ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 362 1582898 1554829 2026-05-10T23:17:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582898 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پارێزگای سلێمانی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|محافظة السلیمانیة}}<br>{{lang-en| Sulaymaniyah Governorate}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پارێزگا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = View of Sulaimani - Slemani - City in Southern Kurdistan in Spring 2016.JPG | photo2a = Interior, the Kurd's Heritage Museum, Sulaymaniyah, Iraqi Kurdistan.jpg | photo2b = Castle Sherwana & Heme pasha.jpg | photo3a = Romanian amphitheater - sulaymaniyah.jpg | photo3b = Sharaf Khan Bidlisi Statue at Slemani Public Park.jpg | photo4a = Grand Millennium Sulaimani Hotel in Sulaymaniyah, Kurdistan.jpg | photo4b = | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = سەرەوە- خوارەوە, ڕاست-چەپ:{{br}}دیمەنی سلێمانی {{br}} [[مۆزەخانەی سلێمانی]] • [[قەڵای شێروانە]] {{br}} شانۆی ڕۆمانی • پەیکەری [[شەرەفخانی بەدلیسی]] {{br}} سلێمانی لە شەودا }} | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = Flag of Sulaymaniyah Governorate.png | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = پەڕگە:Sulaymaniyah Governorate logo.png|وێنۆک | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=7|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.58333|frame-long=45.33333|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = '''پارێزگای سلێمانی''' | وێنەی_نەخشە١ = {{Photomontage | photo1a = As-Sulaymaniyyah in Iraq.svg | photo2a = | photo2b = Kurdistan_governorates_2015.png | photo3a = | photo3b = | photo4a = | photo4b = | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = }} | قەبارەی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_نەخشە١ = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}} {{map caption |countryprefix=|location_color=سوور |region=[[عێراق]] |region_color=سوور, بێجی و ڕەساسی کاڵ |subregion=[[ھەرێمی کوردستان]]{{spaces|2}}(سوور و بێجی) |subregion_color=none}}{{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}} پارێزگاری سلێمانی لە چوارچێوەی [[ھەرێمی کوردستان]]دا | وێنەی_نەخشە٢ = Kurdistan_governorates_2015.png | قەبارەی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_نەخشە٢ = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.krso.net/Default.aspx?page=article&id=1142&l=1 |سەردێڕ=Map of area of Kurdistan Region & its Governorates |بڵاوکەرەوە=www.krso.net}}</ref> | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = ژمارەی [[قەزا]]کان | ناوی_دابەشکراو٣ = <span style="color:#090;">١٨</span> | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٥٥</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ژمارەی ئەندامانی پەرلەمان]] | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color: #090;">١٥</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[پارێزگا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٢٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = [[ئیبراھیم پاشای بابان]] | ھۆکاری_ناونران = سڵێمان پاشای بابان <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = حکومەتی خۆجییی | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگار | ناوی_سەرۆک = [[ھەڤاڵ ئەبووبەکر]] | سەرناوی_سەرۆک١ = ژ. ئەندامانی ئەنجومەن | ناوی_سەرۆک١ = ٣٠ | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 17,786–17,913 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٣٠٠ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ٢ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = ٣٫٤٠٤ | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٣٦٠٧ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٥٠ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢،٤٠١،٧٢٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١١٥،٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سلێمانێیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]] و [[ھەورامی]]) [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]])، [[مەسیحی]] و [[یارسان]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = https://slemani.gov.krd/so/ | پەراوێزەکان = }} '''پارێزگای سلێمانی''' یەکێکە لە پارێزگاکانی کۆماری [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]، ناوەندی پارێزگای سلێمانی بریتییە لە شاری [[سلێمانی]]، ژمارەی سەرجەم دانیشتووانی ئەم پارێزگایە بە ٢،٤٠١،٧٢٤ کەس مەزەندە کراوە لە ساڵی ٢٠٢٤ بەپێی دەستەی ئاماری عێراق. == جوگرافیا == پارێزگای سلێمانی بەشی ڕۆژھەڵاتی [[ھەرێمی کوردستان]] و باکووری ڕۆژھەڵاتی دەوڵەتی [[عێراق]] پێکدەھێنێت. لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[ئێران]]دا([[پارێزگای کوردستان]]، [[پارێزگای کرماشان]] و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]])، لە باکوور و باکووری ڕۆژاواوە لە گەڵ [[پارێزگای ھەولێر]]دا، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[پارێزگای کەرکووک]]دا، لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[پارێزگای سەلاحەددین]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای دیالە]]دا. == مێژوو == === مێژووی کۆن === ناوچەی سلێمانی، بەھۆیە ناوچەیەکی [[کێو|چیایی]] و جەنگەڵ و [[دارستان]] و ھەوراز و نشێو بووەو دەیان [[ئەشکەوت]]ی تێدا بووە، ھەر لە کۆنەوە جێگەی مانەوەی [[مرۆڤ]] بووە و یەکێک بووە لەو ناوچانەی [[جیھان]]ە کە سەرەتایی شارستانییەتی تێدا دەرکەوتووە، لە چاخی بلایستۆسینەوە ئەشکەوت و دۆڵەکانی ئەم ناوچەیە مرۆڤی لەخۆی گرتووە. نزیکەی ھەموو ئەشکەوتەکانی ئەم ناوچەیە جێ پێی مرۆڤی چاخە کۆنەکانی پێوە دیارە و تەنانەت لە ھەندێک ناوچە بێ ھەڵکۆڵین ماددەی ئارکیۆلۆژی وەک پارچە گۆزە و دیزە و ئامرازی بەردین ..ھتد دەدۆزینەوە. بەگشتی ناوچەی کوردستان و بەتایبەتیش ئەوەی ئەمرۆ پێی دەڵین پارێزگای سلێمانی وەک خاڵێکی سەرەتا بۆ مێژووی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] بەگشتی و ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]]. ھەر لە چاخی بەردینی کۆنەوە واتە پێش(١٢٠٠٠٠) ساڵ پێش ئێستا لەھەندێک لە ئەشکەوتەکانی ئەم ناوچەیەدا پاشماوە و جێی پێی مرۆڤی چاخی بەردینی تێدا دۆزراوەتەوە، کە تەمەنی ھەندێک لەوانە دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ١٢٠ ھەزار ساڵ پێش ئێستا بۆ نمونە ناوچەی بەردە بەڵەک، کە دەکەوێتە باکوری خۆرھەڵاتی [[چەمچەماڵ]] بەدووریی دوو کیلۆمەتر. کە چەندین ئامرازی ئارکیۆلۆژی لەلایەن تیمێکی زانکۆی شیکاگۆی ئەمریکی تێدا دۆزراوەتەوە. کە بریتین لە پارچە بەردی ڕاو، ھەروەھا چەنیدن ئێسکی بەبەردبووی ئاژەڵی ئەو سەردەمەی وەک [[فیل]] و [[مانگا|گا]] و [[پەز|مەڕ]] و [[بزن]]. کەمێژوویان دەگەڕێتەوە بۆ ١٠٠ ھەزار تا٦٠ ھەروەھا شوێنەواری مێژووی چاخی بەردینی کۆن لە ھەردوو [[ئەشکەوتی زەرزی]] لە چەمی رێزان سەر بە [[ناحیەی سورداش]]ی [[قەزای دووکان]] و [[ئەشکەوتی ھەزارمێرد]] لە [[چیای بەرانان]] لەبەرامبەر [[شار]]ی [[سلێمانی]] دۆزراوەتەوە کە تەمەنیان دەگەرێتەوە بۆ ٦٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر. لەھەردوو ئەو ئەشکەوتەدا چەندین ئێسکی مرۆڤی چاخی بەردینی کۆن دۆزراوەتەوە. ھەمان ئەم ئەشکەوتانە لە چینەکانی سەروتریاندا جێ پێی مرۆڤی چاخی بەردینی ناوەراست و نوێش دۆزراونەتەوە. لەو قۆناخەنەدا مرۆڤەکان بە کۆمەڵی بچووک لە پێدەشت و ئەشکەوتەکان و نزیک [[ڕووبار]]ەکاندا ژیاون فێری ڕاوەماسی و بەخێوکردنی ھەندێک ئاژەڵی ماڵی بوون، ئەم مرۆڤە کۆنانە کە لەچاخی بەردینی نوێدا ھەوڵی نیشتەجێ بوونیان داوە بۆ نمونە ناوچەکانی (کەریم شار) لە ناوچەی سلێمانی پێش ١٠ ھەزار ساڵ یەکەمین ھەوڵی نیشتەجێ بوون دەبینرێت. کە بەشێوەی کاتی و [[ھاوین]]ان تیدا نیشتەجێ بوون و [[زستان]]ان لەبەر بەفروباران گەراونەتەوە ئەشکەوتەکان. بەپێی نوێترین لێکۆڵینەوەی شوێنەواری لە گوندی [[بێستانسووری گەورە|بێستانسوور]]ی ناوچەی شارەزوو ١٢ ھەزار ساڵ لەمەوبەر یەکەمین ھەوڵی نیشتەجێ بوون لەوێ ڕوویداوە. بەڵام گوندی [[چەرمۆ]] لە [[چەمچەماڵ]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ٦٫٧٠٠ ھەزار ساڵ پێش زایین، رەنگە یەکەمین گوندی ھەمیشەی بێت لە ناوچەکەدا، کە ٢٥ خانوو پێکھاتووە و ھەر خانوویەکیان لە چەند ژوورێکی بچووک دروست کراون. ھەروەھا لەم گوندەدا [[بزن]] و [[سەگ]] ماڵی کراون و خەڵکی ئەم گوندە جگەلە بەخێوکردنی ئاژەڵ و راوکردنیان، کشتوکاڵیشیان زانیووە و دانەوێڵەی وەک [[گەنم]] و [[جۆ]] و ھەروەھا پاقلەی بەخەڵوززبووی تێدا دۆزراوەتەوە. جگەلە دۆزینەوەی دەسکەوان بۆ کوتانی دانەوێڵە و بەئاردکردنی. گوندی [[چەرمۆ]] بە کۆنترین گوند دادەنرێت کە [[مرۆڤ]]ی کۆنی تێدا نیشتەجێ بوو بێت و کشتوکاڵی کردبێت. لەو گوندەدا پیشەسازی دەفر و ئامانی لە قوڕ دروست کراو و کەلوپەلی کشتوکاڵی و راو پەرەی پێدراوە. جگەلە دروستکردنی خوداوەندی دایک کە چەند پەیکەرێکی بچوکی ژنە بۆ پەرەستنی ئاینی بەکارھێنراون. ئەو گاسنانەی تا ئەم دوایەش کە جوتیارانی [[کورد]] بەکاریان دەھێنا بۆ کێڵانی زەوی قەد شاخەکان سەرەتای دروست بوونی دەگەڕێتەوە بۆ گوندی [[چەرمۆ]]. لە [[ھەرێمی کوردستان]] بەرەسمی نزیکەی ٣٣٦٤ ناوچەی شوێنەواری تۆمارکراون و بەشێکی بەرچاوی ئەو شوێنەوارانە لە [[سلێمانی]] ھەڵکەوتوون، بەڵام ژمارەیەکی ئێجگار کەمیان کنەوپشکنیان بۆ کراوەو بەم ھۆیەش گەلێک نھێنی و رازی مێژووی کۆنی ئەم ناوچەیە ھێشتا لەژێر خاکدا. ناوچەی سلێمانی دائەنرێ بەیەکێک لە شووێنە کۆنەکانی نیشتەجێبوونی مرۆفی سەرەتایی بەپێی لێکۆڵەرەوە و زانکۆ و پشکنەر و پڕٶفیسۆرە جیھانیەکان، لە سەردەمی ( چاخی بەردینی ھەرە کۆن )ەوە مرۆڤ تیایدا ژیاوە لە ماوەی نزیکەی ١٢٠ ھەزار ساڵی ڕابردوو دا کە ناوەندی مرۆڤە سەرەتاییەکان بووە لە مرۆڤی نیادەرتاڵ و ھاوشێوەکانی: * '''شووێنەواری بەردەبەڵەک''': لە ڕۆژھەڵاتی [[چەمچەماڵ]] سەر بە چاخی بەردینی ھەرە کۆنە ٦٠٠ھەزار پێش زایین لە ساڵ ١٩٤٩ (دۆرش کاردۆ) پشکنینی تیاکردوە و ھەروەھا ژھاری ڕێیت و پڕۆس ھاوەر) سەردانی کردوە و پشکنینیان بۆ کردوە . * '''ئەشکەوتی ھەزار مێرد''': لەباشوری رۆژئاوای [[سلێمانی]] سەر بە چاخی بەردینی کۆنی ناوەراست ٦٠٠ ھەزار بۆ ١٢٠ ھەزار پێش زایین. * '''ئەشکەوتی زەرزی''': لە [[سورداش]]ی سلێمانی، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ چاخی بەردینی کۆن ٣٥ ھەزار ساڵ پێش زانین. * '''شوێنەواری کەریم شایەر''': پێش ١٠ ھەزار ساڵ و لەچاخی بەردینی ناوەراستدا مرۆڤی تێدا ژیاوە. * '''گوندی چەرمۆ''': کە مێژووەکەی ٧ ھەزار پێش زانینەو سەر بە چاخی بەردینی نوێیە. جگە لەوەی بەپێی ئەو شوێنەوارانەی باسکران، سەرەتای کشتوکاڵ شارستانی و نیشتەجێ بوون لە ناوچەکانی [[کوردستان]] و بەتایبەت ئەوەی ئەمرۆ پارێزگای سلێمانییە سەری ھەڵداوە، بگرە رەنگە سەرەتای نوسینیش بگەڕێتەوە بۆ ئەم ناوچەیە، لەبەرئەوەی ھەندێک لەمێژوونووسان جەخت دەکەنەوە کە [[سۆمەر]]ییەکان کە داھێنەری نوسین بوون نوسینی وێنەییان داھێناوە لە بنەڕەتەوە لەھەمان ئەو خەڵکانەبوون کە پێشتر لەناوچە شاخاوییەکان ژیاون. (دکتۆر پاکیزە رەحیم حلمی) بروای وایە نوسینی سۆمەری بێ پێشینە نییە و مۆرەکانی شوێنەواری [[تەپە گەورە]] پلەیەکەم و ھەنگاوی یەکەمی خەتی وێنەی(ھیرۆگلیفی)ن. ھەروەک بەم دواییانە لە ناوچەی رۆژئاوای [[دەریاچەی دەربەندیخان]] و لەنزیک گوندی [[گوڵانی حەمەی مەحموود|گوڵان]] لەپارێزگای سلێمانی شوێنەوارێک دۆزراوەتەوە کە بەقەد بە شاخێکەوە وێنەی چەند [[گاکێوی|ئاسکە]] کێویەک ھەڵکەندراوە، ھەرچەندە مێژووەکەی بەشێوەیەکی زانستی دیاری نەکراوە بەڵام بەرای ھەندێک شارەزا مێژوویان بۆ چاخی بەردینی ناوەراست دەگەڕێتەوە، ئەگەر ئەمەش وابێت دەبێت ھەنگاوی سەرەتایی نوسینی ھێمای لە ناوچەی [[سلێمانی]]یەوە دەستی پێکردبێت.<ref> https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=786&secID=45</ref> === مەڵبەندەکانی فەرمانڕەوای بابان پێش سلێمانی === [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] پێش بونیادنانی [[سلێمانی]] مەڵبەندی حوکمرانیان لە چەند ناوچەیەک بووە، بەم شێوەیەی خوارەوە: * [[گوند]]ی [[مەرگە]]:دێیەکی گەورەبووە لە [[ناحیەی بنگرد]]ی [[قەزای دووکان]]، ئەم گوندە لەسەردەمی فەرمانرەوای [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی قانوونی عوسمانی]] ١٥٦٩ز مەڵبەندی فەرمانرەوای بابانەکان بووە. * [[گوند]]ی [[دارەشمانە]]: ئەم گوندە کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]ی [[قەزای پشدەر]]، لەسەردەمی [[فەقێ ئەحمەدی دارەشمانە]] و بابە سلێمانی کوڕیدا لەسەدەی شازدەی زاینی مەڵبەندی بابانەکان بووە. * [[شارەدێ]]ی [[ماوەت]]: کە ئێستا قەزایە و دەکەوێتە ناوچەی [[شارباژێڕ]] لەسەردەمی بەکر بەگ(بەکرەسور)١٦٠٨-١٦١٩مەڵبەندی بابانەکان بووە. * قەڵای بەکراوا: لەسەردەمی بەکربەگ و کوڕ و کوڕزاکانی ١٦١٩-١٦٢٧مەڵبەندێکی تری بابان بووە. * [[قەڵاچوالان]]: دەکەوێتە دامێنی [[شارۆچکە]]ی [[چوارتا]] و سەر رووباری قەڵاچوالان, مێژووی زۆر کۆنە, لە ساڵی ١٦٦٩-١٧٨٤ بۆ ماوەی ١١٥ ساڵ مەڵبەندی فەرمانرەوای [[میر]]انی بابان بووە. شارێکی گەورە و گەشاوە و مەڵبەندی زانین و زانایانی ئەو سەردەمە بووە.<ref> https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=787&secID=48</ref> === لیوای سلێمانی لە سەردەمی عوسمانییەکاندا: ١٨٥١-١٩١٨ === ئەم پارێزگایە تا نیوەی سەدەی نۆزدەھەم خوودی [[میرنشینی بابان]] بوو لە سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، ناوەندی ئەم میرنشینە سەرەتا لە [[قەڵاچوالان]] بوو. پاشان لە ساڵی (١١٩٩ک - ١٧٨٤ز)دا [[ئیبراھیم پاشای بابان]] فەرمانی دروستکردنی ناوەندێکی تازەی بۆ میرنشینەکەدا، پایتەختی گواستەوە بۆ شارە تازەکە و ناوینا [[سلێمانی]]، ئەم [[میرنشین]]ە لە ساڵی ١٨٥١ز دا کۆتایی پێھات و بچووککرایەوە بۆ لیوا و لکێندرا بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کورد]]}}</ref> ==== قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی ١٨٥١-١٨٦٩ ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر میرنشینەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]]) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر [[شەڕ]] ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە و لیوای سلێمانی (١٧)[[قەزا]]ی لە خۆدەگرت، ئەمەش لە ھەرسێ ساڵنامەی عوسمانی ژمارە(١١-١٢-١٣)دا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ناو و جێکەوتی قەزاکانی لیوای سلێمانی لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) |- ! ژ !! ناوی قەزا !! یەکەی کارگێڕی |- |١ || [[سلێمانی]]، [[سەرچنار]]، ھۆزی مەنمی || [[سەرچنار]] |- |٢ || [[قەرەداغ]]، زەردیاوا || [[قەرەداغ]] |- |٣ || مەحال دەلۆ || [[سەنگاو]] |- |٤ || مەحال (زەند، زەنگەنە، شێخان، داودە) || [[قادرکەرەم]] و شێروانە |- | ٥ || [[بازیان]]، [[چەمچەماڵ]]،{{ھن}} نورە، ھۆزی [[ھەمەوەند]] || [[چەمچەماڵ]] و [[بازیان]] |- | ٦ || پیرحەیاتی، [[چیاسەوز]] || [[ئاغجەلەر]] |- |٧ || [[سەرچنار، ئاغجەلەر|سەرچنار]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک]]،{{ھن}} [[گردخەبەر]] || [[ئاغجەلەر]] |- |٨ || جبق قلعە، قەڵاسێوکە، سەیفەدین، [[ئاغجەلەر]]، [[عەسکەر]]، ھۆزی سمایل عوزێری || [[ئاغجەلەر]] |- |٩ || [[سورداش]] || [[سورداش]] |- |١٠ || [[مەرگە]] || [[مەرگە]] |- |١١ || [[پشدەر]]، ھۆزی [[مەنگوڕ]]، مامش،{{ھن}} ڕەمەک || [[پشدەر]] و [[ناودەشت]] |- |١٢ || [[شینکی]]، [[گەڵاڵە، ماوەت|گەڵاڵە]]، [[ماوەت]]،{{ھن}} سیوەیل || [[ماوەت]]، [[ناحیەی سیوەیل|سیوەیل]] |- |١٣ || ئالان و [[سەراو، ماوەت|سەراو]] و [[میراوا، ماوەت|میراوا]] || [[ناحیەی سیوەیل|سیوەیل]] |- |١٤ || [[شارباژێڕ]]، [[قەڵاچوالان]]، بەرکێو || [[شارباژێڕ]] |- |١٥ || [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]]، [[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]،{{ھن}} [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]] || [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] و [[پێنجوێن]] |- |١٦ || گوڵعەنبەر، [[ھەڵەبجە]] و وارماوا || [[خورماڵ]]، وارماوا، پێباز |- |١٧ || [[شەمێران]] و شێخ مەیدان و ھۆزی چاقر || [[ھەڵەبجە]] |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٥١-١٨٦٩)دا.png|وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا]] ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی ١٨٦٩-١٨٧٢ ==== قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. لەوانە ناوی قەزای [[بازیان]] لە جیاتی قەزای([[بازیان]]، [[چەمچەماڵ]]، نورە، عەشرەتی [[ھەمەوەند]])، گوڵعەنبەر لە جیاتی (گوڵعەنبەر، [[ھەڵەبجە]] و وارماوا)، [[قزڵجە]] لە جیاتی ([[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]])، زەنگەنە لە بری(زەند، زەنگەنە، شێخان داودە)، [[شارباژێڕ]] لە بری([[شارباژێڕ]]، [[قەڵاچوالان]]، بەرکێو) داندرا. # کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا، بۆ نموونە کۆکردنەوەی ھەر سێ قەزای(پیرحەیاتی، چیاسەوز)، (سەرچنار، گڵناغاج، قەسرۆک، گدخەبەر، جبق قلعە) و (قەڵاسێوکە، [[ئاغجەلەر]]، [[عەسکەر]]، عەشرەتی سمایل عوزێری) لە ناو قەزای قەڵاسێوکەدا. ھەردوو قەزای(گوڵعەنبەر، [[ھەڵەبجە]] و وارماوا) و ([[شەمێران]]، شێخ مەیدان و عەشرەتی چاقر) لە ناو قەزای گوڵعەنبەردا. # دابەشکردنی قەزاکان: بەھۆی فراوانبوونی ڕووبەری قەزای([[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]]، [[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]]) حکومەت ئەم قەزاییەی دابەشکردە سەر ھەردوو قەزای [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] و [[قزڵجە]]. # ھەڵوەشاندنەوەی قەزای([[سلێمانی]]، [[سەرچنار]]، عەشرەتی مندمی). # گۆڕینی ناوی قەزای دەلۆ بۆ [[سەنگاو]] ھۆکارەکەشی لەوانەیە بۆ گواستنەوەی زۆرەملێی ھۆزی دەلۆ بۆ ناوچەی [[کفری]] بێت. # ڕێکخستنەوەی پێکھاتەی ھەردوو قەزای([[شینکی]]، [[گەڵاڵە، ماوەت|گەڵاڵە]]، [[ماوەت]] و سیوەیل) و (ئالان و [[سەراو، ماوەت|سەراو]] و [[میراوا، ماوەت|میراوا]]) لە ناو ھەردوو [[قەزای ماوەت]] و سیوەیل(وصال)دا. # ھێنانەکایەی قەزای [[زڕگوێز]] بەدابڕاندنی ڕووبەرێک لە [[قەزای سلێمانی]]. # ھێنانەکایەی قەزایەک بۆ [[ئێڵ]]ی غەوارەی کۆچەری کە ھیچ گوندێکی لەسەر نییە. # ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]] و [[ڕەواندز]]. [[قەزای پشدەر]] لە لیوای سلێمانی دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[ڕەواندز]] و لەبری ئەو قەزای شوان لە لیوای [[کەرکووک]] دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[سلێمانی]]. ئەم گۆڕانکاریانە لە ناوەڕۆکی ھەردوو ساڵنامەی دەوڵەتی عوسمانی ژمارە(٢٤) و (٢٧)ی ساڵانی (١٢٨٦ک-١٨٦ۆز) و (١٢٨٩ک-١٨٧٢ز)دا ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ قەزاکانی لیوای سلێمانی لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢ز) |- ! ژ !! ناوی قەزا لە ساڵنامەکاندا !! ناوی ڕاستەقینە !! ژ !! ناوی قەزا لە ساڵنامەکاندا !! ناوی ڕاستەقینە |- | ١ || قرطاغ || [[قەرەداغ]] || ٩ || قزلجة || [[قزڵجە]] |- | ٢ || گلعنبر || گوڵعەنبەر || ١٠ || شھربازاری || [[شارباژێڕ]] |- | ٣ || بارتان || [[بازیان]] || ١١ || سنکان || [[سەنگاو]] |- | ٤ || سوریچک || [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] || ١٢ || وصال || سیوەیل |- | ٥ || زنیکة || زەنگەنە || ١٣ || قوار || غەوارە |- | ٦ || شوان || شوان || ١٤ || قلعة سوکة || قەڵاسێوکە |- | ٧ || سورطان || [[سورداش]] || ١٥ || مساوات || [[ماوەت]] |- | ٨ || ھرکیة || [[مەرگە]] || ١٦ || زرگوز || [[زڕگوێز]] |- |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png|وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]] ==== قۆناغی سێیەم لەنێوان ساڵانی ١٨٧٣-١٩١٨ ==== لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. خاڵی گرنگی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە تۆماری زانیاری وردی یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵنامەی ویلایەتەکاندایە، لە قۆناغی دووەمی سەردەمی عوسمانیدا [[زێی بچووک]] کرابووە سنووری نێوان ھەردوو لیوای سلێمانی و ڕەواندز، لەم قۆناغەدا چەمی ژاراوە و زێی بچووک بووە سنووری نێوان سنجاغی شارەزوور و سلێمانی. * '''یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵی ١٨٧٥دا:''' # [[قەزای پشدەر|ناحیەی پشدەر]] خرایە سەر لیوای سلێمانی و شوێنی ھۆزەکانی(مەنگوڕ و مامش و ڕەمەک) لە پشدەر جیاکرایەوە و خرایە سەر [[قەزای ڕانیە]]. پاش ئەوەی لە لیوای ڕەواندز دابڕێنرا. # [[ناحیەی شوان]]یش گەڕایەوە سەر [[پارێزگای کەرکووک|سنجاغی شارەزوور]]. # [[قەزای قەرەداغ]] ھەڵوەشێنرا و کرایە ناحیە و لکێندرا بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە و لەبری ناحیەی زەنگەنە ناحیەی گل ھاتووەتە کایەوە و خراوەتە سەر لیوای کەرکووک، بەمەش چەمی ئاوەسپی بووە سنووری نێوان ئەم ناحیەیە و ناوەندی قەزای صلاحیە([[کفری]]). # قەزای زڕگوێز بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی تانجەرۆ|ناحیەی زڕگوێز]] و لکێندرا بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە. # قەزای سیوەیل ھەڵوەشێنرا و ڕووبەرەکەی خرایە سەر [[قەزای شارباژێڕ]]. # قەزای ماوەت ھەڵوەشێنرا و ڕووبەرەکەی خرایە سەر [[قەزای شارباژێڕ]]. # قەزای سرۆچک بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی سرۆچک]] و لکێندرا بە [[قەزای ھەڵەبجە|قەزای گوڵعەنبەر]]ەوە. # قەزای قزڵجە بچووکرایەوە و کرایە [[قەزای پێنجوێن|ناحیەی قزڵجە]] و لکێندرا بە [[قەزای ھەڵەبجە|قەزای گوڵعەنبەر]]ەوە. # قەزای سورداش بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی سورداش]] و لکێندرا بە [[قەزای پشدەر|قەزای مەرگە]]ەوە. # قەزای قەڵاسێوکە بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی ئاغجەلەر|ناحیەی قەڵاسێوکە]] و لکێندرا بە [[قەزای چەمچەماڵ|قەزای بازیان]]ەوە. # قەزای سەنگاو بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی سەنگاو]] و لکێندرا بە [[قەزای قەرەداغ]]ەوە. # قەزای زەنگەنە بچووکرایەوە و کرایە [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی زەنگەنە]] و لکێندرا بە [[قەزای قەرەداغ]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی سلێمانی لە ساڵی(١٢٩٢ک-١٨٧٥ز)دا |- ! ژ !! قەزا !! ناحیە |- |١ | [[قەزای سلێمانی]] | [[ناحیەی تانجەرۆ|ناحیەی زڕگوێز]] |- | rowspan=2 | ٢ | rowspan=2 | [[قەزای ھەڵەبجە|قەزای گوڵعەبەر]] | [[ناحیەی سرۆچک]] <!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --> |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی قزڵجە]] |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 | [[قەزای قەرەداغ]] | [[ناحیەی سەنگاو]] |- | [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی زەنگەنە]] <!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell F (above) --> |- | ٤ | [[قەزای بازیان]] | [[ناحیەی ئاغجەلەر|ناحیەی قەڵاسێوکە]] |- <!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell H (to the left) --> | rowspan=2 | ٥ | rowspan=2 | [[ناحیەی بنگرد|قەزای مەرگە]] | [[ناحیەی سورداش]] |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر|ناحیەی پشدەر]] |- | ٦ | [[قەزای شارباژێڕ]] | style="text-align: center;" | — |- | ٧ | قەزای عەشایری جاف | style="text-align: center;" | — |- |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] * '''یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵی ١٨٩٤دا:''' # ھاتنە کایەی [[قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] لە سنووری [[قەزای شارباژێڕ]]. # [[قەزای قەرەداغ]] ھەڵوەشێنرا و کرایە ناحیەی قەرەداغ و لکێندرا بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە. # [[ناحیەی سەنگاو]] پاش ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای قەرەداغ]] لکێندرا بە [[قەزای چەمچەماڵ|قەزای بازیان]]ەوە. # [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی زەنگەنە]] پاش ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای قەرەداغ]] ناوەکەی گوڕدرا بە ناحیەی گل و لکێندرا بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە. # ناوی [[ناحیەی تانجەرۆ|ناحیەی زڕگوێز]] گۆڕدرا بە ناحیەی سەرچناری ڕۆژھەڵات بە ھەمان سنووری خۆی، ھەروەھا ناحیەی ناوەندی قەزای سلێمانی گۆڕدرا بە ناحیەی سەرچناری ڕۆژاوا. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٠ - ١٨٩٤)دا<ref> https://dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw==&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ==&book_id=NTk5&lan=</ref> ! colspan="3" | ساڵی ١٨٩٠ ! colspan="3" href=|ساڵی ١٨٩٢ ! colspan="3" href=|ساڵی ١٨٩٤ |- ! ژ ! قەزا ! ناحیە ! ژ ! قەزا !ناحیە !ژ !قەزا !ناحیە |- | rowspan=4 | ١ | rowspan=4 style="text-align: center;" | بازیان{{ھن}}([[بازیان]]) | قەڵا سێوکە | rowspan=4 | ١ | rowspan=4 | ناوەندی قەزا{{ھن}}([[سلێمانی]]) | ڕۆژھەڵات | rowspan=4 |١ |rowspan=4 | ناوەندی قەزا{{ھن}}([[سلێمانی]]) |سەرچناری ڕۆژھەڵات |- | سەنگاو{{ھن}}([[سەنگاو]]) | ڕۆژاوا | سەرچناری ڕۆژاوا |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | قەرەداغ {{ھن}}([[قەرەداغ]]) | style="text-align: center;" | قەرەداغ {{ھن}}([[قەرەداغ]]) |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | غەوارە | style="text-align: center;" | ئێڵی غەوارە |- | rowspan=2 | ٢ | rowspan=2 | مەرگە {{ھن}}([[مەرگە]]) | style="text-align: center;" | سورداش {{ھن}}([[سورداش]]) | rowspan=2 | ٢ | rowspan=2 | بازیان | style="text-align: center;" | قەڵاسێوکە | rowspan=2 |٢ | rowspan=2 | بازیان{{ھن}}([[چەمچەماڵ]]) | style="text-align: center;" | قەڵاسێوکە |- | style="text-align: center;" | پشدەر {{ھن}}([[قەڵادزێ]]) | style="text-align: center;" | سەنگاو {{ھن}}([[سەنگاو]]) | style="text-align: center;" | سەنگاو {{ھن}}([[سەنگاو]]) |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 | گوڵعەنبەر {{ھن}}([[خورماڵ]]) | style="text-align: center;" | سرۆچک {{ھن}}([[گێڵدەرە]]) | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 | مەرگە {{ھن}}([[مەرگە]]) | style="text-align: center;" | سورداش {{ھن}}([[سورداش]]) | rowspan=2 |٣ | rowspan=2 | مەرگە{{ھن}}([[مەرگە]]) | style="text-align: center;" | سورداش {{ھن}}([[سورداش]]) |- | style="text-align: center;" | قزڵجە {{ھن}}([[قزڵجە]]) | style="text-align: center;" | پشدەر | style="text-align: center;" | پشدەر |- | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 | شارباژێڕ | style="text-align: center;" | ماوەت | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 | گوڵعەنبەر {{ھن}}([[خورماڵ]]) | style="text-align: center;" | سرۆچک {{ھن}}([[گێڵدەرە]]) | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 | گوڵعەنبەر{{ھن}}([[ھەڵەبجە]]) | style="text-align: center;" | سرۆچک {{ھن}}([[گێڵدەرە]]) |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | قزلجە | style="text-align: center;" | قزڵجە |- | ٥ | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | — | ٥ | شارباژێڕ | style="text-align: center;" | ماوەت | ٥ | شارباژێڕ{{ھن}}([[سیتەک]]) | style="text-align: center;" | ماوەت |- |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا]] * '''یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵی ١٩١٢دا:''' # [[ناحیەی سورداش]] لە [[قەزای پشدەر|قەزای مەرگە]] دابڕێنرا و خرایە سەر [[قەزای سلێمانی]]. # ناوەندی [[قەزای پشدەر|قەزای مەرگە]] لە گوندی [[مەرگە]]وە گواسترایەوە بۆ شارۆچکەی [[قەڵادزێ]]. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی سلێمانی لە ساڵی(١٩٠٧ - ١٩١١)دا<ref> https://dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw==&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ==&book_id=NTk5&lan=</ref> ! colspan="4" | ساڵی ١٩٠٧ ! colspan="5" href="شھرستان پیشوا" |ساڵی ١٩١١ |- ! ژ ! قەزا ! ناوەندی قەزا ! ناحیە ! ژ ! قەزا ! ناوەندی قەزا ! ناحیە ! ژ.