەنی کەم ٢١٥٬٥٧٤ دۆلاری کۆکردەوە سەرەڕای ئەوەی لە ساڵی کۆتاییدا بەبێ ڕکابەر خۆی کاندید کردبوو. پرووێت لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]]ەوە کاندید کرا بۆ سەرکردایەتیکردنی دەزگای پاراستنی ژینگە لە دوای [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٦)|ھەڵبژاردنی ٢٠١٦]]، و لەلایەن [[ئەنجوومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە لە شوباتی ٢٠١٧ بە دەنگی ٥٢–٤٦ پەسەند کرا. تا تەممووزی ٢٠١٨، پرووێت لەژێر لێکۆڵینەوەی لایەنی کەم ١٤ لێکۆڵینەوەی فیدراڵیی جیاوازدا بوو لەلایەن [[نووسینگەی لێپرسینەوەی حکوومەت]]، پشکنەری گشتیی دەزگای پاراستنی ژینگە، [[نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجە|نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجەی کۆشکی سپی]]، [[نووسینگەی ڕاوێژکاری تایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|نووسینگەی ڕاوێژکاری تایبەتی ئەمریکا]]، و دوو لیژنەی ئەنجوومەنی نوێنەران سەبارەت بە خووەکانی خەرجکردن، پێکدادانی بەرژەوەندییەکان، نھێنیپارێزیی لەڕادەبەدەر، و شێوازەکانی بەڕێوەبردن. پرووێت بەردەوام گەشتی پلە یەکی بەکاردەھێنا لەگەڵ گەشتی بەردەوامی تایبەت و سەربازی.<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2019/05/16/epa-watchdog-suggests-agency-recover-p |title=EPA watchdog suggests agency recover $124,000 in Pruitt's 'excessive' travel expenses; Agency rejects the idea, calling 'cost recovery inappropriate' because officials had approved Pruitt's trips at the time |author1=Juliet Eilperin |author2=Brady Dennis |date=May 16, 2019 |website=washingtonpost.com |access-date=16 May 2019 |archive-date=May 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517003053/https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2019/05/16/epa-watchdog-suggests-agency-recover-p/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/ex-epa-chief-scott-pruitt-spent-nearly-124-000-excessive-n1006491 |title=Ex-EPA chief Scott Pruitt spent nearly $124,000 on 'excessive airfare,' agency says; The inspector general's report found there was not "sufficient justification to support security concerns requiring the use of first- and business-class travel." |author1=Laura Strickler |author2=Adiel Kaplan |date=16 May 2019 |website=nbcnews.com |access-date=16 May 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2019/05/16/politics/pruitt-airfare-inspector-general/index.html |title=Scott Pruitt wasted nearly $124,000 on first- and business-class travel, EPA IG says |author=Gregory Wallace |date=16 May 2019 |website=CNN |access-date=16 May 2019 }}</ref> ئەو شوقەیەکی لە واشینگتۆن دی سی بە نرخێکی زۆر داشکێندراو لە لۆبیستێک بەکرێ گرت کە کڕیارەکانی لەلایەن دەزگای پاراستنی ژینگەوە ڕێکدەخران. پرووێت زیاتر بووە ھۆی دروستبوونی نیگەرانییە ئەخلاقییەکان بە دەوردانەوەی کۆشکی سپی و بەکارھێنانی بڕگەیەکی تەسکی [[یاسای ئاوی خواردنەوەی سەلامەت]] بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی سەربەخۆ مووچەی دوو نزیکترین یاریدەدەری بە بڕی نزیکەی ٢٨،٠٠٠ دۆلار و ٥٧٬٠٠٠ دۆلار بۆ ھەر یەکێکیان زیاد بکات، کە بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزتر بوون لەو مووچەیەی دەدرا بە کەسانی ھاوشێوە لە [[سەرۆکایەتیی باراک ئۆباما|ئیدارەی ئۆباما]]، و ئەمەش ڕێگەی بە ھەردووکیان دا کە خۆیان بپارێزن لە واژووکردنی بەڵێننامەی پێکدادانی بەرژەوەندییەکان. ھەندێک لە پارێزگاران پەیوەندییان بە دەنگێکی گەشەسەندووەوە کرد کە پێشنیاری ئەوەیان دەکرد پرووێت دەست لەکار بکێشێتەوە. لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٨، پرووێت ڕای گەیاند کە لە ٩ی تەممووز دەست لەکار دەکێشێتەوە، و [[ئاندروو ئاڕ. ویلەر]]ی وەک سەرۆکی وەکالەتی دەزگاکە جێھێشت.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2018/07/05/politics/scott-pruitt-epa-resigns/index.html|title=EPA chief Scott Pruitt resigns amid ethics scandals|author1-link=Jeremy Diamond (journalist)|author1=Jeremy Diamond |author2=Eli Watkins |author3=Juana Summers|work=CNN|access-date=July 5, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.foxnews.com/politics/scott-pruitts-full-resignation-letter-to-president-trump|title=Scott Pruitt's full resignation letter to President Trump|date=July 5, 2018|work=Fox News|access-date=July 5, 2018}}</ref> لە نیسانی ٢٠٢٢، پرووێت خۆی کاندید کرد بۆ [[ئەنجوومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ نوێنەرایەتیکردنی [[ئۆکلاھۆما]] لە [[ھەڵبژاردنی تایبەتی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆکلاھۆما (٢٠٢٢)|ھەڵبژاردنی تایبەتی]] ئەو ویلایەتە بۆ جێگرتنەوەی سیناتۆر [[جیم ئینھۆف]]، کە خانەنشین بوو.<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Sean |date=April 15, 2022 |title=Ex-EPA head Scott Pruitt to run for US Senate in Oklahoma |url=https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-donald-trump-jim-inhofe-oklahoma-scott-pruitt-3a581101a1a4eff8041feee878b11943 |work=Associated Press |access-date=May 30, 2022}}</ref> لە ھەڵبژاردنی بەراییی کۆماریخوازەکاندا دۆڕا، و ٥٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا. == سەرچاوەکان == bklo2pgx4j7t1fbiasiezvktn7uxdu4 1579898 1579897 2026-05-01T16:24:10Z 1silent scientist 51740 1579898 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئێدوارد سکۆت پرووێت''' (٩ی ئایاری ١٩٦٨) [[پارێزەر]] و [[لۆبیست]] و [[ڕامیار]]ی [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆماریخوازی]] ئەمریکییە و خەڵکی ویلایەتی [[ئۆکلاھۆما]]یە. لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٧ تا ٩ی تەممووزی ٢٠١٨، لە ماوەی [[سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ|سەرۆکایەتی دۆناڵد ترەمپ]]، وەک ١٤ھەمین بەڕێوەبەری دەزگای پاراستنی ژینگە (EPA) کاری کردووە، دەستی لەکارکێشاوەتەوە لەکاتێکدا لایەنی کەم لەژێر ١٤ لێکۆڵینەوەی فیدراڵیدا بووە. پرووێت کۆدەنگی زانستی لەسەر گۆڕانی [[کەشوھەوا]] ڕەتدەکاتەوە. پرووێت نوێنەرایەتیی کاونتییەکانی [[تەڵسا کاونتی، ئۆکلاھۆما|تەڵسا]] و [[واگۆنەر کاونتی، ئۆکلاھۆما|واگۆنەر]]ی کرد لە [[ئەنجوومەنی پیرانی ئۆکلاھۆما]] لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٦. لە ساڵی ٢٠١٠، پرووێت وەک [[داواکاری گشتیی ئۆکلاھۆما]] ھەڵبژێردرا. لەو پۆستەدا، دژی لەباربردنی منداڵ، [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان]]، [[یاسای چاودێریی گونجاو]]، و [[ڕێساکانی ژینگە]] وەستایەوە وەک ئەوەی خۆی وەسفی کردووە کە «پارێزەرێکی پێشەنگە دژی کارنامە چالاکوانەکانی دەزگای پاراستنی ژینگە».<ref>{{cite web|title=Brief biography of Attorney General Scott Pruitt|url=https://www.ok.gov/oag/Media/About_the_AG/|publisher=Oklahoma Office of the Attorney General E. Scott Pruitt|access-date=February 4, 2017|archive-date=January 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108114336/https://www.ok.gov/oag/Media/About_the_AG/}}</ref> لەو پۆستەدا لایەنی کەم ١٤ جار سکاڵای لەسەر دەزگای پاراستنی ژینگە تۆمارکرد. پرووێت لە ساڵی ٢٠١٢ وەک سەرۆکی [[کۆمەڵەی داواکارانی گشتیی کۆماریخواز]] ھەڵبژێردرا و لە شوباتی ٢٠١٣ بۆ خولی دووەم دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. ئەو بڕێکی گەورە لە [[داراییی کەمپەین لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|بەشدارییەکانی کەمپەین]]ی لەلایەن کۆمپانیاکان و کارمەندانی [[پیشەسازیی سووتەمەنیی بەردین]]ەوە وەرگرت، کە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٤ لایەنی کەم ٢١٥٬٥٧٤ دۆلاری کۆکردەوە سەرەڕای ئەوەی لە ساڵی کۆتاییدا بەبێ ڕکابەر خۆی کاندید کردبوو. پرووێت لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]]ەوە کاندید کرا بۆ سەرکردایەتیکردنی دەزگای پاراستنی ژینگە لە دوای [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٦)|ھەڵبژاردنی ٢٠١٦]]، و لەلایەن [[ئەنجوومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە لە شوباتی ٢٠١٧ بە دەنگی ٥٢–٤٦ پەسەند کرا. تا تەممووزی ٢٠١٨، پرووێت لەژێر لێکۆڵینەوەی لایەنی کەم ١٤ لێکۆڵینەوەی فیدراڵیی جیاوازدا بوو لەلایەن [[نووسینگەی لێپرسینەوەی حکوومەت]]، پشکنەری گشتیی دەزگای پاراستنی ژینگە، [[نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجە|نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجەی کۆشکی سپی]]، [[نووسینگەی ڕاوێژکاری تایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|نووسینگەی ڕاوێژکاری تایبەتی ئەمریکا]]، و دوو لیژنەی ئەنجوومەنی نوێنەران سەبارەت بە خووەکانی خەرجکردن، پێکدادانی بەرژەوەندییەکان، نھێنیپارێزیی لەڕادەبەدەر، و شێوازەکانی بەڕێوەبردن. پرووێت بەردەوام گەشتی پلە یەکی بەکاردەھێنا لەگەڵ گەشتی بەردەوامی تایبەت و سەربازی.<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2019/05/16/epa-watchdog-suggests-agency-recover-p |title=EPA watchdog suggests agency recover $124,000 in Pruitt's 'excessive' travel expenses; Agency rejects the idea, calling 'cost recovery inappropriate' because officials had approved Pruitt's trips at the time |author1=Juliet Eilperin |author2=Brady Dennis |date=May 16, 2019 |website=washingtonpost.com |access-date=16 May 2019 |archive-date=May 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517003053/https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2019/05/16/epa-watchdog-suggests-agency-recover-p/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/ex-epa-chief-scott-pruitt-spent-nearly-124-000-excessive-n1006491 |title=Ex-EPA chief Scott Pruitt spent nearly $124,000 on 'excessive airfare,' agency says; The inspector general's report found there was not "sufficient justification to support security concerns requiring the use of first- and business-class travel." |author1=Laura Strickler |author2=Adiel Kaplan |date=16 May 2019 |website=nbcnews.com |access-date=16 May 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2019/05/16/politics/pruitt-airfare-inspector-general/index.html |title=Scott Pruitt wasted nearly $124,000 on first- and business-class travel, EPA IG says |author=Gregory Wallace |date=16 May 2019 |website=CNN |access-date=16 May 2019 }}</ref> ئەو شوقەیەکی لە [[واشینگتن دی سی]] بە نرخێکی زۆر داشکێندراو لە لۆبیستێک بەکرێ گرت کە کڕیارەکانی لەلایەن دەزگای پاراستنی ژینگەوە ڕێکدەخران. پرووێت زیاتر بووە ھۆی دروستبوونی نیگەرانییە ئەخلاقییەکان بە دەوردانەوەی کۆشکی سپی و بەکارھێنانی بڕگەیەکی تەسکی [[یاسای ئاوی خواردنەوەی سەلامەت]] بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی سەربەخۆ مووچەی دوو نزیکترین یاریدەدەری بە بڕی نزیکەی ٢٨،٠٠٠ دۆلار و ٥٧٬٠٠٠ دۆلار بۆ ھەر یەکێکیان زیاد بکات، کە بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزتر بوون لەو مووچەیەی دەدرا بە کەسانی ھاوشێوە لە [[سەرۆکایەتیی باراک ئۆباما|ئیدارەی ئۆباما]]، و ئەمەش ڕێگەی بە ھەردووکیان دا کە خۆیان بپارێزن لە واژووکردنی بەڵێننامەی پێکدادانی بەرژەوەندییەکان. ھەندێک لە پارێزگاران پەیوەندییان بە دەنگێکی گەشەسەندووەوە کرد کە پێشنیاری ئەوەیان دەکرد پرووێت دەست لەکار بکێشێتەوە. لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٨، پرووێت ڕای گەیاند کە لە ٩ی تەممووز دەست لەکار دەکێشێتەوە، و [[ئاندروو ئاڕ. ویلەر]]ی وەک سەرۆکی وەکالەتی دەزگاکە جێھێشت.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2018/07/05/politics/scott-pruitt-epa-resigns/index.html|title=EPA chief Scott Pruitt resigns amid ethics scandals|author1-link=Jeremy Diamond (journalist)|author1=Jeremy Diamond |author2=Eli Watkins |author3=Juana Summers|work=CNN|access-date=July 5, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.foxnews.com/politics/scott-pruitts-full-resignation-letter-to-president-trump|title=Scott Pruitt's full resignation letter to President Trump|date=July 5, 2018|work=Fox News|access-date=July 5, 2018}}</ref> لە نیسانی ٢٠٢٢، پرووێت خۆی کاندید کرد بۆ [[ئەنجوومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ نوێنەرایەتیکردنی [[ئۆکلاھۆما]] لە [[ھەڵبژاردنی تایبەتی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆکلاھۆما (٢٠٢٢)|ھەڵبژاردنی تایبەتی]] ئەو ویلایەتە بۆ جێگرتنەوەی سیناتۆر [[جیم ئینھۆف]]، کە خانەنشین بوو.<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Sean |date=April 15, 2022 |title=Ex-EPA head Scott Pruitt to run for US Senate in Oklahoma |url=https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-donald-trump-jim-inhofe-oklahoma-scott-pruitt-3a581101a1a4eff8041feee878b11943 |work=Associated Press |access-date=May 30, 2022}}</ref> لە ھەڵبژاردنی بەراییی کۆماریخوازەکاندا دۆڕا، و ٥٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا. == سەرچاوەکان == r8f523ybk2mjdrl0608uey7nlbcyl10 1579914 1579898 2026-05-01T17:01:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1579914 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئێدوارد سکۆت پرووێت''' (٩ی ئایاری ١٩٦٨) [[پارێزەر]] و [[لۆبیست]] و [[ڕامیار]]ی [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆماریخوازی]] ئەمریکییە و خەڵکی ویلایەتی [[ئۆکلاھۆما]]یە. لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٧ تا ٩ی تەممووزی ٢٠١٨، لە ماوەی [[سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ|سەرۆکایەتی دۆناڵد ترەمپ]]، وەک ١٤ھەمین بەڕێوەبەری دەزگای پاراستنی ژینگە (EPA) کاری کردووە، دەستی لەکارکێشاوەتەوە لەکاتێکدا لایەنی کەم لەژێر ١٤ لێکۆڵینەوەی فیدراڵیدا بووە. پرووێت کۆدەنگی زانستی لەسەر گۆڕانی [[کەشوھەوا]] ڕەتدەکاتەوە. پرووێت نوێنەرایەتیی کاونتییەکانی [[تەڵسا کاونتی، ئۆکلاھۆما|تەڵسا]] و [[واگۆنەر کاونتی، ئۆکلاھۆما|واگۆنەر]]ی کرد لە [[ئەنجوومەنی پیرانی ئۆکلاھۆما]] لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٦. لە ساڵی ٢٠١٠، پرووێت وەک [[داواکاری گشتیی ئۆکلاھۆما]] ھەڵبژێردرا. لەو پۆستەدا، دژی لەباربردنی منداڵ، [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان]]، [[یاسای چاودێریی گونجاو]]، و [[ڕێساکانی ژینگە]] وەستایەوە وەک ئەوەی خۆی وەسفی کردووە کە «پارێزەرێکی پێشەنگە دژی کارنامە چالاکوانەکانی دەزگای پاراستنی ژینگە».<ref>{{cite web|title=Brief biography of Attorney General Scott Pruitt|url=https://www.ok.gov/oag/Media/About_the_AG/|publisher=Oklahoma Office of the Attorney General E. Scott Pruitt|access-date=February 4, 2017|archive-date=January 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108114336/https://www.ok.gov/oag/Media/About_the_AG/}}</ref> لەو پۆستەدا لایەنی کەم ١٤ جار سکاڵای لەسەر دەزگای پاراستنی ژینگە تۆمارکرد. پرووێت لە ساڵی ٢٠١٢ وەک سەرۆکی [[کۆمەڵەی داواکارانی گشتیی کۆماریخواز]] ھەڵبژێردرا و لە شوباتی ٢٠١٣ بۆ خولی دووەم دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. ئەو بڕێکی گەورە لە [[داراییی کەمپەین لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|بەشدارییەکانی کەمپەین]]ی لەلایەن کۆمپانیاکان و کارمەندانی [[پیشەسازیی سووتەمەنیی بەردین]]ەوە وەرگرت، کە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٤ لایەنی کەم ٢١٥٬٥٧٤ دۆلاری کۆکردەوە سەرەڕای ئەوەی لە ساڵی کۆتاییدا بەبێ ڕکابەر خۆی کاندید کردبوو. پرووێت لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]]ەوە کاندید کرا بۆ سەرکردایەتیکردنی دەزگای پاراستنی ژینگە لە دوای [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٦)|ھەڵبژاردنی ٢٠١٦]]، و لەلایەن [[ئەنجوومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە لە شوباتی ٢٠١٧ بە دەنگی ٥٢–٤٦ پەسەند کرا. تا تەممووزی ٢٠١٨، پرووێت لەژێر لێکۆڵینەوەی لایەنی کەم ١٤ لێکۆڵینەوەی فیدراڵیی جیاوازدا بوو لەلایەن [[نووسینگەی لێپرسینەوەی حکوومەت]]، پشکنەری گشتیی دەزگای پاراستنی ژینگە، [[نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجە|نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجەی کۆشکی سپی]]، [[نووسینگەی ڕاوێژکاری تایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|نووسینگەی ڕاوێژکاری تایبەتی ئەمریکا]]، و دوو لیژنەی ئەنجوومەنی نوێنەران سەبارەت بە خووەکانی خەرجکردن، پێکدادانی بەرژەوەندییەکان، نھێنیپارێزیی لەڕادەبەدەر، و شێوازەکانی بەڕێوەبردن. پرووێت بەردەوام گەشتی پلە یەکی بەکاردەھێنا لەگەڵ گەشتی بەردەوامی تایبەت و سەربازی.