گوند |- | rowspan=5 | ١ | rowspan=5 style="text-align: center;" | ناوەندی{{ھن}}قەزا | rowspan=5 | [[سلێمانی]] | سەرچناری ڕۆژھەڵات | rowspan=5 | ١ | rowspan=5 style="text-align: center;" | ناوەندی{{ھن}}قەزا | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[سلێمانی]] | سەرچناری ڕۆژھەڵات | rowspan=2 style="text-align: center;" | ١٣٩ |- | سەرچناری ڕۆژاوا | سەرچناری ڕۆژاوا |- | style="text-align: center;" | قەرەداغ{{ھن}}([[قەرەداغ]]) | ئێڵی غەوارە(گەڕۆک) | style="text-align: center;" | ٠ |- | ئێڵی غەوارە(گەڕۆک) | style="text-align: center;" | قەرەداغ {{ھن}}([[قەرەداغ]]) | style="text-align: center;" | ١٧٣ |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | سورداش {{ھن}}([[سورداش]]) | style="text-align: center;" | ٦٩ |- | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | بازیان | rowspan=3 | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center;" | قەڵاسێوکە | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | بازیان | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[چەمچەماڵ]] | ناوەندی قەزا | style="text-align: center;" | ٧٠ |- | style="text-align: center;" | سەنگاو {{ھن}}([[سەنگاو]]) | style="text-align: center;" | قەڵاسێوکە | style="text-align: center;" | ٥٣ |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | سەنگاو {{ھن}}([[سەنگاو]]) | style="text-align: center;" | ٣٦ |- | rowspan=3 | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | گوڵعەنبەر | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[ھەڵەبجە]] | style="text-align: center;" | سرۆچک {{ھن}}([[گێڵدەرە]]) | rowspan=3 | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | گوڵعەنبەر | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[ھەڵەبجە]] | ناوەندی قەزا | style="text-align: center;" | ١١٣ |- | style="text-align: center;" | قزڵجە {{ھن}}([[قزڵجە]]) | style="text-align: center;" | قزڵجە {{ھن}}([[قزڵجە]]) | style="text-align: center;" | ٩٠ |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | سرۆچک {{ھن}}([[گێڵدەرە]]) | style="text-align: center;" | ١٠٦ |- | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 style="text-align: center;" | مەعمورە ئەلحەمید | rowspan=2 | [[قەڵادزێ]] | style="text-align: center;" | پشدەر | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 | مەعمورە ئەلحەمید | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەڵادزێ]] | style="text-align: center;" | مەرگە {{ھن}}([[مەرگە]]) | style="text-align: center;" | ٤٥ |- | style="text-align: center;" | مەرگە {{ھن}}([[مەرگە]]) | style="text-align: center;" | پشدەر | style="text-align: center;" | ٦٣ |- | rowspan=2 | ٥ | rowspan=3 style="text-align: center;" | شارباژێڕ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[سیتەک]] | style="text-align: center;" | ماوەت {{ھن}}([[ماوەت]]) | rowspan=2 | ٥ | rowspan=2 style="text-align: center;" | شارباژێڕ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[سیتەک]] | style="text-align: center;" | ناوەندی قەزا | style="text-align: center;" | ٨٩ |- | style="text-align: center;" | — | style="text-align: center;" | ماوەت {{ھن}}([[ماوەت]]) | style="text-align: center;" | ٣٦ |- ! colspan="4" | ! colspan="3" | کۆی گشتی | ١١ [[ناحیە]] | ١٠٨٢ |- |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === لیوای سلێمانی لە سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا: ١٩١٨-١٩٥٨ === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکان]] و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە بەغدا بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا، ئەم بڕیارەش لە ساڵی دوایدا جێبەجێکرا بە ناردنی(٥) ئەندام وەکو نوێنەری لیواکە لە ئەنجوومەنی دامەزراندنی عێراقدا(المجلیس التأسیس العراقی)، دواتر لە کاتی لێکۆڵینەوەی تایبەت بە ناکۆکی نیوان [[عێراق]] - [[تورکیا]] لە سەر دواڕۆژی [[ویلایەتی مووسڵ]]، کۆمەڵەی گەلان لە شوباتی ١٩٢٥ز دا لیژنەی خۆی ڕەوانەی ئەم ویلایەتە کرد، بە کۆتایی ھاتنی ئەم کێشەیە ئیتر [[سلێمانی]] بووە بەشێک لە دەوڵەتی [[عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ئەم سەردەمەش دابەشی سێ قۆناغ دەکرێت. ==== قۆناغی یەکەم - لە نێوان ساڵانی ١٩١٨-١٩٣٦ ==== لەم قۆناغەدا حکومەتی پاشایەتی ھەستا بە:- # ڕێکخستنەوەی سنوری نێوان ھەردوو لیوای [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە شێوەیەک زنجیرە چیای قەرەداغ و بازیان بوو بە سنووری نێوانیان، بەمەش قەزای بازیان کە ناوەندەکەی [[چەمچەماڵ]] بوو، کرا بە دوو بەشەوە بەشی یەکەم [[قەزای چەمچەماڵ]] بە ھەردوو ناحیەی(قەڵاسێوکە و سەنگاو) و بەشی دووەم [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]]، یەکەم بەشیان لە لیوای سلێمانی دابڕێنرا و خرایە سەر لیوای کەرکووک، دووەمیان لەسەر لیوای سلێمانی مایەوە. # بەشی خواری [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]]ش کە دواتر بوو بە [[ناحیەی پێباز]] خرایە سەر [[قەزای کفری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الکورد فی الوثائق البریطانیة | ناونیشان = https://www.noor-book.com/کتاب-الکورد-فی-الوثائق-البریطانیھ-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عثمان علی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> # ھەڵوەشانەوەی قەزای مەعمورە و لکاندنی ھەردوو ناحیەی (پشدەری ١) و (پشدەری ٢) بە [[قەزای شارباژێڕ]]ەوە. # ناوی ناحیەی سەرچناری ڕۆژھەڵات بوو بە [[ناحیەی تانجەرۆ]] و ناوەندەکەی لە گوندی [[زڕگوێز]]ەوە گواسترایەوە بۆ شارەدێی [[عەربەت]]. # ناوی ناحیەی سەرچناری ڕۆژاوا بوو بە ناحیەی ناوەندی قەزای سلێمانی. بەم شێوەیە لیوای سلێمانی لە سییەکاندا لە(٣)[[قەزا]] و (١١) [[ناحیە]] پێکھاتبوو. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای سلێمانی لە ساڵی(١٩٣٦)دا<ref> https://dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw==&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ==&book_id=NTk5&lan=</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] |- | rowspan=4 | ١ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]] | [[ناحیەی تانجەرۆ]]{{ھن}}([[عەربەت]]) | rowspan=4 | ٢ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای ھەڵەبجە]] | [[ناحیەی خورماڵ]]{{ھن}}([[خورماڵ]]) | rowspan=4 | ٣ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای شارباژێڕ]] | [[ناحیەی سرۆچک]]{{ھن}}([[گێڵدەرە]]) |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]]{{ھن}}([[قەرەداغ]]) | [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]]{{ھن}}([[زەڕایەن]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]{{ھن}}([[ماوەت]]) |- | [[ناحیەی سورداش]]{{ھن}}([[سورداش]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]]{{ھن}}([[پێنجوێن]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر|ناحیەی پشدەر١]]{{ھن}}([[قەڵادزێ]]) |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]]{{ھن}}([[بازیان]]) | — | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی پشدەر ٢]]{{ھن}}([[مەرگە]]) |- ! colspan="2" | کۆی گشتی ! colspan="7" | ٣ [[قەزا]] و ١١ [[ناحیە]] |- |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] ==== قۆناغی دووەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٣٦-١٩٤٧ ==== حکومەت لەم قۆناغەدا سەرلەنوێ [[قەزای پشدەر]]ی ھێنایە کایەوە بە دابڕانی لە [[قەزای شارباژێڕ]]، بەم شێوەیە ئەم لیوایە لە (٤)[[قەزا]] و (١٠) [[ناحیە]] پێکھاتبوو، لە پڕۆسەی سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧دا زانیاری ورد و تایبەت بە ڕەوشی کارگێڕی لیواکانی [[عێراق]] تۆمارکرا، وەکو یەکە کارگێڕییەکان، ڕووبەر و دانیشتوانەکەی، ئەمە لەلایەک و لەلایەکیترەوە پێویستی یەکە کارگێڕییەکان لە دوای تەواو بوونی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکانی ھەریەک لەلایەن فەرمانگەکانی تەسوییەوە کێشرا. سنووری ئەم لیوایە لە سەرەتای ئەنجامدانی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکاندا(تسویة) بە پێی بڕیاری (٢٩)ی ساڵی ١٩٣٨دا ″کە بەکردار لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی پێکرد و تا پەنجاکانیش بەردەوام بوو″.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٤٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا]] ==== قۆناغی سێیەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٤٧-١٩٥٨ ==== لەدوای سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧ و کۆتایی ئەم سەردەمە چەندین گۆڕانکاری کارگێڕی لە سنووری ئەم لیوایە ئەنجامدرا، گرنگترینیان فراوان بوونی سنووری ئەم لیوایەیە بە دابڕاندنی [[قەزای ڕانیە]] لە لیوای ئەربیل و لکاندنی بەم لیوایەوە. # گواستنەوەی ناوەندی ناحیەی ناوەندی [[قەزای ھەڵەبجە]] لە شوێنی ئێستای بۆ گوندی [[سەید سادق]] و ناویش نرا بە ناحیەی شارەزوور بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٥٥دا. # دابڕاندنی ناحیەی شارەزوور لە [[قەزای ھەڵەبجە]] و لکاندنی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی سیوەیل]] لە سنووری [[قەزای شارباژێڕ]] و ناوەندەکەشی لە گوندی [[مڕانە]]، بەپێی ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٨٥٧) لە ٥/١٠/١٩٥٥دا. # دابڕاندنی [[قەزای ڕانیە]] بە ھەردوو ناحیەی چناران و ناودەشت لە لیوای ئەربیل و لکاندنی بە لیوای سلێمانییەوە بە پێی ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٦١٠) لە ١٢/٧/١٩٥٦دا. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی سیوەیل]] لە گوندی [[مڕانە]]وە بۆ گوندی [[باسنێ]] بەپێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٥٦دا. # بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە سەرەتای ساڵی ١٩٥٧دا ناوەندی ناحیەی چناران لە گوندی [[میرزا ڕۆستەمی گەورە]]وە بۆ گوندی [[دووکان]] گواسترایەوە و لەگەڵ دابڕانی گوندەکانی( [[دووکان]]، [[تۆپزاوا]]، [[جۆبڵاخ]] و قەشقۆڵی) لە [[ناحیەی سورداش]]ی سەر بە [[قەزای سلێمانی]] و لکاندنی بە ناحیەی چنارانەوە لە [[قەزای ڕانیە]].<ref> http://buratha.com/librory/books.php?books=11229</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای سلێمانی لە ساڵی(١٩٥٨)دا<ref> https://dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw==&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ==&book_id=NTk5&lan=</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەند ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەند |- | rowspan=6 | ١ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]] | ناوەندی قەزا | [[سلێمانی]] | rowspan=6 | ٤ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای شارباژێڕ]] | ناوەندی قەزا | [[چوارتا]] |- | [[ناحیەی تانجەرۆ]] | [[عەربەت]] | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] | [[ماوەت]] |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] | [[قەرەداغ]] | [[ناحیەی سرۆچک]] | [[بەرزنجە]] |- | [[ناحیەی سورداش]] | [[سورداش]] | [[ناحیەی سیوەیل]] | [[باسنێ]] |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] | [[بازیان]] | — | — |- | ناحیەی شارەزوور | [[سەید سادق]] | — | — |- | rowspan=4 | ٢ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای ھەڵەبجە]] | ناوەندی قەزا | [[ھەڵەبجە]] | rowspan=4 | ٥ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای ڕانیە]] | ناوەندی قەزا | [[ڕانیە]] |- | [[ناحیەی خورماڵ]] | [[خورماڵ]] | [[ناحیەی ناودەشت]] | [[سەنگەسەر]] |- | [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]] | [[دەربەندیخان]] | [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] | [[دووکان]] |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] | [[پێنجوێن]] | — | — |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پشدەر]] | ناوەندی قەزا | [[قەڵادزێ]] |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | [[بنگرد]] |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === پارێزگای سلێمانی لە سەردەمی کۆماریدا: ١٩٥٨-١٩٩٠ === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== قۆناغی یەکەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨-١٩٦٥ ==== # ھێنانە کایەی [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] لە سنووری [[قەزای سلێمانی]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٥) لە ١٠/١١/١٩٥٩دا.<ref> https://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain/opendocpdf.pdf?reldoc=y&docid=5c76654f4</ref> # ھێنانە کایەی [[قەزای پێنجوێن]] لە سنووری پارێزگای سلێمانی بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٦) لە ١٠/١١/١٩٥٩دا. # دابڕانی (٧) کەرت و گوندی [[ناحیەی سیوەیل]] و لکاندنی بە ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]]ەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٦٠دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/25.html</ref> # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] لە سنووری [[قەزای ڕانیە]]، ناوەندەکەی گوندی [[چوارقوڕنە]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٨٥) لە ١٧/١١/١٩٦٠دا.<ref>http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 |date=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> # ھێنانە کایەی [[ناحیەی گەرمک]] لە سنووری [[قەزای پێنجوێن]]، ناوەندەکەی گوندی [[گەرمک]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٩) لە ٤/١٢/١٩٦٠دا. # گۆڕینی ناوی ناحیەی ھەڵەبجە بۆ [[ناحیەی سیروان]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی بۆ گوندی [[کێلەسپی]] بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٤٤٨) لە ٢٨/١١\١٩٦٠دا. # ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] و لکاندنی ھەموو کەرتەکانی بە ناوەندی [[قەزای پێنجوێن]]ەوە بە پێی فەرمانی ژمارە(٧٥٢) لە ١٥\٨\١٩٦٣دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irakipedia.org/wiki/3774/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230513041238/https://www.irakipedia.org/wiki/3774/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای سلێمانی لە ساڵی(١٩٦٥)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەندی ناحیە ! ژمارەی کەرت ! ژمارەی [[گوند]]ەکان |- | rowspan=6 | ١ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]]{{ھن}}([[سلێمانی]]) | [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] | style="text-align: center | [[سەرچنار]] | style="text-align: center | ٦١ | rowspan=6 style="text-align: center;" | ٣٣٢ |- | [[ناحیەی تانجەرۆ]] | style="text-align: center | [[عەربەت]] | style="text-align: center | ٥٨ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] | style="text-align: center | [[قەرەداغ]] | style="text-align: center | ٦١ |- | [[ناحیەی سورداش]] | style="text-align: center | [[سورداش]] | style="text-align: center | ٥٩ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] | style="text-align: center | [[تەیناڵ]] | style="text-align: center | ٤٢ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] | style="text-align: center | [[سەید سادق]] | style="text-align: center | ٢٤ |- | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای ھەڵەبجە]]{{ھن}}([[ھەڵەبجە]]) | [[ناحیەی سیروان]] | style="text-align: center | [[کێلەسپی]] | style="text-align: center | ٧١ | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٢٥٢ |- | [[ناحیەی خورماڵ]] | style="text-align: center | [[خورماڵ]] | style="text-align: center | ٣٩ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخان]] | style="text-align: center | [[دەربەندیخان]] | style="text-align: center | ٣٧ |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پێنجوێن]]{{ھن}}([[پێنجوێن]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] | style="text-align: center | [[پێنجوێن]] | style="text-align: center | ٥١ | rowspan=2 style="text-align: center;" | ١٠٢ |- | [[ناحیەی گەرمک]] | style="text-align: center | [[گەرمک]] | style="text-align: center | ٥٩ |- | rowspan=4 | ٤ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای شارباژێڕ]]{{ھن}}([[چوارتا]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] | style="text-align: center | [[چوارتا]] | style="text-align: center | ٨٦ | rowspan=4 style="text-align: center;" | ٢٦٧ |- | [[ناحیەی سیوەیل]] | style="text-align: center | [[باسنێ]] | style="text-align: center | ٤٥ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] | style="text-align: center | [[ماوەت]] | style="text-align: center | ٥٧ |- | [[ناحیەی سرۆچک]] | style="text-align: center | [[بەرزنجە]] | style="text-align: center | ٥٦ |- | rowspan=2 | ٥ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پشدەر]]{{ھن}}([[قەڵادزێ]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] | style="text-align: center | [[قەڵادزێ]] | style="text-align: center | ٨٢ | rowspan=2 style="text-align: center;" | ١٣٨ |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | style="text-align: center | [[بنگرد]] | style="text-align: center | ٥٥ |- | rowspan=3 | ٦ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای ڕانیە]]{{ھن}}([[ڕانیە]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] | style="text-align: center | [[چوارقوڕنە]] | style="text-align: center | ٩٥ | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٢١٠ |- | [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] | style="text-align: center | [[دووکان]] | style="text-align: center | ٤٢ |- | [[ناحیەی ناودەشت]] | style="text-align: center | [[سەنگەسەر]] | style="text-align: center | ٧٥ |- ! colspan="2" | کۆی گشتی | style="text-align: center |١٨ ناحیە | style="text-align: center |— | style="text-align: center |١١٥٥ | style="text-align: center | ١٣٠١ |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٦٥)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٦٥دا]] ==== قۆناغی دووەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥-١٩٧٧ ==== # دابڕاندنی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] لە [[قەزای سلێمانی]] و لکاندنی بە [[قەزای ھەڵەبجە]]وە. # ھێنانەکایەی [[ناحیەی بیارە]] لە [[قەزای ھەڵەبجە]] بە دابڕاندنی (٢و)کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خورماڵ|ناحیەی خورماڵ]] و ناوەندەکەشی گوندی [[بیارە]]یە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(١٤٤) لە ٦\٤\١٩٧١دا. # ھێنانە کایەی [[قەزای دووکان]] لە سنووری پارێزگای سلێمانی، ناوەندەکەشی لە جێکەوتی [[بەنداوی دووکان]]، لە کەرتی (٤٧/[[تۆپزاوا]]) و ھەردوو [[ناحیەی سورداش]] و [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] بەستران بەم قەزایەوە بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٧) لە ١٦\٦\١٩٧١دا. # ھێنانە کایەی [[قەزای دەربەندیخان]] لە سنووری پارێزگای سلێمانی، ناوەندەکەشی لە جێکەوتی [[بەنداوی دەربەندیخان]]ە، و [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخانی]] پێوە بەسترایەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤١٩) لە ١١\١٠\١٩٧١دا. # دابڕانی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە [[قەزای پشدەر]] و لکاندنی بە [[قەزای ڕانیە]]وە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٨\١١\١٩٧١دا و دابڕانی [[ناحیەی ناودەشت]] لە [[قەزای ڕانیە]] و لکاندنی بە [[قەزای پشدەر]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٨\١١\١٩٧١دا. # گۆڕینی ناوی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر|ناحیەی قەڵادزێ]] بۆ [[ناحیەی ھێرۆ]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە شارۆچکەی [[قەڵادزێ]]وە بۆ گوندی [[ھێرۆ (گوند)|ھێرۆ]] و بەستنەوەی (٢٦) کەرت بەم ناحیەیەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦) لە ٢٣\١\١٩٧٢دا. # دابڕانی ھەردوو [[قەزای کەلار]] و [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] و بەستنەوەیان بە پارێزگای سلێمانییەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٨) لە ٦\١١\١٩٧٥دا. # دابڕانی (٦) کەرت لە ناوەندی [[قەزای چەمچەماڵ]]ی سەر بە پارێزگای سلێمانی و لکاندنیان بە [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]ی سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢) لە ٢٤\١\١٩٧٦دا. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی بێتواتە]] لە سنووری [[قەزای ڕانیە]] بە دابڕاندنی (٢٠) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٨٧) لە ٥\٦\١٩٧٦دا. # دابڕانی کەرتی (١٤\[[گردەنازێ]] و مەستەکان) لە [[ناحیەی خورماڵ]]ی [[قەزای ھەڵەبجە]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]]ەوە لە ھەمان قەزادا، بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(١٤٥٣١) لە ساڵی ١٩٧٧دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/7968.html</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩٧٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٧٧دا]] ==== قۆناغی سێیەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٧٧-١٩٨٦ ==== # دابڕاندن (٢٠)کەرت لە [[ناحیەی سیروان]]ی سەر بە [[قەزای ھەڵەبجە]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخانی]] سەر بە [[قەزای دەربەندیخان]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٢) لە ٢٦\١\١٩٧٨دا. # دابڕاندنی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە [[قەزای ڕانیە]] و لکاندنی بە [[قەزای دووکان]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٦) لە ٢٨\١\١٩٧٨دا. # دابڕاندنی (٤) کەرت لە [[ناحیەی سورداش]] و (٧) کەرت لە [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] و لکاندنیان بە ناوەندی [[قەزای دووکان]]ەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٢٣٣) لە ساڵی ١٩٧٨دا. # دابڕاندنی کەرتێک لە [[قەزای چەمچەماڵ]] و لکاندنی بە [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]ی سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٣) لە ٦\٥\١٩٧٩دا. # ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی ھێرۆ]] و لکاندنی ھەموو کەرتەکانی بە ناوەندی [[قەزای پشدەر]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٠٣) لە ٣\١٠\١٩٧٩دا. # '''(أ)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] بۆ [[ناحیەی کارێزە]] و گواستنەوەی ناوەندەکە لە گوندی [[ماوەت]]ەوە بۆ گوندی [[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]](موجەمەعی کارێزە) و لکاندنی (٦) کەرتی ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]] بە [[ناحیەی کارێزە]]وە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومح مەحەللی ژمارە(٢٤٣٣٥)ی ساڵی ١٩٧٩، '''(ب)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی سیوەیل]] بۆ [[ناحیەی کەناروێ]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە گوندی [[باسنێ]]وە بۆ گوندی [[کەناروێ]](موجەمەعی کەناروێ) و لکاندنی (١٢) کەرتی ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]] بە ناحیەی کەناروێوە بە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی (٢٤٣٩٦)ی ساڵی ١٩٧٩. '''(ج)''' دابڕاندنی ھەموو کەرتەکانی [[ناحیەی گەرمک]] و لکادنیان بە ناوەندی [[قەزای پێنجوێن]]ەوە و گۆڕینی ناوی ناحیەی ناوبراو بۆ [[ناحیەی ناڵپارێز]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە گوندی [[گەرمک]]ەوە بۆ گوندی [[ناڵپارێز]] و لکاندنی (٢٦) کەرتی ناوەندی [[قەزای پێنجوێن]] بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٢٤٧٩٦)ی ساڵی ١٩٧٩. # دابڕانی (١٤) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ی سەر بە [[قەزای پێنجوێن]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٢١) لە ١٦\١٠\١٩٧٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> # دابڕانی (٢) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]]ی سەر بە [[قەزای ھەڵەبجە]]وە. # دابڕانی (٣٤) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخان]] و لکاندنیان بە ناوەندی [[قەزای دەربەندیخان]] و گۆڕینی ناوی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخان]] بۆ [[ناحیەی زەڕایەن]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە شارۆچکەی [[دەربەندیخان]]ەوە بۆ گوندی [[زەڕایەن]] و مانەوەی (٢٣) کەرت لە سنووری ئەم ناحیەیە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٢٧٣٦٨)ی ساڵی ١٩٧٩. # دابڕانی (١١) کەرتی [[ناحیەی تانجەرۆ]]ی [[قەزای سلێمانی]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی زەڕایەن]]ی سەر بە [[قەزای دەربەندیخان]]ەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٥٨) لە ٢٠\١١\١٩٧٩دا. # گواستەوەی ناوەندی [[ناحیەی سورداش]] لە گوندی [[سورداش]]ەوە بۆ گوندی [[سوسێی سەیدان]] بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٤١٠٦)ی ساڵی ١٩٨١. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] لە [[سەرچنار]]ەوە بۆ [[بەکرەجۆ]] بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(١٢٩٢٥) لە ساڵی ١٩٨٤دا.<ref>https://moj.gov.iq/upload/pdf/4510.pdf{{بەستەری مردوو|url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4510.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> # ھێنانەکایەی [[ناحیەی سەرکەپکان]] لە سنووری [[قەزای ڕانیە]] بە دابڕاندنی (٣١)کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، ناوەندەکەشی لە گوندی [[سەرکەپکان]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٣٠) لە ٢٣\٦\١٩٨٦دا. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی کارێزە]] لە جێکەوتی ئێستای بۆ ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]] بە پێی فەرمانی وەزارەتی حکومی مەحەلی ژمارە(٧٨١) لە ساڵی ١٩٨٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/6829.html</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای سلێمانی لە ساڵی(١٩٨٦)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەندی ناحیە ! ژمارەی کەرت ! تێبینی |- | rowspan=4 | ١ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]]{{ھن}}([[سلێمانی]]) | [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] | style="text-align: center|[[بەکرەجۆ]] | style="text-align: center| ٦١ | |- | [[ناحیەی تانجەرۆ]] | style="text-align: center | [[عەربەت]] | style="text-align: center | ٤٧ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] | style="text-align: center | [[قەرەداغ]] | style="text-align: center | ٦١ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] | style="text-align: center | [[تەیناڵ]] | style="text-align: center | ٤٢ | |- | rowspan=4 | ٢ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای ھەڵەبجە]]{{ھن}}([[ھەڵەبجە]]) | [[ناحیەی سیروان]] | style="text-align: center | [[کێلەسپی]] | style="text-align: center | ٥١ | |- | [[ناحیەی خورماڵ]] | style="text-align: center | [[خورماڵ]] | style="text-align: center | ١٦ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] | style="text-align: center | [[سەید سادق]] | style="text-align: center | ٢٧ | |- | [[ناحیەی بیارە]] | style="text-align: center | [[بیارە]] | style="text-align: center | ٢٢ | |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پێنجوێن]]{{ھن}}([[پێنجوێن]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]] | style="text-align: center | [[پێنجوێن]] | style="text-align: center | ٨٤ | |- | [[ناحیەی ناڵپارێز]] | style="text-align: center | [[ناڵپارێز]] | style="text-align: center | ٤٠ | |- | rowspan=4 | ٤ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای شارباژێڕ]]{{ھن}}([[چوارتا]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] | style="text-align: center | [[چوارتا]] | style="text-align: center | ٦٨ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی کارێزە]] | style="text-align: center | [[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]] | style="text-align: center | ٦٣ | |- | [[ناحیەی سیوەیل|ناحیەی کەناروێ]] | style="text-align: center | [[کەناروێ]] | style="text-align: center | ٥٧ | |- | [[ناحیەی سرۆچک]] | style="text-align: center | [[بەرزنجە]] | style="text-align: center | ٤٠ | |- | rowspan=2 | ٥ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پشدەر]]{{ھن}}([[قەڵادزێ]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] | style="text-align: center | [[قەڵادزێ]] | style="text-align: center | ٨٢ | |- | [[ناحیەی ناودەشت]] | style="text-align: center | [[سەنگەسەر]] | style="text-align: center | ٦٥ | style="text-align: center | (١٠) کەرتی ھەڵوەشێنراون |- | rowspan=3 | ٦ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای ڕانیە]]{{ھن}}([[ڕانیە]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] | style="text-align: center | [[چوارقوڕنە]] | style="text-align: center | ٤٣ | style="text-align: center | کەرتی (٨٧) لەگەڵ (٨٨) کراوەتە یەک |- | [[ناحیەی بێتواتە]] | style="text-align: center | [[بێتواتە]] | style="text-align: center | ٢٠ | |- | [[ناحیەی سەرکەپکان]] | style="text-align: center | [[سەرکەپکان]] | style="text-align: center | ٣١ | |- | rowspan=4 | ٧ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای دووکان]]{{ھن}}([[دووکان]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان]] | style="text-align: center | [[دووکان]] | style="text-align: center | ١١ | |- | [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] | style="text-align: center | [[خەلەکان]] | style="text-align: center | ٣١ | |- | [[ناحیەی سورداش]] | style="text-align: center | [[سوسێی سەیدان]] | style="text-align: center | ٥٩ | |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | style="text-align: center | [[بنگرد]] | style="text-align: center | ٥٥ | |- | rowspan=2 | ٨ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای دەربەندیخان]]{{ھن}}([[دەربەندیخان]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخان]] | style="text-align: center | [[دەربەندیخان]] | style="text-align: center | ٣٤ | |- | [[ناحیەی زەڕایەن]] | style="text-align: center | [[زەڕایەن]] | style="text-align: center | ٣٤ | |- | rowspan=3 | ٩ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای چەمچەماڵ]]{{ھن}}([[چەمچەماڵ]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | ٥٩ | |- | [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | [[ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | ٦٠ | |- | [[ناحیەی سەنگاو]] | style="text-align: center | [[سەنگاو]] | style="text-align: center | ٥٧ | |- | rowspan=3 | ١٠ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای کەلار]]{{ھن}}([[کەلار]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار]] | style="text-align: center | [[کەلار]] | style="text-align: center | ٢١ | |- | [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیەی تیلەکۆ]] | style="text-align: center | [[تیلەکۆی گەورە]] | style="text-align: center | ٦١ | |- | [[ناحیەی پێباز]] | style="text-align: center | [[باوەنور]] | style="text-align: center | ٦٢ | |- ! colspan="3" | کۆی گشتی | style="text-align: center | | style="text-align: center | ١٤٦٤ | style="text-align: center | |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٨٦)دا.png|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٦دا]] ==== قۆناغی پێنجەم - لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨-١٩٩٠ ==== # ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای شارباژێڕ]] و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە. # ھێنانەکایەی (قەزای الاخوة) ناوەندەکەی لە موجەمەعی(الاخوة - برایەتی - [[کۆمەڵگای باریکە|باریکە]]) بوو و [[ناحیەی تانجەرۆ]]ی لەسەر بوو. # ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای ھەڵەبجە]] و ھێنانەکایەی ناحیەی ھەڵەبجە ناوەندەکەشی [[ھەڵەبجەی تازە]] بوو بەسترایەوە بە (قەزای الاخوة)، بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(١٠٤٧) لە ١٠\١٠\١٩٨٨دا. # گۆڕینی ناوی شارۆچکەی [[ھەڵەبجەی تازە]] بۆ (صدامیة حلبجة). # گۆڕینی ناوی [[شارەدێ]]ی [[عەربەت]] بۆ (الاخوة). # ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای پێنجوێن]] و ھێنانەکایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]] و بەستنەوەی بە (قەزای الاخوة). # ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی بێتواتە]] و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە [[قەزای ڕانیە]]وە. # ھێنانەکایەی (ناحیەی صمود) لە سنووری [[قەزای کەلار]] و ناوەندەکەشی لە [[ڕزگاری]](مجمع الصمود)بوو. # '''(أ)''' گۆڕینی ناوی (قەزای الاخوة) بۆ (قەزای صدامیة حلبجة) و گواستنەوەی ناوەندەکەی بۆ شارۆچکەی صدامیة حلبجة([[ھەڵەبجەی تازە]]). '''(ب)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی تانجەرۆ]] بۆ (ناحیەی الاخوة) و ناوەندەکەشی لە موجەمەعی(الاخوة - برایەتی - [[کۆمەڵگای باریکە|باریکە]]) بوو. '''(ج)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی زەڕایەن]] بۆ (ناحیەی شارەزوور) و دابڕانی لە [[قەزای دەربەندیخان]] و لکاندنی بە (قەزای صدامیة حلبجة)وە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٣١١) لە ٢٨\٦\١٩٨٩دا.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> # دابڕانی (ناحیەی الاخوة) لە (قەزای صدامیة حلبجة) و لکاندنی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای سلێمانی لە ساڵی(١٩٨٩)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەندی ناحیە ! ژمارەی کەرت |- | rowspan=3 | ١ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]]{{ھن}}([[سلێمانی]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center|[[سلێمانی]] | style="text-align: center| ٣٥٠ |- | ناحیەی الاخوة | style="text-align: center | [[عەربەت]] | style="text-align: center | ٤٧ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] | style="text-align: center | [[تەیناڵ]] | style="text-align: center | ٤٢ |- | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | صدامیة حلبجة{{ھن}}([[ھەڵەبجەی تازە]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[ھەڵەبجەی تازە]] | style="text-align: center | ١١٦ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]] | style="text-align: center | [[پێنجوێن]] | style="text-align: center | ١٢٤ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] | style="text-align: center | [[زەڕایەن]] | style="text-align: center | ٣٤ |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای پشدەر]]{{ھن}}([[قەڵادزێ]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[قەڵادزێ]] | style="text-align: center | ٨٢ |- | [[ناحیەی ناودەشت]] | style="text-align: center | [[سەنگەسەر]] | style="text-align: center | ٦٥ |- | rowspan=1 | ٤ | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[قەزای ڕانیە]]{{ھن}}([[ڕانیە]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[ڕانیە]] | style="text-align: center | ٩٤ |- | rowspan=1 | ٥ | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[قەزای دووکان]]{{ھن}}([[دووکان]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[دووکان]] | style="text-align: center | ١٥٦ |- | rowspan=1 | ٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[قەزای دەربەندیخان]]{{ھن}}([[دەربەندیخان]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[دەربەندیخان]] | style="text-align: center | ٣٤ |- | rowspan=1 | ٧ | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[قەزای چەمچەماڵ]]{{ھن}}([[چەمچەماڵ]]) | ناوەندی قەزا | style="text-align: center | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | ٢٥٧ |- | rowspan=2 | ٨ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای کەلار]]{{ھن}}([[کەلار]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار]] | style="text-align: center | [[کەلار]] | style="text-align: center | ١٤٤ |- | [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیەی صمود]] | style="text-align: center | [[ڕزگاری]] | style="text-align: center | ٠ |- ! colspan="2" | کۆی گشتی | style="text-align: center | ٦ ناحیە | style="text-align: center | | style="text-align: center | ١٥٤٥ |} [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٩٠)دا.png|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا]] === یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی ١٩٤٧-١٩٨٩ === {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧ - ١٩٨٩)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! rowspan=2 |ژ ! rowspan=2 | [[قەزا]] ! rowspan=2 | [[ناحیە]] ! colspan=7 | ژمارەی کەرتەکان |- ! ساڵی{{ھن}}١٩٤٧ !! ساڵی{{ھن}}١٩٦٥ !! ساڵی{{ھن}}١٩٧٧ !! ساڵی{{ھن}}١٩٨٦ !! ساڵی{{ھن}}١٩٨٧ !! ساڵی{{ھن}}١٩٨٩ ! تێبینی |- | rowspan=6 | ١ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای سلێمانی]]{{ھن}}([[سلێمانی]]) | [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ١٢٢ | style="text-align: center| ٣٥٠ | |- | [[ناحیەی تانجەرۆ]] | style="text-align: center | ٥٨ | style="text-align: center | ٥٨ | style="text-align: center| ٥٨ | style="text-align: center| ٤٧ | style="text-align: center| ٤٧ | style="text-align: center| ٤٧ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] | style="text-align: center | ٦١ | style="text-align: center | ٦١ | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ٦١ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] | style="text-align: center | ٤٢ | style="text-align: center | ٤٢ | style="text-align: center| ٤٢ | style="text-align: center| ٤٢ | style="text-align: center| ٤٢ | style="text-align: center| ٤٢ | |- | [[ناحیەی سورداش]] | style="text-align: center | ٦٣ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٢٤ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | rowspan=6 | ٢ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای ھەڵەبجە]]{{ھن}}([[ھەڵەبجە]]) | [[ناحیەی سیروان]] | style="text-align: center| ٧١ | style="text-align: center| ٧١ | style="text-align: center| ٧١ | style="text-align: center| ٥١ | style="text-align: center| ٨٩ | style="text-align: center| ١١٦ | |- | [[ناحیەی خورماڵ]] | style="text-align: center | ٦٣ | style="text-align: center | ٣٩ | style="text-align: center| ١٦ | style="text-align: center| ١٦ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] | style="text-align: center | ١١٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]] | style="text-align: center | ٣٧ | style="text-align: center | ٣٧ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٢٥ | style="text-align: center| ٢٧ | style="text-align: center| ٢٧ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی بیارە]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٢٢ | style="text-align: center| ٢٢ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=3 | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای پێنجوێن]]{{ھن}}([[پێنجوێن]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن|ناحیەی پێنجوێن]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥١ | style="text-align: center | ٥١ | style="text-align: center | ٨٤ | style="text-align: center | ١٢٤ | style="text-align: center | ١٢٤ | |- | [[ناحیەی ناڵپارێز]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٤٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی گەرمک]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=4 | ٤ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای شارباژێڕ]]{{ھن}}([[چوارتا]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] | style="text-align: center | ١٣١ | style="text-align: center | ٨٦ | style="text-align: center | ٨٦ | style="text-align: center | ٦٨ | style="text-align: center | ١٢٥ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٦٣ | style="text-align: center | ٦٣ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سیوەیل]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٤٥ | style="text-align: center | ٤٥ | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سرۆچک]] | style="text-align: center | ٥٦ | style="text-align: center | ٥٦ | style="text-align: center | ٥٦ | style="text-align: center | ٤٠ | style="text-align: center | ٤٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=4 | ٥ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای پشدەر]]{{ھن}}([[قەڵادزێ]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر]] | style="text-align: center | ٨٢ | style="text-align: center | ٨٢ | style="text-align: center | ٥٦ | style="text-align: center | ٨٢ | style="text-align: center | ٨٢ | style="text-align: center | ٨٢ | |- | [[ناحیەی ناودەشت]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٧٥ | style="text-align: center | ٦٥ | style="text-align: center | ٦٥ | style="text-align: center | ٦٥ | style="text-align: center | (١٠) کەرتی ھەڵوەشێنراون |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | style="text-align: center | ٥٥ | style="text-align: center | ٥٥ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی ھێرۆ]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٢٦ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | |- | rowspan=6 | ٦ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای ڕانیە]]{{ھن}}([[ڕانیە]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە|ناحیەی ڕانیە]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٩٥ | style="text-align: center | ٧٤ | style="text-align: center | ٤٣ | style="text-align: center | ٧٤ | style="text-align: center | ٩٤ | style="text-align: center | کەرتی (٨٧) لەگەڵ (٨٨) کراوەتە یەک |- | [[ناحیەی ناودەشت]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٧٥ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٤٢ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٥ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی بێتواتە]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٢٠ | style="text-align: center | ٢٠ | style="text-align: center | ٢٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سەرکەپکان]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٣١ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=4 | ٧ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای دووکان]]{{ھن}}([[دووکان]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ١١ | style="text-align: center | ١٥٦ | style="text-align: center | ١٥٦ | |- | [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٤٢ | style="text-align: center | ٣١ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سورداش]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٥ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=2 | ٨ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای دەربەندیخان]]{{ھن}}([[دەربەندیخان]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان|ناحیەی دەربەندیخان]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٣٧ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center | ٣٤ | |- | [[ناحیەی زەڕایەن]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center | ٣٤ | |- | rowspan=4 | ٩ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای چەمچەماڵ]]{{ھن}}([[چەمچەماڵ]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٥٩ | style="text-align: center | ٢٥٧ | style="text-align: center | ٢٥٧ | style="text-align: center | (٨١)کەرتی ناحیەی قادرکەرەم خرایە سەر ناحیەی چەمچەماڵ |- | [[ناحیەی قادرکەرەم]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٦٠ | style="text-align: center | ٦٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سەنگاو]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٥٧ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=3 | ١٠ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای کەلار]]{{ھن}}([[کەلار]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٢١ | style="text-align: center | ٢١ | style="text-align: center | ١٤٤ | style="text-align: center | ١٤٤ | |- | [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیەی تیلەکۆ]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٦١ | style="text-align: center | ٦١ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی پێباز]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٦٢ | style="text-align: center | ٦٢ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | |- ! colspan="2" | کۆی گشتی | style="text-align: center | | style="text-align: center | ٩٤٧ | style="text-align: center | ١١٥٥ | style="text-align: center | ١٤٧٤ | style="text-align: center | ١٤٦٤ | style="text-align: center | ١٥٤٥ | style="text-align: center | ١٥٤٥ | |} === پارێزگای سلێمانی لە دوای ڕاپەڕین === ==== قۆناغی یەکەم ساڵی ١٩٩١-١٩٩٢ ==== * لەم قۆناغەدا پارێزگای سلێمانی و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. ==== قۆناغی دووەم ساڵی ١٩٩٢-٢٠٠٣ ==== * لەم قۆناغەدا یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی بە پێی ئاوەدانکردنەوە نوێ کرانەوە و یەکە کارگێڕییەکان چوونەوە جێی خۆیان و ناوی کوردییان لێنرانەوە، ھەرچەندە [[شەڕی براکوژی]] کاریگەری خۆی لەسەر ئەم ئاواکردنەوەیەش دانا و [[ھەرێمی کوردستان]] بووە دوو حکومەتی جوودا و تاوەکو ئێستاش کاریگەری لەسەر پڕۆسەی حکومداری جێھێشتووە. ==== قۆناغی سێیەم ٢٠٠٣-٢٠١٤ ==== لەم قۆناغەدا چەند گۆڕانکارییەک لە یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانیدا کرا لەوانەم: # لەساڵی ٢٠٠٧دا ھێنانە کایەی [[قەزای سەید سادق]] و دابڕاندنی [[ناحیەی سرۆچک]] لە [[قەزای شارباژێڕ]] و بەستنەوەی بە قەزای ناوبراوەوە. # ھێنانە کایەی [[قەزای ماوەت]] لەساڵی ٢٠٠٧دا لە کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و دابڕاندنی لە [[قەزای شارباژێڕ]]. # ھێنانە کایەی [[قەزای قەرەداغ]] لەساڵی ٢٠٠٧دا لە کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی قەرەداغ]] سەر بە [[قەزای سلێمانی]] و دابڕاندنی لە قەزای سلێمانی و دروستکردنی [[ناحیەی سێوسێنان]] و خستنە پاڵ [[قەزای قەرەداغ]]. # ھێنانە کایەی ھەرسێ [[ناحیەی سیتەک]] و [[ناحیەی زەلان]] و [[ناحیەی گاپیڵۆن]] لە [[قەزای شارباژێڕ]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی شێخ تەویل]] لە [[قەزای کەلار]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی تەکیەی جەباری]] لە [[قەزای چەمچەماڵ]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی باوەخۆشێن]] لە [[قەزای دەربەندیخان]]. # لکاندنی [[ناحیەی قادرکەرەم]] بە [[قەزای چەمچەماڵ]]ەوە و جیاکردنەوەی لە [[قەزای دووزخورماتوو]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی شۆڕش]] لە [[قەزای چەمچەماڵ]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ئاوەسپی]] لە [[قەزای کفری]]. # دروستکردنی ھەردوو [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] و [[ئیدارەی گەرمیان]] لە پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ٢٠٠٨دا. # دروستکردنی [[پارێزگای ھەڵەبجە]] لە قەزا و ناحیەکانی ھەڵەبجە و دابڕاندنی لە پارێزگای سلێمانی لە ١٣ ئازار ٢٠١٤ بە بڕیاری [[نێچیرڤان بارزانی]] سەرۆکی کابینەی حەوتەمی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کراوەتە [[پارێزگا]]. == پارێزگارەکان == لە ساڵی ١٩٢٧وە دوای دانانی مەتەسەریف، ژمارەیەکی زۆر موتەسەریف و پارێزگار سەرۆکی یەکەی ئیداری پارێزگای سلێمانی بوون لەم خشتەیەدا ئاماژەی پێکراوە: {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ پارێزگارەکانی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩٢٥ تاوەکو ئێستا)<ref> https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=557&secID=19</ref> ! ژ ! پارێزگار{{ھن}}(متصریف) ! ماوەی دەسەڵات ! ژ ! پارێزگار{{ھن}}(متصریف) ! ماوەی دەسەڵات |- ! colspan="6" href=| سەردەمی پاشایەتی |- ! ١ | style="text-align: center;" | ئەحمەد تۆفیق ساڵەح سڵیمان بەگ | style="text-align: center;" | (٧\٣\١٩٢٥ - ١٩\٤\١٩٢٧) ! ٢ | style="text-align: center;" | ئەحمەد عوسمان ئەربیللی | style="text-align: center;" | (٢٩\٤\١٩٢٧ - ١٠\٥\١٩٣٠) |- ! ٣ | style="text-align: center;" |[[تۆفیق وەھبی]] | style="text-align: center;" |(١١\٥\١٩٣٠ - ٢٢\٨\١٩٣٠) ! ٤ | style="text-align: center;" | ئەحمەد تۆفیق ساڵەح سڵیمان بەگ | style="text-align: center;" |(٢٨\٩\١٩٣٠ - ٢٤\٤\١٩٣٥) |- ! ٥ | style="text-align: center;" | ساڵەح زەکی بەگی ساحێبقڕان | style="text-align: center;" | (١\٥\١٩٣٥ - ١٢\٧\١٩٣٦) ! ٦ | style="text-align: center;" | ناجی عەلی ھورمزی | style="text-align: center;" |(٢٥\٧\١٩٣٦ - ٣٠\٩\١٩٣٧) |- ! ٧ | style="text-align: center;" | عبدالمجید العقوبی | style="text-align: center;" | (١\١٠\١٩٣٧ - ١٧\٢\١٩٣٩) ! ٨ | style="text-align: center;" | حاجی ڕەمەزان | style="text-align: center;" | (١٣\٣\١٩٤٠ - ١\٧\١٩٤٠) |- ! ٩ | style="text-align: center;" | حمید عبدالمجید صرصر | style="text-align: center;" | (٨\٧\١٩٤٠ - ٥\٥\١٩٤١) ! ١٠ | style="text-align: center;" | حسێن فەوزی | style="text-align: center;" | (٥\٥\١٩٤١ - ٢٧\٦\١٩٤١) |- ! ١١ | style="text-align: center;" | موستەفا مەحمود عەبدولڕحمان قەرەداغی | style="text-align: center;" |(٢٨\٦\١٩٤١ - ٣٠\١٠\١٩٤٣) ! ١٢ | style="text-align: center;" | وەفیق حەبیب | style="text-align: center;" | (٣١\١٠\١٩٤٣ - ٥\٢\١٩٤٤) |- ! ١٣ | style="text-align: center;" | بھاءادین نوری | style="text-align: center;" | (١٢\٢\١٩٤٤ - ٥\٨\١٩٤٤) ! ١٤ | style="text-align: center;" | [[مەعروف جیاوک]] | style="text-align: center;" | (٧\٨\١٩٤٤ - ٣\٤\١٩٤٦) |- ! ١٥ | style="text-align: center;" | موسی شاکر | style="text-align: center;" | (١٨\٤\١٩٤٦ - ٢٧\٦\١٩٤٦) ! ١٦ | style="text-align: center;" | حسن عبداللە شێخ رضا | style="text-align: center;" |(١١\٨\١٩٤٦ - ١٧\١\١٩٤٨) |- ! ١٧ | style="text-align: center;" | سید علی الحجازی | style="text-align: center;" | (١٩\١\١٩٤٨ - ١٣\٤\١٩٤٨) ! ١٨ | style="text-align: center;" | جمیل رشید | style="text-align: center;" | (١١\٥\١٩٤٨ - ١٢\٩\١٩٤٨) |- ! ١٩ | style="text-align: center;" | نجم الدین صائب | style="text-align: center;" | (٥\١١\١٩٤٨ - ٢١\١١\١٩٥٠) ! ٢٠ | style="text-align: center;" | جەلال خالید | style="text-align: center;" | (٢\١٢\١٩٥٢ - ٢٠\٧\١٩٥٤) |- ! ٢١ | style="text-align: center;" | مزاحم ماھر | style="text-align: center;" | (٢٠\٧\١٩٥٤ - ٢١\٧\١٩٥٤) ! ٢٢ | style="text-align: center;" | شامل الیعقوبی | style="text-align: center;" | (٢٢\٧\١٩٥٤ - ١٦\٩\١٩٥٤) |- ! ٢٣ | style="text-align: center;" | عومەر عەلی | style="text-align: center;" | (٢٠\٩\١٩٥٤ - ١٥\٥\١٩٥٧) ! ٢٣ | style="text-align: center;" | عبدالمطلب الامین | style="text-align: center;" | (١٧\٥\١٩٥٧ - ٤\٩\١٩٥٨) |- ! colspan="6" href=| سەردەمی کۆماری |- ! ٢٤ | style="text-align: center;" | عادل جلال | style="text-align: center;" | (٢١\١\١٩٥٩ - ١٣\٨\١٩٥٩) ! ٢٥ | style="text-align: center;" | عبدالمطلب الامین | style="text-align: center;" |(٢٠\٨\—١٩٥٩ - ٢\٥\١٩٦٠) |- ! ٢٦ | style="text-align: center;" | باقر الدجیلی | style="text-align: center;" | (١١\٦\١٩٦٠ - ١٣\٥\١٩٦١) ! ٢٧ | style="text-align: center;" | عبدالھادی صالح | style="text-align: center;" | (١٠\٨\١٩٦١ - ١٣\٥\١٩٦٣) |- ! ٢٨ | style="text-align: center;" | بایز دزەیی | style="text-align: center;" |(٢٥\٦\١٩٦٣ - ٥\٦\١٩٦٣) ! ٢٩ | style="text-align: center;" | عبدالرزاق سید محمود | style="text-align: center;" | (٦\٦\١٩٦٣ - ٧\١٢\١٩٦٤) |- ! ٣٠ | style="text-align: center;" | محمد رشاد الحمامي | style="text-align: center;" | (٧\٢\١٩٦٤ - ١١\١٠\١٩٦٥) ! ٣١ | style="text-align: center;" | جمیل السعودی | style="text-align: center;" | (٦\١١\١٩٦٥ - ٧\٤\١٩٦٦) |- ! ٣٢ | style="text-align: center;" | عامر الحسک | style="text-align: center;" |(١٢\٥\١٩٦٦ - ٨\١٠\١٩٦٦) ! ٣٣ | style="text-align: center;" | بایز دزەیی | style="text-align: center;" |(١٥\١٠\١٩٦٦ - ١\٧\١٩٦٨) |- ! ٣٤ | style="text-align: center;" | کەریم حەسەن قەرەنی | style="text-align: center;" | (٧\٧\١٩٦٨ - ٢٧\١٠\١٩٦٩) ! ٣٥ | style="text-align: center;" | شوکری صەبری الحدیثی | style="text-align: center;" | (٢٤\١\١٩٧٠ - ١٥\١\١٩٧١) |- ! ٣٦ | style="text-align: center;" | عەلی عبداللە امین | style="text-align: center;" | (٣\٢\١٩٧١ - ١\٣\١٩٧٤) ! ٣٧ | style="text-align: center;" | نوری رشید محمود | style="text-align: center;" | (١\٤\١٩٧٤ - ٢٣\٤\١٩٧٤) |- ! ٣٨ | style="text-align: center;" | بابکر محمود پشدەری | style="text-align: center;" |(٢٤\٤\١٩٧٤ - ١٠\١٠\١٩٧٤) ! ٣٩ | style="text-align: center;" | حادی رسول محمد | style="text-align: center;" | (١١\١٠\١٩٧٤ - ٣٠\٦\١٩٧٥) |- ! ٤٠ | style="text-align: center;" | محمدامین محمد ئەحمەد | style="text-align: center;" | (١\٧\١٩٧٥ - ٢٠\٢\١٩٧٧) ! ٤١ | style="text-align: center;" | محمد صالح عەنبەر | style="text-align: center;" |(٢٢\٣\١٩٧٧ - ٢٧\٦\١٩٧٧) |- ! ٤٢ | style="text-align: center;" | ئەرشەد محمد احمد زێباری | style="text-align: center;" |(٢٢\٨\١٩٧٧ - ٢٠\٨\١٩٨٠) ! ٤٣ | style="text-align: center;" | جعفر عبدالکریم بەرزنجی | style="text-align: center;" |(١٨\٢\١٩٨١ - ١\٩\١٩٨٩) |- ! ٤٤ | style="text-align: center;" | کاکل حمد مولود | style="text-align: center;" |(١٥\٩\١٩٨٩ - ٨\٣\١٩٩١) ! ٤٥ | style="text-align: center;" | نجم الدین النقشبندی | style="text-align: center;" | (٢٥\٤\١٩٩١ - ١٦\١٠\١٩٩١) |- ! colspan="6" href=| سەردەمی حکوومەتی ھەرێم(دوای ڕاپەڕین) |- ! ٤٦ | style="text-align: center;" | جمال عەبدول محمد | style="text-align: center;" |(٥\٩\١٩٩٢ - ٥\٣\١٩٩٤) ! ٤٧ | style="text-align: center;" | سالار عزیز محمد | style="text-align: center;" | (٦\٣\١٩٩٤ - ٣١\١\١٩٩٧) |- ! ٤٨ | style="text-align: center;" | فەرەیدوون عەبدولقادر | style="text-align: center;" |(١\٢\١٩٩٧ - ٢٧\٩\١٩٩٧) ! ٤٩ | style="text-align: center;" | قادر حەمەجان عەزیز | style="text-align: center;" |(٢٨\٩\١٩٩٧ - ٥\٥\٢٠٠١) |- ! ٥٠ | style="text-align: center;" | ئاسۆ شێخ نوری ڕەزا | style="text-align: center;" |(٢٠٠١ - ٢٠٠٥) ! ٥١ | style="text-align: center;" | دانا ئەحمەد مەجید | style="text-align: center;" |(٤\٥\٢٠٠٥ - ٢٨\١٢\٢٠٠٩) |- ! ٥٢ | style="text-align: center;" | بەھرۆز حەمەساڵەح | style="text-align: center;" |(٢٧\١\٢٠١٠ - ٢٧\١٢\٢٠١٤) ! ٥٣ | style="text-align: center;" |[[ئاسۆ فەرەیدوون]] | style="text-align: center;" | (٧\١\٢٠١٥ - ٢٥\٨\٢٠١٦) |- ! ٥٤ | style="text-align: center;" |[[ھەڤاڵ ئەبووبەکر]] | style="text-align: center;" |(٤\١٢\٢٠١٧ - ئێستا) |- |} == قەزاکانی پارێزگای سلێمانی == [[قەزای سلێمانی]]، ، ، [[قەزای چەمچەماڵ]]، ، [[قەزای سەید سادق]]، [[قەزای دووکان]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[قەزای بازیان]]، [[دەربەندیخان]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، ، [[قەزای قەرەداغ]] و [[قەزای ماوەت]] {| class="wikitable sortable" |- ! ڕیزبەندی{{ھن}}ژ. دانیشتووان!! ناوی قەزا!! ژمارەی دانیشتووان!! ناحیەکان!! ئیدارە |- | ١ || [[قەزای سلێمانی]] || ٨٢٩٢٤٥ || ناوەندی سلێمانی، بەکرەجۆ، تانجەرۆ || |- | ٤ || [[قەزای چەمچەماڵ]] || ١٦٠٢٨٧ || || |- | ٦ || [[قەزای سەید سادق]] || ١٠٧٠٠٠|| [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] || |- | ٧ || [[قەزای بازیان]] |} == دانیشتووان == {| class="wikitable sortable" |- ! ڕیزبەندی{{ھن}}ژ. دانیشتووان!! ناوی قەزا!! ژمارەی دانیشتووان!! ناحیەکان!! ئیدارە |- | ١ || [[قەزای سلێمانی]] || ٨٢٩٢٤٥ || ناوەندی سلێمانی، بەکرەجۆ، بازیان، تانجەرۆ || |- | ٤ || [[قەزای چەمچەماڵ]] || ١٦٠٢٨٧ || || |- | ٦ || [[قەزای سەید سادق]] || ١٠٧٠٠٠|| [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] || |- | ٧ || [[قەزای دووکان]] || ٦٨٠٣١ || ناوەندی دووکان، سوورداش، پیرەمەگروون،خدران، بنگرد || |- | ٨ || [[قەزای شارەزوور]] || ٦٦٢٧٢ ||[[زەڕایەن]]|| |- | ١٠ || [[قەزای دەربەندیخان]] || ٤٧٥٣٩ || ناوەندی دەربەندیخان، باوەخۆشین || |- | ١١ || [[قەزای پێنجوێن]] || ٤٣٤٤٤ || پێنجوێن، گەرمک، ناڵپارێز || |- | ١٢ || [[قەزای شارباژێڕ|قەزای شارباژێر]] || ٢٠٠٦٩ || چوارتا، سیوەیل، سیتەک، زەڵان، گاپیلۆن || |- | ١٤ || [[قەزای قەرەداغ]] || ١٠٢٥٤ || ناوەندی قەرەداغ، سیوسینان || |- | ١٥ || [[قەزای ماوەت]] || ٨٨٩١ || ماوەت || |} == پێشانگا == <gallery> Kurdistan governorates 2012.png|پارێزگاکانی ھەرێم Silemani governorate 2012.png|قەزاکان </gallery> == ئەمانە ببینە == * [[قەزای سلێمانی]] * [[سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[مۆزەخانەی سلێمانی]] * [[باشووری کوردستان]] * [[ھەرێمی کوردستان]] * [[پارێزگاکانی کوردستان]] * [[پارێزگاکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [http://krso.net/ دەستەی ئاماری ھەرێم - وەزارەتی پلان دانان] {{پارێزگای سلێمانی}} {{قەزاکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای سلێمانی|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Sulaymaniyah Governorate}} [[پۆل:پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|سلێمانی]] [[پۆل:پارێزگاکانی عێراق|سلێمانی]] [[پۆل:پارێزگاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] hii5zb7ovxkxzjjt783zfdwsph28os0 0 405 1582733 1563705 2026-05-10T14:06:53Z ~2026-28255-57 76240 1582733 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|خەڵکەکە|شانشینە ڕامیارییەکە|شانشینی ماد}} [[پەڕگە:Median Empire-en.svg|وێنۆک|سنووری دەسەڵاتی [[شانشینی ماد]]]] {{کورد}} '''ماد''' ناوی دەسەڵاتدارییەتیەکی کوردە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pishdare|یەکەم=Sardar|سەردێڕ=In Depth History of the Kurds and Kurdistan|بڵاوکەرەوە=AuthorHouse|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨١٤٩١٨٨٤٥٠٨|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mirwaisi|یەکەم=Hamma|سەردێڕ=The History of the Kurdish people|ساڵ=٢٠٢٠|بەرگ=٢|پەڕە=١٩١|زمان=en}}</ref>مادەکان بناغەی یەکەم پاشایییەتی [[ئاریائیەکان|ئاریائییەکانیان]] دامەرزان بە شکست پێھێنانی [[ئاشووریەکان]] لە ٦٠٠ ساڵ پێش زایینی مەسیح، بووە گەورەترین پاشایەتی ڕۆژاوای [[ئاسیا]]. پاشایەتی ماد لە سەردەمی [[ھەڤەخشترە]] حۆکمڕانی گەورەترین پاشایەتی ڕۆژاوای ئاسیای دەکرد. بە سەر وڵاتانی [[ئێران]]، [[تورکیا]] و [[ئەفغانستان]]ی ئەمڕۆ. یەکەم گەورەترین دەسەڵاتدار بوو کە ھەموو نەتەوەکانی ئەو ناوچەیەی خستە ژێر فەرمانی خۆی. کۆمەڵە ھێرشەکانی ئاشوورییەکان بۆ سەر ھەرێمی ماد لە ٨٠٠ ساڵ پێش زایینی مەسیح، ئەو نەتەوەی تووشی کێشە کردبوو. [[ھێرودوت]] دەنووسێت: {{وتە١|ئاشوورییەکان زیاتر لە ٥٠٠ ساڵ حکومڕانیان کرد لە ئاسیادا. یەکەم خەڵکانێک وا بەرامبەری دەسەڵات ڕاوەستان، مادەکان بوون. ئەوان بۆ ئازادی شەڕیان کرد، تێکۆشان و لە بەندەیی ڕزگار بوون. مادەکان بە باوباپیری کورد ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەردۆخی|یەکەم=شێخ محەممەد|ناونیشان=https://archive.org/details/barhamhamd97_gmail_20150909_1604/page/n24/mode/1up|سەردێڕ=مێژووی کورد و کوردستان}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەردۆخی|یەکەم=شێخ محەممەد|ناونیشان=https://archive.org/details/barhamhamd97_gmail_20150909_1604/page/n41/mode/1up|سەردێڕ=مێژووی کورد و کوردستان}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Kurdistan and the Kurd a divided homeland and a nation without a state|پەڕەکان=٥٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Kurdistan and the Kurd a divided homeland and a nation without a state|پەڕەکان=٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Kurdistan and the Kurd a divided homeland and a nation without a state|پەڕەکان=٥٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who are the kurd|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/info/who-are-the-kurds-s-1232550927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} وشەی ماد یان میدی لە ناوی مازای یان مادای (کە بە زمانی ئینگلیزی بە میدۆس ناوی ھاتووە) کوڕی یافیز یان جافێز کوڕی نووح ھاتووە، کە یەکێکە لە شازدە نەوە نێرەکانی نووح لە دوای لافاوە گەورەکە کە ڕزگار بووی کارەساتەکە بوون.