<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2019/05/16/epa-watchdog-suggests-agency-recover-p |title=EPA watchdog suggests agency recover $124,000 in Pruitt's 'excessive' travel expenses; Agency rejects the idea, calling 'cost recovery inappropriate' because officials had approved Pruitt's trips at the time |author1=Juliet Eilperin |author2=Brady Dennis |date=May 16, 2019 |website=washingtonpost.com |access-date=16 May 2019 |archive-date=May 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517003053/https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2019/05/16/epa-watchdog-suggests-agency-recover-p/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/ex-epa-chief-scott-pruitt-spent-nearly-124-000-excessive-n1006491 |title=Ex-EPA chief Scott Pruitt spent nearly $124,000 on 'excessive airfare,' agency says; The inspector general's report found there was not "sufficient justification to support security concerns requiring the use of first- and business-class travel." |author1=Laura Strickler |author2=Adiel Kaplan |date=16 May 2019 |website=nbcnews.com |access-date=16 May 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2019/05/16/politics/pruitt-airfare-inspector-general/index.html |title=Scott Pruitt wasted nearly $124,000 on first- and business-class travel, EPA IG says |author=Gregory Wallace |date=16 May 2019 |website=CNN |access-date=16 May 2019 }}</ref> ئەو شوقەیەکی لە [[واشینگتن دی سی]] بە نرخێکی زۆر داشکێندراو لە لۆبیستێک بەکرێ گرت کە کڕیارەکانی لەلایەن دەزگای پاراستنی ژینگەوە ڕێکدەخران. پرووێت زیاتر بووە ھۆی دروستبوونی نیگەرانییە ئەخلاقییەکان بە دەوردانەوەی کۆشکی سپی و بەکارھێنانی بڕگەیەکی تەسکی [[یاسای ئاوی خواردنەوەی سەلامەت]] بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی سەربەخۆ مووچەی دوو نزیکترین یاریدەدەری بە بڕی نزیکەی ٢٨،٠٠٠ دۆلار و ٥٧٬٠٠٠ دۆلار بۆ ھەر یەکێکیان زیاد بکات، کە بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزتر بوون لەو مووچەیەی دەدرا بە کەسانی ھاوشێوە لە [[سەرۆکایەتیی باراک ئۆباما|ئیدارەی ئۆباما]]، و ئەمەش ڕێگەی بە ھەردووکیان دا کە خۆیان بپارێزن لە واژووکردنی بەڵێننامەی پێکدادانی بەرژەوەندییەکان. ھەندێک لە پارێزگاران پەیوەندییان بە دەنگێکی گەشەسەندووەوە کرد کە پێشنیاری ئەوەیان دەکرد پرووێت دەست لەکار بکێشێتەوە. لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٨، پرووێت ڕای گەیاند کە لە ٩ی تەممووز دەست لەکار دەکێشێتەوە، و [[ئاندروو ئاڕ. ویلەر]]ی وەک سەرۆکی وەکالەتی دەزگاکە جێھێشت.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2018/07/05/politics/scott-pruitt-epa-resigns/index.html|title=EPA chief Scott Pruitt resigns amid ethics scandals|author1-link=Jeremy Diamond (journalist)|author1=Jeremy Diamond |author2=Eli Watkins |author3=Juana Summers|work=CNN|access-date=July 5, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.foxnews.com/politics/scott-pruitts-full-resignation-letter-to-president-trump|title=Scott Pruitt's full resignation letter to President Trump|date=July 5, 2018|work=Fox News|access-date=July 5, 2018}}</ref> لە نیسانی ٢٠٢٢، پرووێت خۆی کاندید کرد بۆ [[ئەنجوومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ نوێنەرایەتیکردنی [[ئۆکلاھۆما]] لە [[ھەڵبژاردنی تایبەتی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆکلاھۆما (٢٠٢٢)|ھەڵبژاردنی تایبەتی]] ئەو ویلایەتە بۆ جێگرتنەوەی سیناتۆر [[جیم ئینھۆف]]، کە خانەنشین بوو.<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Sean |date=April 15, 2022 |title=Ex-EPA head Scott Pruitt to run for US Senate in Oklahoma |url=https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-donald-trump-jim-inhofe-oklahoma-scott-pruitt-3a581101a1a4eff8041feee878b11943 |work=Associated Press |access-date=May 30, 2022}}</ref> لە ھەڵبژاردنی بەراییی کۆماریخوازەکاندا دۆڕا، و ٥٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} 6ou1xjqslov47cr7c4wweem3f8zv1jv 1579962 1579914 2026-05-01T20:02:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579962 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ئێدوارد سکۆت پرووێت''' (٩ی ئایاری ١٩٦٨) [[پارێزەر]] و [[لۆبیست]] و [[ڕامیار]]ی [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆماریخوازی]] ئەمریکییە و خەڵکی ویلایەتی [[ئۆکلاھۆما]]یە. لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٧ تا ٩ی تەممووزی ٢٠١٨، لە ماوەی [[سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ|سەرۆکایەتی دۆناڵد ترەمپ]]، وەک ١٤ھەمین بەڕێوەبەری دەزگای پاراستنی ژینگە (EPA) کاری کردووە، دەستی لەکارکێشاوەتەوە لەکاتێکدا لایەنی کەم لەژێر ١٤ لێکۆڵینەوەی فیدراڵیدا بووە. پرووێت کۆدەنگی زانستی لەسەر گۆڕانی [[کەشوھەوا]] ڕەتدەکاتەوە. پرووێت نوێنەرایەتیی کاونتییەکانی [[تەڵسا کاونتی، ئۆکلاھۆما|تەڵسا]] و [[واگۆنەر کاونتی، ئۆکلاھۆما|واگۆنەر]]ی کرد لە [[ئەنجوومەنی پیرانی ئۆکلاھۆما]] لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٦. لە ساڵی ٢٠١٠، پرووێت وەک [[داواکاری گشتیی ئۆکلاھۆما]] ھەڵبژێردرا. لەو پۆستەدا، دژی لەباربردنی منداڵ، [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان]]، [[یاسای چاودێریی گونجاو]]، و [[ڕێساکانی ژینگە]] وەستایەوە وەک ئەوەی خۆی وەسفی کردووە کە «پارێزەرێکی پێشەنگە دژی کارنامە چالاکوانەکانی دەزگای پاراستنی ژینگە».<ref>{{cite web|title=Brief biography of Attorney General Scott Pruitt|url=https://www.ok.gov/oag/Media/About_the_AG/|publisher=Oklahoma Office of the Attorney General E. Scott Pruitt|access-date=February 4, 2017|archive-date=January 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108114336/https://www.ok.gov/oag/Media/About_the_AG/}}</ref> لەو پۆستەدا لایەنی کەم ١٤ جار سکاڵای لەسەر دەزگای پاراستنی ژینگە تۆمارکرد. پرووێت لە ساڵی ٢٠١٢ وەک سەرۆکی [[کۆمەڵەی داواکارانی گشتیی کۆماریخواز]] ھەڵبژێردرا و لە شوباتی ٢٠١٣ بۆ خولی دووەم دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. ئەو بڕێکی گەورە لە [[داراییی کەمپەین لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|بەشدارییەکانی کەمپەین]]ی لەلایەن کۆمپانیاکان و کارمەندانی [[پیشەسازیی سووتەمەنیی بەردین]]ەوە وەرگرت، کە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٤ لایەنی کەم ٢١٥٬٥٧٤ دۆلاری کۆکردەوە سەرەڕای ئەوەی لە ساڵی کۆتاییدا بەبێ ڕکابەر خۆی کاندید کردبوو. پرووێت لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]]ەوە کاندید کرا بۆ سەرکردایەتیکردنی دەزگای پاراستنی ژینگە لە دوای [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٦)|ھەڵبژاردنی ٢٠١٦]]، و لەلایەن [[ئەنجوومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە لە شوباتی ٢٠١٧ بە دەنگی ٥٢–٤٦ پەسەند کرا. تا تەممووزی ٢٠١٨، پرووێت لەژێر لێکۆڵینەوەی لایەنی کەم ١٤ لێکۆڵینەوەی فیدراڵیی جیاوازدا بوو لەلایەن [[نووسینگەی لێپرسینەوەی حکوومەت]]، پشکنەری گشتیی دەزگای پاراستنی ژینگە، [[نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجە|نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجەی کۆشکی سپی]]، [[نووسینگەی ڕاوێژکاری تایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|نووسینگەی ڕاوێژکاری تایبەتی ئەمریکا]]، و دوو لیژنەی ئەنجوومەنی نوێنەران سەبارەت بە خووەکانی خەرجکردن، پێکدادانی بەرژەوەندییەکان، نھێنیپارێزیی لەڕادەبەدەر، و شێوازەکانی بەڕێوەبردن. پرووێت بەردەوام گەشتی پلە یەکی بەکاردەھێنا لەگەڵ گەشتی بەردەوامی تایبەت و سەربازی.<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2019/05/16/epa-watchdog-suggests-agency-recover-p |title=EPA watchdog suggests agency recover $124,000 in Pruitt's 'excessive' travel expenses; Agency rejects the idea, calling 'cost recovery inappropriate' because officials had approved Pruitt's trips at the time |author1=Juliet Eilperin |author2=Brady Dennis |date=May 16, 2019 |website=washingtonpost.com |access-date=16 May 2019 |archive-date=May 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517003053/https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2019/05/16/epa-watchdog-suggests-agency-recover-p/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/ex-epa-chief-scott-pruitt-spent-nearly-124-000-excessive-n1006491 |title=Ex-EPA chief Scott Pruitt spent nearly $124,000 on 'excessive airfare,' agency says; The inspector general's report found there was not "sufficient justification to support security concerns requiring the use of first- and business-class travel." |author1=Laura Strickler |author2=Adiel Kaplan |date=16 May 2019 |website=nbcnews.com |access-date=16 May 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2019/05/16/politics/pruitt-airfare-inspector-general/index.html |title=Scott Pruitt wasted nearly $124,000 on first- and business-class travel, EPA IG says |author=Gregory Wallace |date=16 May 2019 |website=CNN |access-date=16 May 2019 }}</ref> ئەو شوقەیەکی لە [[واشینگتن دی سی]] بە نرخێکی زۆر داشکێندراو لە لۆبیستێک بەکرێ گرت کە کڕیارەکانی لەلایەن دەزگای پاراستنی ژینگەوە ڕێکدەخران. پرووێت زیاتر بووە ھۆی دروستبوونی نیگەرانییە ئەخلاقییەکان بە دەوردانەوەی کۆشکی سپی و بەکارھێنانی بڕگەیەکی تەسکی [[یاسای ئاوی خواردنەوەی سەلامەت]] بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی سەربەخۆ مووچەی دوو نزیکترین یاریدەدەری بە بڕی نزیکەی ٢٨،٠٠٠ دۆلار و ٥٧٬٠٠٠ دۆلار بۆ ھەر یەکێکیان زیاد بکات، کە بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزتر بوون لەو مووچەیەی دەدرا بە کەسانی ھاوشێوە لە [[سەرۆکایەتیی باراک ئۆباما|ئیدارەی ئۆباما]]، و ئەمەش ڕێگەی بە ھەردووکیان دا کە خۆیان بپارێزن لە واژووکردنی بەڵێننامەی پێکدادانی بەرژەوەندییەکان. ھەندێک لە پارێزگاران پەیوەندییان بە دەنگێکی گەشەسەندووەوە کرد کە پێشنیاری ئەوەیان دەکرد پرووێت دەست لەکار بکێشێتەوە. لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٨، پرووێت ڕای گەیاند کە لە ٩ی تەممووز دەست لەکار دەکێشێتەوە، و [[ئاندروو ئاڕ. ویلەر]]ی وەک سەرۆکی وەکالەتی دەزگاکە جێھێشت.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2018/07/05/politics/scott-pruitt-epa-resigns/index.html|title=EPA chief Scott Pruitt resigns amid ethics scandals|author1-link=Jeremy Diamond (journalist)|author1=Jeremy Diamond |author2=Eli Watkins |author3=Juana Summers|work=CNN|access-date=July 5, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.foxnews.com/politics/scott-pruitts-full-resignation-letter-to-president-trump|title=Scott Pruitt's full resignation letter to President Trump|date=July 5, 2018|work=Fox News|access-date=July 5, 2018}}</ref> لە نیسانی ٢٠٢٢، پرووێت خۆی کاندید کرد بۆ [[ئەنجوومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ نوێنەرایەتیکردنی [[ئۆکلاھۆما]] لە [[ھەڵبژاردنی تایبەتی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆکلاھۆما (٢٠٢٢)|ھەڵبژاردنی تایبەتی]] ئەو ویلایەتە بۆ جێگرتنەوەی سیناتۆر [[جیم ئینھۆف]]، کە خانەنشین بوو.<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Sean |date=April 15, 2022 |title=Ex-EPA head Scott Pruitt to run for US Senate in Oklahoma |url=https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-donald-trump-jim-inhofe-oklahoma-scott-pruitt-3a581101a1a4eff8041feee878b11943 |work=Associated Press |access-date=May 30, 2022}}</ref> لە ھەڵبژاردنی بەراییی کۆماریخوازەکاندا دۆڕا، و ٥٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} htnc9yf7c6a0pmp5mrad8xmjd4xqueg 1579999 1579962 2026-05-01T21:03:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1579999 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ئێدوارد سکۆت پرووێت''' (٩ی ئایاری ١٩٦٨) [[پارێزەر]] و [[لۆبیست]] و [[ڕامیار]]ی [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆماریخوازی]] ئەمریکییە و خەڵکی ویلایەتی [[ئۆکلاھۆما]]یە. لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٧ تا ٩ی تەممووزی ٢٠١٨، لە ماوەی [[سەرۆکایەتیی دۆناڵد ترامپ|سەرۆکایەتی دۆناڵد ترەمپ]]، وەک ١٤ھەمین بەڕێوەبەری دەزگای پاراستنی ژینگە (EPA) کاری کردووە، دەستی لەکارکێشاوەتەوە لەکاتێکدا لایەنی کەم لەژێر ١٤ لێکۆڵینەوەی فیدراڵیدا بووە. پرووێت کۆدەنگی زانستی لەسەر گۆڕانی [[کەشوھەوا]] ڕەتدەکاتەوە. پرووێت نوێنەرایەتیی کاونتییەکانی [[تەڵسا کاونتی، ئۆکلاھۆما|تەڵسا]] و [[واگۆنەر کاونتی، ئۆکلاھۆما|واگۆنەر]]ی کرد لە [[ئەنجوومەنی پیرانی ئۆکلاھۆما]] لە ساڵی ١٩٩٨ تا ٢٠٠٦. لە ساڵی ٢٠١٠، پرووێت وەک [[داواکاری گشتیی ئۆکلاھۆما]] ھەڵبژێردرا. لەو پۆستەدا، دژی لەباربردنی منداڵ، [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان]]، [[یاسای چاودێریی گونجاو]]، و [[ڕێساکانی ژینگە]] وەستایەوە وەک ئەوەی خۆی وەسفی کردووە کە «پارێزەرێکی پێشەنگە دژی کارنامە چالاکوانەکانی دەزگای پاراستنی ژینگە».<ref>{{cite web|title=Brief biography of Attorney General Scott Pruitt|url=https://www.ok.gov/oag/Media/About_the_AG/|publisher=Oklahoma Office of the Attorney General E. Scott Pruitt|access-date=February 4, 2017|archive-date=January 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108114336/https://www.ok.gov/oag/Media/About_the_AG/}}</ref> لەو پۆستەدا لایەنی کەم ١٤ جار سکاڵای لەسەر دەزگای پاراستنی ژینگە تۆمارکرد. پرووێت لە ساڵی ٢٠١٢ وەک سەرۆکی [[کۆمەڵەی داواکارانی گشتیی کۆماریخواز]] ھەڵبژێردرا و لە شوباتی ٢٠١٣ بۆ خولی دووەم دووبارە ھەڵبژێردرایەوە. ئەو بڕێکی گەورە لە [[داراییی کەمپەین لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|بەشدارییەکانی کەمپەین]]ی لەلایەن کۆمپانیاکان و کارمەندانی [[پیشەسازیی سووتەمەنیی بەردین]]ەوە وەرگرت، کە لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٤ لایەنی کەم ٢١٥٬٥٧٤ دۆلاری کۆکردەوە سەرەڕای ئەوەی لە ساڵی کۆتاییدا بەبێ ڕکابەر خۆی کاندید کردبوو. پرووێت لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]]ەوە کاندید کرا بۆ سەرکردایەتیکردنی دەزگای پاراستنی ژینگە لە دوای [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٦)|ھەڵبژاردنی ٢٠١٦]]، و لەلایەن [[ئەنجوومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە لە شوباتی ٢٠١٧ بە دەنگی ٥٢–٤٦ پەسەند کرا. تا تەممووزی ٢٠١٨، پرووێت لەژێر لێکۆڵینەوەی لایەنی کەم ١٤ لێکۆڵینەوەی فیدراڵیی جیاوازدا بوو لەلایەن [[نووسینگەی لێپرسینەوەی حکوومەت]]، پشکنەری گشتیی دەزگای پاراستنی ژینگە، [[نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجە|نووسینگەی بەڕێوەبردن و بودجەی کۆشکی سپی]]، [[نووسینگەی ڕاوێژکاری تایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|نووسینگەی ڕاوێژکاری تایبەتی ئەمریکا]]، و دوو لیژنەی ئەنجوومەنی نوێنەران سەبارەت بە خووەکانی خەرجکردن، پێکدادانی بەرژەوەندییەکان، نھێنیپارێزیی لەڕادەبەدەر، و شێوازەکانی بەڕێوەبردن. پرووێت بەردەوام گەشتی پلە یەکی بەکاردەھێنا لەگەڵ گەشتی بەردەوامی تایبەت و سەربازی.