<ref>ڕەچەڵەکی کوردانی قەڵای دم دم لە ڕواندز، چاپی یەکەم ساڵی ٢٠٢٠</ref> == مێژووی ماد == یەکەم ئاماژەکان لەسەر نەتەوە ماد لە نووسراوەیەکی مێژوویی لە کوێستانەکانی [[کوردستان]] دۆزرایەوە کە باسی لە ھێرشی [[شڵمانسەر]]ی سێەھەمی کردووە. ئەم نووسراوەیە بۆ ساڵی ٨٣٧ پێش زایین دەگەڕێتەوە. مادەکان لە ڕەگەزی [[ھیند و ئەورووپایی|ھیند و ئەورووپایین]] کە لە ھەزارەی یەکەمی پێش زایین کۆچیان کردووە بۆ ئەو شوێنەی تایفەکانی گۆتییەکان، لۆلۆیییەکان، کاسییەکان، ھۆرییەکان لەوێدا نیشەجێبوون و لەوێ گیرسانەوە و دانیشتووانی ئەو ناوچەیەیان لە خۆدا تواندەوە. لە نزیکی شاری [[ھەمەدان]] لە ئێرانی ئێستادا، بەرزایی [[ھەگمەتانە]] کە خاوێن مێژینەی بەقەد مادەکانە واتە لە سەردەمی مادەکان پایەتەختی ئەوان بووە و دوای ئەوانیش پایتەختی [[ھەخامەنشیەکان]] بووە (ھاوینە ھەوار). گرینگترین نووسراوەکان سەبارەت بە ماد لە نووسراوەکانی ھێرودوتدایە کە ٥٠٠ساڵ پێش لە داییکبوونی مەسێح نووسیویەتی. لە [[تەورات]]دا بە کورتی باسی ماد کراوە. == ئیمپڕاتۆرییەتی ماد == '''ئمپڕاتۆرییەتی ماد''' یان '''کورمادە''' یان '''وڵاتی میدیا''' ناوی وڵاتێکە کە ئەو خەڵکەی بە ماد دەناسرێن لەوێ گیرسانەوە. وڵاتی ماد دوو بەش بوو، [[کوردستان]]ی ئێستا و [[ئازەربایجان]]ی ئێستای ئێران و بەشێک لە تورکیای ئێستا [[مادی بچووک]] و بەشێک لە [[عێراق]] و پارێزگاکانی [[پارێزگای کوردستان|کوردستان]]، [[پارێزگای ھەمەدان|ھەمەدان]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] و [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستانی]] ئێستا مادی گەورە بوون. پایتەختی ماد لە ڕابردوودا [[ھەگمەتانە]] بووە دوایی بە [[ئەکباتان]] ناوی گۆڕدرا. ئەو قەومە لە کوێستانەکان گیرسانەوە و لە بەرد [[مس]]، [[ئاسن]]، [[نۆقرە]] و [[زێڕ]] و [[مەڕمەڕ]]یان بەدەست دەھێنا. لە تەختایییەکانیشدا [[کشتوکاڵ]]یان دەکرد. {{Infobox former country|common_name=ئیمپڕاتۆریەتی ماد|continent=Asia|native_name=شانشینی میدیا|conventional_long_name=ئیمپڕاتۆریەتی ماد|image_coat=Faravahar-Gold.svg|image_flag=Median Empire flag.png|flag_type=ئاڵای ئێمپڕاتۆریەتی [[ماد]]|image_map=Median (greatest extent).svg|image_map_caption=ئیمپڕاتۆریەتی ماد لە فراوانترین ڕووبەریدا لەسەردەمی کەیخوسرەوی گەورە لە ٥٨٥ پ.ز|national_motto=|capital=[[هەگمەتانە]]|common_languages=[[زمانی مادی]]|religion=ئاینی ئێرانی کۆن|government_type=پاشایەتی|title_leader=پاشاکانی ئیمڕاتۆریەتی ماد|leader1=[[دیاکۆ]]|year_leader1=۷۲٨–٦۷٥ پ.ز|leader2=[[فرەڤەرتیش]]|year_leader2=٦۷٥–٦٥۳ پ.ز|event_start=دامەزراندن|year_start=۷۰۰ پ.ز|event_end=داگیرکردنی لەلایەنی ئیمپڕاتۆریەتی هەخامەنشی ٥٥۰ پ.ز|year_end=٥٥۰ پ.ز|event_post=|date_post=|currency=|leader3=کەیخوسرەوی گەورە [[هەڤەخشترە]]|leader4=ئەژدەهاک [[ئیشتوویگوو]]|year_leader3=٦۲٥–٥٨٥ پ.ز|year_leader4=٥٨٥–٥٥۰ پ.ز|image_map_alt=|image_map2=Median Empire-en.svg|image_map2_alt=نەخشەی ئیمپڕاتۆریەتی گەورەی ماد}} == سنووری خاکی ماد == سنووری خاکی ماد لە باکوورەوە ڕووباری «ئاراس» و لووتکەکانی چیای ئەلبورز لە خوارووی دەریای خەزەر، لەڕۆژھەڵاتەوە دەشت شۆرەکاتەکانی دەشتی «کویر» و لە ڕۆژاواو خواروەوە زنجیرە چیاکانی زاگرۆسە و لە کەناری خوارووی دەریاچەی ورمێ و دەوروبەری چەمی «جەخەتو» و ئەو ڕووبارانەی کە شانبەشانی ئەو دەڕۆن، ئەم ناوچەیە لە سەدەی نۆیەمی پێش زاییندا ناوی «زاموای» ناوخۆ بووە. == زمانی مادی == {{وتاری سەرەکی|زمانی مادی}} زمانی مادی زمانێکی کۆنە و مردوو وا بڕوا دەکرێ کە لە دەستەی [[زمانە ئێرانیەکان]] بێت کە لە کاتی [[مادەکان]] قسەی پێ کراوە.<ref>Geography, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0239%3Abook%3D15%3Achapter%3D2%3Asection%3D8 Strab. 15.2.8]</ref><ref>{{harv|Gershevitch|1968|p=1}}</ref> ئەم زمانە لەگەڵ زمانەکانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی تەبەری|مازەندەرانی]]، [[زمانی گیلەکی|گیلەکی]]، [[زمانی تاڵشی|تاڵشی]]، [[زمانی بەلۆچی|بەلۆچی]]، [[زمانی سمنانی|سمنانی]] و [[زمانی پارتی|پارتی]] وەکوو زمانانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا دەناسرێ. نزیکترین زمان لە زمانی مادەکان و زمانی پەرتووکی [[زەردەشت|پێغەمبەر زەردەشت]] ([[ئاڤێستا]]) [[زمانی کوردی]] [[موکریان|موکریانە]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەردۆخی|یەکەم=شێخ محەممەد|ناونیشان=https://archive.org/details/barhamhamd97_gmail_20150909_1604/page/n47/mode/1up|سەردێڕ=مێژووی کورد و کوردستان}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/tomesopotamiakur00soanuoft/page/376/mode/1up|سەردێڕ=To mesopotamia and kurdistan in disguise}}</ref> == ئاڵای ماد == ئاڵای ماد لە یەکێ لە بەڵگە نامە مێژوویییەکاندا نووسراوە کە ئاڵاکەیان لەناوەڕاست سپی بووە بەشی سەرەوە سوور و خوارەوە زەرد و لە ناوەندی ئاڵاکەش شێرێک و خۆرێک ھەبووە.{{بەڵگە}} == تیرەکانی ماد == وەک زانیارییە مێژوویەکان پێمان دەڵێن ٣ تیرە لە ٦ تیرەکەی یەکییەتی ماد واتە [[بوسیەکان]]، [[ستروخاتیەکان]] و [[بوودیەکان]]، بەشی [[کورد]]ەکان بووە و ٣ تیرەکەی تر بریتی بوون لە [[ئاریزانتیەکان]] (پیاو ماقووڵەکان) کە لە نزیکی [[کاشان]]ی ئێستای ئێران دەژیان و [[مۆغ|موغ]]ەکان بە [[کورد]] ناسراون<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەردۆخی|یەکەم=شێخ محەممەد|ناونیشان=https://archive.org/details/barhamhamd97_gmail_20150909_1604/page50/mode/1up|سەردێڕ=مێژووی کورد و کوردستان}}</ref> ئەوان لە نێوان شاری [[مەراغە]] و [[ڕەی]] ئێستای [[تاران]]دا دەژیان و لە کۆتاییدا [[پارتاکانیەکان]] ئەو خەڵکە بوون و لە [[ئیسفەھان]]ی ئێستادا ژیانیان دەبردە سەر. وەک نووسراوە یۆنانییەکان دەڵێن تیرەی [[ستروخاتیەکان]] کە بە [[ساگارتی]] ناویان دەبردرێ لە [[کرماشان]]ی ئێستادا بوون کە ناوی [[یۆنان]]ی کراوەکەی یانی [[زاگرۆس]] بۆ زنجیرە کوێستان ئەو ناوچە داندرا. == پێکھاتنی پاشایەتی ماد == وەک یۆنانییەکان باسی دەکەن دوای ھێرشە پڕھێز و دڕندانەکانی [[ئاشووریەکان]] بۆ سەر خەڵکی ماد، دەوروبەری ساڵی ٧۲٨ پێش زایین، ڕابەرێک لە تیرەکانی ماد کە ناوی [[دیاکۆ]] دەبێ، لەلایەن نوێنەرانی یەکییەتی تیرەکان، بۆ دامەزراندنی حکوومەتی ناوەندی ھەڵدەبژێردرێت. بە یەکگرتنەوەی تیرە بەربڵاوەکان و ڕێکەوتن لەسەر یاساکانی ناودەوڵەتی، حکوومەت پەرە دەسێنێت و ھەگمەتانە بە پایەتەختی خۆیان دادەنێن. == پاشاکانی ماد == # [[دیاکۆ]] (٧۲٨ تا ٦۷٥ی پێش زایین) ٥۳ ساڵ درێژەی ھەبووە. # [[فرەڤەرتیش]] (٦۷٥ تا ٦٥۳ی پ. ز) ٢۲ ساڵ درێژەی ھەبووە. # [[ھەڤەخشترە]] یان کەیخەسرەو (٦۲٥ تا ٥٨٥ی پ. ز) ٤۰ ساڵ درێژەی ھەبووە. # [[ئەژیدەھاک|ئەژدەھاک]] (ئاستیاگ) (٥٨٥ تا ٥٥٠ی پ. ز) ٣٥ ساڵ درێژەی ھەبووە. === دیاکۆ === نزیکەی ٧۲٨ ساڵ پێش لە زایین لە نێو مادەکاندا کەسایەتییەک دەژیا بە ناوی دیاکۆ کە لەلای ھەموو مادەکانەوە ڕێزێکی تایبەتیی ھەبوو. دیاکۆ مرۆڤێکی باشناسیاو، تێگەیشتوو و ھەڵکەوتەی گوندەکەی بوو. خەڵک کە لێزانی و تێگەیشتوویی و دادوەریی دیاکۆیان دیبوو بۆ چارەسەرکردنی گیروگرفت و کێشە و ئاژاوەکانیان ھانایان دەبردە بۆ ئەو. دیاکۆ بوو بە خۆشەویستی ھەمووان و ناوبانگی داخست، وای لێ ھات کە لەبەر دادگەری و پیاوچاکییەکانی لەلایەن خەڵکەوە داوای لێکرا کە ببێ بە سەرۆک و پاشایان. ئەویش کە بشێوی و بەربڵاوی و ھەتەران و تەتەرانی ناوچەکە ئازاری دەدا، بە داخوازییەکەیان قاییل بوو و بڕیاری دا مادەکان لە دەوری یەک کۆکاتەوە و لەوان نەتەوەیەکی یەکگرتوو و ھاوبەش پێک بێنێ. لە یەکەم ھەنگاودا داوای کرد لە خەڵک کە واز لە جودایی بێنن و لە دەوری یەکدا کۆبنەوە و فەرمانی دا کە پایتەختێک ساز کەن. ئەوە بوو کە شاری [[ئیکباتان|ئیکباتانیان]] ساز کرد. شارەکە حەوت شوورەی بازنەییی بەدەوردا کێشرابوو و ھەر شوورەیەک لەویتر بەرزتر بوو و بارەگای شا و خەزێنەکانی لە نێو ئاخرین شوورەکەدا بوو. چێوەی دیوارە دەرەکییەکانی زۆر لە دیوارەکانی [[ئاتێن]] پایتەختی [[یۆنان]] دەچوو. ڕەنگەکانی ئەو شوورە حەوتەوانانە بە ڕیز بریتی بوون لە سپی، ڕەش، ئەرخەوانی، شین و نارنجی. لە سەربانی دوو شوورە دوایینەکە، یەکێکیان بە [[زێو]] و ئەوی دیکەشیان بە زێڕ داپۆشیبوو. بە شاری ئیکباتان، ھەگمەتانەش وتراوە و ئەوڕۆکە پێی دەڵێن ھەمەدان. دیارە درێژایی زەمان ھەموو شتێکی لێ سڕیوەتەوە و بۆنوبەرامەی مادەکانی لێ نایە، بەتایبەت کە پاش مادەکان ئەو شارە ھەمیشە لەدەستی ناحەزانی ماد بووە و ھەرچی شارستانییەتی ئەو شارە بووبێ سڕیویانەتەوە یان بۆ خۆیان بردوویانە. === فرەڤەرتیش === [[فرەڤەرتیش]] پاش دیاکۆ دەسەڵاتی گرتە دەست و بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ لە نێوان ساڵانی ٦۷٥ و ٦٥۳ حوکمی گێڕا. لە کاتی ھاتنە سەرتەختی فرەڤەرتیش، ھۆزی سەکا کە تیرەیەکی شەڕانی و جەنگاوەر بوون لە دەوروبەری [[زەریای ورمێ|زەریای ورمێدا]] دەژیان. [[پارسەکان|پارسەکانیش]] لە باشوور دەژیان. فرەڤەرتیش ھەردەم ھەوڵی دەدا کە سنوورکەی ئیمپراتۆریی ماد بەربڵاوتر بکا، ئەوە بوو ھێرشی بردە سەر پارسەکان و مەڵبەندەکەیانی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆی و قەڵەمڕەوی ئیمپراتۆریی مادی بەرینتر کرد؛ بەڵام ئەو لە خولیای ئەوەدا بوو کە ھێرشیش بەرێتە سەر ئیمپراتۆریی ئاشوور و کۆتایی بە زۆڵم و ستەمی ئاشوورییەکان بێنێ و گەلێ نەتەوە کە ناچار بوون باج و پیتاک و سەرانە بە ئاشوورییەکان بدەن لە ژێری ئەو بێدادییەدا ڕزگار بکات. سوپایەکی گرانی کۆ کردەوە و بەرەو [[نەینەوا]] پایتەختی ئاشوورییەکان کەوتە ڕێ. ھەواڵ گەیشتە ئاشوورییەکان، ئەوان لە پێشەوە بەرپەرچی مادەکانیان دایەوە. سەکاکانیش کە لە دەوروبەری زەریای ورمێدا دەژیان و ھاوپەیمانی ئاشوورییەکان بوون، سوپایەکی گرانیان لە پشتەوە خستەڕێ بۆ ھێرشبردنە سەر مادەکان و پشتیوانی لە ئاشوورییەکان. ماوەیەکی دوورودرێژ گەلێ شەڕی قورس و گران لەو نێوەدا کرا. مادەکان کەوتبوونە گەمارۆی سەکاکان و ئاشوورییەکانەوە. لە یەکێ لەو شەڕانەدا لە ساڵی ٦٥۳ی پێش زایین فرەڤەرتیش کوژرا و دەوڵەتی ماد کز بوو و سەکاکان کە ھەلیان بە لەبار دەزانی کەوتنە داگیرکرتن و تاڵانکردنی مەڵبەندی مادەکان. ئەوان نزیکەی ٢٨ ساڵ ھەتەران و تەتەرانیان لە وڵاتی ماددا دەکرد و کەوتبوونە کوشتوبڕی مادەکان. === ھەڤەخشترە (کەیخەسرەو) === پاش کوژرانی فرەڤەرتیش، کوڕەکەی کە ناوی [[ھەڤەخشترە]] یان بە کوردی [[کەیخەسرەو]] بوو دەسەڵاتی گرتە دەست. دیارە ئەو کێشەی زۆری لەگەڵ سەکاکان ھەبوو. ھەڤەخشترە پێشەوایەکی لەبار و لە بەڕێوەبردنی کاروباری وڵاتدا سەرکردەیەکی بێوێنە بوو. ئەو بۆ ئەوەی کە بتوانێ بەرەنگاری سوپای دوژمن بێت، سوپایەکی ڕێکوپێکی کۆکردەوە و پسپۆڕانە باریھێنان. سوپایەک بریتی لە سوارە و پیادە. سوارەکانیان شانیان لە شانی سوارەکانی ئاشووری دەدا و پیادەکانیان لە تیرھاویشتن بێوێنە بوون و بە تیروکەوان و نێزە چەکدار بوون. لەبەر ئەوەی کە وڵاتی ماد جێگەیەکی لەبار بۆ پەروەردەی ئەسپ بوو و مادەکان ھەر لە منداڵییەوە شارەزای ئەسپسواری و تیرھاویشتن بوون، کاری ھەڤەخشترە ئاسانتر دەبوو بۆ پێکھێنانی سوارەیەکی خاوەن ئەزموون. ھەڤەخشترە توانیی جەنگاوەرانی ئازا و بەجەرگی وا بار بێنێ کە لە ھیچ شتێ نەترسن. ھەر بە یارمەتیی ئەو سوپا نەبەزە توانیی سەکاکان کە دەمێک بوو لە وڵاتی ماددا کەوتبوونە تاڵان و کوشتوبڕ تێک بشکێنێ و لە وڵات وەدەریان نێ. بەوجۆرە تۆڵەی باوکی و وڵاتە تاڵانکراوەکەی مادی لە سەکاکان کردەوە. [[پەڕگە:PLATE2BX.jpg|وێنۆک|٤٥٠px|{{چینی ناوەند}}شێوازی لەبەرکردنی جل و بەرگ لە سەردەمی ماد{{کۆتایی}}]] پاشانیش لەگەڵ [[نەبوو پۆلاسار]] پاشای بابل کە پێشتر بە یارمەتیی مادەکان سەربەخۆیی خۆیان بەدەست ھێنا بوو، یەکی گرت و بە سوپایەکی گرانەوە ھێرشی بردە سەر ئاشوورییەکان و شاری [[نەینەوا]]ی لە ٦١٢ی پێش لە زاییندا گرت کە پایتەختی ئاشوورییەکان بوو. [[ساراکوس]] (سەنا خەریب) کە پاش مەرگی [[ئاشوور بەنیپال]] ببووە پاشای وڵاتی ئاشوور، کە دی بەرگەی مادەکان ناگرێ ئاگرێکی گەورەی ھەڵکرد و خۆی و خاووخێزانی خستە ناو ئاگرەکە و بەوجۆرە چرای تەمەنی ھەزار ساڵەی ئیمپراتۆریی ئاشوور کوژرایەوە. لە سەردەمی ھەڤەخشترەدا وڵاتی ماد گەلێک پەرەی سەند. ھەڤەخشترە بە تێگەیشتوویی و زانایی خۆی خزمەتی گەورەی بە مادەکان کرد. ئیمپراتۆریی ماد لە سەردەمی ئەودا زۆر بڵاو و بەرین ببوەوە. [[ھەڤەخشترە]] لە ساڵی ٥٨٥ی پێش زایین کۆچی دواییی کرد. === ئەژیدەھاک (ئاستیاگ) === پاش ھوڤخشەترە، کوڕەکەی کە ناوی [[ئاستیاگ]] بوو دەسەڵاتی گرتە دەست. ئەویش نزیکەی ٣٥ ساڵ دەسەڵاتداریی کرد. لە سەردەمی ئەودا وڵاتی ماد ھێمن و کڕوکپ بوو. ئاستیاگ بە لاساییکردنەوەی پاشایانی ئاشووری بارەگای دروست کرد و خەڵکێکی زۆر تێیدا کەوتنە کارکردن. دەربارییەکان جلی ڕەنگاوڕەنگیان لەبەر دەکرد و لە ڕێوڕەسم و بۆنە تایبەتییەکاندا زنجیر و ملوانکەی زێڕینیان دەکردە مل. ئاستیاگ کچێکی ھەبوو بە ناوی [[ماندانا]]، ئەم کچە درابوو بە مێرد بە یەکێ لە سەرکردەکانی [[پارس]] لە باشوور. ئەویش دواجار کوڕێکی دەبێ کە ناوی دەنێن [[کوروشی مەزن|کوورش]]. کاتێ کوورش گەورە دەبێ خۆی بە پارسێکی تەواو دەزانێ و بڕیاریش دەدا کە وڵاتی ماد داگیر بکات. سوپایەک کۆ دەکاتەوە و بە سیاسەتیش خۆی لە [[بابل]]ییەکان نزیک دەکاتەوە و داوایان لێ دەکا کە پێکەوە ھەڵمەت بەرنە سەر ئیمپراتۆریی ماد. بابلییەکانیش کە دەمێک بوو لە حەسرەتی (ھاران) دا بوون کە ڕێگای ھاتوچۆی نێوان [[سووریا]] و بابل بوو و لەژێر دەستی مادەکاندا بوو، دەبن بە ھاوپەیمانی پارسەکان و دوو قۆڵی ھێرش دەبەنە سەر وڵاتی ماد و پاش گەلێ شەڕی قورس و گران، ئاستیاگ کە زۆریش بەتەمەن بوو وپاشا و سەرکردەی سوپای ماد بوو، لەلایەن پارسەکانەوە بە دیلی دەگیرێ و چەمەسەریی زۆر دەبینێ. بەوجۆرە دەسەڵاتداریی مادەکان دەکەوێتە دەستی پارسەکان و کوورش دەتوانێ حکوومەتی ھەخامەنشییەکان بۆ یەکەمجار دامەزرێنێ. بەوجۆرە ئیمپراتۆریی ماد لە ساڵی ٥٥٠ی پێش لە زاییندا سەرەوژێر دەبێ. == ململانێی ماد و لیدیا == {{سەرەکی|شەڕی ماد و لیدیا|شەڕی ڕووباری ھالیس}} ململانێی نێوان ئیمپڕاتۆرییەتی ماد و ئیمپڕاتۆرییەتی [[لیدیا]] (کە لە باکووری خۆراوای تورکیای ئێستا دەسەڵاتی ھەبوو) لە سەردەمی پاشایەتی کەیخەسرەو دەستی پێکرد دوای ئەوەی کەیخەسرەوی پاشای ماد بە ھاوپەیمانێتی بابل توانی ئیمپڕاتۆرییەتی ئاشور لەناوببات ئینجا دەستی کرد بە فراوان کردنی سنووری دەسەڵاتی بەم جۆرە دەسەڵاتی بەرەو باکووری خۆراوای تورکیای ئێستا ھەڵکشا، دواتر ھێزەکانی ئیمپڕاتۆرییەتی ماد ھێرشیان بردە سەر ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی لیدیا بەم جۆرە شەڕ لە نێوان ئیمپڕاتۆرییەتی ماد و ئیمپڕاتۆرییەتی لیدیا ھەڵگیرسا، پاش پێنج ساڵ جەنگ ھیچ لایەک نەیتوانی سەرکەوتنێکی ئەوتۆ بەدەست بێنێت. بەپێی سەرچاوە مێژوویییەکان لە دوا شەڕی نێوانیاندا خۆرگیران ڕوویدا ھەردوولا ئەمەیان بە موعجیزەیەکی خوایی زانی ھێزەکانی ھەردوو لە شەڕکردن کشانەوە و پاشەکشەیان کرد دواتر بەپێی پەیمانێکی نێوانیان ڕووباڕی [[ھالیس]] بوو بە سنووری نێوانیان. ھەرچەندە شەڕی نێوانیان کۆتایی ھات بەڵام ململانێی نێوانیان ھەر بەردەوام بوو تا ڕووخانی ئیمپڕاتۆرییەتی ماد و لە سەردەمی ئاستیاگ یاخود [[ئەژدەھاک]]ی کوڕی کەیخوسرەویش ململانێکە ھەر بەردەوام بوو بەو ھۆیەوە ئیمپڕاتۆرییەتی لیدیا بەرەو لاوازی دەچوو و ئیپڕاتۆرییەتی مادیش توانی چەند شار و ناوچەیەک لە ئیمپڕاتۆرییەتی لیدیا داگیر بکات، بەڵام ڕووخانی ئیمڕاتۆرییەتی ماد بە دەستی ھەخامەنشییەکانەوە کۆتایی بەو ململانێیە ھێنا، دوای ڕووخانی ماد لیدیاش زۆر لاواز ببوو بەھۆی ململانێکەی لەگەڵ ماد بەوھۆیەوە ھەخامەنشییەکان ھێرشیان بردە سەر لیدیا و ئەو ئیمپڕاتۆرییەتەشیان ڕووخاند و ئیتر ململانێکە کۆتایی ھات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [http://www.livius.org/mea-mem/media/media.html Media] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130924234733/http://www.livius.org/mea-mem/media/media.html |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣}} {{ماد}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|شەڕ|ئێران|ئاسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Medes}} [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:ھەڵوەشانەکانی ٥٤٩ی پ.ز لە ئێران]] [[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ٧ەمی پ.ز لە ئێران]] [[پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] [[پۆل:مێژووی تورکیا]] [[پۆل:مادەکان]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچە ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەمی پ.ز]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی نزیکی دێرین]] [[پۆل:گەلانی دێرینی ڕۆژھەڵاتی نزیک]] s6tkjhp24fl86scblcx4rkw4o9jt0m0 0 3253 1582894 1579873 2026-05-10T22:45:47Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٣ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582894 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی | ناوی_خۆماڵی = Demokratik Toplum Partisi, DTP | زمان١ = [[کوردیی باکووری]] | ناوی_زمان١ = Partiya Civaka Demokratîk | زمان٢ = | ناوی_زمان٢ = | زمان٣ = | ناوی_زمان٣ = | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = | ڕەنگکۆد = | سەرکردە = | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_گشتی = | سکرتێری_یەکەم = | لجە = | سکرتارییەت = | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = | ناونیشانی_سەرکردە١ = ھاوسەرۆکان | ناوی_سەرکردە١ = [[ئەحمەد تورک]]، [[ئەمینە ئاینا]]{{ھن}}[[ئایسەل توغلوک]]، [[نوورەدین دەمیرتاش]] | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن = ١٧ی ئابی ٢٠٠٥ | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = پارتی ئاشتی و دیموکراسی | یەکگرتن = [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)|پارتی دیموکراتی گەل]]{{ھن}}[[بزووتنەوەی کۆمەڵگای دیموکراتیک]] | پاشینە = [[پارتی ئاشتی و دیموکراسی]] | شوێنگە = شەقامی باریش مانچۆ، کۆڵانی ٣٢، ژمارەی ٣٧، بالگات، [[ئانکارا]]، [[تورکیا]] | ڕۆژنامە = | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = | ناوی_باڵی١ = قێخەکران | باڵی١ = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ | ناوی_باڵی٢ = | باڵی٢ = | ناوی_باڵی٣ = | باڵی٣ = | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = [[مافی چارەنووس|مافی چارەنووس بۆ کورد]]{{ھن}}[[جیھانگەرایی]]{{ھن}}[[مافەکانی ژنان]]{{ھن}}[[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]]{{ھن}}[[سۆسیالیزمی دیموکراتیک]]{{ھن}}[[ھەرێمایەتی (سیاسەت)|ھەرێمایەتی]] |شوێنی_سیاسی = [[چەپڕەوی|چەپ]] | ئایین = | نیشتمانی = [[کاندیداکانی ھەزار ھیوا]] | نێودەوڵەتی = [[ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی]] | ئەوروپی = [[پارتی سۆسیالیستە ئەورووپییەکان]] (ئەندامی چاودێر) | پەرلەمانی_ئەوروپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = | ئینتیما١ = | ڕەنگەکان = {{color box|#ed2224}} [[سوور]] {{color box|#fdbd12}} [[زەرد]] {{color box|#2d8c43}} [[کەسک]] | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا = | ماڵپەر = [https://web.archive.org/web/20080825014159/http://www.dtp.org.tr/] (ئەرشیڤکراو) | وڵات = تورکیا | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }} '''پارتی کۆمەڵگای دیموکراتی''' یان '''دەتەپە''' (بە [[تورکی]]: ''Demokratik Toplum Partisi'') لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ لە لایەن ژمارەیەک لە کەسایەتییە [[ڕامیاری]]یەکانی [[کورد]] لە [[تورکیا]]وە دامەزرا. لە [[ھەڵبژاردنی ناوچەییی تورکیا (٢٠٠٩)|ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩]] توانی ٢١ کورسیی پەرلەمانی تورکیا بەدەستبھێنێت و ٩٨ پۆستی [[شارەوانی]]ی ناوچەکانی [[باکووری کوردستان]]یش بۆ خۆی مسۆگەر بکات. ڕۆژی ١١/١٢/٢٠٠٩ [[دادگای دەستووریی‌ تورکیا]]، پارتی کۆمەڵگای دیموکراتیی بە بیانووی ھەبوونی‌ پەیوەندی‌ لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] داخست، کە پارتەکە ھەردەم داخوازی ئاشتی و ئازادی دەکرد بۆ گشت گەلی تورکیا لەوانەش بۆ کوردستانیانی باکوور. ئەم پارتە جێگەی خۆی دا بە پارتی تازە دامەزراوی [[پارتی ئاشتی و دیموکراسی]] (بەدەپە)، کە ئەویش پارتێکی کوردی بوو لە تورکیا و لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزرا لە ترسی ئەوەی کە پارتی کۆمەڵگەی دیموکراتی لە ھەر کاتێک بە ھەر چ بیانوویەک دابخرێت. ==مێژوو== پارتەکە لە ساڵی ٢٠٠٥دا دامەزرا، وەک یەکگرتنی [[پارتی دیموکراتی گەل (تورکیا)|پارتی دیموکراتی گەل]] و بزووتنەوەی کۆمەڵگەی دیموکراتیک (DTH). کۆمەڵگەی دیموکراتیک لەلایەن [[سیاسەتوان|ڕامیار]]ە [[کورد|کوردە]] دێرینەکان، نوێنەرانی پێشوو [[لەیلا زانا]]، [[ئۆرھان دۆغان]]، [[خەتیب دیجلە]] و [[سەلیم سەداک]] دوای ئازادکردنیان لە زیندان لە ساڵی ٢٠٠٤دا دامەزرابوو. پارتەکە کۆتای ڕەگەزیی ٤٠٪ و سیستەمی ھاوسەرۆکایەتیی لە ھەموو ئاستەکانی بڕیاردانی پارتەکەدا پەسەند کرد. [[ئەحمەد تورک]] و [[ئایسەل توغلووک]] وەک یەکەم ھاوسەرۆکانی پارتەکە ھەڵبژێردران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Women in the Kurdish Movement: Mothers, Comrades, Goddesses|دوایین=Çağlayan|یەکەم=Handan|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Springer Nature|ژپنک=٩٧٨٣٠٣٠٢٤٧٤٤٧|پەڕەکان=١٠٩|زمان=en}}</ref> پارتەکە پێی وابوو چارەسەرکردنی پرسی کورد و دیموکراتییەت لە [[تورکیا]]دا دەبێتە ھۆی بڵاوبوونەوەی دیموکراسی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yilmaz |یەکەم=Cihat |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2139658 |سەردێڕ=Turkey's Kurdish Question Revisited; Perspectives of Kurdish Political Parties Towards the Kurdish Issue |بڵاوکەرەوە=Nubihar Akademi |ساڵ=٢٠٢١|پەڕەکان=١٩٤}}</ref> سەرەڕای ئەوەش داوای قبووڵکردنی ناسنامەی کوردی لە دەستوور و خوێندن بە زمانی کوردی کرد.<ref name=":2" /> لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧دا، [[نوورەدین دەمیرتاش]] و [[ئەمینە ئاینە]] جێگەی ئەحمەد تورک و ئایسەل توغلووکیان گرتەوە.<ref name="turkeykurdistan2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2008/5/turkeykurdistan1860.htm |سەردێڕ=Turkey: Chairman of pro-Kurdish DTP Ahmet Türk resigns |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2008/5/turkeykurdistan1860.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2007/11/turkeykurdistan1513.htm |سەردێڕ=Nurettin Demirtas was elected new leader of Turkey's Kurdish DTP party |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110721214436/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2007/11/turkeykurdistan1513.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام نوورەدین دەمیرتاش مانگی دواتر بەھۆی ڕاپۆرتێکی پزیشکیی ساختە کە وای لێکردبوو خۆی لە خزمەتی سەربازی بدزێتەوە، زیندانی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2007/12/turkeykurdistan1588.htm |سەردێڕ=Turkey arrests pro-Kurdish DTP party leader Nurettin Demirtas |بڵاوکەرەوە=Ekurd.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2007/12/turkeykurdistan1588.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە ئایاری ٢٠٠٨دا، نوورەدین دەمیرتاش دوای ئازادکردنی لە زیندان و وەرگرتنی لە [[سوپای تورکیا]]دا، ناچار کرا دەست لەکار بکێشێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iraqupdates.com/p_articles.php/article/30575 |سەردێڕ=Turkey's Kurdish DTP party leader resigns |ئیش=Iraq Updates |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> ئەمینە ئاینە، پەرلەمانتاری [[مێردین (بازنەی ھەڵبژاردن)|مێردین]]، لە شوێنی ئەو وەک ڕێبەری دەتەپە ھەڵبژێردرا.<ref name="turkeykurdistan2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://news.pseka.net/index.php?module=article&id=8519 |سەردێڕ=Cyprus PIO: Turkish Press and Other Media |ئیش=PSEKA |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ }}{{بەستەری مردوو|url=http://news.pseka.net/index.php?module=article&id=8519 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> دواتر لە ئایاردا، ئاینە بوو بە سەرۆکی فراکسیۆنی پەرلەمانیی دەتەپە، کاتێک ئەحمەد تورک دەستی لەکار کێشایەوە.<ref name="turkeykurdistan2" /> بەڵام لە تەممووزی ٢٠٠٨دا ئەحمەد تورک جارێکی دیکە بووەوە بە سەرۆکی دەتەپە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bianet.org/english/kategori/english/108479/democratic-society-party-elects-ahmet-turk-as-president |سەردێڕ=Democratic Society Party Elects Ahmet Türk As President |ئیش=Bianet |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081202011822/http://www.bianet.org./english/kategori/english/108479/democratic-society-party-elects-ahmet-turk-as-president |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> === پڕۆسەی ئاشتی === حکوومەتی ئاکەپە لە ساڵی ٢٠٠٩دا لەژێر ڕێبەرایەتیی وەزیری ناوخۆ [[بەشیر ئەتەلای]] دەسپێشخەرییەکی [[دەسپێشخەریی دیموکراتیک|پڕۆسەی ئاشتی]]ی دەست پێکرد.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yeğen|یەکەم=Mesut|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=The Kurdish Peace Process in Turkey: Genesis, Evolution and Prospects|ناونیشان=https://www.files.ethz.ch/isn/191379/gte_wp_11.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200818012618/https://www.files.ethz.ch/isn/191379/gte_wp_11.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.files.ethz.ch|پەڕەکان=٦–٧}}</ref> سەرەڕای ئەوەی پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانی [[پارتی بزووتنەوەی نەتەوەپەرست]] (MHP) و [[پارتی کۆماریی گەل|پارتی گەلی کۆماری]] (CHP) نیگەرانییان لەسەر یەکپارچەیی نەتەوەیی و نیشتمانیی دەوڵەتەکە دەربڕی، [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) و ئاکەپە بەردەوام بوون لە پڕۆسەی ئاشتی.<ref name=":0" /> لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، سی و چوار چەکداری پەکەکە لەسەر داوای [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، ڕێبەری [[زیندانیکردنی عەبدوڵڵا ئۆجەلان|زیندانیکراوی]] پەکەکە، ھاتنە ناو [[تورکیا]]وە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Caliskan |یەکەم=Mehmet Emin |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Kurd militants surrender to back Turkish reforms |زمان=en |ئیش=[[Reuters]] |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-turkey-kurds-idUSTRE59I5A020091019 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> وەک نیشانەیەک بۆ پاڵپشتیی پەکەکە لە پلانەکانی حکوومەت بۆ مافە گەورەترەکانی کورد، خۆیان ڕادەستی دەسەڵاتدارانی [[تورکیا]] کرد.<ref name=":3" /> گروپەکە لەلایەن جەماوەرێکی لایەنگری پەکەکە و چەندین [[ڕامیاری]] دەتەپەیەوە پێشوازییان لێکرا.<ref name=":3" /> دەتەپە پاڵپشتیی لێبووردنی بۆ چەکدارانی پەکەکە کرد و ئەحمەد تورکیش پێی وابوو کە پەکەکە لایەنگری ئاشتییە نەک شەڕ.<ref name=":3" /> [[حکوومەتی تورکیا]] بەو پێشوازییە ئاھەنگگێڕانە دڵخۆش نەبوو کە کرا، و زیاتر لە ٤٠٠ ڕامیاری باڵای دەتەپەیی دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Plakoudas |یەکەم=Spyridon |سەردێڕ=The Kurdish "Phoenix" (2004–2012) |ڕێکەوت=٢٠١٨|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-75659-2_3 |ئیش=Insurgency and Counter-Insurgency in Turkey: The New PKK |پەڕەکان=٣٢|editor-last=Plakoudas |editor-first=Spyridon |شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en |doi=10.1007/978-3-319-75659-2_3 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٧٥٦٥٩-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> دوای ھێرشێکی کوشندەی چەکدارانی پەکەکە بۆ سەر سەربازانی [[تورکیا]] لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩، پڕۆسەی ئاشتی کۆتایی پێھات.<ref name=":0" /> === گەیشتن بە ئاستی نێونەتەوەیی === پارتەکە نوسینگەیەکی لە [[بروکسێل]]، [[بەلجیکا]] ھەبوو بۆ ئەنجامدانی دانوستان لەگەڵ [[سیاسەتوان|ڕامیار]]ان لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Saylan |یەکەم=İbrahim |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=The Europeanization process and Kurdish nationalism in Turkey: the case of the Democratic Society Party |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/00905992.2011.652608 |journal=[[Nationalities Papers]] |بەرگ=٤٠|issue=2 |پەڕەکان=١٨٥–٢٠٢|doi=10.1080/00905992.2011.652608 |issn=0090-5992|hdl=11693/21579 |s2cid=53316173 |hdl-access=free |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20091215215036/http://www.peyamner.com/details.aspx?l=1&id=156790 وردەکاری داخستنی دەتەپە و کاردانەوەکانیی - ھەواڵنێریی پەیامنێر] {{بزووتنەوەی کۆمەڵگای دیموکراتیک}} {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا|دەیەی ٢٠٠٠|کوردستان|زانستی سیاسەت}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Democratic Society Party}} [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٥ لە تورکیا]] [[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی کوردستان]] 157zq927zlgtnn2hxzbuyymn9no2qel 0 4091 1582734 1562563 2026-05-10T14:29:54Z Hazim Jaf 76193 1582734 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Internet_map_1024.jpg|thumb|300px|ھێنانەبەرچاوی ڕێدۆزییەکان لە بەشێکی ئینتەرنێتدا.]] <references group="https://zaniary.com/blog/603445b684eb3" /> '''ئینتەرنێت''' سیستمێکی جیھانگرە پێکھاتوو لە [[تۆڕی کۆمپیوتەری]] کۆمپیوتەرییەکانی پێکەوە بەستراو کە بۆ ڕاژەگەیاندن بە ملیاردان بەکارھێنەری سەرانسەری جیھان [[چەپکە پرۆتۆکۆڵی ئینترنێت|چەپکە پرۆتۆکۆڵی ستانداردی ئینتەرنێت]] (TCP/IP) بەکاردەھێنێت. ئینتەرنێت ڕایەڵەیەکی پێکھاتوو لە ڕایەڵەکانی ترە کە داگری ملیۆنان ڕایەڵەی خۆماڵی و گشتی، زانستگایی، بازرگانی، و حکومەتین و لە ڕێگای ڕیزێکی بەرین لە تەکنۆلۆژیاکانی ئەلەکترۆنیکی و تیشکیی تایبەت بە ڕایەڵەوە پێکەوە بەستەرکراون. ئینتەرنێت ھەڵگری جۆراوجۆر سەرچاوەی زانیاری و ڕاژەیە. ئەوانەی کە زۆرتر لە ھەموو جێگەی ئاماژەن، یەکێک بەڵگەنامە [[سەروودەق]]ەکانی پێکەوە بەستەرکراوی [[تەونی بەربڵاوی جیھانی]]یە (کە سەرچاوەی زانیارین)، و ئەوی تر ئەو پێکھاتە بنەڕەتییەیە کە پاڵپشتیی پۆستی ئەلەکترۆنیکی ([[ئیمەیل]]) دەکات (کە ڕاژەیەکە). == مێژووی ئینتەرنێت == دەرکەوتنی ئینتەرنێت یەکەمجار بۆ پڕۆژەیەک بوو بە ناوی ''[[ئارپانێت]]'' (ARPANET)، بۆ [[وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٦٩، ئەم پڕۆژەیە بەتایبەتی دروست کرابوو بۆ یارمەتیدانی سەربازی ئەمریکایی بەھۆی تۆڕی [[کۆمپیوتەر]]ەوە == بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت لە ھەموو جیھان == لە ساڵی ٢٠٠٧ ژمارەی بەکارھێنەرانی ئینتەرنێت گەیشتە ١٫٣١٩ بلیۆن کەس، و وڵاتی [[چین]] لە ساڵی ٢٠٠٨ بە یەکەم وڵات دەرچوو لەڕووی زۆریی بەکارھێنەری ئینتەرنێت کە ٢٢١ میلیۆن کەس لەم وڵاتە ئینتەرنێت بەکاردەھێنن. <!-- Please keep this list alphabetically organized. --> {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|تەکنۆلۆژیا|وڵاتەکان|مێژوو|کۆمەڵگا|دەیەی ١٩٦٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Internet}} [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ١٩٦٩]] [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:شۆڕشی زانستی]] [[پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٦٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئینتەرنێت]] [[پۆل:بابەتە سەرەکییەکان]] [[پۆل:دوورپەیوەندی]] [[پۆل:سیستمەکانی گواستنەوە]] == زاراوەناسی == هەندێک جار هێشتا ئەم وشەیە بە پیتی گەورە دەنووسرێت بۆ جیاکردنەوەی ئینتەرنێتی جیهانی لە تۆڕە بچووکترەکان، هەرچەندە زۆرێک لە بڵاوکراوەکان، لەوانەش ڕێبەری شێوازی AP لە ساڵی ٢٠١٦وە، پێشنیاری بەکارهێنانی پیتی بچووک دەکەن بۆ هەموو بارودۆخەکان. لە ساڵی ٢٠١٦دا، فەرهەنگی ئینگلیزی ئۆکسفۆرد لە ڕێگەی توێژینەوەیەکەوە لەسەر نزیکەی ٢.٥ ملیار سەرچاوەی چاپکراو و ئۆنلاین، دەریخست کە وشەی "Internet" لە ٥٤٪ی حاڵەتەکاندا بە پیتی گەورە نووسراوە. زاراوەکانی ئینتەرنێت (Internet) و تەونی جیهانی (World Wide Web) زۆرجار وەک یەک بەکاردەهێنرێن؛ باوە کە بوترێت "دەچمە سەر ئینتەرنێت" کاتێک وێبگەڕێک بۆ بینینی لاپەڕەکانی وێب بەکاردێت. بەڵام تەونی جیهانی، یان وێب (Web)، تەنها یەکێکە لە ژمارەیەکی زۆری خزمەتگوزارییەکانی ئینتەرنێت. کۆمەڵەیەکی جیهانییە لە لاپەڕەکانی وێب، بەڵگەنامەکان و سەرچاوەکانی تری وێب کە لە ڕێگەی بەستەرەکان (hyperlinks) و ناونیشانە ئەلیکترۆنییەکانەوە (URLs) پێکەوە بەستراونەتەوە. 6leik4e4u2aww2x37tj77n4pb3ac8th 0 4844 1582962 1559061 2026-05-11T10:30:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582962 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=June 2016}} {{Infobox person | name = ڕیچارد ستۆڵمەن | image = Richard Stallman - Fête de l'Humanité 2014 - 010.jpg | caption = ستۆڵمەن لە ٢٠١٤ | birth_name = ڕیچارد ماتیۆ ستۆڵمەن | birth_date = {{Birth date and age|1953|03|16}} | birth_place = [[نیویۆرک|نیۆیۆرک]] | other_names = RMS | residence = [[کەمبریج]]، [[ماساچۆسێت]]، ئەمریکا | alma_mater = {{unbulleted list | [[زانکۆی ھارڤارد]] | [[ئینستیتۆی تەکنۆلۆژی ماساچۆسێت]]}} | occupation = {{hlist | کردەوەخواز | بەرنامەدارێژ}} | title = [[بونیاتی نەرمەکالای ئازاد]] | known_for = {{hlist | [[بزووتنەوەی نەرمەلکلای ئازاد]] | [[گنوو|گنو]] | [[ئیمەکس]] | [[GNU Compiler Collection|جی سی سی]] | [[جی پی ئێڵ]] | [[کۆپی لێفت]] | [[Free Software Foundation|FSF]]}} | website = {{official URL}} }} '''ڕیچارد ماتیۆ ستۆڵمەن''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Richard Matthew Stallman'') لەدایکبووی ١٦ی ئازاری ١٩٥٣ لە [[نیویۆرک]] - [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، زۆرتر بە کورتکراوەی ناوەکەی واتە '''RMS''' دەیناسن.<ref name="initials"/> کەسایەتییەکی چالاکە لە بانگەوازکردن بۆ پرۆژەکانی [[سەرچاوەکراوە]] و یەکێکە لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی سەرچاوەکراوە]]. ڕیچارد ستۆڵمن [[بەرنامەداڕێژ]]ەرێکی بەناوبانگە و شارەزاییەکانی لە بەرنامەداڕشتندا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی لاوێتی و کاتی [[خوێندنی دواناوەندی]]. شۆڕشی ستۆڵمەن بۆ نەرمەکالای ئازادە کە بەکارھێنەران بتوانن دەستی تێوەردەن، بیخوێنن و ھاوبەشی بکەن. واتە ھەر نەرمەکالایێک کە ئەم وەسفانەی تێدا بێ، پێی دەگوترێت نەرمەکالای ئازاد. ستۆڵمەن پرۆژەی [[لینوکس|گنوی]] درووستکرد، بونیاتی نەرمەکالای سەرچاوەکراوەی ڕێکخست، کۆی وەرگێڕانەکەی گنوی نەرمەکالای ([[GNU Emacs]]) پەرە پێدا و [[مۆڵەتی بڵاوکردنەوەی گشتی|مۆڵەتی بڵاوکردنەوەی گشتی گنوی]] دروستکرد (GNU General Public License). ستۆڵمە لە ساڵی ١٩٨٣ پرۆژەی [[گنوو|گنو]](GNU) دەستپێکرد تا کو سیستەمێکی کارپێکردن وەک [[یوونیکس|یونیکس]] کە بە جۆرێک تەواوی لە نەرمەکالای ئازاد درووستبووە، بڵاو بکاتەوە.<ref name="initialgnu"/> بەم کارە ئەو شۆڕشی نەرمەکالای ئازادی وەگڕ خست. ستۆڵمەن خولقێنەر و ڕێخەری نەرمەکالای ئازاد و پرۆژەی گنو بووە. نەرمەکالاکانی کە زۆر سوودی لێوەرگیراوە بەم جۆرەن وەرگێری کۆی نەرمەکالاکان گنو(GNU Compiler Collection),<ref name="gcc-contribs"/> ھەڵەچینی گنو(GNU Debugger),<ref name="RIT"/> دەستکاریکەری ئیمەکس(GNU Emacs text editor)<ref name="multic"/> لە ساڵێ ١٩٨٥ بونیاتی نەرمەکالای سەرچاوەکراوەی<ref name="fsfbio"/> بونیات نا. ڕیچارد ستۆڵمەن یەکەمین پێشرەوە لە خولقاندنی مانا یان وشەیکۆپی لێفت(copyleft) لە بەرامبەری کۆپی ڕایت بوو. ئەو لەبنەماکانی کۆپی ڕایتیش بۆ دەستکاریکردن و بڵاوکردن و گۆڕانی نەرمەکالا سوود وەردەگرێت. ھەر وەھا یەکەمین نووسەری [[نەرمەکالای ئازاد|مۆڵەتدانەکانی نەرمەکالای ئازاد]] بوو(free <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gadgetssai|ناونیشان=https://www.gadgetssai.in/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.gadgetssai.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107164955/https://www.gadgetssai.in/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>software licenses) و ھەلومەرجەکانی شیدەکاتەوە. ھەر وەھا مۆڵەتدانی بڵاوکردنی گشتی گنو GNU General Public License (GPL)کە بە فەراوانی لە نەرمەکالای ئازاد سوودی لێوەردەگرن.<ref name="wheeler"/> بیرۆکەی فەرھەنگێکی کراوە کە تەواو بەکارھینەران بتوانن ھاوبەشبن تێیدا (وەک ویکیپێدیا) لە ساڵی ١٩٩٩ لە لایەن ستۆڵەن بوو.<ref>[https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html بانگەواز بۆ پرۆژەی فەرھەنگی سەرھێڵ]</ref> == ژیانی سەرەتایی == ڕیچارد ستۆڵمەن لە ساڵێ ١٩٥٣ لە بنەماڵەیێک جوو لە شاری نیویۆرک لەدایکبوو.<ref name="stallman-jewish-source-1"/> دیک و باوکی Alice Lippman، مامۆستا فێرگەکەی و دانیەل ستۆڵمەن لە کاری چاپەمەنی بوون. ستۆڵمەن لەگەڵ بابی پەیوەندیێکی خراپی بوو ھۆکار دەگەڕاوە بۆ ڕەوشتی خواردنەوەی مەی کە بە زۆر بە زڕدایکی دایدەسەپاند و ناچااری دەکرد لەگەڵێ ھاوڕێ بێ. ھەر ڕیچارد ھەمیشە بە ناوی زاڵم لە باوانی ناو دەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.psychologytoday.com/articles/201611/the-sorcerers-code|سەردێڕ=The Sorcerer's Code|بڵاوکەرەوە=Psychology Today|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٧|نووسەر=Matthew Hutson}}</ref> ستۆڵمەن لە تەمەنی ھەرزەکاری زۆر خوازیاری فێربوونی کۆمپیوتر بوو، کاتێک ئەو لە گەردەشت ھاوینی بوو توانی کتێبی ڕێنمایی IBM 7094 بخوێنێ.<ref name="mgro">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gross|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Richard Stallman: High School Misfit, Symbol of Free Software, MacArthur-Certified Genius|ناونیشان=http://mgross.com/writing/books/the-more-things-change/bonus-chapters/richard-stallman-high-school-misfit-symbol-of-free-software-macarthur-certified-genius/|ئیش=The More Things Change|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٤|format=interview transcript|ساڵ=١٩٩٩}}</ref> لە ساڵەکانی ١٩٦٩تا ١٩٦٧ بە چاودێری زانکۆی کۆلۆمبیا لە شەممە لە لێژنەیێکی کۆبوونەوەی کۆمپیوتر ھاوبەشی کرد.<ref name="mgro"/> ھەروەھا ستۆڵمەن بە عینوانی یاریدەدەری خۆبەخش لە دێپارتمانی زیندەزانی زانکۆی ڕاکفلێر بوو. ھەر چەند کە ئەو خوزیاری [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[فیزیک]] بوو.<ref name="freeasinfreedom-chap3"/> ھەرچەند کە مامۆستاکەی گوتی کە تۆ دەبیتە زیندەزا. یەکەمین ئازموونی بۆ کۆمپیوتری ڕاستەقینە کاتی قۆناغەکانی پێش زانکۆ بوو، لە ناوەندی تاقیکردنەوەی IBM لە نیۆیۆرک. ئەو پشووی ھاوین بە ھۆی شیکردنەوەی پرۆگرامێکی ژمێریاری لە ساڵێ ١٩٧٠ لە Fortran دمەزرا.<ref name="mgro"/> ئەو کارەکەی خۆی پاش دوو حەفتە تەواو کرد و باقی کاتەکەی، لە سەر دەستکاریکەرێک بە ناوی APL<ref name="Berättar"/> سەرف کرد.<ref name="emac6"/> ستۆڵمەن ھاوینەکەی داھاتوش لە سەر بەرنامەیێکی ڕێکخەری PL/I لە IBM System/360 گوزەراند.<ref name="emac6"/> == زانکۆی ھارڤارد و MIT == ستۆڵمەن بۆ یەکەم ساڵی لە زانکۆی ھارڤارد لە پاییزی ساڵێ ١٩٧٠ جێگیر دەبێ. ستۆڵمەن دەیزانی بە ھۆی ئیشی زۆر لە بیرکاری ٥٥([[Math 55]].<ref name="freeasinfreedom-chap4"/>) ناسروە بووە. ستۆڵمەن دەڵێ «بۆ یەکەم جار لە ژیانم دا خانوێکم لە ھارڤارد پەیدا کرد».<ref name="mgro"/> لە ساڵێ ١٩٧١ لە کۆتایی وەرزی خوێندنی لە زانکۆی ھارڤارد ستۆڵمە بوو بە پرۆگرامێری تاقیگای ھۆشی زیرەکی MIT. چوو نێو کۆمەڵگای [[ھاکەر]]ەکان بە ناوی RMS کە ھەژمارەکەی لە نێو کۆمپیوتریش بوو.<ref name="initials"/><ref name="The Wikipedia Revolution by Andrew Lih">{{بیرخستنەوەی کتێب| سەردێڕ=The Wikipedia Revolution | ناونیشان=https://archive.org/details/wikipediarevolut00liha | نووسەر=Lih, Andrew | ساڵ=٢٠٠٩| بڵاوکەرەوە=Hyperion |شوێن=New York City | ژپنک=٩٧٨-١-٤٠١٣-٠٣٧١-٦|oclc=٢٣٢٩٧٧٦٨٦}}</ref> ستۆڵمەن شەھادی فیزیکی(''[[magna cum laude]]'') لە ساڵی ١٩٧٤ لە زانکۆی ھارڤارد وەرگرت.<ref name=Bio>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Stallman|یەکەم١=Richard|سەردێڕ=Serious Bio|ناونیشان=https://www.stallman.org/biographies.html#serious|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> ھەرچەند ستۆڵەمەن لە زانکۆی ھارڤارد نیشتەجێ بوو بەڵام پێی خۆش بوو بۆ بەردەوامی لە خوێندن ماستێرەکەی لە زانکۆی ماساچۆسێت (MIT) خۆی تۆمار بکا. ئەو ماوەی یەکساڵ بەردەوام بوو لە دکتۆرا لە فیزیک بەڵام، خوێندنی بەجێھێشت و بۆ بەردەوام بوون لە بەرنامەنووسی چۆ بە تاقیگای ھۆشی دەستکردی MIT.<ref name="mgro"/><ref name="emac6">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Williams|یەکەم=Sam|سەردێڕ=Free as in freedom: Richard Stallman's crusade for free software|ناونیشان=https://archive.org/details/FreeAsInFreedom|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=O'Reilly|شوێن=Beijing|ژپنک=٠-٥٩٦-٠٠٢٨٧-٤|edition=2nd|chapter=Chapter 6 – The Emacs Commune}}</ref> کاتێک لە بەردەستی گێری ساسمەن ([[Gerald Jay Sussman|Gerry Sussman]]) لە ساڵی ١٩٧٥ یاریدەدەری توێژینەوە بوو.<ref name="emac6"/> ستۆڵمەن بابەتێکی زانستی لەگەڵ ساسمەن لە ١٩٧٧ لە سەر (پێچەوانەکردنی پەیوەندییەکان) بڵاو کردەوە.<ref name="russell"/> لەساڵێ ٢٠٠٩ ئەم بابەتە لە لایەن ستۆڵمەن و سسمەنناسرا کە بە شێوەیێکی بەھێز نیشن درا. شێوازی تۆمارکردنی لاواز لە دەر ئەنجام لەم بابەتە شرپڤەی لەسەر کراوە.<ref name="russell"/> کاتێک ستۆڵمەن بە عینوانی [[ھاککەر]]ێک لە تاقیگای MIT's AI کاری دەکرد، لە پرۆژە نەرمەکالاکانی TECO, Emacs بۆ ITS وە سیستەمی کارگێری لینپ Lisp machine چالاک بوو. (ھەرچەند بەشێکی وەکCONS لە ساڵێ ١٩٧٤–١٩٧٦ وە CADR لە ساڵئ ١٩٧٧–١٩٧٩ بوون بە بازرگانی).<ref name="The Wikipedia Revolution by Andrew Lih"/> لەو کاتە ئەو بوو بە ڕخنەگەرێک لە سەر سیستەمی داخراوە کە لە لایەن ئاژانسی توێژینەوەی پێسکەوتوو لە تاقیگا سنووردار کرابوو. کاتێک تاقیگای زانستی کۆمپیوترMITواتە (LCS) لە ساڵی ١٩٧٧ وشەی نھێنی خستە سەر کۆمپیوترەکانی، ستۆڵمان ھاکی کردوو گووتی لە شوێنی وشەی نھێنی ھیچ دامەنێن و بە چۆڵ بیھێڵنەوە. بە جیاتی وشەی نھێنی دەستپێگەیشتنی کەسێکی نەناسراو بۆ سیستەمەکەتان چالاک بکەن. ئەم کارە بوو بەھۆکارێک کە ئەو کات ٢٠٪ شارەزایان پشتیان گرت و ھاوکاری بوون. پاس ماوەیێک ستۆڵمەن سەرسام بوو لە ھۆگرانی بۆ ئەم پێشنیارە.<ref name="Levy"/> == ڕووداوەکانی ھاندانی گنو == لە کۆتایی ساڵەکانی ١٩٧٠ و سەرەتاکانی ١٩٨٠، فەرھەنگی ھاکەرەکان کە ستۆڵمەن لە نێوی پەرەی سەندبوو لە دۆخی دابەشکردن خۆی دەدی. بۆ ئەوە کە زۆر یەک لە نەرمەکالاکان بە ھۆی ڕکابەری ڕەقیبەکانیان کۆدەکانیان دادەخست و ڕێگەیان نەدەدا کە سوود لە کۆدی سەرچاوە لە لایەن ھاکەرەکان و خەڵکی خوازیار بگیرێت. ئینجا خۆیان بە لای ماف پاراستنی بەرھەم(copyright) و سنووردار کردنی دەستپێگەیشتن بە نەرمەکالا گرت. نەرمەکالای سەرچاوە داخراوە پێشتریش بوونی ھەبووە بەڵام ئەم شێوازە خەریک بوو دەبوو بە نەریتێک لە سەر کۆمەڵگا.<ref name="Cringely"/> ئەو کاتە کە برایان ڕەید ([[:en:Brian Reid (computer scientist)|Brian Reid]]) لە ساڵی ١٩٧٩ لە سەر زمانی [[:en:Scribe (markup language)|Scribe]] و نەرمەکالای دەستکاریکردنی وشە سنووری دانا. ستۆڵمەن گوتی: «ئەم ئیشە دژ بە مرۆڤایەتییە».<ref name="emac6"/> لەوتووێژێک لە ساڵی ٢٠٠٨، ستۆڵمەن ڕوونی کردەوە کە سنووردارکردنی نەرمەکلا بە بڕوای ئەو تاوانە نە وەرگرتنی شارژ بۆ نەرمەکالا.<ref name="unplugged"/> نەرمەکالای texinfo یستۆڵمەن جیگیرێکی گونجاوە بە مۆڵەتدانی GPL بۆ Scribe.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/software/texinfo |سەردێڕ=Texinfo&nbsp;– GNU Documentation System&nbsp;– GNU Project&nbsp;– Free Software Foundation (FSF) |بڵاوکەرەوە=Gnu.org |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> وشانی فەرمی لە ساڵێ ١٩٨٦ تەواو کرا.<ref>[https://www.gnu.org/bulletins/bull1.txt Gnu Status], by Richard M. Stallman. 5. Documentation system. I now have a truly compatible pair of programs which can convert a file of texinfo format documentation into either a printed manual or an Info file. Documentation files are needed for many utilities. , February 1986, GNU'S BULLETIN, Volume 1 No.1</ref> لە ساڵی ١٩٨٠ ستۆڵمەن و چەندین ھاورێی [[ھاککەر]]ی، لە تاقیگای ھۆشی زیرەک(AI)، ئامێری چاپکەری لەیزێری(Xerox 9700) کە بە تازەیی دامەزرابوویان ھاک کرد. واتە دەستیان گەیشت بە کۆدەکانی. ئەمەش وا بوو کە ھەرکات بۆ ئیشێ بەکارھێنەر ئەم چاپکەرە شتێکی دەدا لە چاپ و بەکارھێنەر فرە دەبوون، دەبوو بە قەرەباڵغی و پەیامی دەدا بە تەواو بەکارھێنەران، ھەر ئەمەش وای کردبوو کە کۆمپانیای چاپکەر ھیچ ڕێگایێکی دانەنابوو کە بتوانرێت ئەم ھەڵە درووست بکەن، یان تایبەتمەندیێک کە بەکارھێنەران گەرەکیان بوو بە نەرمەکالا زیادی بکەن. ئەمەش ھۆکارێک بۆ ئەوە بوو کە ستۆڵمەن تێبگا کە نەرمەکالای ئازاد دەتوانێ نیازی جیاوازی بەکارھێنەرانی دابین بکا.<ref name="freeasinfreedom-Chap1"/> بیرۆکەی ستۆڵمەن ئازادی بەکارھێنەر لە نەرمەکالای ئازاد بوو، بەو شێوازە کە بەکارھێنەر بتوانێت ئەو نەرمەکالا بخوێنێت ، بیگۆڕێت واتە دەستکاری بکا بەپێی نیازی و ھاوبەشی بکا لە گەڵ ھاوسێکانی[بەکارھێنەرانی دیکە]. بەڵام ھەوڵی فرۆشیارانی نەرمەکالا بۆ بەرگیری لەم کارە کارێکی نامرۆڤانەیە و [[بێ ڕەوشتی]]یە.<ref name=OpenSources/> دەستواژەی «نەرمەکالای گەرەکیەتی ئازاد بێ» زۆر جار بە ھەڵە تێدەگەن، ستۆڵمەن دەڵێ ئەم ھەڵەی تێگەیشتنە لە بیرۆکەی فەلسەفەی منە.<ref name="Salus"/> ستۆڵمەن دەڵێ کە: " بوونی ئازادی ھەم بۆ کۆمەڵگا و ھەم بەکارھێنەران پێویستە زۆر بە نرخە. ئەمەش نە بە ھۆکاری کرداری کە بە چاوی تەکنیکی چاو لە نەرمەکالا بکەین لە ئاستی بەرزەوە. ھەر چەند نەرمەکالای ئازاد دەبێ بە ۆی پێشکەوتنی نەرمەکالا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/pragmatic.html|سەردێڕ=Copyleft: Pragmatic Idealism|بڵاوکەرەوە=Gnu.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> ئێریک ئێس ڕیمۆند(Eric S. Raymond)، یەکێک لە خولقێنەرانی شۆڕشی [[نەرمامێری سەرچاوە کراوە|سەرچاوەکراوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://opensource.org/history|سەردێڕ=History of the Open Source Initiative|بڵاوکەرەوە=Opensource.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> لە مانگێ دوو ١٩٨٤ ستۆڵمەن لە ئیشەکەی لە MIT دەستی کێشاوە. پرۆژەی گنو(GNU)ی کرد بە ئیشی فەرمی خۆی و بە شێوازی تەواو کات لە سەری ئیشی دەکرد. ئەمەش کارێک بوو کە لە مانگی نۆی ١٩٨٣ دەستیپێکردبوو. تائێستا ئەو پەیوەندی لەگەڵ MIT بە شێوازی خۆبەخشانە،<ref>http://news.mit.edu/2001/stallman-1017</ref> بۆ سەردانی زانستگای کۆمپیوتر و تاقیگای ھۆشی زیرەک بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.csail.mit.edu/user/888 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113215852/http://www.csail.mit.edu/user/888 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نزیک ١٩٩٨، ئەو شوێنە کە ئەو بە نیشتەجێبوونی دەیپارست تا ئێستا دوو بەرامبەر بووە.<ref name="Lifestyle">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stallman |یەکەم=Richard |ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=Lifestyle |ناونیشان=https://stallman.org/rms-lifestyle.html |وێبگە=Richard Stallman's Personal Site |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> == پڕۆژەی گنو == لە ساڵی ١٩٩٣ ستۆڵمەن ئاگاداریێکی دا لە چەند پێرستی پۆستی ئێلێکترۆنیکی لە [[ئارپانێت]](ARPANET)و یوزنێت(USENET) بۆ سیستەمی کارپێکردنی گنو(GNU).<ref name="newunix"/> ئەو پرۆژەکەی خۆی بە تەنیایی دەستپێکردو گوتی: «بە ناونیشانی گەشەپێدەرێکی سیستەمی کارپێکردن من شارەزایی تەواوەم لە بارەوە ھەیە. ھەر چەند سەرکەوتن بۆم ئیمکانی نەبوو بەڵام ھۆشیار بوومەوە کە من بۆ ئەم کارە ھەڵبژێردراوەم. من سیستەمێکم ھاوشێوەی یونیکس دروست دەکرد کە توانایی ھەڵگرتن و بەکارھێنەرانی یونیکس بیانتوانیبا سوودی لێبگرن و بێنەسەری.»<ref name="gnuproject"/> [[File:Richard Stallman 00.jpg|thumb|left|ستۆڵمەن لە ساڵێ ٢٠٠٣ لە کاتی پەردەلادان لە کۆمپانیای NIXAL (a [[GNU/Linux User Group|GLUG]]) لە [[زانکۆی ئەندازیارانی پێشەسازی ناباجی]]، کەلکەتەی، ھیند]] لەساڵێ ١٩٨٥ ستۆڵمەن بنەماکانی ئاگاداری کە بزوێنەر و ھاندانی بۆ سیستەمێکی کارپێکردنی خۆڕایی بەناوی '''گنوی''' کە ھاوشێوەی یونیکس بوو، بڵاو کردەوە.<ref name="The Wikipedia Revolution by Andrew Lih"/> گنو(GNU)کورتە ناوی گەڕاوەی «گنو یونیکس نییە»(GNU's Not Unix)دانراوە.<ref name="The Wikipedia Revolution by Andrew Lih"/> پاش ئەمە بە خێرایی ستۆڵمەن کۆمپانیایێکی بەناوی بونیاتی نەرمەکالای ئازاد بۆ بەرنامەداڕێژەرانی نەرمەکالای خۆڕایی دانا کە ژێرخانێکی یاساییشی بوو بۆ شۆڕسێ نەرمەکالای ئازاد دابین کرد. ستۆڵمەن سەروکۆماری FSFە، کە ڕێکخراوەی خۆبەخشانی 501(c)(٣) لە ماساچۆسێت بونیات ناوە.<ref name="DuBois"/> ستۆڵمەن واتای کۆپی لێفت(copyleft)ی بۆ پاراستنی بڵاوکردنەوەی دوبارەی نەرمەکالای ئازادی بەرچاوخست. ئەم بڕوانامە بۆ یەکەم بار لە سەر مۆڵەتدانی گشتی نەرمەکالای GNU Emacs جێبەجێکرا. یەکەم مۆڵەتدان لە ساڵی ١٩٨٩ بە ناوی مۆڵەتدانی گشتی گنو(General Public License (GPL))بە فەرمی بڵاو بوو. تا ئەو کات بەشێکی زۆری سیستەمی گنو تەواو کرا بوو. == کردارخوازی == ڕیچارد ستۆڵمەن چەندین نووسراوە و بڵاوکراوەی ھەیە، لەوانە ھەندێکی کراون بە کتێب و چەند جارێک لەچاپ دراونەتەوە. == ژیانی کەسی == ستۆڵمەن دەڵێ کە من کەسێکی بێ باوڕم لە باوانێکی جوو،<ref name="stallman-jewish-source-1"/> جاروو بار دوکمەیێکم ھەیە بۆ خوێندنی ڕخنەگرتن لە خودا.<ref name="freeasinfreedom-chap4"/><ref name="Proulx"/> ستۆڵمەن ئاماژە بە تەلەفۆنە دەستییەکان دەکا بە عینوانی چاودێری ھەڵگر و ئامێری شوێن پەیداکردن.<ref name="gpl3-22june"/> لە دارا بوونی تەلەفۆنی دەستی خۆی پارێزاوە ھۆکارەکەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوە کە تەلەفۆنەکان بەرگیری نەرمەکالای ئازاد دەکەن<ref name="infoweek"/> ھەروەھا بۆ کلیل کارتێک بۆ ڕۆیشتن بۆ ئۆفیسەکەی لە ئیدارە دژایەتی دەکاو ھیچکات وەری نەگرتووە.<ref name="shaggygod"/> بۆ ئەوە کە ئەم کارتانە شوێنی کەسەکان دەکەن لە ھەر شوێنێکی ئۆفیس. بە گوێرەی خۆدی ستۆڵمەن کە دەڵێ :"بێجگە لە چەند ماڵپەڕ و ماڵپەڕی گنوی وە FSF خۆی، لە کۆمپیوتری کەسی ھیچ ماڵپەڕێک سەردان ناکا تاکوو شتێک لە مێژووی وێبگەڕەکەی بە یادگار نەمێنێتەوە[لەبەر ئەوە ھۆشی بە پاراستنی خۆی ھەیە لە لایەن پاشکەوتی کووکیەکانی زانیاری بەکارھێنەری ستۆڵمەن]. بە جیاتی ئەمانە لە ئامێری grab-url-from-mail لە GNU Womb سوود دەگرێ کە دەتوانێ لە سیستەمێکی جودا جێ بەجێ بکرێ، شێوا وایە کە ماڵپەرەکان بە مەیل وەردەگرێت و دەتوانی بیانخوێنێتەوە.<ref name="stallman-computing"/><ref name="strawmen"/> لە دوایین وتەی دەڵێ ئێستا لە تۆڕ([[Tor (anonymity network)|Tor]]) بۆ سەردانی ماڵپەڕەکان سوود دەگرم بێجگە لە [[ویکیپیدیا|ویکیپێدیا]] لە کاتی دەستاکری کردنی.<ref name="SchuesslerInterview"/><ref name="SchuesslerNewspaper"/> ستۆڵمەن نیشتەجێی کەمبریجی ماساچۆسیتە.<ref name="Lifestyle"/> == شانازی و خەڵاتەکان == ١٩٨٦: ئەندامی فخری کۆمەڵگای کۆمپیوتری زانکۆی تەکلنۆلۆژی چاڵمێرز(Chalmers University of Technology)<ref name="CUT"/>{{ھن}} ١٩٩٠ :وەرگرتنی یارمەتی بەردەوامی لە خوێندنی مەک ئارتور(MacArthur Fellowship)<ref name="CUT"/>{{ھن}} ١٩٩٠: خەڵاتی گریس مۆری ھاپێر(Grace Murray Hopper) بۆ ئیشکردن لە سەر دەستکاریکەری ئیمەکس.<ref name="acmawards"/>{{ھن}} ١٩٩٦: دکتۆرای فەخری لە ئەنەستیتیۆی ڕۆیاڵی سوید.<ref name="Hedersdoktorer"/>{{ھن}} ١٩٩٨: خەڵاتی بونیاتی پێشرەوی سنووری ئەلەکترۆنیک.<ref name="pioneer"/>{{ھن}} ١٩٩٩: خەڵاتی یادەوری یوری ڕابینسکی (Yuri Rubinsky).<ref name="ahref"/>{{ھن}} ٢٠٠١: خەڵاتی خولقاندنی ئیشی تێکدا(Takeda) بۆ تەندروستی کۆمەڵگا. (武田研究奨励賞)<ref name="takeda"/><ref name="takeda-mit-2001-10-17"/>{{ھن}} ٢٠٠١: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی گلاسکۆ.(University of Glasgow).<ref name="glasgow"/>{{ھن}} ٢٠٠٢: ئەندامبوون لە ئاکادێمی ئەندازیارانی نیشتمانی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.<ref name="NAE"/>{{ھن}} ٢٠٠٣: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی وریج برۆسێڵ.<ref name="VUB"/>{{ھن}} ٢٠٠٤: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Universidad Nacional de Salta.<ref name="UNSA"/>{{ھن}} ٢٠٠٤: پرۆفۆسۆری فەخری لە زانکۆی Universidad Nacional de Ingeniería del Perú.<ref name="UNI"/>{{ھن}} ٢٠٠٥: خەڵاتی بۆنیاتی Pistoletto<ref name="UIGV"/>{{ھن}} ٢٠٠٧: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Universidad de Los Angeles de Chimbote<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Steele|یەکەم١=Guy L.|سەردێڕ=The Hacker's Dictionary: A Guide to the World of Computer Wizards|ساڵ=١٩٩١|ناونیشان=https://archive.org/details/newhackersdictio00raym}}</ref>{{ھن}} ٢٠٠٧: دکتۆرای فەخری لە University of Pavia.<ref name="unipv"/>{{ھن}} ٢٠٠٨: پرۆفسۆری فەخری Universidad Inca Garcilaso de la Vega لە پێرۆ{{Citation needed|date=May 2011}}{{ھن}} ٢٠٠٩: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Lakehead University.<ref name="Lakehead"/><ref name="Agora"/>{{ھن}} ٢٠١١: دکتۆرای فەخری لە National University of Córdoba.<ref name="UNC"/>{{ھن}} ٢٠١٢: پرۆفسۆری فەخری لە Universidad César Vallejo de Trujillo{{Citation needed|date=July 2014}}{{ھن}} ٢٠١٢: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Universidad Latinoamericana Cima de Tacna لە پێرۆ.{{Citation needed|date=July 2014}}{{ھن}} ٢٠١٢: دکتۆرای فەخری لە Universidad José Faustino Sanchez Carrió.{{Citation needed|date=July 2014}}{{ھن}} ٢٠١٤: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Concordia لە مۆنتێراڵ<ref name="CONCORDIA"/>{{ھن}} ٢٠١٥: خەڵاتی ACM Software System بۆ ڕێبەری و پەرەپێدانیGCC<ref name="acmawards"/>{{ھن}} ٢٠١٦: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Pierre and Marie Curie<ref name="UPMC"/>{{ھن}} ٢٠١٦: خەڵاتی پزیشکی کۆمەڵاگا بۆ GNU Solidario<ref name="gnuhealthcon2016"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em|refs= <ref name="initials">{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Richard Stallman's 1983 biography | وتەگێڕانەوە= 'Richard Stallman' is just my mundane name; you can call me 'rms' | دوایین= Stallman | یەکەم= Richard | ڕێکەوت= n.d. | سەردێڕ = Humorous Bio | بڵاوکەرەوە= First edition of "The Hacker's Dictionary" | ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref><ref name="initialgnu">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html | سەردێڕ=Initial GNU announcement | ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ١٩٨٣| ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| دوایین= Stallman | یەکەم= Richard}}</ref><ref name="gcc-contribs">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://gcc.gnu.org/onlinedocs/gcc/Contributors.html | سەردێڕ = GCC Contributors}}</ref><ref name="RIT">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Richard Stallman lecture at the Royal Institute of Technology, Sweden (October 30, 1986) | ناونیشان = https://www.gnu.org/philosophy/stallman-kth.html | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}</ref><ref name="multic">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.multicians.org/mepap.html#secii | سەردێڕ = Multics Emacs: The History, Design and Implementation | نووسەر = Bernard S. Greenberg}}; {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/software/emacs/emacs-faq.html#Origin-of-the-term-Emacs | سەردێڕ = GNU Emacs FAQ}}; {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.jwz.org/doc/emacs-timeline.html | سەردێڕ = Emacs Timeline | نووسەر = Jamie Zawinski}}</ref><ref name="fsfbio">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.fsf.org/about/leadership/ | سەردێڕ=The Free Software Foundation Management | یەکەم=Richard | دوایین=Stallman | ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١١|ئیش=Free Software Foundation | لە=Richard M. Stallman, President | ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref><ref name="wheeler">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html | سەردێڕ=Make Your Open Source Software GPL-Compatible. Or Else. | ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| دوایین=Wheeler | یەکەم=David A. | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٢ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020423030644/http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=freeasinfreedom-chap3>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Williams, Sam|سەردێڕ=[[Free as in Freedom: Richard Stallman's Crusade for Free Software]]|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٥٩٦-٠٠٢٨٧-٤}} Chapter 3. Available under the [[GFDL]] in both the initial [http://www.oreilly.com/openbook/freedom/ch03.html O'Reilly edition] (accessed on October 27, 2006) and the updated [http://www.faifzilla.org/ch03.html FAIFzilla edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116000104/http://www.faifzilla.org/ch03.html |date=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}. Retrieved October 27, 2006.</ref><ref name="Berättar">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stallman |یەکەم=Richard M |ناونیشان=http://www.lysator.liu.se/history/garb/txt/87-2-rms.txt |سەردێڕ=RMS Berättar |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181126072301/http://www.lysator.liu.se/history/garb/txt/87-2-rms.txt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="freeasinfreedom-chap4">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Williams, Sam|سەردێڕ=Free as in Freedom: Richard Stallman's Crusade for Free Software|ناونیشان=http://oreilly.com/openbook/freedom/ch04.html|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٥٩٦-٠٠٢٨٧-٤}}</ref><ref name=russell>{{بیرخستنەوەی کتێب| سەردێڕ = [[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] | edition = 3rd | ساڵ = ٢٠٠٩|دوایین١= Russell |یەکەم١= Stuart |دوایین٢= Norvig |یەکەم٢= Peter | authorlink1 = Stuart J. Russell | authorlink2 = Peter Norvig | پەڕە = [https://archive.org/details/artificialintell٠٠russ/page/n٢٢٩ ٢٢٩]}}</ref><ref name="Levy">Levy, S: ''Hackers''. Penguin, 1984</ref><ref name="Cringely">Robert X. [https://www.pbs.org/cringely/nerdtv/shows/#4 Cringely's interview with Brewster Kahle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017014035/http://www.pbs.org/cringely/nerdtv/shows/#4 |date=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ }}, around the 46th minute</ref><ref name="unplugged">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.datamation.com/osrc/article.php/12068_3737586_3/Richard-Stallman-Live-and-Unplugged.htm|سەردێڕ=Richard Stallman, Live and Unplugged|وتەگێڕانەوە=Q: You once said "the prospect of charging money for software was a crime against humanity." Do you still believe this? A: Well, I was not distinguishing the two meanings of free.|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629211002/http://www.datamation.com/osrc/article.php/12068_3737586_3/Richard-Stallman-Live-and-Unplugged.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=freeasinfreedom-Chap1>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Williams, Sam|سەردێڕ=Free as in Freedom: Richard Stallman's Crusade for Free Software|ناونیشان=https://archive.org/details/FreeAsInFreedom|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٥٩٦-٠٠٢٨٧-٤}} Chapter 1. Available under the [[GFDL]] in both the initial [http://www.oreilly.com/openbook/freedom/ch01.html O'Reilly edition] (accessed on October 27, 2006) and the updated [http://www.faifzilla.org/ch01.html FAIFzilla edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009092801/http://www.faifzilla.org/ch01.html |date= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}. Retrieved October 27, 2006.