<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2019/05/16/epa-watchdog-suggests-agency-recover-p |title=EPA watchdog suggests agency recover $124,000 in Pruitt's 'excessive' travel expenses; Agency rejects the idea, calling 'cost recovery inappropriate' because officials had approved Pruitt's trips at the time |author1=Juliet Eilperin |author2=Brady Dennis |date=May 16, 2019 |website=washingtonpost.com |access-date=16 May 2019 |archive-date=May 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517003053/https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2019/05/16/epa-watchdog-suggests-agency-recover-p/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/ex-epa-chief-scott-pruitt-spent-nearly-124-000-excessive-n1006491 |title=Ex-EPA chief Scott Pruitt spent nearly $124,000 on 'excessive airfare,' agency says; The inspector general's report found there was not "sufficient justification to support security concerns requiring the use of first- and business-class travel." |author1=Laura Strickler |author2=Adiel Kaplan |date=16 May 2019 |website=nbcnews.com |access-date=16 May 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2019/05/16/politics/pruitt-airfare-inspector-general/index.html |title=Scott Pruitt wasted nearly $124,000 on first- and business-class travel, EPA IG says |author=Gregory Wallace |date=16 May 2019 |website=CNN |access-date=16 May 2019 }}</ref> ئەو شوقەیەکی لە [[واشینگتن دی سی]] بە نرخێکی زۆر داشکێندراو لە لۆبیستێک بەکرێ گرت کە کڕیارەکانی لەلایەن دەزگای پاراستنی ژینگەوە ڕێکدەخران. پرووێت زیاتر بووە ھۆی دروستبوونی نیگەرانییە ئەخلاقییەکان بە دەوردانەوەی کۆشکی سپی و بەکارھێنانی بڕگەیەکی تەسکی [[یاسای ئاوی خواردنەوەی سەلامەت]] بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی سەربەخۆ مووچەی دوو نزیکترین یاریدەدەری بە بڕی نزیکەی ٢٨،٠٠٠ دۆلار و ٥٧٬٠٠٠ دۆلار بۆ ھەر یەکێکیان زیاد بکات، کە بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزتر بوون لەو مووچەیەی دەدرا بە کەسانی ھاوشێوە لە [[سەرۆکایەتیی باراک ئۆباما|ئیدارەی ئۆباما]]، و ئەمەش ڕێگەی بە ھەردووکیان دا کە خۆیان بپارێزن لە واژووکردنی بەڵێننامەی پێکدادانی بەرژەوەندییەکان. ھەندێک لە پارێزگاران پەیوەندییان بە دەنگێکی گەشەسەندووەوە کرد کە پێشنیاری ئەوەیان دەکرد پرووێت دەست لەکار بکێشێتەوە. لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٨، پرووێت ڕای گەیاند کە لە ٩ی تەممووز دەست لەکار دەکێشێتەوە، و [[ئاندروو ئاڕ. ویلەر]]ی وەک سەرۆکی وەکالەتی دەزگاکە جێھێشت.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2018/07/05/politics/scott-pruitt-epa-resigns/index.html|title=EPA chief Scott Pruitt resigns amid ethics scandals|author1-link=Jeremy Diamond (journalist)|author1=Jeremy Diamond |author2=Eli Watkins |author3=Juana Summers|work=CNN|access-date=July 5, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.foxnews.com/politics/scott-pruitts-full-resignation-letter-to-president-trump|title=Scott Pruitt's full resignation letter to President Trump|date=July 5, 2018|work=Fox News|access-date=July 5, 2018}}</ref> لە نیسانی ٢٠٢٢، پرووێت خۆی کاندید کرد بۆ [[ئەنجوومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ نوێنەرایەتیکردنی [[ئۆکلاھۆما]] لە [[ھەڵبژاردنی تایبەتی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆکلاھۆما (٢٠٢٢)|ھەڵبژاردنی تایبەتی]] ئەو ویلایەتە بۆ جێگرتنەوەی سیناتۆر [[جیم ئینھۆف]]، کە خانەنشین بوو.<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Sean |date=April 15, 2022 |title=Ex-EPA head Scott Pruitt to run for US Senate in Oklahoma |url=https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-donald-trump-jim-inhofe-oklahoma-scott-pruitt-3a581101a1a4eff8041feee878b11943 |work=Associated Press |access-date=May 30, 2022}}</ref> لە ھەڵبژاردنی بەراییی کۆماریخوازەکاندا دۆڕا، و ٥٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:زیندووان]] g0liauejqsr3rm2oc4yft79a73g8hh5 0 295356 1579899 2026-05-01T16:26:37Z 1silent scientist 51740 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347933888|Warren Spector]]» دروست کراوە. 1579899 wikitext text/x-wiki '''وارن ئیڤان سپێکتەر''' (بە ئینگلیزی: Warren Evan Spector ؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥ <ref name="Dragon #123">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=July 1987 |title=TSR Profiles |journal=Dragon |location=[[Lake Geneva, Wisconsin]] |publisher=TSR, Inc. |issue=#123 |page=88}}</ref>) دیزاینەری [[کایەی ڕۆڵگێڕان|ڕۆڵگێڕان]] و [[کایەی ڤیدیۆیی|یاری ڤیدیۆیی]] ئەمریکییە، دەرهێنەر، نووسەر، بەرهەمھێنەر و دیزاینەری بەرهەمهێنانە. == سەرچاوەکان == 2xau7982z0q1kd7ht1ip8a2hozjb6dk 1579900 1579899 2026-05-01T16:30:23Z 1silent scientist 51740 1579900 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''وارن ئیڤان سپێکتەر''' (بە [[ئینگلیزی]]: Warren Evan Spector؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥<ref name="Dragon #123">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=July 1987 |title=TSR Profiles |journal=Dragon |location=[[Lake Geneva, Wisconsin]] |publisher=TSR, Inc. |issue=#123 |page=88}}</ref>) دیزاینەری [[کایەی ڕۆڵگێڕان|ڕۆڵگێڕان]] و [[کایەی ڤیدیۆیی|یاری ڤیدیۆیی]] ئەمریکییە، [[دەرھێنەر]]، [[نووسەر]]، بەرھەمھێنەر و دیزاینەری بەرھەمھێنانە. ئەو بە دروستکردنی کایەکانی [[سیمولەیتەری نقومکەر]] ناسراوە، کە کۆمەڵێک ھەڵبژاردەی بەرفراوان دەدەن بە یاریزانان لە چۆنیەتیی پێشڤەچووندا.<ref>{{Cite web |last=Spector |first=Warren |title=Choice and consequence talk |date=6 January 2014 |url=https://www.gamedeveloper.com/design/video-warren-spector-talks-choice-and-consequence-at-practice-2013 |publisher=gamasutra.com}}</ref> دەرئەنجامی ئەو ھەڵبژاردانەش دواتر لە جیھانی کایە سیمولەیتکراوەکەدا لە ئاستەکان یان ئەرکەکانی دواتردا نیشان دەدرێن. ئەو زیاتر بە کایە ڤیدیۆیییە پەسەندکراوەکەی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە ناوی ''«[[دێئەس ئێکس (کایەی ڤیدیۆیی)|دێئەس ئێکس]]»'' ناسراوە کە فەلسەفەی ھەڵبژاردن و دەرئەنجام بەرجەستە دەکات لە ھەمان کاتدا توخمەکانی [[چەشنی کایەی ڤیدیۆیی|چەشنەکانی]] [[تەقەکەری کەسی یەکەم]]، [[کایەی ڕۆڵگێڕان|ڕۆڵگێڕان]]، و [[کایەی سەرکێشی]] تێکەڵ دەکات.{{sfn|Spector|2000}} جگە لە ''«دێئەس ئێکس»''، سپێکتۆر بە کارەکانی ناسراوە لەو کاتەی لەلایەن [[لوکینگ گڵاس ستۆدیۆز]]ەوە دامەزرابوو، کە لەوێدا بەشدار بوو لە دروستکردنی چەندین ناونیشانی پەسەندکراو لەوانە ''«[[ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد: زە ستیجیان ئەبیس|ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد]]»''، ''«[[ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد ٢: لابیرنسی جیھانەکان|ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد ٢]]»''، ''«[[سیستم شۆک]]»''، و ''«[[سیف: پڕۆژە تاریکەکە]]»''. ئەو لەلایەن [[ئەدەرساید ئینتەرتەینمەنت]]ەوە دامەزراوە، کە لەوێ بەشێک بووە لە تیمی پەرەپێدان بۆ ''«[[سیستم شۆک ٢#پڕۆژەکانی پاشکۆ|سیستم شۆک ٣]]»''یە وەستاوەکە. == سەرچاوەکان == dfg3geti7gqbp0ci0st3uwzesmpn73r 1579913 1579900 2026-05-01T17:01:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1579913 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''وارن ئیڤان سپێکتەر''' (بە [[ئینگلیزی]]: Warren Evan Spector؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥<ref name="Dragon #123">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=July 1987 |title=TSR Profiles |journal=Dragon |location=[[Lake Geneva, Wisconsin]] |publisher=TSR, Inc. |issue=#123 |page=88}}</ref>) دیزاینەری [[کایەی ڕۆڵگێڕان|ڕۆڵگێڕان]] و [[کایەی ڤیدیۆیی|یاری ڤیدیۆیی]] ئەمریکییە، [[دەرھێنەر]]، [[نووسەر]]، بەرھەمھێنەر و دیزاینەری بەرھەمھێنانە. ئەو بە دروستکردنی کایەکانی [[سیمولەیتەری نقومکەر]] ناسراوە، کە کۆمەڵێک ھەڵبژاردەی بەرفراوان دەدەن بە یاریزانان لە چۆنیەتیی پێشڤەچووندا.<ref>{{Cite web |last=Spector |first=Warren |title=Choice and consequence talk |date=6 January 2014 |url=https://www.gamedeveloper.com/design/video-warren-spector-talks-choice-and-consequence-at-practice-2013 |publisher=gamasutra.com}}</ref> دەرئەنجامی ئەو ھەڵبژاردانەش دواتر لە جیھانی کایە سیمولەیتکراوەکەدا لە ئاستەکان یان ئەرکەکانی دواتردا نیشان دەدرێن. ئەو زیاتر بە کایە ڤیدیۆیییە پەسەندکراوەکەی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە ناوی ''«[[دێئەس ئێکس (کایەی ڤیدیۆیی)|دێئەس ئێکس]]»'' ناسراوە کە فەلسەفەی ھەڵبژاردن و دەرئەنجام بەرجەستە دەکات لە ھەمان کاتدا توخمەکانی [[چەشنی کایەی ڤیدیۆیی|چەشنەکانی]] [[تەقەکەری کەسی یەکەم]]، [[کایەی ڕۆڵگێڕان|ڕۆڵگێڕان]]، و [[کایەی سەرکێشی]] تێکەڵ دەکات.{{sfn|Spector|2000}} جگە لە ''«دێئەس ئێکس»''، سپێکتۆر بە کارەکانی ناسراوە لەو کاتەی لەلایەن [[لوکینگ گڵاس ستۆدیۆز]]ەوە دامەزرابوو، کە لەوێدا بەشدار بوو لە دروستکردنی چەندین ناونیشانی پەسەندکراو لەوانە ''«[[ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد: زە ستیجیان ئەبیس|ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد]]»''، ''«[[ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد ٢: لابیرنسی جیھانەکان|ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد ٢]]»''، ''«[[سیستم شۆک]]»''، و ''«[[سیف: پڕۆژە تاریکەکە]]»''. ئەو لەلایەن [[ئەدەرساید ئینتەرتەینمەنت]]ەوە دامەزراوە، کە لەوێ بەشێک بووە لە تیمی پەرەپێدان بۆ ''«[[سیستم شۆک ٢#پڕۆژەکانی پاشکۆ|سیستم شۆک ٣]]»''یە وەستاوەکە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} 2g5gta4g3l78xrx51x6xi3enb0dkaay 1579963 1579913 2026-05-01T20:02:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579963 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''وارن ئیڤان سپێکتەر''' (بە [[ئینگلیزی]]: Warren Evan Spector؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥<ref name="Dragon #123">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=July 1987 |title=TSR Profiles |journal=Dragon |location=[[Lake Geneva, Wisconsin]] |publisher=TSR, Inc. |issue=#123 |page=88}}</ref>) دیزاینەری [[کایەی ڕۆڵگێڕان|ڕۆڵگێڕان]] و [[کایەی ڤیدیۆیی|یاری ڤیدیۆیی]] ئەمریکییە، [[دەرھێنەر]]، [[نووسەر]]، بەرھەمھێنەر و دیزاینەری بەرھەمھێنانە. ئەو بە دروستکردنی کایەکانی [[سیمولەیتەری نقومکەر]] ناسراوە، کە کۆمەڵێک ھەڵبژاردەی بەرفراوان دەدەن بە یاریزانان لە چۆنیەتیی پێشڤەچووندا.<ref>{{Cite web |last=Spector |first=Warren |title=Choice and consequence talk |date=6 January 2014 |url=https://www.gamedeveloper.com/design/video-warren-spector-talks-choice-and-consequence-at-practice-2013 |publisher=gamasutra.com}}</ref> دەرئەنجامی ئەو ھەڵبژاردانەش دواتر لە جیھانی کایە سیمولەیتکراوەکەدا لە ئاستەکان یان ئەرکەکانی دواتردا نیشان دەدرێن. ئەو زیاتر بە کایە ڤیدیۆیییە پەسەندکراوەکەی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە ناوی ''«[[دێئەس ئێکس (کایەی ڤیدیۆیی)|دێئەس ئێکس]]»'' ناسراوە کە فەلسەفەی ھەڵبژاردن و دەرئەنجام بەرجەستە دەکات لە ھەمان کاتدا توخمەکانی [[چەشنی کایەی ڤیدیۆیی|چەشنەکانی]] [[تەقەکەری کەسی یەکەم]]، [[کایەی ڕۆڵگێڕان|ڕۆڵگێڕان]]، و [[کایەی سەرکێشی]] تێکەڵ دەکات.{{sfn|Spector|2000}} جگە لە ''«دێئەس ئێکس»''، سپێکتۆر بە کارەکانی ناسراوە لەو کاتەی لەلایەن [[لوکینگ گڵاس ستۆدیۆز]]ەوە دامەزرابوو، کە لەوێدا بەشدار بوو لە دروستکردنی چەندین ناونیشانی پەسەندکراو لەوانە ''«[[ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد: زە ستیجیان ئەبیس|ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد]]»''، ''«[[ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد ٢: لابیرنسی جیھانەکان|ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد ٢]]»''، ''«[[سیستم شۆک]]»''، و ''«[[سیف: پڕۆژە تاریکەکە]]»''. ئەو لەلایەن [[ئەدەرساید ئینتەرتەینمەنت]]ەوە دامەزراوە، کە لەوێ بەشێک بووە لە تیمی پەرەپێدان بۆ ''«[[سیستم شۆک ٢#پڕۆژەکانی پاشکۆ|سیستم شۆک ٣]]»''یە وەستاوەکە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} btirljqyh7xlwrsaw75hblyqk1p547x 1579998 1579963 2026-05-01T21:03:18Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1579998 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''وارن ئیڤان سپێکتەر''' (بە [[ئینگلیزی]]: Warren Evan Spector؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥<ref name="Dragon #123">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=July 1987 |title=TSR Profiles |journal=Dragon |location=[[Lake Geneva, Wisconsin]] |publisher=TSR, Inc. |issue=#123 |page=88}}</ref>) دیزاینەری [[کایەی ڕۆڵگێڕان|ڕۆڵگێڕان]] و [[کایەی ڤیدیۆیی|یاری ڤیدیۆیی]] ئەمریکییە، [[دەرھێنەر]]، [[نووسەر]]، بەرھەمھێنەر و دیزاینەری بەرھەمھێنانە. ئەو بە دروستکردنی کایەکانی [[سیمولەیتەری نقومکەر]] ناسراوە، کە کۆمەڵێک ھەڵبژاردەی بەرفراوان دەدەن بە یاریزانان لە چۆنیەتیی پێشڤەچووندا.<ref>{{Cite web |last=Spector |first=Warren |title=Choice and consequence talk |date=6 January 2014 |url=https://www.gamedeveloper.com/design/video-warren-spector-talks-choice-and-consequence-at-practice-2013 |publisher=gamasutra.com}}</ref> دەرئەنجامی ئەو ھەڵبژاردانەش دواتر لە جیھانی کایە سیمولەیتکراوەکەدا لە ئاستەکان یان ئەرکەکانی دواتردا نیشان دەدرێن. ئەو زیاتر بە کایە ڤیدیۆیییە پەسەندکراوەکەی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە ناوی ''«[[دێئەس ئێکس (کایەی ڤیدیۆیی)|دێئەس ئێکس]]»'' ناسراوە کە فەلسەفەی ھەڵبژاردن و دەرئەنجام بەرجەستە دەکات لە ھەمان کاتدا توخمەکانی [[چەشنی کایەی ڤیدیۆیی|چەشنەکانی]] [[تەقەکەری کەسی یەکەم]]، [[کایەی ڕۆڵگێڕان|ڕۆڵگێڕان]]، و [[کایەی سەرکێشی]] تێکەڵ دەکات.{{sfn|Spector|2000}} جگە لە ''«دێئەس ئێکس»''، سپێکتۆر بە کارەکانی ناسراوە لەو کاتەی لەلایەن [[لوکینگ گڵاس ستۆدیۆز]]ەوە دامەزرابوو، کە لەوێدا بەشدار بوو لە دروستکردنی چەندین ناونیشانی پەسەندکراو لەوانە ''«[[ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد: زە ستیجیان ئەبیس|ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد]]»''، ''«[[ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد ٢: لابیرنسی جیھانەکان|ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد ٢]]»''، ''«[[سیستم شۆک]]»''، و ''«[[سیف: پڕۆژە تاریکەکە]]»''. ئەو لەلایەن [[ئەدەرساید ئینتەرتەینمەنت]]ەوە دامەزراوە، کە لەوێ بەشێک بووە لە تیمی پەرەپێدان بۆ ''«[[سیستم شۆک ٢#پڕۆژەکانی پاشکۆ|سیستم شۆک ٣]]»''یە وەستاوەکە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:نووسەرانی مانھاتن]] gae5rzwjd9x0udquhw1c549lh7zxvj1 0 295357 1579901 2026-05-01T16:33:07Z 1silent scientist 51740 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1327548239|Conrad Kohrs]]» دروست کراوە. 1579901 wikitext text/x-wiki [[File:Conrad_Kohrs.jpg|وێنۆک|کۆنراد کۆھرز، نزیکی ساڵی ١٨٨٥]] [[File:Grko_engraving_1885.jpg|وێنۆک|کۆھرز ڕانچ لە دیێر لۆج، مۆنتانای ئەمریکا، نزیکەی ١٨٨٥]] '''کارستن کۆنراد کۆھرز''' (بە ئینگلیزی: Carsten Conrad Kohrs؛ ٥ی ئابی ١٨٣٥ &#x2013; ٢٣ی تەممووزی ١٩٢٠، بەخێوکەری ئاژەڵ [[مۆنتانا|لە ویلایەتی مۆنتانای ئەمریکا]] و ڕامیار بووە. == سەرچاوەکان == iuvt2e6t1sblcmg0cb0aezf25660f03 1579902 1579901 2026-05-01T16:34:19Z 1silent scientist 51740 1579902 wikitext text/x-wiki [[File:Conrad_Kohrs.jpg|وێنۆک|کۆنراد کۆھرز، نزیکی ساڵی ١٨٨٥]] [[File:Grko_engraving_1885.jpg|وێنۆک|کۆھرز ڕانچ لە دیێر لۆج، [[مۆنتانا]]ی [[ئەمریکا]]، نزیکەی ١٨٨٥]] '''کارستن کۆنراد کۆھرز''' (بە [[ئینگلیزی]]: Carsten Conrad Kohrs؛ ٥ی ئابی ١٨٣٥ – ٢٣ی تەممووزی ١٩٢٠، بەخێوکەری ئاژەڵ [[مۆنتانا|لە ویلایەتی مۆنتانای ئەمریکا]] و [[ڕامیار]] بووە. == سەرچاوەکان == 7r4vbpmo5avxvi4hshdppj4wnd2tghp 1579904 1579902 2026-05-01T16:38:29Z 1silent scientist 51740 1579904 wikitext text/x-wiki [[File:Conrad_Kohrs.jpg|وێنۆک|کۆنراد کۆھرز، نزیکی ساڵی ١٨٨٥]] [[File:Grko_engraving_1885.jpg|وێنۆک|کۆھرز ڕانچ لە دیێر لۆج، [[مۆنتانا]]ی [[ئەمریکا]]، نزیکەی ١٨٨٥]] '''کارستن کۆنراد کۆھرز''' (بە [[ئینگلیزی]]: Carsten Conrad Kohrs؛ ٥ی ئابی ١٨٣٥ – ٢٣ی تەممووزی ١٩٢٠، بەخێوکەری ئاژەڵ [[مۆنتانا|لە ویلایەتی مۆنتانای ئەمریکا]] و [[ڕامیار]] بووە. == میرات == لە ساڵی ١٩٠٢، کۆرس و ئۆگێستای ھاوسەری، [[پەرتووکخانە]]یەکیان لە دیر لۆج بە ٣٠٬٠٠٠ دۆلار دروست کرد، وەک یادگارییەک بۆ کوڕەکەیان. پەرتووکخانەی یادگاریی ویلیام کەی. کۆرس لەسەر شێوازی [[پەرتووکخانەکانی کارنێگی]] دروست کراوە. تا ساڵی ٢٠١٢، بریتییە لە «تاکە پەرتووکخانەی گشتیی تەرخانکراو لە [[پاوڵ کاونتی، مۆنتانا|پاوڵ کاونتی]]».<ref name = "missoulian">{{Cite news | last = Kim Briggeman | title = Deer Lodge library loses director amid financial struggle | work = Missoulian | access-date = 2012-12-27 | date = 2012-11-30 | url = http://missoulian.com/news/state-and-regional/deer-lodge-library-loses-director-amid-financial-struggle/article_87e63094-3b67-11e2-a96b-001a4bcf887a.html }}</ref> کێڵگەی ماڵەوە لە نزیک [[دیر لۆج، مۆنتانا]]، لەلایەن خێزانەکەیەوە خاوەندارێتی دەکرا تا ساڵی ١٩٧٢، کاتێک نەوەکەی بە خزمەتگوزاریی پارکی نەتەوەییی فرۆشت. ئێستا بووەتە [[ناوچەی مێژووییی نەتەوەییی کێڵگەی گرانت کۆرس]].<ref>[https://web.archive.org/web/19990221063439/http://www.nps.gov/grko/home.htm Grant-Kohrs Ranch National Historic Site (U.S. National Park Service)<!-- bot-generated title -->] at www.nps.gov</ref> لە ساڵی ١٩٥٨، خرایە ناو [[ھۆڵی وێستێرنەرە مەزنەکان]]ی سەر بە [[مۆزەخانەی نەتەوەییی کاوبۆی و کەلەپووری ڕۆژاوایی]].<ref>{{cite web |title=Hall of Great Westerners |url=https://nationalcowboymuseum.org/hall-of-great-westerners/ |website=National Cowboy & Western Heritage Museum |access-date=November 22, 2019}}</ref> == سەرچاوەکان == he2tpmpd0i4dpc8clnuudyen3btt051 1579967 1579904 2026-05-01T20:02:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579967 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[File:Conrad_Kohrs.jpg|وێنۆک|کۆنراد کۆھرز، نزیکی ساڵی ١٨٨٥]] [[File:Grko_engraving_1885.jpg|وێنۆک|کۆھرز ڕانچ لە دیێر لۆج، [[مۆنتانا]]ی [[ئەمریکا]]، نزیکەی ١٨٨٥]] '''کارستن کۆنراد کۆھرز''' (بە [[ئینگلیزی]]: Carsten Conrad Kohrs؛ ٥ی ئابی ١٨٣٥ – ٢٣ی تەممووزی ١٩٢٠، بەخێوکەری ئاژەڵ [[مۆنتانا|لە ویلایەتی مۆنتانای ئەمریکا]] و [[ڕامیار]] بووە. == میرات == لە ساڵی ١٩٠٢، کۆرس و ئۆگێستای ھاوسەری، [[پەرتووکخانە]]یەکیان لە دیر لۆج بە ٣٠٬٠٠٠ دۆلار دروست کرد، وەک یادگارییەک بۆ کوڕەکەیان. پەرتووکخانەی یادگاریی ویلیام کەی. کۆرس لەسەر شێوازی [[پەرتووکخانەکانی کارنێگی]] دروست کراوە. تا ساڵی ٢٠١٢، بریتییە لە «تاکە پەرتووکخانەی گشتیی تەرخانکراو لە [[پاوڵ کاونتی، مۆنتانا|پاوڵ کاونتی]]».<ref name = "missoulian">{{Cite news | last = Kim Briggeman | title = Deer Lodge library loses director amid financial struggle | work = Missoulian | access-date = 2012-12-27 | date = 2012-11-30 | url = http://missoulian.com/news/state-and-regional/deer-lodge-library-loses-director-amid-financial-struggle/article_87e63094-3b67-11e2-a96b-001a4bcf887a.html }}</ref> کێڵگەی ماڵەوە لە نزیک [[دیر لۆج، مۆنتانا]]، لەلایەن خێزانەکەیەوە خاوەندارێتی دەکرا تا ساڵی ١٩٧٢، کاتێک نەوەکەی بە خزمەتگوزاریی پارکی نەتەوەییی فرۆشت. ئێستا بووەتە [[ناوچەی مێژووییی نەتەوەییی کێڵگەی گرانت کۆرس]].<ref>[https://web.archive.org/web/19990221063439/http://www.nps.gov/grko/home.htm Grant-Kohrs Ranch National Historic Site (U.S. National Park Service)<!-- bot-generated title -->] at www.nps.gov</ref> لە ساڵی ١٩٥٨، خرایە ناو [[ھۆڵی وێستێرنەرە مەزنەکان]]ی سەر بە [[مۆزەخانەی نەتەوەییی کاوبۆی و کەلەپووری ڕۆژاوایی]].<ref>{{cite web |title=Hall of Great Westerners |url=https://nationalcowboymuseum.org/hall-of-great-westerners/ |website=National Cowboy & Western Heritage Museum |access-date=November 22, 2019}}</ref> == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} d8cuhxei5k60er2kdp44rngbxnsxmio 1579995 1579967 2026-05-01T21:02:18Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1579995 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[File:Conrad_Kohrs.jpg|وێنۆک|کۆنراد کۆھرز، نزیکی ساڵی ١٨٨٥]] [[File:Grko_engraving_1885.jpg|وێنۆک|کۆھرز ڕانچ لە دیێر لۆج، [[مۆنتانا]]ی [[ئەمریکا]]، نزیکەی ١٨٨٥]] '''کارستن کۆنراد کۆھرز''' (بە [[ئینگلیزی]]: Carsten Conrad Kohrs؛ ٥ی ئابی ١٨٣٥ – ٢٣ی تەممووزی ١٩٢٠، بەخێوکەری ئاژەڵ [[مۆنتانا|لە ویلایەتی مۆنتانای ئەمریکا]] و [[ڕامیار]] بووە. == میرات == لە ساڵی ١٩٠٢، کۆرس و ئۆگێستای ھاوسەری، [[پەرتووکخانە]]یەکیان لە دیر لۆج بە ٣٠٬٠٠٠ دۆلار دروست کرد، وەک یادگارییەک بۆ کوڕەکەیان. پەرتووکخانەی یادگاریی ویلیام کەی. کۆرس لەسەر شێوازی [[پەرتووکخانەکانی کارنێگی]] دروست کراوە. تا ساڵی ٢٠١٢، بریتییە لە «تاکە پەرتووکخانەی گشتیی تەرخانکراو لە [[پاوڵ کاونتی، مۆنتانا|پاوڵ کاونتی]]».<ref name = "missoulian">{{Cite news | last = Kim Briggeman | title = Deer Lodge library loses director amid financial struggle | work = Missoulian | access-date = 2012-12-27 | date = 2012-11-30 | url = http://missoulian.com/news/state-and-regional/deer-lodge-library-loses-director-amid-financial-struggle/article_87e63094-3b67-11e2-a96b-001a4bcf887a.html }}</ref> کێڵگەی ماڵەوە لە نزیک [[دیر لۆج، مۆنتانا]]، لەلایەن خێزانەکەیەوە خاوەندارێتی دەکرا تا ساڵی ١٩٧٢، کاتێک نەوەکەی بە خزمەتگوزاریی پارکی نەتەوەییی فرۆشت. ئێستا بووەتە [[ناوچەی مێژووییی نەتەوەییی کێڵگەی گرانت کۆرس]].<ref>[https://web.archive.org/web/19990221063439/http://www.nps.gov/grko/home.htm Grant-Kohrs Ranch National Historic Site (U.S. National Park Service)<!-- bot-generated title -->] at www.nps.gov</ref> لە ساڵی ١٩٥٨، خرایە ناو [[ھۆڵی وێستێرنەرە مەزنەکان]]ی سەر بە [[مۆزەخانەی نەتەوەییی کاوبۆی و کەلەپووری ڕۆژاوایی]].<ref>{{cite web |title=Hall of Great Westerners |url=https://nationalcowboymuseum.org/hall-of-great-westerners/ |website=National Cowboy & Western Heritage Museum |access-date=November 22, 2019}}</ref> == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢٠]] 7jrpsrav3dttmgger2ogzuunoxvrpzi 2 295358 1579905 2026-05-01T16:40:31Z Kardox2* 76067 پەڕەی دروست کرد بە «== پەیوەندی نێوان مێشک و کۆمپیوتەر ==»ەوە 1579905 wikitext text/x-wiki == پەیوەندی نێوان مێشک و کۆمپیوتەر == i5gg45o1ccj4i4j732pxkag0ekt1d3d 0 295359 1579906 2026-05-01T16:42:24Z 1silent scientist 51740 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1319118007|Charles Henry Bond]]» دروست کراوە. 1579906 wikitext text/x-wiki '''چارڵز ھێنری بۆند''' (١٨٤٦–١٩٠٨) بازرگانێکی ئەمریکی بوو کە سەرۆک و بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانیای وایت و بۆند بوو، کە یەکێک بوو لە گەورەترین خاوەن خانووبەرەکانی [[بۆستن]] و پاترۆنی هونەر. == سەرچاوەکان == 81fn5t19znpm37bbybyw0vqp7xmd2rj 1579907 1579906 2026-05-01T16:42:50Z 1silent scientist 51740 1579907 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''چارڵز ھێنری بۆند''' (١٨٤٦–١٩٠٨) [[بازرگان]]ێکی ئەمریکی بوو کە سەرۆک و بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانیای وایت و بۆند بوو، کە یەکێک بوو لە گەورەترین خاوەن خانووبەرەکانی [[بۆستن]] و پاترۆنی ھونەر. == سەرچاوەکان == m449h1b97rsdx1y9y6xfso47faagrog 1579910 1579907 2026-05-01T16:46:00Z 1silent scientist 51740 1579910 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''چارڵز ھێنری بۆند''' (١٨٤٦–١٩٠٨) [[بازرگان]]ێکی ئەمریکی بوو کە سەرۆک و بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانیای وایت و بۆند بوو، کە یەکێک بوو لە گەورەترین خاوەن خانووبەرەکانی [[بۆستن]] و پاترۆنی ھونەر.<ref>"C.H. Bond Known Here". واشنطن بوست. 7 يوليو 1908.</ref><ref>"Beautiful New Theatre to be Named the Shubert". The Boston Daily Globe. 12 ديسمبر 1909.</ref><ref>"Bond Drowns in Bathtub". بوسطن غلوب. 5 يوليو 1908.</ref> == سەرچاوەکان == 0tycn68i3q1yb6jobepbogoblkoq347 1579912 1579910 2026-05-01T17:00:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] 1579912 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''چارڵز ھێنری بۆند''' (١٨٤٦–١٩٠٨) [[بازرگان]]ێکی ئەمریکی بوو کە سەرۆک و بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانیای وایت و بۆند بوو، کە یەکێک بوو لە گەورەترین خاوەن خانووبەرەکانی [[بۆستن]] و پاترۆنی ھونەر.<ref>"C.H. Bond Known Here". واشنطن بوست. 7 يوليو 1908.</ref><ref>"Beautiful New Theatre to be Named the Shubert". The Boston Daily Globe. 12 ديسمبر 1909.</ref><ref>"Bond Drowns in Bathtub". بوسطن غلوب. 5 يوليو 1908.</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} 98rohya4n7w1j060hfovab9rizl8vrr 1579964 1579912 2026-05-01T20:02:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579964 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''چارڵز ھێنری بۆند''' (١٨٤٦–١٩٠٨) [[بازرگان]]ێکی ئەمریکی بوو کە سەرۆک و بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانیای وایت و بۆند بوو، کە یەکێک بوو لە گەورەترین خاوەن خانووبەرەکانی [[بۆستن]] و پاترۆنی ھونەر.<ref>"C.H. Bond Known Here". واشنطن بوست. 7 يوليو 1908.</ref><ref>"Beautiful New Theatre to be Named the Shubert". The Boston Daily Globe. 12 ديسمبر 1909.</ref><ref>"Bond Drowns in Bathtub". بوسطن غلوب. 5 يوليو 1908.</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} jzwpi1fz25a3vyp8yz61kuez1ycxvyp 1579997 1579964 2026-05-01T21:02:58Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1579997 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''چارڵز ھێنری بۆند''' (١٨٤٦–١٩٠٨) [[بازرگان]]ێکی ئەمریکی بوو کە سەرۆک و بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانیای وایت و بۆند بوو، کە یەکێک بوو لە گەورەترین خاوەن خانووبەرەکانی [[بۆستن]] و پاترۆنی ھونەر.<ref>"C.H. Bond Known Here". واشنطن بوست. 7 يوليو 1908.</ref><ref>"Beautiful New Theatre to be Named the Shubert". The Boston Daily Globe. 12 ديسمبر 1909.</ref><ref>"Bond Drowns in Bathtub". بوسطن غلوب. 5 يوليو 1908.</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٠٨]] mckwkfxxv4lykeiku76im8zi7fn0p6x 0 295360 1579908 2026-05-01T16:44:07Z 1silent scientist 51740 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336873074|Sam Bakhtiar]]» دروست کراوە. 1579908 wikitext text/x-wiki '''سام بەختیار''' (١ی ئایاری ١٩٧٣ – ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠) خاوەنکار و نووسەرێک بوو لە بواری لەشجوانی، [[ئەمریکییە ئێرانییەکان|ئەمریکی ئێرانی]] بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=24 December 2020 |ناونیشان=https://www.hitc.com/en-gb/2020/12/24/who-was-sam-bakhtiar-entrepreneur-and-fitness-youtuber-passes-away/ |ڕێکەوتی سەردان=25 December 2020 |وێبگە=hitc.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.entrepreneur.com/article/342280 |ڕێکەوتی سەردان=25 December 2020 |وێبگە=entrepreneur.com}}</ref> == سەرچاوەکان == 9nuunz97t7vylebin1blx5obr8ky02a 1579909 1579908 2026-05-01T16:44:34Z 1silent scientist 51740 1579909 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سام بەختیار''' (١ی ئایاری ١٩٧٣ – ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠) [[خاوەنکار]] و [[نووسەر]]ێک بوو لە بواری [[لەشجوانی]]، [[ئەمریکییە ئێرانییەکان|ئەمریکی ئێرانی]] بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=24 December 2020 |ناونیشان=https://www.hitc.com/en-gb/2020/12/24/who-was-sam-bakhtiar-entrepreneur-and-fitness-youtuber-passes-away/ |ڕێکەوتی سەردان=25 December 2020 |وێبگە=hitc.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.entrepreneur.com/article/342280 |ڕێکەوتی سەردان=25 December 2020 |وێبگە=entrepreneur.com}}</ref> == سەرچاوەکان == 5i827p550yo7l5c2qup263vw0lacvhx 1579966 1579909 2026-05-01T20:02:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1579966 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''سام بەختیار''' (١ی ئایاری ١٩٧٣ – ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠) [[خاوەنکار]] و [[نووسەر]]ێک بوو لە بواری [[لەشجوانی]]، [[ئەمریکییە ئێرانییەکان|ئەمریکی ئێرانی]] بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=24 December 2020 |ناونیشان=https://www.hitc.com/en-gb/2020/12/24/who-was-sam-bakhtiar-entrepreneur-and-fitness-youtuber-passes-away/ |ڕێکەوتی سەردان=25 December 2020 |وێبگە=hitc.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.entrepreneur.com/article/342280 |ڕێکەوتی سەردان=25 December 2020 |وێبگە=entrepreneur.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} od8ixv3q2kun3b2dy1vyfc4xd06qabv 1579996 1579966 2026-05-01T21:02:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1579996 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''سام بەختیار''' (١ی ئایاری ١٩٧٣ – ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠) [[خاوەنکار]] و [[نووسەر]]ێک بوو لە بواری [[لەشجوانی]]، [[ئەمریکییە ئێرانییەکان|ئەمریکی ئێرانی]] بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=24 December 2020 |ناونیشان=https://www.hitc.com/en-gb/2020/12/24/who-was-sam-bakhtiar-entrepreneur-and-fitness-youtuber-passes-away/ |ڕێکەوتی سەردان=25 December 2020 |وێبگە=hitc.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.entrepreneur.com/article/342280 |ڕێکەوتی سەردان=25 December 2020 |وێبگە=entrepreneur.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] lex67wxk2vh6ror3nzhosnrw6zaxj6i 0 295361 1579940 2026-05-01T19:32:17Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[سەید عەلی خامنەیی]] گواستەوە بۆ [[عەلی خامنەیی]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: زۆربەی خەڵک هەر بە خامنەیی یان عەلی خامنەیی دەیناسن 1579940 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[عەلی خامنەیی]] gag7kev0u8ijxvf5gxe2l0gpp2kl27g 1 295362 1579942 2026-05-01T19:32:17Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[وتووێژ:سەید عەلی خامنەیی]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:عەلی خامنەیی]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: زۆربەی خەڵک هەر بە خامنەیی یان عەلی خامنەیی دەیناسن 1579942 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:عەلی خامنەیی]] k301lqbefwnytwm8qwm8ea1rz5ke206 3 295363 1579950 2026-05-01T19:55:36Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1579950 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٩:٥٥، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) rjvidhbavwwv4v0czl5uzbqzfkhsf11 0 295364 1579973 2026-05-01T20:04:45Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[سەید موجتەبا خامنەیی]] گواستەوە بۆ [[موجتەبا خامنەیی]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1579973 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[موجتەبا خامنەیی]] iepw15kmo4hbof5d3nbv4vc2gghysd8 1 295365 1579975 2026-05-01T20:04:45Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[وتووێژ:سەید موجتەبا خامنەیی]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:موجتەبا خامنەیی]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1579975 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:موجتەبا خامنەیی]] 5t0kh2utuj60t47abbf1biav6stioye 0 295366 1579977 2026-05-01T20:05:16Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران ٢٠٢٦]]ی گواستەوە بۆ [[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)]] 1579977 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)]] g38wof94706s5f1t6rd5d64ccizj74z 0 295367 1580023 2026-05-01T23:14:13Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[عەلیرەزا تەنگسیری]]ی گواستەوە بۆ [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] 1580023 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] 5f8fzyr28ttofqc3xfkkjujb64a3qqs 1 295368 1580051 2026-05-01T23:55:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1580051 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەبزەوار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580050 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180727054556/https://www.parsi.wiki/fa/wiki/topicdetail/37791b9e7fbb400995d9de52a0016880 بۆ http://www.parsi.wiki/fa/wiki/topicdetail/37791b9e7fbb400995d9de52a0016880 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٥٥، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) kh2dtmxdsq3qmy4n0sgeo3eg1m3dnn6 0 295369 1580058 2026-05-02T00:10:00Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[دانوستانەکانی ئەمریکا و ئێران ٢٠٢٥]]ی گواستەوە بۆ [[دانوستانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئەمریکا و ئێران]] 1580058 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دانوستانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئەمریکا و ئێران]] 085qbxsmce55m6w67kn8h678n74cjxo 0 295370 1580080 2026-05-02T00:49:24Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[ڕۆبێرت دوڤۆڵ]]ی گواستەوە بۆ [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]] 1580080 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]] 8sk1zgtnb2240fc6l10ac1awjof8pwc 1 295371 1580090 2026-05-02T01:31:59Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1580090 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەعید موعینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580089 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201029022403/http://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=13455&Jor=1 بۆ http://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=13455&Jor=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٣١، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 5mwi5hn8b3wo61b8e9rsvso3slj5n72 0 295372 1580098 2026-05-02T05:26:11Z 1silent scientist 51740 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351976214|2012 Syrian constitutional referendum]]» دروست کراوە. 