</ref><ref name=OpenSources>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Various|سەردێڕ=Open Sources: Voices from the Open Source Revolution|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=١-٥٦٥٩٢-٥٨٢-٣|chapter=Stallman chapter|chapterurl=http://www.oreilly.com/catalog/opensources/book/stallman.html}}</ref><ref name="Salus">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.groklaw.net/article.php?story=20050513135545766 |سەردێڕ=The Daemon, the GNU and the Penguin- by Peter H. Salus |بڵاوکەرەوە=Groklaw.net |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٠٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100505072505/http://www.groklaw.net/article.php?story=20050513135545766 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="newunix">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source |سەردێڕ=new UNIX implementation |بڵاوکەرەوە=Groups.google.co.uk |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100125115446/http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="gnuproject">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.gnu.org/gnu/thegnuproject.html | سەردێڕ=The GNU Project | یەکەم=Richard | دوایین=Stallman | ساڵ=١٩٩٨|ئیش=Free Software Foundation | ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="DuBois">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.fsf.org/working-together/profiles/free-software-foundation/ | سەردێڕ=Free Software Foundation | یەکەم=Steven | دوایین=DuBois | ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ئیش=Free Software Foundation | ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref><ref name="AI9">{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Stallman | یەکەم = Richard M |نووسەر٢= Sussman, Gerald J | ساڵ = ١٩٧٧| سەردێڕ = Forward Reasoning and Dependency-Directed Backtracking in a System for Computer-Aided Circuit analysis | بڵاوکەرەوە = Artificial Intelligence 9 | پەڕەکان = ١٣٥–١٩٦| ناونیشان = http://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/6255/AIM-380.pdf?sequence=4}}</ref><ref name="esr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://esr.ibiblio.org/?p=4386 |سەردێڕ=Why I think RMS is a fanatic, and why that matters |ئیش=Esr.ibiblio.org |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180324053917/http://esr.ibiblio.org/?p=4386 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="PE">{{بیرخستنەوەی وێب| ڕێکەوت = ٢ی شوباتی ٢٠٠٦| سەردێڕ = POSIX 1003.1 FAQ Version 1.12 | ناونیشان = http://www.opengroup.org/austin/papers/posix_faq.html| ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٦}}</ref><ref name="Takver">[https://web.archive.org/web/20090601054752/http://melbourne.indymedia.org/news/2004/10/80957.php "Richard Stallman: GNU/Linux and a free society" article by Takver Sunday October 10, 2004 on ''Melbourne Indymedia'' site.] Hosted on the [[Wayback machine]].</ref><ref name=Church>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stallman.org/saint.html |سەردێڕ=St IGNUcius web page at www.stallman.org |بڵاوکەرەوە=Stallman.org |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref><ref name="faif">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Williams|یەکەم=Sam|سەردێڕ=Free as in Freedom: Richard Stallman's Crusade for Free Software|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٢|ژپنک=٠-٥٩٦-٠٠٢٨٧-٤|ناونیشان=http://www.oreilly.com/openbook/freedom/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦}}</ref><ref name="lemacs">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.jwz.org/doc/lemacs.html | سەردێڕ = The Lemacs/FSFmacs Schism | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://www.webcitation.org/5lyRUxhVp?url=http://www.jwz.org/doc/lemacs.html}}</ref><ref name=leonard>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.salon.com/2002/04/02/stallman/ |دوایین=Leonard |یەکەم=Andrew |سەردێڕ=Code free or die|ئیش=[[Salon.com]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref><ref name="zagreb">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fsfeurope.org/documents/rms-fs-2006-03-09.en.html |سەردێڕ=Transcript of Richard Stallman on the Free Software movement, Zagreb; 2006-03-09 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ئیش=[[FSFE]]}}</ref><ref name="IFSO">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html |سەردێڕ=IFSO: Richard Stallman: The Dangers of Software Patents; 2004-05-24 (transcript) |بڵاوکەرەوە=Ifso.ie |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130115221652/http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="copyright-and-globalization">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/copyright-and-globalization.html |سەردێڕ=Copyright and Globalization in the Age of Computer Networks&nbsp;– GNU Project&nbsp;– Free Software Foundation (FSF) |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref><ref name="gpl3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/#transcripts |سەردێڕ=GPLv3 – GNU General Public License, version 3 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ئیش=[[FSFE]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080111043428/http://fsfeurope.org/projects/gplv3/#transcripts |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="vrms">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vrms.alioth.debian.org/ |سەردێڕ=The Virtual Richard M. Stallman package |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ئیش=[[Debian]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160823192755/http://vrms.alioth.debian.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="debbug">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bugs.debian.org/cgi-bin/bugreport.cgi?bug=221807 |سەردێڕ=#221807 - "vrms and RMS disagree sometimes... AND depends on non-free section presence..." - Debian Bug report logs |بڵاوکەرەوە=Bugs.debian.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="free-encyclopedia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html|ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ = The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource|نووسەر = Richard Stallman}}</ref><ref name="encyclopedia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html|ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ = The Free Encyclopedia Project|نووسەر = Richard Stallman|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|archive-url = https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html|url-status = dead}}</ref><ref name="chavez">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fsf.org/blogs/rms/entry-20041206 |سەردێڕ=Encounter with President Chavez (2004-12-01 to 2004-12-06) — Free Software Foundation — working together for free software |بڵاوکەرەوە=Fsf.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="chavezthreat">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stallman.org/archives/2007-may-aug.html#27%20July%202007%20(Chavez%20threatens%20dignitaries)|سەردێڕ=Chavez threatens dignitaries|بڵاوکەرەوە=Stallman.org}}</ref><ref name="chaveztv">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,1535981,00.html|سەردێڕ=Chavez TV beams into South America |ئیش=The Guardian |شوێن=London | ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٥| ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٠| یەکەم=Alfonso | دوایین=Daniels}}</ref><ref name="politics-feb">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stallman.org/archives/2010-nov-feb.html#26%20February%202011%20(Telesur%20Propaganda) | سەردێڕ = 26 February 2011 (Telesur Propaganda) |ئیش= Political notes from 2010: November–February | یەکەم = Richard | دوایین = Stallman |بڵاوکەرەوە=Stallman.org |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref><ref name="kerala">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.financialexpress.com/fe_full_story.php?content_id=138464 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061208075556/http://www.financialexpress.com/fe_full_story.php?content_id=138464 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Kerala logs Microsoft out |بڵاوکەرەوە=The Financial Express |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref><ref name="president-india">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gnu.org.in/node/25 |سەردێڕ=Richard Stallman Meets the President of India |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071016191823/http://gnu.org.in/node/25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016191823/http://gnu.org.in/node/25 |date=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ }}</ref><ref name="stallman-royal">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fsf.org/news/stallman-royal.html |سەردێڕ=Meeting between Ségolène Royal and Richard Stallman |بڵاوکەرەوە=Fsf.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="latin-america">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rudd-o.com/linux-and-free-software/c2a1success-for-free-software-in-latin-america <!-- Updated on July 25, 2016 from original: http://rudd-o.com/archives/2006/12/13/success-for-free-software-in-latin-america --> |سەردێڕ=Success for free software in Latin America! |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226104358/https://rudd-o.com/linux-and-free-software/c2a1success-for-free-software-in-latin-america |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="kpoe">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703|سەردێڕ=Protest in Brussels against software patents|بڵاوکەرەوە=Wien.kpoe.at|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226104412/http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="mpaa">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mccullagh.org/image/d30-23/richard-stallman-and-flag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020803023102/http://www.mccullagh.org/image/d30-23/richard-stallman-and-flag.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٠٢ |سەردێڕ=Protest outside and inside MPAA meeting on DRM |بڵاوکەرەوە=Mccullagh.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="protest-france">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://stopdrm.info/index.php?2006/06/11/89-on-remet-ca-paris |سەردێڕ=Protest in France against DRM |بڵاوکەرەوە=Stopdrm.info |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702062335/http://stopdrm.info/index.php?2006%2F06%2F11%2F89-on-remet-ca-paris |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="protest-ati">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fsf.org/blogs/community/rms-ati-protest.html |سەردێڕ=Protest against ATI nearly led to the arrest of RMS| بڵاوکەرەوە=Free Software Foundation page}}</ref><ref name="amd-open">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ |سەردێڕ=AMD will deliver open graphics drivers |بڵاوکەرەوە=Itknowledgeexchange.techtarget.com |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181205060711/https://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="stallman-jewish-source-1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Basement Interviews-Freeing the Code|بڵاوکەرەوە= IA|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=https://archive.org/download/The_Basement_Interviews/Richard_Stallman_Interview.pdf|ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref><ref name="IMSLP">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://imslp.wikidot.com/ |سەردێڕ=Main page of the IMSLP |بڵاوکەرەوە=wikidot.com |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20080415201349/http://imslp.wikidot.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی نیسانی ٢٠٠٨}}</ref><ref name="Proulx">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=François Proulx|ناونیشان=https://www.flickr.com/photos/francois/23625436/ |سەردێڕ=Richard Stallman |بڵاوکەرەوە=Flickr |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref><ref name="Jobs">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://stallman.org/archives/2011-jul-oct.html#06_October_2011_(Steve_Jobs) |سەردێڕ=06 October 2011 (Steve Jobs) | یەکەم = Richard | دوایین = Stallman |ئیش= Political notes from 2011: July–October |بڵاوکەرەوە=Stallman.org |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="gpl3-22june">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/barcelona-rms-transcript.ca.html#draft2-preview |سەردێڕ=GPLv3 - Transcript of Richard Stallman from the third international GPLv3 conference, Barcelona; 2006-06-22 |زمان=ca |بڵاوکەرەوە=Fsfeurope.org |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110830142131/http://fsfe.org/projects/gplv3/barcelona-rms-transcript.ca.html#draft2-preview |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Clarke">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Clarke |یەکەم=Gavin |ناونیشان=https://www.theregister.co.uk/2011/10/10/stallman_glad_jobs_gone |سەردێڕ=Stallman: Jobs exerted 'malign influence' on computing |بڵاوکەرەوە=Theregister.co.uk |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180918021314/https://www.theregister.co.uk/2011/10/10/stallman_glad_jobs_gone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="infoweek">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 |سەردێڕ=A Rare Glimpse into Richard Stallman's World |بڵاوکەرەوە=Informationweek.com |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120403073315/http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="usesthis">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://richard.stallman.usesthis.com/ |سەردێڕ=the setup is a bunch of nerdy interviews: What do people use to get the job done? |بڵاوکەرەوە=Richard.stallman.usesthis.com |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717175618/http://richard.stallman.usesthis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="shaggygod">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bostonmagazine.com/articles/the_shaggy_god/ |سەردێڕ=The Shaggy God |بڵاوکەرەوە=Bostonmagazine.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120105024409/http://www.bostonmagazine.com/articles/the_shaggy_god/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105024409/http://www.bostonmagazine.com/articles/the_shaggy_god/ |date= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ }}</ref><ref name="argentina">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Guillermo Rauch|ناونیشان=http://www.devthought.com/2012/06/09/richard-stallman-robbed-in-argentina/|سەردێڕ=Richard Stallman has his bag stolen in Argentina|بڵاوکەرەوە=Devthought.com|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120718014725/http://www.devthought.com/2012/06/09/richard-stallman-robbed-in-argentina/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٢|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718014725/http://www.devthought.com/2012/06/09/richard-stallman-robbed-in-argentina/ |date=١٨ی تەممووزی ٢٠١٢ }}</ref><ref name="stallman-computing">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410035339/https://stallman.org/stallman-computing.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://stallman.org/stallman-computing.html |سەردێڕ=How I do my computing |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="chromeos">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Arthur |یەکەم=Charles |ناونیشان=https://www.theguardian.com/technology/blog/2010/dec/14/chrome-os-richard-stallman-warning|سەردێڕ=Google's ChromeOS means losing control of data, warns GNU founder Richard Stallman|ئیش=guardian.co.uk |بڵاوکەرەوە=Guardian |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="strawmen">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 |سەردێڕ=Real men don't attack straw men |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٠٩|نووسەر=Stallman, Richard |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=OpenBSD 'misc' Mailing List |وتەگێڕانەوە=For personal reasons, I do not browse the web from my computer |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181116045202/http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="nochrome">Adhikari, Richard. [http://www.technewsworld.com/story/Why-Richard-Stallman-Takes-No-Shine-to-Chrome-71469.html "Why Richard Stallman Takes No Shine to Chrome"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123151909/http://www.technewsworld.com/story/Why-Richard-Stallman-Takes-No-Shine-to-Chrome-71469.html |date=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} ''LinuxInsider'', December 15, 2010.</ref><ref name=CUT>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Event details: Talk by Richard rms Stallman|ناونیشان=http://www.ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748|بڵاوکەرەوە=Chalmers University of Technology|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181106195703/https://ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="boston-review">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stallman|یەکەم=Richard|سەردێڕ=Who does that server really serve?|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html|بڵاوکەرەوە=[[GNU]], [[Boston Review]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref><ref name="acmawards">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://awards.acm.org/award_winners/stallman_9380313.cfm |سەردێڕ=Richard Stallman - Award Winner | وێبگە=ACM Awards | بڵاوکەرەوە=[[Association for Computing Machinery]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="examples">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hill|یەکەم=Benjamin Mako|سەردێڕ=Show Me the Code|ناونیشان=http://revealingerrors.com/show_me_the_code|ئیش=Revealing Errors|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|authorlink=Benjamin Mako Hill|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٩}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Assange|یەکەم=Julian|سەردێڕ=Interview Assange and RMS|ناونیشان=http://rt.com/news/wikileaks-revelations-assange-interview/|شوێن=London|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= RT |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|وتەگێڕانەوە=Facebook, Google, Yahoo– all these major U.S. organizations have built-in interfaces for US intelligence. It's not a matter of serving a subpoena. They have an interface that they have developed for U.S. intelligence to use.}}</ref><ref name="Hedersdoktorer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 |سەردێڕ=KTH &#124; Honorary doctors at KTH |بڵاوکەرەوە=Kth.se |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150417073005/http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="wired">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wired.com/wired/archive/11.11/linus_pr.html |سەردێڕ=Leader of the Free World, ''Wired'' Magazine, Issue 11.11, November 2003 |بڵاوکەرەوە=Wired.com |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="pioneer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php |سەردێڕ=EFF: Torvalds, Stallman, Simons Win 1998 Pioneer Awards |بڵاوکەرەوە=W2.eff.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171108234837/https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="linux gnu">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/linux-gnu-freedom.html |سەردێڕ=Linux, GNU, Freedom by Richard M. Stallman |بڵاوکەرەوە=Gnu.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="free-open">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/free-software-for-freedom.html |سەردێڕ=Why "Free Software" is better than "Open Source" |بڵاوکەرەوە=Gnu.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="why-open">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/shouldbefree.html|سەردێڕ=Why Software Should Be Free|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=gnu.org|نووسەر=Richard Stallman}}</ref><ref name="in-a-name">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/gnu/why-gnu-linux.html |سەردێڕ=What's in a name? by Richard Stallman |بڵاوکەرەوە=Gnu.org |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="torino">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/torino-rms-transcript.en.html#note-on-ip|سەردێڕ=Transcript of Richard Stallman speaking on GPLv3 in Torino|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٠٦|وتەگێڕانەوە=Everyone who uses the term intellectual property is either confused himself or trying to confuse you.|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070127230927/http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/torino-rms-transcript.en.html#note-on-ip|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="mirage">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/not-ipr.xhtml |سەردێڕ=Did You Say "Intellectual Property"? It's a Seductive Mirage by Richard M. Stallman |بڵاوکەرەوە=Gnu.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="athens">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mail.fsfeurope.org/pipermail/wsis-pct/2006-April/001115.html |سەردێڕ=Email "IP Justice Comment on Top Policy Issues for Athens" |بڵاوکەرەوە=Mail.fsfeurope.org |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171108235001/http://mail.fsfeurope.org/pipermail/wsis-pct/2006-April/001115.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="fsfindia">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FSF India: A Q & A session with Richard M. Stallman |بڵاوکەرەوە=Free Software Foundation of India |ناونیشان=http://www.gnu.org.in/node/68 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061015205039/http://www.gnu.org.in/node/68 <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061015205039/http://www.gnu.org.in/node/68 |date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ }}</ref><ref name="Stallman, Why It Is (2012)">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stallman |یەکەم=Richard |سەردێڕ=Why It Is Important Not to Have Children |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٢|وێبگە=Stallman.org |ناونیشان=https://stallman.org/articles/children.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121102070833/https://stallman.org/articles/children.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="black-and-white">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://torvalds-family.blogspot.com/2008/11/black-and-white.html | سەردێڕ = Black and white | بڵاوکەرەوە = Linus' blog | ڕێکەوت = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref name="macfound">[http://www.macfound.org/site/c.lkLXJ8MQKrH/b.1142703/k.787E/Fellows_List__August_1990.htm] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120307004157/http://www.macfound.org/site/c.lkLXJ8MQKrH/b.1142703/k.787E/Fellows_List__August_1990.htm |date=March 7, 2012}}</ref><ref name="ahref">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20000816100041/http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٠٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=ahref.com > Guides > Industry > WWW8 Notes: Open-Source Software and Software Patents |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٥|df=mdy-all}}</ref><ref name="takeda">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.takeda-foundation.jp/en/aboutus/topics/p20010911.html |سەردێڕ=The Takeda Foundation |بڵاوکەرەوە=Takeda-foundation.jp |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="takeda-mit-2001-10-17">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Stallman shares Takeda award of nearly $1M | بڵاوکەرەوە = MIT | ڕێکەوت = ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١| ناونیشان = http://web.mit.edu/newsoffice/2001/stallman-1017.html | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦}}</ref><ref name="glasgow">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gla.ac.uk/news/archive/2001/february/headline_29920_en.html |سەردێڕ=University of Glasgow :: University news :: Archive of news :: 2001 :: February :: University announces honorary degrees to celebrate 550th anniversary |بڵاوکەرەوە=Gla.ac.uk |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="NAE">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nae.edu/MembersSection/Directory20412/30606.aspx |سەردێڕ=NAE Website - Dr. Richard M. Stallman |بڵاوکەرەوە=Nae.edu |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="VUB">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html |سەردێڕ=Vrije Universiteit Brussel |بڵاوکەرەوە=Vub.ac.be |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402140640/http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="UNSA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bo.unsa.edu.ar/cs/R2004/R-CS-2004-0204.html |سەردێڕ=RESOLUCIÓN CS N° 204/04 |بڵاوکەرەوە=Bo.unsa.edu.ar |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110531174108/http://bo.unsa.edu.ar/cs/R2004/R-CS-2004-0204.