1580098 wikitext text/x-wiki لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٢دا گشتپرسییەکی دەستووریی لە [[سووریای بەعس|سووریا]] بەڕێوەچوو. لە وەڵامی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریادا]]، [[بەشار ئەسەد]] فەرمانی دا دەستوورێکی نوێ دابڕێژرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت= |ناونیشان=http://www.canada.com/news/Syria+hold+referendum+constitution/6149513/story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130225062532/http://www2.canada.com/news/syria+hold+referendum+constitution/6149513/story.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-02-25 |ڕێکەوتی سەردان=2012-07-23}}</ref> گشتپرسییەکە لەلایەن چاودێرانی بیانی چاودێری نەکرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2012-02-27 |ناونیشان=http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/middle-east/120227/syria-referendum-constitution-vote-assad-protests-crackdown-homs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120228134928/http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/middle-east/120227/syria-referendum-constitution-vote-assad-protests-crackdown-homs |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2012-07-23}}</ref> == سەرچاوەکان == lskl9nxlfukjymqrg7e11mrcxhweu3d 1580099 1580098 2026-05-02T05:26:32Z 1silent scientist 51740 1580099 wikitext text/x-wiki {{Databox}}لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٢دا گشتپرسییەکی دەستووریی لە [[سووریای بەعس|سووریا]] بەڕێوەچوو. لە وەڵامی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریادا]]، [[بەشار ئەسەد]] فەرمانی دا دەستوورێکی نوێ دابڕێژرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت= |ناونیشان=http://www.canada.com/news/Syria+hold+referendum+constitution/6149513/story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130225062532/http://www2.canada.com/news/syria+hold+referendum+constitution/6149513/story.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-02-25 |ڕێکەوتی سەردان=2012-07-23}}</ref> گشتپرسییەکە لەلایەن چاودێرانی بیانی چاودێری نەکرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2012-02-27 |ناونیشان=http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/middle-east/120227/syria-referendum-constitution-vote-assad-protests-crackdown-homs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120228134928/http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/middle-east/120227/syria-referendum-constitution-vote-assad-protests-crackdown-homs |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2012-07-23}}</ref> == سەرچاوەکان == gnq35zvujfl383h2q2w1uuaqdwgbutj 1580121 1580099 2026-05-02T09:02:24Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1580121 wikitext text/x-wiki {{Databox}}لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٢دا گشتپرسییەکی دەستووریی لە [[سووریای بەعس|سووریا]] بەڕێوەچوو. لە وەڵامی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریادا]]، [[بەشار ئەسەد]] فەرمانی دا دەستوورێکی نوێ دابڕێژرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت= |ناونیشان=http://www.canada.com/news/Syria+hold+referendum+constitution/6149513/story.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130225062532/http://www2.canada.com/news/syria+hold+referendum+constitution/6149513/story.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-02-25 |ڕێکەوتی سەردان=2012-07-23}}</ref> گشتپرسییەکە لەلایەن چاودێرانی بیانی چاودێری نەکرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2012-02-27 |ناونیشان=http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/middle-east/120227/syria-referendum-constitution-vote-assad-protests-crackdown-homs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120228134928/http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/middle-east/120227/syria-referendum-constitution-vote-assad-protests-crackdown-homs |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 February 2012 |ڕێکەوتی سەردان=2012-07-23}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:٢٠١٢ لە سووریا]] 244d4vbkqd0nv117nn387hcqgsahll6 0 295373 1580102 2026-05-02T05:30:37Z 1silent scientist 51740 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1339183119|Al-Difa']]» دروست کراوە. 1580102 wikitext text/x-wiki '''''ئەلدیفاع''''' ( {{Langx|ar|الدفاع|al-Difāʻ|The Defense}}) ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانەی فەلەستینی بوو لە ساڵی ١٩٣٤ تا ١٩٧١ بە ھەندێک پچڕانەوە دەرچووە. یەکێک بوو لە کاریگەرترین ڕۆژنامە عەرەبییەکانی ئەو سەردەمە لەگەڵ فەلەستین''.'' ڕۆژنامەکە تا ساڵی ١٩٤٨ لە [[یافا|شاری یافا]]، [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێرفەرمانی]] بوو. پاشان لە قودسی ڕۆژهەڵات و دواتر لە [[عەممان]] بڵاوکرایەوە. لەو ماوەیەدا پشتیوانی جەماوەری بەدەستهێنا. <ref name="all4">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=16&mid=2399&lang=en |ڕێکەوتی سەردان=22 October 2023 |وێبگە=All 4 Palestine}}</ref> == سەرچاوەکان == ekw80qjigywd235qwo9qlyn0qjcuvmp 1580103 1580102 2026-05-02T05:31:24Z 1silent scientist 51740 1580103 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''''ئەلدیفاع''''' ( {{Langx|ar|الدفاع}}) [[ڕۆژنامە]]یەکی ڕۆژانەی فەلەستینی بوو لە ساڵی ١٩٣٤ تا ١٩٧١ بە ھەندێک پچڕانەوە دەرچووە. یەکێک بوو لە کاریگەرترین ڕۆژنامە عەرەبییەکانی ئەو سەردەمە لەگەڵ ''فەلەستین''. ڕۆژنامەکە تا ساڵی ١٩٤٨ لە [[یافا|شاری یافا]]، [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێرفەرمانی]] بوو. پاشان لە قودسی ڕۆژھەڵات و دواتر لە [[عەممان]] بڵاوکرایەوە. لەو ماوەیەدا پشتیوانی جەماوەری بەدەستھێنا.<ref name="all4">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=16&mid=2399&lang=en |ڕێکەوتی سەردان=22 October 2023 |وێبگە=All 4 Palestine}}</ref> == سەرچاوەکان == 9b9zk6sm249h039ywno26bposymon2n 1 295374 1580106 2026-05-02T05:47:10Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1580106 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شیر ساریم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580105 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130103082730/http://www.mideastweb.org/Middle-East-Encyclopedia/kurds.htm بۆ http://www.mideastweb.org/Middle-East-Encyclopedia/kurds.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٤٧، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 0sqmj22j6ypiryfcpsixxdfirpsuplc 0 295375 1580107 2026-05-02T06:41:47Z 1silent scientist 51740 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352030664|Chaldean dynasty]]» دروست کراوە. 1580107 wikitext text/x-wiki .... == سەرچاوەکان == 2635v4v4fibioybij8wgzjfpeat0npu 1580108 1580107 2026-05-02T06:49:13Z 1silent scientist 51740 1580108 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''خانەدانی کلدانی'''، کە ھەروەھا بە '''خانەدانی بابلیی نوێ''' ناسراوە{{Sfn|Beaulieu|2018|p=12}} و وەک '''خانەدانی دەیەمی بابل''' پۆلێن کراوە،{{Sfn|Beaulieu|2018|p=12}} خانەدانی فەرمانڕەوای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] بوو، کە وەک [[پاشاکانی بابل]] فەرمانڕەوایییان دەکرد لە ھاتنە سەر تەختی [[نەبوپلاسەر]] لە ساڵی ٦٢٦ی پێش زایین تا [[ڕووخانی بابل]] لە ساڵی ٥٣٩ی پێش زایین. خانەدانەکە، بەو پێیەی لە ڕێگەی بنەچەوە بە نەبوپلاسەرەوە پەیوەست بوو، لە ساڵی ٥٦٠ی پێش زایین لەلایەن بەرپرسێکی [[ئارامییەکان|ئارامی]] بە ناوی [[نێریگلیسار]] (٥٦٠–٥٥٦ی پێش زایین) لادرا، ھەرچەندە لە ڕێگەی ھاوسەرگیرییەوە پەیوەست بوو بە پاشا کلدانییەکانەوە و کوڕ و جێنشینەکەی، [[لاباشی مەردوک]] (٥٥٦ی پێش زایین)، لەوانەیە خوێنەکەی بۆ سەر تەخت گەڕاندبێتەوە. دوایین پاشای بابلیی نوێ، [[نەبۆنید]] (٥٥٦–٥٣٩ی پێش زایین)، لە ڕووی بنەچەوە پەیوەندی بە پاشاکانی پێشووەوە نەبوو، بەڵام لەوانەیە، ھەروەک نێریگلیسار، ئەویش لە ڕێگەی ھاوسەرگیرییەوە پەیوەندی بە خانەدانەکەوە ھەبووبێت. == مێژوو == زاراوەی «خانەدانی کلدانی»، و «ئیمپراتۆریەتیی کلدانی»ی ھاوشێوە، کە ناوێکی بەدیلی [[مێژوونووسی|مێژوونووسییە]] بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی بابلیی نوێ]]، لەو گریمانەیەوە سەرچاوە دەگرێت کە دامەزرێنەری خانەدانەکە، نەبوپلاسەر، بە ڕەچەڵەک [[کلدان|کلدانی]] بووە.{{Sfn|Beaulieu|2016|p=4}} ھەرچەندە سەرچاوە ھاوچەرخەکان ئاماژە بە ڕەچەڵەکێک لە باشووری [[مێزۆپۆتامیا]] دەکەن، وەک دەقی پێشبینی ئورووک کە نەبوپلاسەر وەک «پاشای دەریا» (واتە باشووریترین بەشی بابل) وەسف دەکات و نامەیەکی پاشای ئاشووری [[سینشاریشکون]] کە وەک «لە دەریای خواروو» (ھەروەھا باشووریترین بەشی بابل) وەسفی دەکات، بەڵام ھیچ سەرچاوەیەک نییە کە ڕەچەڵەکێکی نەتەوەییی دیاریکراوی پێ ببەخشێت.{{Sfn|Jursa|2007|p=|pp=131–132}} لەبەر ئەوەی کلدانییەکان لە باشووریترین بەشی مێزۆپۆتامیا دەژیان، زۆرێک لە مێژوونووسان نەبوپلاسەریان وەک کلدانی ناساندووە،{{Sfn|Beaulieu|2016|p=4}}{{Sfn|Johnston|1901|p=20}}{{Sfn|Bedford|2016|p=56}} بەڵام کەسانی دیکە وەک [[گەلی ئاشووری|ئاشووری]]{{Sfn|The British Museum|1908|p=10}} یان [[بابل|بابلی]] ئاماژەیان پێ کردووە.{{Sfn|Melville|2011|p=16}} کێشەکە بەو ڕاستییە ئاڵۆزتر دەبێت کە نەبوپلاسەر ھەرگیز باسی لە بنەچەی خۆی نەکردووە، تا ئەو ڕادەیەی خۆی وەک «[[کوڕی ھیچ کەسێک]]» بناسێنێت. ئەمە بە نزیکەیی دڵنیایییەوە درۆیەکە چونکە کوڕی ڕاستەقینەی ھیچ کەسێک، واتە کەسایەتییەکی نادیار، نەیدەتوانی ھەژموونی تەواو کۆبکاتەوە بۆ ئەوەی ببێتە پاشای بابل.{{Sfn|Jursa|2007|p=|pp=130–131}} چەندین بەڵگە ھەن کە نەبوپلاسەر و خانەدانەکەی بە شاری [[ئورووک]] (کە دەکەوتە باشووری بابلەوە) دەبەستنەوە، بە دیاریکراوی ئەوەی کە چەندین نەوەی نەبوپلاسەر لە شارەکەدا ژیاون{{Sfn|Beaulieu|1998|p=198}} و کوڕ و جێنشینەکەی، [[نەبووخەد نەسری دووەم]]، پێش ئەوەی ببێتە پاشا وەک قەشە لەوێ کاری کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٧، پسپۆڕی ئاشووری، مایکڵ جورسا، نەبوپلاسەری وەک کوڕی [[نەبووخەد نەسر (پارێزگاری ئورووک)|نەبووخەد نەسر]] (یان کودوروو) ناساند، کە پارێزگاری ئورووک بوو و لەلایەن پاشای ئاشووریی نوێ [[ئاشووربانیپاڵ]]ەوە دیاری کرابوو. ئەم نەبووخەد نەسرە سەر بە [[خێزانی سیاسی|خێزانێکی ڕامیاریی]] دیار بوو لە ئورووک، کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن نەبوپلاسەر توانیویەتی بگاتە دەسەڵات، و ناوی خزمەکانی ھاوتایە لەگەڵ ئەو ناوانەی کە دواتر لە نەوەکانی نەبوپلاسەر نراون، کە لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ پەیوەندییەکی خێزانی لە ڕێگەی [[ناونان بەپێی باوک|ناونان بەپێی باوکەوە]]. بەو پێیەی نەبوپلاسەر سەردەمی فەرمانڕەوایییەکەی بە شەڕکردن لەگەڵ ئاشوورییەکان بەسەر برد، ناونانی خۆی بە «کوڕی ھیچ کەسێک» لەبری ئەوەی خۆی بە پارێزگارێکی لایەنگری ئاشوورییەکانەوە ببەستێتەوە لەوانەیە لە ڕووی [[ڕامیاری]]یەوە سوودبەخش بووبێت.{{Sfn|Jursa|2007|p=|pp=127–135}} نەوەکانی نەبوپلاسەر فەرمانڕەوایی بابلیان کرد تا ئەوکاتەی نەوەکەی، [[ئەمیل مەردوک]]، لەلایەن ژەنەڕاڵ و بەرپرس [[نێریگلیسار]] لە ساڵی ٥٦٠ی پێش زایین لادرا. نێریگلیسار پێش ئەوەی ببێتە پاشا بەھێز و خاوەن ھەژموون بوو، بەڵام لە ڕێگەی خوێنەوە پەیوەندی بە خانەدانەکەوە نەبوو، لەبری ئەوە ئەگەری زۆرە بە ڕەچەڵەک [[ئارامییەکان|ئارامی]] بووبێت، و پێدەچێت لە ھۆزی [[پوکوودو]] بووبێت.{{Sfn|Beaulieu|1998|p=199}}{{Sfn|Beaulieu|2016|p=4}} ھەرچەندە، ئەو بە تەواوی بێ پەیوەندی نەبوو بە خانەدانی کلدانییەوە، بەو پێیەی مافی خۆی بۆ سەر تەختەکە لە ڕێگەی ھاوسەرگیرییەوە لەگەڵ یەکێک لە کچەکانی نەبووخەد نەسری دووەم، کە لەوانەیە [[کاششایا]] بووبێت، مسۆگەر کردبوو.{{Sfn|Beaulieu|1998|p=200}}{{Sfn|Wiseman|1991|p=241}}{{Sfn|Lendering|2006|p=}} نێریگلیسار لەلایەن کوڕەکەیەوە، [[لاباشی مەردوک]]، جێگەی گیرایەوە، کە ماوەیەکی کەم دوای ئەوە لادرا. ھۆکاری لادانی لاباشی مەردوک نەزانراوە، بەڵام ئەگەری ھەیە کوڕی نێریگلیسار و ژنێکی تر بووبێت جگە لە کچەکەی نەبووخەد نەسری دووەم، و بەم شێوەیە بە تەواوی بێ پەیوەندی بووبێت بە خانەدانی کلدانییەوە.{{Sfn|Gruenthaner|1949|p=409}} سەرکردەی کودەتاکە بۆ لادانی لاباشی مەردوک ئەگەری زۆرە دەرباریی [[بێلشازار]] بووبێت، کە لە جێگەی لاباشی مەردوک [[نەبۆنید]]ی باوکی بێلشازاری وەک پاشا ڕاگەیاند.{{Sfn|Beaulieu|1989|p=98}} سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ھەرچەندە بەشێک بووە لە پیلانەکە، نەبۆنید نە مەبەستی بووە، و نە چاوەڕوانی ئەوەی کردووە، کە خۆی ببێتە پاشا و دوودڵ بووە لە قبووڵکردنی کاندیدکردنەکە.{{Sfn|Beaulieu|1989|p=89}} ھاتنە سەر تەختی نەبۆنید، بێلشازاری خستە ڕیزی یەکەمی جێنشینی (گونجاو نەدەبوو بۆی کە خۆی ببێتە پاشا لەکاتێکدا باوکی ھێشتا لە ژیاندا بوو) و ھەروەھا کردییە یەکێک لە دەوڵەمەندترین پیاوەکانی بابل بەو پێیەی میراتگری موڵک و ماڵی خێزانەکەی لاباشی مەردوک بوو.{{Sfn|Beaulieu|1989|p=98}} ئەگەری ھەیە کە نەبۆنید، ھەروەک نێریگلیسار، ھاوسەرگیری لەگەڵ کچێکی نەبووخەد نەسری دووەمدا کردبێت و ئەمە ئەو ڕێگەیە بووبێت کە تیایدا مافی خۆی بۆ سەر تەختەکە مسۆگەر کردبوو. ئەمە ھەروەھا نەریتەکانی دواتر ڕوون دەکاتەوە کە بێلشازار نەوەی نەبووخەد نەسری دووەم بووە.{{Sfn|Wiseman|1991|p=244}} وا دیارە نەبۆنید پەرستراوێکی خوداوەند [[سین]] بووبێت، ھەرچەندە ئەو ڕادەیەی کە لەوانەیە ھەوڵی دابێت سین بەسەر مەردوکی خوداوەندی نەتەوەییی بابلدا بەرز بکاتەوە جێگەی مشتومڕە. وا دیارە بابلییەکانی دواتر نەبۆنیدیان وەک کەسێکی نائاسایی و سەرلێشێواو لەبیر مابێت، ھەرچەندە وەک شێت یان مەرج نییە وەک فەرمانڕەوایەکی خراپ سەیریان کردبێت.{{Sfn|Beaulieu|2007|p=139}} بێلشازار ھەرگیز نەبووە پاشا و لە کۆتاییدا بابل لەژێر سەرکردایەتیی نەبۆنیددا ڕووخا، کاتێک کۆرشی مەزن لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] لە ساڵی ٥٣٩ی پێش زایین ھێرشی کردە سەر [[بابل]] و کۆتایی بە ئیمپراتۆریەتیی بابلیی نوێ ھێنا. چارەنووسی نەبۆنید و بێلشازار نەزانراوە. لەوانەیە نەبۆنید ڕێگەی پێ درابێت بژی و خانەنشین ببێت بەڵام بە شێوەیەکی گشتی گریمانە دەکرێت کە بێلشازار کوژرابێت.{{Sfn|Beaulieu|1989|p=231}} == سەرچاوەکان == 6q6mi6ltusubbb9gny5oifvntyd6kxo 0 295376 1580111 2026-05-02T07:04:16Z 1silent scientist 51740 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343375630|Arminiya]]» دروست کراوە. 1580111 wikitext text/x-wiki .... == سەرچاوەکان == 2635v4v4fibioybij8wgzjfpeat0npu 1580112 1580111 2026-05-02T07:12:30Z 1silent scientist 51740 1580112 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەرمینیە'''، ھەروەھا ناسراوە بە '''ئۆستیکاناتی ئەرمینیە'''{{Sfn|Ter-Ghewondyan|1976|pp=43, 89}} یان '''میرنشینی ئەرمەنستان''' ({{langx|ar|إمارة أرمينية}}، ''ئیمارەت ئەرمینیە'')، ناوێکی [[ڕامیاری]] و [[جوگرافیا|جوگرافی]] بوو کە لەلایەن [[عەرەب]]ە [[موسڵمان]]ەکانەوە درابوو بە زەوییەکانی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستانی گەورە]]، [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای قەوقازی]]، و [[ئەلبانیای قەوقازی]]، لەدوای داگیرکردنی ئەم ناوچانە لەلایەن ئەوانەوە لە سەدەی حەوتەمدا. ھەرچەندە سەرەتا [[خەلافەت|خەلیفەکان]] ڕێگەیان بە شازادەیەکی [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] دا کە نوێنەرایەتیی پارێزگای ئەرمینیە بکات لە بەرامبەر باج و دڵسۆزیی ئەرمەنییەکان لە کاتی جەنگدا، خەلیفە [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان]] فەرمانڕەواییی ڕاستەوخۆی عەرەبی لە ناوچەکەدا ھێنایە کایەوە، کە لەلایەن پارێزگارێکەوە بەناوی ''[[ئۆستیکان]]'' سەرکردایەتی دەکرا و پایتەختەکەی لە [[دڤین (شاری کۆن)|دڤین]] بوو.<ref>{{Cite web |last=Emas |first=Tinta |date=2025-08-16 |title=Penaklukan Muslim atas Armenia dan Pengaruhnya: Dari Khalifah Rasyidin hingga Kebangkitan Ani dan Vaspurakan |url=https://tintaemas.net/penaklukan-muslim-atas-armenia-dan-pengaruhnya/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> == مێژوو == === سەردەمی زوو: داگیرکردنی ئەرمەنستان لەلایەن عەرەبەکانەوە === {{Main|داگیرکردنی ئەرمەنستان لەلایەن موسڵمانانەوە}} وردەکارییەکانی داگیرکردنی سەرەتاییی ئەرمەنستان لەلایەن [[عەرەب|عەرەبەکانەوە]] نادڵنیان، چونکە سەرچاوە عەرەبییە جیاوازەکان لەگەڵ سەرچاوە یۆنانی و ئەرمەنییەکاندا ناکۆکن، ھەم لە ڕووی کاتناسی و ھەم لە ڕووی وردەکاریی ڕووداوەکانەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئاراستە گشتییەکەی ھەڵمەتە عەرەبییەکان لە نێوان سەرچاوەکاندا یەکدەگرێتەوە، کە ڕێگە بە دووبارە داڕشتنەوەی ڕووداوەکان دەدات لەلایەن زانایانی ھاوچەرخەوە.{{sfn|Canard|Cahen|1960|pp=635–637}} بەپێی سەرچاوە عەرەبییەکان، یەکەمین ھەڵمەتی عەرەب لە ساڵی ٦٣٩/٦٤٠ گەیشتە ئەرمەنستان، لەدوای [[داگیرکردنی شام لەلایەن موسڵمانانەوە|داگیرکردنی شام]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتییەکان]] و دەستپێکی [[داگیرکردنی فارس لەلایەن موسڵمانانەوە]].{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=635}} عەرەبەکان لەلایەن [[عیاز کوڕی غەنەم]] سەرکردایەتی دەکران و تا [[بەدلیس]] چوونە پێشەوە. دووەم ھەڵمەت لە ساڵی ٦٤٢ ڕووی دا، بەڵام تێکشکێنران و لە وڵاتەکە کرانە دەرەوە.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=635}} لەدوای ئەم پاشەکشەیە، عەرەبەکان تەنھا ھێرشێکیان لە [[ئازەربایجان (ئێران)|ئازەربایجانەوە]] لە ساڵی ٦٤٥ ئەنجام دا، بە سەرکردایەتیی [[سەلمان کوڕی ڕەبیعە]]، بەڵام ئەمە تەنھا گەیشتە ناوچە سنوورییەکانی ئەرمەنستان.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=635}} سەرچاوە ئیسلامییەکان داگیرکردنی ڕاستەقینەی وڵاتەکە دەخەنە ساڵی ٦٤٥/٦٤٦، لەژێر فەرماندەیی [[حەبیب کوڕی مەسلەمەی فیھری]]. سەرەتا عەرەبەکان بەرەو بەشی ڕۆژاوای بیزەنتیی وڵاتەکە جووڵان، [[سیۆدۆسیۆپۆلیس (ئەرمەنستان)|سیۆدۆسیۆپۆلیسیان]] گرت و سوپایەکی بیزەنتییان تێکشکاند، پێش ئەوەی شازادە ئەرمەنییەکانی دەوروبەری [[دەریاچەی وان]] ملکەچ بکەن و بەرەو [[دڤین (شاری کۆن)|دڤین]] بڕۆن، کە پایتەختی بەشە فارسییەکەی پێشووی ئەرمەنستان بوو. دڤین لەدوای چەند ڕۆژێک لە گەمارۆدان خۆی بەدەستەوە دا، ھەروەھا [[تبلیس]] لە باکوورتر لە [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای قەوقازی]].{{sfn|Canard|Cahen|1960|pp=636–637}} لە ھەمان کاتدا، سوپایەکی دیکەی عەرەبی لە [[عێراق|عێراقەوە]]، لەژێر سەرکردایەتیی سەلمان کوڕی ڕەبیعە، [[ئەلبانیای قەوقازی]] ([[ئاران (قەوقاز)|ئاران]])ی داگیرکرد.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} ھەرچەندە سەرچاوە عەرەبییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە وڵاتەکە لەو کاتەوە بە کردەوە لەژێر فەرمانڕەواییی عەرەبدا بووە، بەڵام مێژوونووسە ھاوچەرخەکان بەگشتی گێڕانەوەی ھاوچەرخی قەشەی ئەرمەنی [[سێبیۆس]] کە تا ڕادەیەک لەلایەن مێژوونووسی بیزەنتی [[سیۆفانێسی دانپێدانەر]]ەوە پشتڕاست کراوەتەوە بە متمانەپێکراوتر دەزانن، و دووبارە داڕشتنەوەی جیاوازیان بۆ ھێرشە سەرەتایییەکانی عەرەب لە نێوان ساڵەکانی ٦٤٠ و ٦٥٠دا پێشنیار کردووە، بە پشتبەستن بە خوێندنەوەیەکی ڕەخنەگرانەی سەرچاوەکان؛ لەگەڵ ئەوەشدا ڕوونە کە وڵاتەکە لەم کاتەدا ملکەچی فەرمانڕەواییی عەرەب نەبوو.{{sfn|Canard|Cahen|1960|pp=636–637}} مێژووی ئەرمەنییەکان باس لەوە دەکەن کە عەرەبەکان سەرەتا لە ساڵی ٦٤٢ گەیشتن، چوونە ناوچەی ناوەڕاستی [[ئەیرارەت]] و دڤینیان تاڵان کرد، و بە زیاتر لە ٣٥٬٠٠٠ دیلەوە گەڕانەوە.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} لە ساڵی ٦٤٣دا، عەرەبەکان دووبارە لە ئاراستەی ئارانەوە ھێرشیان کرد، ئەیرارەتیان وێران کرد و گەیشتنە ئیبیریا، بەڵام لە شەڕێکدا لەلایەن سەرکردەی ئەرمەنی [[سیۆدۆر ڕشتوونی]]یەوە تێکشکێنران و ناچار بە پاشەکشە کران.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} لەدوای ئەم سەرکەوتنە، ڕشتوونی وەک فەرمانڕەوای ئەرمەنستان لەلایەن [[ئیمپراتۆری بیزەنتی]] [[کۆنستانسی دووەم]]ەوە دانی پێدا نرا، لە بەرامبەر قبووڵکردنی سەروەریی بیزەنتی. بەڵام کاتێک ئاگربەستی کۆنستانس لەگەڵ عەرەبەکان لە ساڵی ٦٥٣ کۆتاییی ھات، بۆ خۆبەدوورگرتن لە ھێرشێکی نوێی عەرەب، ڕشتوونی بە ویستی خۆی ڕازی بوو ملکەچی سەروەریی موسڵمانان بێت.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} ئیمپراتۆر کۆنستانس دواتر خۆی ھەڵمەتێکی لە ئەرمەنستان ئەنجام دا و فەرمانڕەواییی بیزەنتیی گەڕاندەوە، بەڵام زۆری نەخایاند لەدوای ڕۆیشتنی لە سەرەتای ساڵی ٦٥٤، [[عەرەبەکان]] ھێرشیان کردە سەر وڵاتەکە. بە یارمەتیی ئەوان، ڕشتوونی بنکە سەربازییەکانی بیزەنتی لە ئەرمەنستان دەرکرد و دانپێدانانی عەرەبی وەک شازادەی سەرۆکی ئەرمەنستان، [[ئیبیریا]] و [[ئەلبانیا]] مسۆگەر کرد.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} بیزەنتییەکان لەژێر سەرکردایەتیی جەنەڕاڵ [[ماوریانۆس]] ھەوڵیان دا کۆنترۆڵی ناوچەکە بگرنەوە دەست، بەڵام بێ سەرکەوتن بوون. لە ساڵی ٦٥٥دا، تەنانەت ئەرمەنستانی بیزەنتیش داگیر کرا، و عەرەبەکان سیۆدۆسیۆپۆلیسیان (بە [[عەرەبی]]: ''قالیقالا'') داگیرکرد و کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر وڵاتەکەدا چەسپاند لە ڕێگەی بردنی ڕشتوونی بۆ [[دیمەشق]]، کە لەوێ لە ساڵی ٦٥٦ مرد، و ڕکابەرەکەی [[ھەمازاسپی چوارەمی مامیکۆنیان]] لە جێگەی ئەو دامەزراند.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} لەگەڵ ئەوەشدا، بە ھەڵگیرسانی [[یەکەمین فیتنە|یەکەمین شەڕی ناوخۆییی موسڵمانان]] لە ساڵی ٦٥٧دا، دەسەڵاتی کاریگەری عەرەب لە وڵاتەکەدا وەستا، و مامیکۆنیان نزیکەی دەستبەجێ گەڕایەوە ژێر سەروەریی بیزەنتی.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} بەڵام لە ساڵی ٦٦١دا، معاویە، کە ئێستا براوەی شەڕی ناوخۆییی موسڵمانان بوو، فەرمانی بە شازادە ئەرمەنییەکان کرد کە دووبارە خۆیان بەدەستەوە بدەن بۆ دەسەڵاتەکەی و باج بدەن. بۆ خۆبەدوورگرتن لە شەڕێکی دیکە، شازادەکان ملکەچ بوون.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=637}} ڕامیاریی عەرەبەکان بۆ داواکردنی ئەوەی کە باجەکە بە پارە بدرێت، کاریگەریی لەسەر ئابووری و کۆمەڵگەی ئەرمەنی ھەبوو. دراوەکان لە دڤین لێ دران. ئەرمەنییەکان ناچار کران بەرھەمی زیادەی خۆراک و کاڵای دروستکراو بۆ فرۆشتن بەرھەم بھێنن. ژیانێکی بەھێزی شاری لە [[قەوقاز|قەوقازیا]] گەشەی کرد لەگەڵ بووژانەوەی ئابووریدا. === دامەزراندنی کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی موسڵمانان === بۆ زۆربەی نیوەی دووەمی سەدەی حەوتەم، بوون و کۆنترۆڵی عەرەب لە ئەرمەنستان کەمترین بوو. ئەرمەنستان لەلایەن عەرەبەکانەوە بە خاکی داگیرکراو دادەنرا بەڵام خاوەنی سەربەخۆیی ''دی فاکتۆ'' بوو، کە لەلایەن ئەو پەیماننامەیەوە ڕێکخرابوو کە لە نێوان ڕشتوونی و معاویە واژوو کرابوو. لە ڕاستیدا، وەک ئارام تێر غێڤۆندیان سەرنج دەدات، لەژێر سەروەریی عەرەبدا «وڵاتەکە خاوەنی ئاستێک لە سەربەخۆیی بوو کە لەدوای ڕووخانی [[شانشینی ئەشکانیی ئەرمەنستان|ئەشکانییەکان]]ەوە لە سەدەی پێنجەمدا بەخۆیەوە نەبینیبوو».{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=20}} بەپێی مەرجەکانی پەیماننامەکە، شازادە ئەرمەنییەکان ملکەچ کران بۆ باجدانێکی—تا ڕادەیەک کەم—و پابەندبوون بە دابینکردنی سەرباز کاتێک داوا بکرێت، لە بەرامبەر ئەمەشدا دەبوو ساڵانە یارمەتییەکی ١٠٠٬٠٠٠ ''[[دیرھەم]]ی'' بە شازادەکان بدرێت. لە بەرامبەردا، ھیچ بنکەیەکی سەربازی یان بەرپرسێکی عەرەبی لە خاکەکانی ئەرمەنستاندا دانەمەزرا، و تەنانەت بەڵێنی ھاوکاریی عەرەبیش درابوو لە ئەگەری ھێرشی بیزەنتییەکان.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=20}}{{sfn|Whittow|1996|p=211}} دۆخەکە لە سەردەمی خەلیفە [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان|عەبدولمەلیک]] (٦٨٥–٧٠٥) گۆڕا. لە سەرەتای ساڵی ٧٠٠ەوە، برای خەلیفە و پارێزگاری [[ئاران (قەوقاز)|ئاران]]، [[محەممەد کوڕی مەروان]]، لە زنجیرەیەک ھەڵمەتدا وڵاتەکەی ملکەچ کرد. ھەرچەندە ئەرمەنییەکان لە ساڵی ٧٠٣دا یاخی بوون و ھاوکاریی بیزەنتییەکانیان پێ گەیشت، محەممەد کوڕی مەروان تێکی شکاندن و لە ساڵی ٧٠٥دا بە لەسێدارەدانی شازادە یاخیبووەکان کۆتایی بە شکستپێھێنانی یاخیبوونەکە ھێنا.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=20}}{{sfn|Blankinship|1994|p=107}} ئەرمەنستان، لەگەڵ میرنشینەکانی [[ئەلبانیای قەوقازی]] و [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریا]] ([[گورجستان]]ی مۆدێرن) لەیەک پارێزگای بەرفراواندا بەناوی ''ئەرمینیە'' (الارمينيا) کۆکرانەوە، کە پایتەختەکەی لە دڤین (بە عەرەبی ''دەبیل'') بوو، کە لەلایەن عەرەبەکانەوە دووبارە دروست کرایەوە و وەک شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار (''ئۆستیکان'') و بنکەیەکی سەربازیی عەرەب خزمەتی دەکرد.{{sfn|Blankinship|1994|p=107}}{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=21}} بۆ بەشێکی زۆری ماوەی ئومەوییەکان، ''ئەرمینیە'' بەگشتی لەگەڵ ئاران و [[جەزیرە (پارێزگای خەلافەت)|جەزیرە]] (مێزۆپۆتامیای سەروو) لەژێر یەک پارێزگاردا لە پارێزگایەکی گەورەی ''تایبەت''دا کۆکرابوونەوە.{{sfn|Blankinship|1994|pp=52–54}} بەپێی مێژوونووس [[ستیڤن ئێچ. ڕاپ]] لە چاپی سێیەمی ''[[ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام]]'':<ref>{{EI3|last=Rapp|first=Stephen H.|title=Georgia, Georgians, until 1300|year=2020|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/georgia-georgians-until-1300-COM_32056?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.q=georgia}}</ref>{{blockquote|عەرەبە سەرەتایییەکان پەیڕەوییان لە پراکتیکی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانیی پارسی]]، و لە کۆتاییدا [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] کرد بە ڕێکخستنی زۆربەی باشووری [[قەوقاز|قەوقازیا]] لە ناوچەیەکی گەورەی ھەرێمیدا بەناوی ئەرمینیە (بەراورد بکە بە [[ساتراپیی ئەرمەنستان|ساتراپیی ئەرمینا]]ی ھەخامەنشی کە زۆربەی باشووری قەوقازیای دەگرتەوە و دواتر کوست-ی کەپکۆی ساسانییەکان).}} ئەرمینیە لەلایەن میرێک یان ''[[والی (ناونیشانی کارگێڕی)|والی]]یەکی'' بنکە لە دڤینەوە فەرمانڕەوایی دەکرا، کە ڕۆڵەکەی لەگەڵ ئەوەشدا تەنھا لە بەرگری و کۆکردنەوەی باجدا کورت دەبووەوە: وڵاتەکە بەڕادەیەکی زۆر لەلایەن شازادە ناوخۆیییەکانەوە بەڕێوە دەبرا – ''[[ناخارار]]ەکان''. پارێزگاکە دابەشکرابوو بەسەر چوار ناوچەدا: ئەرمینیەی یەکەم ([[ئەلبانیای قەوقازی]])، ئەرمینیەی دووەم ([[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای قەوقازی]])، ئەرمینیەی سێیەم (ناوچەی دەوروبەری [[ڕووباری ئاراس]])، ئەرمینیەی چوارەم ([[تارۆن (ئەرمەنستانی مێژوویی)|تارۆن]]).<ref>Robert H. Hewsen. Armenia: A Historical Atlas. Univ. of Chicago Press, Chicago, 2001, 107, map 81.</ref> خانەدانە ناوخۆیییەکان، ھەروەک سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]، لەلایەن شازادەیەکی سەرۆکەوە (ئیشخان) سەرکردایەتی دەکران، کە ناونیشانێک بوو لە سەدەی نۆیەمدا، ڕەنگە بە [[باگراتی دووەمی باگراتوونی]] دەستی پێکردبێت، گەشەی کرد بۆ ناونیشانی «شازادەی شازادەکان» (ئیشخاناتس ئیشخان). وەک سەرۆکی شازادەکانی دیکە، ئیشخاناتس ئیشخان لە بەردەم پارێزگاری عەرەبدا بەرپرسیار بوو، کە بەرپرس بوو لە کۆکردنەوەی ئەو باجانەی کە قەرزاری حکوومەتی خەلافەت بوون و کۆکردنەوەی ھێزی سەربازی کاتێک داوا دەکرا.{{sfn|Jones|2007|pp=1–2}} سەرژمێری و ڕووپێوییەکی ''ئەرمینیە'' لە {{circa|٧٢٥}} ئەنجام درا، بەدوایدا زیادبوونێکی بەرچاو لە باجدا ھات بۆ ئەوەی پارەی پێداویستییە سەربازییە پەرەسەندووەکانی خەلافەت لە بەرە جیاوازەکاندا دابین بکات.{{sfn|Blankinship|1994|pp=123–124}} ئەرمەنییەکان بە ھێزی سەربازی بەشدارییان کرد لە ھەڵمەتە سەختەکانی [[دووەم شەڕی عەرەب-خەزەر]] لە ساڵانی ٧٢٠ەکان و ٧٣٠ەکاندا. لە ئەنجامدا، لە ساڵی ٧٣٢دا، پارێزگار مەروان کوڕی محەممەد (خەلیفەی داھاتوو [[مەروانی دووەم]]) [[ئاشۆتی سێیەمی باگراتوونی]] وەک شازادەی سەرۆکی ئەرمەنستان دەستنیشان کرد، کە ئەمەش کارێک بوو لە بنەڕەتدا سەربەخۆییی وڵاتەکەی لەناو خەلافەتدا دووپات کردەوە.{{sfn|Blankinship|1994|p=153}} === سەردەمی عەبباسی تا ٨٨٤ === [[پەڕگە:Silver dirham of Abbasids minted in Arminiyya.jpg|200px|وێنۆک|[[دیرھەم]]ی [[خەلافەتی عەبباسی]]، کە لە پارێزگای ئەرمینیە لێ دراوە]] لەگەڵ دامەزراندنی [[خەلافەتی عەبباسی]] لەدوای [[شۆڕشی عەبباسی]]، سەردەمێکی سەرکوتکردن دەستی پێکرد. بەدوای ئەمەشدا خەلیفە [[ئەبووجەعفەری مەنسوور|مەنسوور]] ئیمتیازاتەکانی ھەڵوەشاندەوە و ئەو یارمەتییانەی نەھێشت کە دەدران بە شازادە ئەرمەنییە جیاوازەکان (''ناخارارەکان'') و باجی قورستری سەپاند، کە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی یاخیبوونێکی گەورەی دیکە لە ساڵی ٧٧٤دا. یاخیبوونەکە لە [[شەڕی باگرێڤاند]] لە نیسانی ٧٧٥ سەرکوت کرا.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=21}}{{sfn|Whittow|1996|p=213}} شکستی یاخیبوونەکە بووە ھۆی نزیکبوونەوە لە لەناوچوون، کەمبوونەوەی گرنگی یان دوورخستنەوە بۆ بیزەنتە بۆ ھەندێک لە خێزانە دیارەکانی ''ناخارار''، کە گرنگترینیان [[مامیکۆنیان]] بوو. لەدوای ئەوە، خەلافەت دەسەڵاتی خۆی بەسەر پارێزگاکانی ناوچەکانی ئەودیو قەوقازدا توندتر کرد: خانەدانەکانی [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای]] دراوسێش لە ساڵانی ٧٨٠ەکاندا لەناو بران، و پرۆسەیەکی نیشتەجێکردنی ھۆزە عەرەبەکان دەستی پێکرد کە تا ناوەڕاستی سەدەی نۆیەم بووە ھۆی بەئیسلامبوونی [[ئەلبانیای قەوقازی]]، لەکاتێکدا ئیبیریا و بەشێکی زۆری خاکی نزمایییەکانی ئەرمەنستان کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی زنجیرەیەک میرنشینی عەرەبییەوە. لە ھەمان کاتدا، ئەو بۆشایییە دەسەڵاتەی کە بەھۆی وێرانبوونی زۆرێک لە خێڵەکانی ''ناخارارەوە'' دروست ببوو، لەلایەن دوو خێزانی گەورەی دیکەوە پڕکرایەوە، ئەوانیش [[ئارتسروونی]] لە باشوور ([[ڤاسپووراکان]]) و [[شانشینی باگراتوونی|باگراتوونی]] لە باکوور بوون.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|pp=21–22}}{{sfn|Whittow|1996|pp=213–215}} سەرەڕای چەندین ڕاپەڕین، میرنشینی ئەرمەنستان تا ساڵی ٨٨٤ بەردەوام بوو، کاتێک باگراتوونی [[ئاشۆتی یەکەمی ئەرمەنستان|ئاشۆتی یەکەم]]، کە توانیبووی کۆنترۆڵی زۆربەی ناوچەکە بگرێتە دەست، خۆی وەک «پاشای ئەرمەنییەکان» ڕاگەیاند. لە ساڵی ٨٨٥دا لەلایەن خەلیفە [[موعتەمید عەلائەڵڵا|موعتەمید]]ی بنەماڵەی عەبباسی و لە ساڵی ٨٨٦دا لەلایەن ئیمپراتۆری بیزەنتی [[باسیلی یەکەم]]ی [[شانشینی مەقدۆنی|بنەماڵەی مەقدۆنییەوە]] دانی پێدا نرا. ئاشۆت بەخێرایی توانی دەسەڵاتەکەی فراوان بکات. لە ڕێگەی پەیوەندییە خێزانییەکان لەگەڵ دوو خێزانە شازادەیییە گرنگەکەی دواتر، کە ئارتسروونی و سیونیس بوون، و لە ڕێگەی ڕامیارییەکی وریایانە بەرامبەر بە عەبباسییەکان و میرنشینە عەرەبییەکانی ئەرمەنستان، تا ساڵانی ٨٦٠ەکان سەرکەوتوو بوو لە بوون بە پاشایەکی سەربەخۆ لە ڕاستیدا، ئەگەرچی ھێشتاش بە ناو پاشا نەبوو.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|pp=53ff.}} == سەرچاوەکان == jzyuineinyrx49f8qeopbox2t9cilsv 1580115 1580112 2026-05-02T07:41:59Z 1silent scientist 51740 1580115 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=81ArabAbbasidPeriod750-885.gif }}'''ئەرمینیە'''، ھەروەھا ناسراوە بە '''ئۆستیکاناتی ئەرمینیە'''{{Sfn|Ter-Ghewondyan|1976|pp=43, 89}} یان '''میرنشینی ئەرمەنستان''' ({{langx|ar|إمارة أرمينية}}، ''ئیمارەت ئەرمینیە'')، ناوێکی [[ڕامیاری]] و [[جوگرافیا|جوگرافی]] بوو کە لەلایەن [[عەرەب]]ە [[موسڵمان]]ەکانەوە درابوو بە زەوییەکانی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستانی گەورە]]، [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای قەوقازی]]، و [[ئەلبانیای قەوقازی]]، لەدوای داگیرکردنی ئەم ناوچانە لەلایەن ئەوانەوە لە سەدەی حەوتەمدا. ھەرچەندە سەرەتا [[خەلافەت|خەلیفەکان]] ڕێگەیان بە شازادەیەکی [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] دا کە نوێنەرایەتیی پارێزگای ئەرمینیە بکات لە بەرامبەر باج و دڵسۆزیی ئەرمەنییەکان لە کاتی جەنگدا، خەلیفە [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان]] فەرمانڕەواییی ڕاستەوخۆی عەرەبی لە ناوچەکەدا ھێنایە کایەوە، کە لەلایەن پارێزگارێکەوە بەناوی ''[[ئۆستیکان]]'' سەرکردایەتی دەکرا و پایتەختەکەی لە [[دوین|دڤین]] بوو.