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=UNI>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Richard Matthew Stallman ofrecerá conferencia orientada al uso del software libre|ناونیشان=http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm|ئیش=Nota de Prensa|بڵاوکەرەوە=Universidad Nacional de Ingeniería del Perú|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120707171139/http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707171139/http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm |date= ٧ی تەممووزی ٢٠١٢ }}</ref><ref name=UIGV>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Universidad Garcilaso realizó Conferencia Magistral a cargo del Dr. Richard Stallman |ناونیشان=http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php |ئیش=Noticias Garcilasinas |بڵاوکەرەوە=Universidad Inca Garcilaso de la Vega |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120623143602/http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623143602/http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php |date=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢ }}</ref><ref name="unipv">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html | سەردێڕ = Laurea in Ingegneria Informatica a Richard Stallman. | نووسەر = University of Pavia | ڕێکەوتی سەردان = ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20111004234138/http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="20minutos">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.20minutos.es/noticia/197555/0/richard/stallman/linux/ |سەردێڕ=El padre del software libre, Premio Internacional Extremadura |بڵاوکەرەوە=20minutos.es |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="Lakehead">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=TRVzZogu3qU |سەردێڕ=RMS Given Honorary Degree at Lakehead |بڵاوکەرەوە=YouTube.com |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="Agora">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327 |سەردێڕ=Honorary Degree Recipients |بڵاوکەرەوە=Agora.lakeheadu.ca |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130821115904/http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٣|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821115904/http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327 |date=٢١ی ئابی ٢٠١٣ }}</ref><ref name="UNC">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20111024041223/http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre | ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | trans-title = Honoris Causa for Richard Stallman, Free Software guru | سەردێڕ = ''Honoris Causa para Richard Stallman, el gurú del software libre'' | نووسەر = National University of Córdoba | زمان = Spanish | ڕێکەوت = ١٦ی ئابی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="CONCORDIA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.concordia.ca/cunews/main/stories/2014/10/01/concordia-awardshonorarydoctoratestoaquebecbusinessleaderaninter.html |سەردێڕ=Concordia awards 3 new honorary doctorates}}</ref><ref name="SchuesslerInterview">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=fkkDvKGcNSo&t=38m01s |سەردێڕ=Richard Stallman: Apple fanboys are foolish people}}</ref><ref name="UPMC">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upmc.fr/en/university/history_and_famous_people/doctors_honoris_causa/the_dhc_ceremony_at_the_sorbonne/the_2016_dhc.html|سەردێڕ=Cérémonie des docteurs honoris causa 2016|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226104603/http://www.upmc.fr/en/university/history_and_famous_people/doctors_honoris_causa/the_dhc_ceremony_at_the_sorbonne/the_2016_dhc.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="SchuesslerNewspaper">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tagesanzeiger.ch/digital/internet/freiheitskaempfer-rebell-und-papst/story/25800176|سەردێڕ=Freiheitskämpfer, Rebell und Papst}}</ref><ref name="gnuhealthcon2016">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gnuhealthcon.org/2016-las_palmas/awards.html|سەردێڕ=GNU Health Social Medicine Awards 2016|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208001924/http://www.gnuhealthcon.org/2016-las_palmas/awards.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> }} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی}} {{Bibliowiki|Richard Stallman}} * {{Dmoz|Computers/History/Pioneers/Stallman%2C_Richard/}} * [https://www.gnu.org/philosophy/ Essays on the ''Philosophy of the GNU Project''], almost all written by Stallman * {{Gutenberg author | id=Stallman, Richard}} * {{Internet Archive author |sname=Richard Matthew Stallman}} * {{IMDb name}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جاڤا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Richard Stallman}} [[پۆل:لینوکس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:جووە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو]] [[پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا]] [[پۆل:مولحیدانی ئەمریکا]] [[پۆل:نەرمامێرە خۆڕایییەکان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] 9gg8la866kuge2u56z2fkvl6bupo15g 1 4845 1582963 1559049 2026-05-11T10:30:29Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582963 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == دەیگوازمەوە بۆ «ڕیچارد ستۆڵمەن». دژایەتی ھەیە؟--<code style="background:yellow">:)</code>[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|لێدوان]]} ١٤:١٣, ٢٥ ئازار ٢٠١٠ (UTC) :دروستە من بە خوێندنەوە ئەڵمانییەکەی نووسیومە، بیکە بە ستۆڵمەن. سوپاس. ئاراس. ::گوێزراوە بەقوربان.--<code style="background:yellow">:)</code>[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|لێدوان]]} ١٣:٠٥, ٢٨ ئازار ٢٠١٠ (UTC) == سەرچاوەکان == ئیتر دەستکاری ناکەم کاکە {{وب|Qezwan}} بەڵام هێشتا تێک چوە سەرچاوەکان. من هەمیشە سەرچاوەم داناوە و دوایی دووبارە ئاماژەم پێکردۆتەوە کە دڵنیام ئەزانی. مانوو نەبیت.--[[بەکارھێنەر:هیوا|هیوا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:هیوا|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٤، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) : کاک هیوای ئازیز هەقتە بەڵام سەرچاوەکان بە سیوەی بەستراوە دانراوە بۆ ئەوە کە لە خۆدی بەشی سەرچاوە دەبێ بوونی هەبێ. ئەمە لینک لە نێو بابەت نییە تەنها ئاماژە بە بەستەرەکانی سەرچاوە دەکرێ.ئیتر ئەمەش جۆرێکە.من دەیانگەرێنمەوە.بۆ ئەوە بابەتەکە تەواو دەکەم.جا دەرەنجامی کارەکە باشتر دەر دەکەوێ.سپاس [[بەکارھێنەر:Qezwan|قەزوان]] | [[لێدوانی بەکارھێنەر:Qezwan|لێدوان]] ‏٠٩:١٠، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) :: دەستخۆش و ماندوو نەبیت. وتوێژ بەس کات کوشتنە ئەزانم. دووبارە ببورە.--[[بەکارھێنەر:هیوا|هیوا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:هیوا|لێدوان]]) ‏١٠:٤١، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=589298 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160823192755/http://vrms.alioth.debian.org/ بۆ http://vrms.alioth.debian.org/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110717175618/http://richard.stallman.usesthis.com/ بۆ http://richard.stallman.usesthis.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:١٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=589881 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171108234837/https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php بۆ https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٤، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=590380 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170629211002/http://www.datamation.com/osrc/article.php/12068_3737586_3/Richard-Stallman-Live-and-Unplugged.htm بۆ http://www.datamation.com/osrc/article.php/12068_3737586_3/Richard-Stallman-Live-and-Unplugged.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171108235001/http://mail.fsfeurope.org/pipermail/wsis-pct/2006-April/001115.html بۆ http://mail.fsfeurope.org/pipermail/wsis-pct/2006-April/001115.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٥٠، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=614970 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181116045202/http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 بۆ http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:١٤، ٩ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=623079 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170702062335/http://stopdrm.info/index.php?2006%2F06%2F11%2F89-on-remet-ca-paris بۆ http://stopdrm.info/index.php?2006%2F06%2F11%2F89-on-remet-ca-paris زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٠٩، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=636543 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181009092801/http://www.faifzilla.org/ch01.html بۆ http://www.faifzilla.org/ch01.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢٠، ١٦ی ئابی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=637422 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181116000104/http://www.faifzilla.org/ch03.html بۆ http://www.faifzilla.org/ch03.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:١٨، ٢١ی ئابی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=643709 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171113215852/http://www.csail.mit.edu/user/888 بۆ https://www.csail.mit.edu/user/888 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٢٣، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=644545 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180324053917/http://esr.ibiblio.org/?p=4386 بۆ http://esr.ibiblio.org/?p=4386 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180918021314/https://www.theregister.co.uk/2011/10/10/stallman_glad_jobs_gone بۆ https://www.theregister.co.uk/2011/10/10/stallman_glad_jobs_gone زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181208001924/http://www.gnuhealthcon.org/2016-las_palmas/awards.html بۆ http://www.gnuhealthcon.org/2016-las_palmas/awards.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٣٩، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=644639 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181126072301/http://www.lysator.liu.se/history/garb/txt/87-2-rms.txt بۆ http://www.lysator.liu.se/history/garb/txt/87-2-rms.txt زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٣٩، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=644919 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171226104358/https://rudd-o.com/linux-and-free-software/c2a1success-for-free-software-in-latin-america بۆ https://rudd-o.com/linux-and-free-software/c2a1success-for-free-software-in-latin-america زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٢٦، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=656078 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110531174108/http://bo.unsa.edu.ar/cs/R2004/R-CS-2004-0204.html بۆ http://bo.unsa.edu.ar/cs/R2004/R-CS-2004-0204.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:١١، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=665274 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181205060711/https://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ بۆ http://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111004234138/http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html بۆ http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٣٠، ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844634 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171113215852/http://www.csail.mit.edu/user/888 بۆ https://www.csail.mit.edu/user/888 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160823192755/http://vrms.alioth.debian.org/ بۆ http://vrms.alioth.debian.org/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181205060711/https://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ بۆ http://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181116045202/http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 بۆ http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181106195703/https://ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748 بۆ http://www.ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20000816100041/http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html بۆ http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120707171139/http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm بۆ http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120623143602/http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php بۆ http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111004234138/http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html بۆ http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130821115904/http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327 بۆ http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111024041223/http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre بۆ http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٢١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=846874 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20071016191823/http://gnu.org.in/node/25 بۆ http://www.gnu.org.in/node/25 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20020803023102/http://www.mccullagh.org/image/d30-23/richard-stallman-and-flag.html بۆ http://www.mccullagh.org/image/d30-23/richard-stallman-and-flag.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120105024409/http://www.bostonmagazine.com/articles/the_shaggy_god/ بۆ http://www.bostonmagazine.com/articles/the_shaggy_god/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171108234837/https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php بۆ https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20061015205039/http://www.gnu.org.in/node/68 بۆ http://www.gnu.org.in/node/68 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171226104603/http://www.upmc.fr/en/university/history_and_famous_people/doctors_honoris_causa/the_dhc_ceremony_at_the_sorbonne/the_2016_dhc.html بۆ http://www.upmc.fr/en/university/history_and_famous_people/doctors_honoris_causa/the_dhc_ceremony_at_the_sorbonne/the_2016_dhc.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٣٩، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848940 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120403073315/http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 بۆ http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120718014725/http://www.devthought.com/2012/06/09/richard-stallman-robbed-in-argentina/ بۆ http://www.devthought.com/2012/06/09/richard-stallman-robbed-in-argentina/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٣٦، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=867671 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20020423030644/http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html بۆ http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٢٥، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=875336 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171226104412/http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703 بۆ http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٥٤، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=892093 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211107164955/https://www.gadgetssai.in/ بۆ https://www.gadgetssai.in/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٠٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=997102 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160823192755/http://vrms.alioth.debian.org/ بۆ http://vrms.alioth.debian.org/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٢٧، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1019301 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150402140640/http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html بۆ http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٢٨، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1030261 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150417073005/http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 بۆ http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٤٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1079914 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130115221652/http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html بۆ http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:١٨، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1094679 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110717175618/http://richard.stallman.usesthis.com/ بۆ http://richard.stallman.usesthis.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٥٥، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1107871 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210123151909/http://www.technewsworld.com/story/Why-Richard-Stallman-Takes-No-Shine-to-Chrome-71469.html بۆ http://www.technewsworld.com/story/Why-Richard-Stallman-Takes-No-Shine-to-Chrome-71469.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:١٥، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1110112 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100125115446/http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source بۆ http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:١٢، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٨ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1330098 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211107164955/https://www.gadgetssai.in/ بۆ https://www.gadgetssai.in/ زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.csail.mit.edu/user/888 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20020423030644/http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html بۆ http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100125115446/http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source بۆ http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130115221652/http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html بۆ http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://vrms.alioth.debian.org/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171226104412/http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703 بۆ http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.mccullagh.org/image/d30-23/richard-stallman-and-flag.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120403073315/http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 بۆ http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://richard.stallman.usesthis.com/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150417073005/http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 بۆ http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150402140640/http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html بۆ http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٠٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1411372 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100505072505/http://www.groklaw.net/article.php?story=20050513135545766 بۆ http://www.groklaw.net/article.php?story=20050513135545766 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٠٢، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1454861 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111017014035/http://www.pbs.org/cringely/nerdtv/shows/ بۆ https://www.pbs.org/cringely/nerdtv/shows/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٣٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1466066 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070127230927/http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/torino-rms-transcript.en.html بۆ http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/torino-rms-transcript.en.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٠٥، ١٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1483461 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110830142131/http://fsfe.org/projects/gplv3/barcelona-rms-transcript.ca.html بۆ http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/barcelona-rms-transcript.ca.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:١٣، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1559048 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080111043428/http://fsfeurope.org/projects/gplv3/ بۆ http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٣٨، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582962 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html بۆ https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٣٠، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 8az7zqz99zochdwpr6unlrihb9abaxf 4 5867 1582711 1582625 2026-05-10T12:24:57Z -Haryad 40333 هێنانی داڕێژە 1582711 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{/header}} {{ltr}}<big>''This is the local embassy on the Central Kurdish Wikipedia. More embassies in other languages may be found at [[meta:Wikimedia Embassy]].''</big> <div class="mw-content-ltr"> == Wiki Loves Pride featured picture drive == Feel free to repost if I'm in the wrong place. :-) Comments and feedback on the planned international LGBT+ [[m:Wikimedia_LGBT/Wiki_Loves_Pride_Featured_Picture_drive_2017|Wiki Loves Pride featured picture drive]] are welcome on the discussion page, see [[m:Talk:Wikimedia_LGBT/Wiki_Loves_Pride_Featured_Picture_drive_2017|link]]. The competition encourages high quality photographs from Pride events and other LGBT+ cultural related images to be released to Wikimedia Commons. The goal is to see a jump in the numbers of LGBT+ cultural related photographs nominated for Featured Picture status on all Wikimedia projects. Help is needed to prepare a banner in your language! See [[:m:Grants:Project/Rapid/LGBT/Wiki_Loves_Pride_Featured_Picture_drive_2017/Banners|banner translations]]. Thank you! --[[بەکارھێنەر:Fæ|Fæ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Fæ|لێدوان]]) ‏١٠:٤٨، ٢٣ی نیسانی ٢٠١٧ (UTC) </div> rop9pn53evmt7cimczzsi0hcuadj4g0 1582820 1582711 2026-05-10T18:07:32Z -Haryad 40333 پێناسەیەکی پڕۆژەکە 1582820 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{/header}} '''[[m:Wikimedia Embassy|باڵیۆزخانەی ویکیپیدیا]]''' لە وێبگەی [[m:|مێتاویکی]]دا ئامانجی دروستکردنی پەڕەیەکی ناوەندی بۆ تاوتوێکردنی بابەتی نێوان زمانەکان وەک بڕیاردان لەسەر وێبگەکان، گۆڕانکارییەکانی نەرمامێر و [[یارمەتی:بەستەرەکانی زمان|بەستەری نێوان زمانەکان]]) دامەزراوە. تکایە بۆ وردەکاریی زیاتر و ناساندنی خۆت وەک باڵیۆز، سەردانی ئەو پەڕەیە بکە 6va2aacl7p5tha1vnmxzm21ghnhao7f 1582821 1582820 2026-05-10T18:11:51Z -Haryad 40333 بەسەرداچوونەوە (بچووک) 1582821 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{/header}} '''[[m:Wikimedia Embassy|باڵیۆزخانەی ویکیپیدیا]]''' لە وێبگەی [[m:|مێتاویکی]]دا ئامانجی دروستکردنی پەڕەیەکی ناوەندی بۆ تاوتوێکردنی بابەتی نێوان زمانەکان (وەک بڕیاردان لەسەر وێبگەکان، گۆڕانکارییەکانی نەرمامێر و [[یارمەتی:بەستەرەکانی زمان|بەستەری نێوان زمانەکان]]) دامەزراوە. تکایە بۆ وردەکاریی زیاتر و ناساندنی خۆت وەک باڵیۆز، سەردانی ئەو پەڕەیە بکە g7xg1edfex0duzjczse3qss7zxebjdo 0 8250 1582708 1582466 2026-05-10T12:08:42Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582708 wikitext text/x-wiki {{Coord|51|30|N|0|7|W|display=title}} {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = شانشینی یەکگرتووی بریتانیای مەزن و ئایرلەندی باکوور |ناو_فەرمی = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |ناوی_باو =بەریتانیا |ئاڵا_وێنە = Flag of the United Kingdom.svg |ئاڵا_جێگر = |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |نیشانی_نەتەوەیی_جێگر = |ھێما_جۆرە =<!--سەر ئاڵا، مۆر . . . --> |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = {{nowrap|"خوا پاشا بپارێزێت"[[پەڕگە:United States Navy Band - God Save the King.oga]]{{کۆتایی}}}} |سروودی_پاشایی =<!--[[ناوی سروود\بەستەر بۆ سروودەکە]]--> |ھێمای دیکە_جۆرە =<!--ھێمایەکی دیکە--> |ھێمای دیکە =<!--دەقی ھێمایەکی دیکە--> |نەخشە_وێنە = Europe-UK.svg |نەخشە_جێگر =<!--دەقی ئەڵترناتیڤ بۆ نەخشە--> |نەخشە_سەردێڕ =<!--سەردێڕ بۆ دانان لەژێر نەخشەکەدا--> |نەخشە٢_وێنە =<!--نەخشەیەکیتر، ئەگەر پێویستبوو--> |نەخشە٢_جێگر =<!--دەقی ئەڵترناتیڤ بۆ نەخشە دووھەم--> |نەخشە٢_سەردێڕ =<!--سەردێڕ بۆ دانان لەژێر نەخشەی دووھەم--> |پایتەخت = [[لەندەن]] | latd = 51 | latm = 30 | latNS = N | longd = 0 | longm = 7 | longEW = W |شار_گەورەترین = پایتەخت (لەندەن) <!--|ژینگە_گەورەترین =ئەگەر شارێک نییە |گەورەترین_ژینگە_جۆرە =جۆری ژینگە، ئەگەر گەورەترین، شار نییە. --> |زمانەکان_فەرمی = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] |زمانەکان_ناوچەیی = [[زمانی ئیری|ئیری]]، [[گادێلیی سکۆتی]] و چەند زمانێکی تر<ref>http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> |جۆری_زمانەکان = فەرمی ناوچەیی |زمانەکان =<!--لیستی زمانەکانی دیکە--> |ڕەگەز_گرووپەکان = ٨٧٫١٪ سپی{{ھن}} ٧٫٠٪ ئاسیایی{{ھن}} ٣٫٠٪ ڕەش{{ھن}} ٢٫٠٪ تێکڵاو{{ھن}} ٠٫٩٪ دیکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ethnic_groups_year = ٢٠١١ |ناوی_ھاووڵاتی = بریتیش، بریتۆن یان بریت (نافەرمی) |جۆری_دەسەڵات = پەرلەمانی یەکگرتوو پاشایی [[یاسا]]یی |پلەی_سەرۆک١ = پاشا |ناوی_سەرۆک١ = [[چارڵسی سێیەم]] |پلەی_سەرۆک٢ = [[سەرۆک وەزیران]] |ناوی_سەرۆک٢ = [[ڕیشی سووناک]] |پلەی_سەرۆک٦ = |ناوی_سەرۆک٦ = |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ = |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |ڕووداوی_سەربەخۆیی٩ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٩ = |پلە_ڕووبەر = ٨٠ |area_magnitude = |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ٢٤٣٦١٠ |ڕووبەر_م. ٤گ = ٩٤٠٦٠ |ئاو_ڕێژەی_سەد = ١٫٣٤٪ |area_label = پانایی گشتی |area_label2 = |area_dabodyalign = |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = ٦٤٬١٠٠٬٠٠٠ |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = ٢٢ |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = ٢٠١٣ |سەرژمێریی_دانێشتوان = ٦٣٬١٨١٬٧٧٥ |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = ٢٠١١ |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش = |چڕیی_دانیشتووان_م. ٤گۆش = 661.9/sq mi |پلە_چڕیی_دانیشتووان = ٥١ |GDP_PPP = ٢٫٤٩٧ تریلیۆن |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = ٢٠١٤ |GDP_PPP_per_capita = ٣٨٧١١<ref>http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?sy=2013&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=46&pr1.y=7&c=112&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=</ref> |GDP_PPP_per_capita_rank = ٢١ |GDP_nominal = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = |GDP_nominal_per_capita = |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = |Gini_rank = |Gini_year = |Gini_category = |HDI = |HDI_rank = |HDI_year = |HDI_category = |دراو = [[پاوەندی ستەرلینگی]] |کۆدی_دراو =GPD (£) |کاتی_ناوچەیی =GMT (0:00) |قەرەبووی_کات =<!-- +٢ یانی٢ کاتژمێر لە پێش کاتی ناوەندی ئەورووپایە --UTC> |time_zone_DST = |شێوازی_ڕیکەوت = dd/mm/yyyy (زایینی) |DST_note |utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours--> |لای_لێخوڕین = چەپ |جۆری_کارەبا =<!--ڤۆڵتاژ و فریکانسی کارەبای لێشاو (ac)--> |پاشگر_دۆمەین =<!--پاشگری دۆمەینی ئینتەرنەتی ئەو وڵاتە--> |کۆدی_تەلەفوون = +٤٤ |نەخشە٣_وێنە = |نەخشە٣_جێگر = |پەراویزەکان =<!