<ref>{{Cite web |last=Emas |first=Tinta |date=2025-08-16 |title=Penaklukan Muslim atas Armenia dan Pengaruhnya: Dari Khalifah Rasyidin hingga Kebangkitan Ani dan Vaspurakan |url=https://tintaemas.net/penaklukan-muslim-atas-armenia-dan-pengaruhnya/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> == مێژوو == === سەردەمی زوو: داگیرکردنی ئەرمەنستان لەلایەن عەرەبەکانەوە === {{Main|داگیرکردنی ئەرمەنستان لەلایەن موسڵمانانەوە}} وردەکارییەکانی داگیرکردنی سەرەتاییی ئەرمەنستان لەلایەن [[عەرەب|عەرەبەکانەوە]] نادڵنیان، چونکە سەرچاوە عەرەبییە جیاوازەکان لەگەڵ سەرچاوە یۆنانی و ئەرمەنییەکاندا ناکۆکن، ھەم لە ڕووی کاتناسی و ھەم لە ڕووی وردەکاریی ڕووداوەکانەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئاراستە گشتییەکەی ھەڵمەتە عەرەبییەکان لە نێوان سەرچاوەکاندا یەکدەگرێتەوە، کە ڕێگە بە دووبارە داڕشتنەوەی ڕووداوەکان دەدات لەلایەن زانایانی ھاوچەرخەوە.{{sfn|Canard|Cahen|1960|pp=635–637}} بەپێی سەرچاوە عەرەبییەکان، یەکەمین ھەڵمەتی عەرەب لە ساڵی ٦٣٩/٦٤٠ گەیشتە ئەرمەنستان، لەدوای [[داگیرکردنی شام لەلایەن موسڵمانانەوە|داگیرکردنی شام]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتییەکان]] و دەستپێکی [[داگیرکردنی فارس لەلایەن موسڵمانانەوە]].{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=635}} عەرەبەکان لەلایەن [[عیاز کوڕی غەنەم]] سەرکردایەتی دەکران و تا [[بەدلیس]] چوونە پێشەوە. دووەم ھەڵمەت لە ساڵی ٦٤٢ ڕووی دا، بەڵام تێکشکێنران و لە وڵاتەکە کرانە دەرەوە.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=635}} لەدوای ئەم پاشەکشەیە، عەرەبەکان تەنھا ھێرشێکیان لە [[ئازەربایجان (ئێران)|ئازەربایجانەوە]] لە ساڵی ٦٤٥ ئەنجام دا، بە سەرکردایەتیی [[سەلمان کوڕی ڕەبیعە]]، بەڵام ئەمە تەنھا گەیشتە ناوچە سنوورییەکانی ئەرمەنستان.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=635}} سەرچاوە ئیسلامییەکان داگیرکردنی ڕاستەقینەی وڵاتەکە دەخەنە ساڵی ٦٤٥/٦٤٦، لەژێر فەرماندەیی [[حەبیب کوڕی مەسلەمەی فیھری]]. سەرەتا عەرەبەکان بەرەو بەشی ڕۆژاوای بیزەنتیی وڵاتەکە جووڵان، [[سیۆدۆسیۆپۆلیس (ئەرمەنستان)|سیۆدۆسیۆپۆلیسیان]] گرت و سوپایەکی بیزەنتییان تێکشکاند، پێش ئەوەی شازادە ئەرمەنییەکانی دەوروبەری [[دەریاچەی وان]] ملکەچ بکەن و بەرەو [[دڤین (شاری کۆن)|دڤین]] بڕۆن، کە پایتەختی بەشە فارسییەکەی پێشووی ئەرمەنستان بوو. دڤین لەدوای چەند ڕۆژێک لە گەمارۆدان خۆی بەدەستەوە دا، ھەروەھا [[تبلیس]] لە باکوورتر لە [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای قەوقازی]].{{sfn|Canard|Cahen|1960|pp=636–637}} لە ھەمان کاتدا، سوپایەکی دیکەی عەرەبی لە [[عێراق|عێراقەوە]]، لەژێر سەرکردایەتیی سەلمان کوڕی ڕەبیعە، [[ئەلبانیای قەوقازی]] ([[ئاران (قەوقاز)|ئاران]])ی داگیرکرد.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} ھەرچەندە سەرچاوە عەرەبییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە وڵاتەکە لەو کاتەوە بە کردەوە لەژێر فەرمانڕەواییی عەرەبدا بووە، بەڵام مێژوونووسە ھاوچەرخەکان بەگشتی گێڕانەوەی ھاوچەرخی قەشەی ئەرمەنی [[سێبیۆس]] کە تا ڕادەیەک لەلایەن مێژوونووسی بیزەنتی [[سیۆفانێسی دانپێدانەر]]ەوە پشتڕاست کراوەتەوە بە متمانەپێکراوتر دەزانن، و دووبارە داڕشتنەوەی جیاوازیان بۆ ھێرشە سەرەتایییەکانی عەرەب لە نێوان ساڵەکانی ٦٤٠ و ٦٥٠دا پێشنیار کردووە، بە پشتبەستن بە خوێندنەوەیەکی ڕەخنەگرانەی سەرچاوەکان؛ لەگەڵ ئەوەشدا ڕوونە کە وڵاتەکە لەم کاتەدا ملکەچی فەرمانڕەواییی عەرەب نەبوو.{{sfn|Canard|Cahen|1960|pp=636–637}} مێژووی ئەرمەنییەکان باس لەوە دەکەن کە عەرەبەکان سەرەتا لە ساڵی ٦٤٢ گەیشتن، چوونە ناوچەی ناوەڕاستی [[ئەیرارەت]] و دڤینیان تاڵان کرد، و بە زیاتر لە ٣٥٬٠٠٠ دیلەوە گەڕانەوە.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} لە ساڵی ٦٤٣دا، عەرەبەکان دووبارە لە ئاراستەی ئارانەوە ھێرشیان کرد، ئەیرارەتیان وێران کرد و گەیشتنە ئیبیریا، بەڵام لە شەڕێکدا لەلایەن سەرکردەی ئەرمەنی [[سیۆدۆر ڕشتوونی]]یەوە تێکشکێنران و ناچار بە پاشەکشە کران.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} لەدوای ئەم سەرکەوتنە، ڕشتوونی وەک فەرمانڕەوای ئەرمەنستان لەلایەن [[ئیمپراتۆری بیزەنتی]] [[کۆنستانسی دووەم]]ەوە دانی پێدا نرا، لە بەرامبەر قبووڵکردنی سەروەریی بیزەنتی. بەڵام کاتێک ئاگربەستی کۆنستانس لەگەڵ عەرەبەکان لە ساڵی ٦٥٣ کۆتاییی ھات، بۆ خۆبەدوورگرتن لە ھێرشێکی نوێی عەرەب، ڕشتوونی بە ویستی خۆی ڕازی بوو ملکەچی سەروەریی موسڵمانان بێت.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} ئیمپراتۆر کۆنستانس دواتر خۆی ھەڵمەتێکی لە ئەرمەنستان ئەنجام دا و فەرمانڕەواییی بیزەنتیی گەڕاندەوە، بەڵام زۆری نەخایاند لەدوای ڕۆیشتنی لە سەرەتای ساڵی ٦٥٤، [[عەرەبەکان]] ھێرشیان کردە سەر وڵاتەکە. بە یارمەتیی ئەوان، ڕشتوونی بنکە سەربازییەکانی بیزەنتی لە ئەرمەنستان دەرکرد و دانپێدانانی عەرەبی وەک شازادەی سەرۆکی ئەرمەنستان، [[ئیبیریا]] و [[ئەلبانیا]] مسۆگەر کرد.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} بیزەنتییەکان لەژێر سەرکردایەتیی جەنەڕاڵ [[ماوریانۆس]] ھەوڵیان دا کۆنترۆڵی ناوچەکە بگرنەوە دەست، بەڵام بێ سەرکەوتن بوون. لە ساڵی ٦٥٥دا، تەنانەت ئەرمەنستانی بیزەنتیش داگیر کرا، و عەرەبەکان سیۆدۆسیۆپۆلیسیان (بە [[عەرەبی]]: ''قالیقالا'') داگیرکرد و کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر وڵاتەکەدا چەسپاند لە ڕێگەی بردنی ڕشتوونی بۆ [[دیمەشق]]، کە لەوێ لە ساڵی ٦٥٦ مرد، و ڕکابەرەکەی [[ھەمازاسپی چوارەمی مامیکۆنیان]] لە جێگەی ئەو دامەزراند.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} لەگەڵ ئەوەشدا، بە ھەڵگیرسانی [[یەکەمین فیتنە|یەکەمین شەڕی ناوخۆییی موسڵمانان]] لە ساڵی ٦٥٧دا، دەسەڵاتی کاریگەری عەرەب لە وڵاتەکەدا وەستا، و مامیکۆنیان نزیکەی دەستبەجێ گەڕایەوە ژێر سەروەریی بیزەنتی.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} بەڵام لە ساڵی ٦٦١دا، معاویە، کە ئێستا براوەی شەڕی ناوخۆییی موسڵمانان بوو، فەرمانی بە شازادە ئەرمەنییەکان کرد کە دووبارە خۆیان بەدەستەوە بدەن بۆ دەسەڵاتەکەی و باج بدەن. بۆ خۆبەدوورگرتن لە شەڕێکی دیکە، شازادەکان ملکەچ بوون.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=637}} ڕامیاریی عەرەبەکان بۆ داواکردنی ئەوەی کە باجەکە بە پارە بدرێت، کاریگەریی لەسەر ئابووری و کۆمەڵگەی ئەرمەنی ھەبوو. دراوەکان لە دڤین لێ دران. ئەرمەنییەکان ناچار کران بەرھەمی زیادەی خۆراک و کاڵای دروستکراو بۆ فرۆشتن بەرھەم بھێنن. ژیانێکی بەھێزی شاری لە [[قەوقاز|قەوقازیا]] گەشەی کرد لەگەڵ بووژانەوەی ئابووریدا. === دامەزراندنی کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی موسڵمانان === بۆ زۆربەی نیوەی دووەمی سەدەی حەوتەم، بوون و کۆنترۆڵی عەرەب لە ئەرمەنستان کەمترین بوو. ئەرمەنستان لەلایەن عەرەبەکانەوە بە خاکی داگیرکراو دادەنرا بەڵام خاوەنی سەربەخۆیی ''دی فاکتۆ'' بوو، کە لەلایەن ئەو پەیماننامەیەوە ڕێکخرابوو کە لە نێوان ڕشتوونی و معاویە واژوو کرابوو. لە ڕاستیدا، وەک ئارام تێر غێڤۆندیان سەرنج دەدات، لەژێر سەروەریی عەرەبدا «وڵاتەکە خاوەنی ئاستێک لە سەربەخۆیی بوو کە لەدوای ڕووخانی [[شانشینی ئەشکانیی ئەرمەنستان|ئەشکانییەکان]]ەوە لە سەدەی پێنجەمدا بەخۆیەوە نەبینیبوو».{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=20}} بەپێی مەرجەکانی پەیماننامەکە، شازادە ئەرمەنییەکان ملکەچ کران بۆ باجدانێکی—تا ڕادەیەک کەم—و پابەندبوون بە دابینکردنی سەرباز کاتێک داوا بکرێت، لە بەرامبەر ئەمەشدا دەبوو ساڵانە یارمەتییەکی ١٠٠٬٠٠٠ ''[[دیرھەم]]ی'' بە شازادەکان بدرێت. لە بەرامبەردا، ھیچ بنکەیەکی سەربازی یان بەرپرسێکی عەرەبی لە خاکەکانی ئەرمەنستاندا دانەمەزرا، و تەنانەت بەڵێنی ھاوکاریی عەرەبیش درابوو لە ئەگەری ھێرشی بیزەنتییەکان.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=20}}{{sfn|Whittow|1996|p=211}} دۆخەکە لە سەردەمی خەلیفە [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان|عەبدولمەلیک]] (٦٨٥–٧٠٥) گۆڕا. لە سەرەتای ساڵی ٧٠٠ەوە، برای خەلیفە و پارێزگاری [[ئاران (قەوقاز)|ئاران]]، [[محەممەد کوڕی مەروان]]، لە زنجیرەیەک ھەڵمەتدا وڵاتەکەی ملکەچ کرد. ھەرچەندە ئەرمەنییەکان لە ساڵی ٧٠٣دا یاخی بوون و ھاوکاریی بیزەنتییەکانیان پێ گەیشت، محەممەد کوڕی مەروان تێکی شکاندن و لە ساڵی ٧٠٥دا بە لەسێدارەدانی شازادە یاخیبووەکان کۆتایی بە شکستپێھێنانی یاخیبوونەکە ھێنا.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=20}}{{sfn|Blankinship|1994|p=107}} ئەرمەنستان، لەگەڵ میرنشینەکانی [[ئەلبانیای قەوقازی]] و [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریا]] ([[گورجستان]]ی مۆدێرن) لەیەک پارێزگای بەرفراواندا بەناوی ''ئەرمینیە'' (الارمينيا) کۆکرانەوە، کە پایتەختەکەی لە دڤین (بە عەرەبی ''دەبیل'') بوو، کە لەلایەن عەرەبەکانەوە دووبارە دروست کرایەوە و وەک شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار (''ئۆستیکان'') و بنکەیەکی سەربازیی عەرەب خزمەتی دەکرد.{{sfn|Blankinship|1994|p=107}}{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=21}} بۆ بەشێکی زۆری ماوەی ئومەوییەکان، ''ئەرمینیە'' بەگشتی لەگەڵ ئاران و [[جەزیرە (پارێزگای خەلافەت)|جەزیرە]] (مێزۆپۆتامیای سەروو) لەژێر یەک پارێزگاردا لە پارێزگایەکی گەورەی ''تایبەت''دا کۆکرابوونەوە.{{sfn|Blankinship|1994|pp=52–54}} بەپێی مێژوونووس [[ستیڤن ئێچ. ڕاپ]] لە چاپی سێیەمی ''[[ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام]]'':<ref>{{EI3|last=Rapp|first=Stephen H.|title=Georgia, Georgians, until 1300|year=2020|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/georgia-georgians-until-1300-COM_32056?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.q=georgia}}</ref>{{blockquote|عەرەبە سەرەتایییەکان پەیڕەوییان لە پراکتیکی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانیی پارسی]]، و لە کۆتاییدا [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] کرد بە ڕێکخستنی زۆربەی باشووری [[قەوقاز|قەوقازیا]] لە ناوچەیەکی گەورەی ھەرێمیدا بەناوی ئەرمینیە (بەراورد بکە بە [[ساتراپیی ئەرمەنستان|ساتراپیی ئەرمینا]]ی ھەخامەنشی کە زۆربەی باشووری قەوقازیای دەگرتەوە و دواتر کوست-ی کەپکۆی ساسانییەکان).}} ئەرمینیە لەلایەن میرێک یان ''[[والی (ناونیشانی کارگێڕی)|والی]]یەکی'' بنکە لە دڤینەوە فەرمانڕەوایی دەکرا، کە ڕۆڵەکەی لەگەڵ ئەوەشدا تەنھا لە بەرگری و کۆکردنەوەی باجدا کورت دەبووەوە: وڵاتەکە بەڕادەیەکی زۆر لەلایەن شازادە ناوخۆیییەکانەوە بەڕێوە دەبرا – ''[[ناخارار]]ەکان''. پارێزگاکە دابەشکرابوو بەسەر چوار ناوچەدا: ئەرمینیەی یەکەم ([[ئەلبانیای قەوقازی]])، ئەرمینیەی دووەم ([[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای قەوقازی]])، ئەرمینیەی سێیەم (ناوچەی دەوروبەری [[ڕووباری ئاراس]])، ئەرمینیەی چوارەم ([[تارۆن (ئەرمەنستانی مێژوویی)|تارۆن]]).<ref>Robert H. Hewsen. Armenia: A Historical Atlas. Univ. of Chicago Press, Chicago, 2001, 107, map 81.</ref> خانەدانە ناوخۆیییەکان، ھەروەک سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]، لەلایەن شازادەیەکی سەرۆکەوە (ئیشخان) سەرکردایەتی دەکران، کە ناونیشانێک بوو لە سەدەی نۆیەمدا، ڕەنگە بە [[باگراتی دووەمی باگراتوونی]] دەستی پێکردبێت، گەشەی کرد بۆ ناونیشانی «شازادەی شازادەکان» (ئیشخاناتس ئیشخان). وەک سەرۆکی شازادەکانی دیکە، ئیشخاناتس ئیشخان لە بەردەم پارێزگاری عەرەبدا بەرپرسیار بوو، کە بەرپرس بوو لە کۆکردنەوەی ئەو باجانەی کە قەرزاری حکوومەتی خەلافەت بوون و کۆکردنەوەی ھێزی سەربازی کاتێک داوا دەکرا.{{sfn|Jones|2007|pp=1–2}} سەرژمێری و ڕووپێوییەکی ''ئەرمینیە'' لە {{circa|٧٢٥}} ئەنجام درا، بەدوایدا زیادبوونێکی بەرچاو لە باجدا ھات بۆ ئەوەی پارەی پێداویستییە سەربازییە پەرەسەندووەکانی خەلافەت لە بەرە جیاوازەکاندا دابین بکات.{{sfn|Blankinship|1994|pp=123–124}} ئەرمەنییەکان بە ھێزی سەربازی بەشدارییان کرد لە ھەڵمەتە سەختەکانی [[دووەم شەڕی عەرەب-خەزەر]] لە ساڵانی ٧٢٠ەکان و ٧٣٠ەکاندا. لە ئەنجامدا، لە ساڵی ٧٣٢دا، پارێزگار مەروان کوڕی محەممەد (خەلیفەی داھاتوو [[مەروانی دووەم]]) [[ئاشۆتی سێیەمی باگراتوونی]] وەک شازادەی سەرۆکی ئەرمەنستان دەستنیشان کرد، کە ئەمەش کارێک بوو لە بنەڕەتدا سەربەخۆییی وڵاتەکەی لەناو خەلافەتدا دووپات کردەوە.{{sfn|Blankinship|1994|p=153}} === سەردەمی عەبباسی تا ٨٨٤ === [[پەڕگە:Silver dirham of Abbasids minted in Arminiyya.jpg|200px|وێنۆک|[[دیرھەم]]ی [[خەلافەتی عەبباسی]]، کە لە پارێزگای ئەرمینیە لێ دراوە]] لەگەڵ دامەزراندنی [[خەلافەتی عەبباسی]] لەدوای [[شۆڕشی عەبباسی]]، سەردەمێکی سەرکوتکردن دەستی پێکرد. بەدوای ئەمەشدا خەلیفە [[ئەبووجەعفەری مەنسوور|مەنسوور]] ئیمتیازاتەکانی ھەڵوەشاندەوە و ئەو یارمەتییانەی نەھێشت کە دەدران بە شازادە ئەرمەنییە جیاوازەکان (''ناخارارەکان'') و باجی قورستری سەپاند، کە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی یاخیبوونێکی گەورەی دیکە لە ساڵی ٧٧٤دا. یاخیبوونەکە لە [[شەڕی باگرێڤاند]] لە نیسانی ٧٧٥ سەرکوت کرا.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=21}}{{sfn|Whittow|1996|p=213}} شکستی یاخیبوونەکە بووە ھۆی نزیکبوونەوە لە لەناوچوون، کەمبوونەوەی گرنگی یان دوورخستنەوە بۆ بیزەنتە بۆ ھەندێک لە خێزانە دیارەکانی ''ناخارار''، کە گرنگترینیان [[مامیکۆنیان]] بوو. لەدوای ئەوە، خەلافەت دەسەڵاتی خۆی بەسەر پارێزگاکانی ناوچەکانی ئەودیو قەوقازدا توندتر کرد: خانەدانەکانی [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای]] دراوسێش لە ساڵانی ٧٨٠ەکاندا لەناو بران، و پرۆسەیەکی نیشتەجێکردنی ھۆزە عەرەبەکان دەستی پێکرد کە تا ناوەڕاستی سەدەی نۆیەم بووە ھۆی بەئیسلامبوونی [[ئەلبانیای قەوقازی]]، لەکاتێکدا ئیبیریا و بەشێکی زۆری خاکی نزمایییەکانی ئەرمەنستان کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی زنجیرەیەک میرنشینی عەرەبییەوە. لە ھەمان کاتدا، ئەو بۆشایییە دەسەڵاتەی کە بەھۆی وێرانبوونی زۆرێک لە خێڵەکانی ''ناخارارەوە'' دروست ببوو، لەلایەن دوو خێزانی گەورەی دیکەوە پڕکرایەوە، ئەوانیش [[ئارتسروونی]] لە باشوور ([[ڤاسپووراکان]]) و [[شانشینی باگراتوونی|باگراتوونی]] لە باکوور بوون.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|pp=21–22}}{{sfn|Whittow|1996|pp=213–215}} سەرەڕای چەندین ڕاپەڕین، میرنشینی ئەرمەنستان تا ساڵی ٨٨٤ بەردەوام بوو، کاتێک باگراتوونی [[ئاشۆتی یەکەمی ئەرمەنستان|ئاشۆتی یەکەم]]، کە توانیبووی کۆنترۆڵی زۆربەی ناوچەکە بگرێتە دەست، خۆی وەک «پاشای ئەرمەنییەکان» ڕاگەیاند. لە ساڵی ٨٨٥دا لەلایەن خەلیفە [[موعتەمید عەلائەڵڵا|موعتەمید]]ی بنەماڵەی عەبباسی و لە ساڵی ٨٨٦دا لەلایەن ئیمپراتۆری بیزەنتی [[باسیلی یەکەم]]ی [[شانشینی مەقدۆنی|بنەماڵەی مەقدۆنییەوە]] دانی پێدا نرا. ئاشۆت بەخێرایی توانی دەسەڵاتەکەی فراوان بکات. لە ڕێگەی پەیوەندییە خێزانییەکان لەگەڵ دوو خێزانە شازادەیییە گرنگەکەی دواتر، کە ئارتسروونی و سیونیس بوون، و لە ڕێگەی ڕامیارییەکی وریایانە بەرامبەر بە عەبباسییەکان و میرنشینە عەرەبییەکانی ئەرمەنستان، تا ساڵانی ٨٦٠ەکان سەرکەوتوو بوو لە بوون بە پاشایەکی سەربەخۆ لە ڕاستیدا، ئەگەرچی ھێشتاش بە ناو پاشا نەبوو.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|pp=53ff.}} == سەرچاوەکان == goy36n0haaz1zne0l1tzq3p9bvkiruw 1580119 1580115 2026-05-02T09:01:47Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1580119 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=81ArabAbbasidPeriod750-885.gif }}'''ئەرمینیە'''، ھەروەھا ناسراوە بە '''ئۆستیکاناتی ئەرمینیە'''{{Sfn|Ter-Ghewondyan|1976|pp=43, 89}} یان '''میرنشینی ئەرمەنستان''' ({{langx|ar|إمارة أرمينية}}، ''ئیمارەت ئەرمینیە'')، ناوێکی [[ڕامیاری]] و [[جوگرافیا|جوگرافی]] بوو کە لەلایەن [[عەرەب]]ە [[موسڵمان]]ەکانەوە درابوو بە زەوییەکانی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستانی گەورە]]، [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای قەوقازی]]، و [[ئەلبانیای قەوقازی]]، لەدوای داگیرکردنی ئەم ناوچانە لەلایەن ئەوانەوە لە سەدەی حەوتەمدا. ھەرچەندە سەرەتا [[خەلافەت|خەلیفەکان]] ڕێگەیان بە شازادەیەکی [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] دا کە نوێنەرایەتیی پارێزگای ئەرمینیە بکات لە بەرامبەر باج و دڵسۆزیی ئەرمەنییەکان لە کاتی جەنگدا، خەلیفە [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان]] فەرمانڕەواییی ڕاستەوخۆی عەرەبی لە ناوچەکەدا ھێنایە کایەوە، کە لەلایەن پارێزگارێکەوە بەناوی ''[[ئۆستیکان]]'' سەرکردایەتی دەکرا و پایتەختەکەی لە [[دوین|دڤین]] بوو.<ref>{{Cite web |last=Emas |first=Tinta |date=2025-08-16 |title=Penaklukan Muslim atas Armenia dan Pengaruhnya: Dari Khalifah Rasyidin hingga Kebangkitan Ani dan Vaspurakan |url=https://tintaemas.net/penaklukan-muslim-atas-armenia-dan-pengaruhnya/ |access-date=2026-03-13 |website=Tinta Emas |language=id}}</ref> == مێژوو == === سەردەمی زوو: داگیرکردنی ئەرمەنستان لەلایەن عەرەبەکانەوە === {{Main|داگیرکردنی ئەرمەنستان لەلایەن موسڵمانانەوە}} وردەکارییەکانی داگیرکردنی سەرەتاییی ئەرمەنستان لەلایەن [[عەرەب|عەرەبەکانەوە]] نادڵنیان، چونکە سەرچاوە عەرەبییە جیاوازەکان لەگەڵ سەرچاوە یۆنانی و ئەرمەنییەکاندا ناکۆکن، ھەم لە ڕووی کاتناسی و ھەم لە ڕووی وردەکاریی ڕووداوەکانەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئاراستە گشتییەکەی ھەڵمەتە عەرەبییەکان لە نێوان سەرچاوەکاندا یەکدەگرێتەوە، کە ڕێگە بە دووبارە داڕشتنەوەی ڕووداوەکان دەدات لەلایەن زانایانی ھاوچەرخەوە.{{sfn|Canard|Cahen|1960|pp=635–637}} بەپێی سەرچاوە عەرەبییەکان، یەکەمین ھەڵمەتی عەرەب لە ساڵی ٦٣٩/٦٤٠ گەیشتە ئەرمەنستان، لەدوای [[داگیرکردنی شام لەلایەن موسڵمانانەوە|داگیرکردنی شام]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتییەکان]] و دەستپێکی [[داگیرکردنی فارس لەلایەن موسڵمانانەوە]].{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=635}} عەرەبەکان لەلایەن [[عیاز کوڕی غەنەم]] سەرکردایەتی دەکران و تا [[بەدلیس]] چوونە پێشەوە. دووەم ھەڵمەت لە ساڵی ٦٤٢ ڕووی دا، بەڵام تێکشکێنران و لە وڵاتەکە کرانە دەرەوە.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=635}} لەدوای ئەم پاشەکشەیە، عەرەبەکان تەنھا ھێرشێکیان لە [[ئازەربایجان (ئێران)|ئازەربایجانەوە]] لە ساڵی ٦٤٥ ئەنجام دا، بە سەرکردایەتیی [[سەلمان کوڕی ڕەبیعە]]، بەڵام ئەمە تەنھا گەیشتە ناوچە سنوورییەکانی ئەرمەنستان.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=635}} سەرچاوە ئیسلامییەکان داگیرکردنی ڕاستەقینەی وڵاتەکە دەخەنە ساڵی ٦٤٥/٦٤٦، لەژێر فەرماندەیی [[حەبیب کوڕی مەسلەمەی فیھری]]. سەرەتا عەرەبەکان بەرەو بەشی ڕۆژاوای بیزەنتیی وڵاتەکە جووڵان، [[سیۆدۆسیۆپۆلیس (ئەرمەنستان)|سیۆدۆسیۆپۆلیسیان]] گرت و سوپایەکی بیزەنتییان تێکشکاند، پێش ئەوەی شازادە ئەرمەنییەکانی دەوروبەری [[دەریاچەی وان]] ملکەچ بکەن و بەرەو [[دڤین (شاری کۆن)|دڤین]] بڕۆن، کە پایتەختی بەشە فارسییەکەی پێشووی ئەرمەنستان بوو. دڤین لەدوای چەند ڕۆژێک لە گەمارۆدان خۆی بەدەستەوە دا، ھەروەھا [[تبلیس]] لە باکوورتر لە [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای قەوقازی]].{{sfn|Canard|Cahen|1960|pp=636–637}} لە ھەمان کاتدا، سوپایەکی دیکەی عەرەبی لە [[عێراق|عێراقەوە]]، لەژێر سەرکردایەتیی سەلمان کوڕی ڕەبیعە، [[ئەلبانیای قەوقازی]] ([[ئاران (قەوقاز)|ئاران]])ی داگیرکرد.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} ھەرچەندە سەرچاوە عەرەبییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە وڵاتەکە لەو کاتەوە بە کردەوە لەژێر فەرمانڕەواییی عەرەبدا بووە، بەڵام مێژوونووسە ھاوچەرخەکان بەگشتی گێڕانەوەی ھاوچەرخی قەشەی ئەرمەنی [[سێبیۆس]] کە تا ڕادەیەک لەلایەن مێژوونووسی بیزەنتی [[سیۆفانێسی دانپێدانەر]]ەوە پشتڕاست کراوەتەوە بە متمانەپێکراوتر دەزانن، و دووبارە داڕشتنەوەی جیاوازیان بۆ ھێرشە سەرەتایییەکانی عەرەب لە نێوان ساڵەکانی ٦٤٠ و ٦٥٠دا پێشنیار کردووە، بە پشتبەستن بە خوێندنەوەیەکی ڕەخنەگرانەی سەرچاوەکان؛ لەگەڵ ئەوەشدا ڕوونە کە وڵاتەکە لەم کاتەدا ملکەچی فەرمانڕەواییی عەرەب نەبوو.{{sfn|Canard|Cahen|1960|pp=636–637}} مێژووی ئەرمەنییەکان باس لەوە دەکەن کە عەرەبەکان سەرەتا لە ساڵی ٦٤٢ گەیشتن، چوونە ناوچەی ناوەڕاستی [[ئەیرارەت]] و دڤینیان تاڵان کرد، و بە زیاتر لە ٣٥٬٠٠٠ دیلەوە گەڕانەوە.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} لە ساڵی ٦٤٣دا، عەرەبەکان دووبارە لە ئاراستەی ئارانەوە ھێرشیان کرد، ئەیرارەتیان وێران کرد و گەیشتنە ئیبیریا، بەڵام لە شەڕێکدا لەلایەن سەرکردەی ئەرمەنی [[سیۆدۆر ڕشتوونی]]یەوە تێکشکێنران و ناچار بە پاشەکشە کران.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} لەدوای ئەم سەرکەوتنە، ڕشتوونی وەک فەرمانڕەوای ئەرمەنستان لەلایەن [[ئیمپراتۆری بیزەنتی]] [[کۆنستانسی دووەم]]ەوە دانی پێدا نرا، لە بەرامبەر قبووڵکردنی سەروەریی بیزەنتی. بەڵام کاتێک ئاگربەستی کۆنستانس لەگەڵ عەرەبەکان لە ساڵی ٦٥٣ کۆتاییی ھات، بۆ خۆبەدوورگرتن لە ھێرشێکی نوێی عەرەب، ڕشتوونی بە ویستی خۆی ڕازی بوو ملکەچی سەروەریی موسڵمانان بێت.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} ئیمپراتۆر کۆنستانس دواتر خۆی ھەڵمەتێکی لە ئەرمەنستان ئەنجام دا و فەرمانڕەواییی بیزەنتیی گەڕاندەوە، بەڵام زۆری نەخایاند لەدوای ڕۆیشتنی لە سەرەتای ساڵی ٦٥٤، [[عەرەبەکان]] ھێرشیان کردە سەر وڵاتەکە. بە یارمەتیی ئەوان، ڕشتوونی بنکە سەربازییەکانی بیزەنتی لە ئەرمەنستان دەرکرد و دانپێدانانی عەرەبی وەک شازادەی سەرۆکی ئەرمەنستان، [[ئیبیریا]] و [[ئەلبانیا]] مسۆگەر کرد.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} بیزەنتییەکان لەژێر سەرکردایەتیی جەنەڕاڵ [[ماوریانۆس]] ھەوڵیان دا کۆنترۆڵی ناوچەکە بگرنەوە دەست، بەڵام بێ سەرکەوتن بوون. لە ساڵی ٦٥٥دا، تەنانەت ئەرمەنستانی بیزەنتیش داگیر کرا، و عەرەبەکان سیۆدۆسیۆپۆلیسیان (بە [[عەرەبی]]: ''قالیقالا'') داگیرکرد و کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر وڵاتەکەدا چەسپاند لە ڕێگەی بردنی ڕشتوونی بۆ [[دیمەشق]]، کە لەوێ لە ساڵی ٦٥٦ مرد، و ڕکابەرەکەی [[ھەمازاسپی چوارەمی مامیکۆنیان]] لە جێگەی ئەو دامەزراند.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} لەگەڵ ئەوەشدا، بە ھەڵگیرسانی [[یەکەمین فیتنە|یەکەمین شەڕی ناوخۆییی موسڵمانان]] لە ساڵی ٦٥٧دا، دەسەڵاتی کاریگەری عەرەب لە وڵاتەکەدا وەستا، و مامیکۆنیان نزیکەی دەستبەجێ گەڕایەوە ژێر سەروەریی بیزەنتی.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=636}} بەڵام لە ساڵی ٦٦١دا، معاویە، کە ئێستا براوەی شەڕی ناوخۆییی موسڵمانان بوو، فەرمانی بە شازادە ئەرمەنییەکان کرد کە دووبارە خۆیان بەدەستەوە بدەن بۆ دەسەڵاتەکەی و باج بدەن. بۆ خۆبەدوورگرتن لە شەڕێکی دیکە، شازادەکان ملکەچ بوون.{{sfn|Canard|Cahen|1960|p=637}} ڕامیاریی عەرەبەکان بۆ داواکردنی ئەوەی کە باجەکە بە پارە بدرێت، کاریگەریی لەسەر ئابووری و کۆمەڵگەی ئەرمەنی ھەبوو. دراوەکان لە دڤین لێ دران. ئەرمەنییەکان ناچار کران بەرھەمی زیادەی خۆراک و کاڵای دروستکراو بۆ فرۆشتن بەرھەم بھێنن. ژیانێکی بەھێزی شاری لە [[قەوقاز|قەوقازیا]] گەشەی کرد لەگەڵ بووژانەوەی ئابووریدا. === دامەزراندنی کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی موسڵمانان === بۆ زۆربەی نیوەی دووەمی سەدەی حەوتەم، بوون و کۆنترۆڵی عەرەب لە ئەرمەنستان کەمترین بوو. ئەرمەنستان لەلایەن عەرەبەکانەوە بە خاکی داگیرکراو دادەنرا بەڵام خاوەنی سەربەخۆیی ''دی فاکتۆ'' بوو، کە لەلایەن ئەو پەیماننامەیەوە ڕێکخرابوو کە لە نێوان ڕشتوونی و معاویە واژوو کرابوو. لە ڕاستیدا، وەک ئارام تێر غێڤۆندیان سەرنج دەدات، لەژێر سەروەریی عەرەبدا «وڵاتەکە خاوەنی ئاستێک لە سەربەخۆیی بوو کە لەدوای ڕووخانی [[شانشینی ئەشکانیی ئەرمەنستان|ئەشکانییەکان]]ەوە لە سەدەی پێنجەمدا بەخۆیەوە نەبینیبوو».{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=20}} بەپێی مەرجەکانی پەیماننامەکە، شازادە ئەرمەنییەکان ملکەچ کران بۆ باجدانێکی—تا ڕادەیەک کەم—و پابەندبوون بە دابینکردنی سەرباز کاتێک داوا بکرێت، لە بەرامبەر ئەمەشدا دەبوو ساڵانە یارمەتییەکی ١٠٠٬٠٠٠ ''[[دیرھەم]]ی'' بە شازادەکان بدرێت. لە بەرامبەردا، ھیچ بنکەیەکی سەربازی یان بەرپرسێکی عەرەبی لە خاکەکانی ئەرمەنستاندا دانەمەزرا، و تەنانەت بەڵێنی ھاوکاریی عەرەبیش درابوو لە ئەگەری ھێرشی بیزەنتییەکان.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=20}}{{sfn|Whittow|1996|p=211}} دۆخەکە لە سەردەمی خەلیفە [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان|عەبدولمەلیک]] (٦٨٥–٧٠٥) گۆڕا. لە سەرەتای ساڵی ٧٠٠ەوە، برای خەلیفە و پارێزگاری [[ئاران (قەوقاز)|ئاران]]، [[محەممەد کوڕی مەروان]]، لە زنجیرەیەک ھەڵمەتدا وڵاتەکەی ملکەچ کرد. ھەرچەندە ئەرمەنییەکان لە ساڵی ٧٠٣دا یاخی بوون و ھاوکاریی بیزەنتییەکانیان پێ گەیشت، محەممەد کوڕی مەروان تێکی شکاندن و لە ساڵی ٧٠٥دا بە لەسێدارەدانی شازادە یاخیبووەکان کۆتایی بە شکستپێھێنانی یاخیبوونەکە ھێنا.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=20}}{{sfn|Blankinship|1994|p=107}} ئەرمەنستان، لەگەڵ میرنشینەکانی [[ئەلبانیای قەوقازی]] و [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریا]] ([[گورجستان]]ی مۆدێرن) لەیەک پارێزگای بەرفراواندا بەناوی ''ئەرمینیە'' (الارمينيا) کۆکرانەوە، کە پایتەختەکەی لە دڤین (بە عەرەبی ''دەبیل'') بوو، کە لەلایەن عەرەبەکانەوە دووبارە دروست کرایەوە و وەک شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار (''ئۆستیکان'') و بنکەیەکی سەربازیی عەرەب خزمەتی دەکرد.{{sfn|Blankinship|1994|p=107}}{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=21}} بۆ بەشێکی زۆری ماوەی ئومەوییەکان، ''ئەرمینیە'' بەگشتی لەگەڵ ئاران و [[جەزیرە (پارێزگای خەلافەت)|جەزیرە]] (مێزۆپۆتامیای سەروو) لەژێر یەک پارێزگاردا لە پارێزگایەکی گەورەی ''تایبەت''دا کۆکرابوونەوە.{{sfn|Blankinship|1994|pp=52–54}} بەپێی مێژوونووس [[ستیڤن ئێچ. ڕاپ]] لە چاپی سێیەمی ''[[ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام]]'':<ref>{{EI3|last=Rapp|first=Stephen H.|title=Georgia, Georgians, until 1300|year=2020|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/georgia-georgians-until-1300-COM_32056?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.q=georgia}}</ref>{{blockquote|عەرەبە سەرەتایییەکان پەیڕەوییان لە پراکتیکی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانیی پارسی]]، و لە کۆتاییدا [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] کرد بە ڕێکخستنی زۆربەی باشووری [[قەوقاز|قەوقازیا]] لە ناوچەیەکی گەورەی ھەرێمیدا بەناوی ئەرمینیە (بەراورد بکە بە [[ساتراپیی ئەرمەنستان|ساتراپیی ئەرمینا]]ی ھەخامەنشی کە زۆربەی باشووری قەوقازیای دەگرتەوە و دواتر کوست-ی کەپکۆی ساسانییەکان).}} ئەرمینیە لەلایەن میرێک یان ''[[والی (ناونیشانی کارگێڕی)|والی]]یەکی'' بنکە لە دڤینەوە فەرمانڕەوایی دەکرا، کە ڕۆڵەکەی لەگەڵ ئەوەشدا تەنھا لە بەرگری و کۆکردنەوەی باجدا کورت دەبووەوە: وڵاتەکە بەڕادەیەکی زۆر لەلایەن شازادە ناوخۆیییەکانەوە بەڕێوە دەبرا – ''[[ناخارار]]ەکان''. پارێزگاکە دابەشکرابوو بەسەر چوار ناوچەدا: ئەرمینیەی یەکەم ([[ئەلبانیای قەوقازی]])، ئەرمینیەی دووەم ([[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای قەوقازی]])، ئەرمینیەی سێیەم (ناوچەی دەوروبەری [[ڕووباری ئاراس]])، ئەرمینیەی چوارەم ([[تارۆن (ئەرمەنستانی مێژوویی)|تارۆن]]).<ref>Robert H. Hewsen. Armenia: A Historical Atlas. Univ. of Chicago Press, Chicago, 2001, 107, map 81.</ref> خانەدانە ناوخۆیییەکان، ھەروەک سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]، لەلایەن شازادەیەکی سەرۆکەوە (ئیشخان) سەرکردایەتی دەکران، کە ناونیشانێک بوو لە سەدەی نۆیەمدا، ڕەنگە بە [[باگراتی دووەمی باگراتوونی]] دەستی پێکردبێت، گەشەی کرد بۆ ناونیشانی «شازادەی شازادەکان» (ئیشخاناتس ئیشخان). وەک سەرۆکی شازادەکانی دیکە، ئیشخاناتس ئیشخان لە بەردەم پارێزگاری عەرەبدا بەرپرسیار بوو، کە بەرپرس بوو لە کۆکردنەوەی ئەو باجانەی کە قەرزاری حکوومەتی خەلافەت بوون و کۆکردنەوەی ھێزی سەربازی کاتێک داوا دەکرا.{{sfn|Jones|2007|pp=1–2}} سەرژمێری و ڕووپێوییەکی ''ئەرمینیە'' لە {{circa|٧٢٥}} ئەنجام درا، بەدوایدا زیادبوونێکی بەرچاو لە باجدا ھات بۆ ئەوەی پارەی پێداویستییە سەربازییە پەرەسەندووەکانی خەلافەت لە بەرە جیاوازەکاندا دابین بکات.{{sfn|Blankinship|1994|pp=123–124}} ئەرمەنییەکان بە ھێزی سەربازی بەشدارییان کرد لە ھەڵمەتە سەختەکانی [[دووەم شەڕی عەرەب-خەزەر]] لە ساڵانی ٧٢٠ەکان و ٧٣٠ەکاندا. لە ئەنجامدا، لە ساڵی ٧٣٢دا، پارێزگار مەروان کوڕی محەممەد (خەلیفەی داھاتوو [[مەروانی دووەم]]) [[ئاشۆتی سێیەمی باگراتوونی]] وەک شازادەی سەرۆکی ئەرمەنستان دەستنیشان کرد، کە ئەمەش کارێک بوو لە بنەڕەتدا سەربەخۆییی وڵاتەکەی لەناو خەلافەتدا دووپات کردەوە.{{sfn|Blankinship|1994|p=153}} === سەردەمی عەبباسی تا ٨٨٤ === [[پەڕگە:Silver dirham of Abbasids minted in Arminiyya.jpg|200px|وێنۆک|[[دیرھەم]]ی [[خەلافەتی عەبباسی]]، کە لە پارێزگای ئەرمینیە لێ دراوە]] لەگەڵ دامەزراندنی [[خەلافەتی عەبباسی]] لەدوای [[شۆڕشی عەبباسی]]، سەردەمێکی سەرکوتکردن دەستی پێکرد. بەدوای ئەمەشدا خەلیفە [[ئەبووجەعفەری مەنسوور|مەنسوور]] ئیمتیازاتەکانی ھەڵوەشاندەوە و ئەو یارمەتییانەی نەھێشت کە دەدران بە شازادە ئەرمەنییە جیاوازەکان (''ناخارارەکان'') و باجی قورستری سەپاند، کە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی یاخیبوونێکی گەورەی دیکە لە ساڵی ٧٧٤دا. یاخیبوونەکە لە [[شەڕی باگرێڤاند]] لە نیسانی ٧٧٥ سەرکوت کرا.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|p=21}}{{sfn|Whittow|1996|p=213}} شکستی یاخیبوونەکە بووە ھۆی نزیکبوونەوە لە لەناوچوون، کەمبوونەوەی گرنگی یان دوورخستنەوە بۆ بیزەنتە بۆ ھەندێک لە خێزانە دیارەکانی ''ناخارار''، کە گرنگترینیان [[مامیکۆنیان]] بوو. لەدوای ئەوە، خەلافەت دەسەڵاتی خۆی بەسەر پارێزگاکانی ناوچەکانی ئەودیو قەوقازدا توندتر کرد: خانەدانەکانی [[میرنشینی ئیبیریا|ئیبیریای]] دراوسێش لە ساڵانی ٧٨٠ەکاندا لەناو بران، و پرۆسەیەکی نیشتەجێکردنی ھۆزە عەرەبەکان دەستی پێکرد کە تا ناوەڕاستی سەدەی نۆیەم بووە ھۆی بەئیسلامبوونی [[ئەلبانیای قەوقازی]]، لەکاتێکدا ئیبیریا و بەشێکی زۆری خاکی نزمایییەکانی ئەرمەنستان کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی زنجیرەیەک میرنشینی عەرەبییەوە. لە ھەمان کاتدا، ئەو بۆشایییە دەسەڵاتەی کە بەھۆی وێرانبوونی زۆرێک لە خێڵەکانی ''ناخارارەوە'' دروست ببوو، لەلایەن دوو خێزانی گەورەی دیکەوە پڕکرایەوە، ئەوانیش [[ئارتسروونی]] لە باشوور ([[ڤاسپووراکان]]) و [[شانشینی باگراتوونی|باگراتوونی]] لە باکوور بوون.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|pp=21–22}}{{sfn|Whittow|1996|pp=213–215}} سەرەڕای چەندین ڕاپەڕین، میرنشینی ئەرمەنستان تا ساڵی ٨٨٤ بەردەوام بوو، کاتێک باگراتوونی [[ئاشۆتی یەکەمی ئەرمەنستان|ئاشۆتی یەکەم]]، کە توانیبووی کۆنترۆڵی زۆربەی ناوچەکە بگرێتە دەست، خۆی وەک «پاشای ئەرمەنییەکان» ڕاگەیاند. لە ساڵی ٨٨٥دا لەلایەن خەلیفە [[موعتەمید عەلائەڵڵا|موعتەمید]]ی بنەماڵەی عەبباسی و لە ساڵی ٨٨٦دا لەلایەن ئیمپراتۆری بیزەنتی [[باسیلی یەکەم]]ی [[شانشینی مەقدۆنی|بنەماڵەی مەقدۆنییەوە]] دانی پێدا نرا. ئاشۆت بەخێرایی توانی دەسەڵاتەکەی فراوان بکات. لە ڕێگەی پەیوەندییە خێزانییەکان لەگەڵ دوو خێزانە شازادەیییە گرنگەکەی دواتر، کە ئارتسروونی و سیونیس بوون، و لە ڕێگەی ڕامیارییەکی وریایانە بەرامبەر بە عەبباسییەکان و میرنشینە عەرەبییەکانی ئەرمەنستان، تا ساڵانی ٨٦٠ەکان سەرکەوتوو بوو لە بوون بە پاشایەکی سەربەخۆ لە ڕاستیدا، ئەگەرچی ھێشتاش بە ناو پاشا نەبوو.{{sfn|Ter-Ghewondyan|1976|pp=53ff.}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئەو ویلایەت و مەڵبەندانەی کە لە سەدەی ٧ەم دامەزراون]] 448y8azdkk8o041nloia6pfenomy70r 1 295377 1580114 2026-05-02T07:17:53Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1580114 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەریفەتی مەککە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580113 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180116081148/https://www.wdl.org/en/item/11767/view/1/31/ بۆ http://www.wdl.org/en/item/11767/view/1/31/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:١٧، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) hxsmfwctm26kma00ksucinmns4b7etx 1 295378 1580125 2026-05-02T10:15:19Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1580125 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەبدولرەحمان جەمەل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580124 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150606091706/http://www.webgaza.net/gaza_strip/deir_el_balah/people_profiles/Jamal_Abdel-Rahman.htm بۆ https://www.webgaza.net/gaza_strip/deir_el_balah/people_profiles/Jamal_Abdel-Rahman.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:١٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) bizprx0v6b0xhztzrzgthn3sbqgajr8