--ژمارە لەخۆ نەگرێت، تەنھا نووسراوە بێت--> |پەراویز١ = |پەراوێز٢ = |پەراوێز٣ = |پەراوێز٦ = }} '''شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن''' ({{بە ئینگلیزی|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}})، '''شانشینی یەکگرتوو''' یان '''بەریتانیا'''، وڵاتێکی باڵادەستە کە دەکەوێتە کەنارەکانی باکووری ڕۆژاوای [[ئەورووپا]]، شانشینی یەکگرتوو پێک دێت لە بەریتانیای مەزن و بەشی باکووری دوورگەی ئیرلەندا و ژمارەیەک دوورگەی بچووک؛ ئیرلەندی باکوور بە تاکە بەشی شانشینەکە دادەنرێت کە خاوەنی سنووری وشکانییە و [[کۆماری]] [[ئیرلەند]] کەرت دەکات، بێجگە لەوە شانشینی یەکگرتوو دەورە دراوە بە [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک]] و [[دەریای باکوور]] و کەناڵی ئینگلیزی و [[دەریای ئیرلەند]]، و تونێلی دەریای مانش بەریتانی مەزن دەبەستێتەوە بە [[فەڕەنسا]]وە. شانشینی یەکگرتوو وڵاتێک خاوەنی ڕژێمێکی شانشینیی دەستوورییە، و بە وڵاتێکی یەکگرتوو دادەنرێت. بەپێی بڕیاری ساڵی [[١٨٠٠]] پێک دێت لە چوار ھەرێم ئەوانیش بریتین لە: [[ئینگلتەرا]]، [[ئیرلەندی باکوور]]، [[سکۆتلاند]] و [[وێڵز]]. [[میری]]یەکەی دەکەوێتە [[لەندەن]]ی پایتەختەوە و بە ڕژێمی پەرلەمانی و ناوەندی بەڕێوە دەبرێت، بەڵام [[میری]] ناوخۆییی ھەیە لە ھەر یەکێک لە بلفاست، کاردیف و ئەدنبرە؛ ئەمانەش پایتەختەکانی [[ئیرلەندی باکوور]] و [[وێڵز]] و [[سکۆتلەندا]]ن. ھەریەک لە بیلیفییە جیرزی و دوورگەی جیرنزی دوورگەی مان و چەند دوورگەی تر بە بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو دادەنرێن، بەو مانایەی تەنھا لە ڕووی دەستوورەوە پەیوەندن پێوەی بەڵام بەشێک نین لێی. چواردە ھەرێم ملکەچی دەسەڵاتی شانشینی یەکگرتوون و ناو دەبرێن بە ھەرێمەکانی ئەودیوی دەریای بەریتانیا، و ئەمانە بەشێکی دەستووری نین لە شانشینی یەکگرتوو، و خاوەنی خۆبەڕێوەبردنێکی تەواون، بەڵام کاروباری بەرگرییان دەگەڕێتەوە بۆ شانشین. ئەم زەوییانەش لە پاشماوەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|ئیمپڕاتۆڕییەتی بەریتانیان]] کە لە ساڵی [[١٩٢٢]]دا نزیکەی چارەکێکی ڕووبەری وشکانیی زەویی دەگرتەوە لە جیھاندا، و گەورەترین ئیمپڕاتۆرییەتە لە مێژوودا، تا ئێستا تێبینی ھەژموونی بەریتانیا دەکرێت لە زمان، ڕۆشنبیری و ڕژێمی یاسایی لە زۆرێک لە موستەعمەرە دێرینەکانیدا. شانشینی یەکگرتوو لە وڵاتە پێشکەوتووەکانە، و ئابوورییەکەی لە ڕیزبەندی شەشەمدایە لە جیھاندا؛ ھەروەک ئەوەی لە یەکەمین وڵاتەکان بوو کە گۆڕدران بۆ بواری پیشەسازی، و بە گەورترین زلھێزی مەزن دادەنرا لە جیھاندا لە [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدە]] و سەرەتاکانی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]]، بەڵام باجی ئابووری و کۆمەڵایەتی ھەردوو جەنگی جیھانی شانشینییان گەڕاندە دواوە لە کۆتایی نیوەی یەکەمی [[سەدەی بیستەم]]، بۆیە ئەمەش بووە ھۆی بەرتەسکبوونەوەی ڕۆڵی پێشەوایەتی لە کاروبارە جیھانییەکاندا. لەگەڵ ئەمانەشدا، تا ئێستا شانشینی یەکگرتوو ھێزێکی مەزنی خاوەن ھەژموونی [[ئابوور]]ی، ڕۆشنبیری، سەربازی، زانستی و [[ڕامیاری]]ی بەھێزە، ھەروەھا لە وڵاتە ئەتۆمییەکانە؛ ئەندامی ھەمیشەییی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی ئاسایشی نێونەتەوەیییە]]. زێدەبار لەوەش، [[گەلانی کۆمۆنوێلت|ئەندامی کۆمۆنوێلت]]، ئەندامی [[کۆمەڵەی ھەشت]]، [[گرووپی ٢٠|کۆمەڵەی بیست]]، ڕیکخراوی [[ناتۆ]]، [[ئەنجومەنی ھاریکاری و گەشەپێدانی ئابوری|ئەنجومەنی ھاریکاری و گەشەپێدانی ئابووری]] و [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|ڕیکخراوی بازرگانی نێونەتەوەیییە]]. == ناونان == ناوی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندی باکوور لە ساڵی ١٩٢٧ بەپێی یاسای ناونیشانی پاشایەتی و پەرلەمانی پێشکەش کرا، لەبەرئەوەی ڕاستیی سەربەخۆییی لە دەوڵەتی ئیرلەند دەردەخست کە دروست بوو دوای جیابوونەوەی ئیرلەند لە ساڵی ١٩٢٢ و مانەوەی ئیرلەندی باکوور وەک بە شیکی شانشینی یەکگرتوو. پێش ئەوە لە ١٨٠٠ پەرلەمانی بەریتانی لە وستمنستەر یاسایەکی دەرکرد کە بەریتانیای مەزن و ئێرلەندای کرد بە یەک، و یاساکە چووە بواری جێبەجێکردنەوە لە ١٨٠١دا، و دەوڵەتە نوێکە ناونرا شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەند. ھەندێک جار ئاماژە دەدرێت بە بەرتانیای مەزن پێش ١٨٠١ بە ناوی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن. لە ڕاگەیاندنەکاندا بووە خوویەک تەنھا بەکارھێنانی ناوی (بەریتانیا) وەک ئاماژەدان بە وەزارەت و پەرلەمان و کونسوڵخانەکان، ھەڵبژاردەی نیشتیمانی لە یارییە ئۆڵۆمپییەکاندا لەژێر ناوی بەرتانیای مەزن بەشداری دەکات، و ھاونیشتمانیانی بە بەریتانییەکان ناو دەبرێن، و دانیشتووانی ئینگلتەرا بە ئینگلیز ناودەبرێن وەک جیاکردنەوەیەکی وردتر؛ ھەروەھا دانیشتووانی سکۆتلەندا بە سکۆتلەندییەکان و دانیشتووانی وێڵز بە وێڵزییەکان ناودەبرێن. لە ھەمان کاتدا، زاراوەی شانشینی یەکگرتوو بەڕوونی لە بەڵگەنامە حکومی، ناوھێنانە فەرمی و سایتە حکومییەکان لە ئینتەرنێتدا بەکار دەبرێت. == دانیشتووان == بەپێی دوایین ئاماری ساڵی [[٢٠٢٣]]، ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی بەریتانیا ٦٨٬٨٩٧٬٨٥٩ کەس بووە کە دەکاتە ٠٬٨٧٪ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. چڕی دانیشتووان لە بەریتانیا ٢٨١ کەسە لە ھەر کیلۆمەترێکدا (٧٢٧ کەس لە ھەر میلێکدا) کۆی ڕووبەری زەوی ٢٤١٬٩٣٠ کیلۆمەتر دووجایە (٩٣٬٤١٠ میل چوارگۆشە) تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٠٬٥ ساڵە. ھەروەھا ٨٣٬٢٪ لە سەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین. ھەروەھا شاری [[لەندەن]] کە پایتەختی شانشینە یەکگرتووەکانە و گەورەترین شارە ژمارەی دانیشتووانی ٧٬٥٥٦٬٩٠٠ کەسە.<ref>دوایین ئامارەکانی ماڵپەڕی Worldometers ڕێکەوتی ٢٤ی ٤ی ٢٠٢٣ {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> == ئایین == ئایین لە شانشینی یەکگرتوو و لە وڵاتانی پێش خۆی، بۆ زیاتر لە ١٬٤٠٠ ساڵە لەلایەن خاچ پەرستەکانەوە زاڵ بوو، جێگەی ئایینە ڕۆمانۆ-بەریتانییەکان، بتپەرستی سێلتیک و ئەنگلۆساکسۆن وەک ئایینی سەرەکی. پەیوەندییە ئایینییەکانی ھاووڵاتیانی شانشینی یەکگرتوو بە ڕاپرسییە بەردەوامەکان تۆمار دەکرێن، چوار سەرەکییەکە بریتین لە سەرژمێری دەیەی نیشتمانی، ڕاپرسی ھێزی کار، ڕاپرسی ھەڵوێستە کۆمەڵایەتییەکانی بەریتانیا و ڕاپرسی کۆمەڵایەتی ئەورووپی. * [[بێ ئایین]] (٥٢٪) * کڵێسای ئینگلتەرا (١٣٬٧٪) * [[کاسۆلیک|کڵێسای کاسۆلیکی]] (٨٬٧٪) * [[خاچ پەرست]]ەکانی دیکە (١٣٬٢٪) * [[ئیسلام]] (٦٬٧٪) * ئایینەکانی دیکە (٣٬٦٪) * نەھاتووە (٢٬١٪)<ref>Weller, Paul (2016). "Balancing within Three Dimensions: Christianity, Secularity, and Religious Plurality in Social Policy and Theology". Studies in Interreligious Dialogue. 26 (2): 131–146. doi:10.2143/SID.26.2.3200411.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/964527565|سەردێڕ=British cultural identities|ڕێکەوت=٢٠١٦|ئەوانی تر=Mike Storry, Peter Childs|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٤٤٠٥٩-٠|edition=Fifth edition|شوێن=Milton Park, Abingdon, Oxon|oclc=٩٦٤٥٢٧٥٦٥}}</ref> == ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا == لە ساڵی ٢٠١٦دا شانشینی یەکگرتوو گشتپرسییەکی ئەنجام دا سەبارەت بە جیابوونەوەی شانشینی یەکگرتوو لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]؛ لەئەنجامدا لە سەدا ٥٢ی خەڵکی شانشینی یەکگرتوو لە بەرژەوەندیی جیابوونەوە دەنگیان دا، بەم جۆرەش شانشینی یەکگرتوو بووە یەکەمین وڵات کە لە یەکێتیی ئەورووپا جیا ببێتەوە و کۆتایی بە پەیوەندییە ٤٧ ساڵەکەی لەگەڵ یەکێتییەکەدا ھێنا، و لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ بەفەرمی جیابوونەوەکەی لەلایەن یەکێتی ئەورووپا پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/uk-brexit-eu/5268097.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250416151847/https://www.dengiamerika.com/a/uk-brexit-eu/5268097.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{کۆڵکە}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|لەندەن|ئەورووپا|کۆمەڵگا|مێژوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|United Kingdom}} [[پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] [٧]ویکپیدیای ئینگلیزی 7aahkd8sl84iz61fhlcmr071m95wr7t 0 9747 1582713 1483323 2026-05-10T12:57:11Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582713 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = مەدینە | ناوی_خۆماڵی = المدینة المنورة | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = Masjid Nabawi The Prophet's Mosque, Madina.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Saudi Arabia | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[عەرەبستانی سەعوودی]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{flag|Saudi Arabia}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٬٣٠٠٬٠٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = | وێبگە = }} '''مەدینە''' (بە [[عەرەبی]]:المدینة المنورة)یەکێک لە شارەکانی [[عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعوودیە]] کە لە ناوچەی [[حیجاز]] ھەڵکەوتووە کەتیایدا ئیسلام پەرەی سەندوە و گەشەی کردوە و بڵاو بووەتەوە، و شاری مەدینە بە یەکەم پایتەختی دەوڵەتی ئیسلامی دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=المدینة المنورة |ناونیشان=https://www.elafhotels.com/ar/explore-holy-cities-landmarks/al-madinah |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Elaf Hotels Company |زمان=ar}}</ref> شاری مەدینە نزیکەی ٤٠٠ کیلۆمەتر لە شاری [[مەککە]]وە دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=المرصد الحضری لمنطقة المدینة المنورة {{!}} عن المرصد الحضری |ناونیشان=https://muo.mda.gov.sa/medina.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=muo.mda.gov.sa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202070731/https://muo.mda.gov.sa/medina.html |url-status=dead }}</ref> == ناوی مەدینە == پێش ١٦٠٠ ساڵ لەھاتنی پێغەمبەری ئیسلام ناوی ئەم شارە [[یەسریب]] بوو کەبەمانای مانگا دێت، بەڵام دواتر کە پێغەمبەری ئیسلام گەیشت بە مەدینە ناوەکەی گۆڕی بۆ مەدینەی مونەوەر کەبەمانای شاری درەوشاوە دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=والعمرة |یەکەم=وزارة الحج |سەردێڕ=وزارة الحج والعمرة |ناونیشان=https://www.haj.gov.sa/MakkahAndMadinah/Madinah |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241224164732/https://www.haj.gov.sa/MakkahAndMadinah/Madinah |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.haj.gov.sa |زمان=ar |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ئایینی کۆن و نوێ لە مەدینە == شاری مەدینە لەکۆندا زۆر لە بیرووباوەڕی لە خۆ گرتبوو لەوانە [[بتپەرستی]] و [[بێ باوەڕی]] لە ئایین یان پەیڕەوکردنی [[ئایینی یەھوودییەت]] بەڵام دوای ھاتنی [[ئیسلام]] بۆ شار و گرتنی دەسەڵات لەلایەن ئیسلامییەکانەوە چەند یاسایەک دەرچوو بۆ گشت بیرو باوەڕەکان کە ئەوان پشتگیریان لێ دەکەن و دەیانپارێزن دواتر کۆمەڵەی یەھوودییەکان سەرپێچی یاساکانیان کرد بەمەش دوورخرانەوە لە شاری مەدینە، لە ئێستادا مەدینە شارێکە زۆرینەی دانیشتووانی پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]] دەکەن. == ڕووی گەشتیاری و ئابووری == گرینگی مەدینە لەوەدایا کە مزگەوتی پێغەمبەری تێدایە و ھەروەھا بەوەی مەدینە یەکەم پایتەختی دەوڵەتی ئیسلام بوو بووەتە شارێکی گرنگ لەلایەن موسڵمانانی ئێستا و ڕابردوو و ساڵانە بە چەندەھا موسڵمان سەردان شارەکە دەکەن بەمەبەستی گەیاندنی [[حەج]] و [[عەمرە]]، ئەمەش بە یەکێ لە بنچینەکانی داھاتی شاری مەدینە دادەنرێت. [[پەڕگە:Medine.jpg|وێنۆک|مزگەوتی پێغەمبەری ئیسلام لە مەدینە]] == شوێنەوارە گرینگەکانی شاری مەدینە == === چیاکانی شاری مەدینە === شاری مەدینە چەند شاخێکی تیایە لەوانە: * چیای ئوحود * چیای وەرقان * چیای سلع * چیای ڕەمایە * چیای ذیاب === مزگەوتەکانی شاری مەدینە === [[پەڕگە:صورة مسجد قباء فی المدینة المنورة.jpg|وێنۆک|[[مزگەوتی قوبا]]]] * [[مزگەوتی پێغەمبەر]] * [[مزگەوتی قوبا]] * [[مزگەوتی قیبلەتەین]] * [[مزگەوتی فەتح]] * [[مزگەوتی عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]] * [[مزگەوتی دوو خەلیفە]] * مزگەوتی غەمامە * مزگەوتی سەقیا * مزگەوتی ئەبووبەکری سدیق * مزگەوتی عومەری کوڕی خەتاب * مزگەوتی عوسمانی کوڕی عەفان * مزگەوتی بیلالی حەبەشی * مزگەوتی عەنبەرییە * مزگەوتی بەنی ئەنیف * مزگەوتی عتبان بن مالک * مزگەوتی جومعە * مزگەوتی ئیجابە * مزگەوتی دوو شێخ * مزگەوتی ئەبی زەڕ * مزگەوتی بەنی دینار * مزگەوتی سەبق * مزگەوتی فەسح * مزگەوتی ڕایە * مزگەوتی سەلمانی فارسی * مزگەوتی میقات * مزگەوتی دوو منارە === گۆڕستانی بەقیع === [[پەڕگە:Jannat.ul.Baqi - Madina - panoramio - khadim-un-nabi Rao (1).jpg|وێنۆک|وێنەی گۆڕستانی بەقیع]] [[گۆڕستانی بەقیع]] کۆنترین و یەکەم گۆڕستانی ئیسلامی [[مەدینە|مەدینەیە]] لە ناوچەی [[حیجاز]]ی ئێستای [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]]. دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[مزگەوتی پێغەمبەر]] کە گۆڕی نزیکەی دە ھەزار صەحابە و بەشێک لە بنەماڵە و ھاوڕێکانی [[محەممەد|پێغەمبەری محەممەدی]] تێدایە. ھەروەھا بە باقی غەرقەد ناسراوە. زەمینەکان گرنگییەکی زۆری ھەیە بۆ موسڵمانان، شوێنی پشوودانی زۆرێک لە خزم و ھاوەڵەکانی محەممەدە، بەمەش وەک یەکێک لە دوو پیرۆزترین گۆڕستان لە نەریتی ئیسلامیدا دیاری دەکرێت. زۆرێک لە گێڕانەوەکان باس لەوە دەکەن کە پێغەمبەر ھەر جارێک بەسەردا تێپەڕیوە نوێژێکی دەرکردووە؛ و لەئێستا و ڕابردوودا ئەو کەسانەی لە مەدینە کۆچی دوایی دەکەن لەم گۆڕسانە دەنێژرێن وەک ڕێزێک بۆیان. [[پەڕگە:Bagicemetri2.JPG|وێنۆک|وێنەی گۆڕستانی بەقیع]] === بیرەکانی شاری مەدینەی مونەوەر === * بیری عوسمانی کوڕی عەفان * بیری خاتەم * بیری بیزاعە *بیری غەرس * بیری عەروە == ئەمانەش ببینە == * [[حیجاز]] * [[مەککە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی عەرەبستانی سعوودی}} {{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|مەدینە|ئیسلام|ڕۆژھەڵاتی ناوین|جوگرافیا|محەممەد}} {{پۆلی کۆمنز|Medina}} [[پۆل:مەدینە]] [[پۆل:ناوەندی پارێزگاکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:جوگرافیای ئیسلام]] [[پۆل:پایتەختەکانی خەلافەتی ئیسلامی]] dicuhfbncfcm854hzhpsuh6ieq094ph 0 10285 1582865 1582574 2026-05-10T20:07:04Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582865 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ئەبخازیا | native_name = {{unbulleted list | {{native name|ab|Аԥсны Аҳәынҭ|italic=no}} | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ab|Aṕsny Aħəynţķarra}}}}}} | {{native name|ru|Республика Абхазия|italic=no}} | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ru|Respublika Abkhaziya}}}}}} }} | common_name = ئەبخازیا | status = «دی فاکتۆ» [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێک بە دانپێدانانی سنووردارەوە]]، لە ئاستی نێونەتەوەییدا وەک خاکی [[گورجستان]] ناسراوە | national_motto = | national_anthem = {{native phrase|ab|Аиааиرا|italics=off|nolink=on}}<br />{{transliteration|engvar=gb|ab|[[ئایایرا]]}}<br />«سەرکەوتن»{{parabr}}{{center|[[پەڕگە:National anthem of Abkhazia – Aiaaira (Аиааиرا) (orchestral vocal version).ogg]]}} | image_flag = Flag of Abkhazia.svg | flag_type = [[ئاڵای ئەبخازیا|ئاڵا]] | image_coat = Coat of arms of Abkhazia.svg | symbol_type = [[نیشانی ئەبخازیا|نیشان]] | image_map = Abkhaziaorthographicprojection.svg | map_width = 250px | map_caption = ئەبخازیا (سەوز) لە ناو [[گورجستان]] (خۆڵەمێشیی تۆخ) | capital = [[سوخومی]] | coordinates = {{Coord|43|0|13|N|41|1|9|E|type:city}} | largest_city = پایتەخت | official_languages = {{hlist | [[زمانی ئەبخازی|ئەبخازی]]|[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Useful information |ناونیشان=https://mfaapsny.org/en/helpful-information/general_information/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=mfaapsny.org |زمان=en}}</ref> | languages_type = [[زمانی ئاخێوراو|زمانە ئاخێوراوەکان]] | languages = {{hlist | ئەبخازی|ڕووسی|[[زمانی گورجی|گورجی]]|[[زمانی مینگریلی|مینگریلی]]|[[زمانی سڤانی|سڤانی]]|[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]}} | ethnic_groups = {{unbulletedlist |٥١.٤٪ [[ئەبخازییەکان]] |١٧.٩٪ [[گورجییەکان]] |١٧.٠٪ [[ئەرمەنییەکان]] |٩.١٪ [[ڕووسەکان]] |٤.٧٪ ئەوانی تر }} | ethnic_groups_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2021 — Национальный состав наличного населения |ناونیشان=https://cgsra.org/statistics/185/ |وێبگە=Государственный комитет Республики Абхазия по статистике |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=ru}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٢١ | demonym = [[ئەبخازییەکان|{{hlist|style=white-space:nowrap; |ئەبخازی|ئەبخازیایی}}]] | government_type = [[کۆماری سەرۆکایەتی|کۆماری سەرۆکایەتیی]] یەکگرتوو | leader_title1 = [[سەرۆکی ئەبخازیا|سەرۆک]] | leader_name1 = [[بادرا گونبا]] | leader_title2 = [[جێگری سەرۆکی ئەبخازیا|جێگری سەرۆک]] | leader_name2 = [[بێسلان بیگڤاڤا]] | leader_title3 = [[سەرۆک وەزیرانی ئەبخازیا|سەرۆک وەزیران]] | leader_name3 = [[ڤلادیمیر دێلبا]] | legislature = [[ئەنجومەنی گەلی ئەبخازیا|ئەنجومەنی گەل]] | sovereignty_type = | established_event1 = [[خۆسەریی ئەبخازیا]] | established_date1 = ٢٠ی ئازاری ١٩١٩ | established_event2 = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی ئەبخازیا]] | established_date2 = ٣١ی ئازاری ١٩٢١ | established_event3 = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] | established_date3 = ١٩ی شوباتی ١٩٣١ | established_event4 = ڕاگەیاندنی سەروەریی ئەبخازیا | established_date4 = ٢٥ی ئابی ١٩٩٠ | established_event5 = ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەبخازیا | established_date5 = ٢٣ی تەممووزی ١٩٩٢ | established_event6 = یاسای سەربەخۆیی دەوڵەت | established_date6 = ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ | area_km2 = ٨٬٦٦٤٫٥٩<ref name=EB>{{cite encyclopedia |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |title=Abkhazia |edition=15th |year=2010 |publisher=Encyclopedia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 33] |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 }}</ref> | area_sq_mi = ٣٬٣٤٤ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = | area_magnitude = | population_census = ٢٤٠٬٧٠٥ | population_census_year = ٢٠١١ | population_estimate = ٢٤٤,٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population in Abkhazia |ناونیشان=https://datareportal.com/reports/digital-2025-abkhazia |بڵاوکەرەوە=DataReportal |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> | population_estimate_year = 2025 | population_estimate_rank = ١٨٠ھەم | population_density_km2 = ٢٨,٢ | population_density_sq_mi = | population_density_rank = ١٦٠ھەم | GDP_nominal = ٢٧٠ ملیۆن دۆلار<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Moscow Says Abkhazia, S. Ossetia Shall be Less Dependent on Russia |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://civil.ge/archives/478378/}}</ref> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠٢١ | GDP_nominal_per_capita = ١,١٠٠ دۆلار | GDP_nominal_per_capita_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI = <!--number only--> | HDI_ref = | HDI_rank = | currency = {{unbulleted list ||[[ئەپساری ئەبخازی]] <br />[[ڕووبڵی ڕووسی]]}} | currency_code = RUB | time_zone = MSK | utc_offset = +٣ | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | drives_on = ڕاست | calling_code = [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ڕووسیا|+٧]] ٨٤٠{{\}}٩٤٠ (پێشتر، [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ئەبخازیا|+٩٩٥ ٤٤]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abkhazia remains available by Georgian phone codes |ناونیشان=http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=today.az |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120712005819/http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |سەردێڕ=Georgia +995 |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|ئیش=World Telephone Numbering Guide |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131220025759/http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> | iso3166code = | today = }} '''ئەبخازیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=Abkhazia pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|ɑː|z|i|ə}} {{respell|ab|KAH|zee|ə}} یان {{IPAc-en|audio=Abkhazia alternate pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|eɪ|z|i|ə}} {{respell|ab|KAY|zee|ə}}<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lexico.com/definition/abkhazia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200325154956/https://www.lexico.com/definition/abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Abkhazia {{!}} Meaning of Abkhazia by Lexico |وێبگە=Lexico Dictionaries {{!}} English |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref>}}{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны|Apsny|engvar=gb}}, {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}} {{langx|ru|Абха́зия|Abkhaziya|engvar=gb}}, {{IPA|ru|ɐˈpxazʲɪjə|IPA}} {{langx|ka|აფხაზეთი|Apkhazeti|engvar=gb}}, {{IPA|ka|ˈapʰχazetʰi|IPA}} {{langx|xmf|აბჟუა|Abzhua|engvar=gb}}, یان {{lang|xmf|ساაფخازو}} {{transliteration|engvar=gb|xmf|Saapkhazo}} {{langx|hy|Աբխազիա|Abkhazia|engvar=gb}}, {{IPA|hy|ɑpʰχɑˈziɑ|IPA}} }}}} بە فەرمی '''کۆماری ئەبخازیا'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны Аҳәынҭқاررا|Apsny Ahwyntqarra|engvar=gb}}|{{langx|ru|Республика Абхазия|Respublika Abkhaziya|engvar=gb}}}}}} [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێکی بەشێک ناسراوە]] لە [[قەوقازی باشوور]]. لەسەر کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]] ھەڵکەوتووە، لە یەکتربڕینی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. ڕووبەرەکەی ٨٦٦٥ کیلۆمەتر دووجایە و دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢٤٥٬٠٠٠ کەسە. پایتەخت و گەورەترین شاری [[سوخومی]]یە. بارودۆخی ڕامیاریی ئەبخازیا بابەتی سەرەکیی [[ململانێی ئەبخازیا]] و [[پەیوەندییەکانی گورجستان–ڕووسیا]]یە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ بە یەکلایەنە سەربەخۆیی خۆی لە گورجستان ڕاگەیاند، ئەبخازیا [[دانپێدانانی نێونەتەوەیی بە ئەبخازیا و ئۆسێتیای باشوور|بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەناسرێت]] تەنھا لەلایەن پێنج وڵاتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە (دوو دەوڵەتی تر پێشتر دانیان پێدا نابوو بەڵام دواتر دانپێدانانی خۆیان کێشایەوە): [[ڕووسیا]]، [[ڤێنیزوێلا]]، [[نیکاراگوا]]، [[نائووروو|ناورو]]، و [[سووریا]]؛ باقی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ئەبخازیا وەک بەشێکی «دی یوورێ» لە [[گورجستان]] دەناسن. بەھۆی نەبوونی کۆنترۆڵی کاریگەر بەسەر خاکی ئەبخازیادا، گورجستان [[حکوومەتی کۆماری خۆسەری ئەبخازیا|حکوومەتێکی ئەبخازیا لە تاراوگە]] ڕادەگرێت. ناوچەکە خۆسەریی ھەبوو وەک [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] لە ناو [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی گورجستان]] لەو کاتەی کە [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت دەستی بە ھەڵوەشاندنەوە کرد]] لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا. گرژییە ڕەگەزییەکان لە نێوان [[ئەبخازییەکان|ئەبخازەکان]]، نەتەوەی خاوەن ناوی ناوچەکە، و [[گورجییەکان]]، گەورەترین گرووپی ڕەگەزیی تاقانە لەو کاتەدا، گەیشتە لووتکە لە [[شەڕی ئەبخازیا (١٩٩٢–١٩٩٣)]]، کە بووە ھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گورجستان بەسەر زۆربەی ئەبخازیادا و دواتر سەربەخۆیی ئەبخازیا «دی فاکتۆ» و [[پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا|پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا]]. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەست و جیاکردنەوەی ھێزەکان|ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤]] و چەندین ساڵ دانوستان، ناکۆکییەکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە. ئامادەبوونی درێژخایەنی [[نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە گورجستان|نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ھێزێکی ئاشتیپارێزی [[کۆمەڵەی دەوڵەتە سەربەخۆکان]] بە ڕێبەرایەتیی ڕووسیا نەیانتوانی لە چەندین بۆنەدا ڕێگری لە سەرھەڵدانەوەی توندوتیژی بکەن. لە ئابی ٢٠٠٨دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ئەبخازیا|ھێزە ئەبخازییەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا|ھێزە ڕووسییەکان]] [[شەڕی ڕووسیا و گورجستان|جەنگی ڕووسیا–گورجستانیان]] دژی [[ھێزەکانی بەرگریی گورجستان|ھێزە گورجییەکان]] ئەنجام دا، کە بووە ھۆی دانپێدانانی فەرمیی ئەبخازیا لەلایەن ڕووسیاوە، ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤ و کۆتاییھێنان بە نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا، [[پەرلەمانی گورجستان]] ئەبخازیای وەک [[ناوچە داگیرکراوەکانی ڕووسیا لە گورجستان|خاکێکی داگیرکراوی ڕووسیا]] ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Georgia/Russia, Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in South Ossetia {{!}} How does law protect in war? - Online casebook |ناونیشان=https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=casebook.icrc.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231004173607/https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ڕەچەڵەکی ناو == ناوی [[ڕووسی]]ی {{lang|ru|Абхазия}} (''ئەبخازیا'') لە زمانی [[زمانی گورجی|گورجیی]] {{lang|ka|აფხაზეთი}} (''ئەپخازێتی'') وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abkhazia _ AcademiaLab |ناونیشان=https://academia-lab.com/encyclopedia/abkhazia/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=academia-lab.com}}</ref> ناوی ئەبخازیی {{lang|ab-Latn|Apsny}} ({{langx|ab|Аԥсны}}، {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}}) وەک «خاکی ڕۆح» لێک دەدرێتەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |سەردێڕ=Contested Borders in the Caucasus: Chapter I (3/4) |ئیش=vub.ac.be |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121127185336/http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەڵام واتای فەرھەنگییەکەی «وڵاتی فانییەکان»ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ozgan |یەکەم=Konstantin |بەستەری نووسەر=Konstantin Ozgan |editor=Ole Høiris, Sefa Martin Yürükel |سەردێڕ=Contrasts and Solutions in the Caucasus |chapter-url=http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Aarhus University Press |ژپنک=٩٧٨-٨٧-٧٢٨٨-٧٠٨-١|پەڕە=١٨٤|chapter=Abkhazia: Problems and the Paths to their Resolution |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150227150801/http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێدەچێت بۆ یەکەمجار لە سەدەی حەوتەمدا لە دەقێکی ئەرمەنیدا دەرکەوتبێت، کە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ [[ئەپسیلە|ئەپسیلییە]] کۆنەکان.<ref name="Hewitt2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hewitt |یەکەم=George B. |سەردێڕ=Discordant Neighbours: A Reassessment of the Georgian-Abkhazian and Georgian-South Ossetian Conflicts |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&pg=PA9 |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٤٨٩٣-٩|پەڕە=٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161117204359/https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&pg=PA9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرچاوە سەرەتایییە ئیسلامییەکاندا، زاراوەی «ئەبخازیا» بەگشتی بۆ واتای خاکی گورجستان بەکاردەھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |نووسەر=Prof. Lordkipanidze M. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225231434/http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |سەردێڕ=The Abkhazians and Abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref><ref>For all practical purposes the term ''Abkhdz'' or ''Afkhdz'', in early Muslim sources covers Georgia and Georgians. [[Vasily Bartold|Barthold, Wasil]] & [[Vladimir Minorsky|Minorsky, Vladimir]], "Abkhaz", in ''[[The Encyclopaedia of Islam]]'', Vol. 1, 1960.</ref> بە ئەگەرێکی زۆرەوە وەک شوێنگرەوەی [[لازیکا|شانشینی «لازیکا»]] ({{lang|ka-Latn|ئیگریسی}} لە سەرچاوە گورجییەکاندا) دادەنرێت، ئەم قەوارە ڕامیارییە نوێیە لە ھەندێک لە ڕووداونامە گورجی و ئەرمەنییەکانی سەردەمی بیزەنتیندا بەردەوام بە [[کۆڵخیس|ئیگریسی]] ناودەبرا (بۆ نموونە «ژیانی پاشا گورجییەکان» لەلایەن [[لیۆنتی مرۆڤێلی]] و [[مێژووی ئەرمەنستان (پەرتووک)|''مێژووی ئەرمەنستان'']] لەلایەن [[ھۆڤانیس دراسخاناکێرتتسی]]).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lortkipanidze |یەکەم١=Mariam |دوایین٢=Otkhmezuri |یەکەم٢=Giorgi |سەردێڕ=Abkhazia's status as part of Georgia: historical perspective |journal=Central Asia and the Caucasus |ناونیشان=https://cyberleninka.ru/article/n/abkhazia-s-status-as-part-of-georgia-historical-perspective |ساڵ=٢٠١٠|بەرگ=٤|issue=1–2 |پەڕە=١٧٥}}</ref> دەستووری ئەبخازیا دەڵێت ناوەکانی «کۆماری ئەبخازیا» و «ئەپسنی» ھاوتان و دەکرێت لەبری یەکتر بەکاربھێنرێن.<ref name="Constitution">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |سەردێڕ=Constitution of the Republic of Abkhazia (Apsny) |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Abkhazworld.com |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624045315/http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of Abkhazia - Wikisource, the free online library |ناونیشان=https://en.m.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Abkhazia |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=en.wikisource.org |زمان=en}}</ref> پێش سەدەی ٢٠ەم، ناوچەکە ھەندێک جار لە سەرچاوەکانی زمانی [[ئینگلیزی]]دا بە «ئەباسییا» ناودەبرا.<ref>''The British and Foreign Review: Or, European Quarterly''. 1838, p. 422.;</ref><ref>Edmund Ollier. ''Cassell's illustrated history of the Russo-Turkish''. 1885</ref> == جوگرافیا == {{سەرەکی|جوگرافیای ئەبخازیا}} [[پەڕگە:Agepsta.jpg|وێنۆک|[[چیای ئەگێپستا]] وەک لە [[زنجیرەچیای ئایبگا]]وە دەبینرێت]] [[File:რიწის ტბა.jpg|وێنۆک|[[دەریاچەی ڕیتسا]]]] ئەبخازیا ڕووبەرێکی نزیکەی ٨٦٦٥ کم٢یە لە کۆتاییی ڕۆژاوای [[گورجستان]].<ref name=EB/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=David |دوایین=Cutler |ناونیشان=http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |سەردێڕ=Factbox – Key facts on Georgia's breakaway Abkhazia |agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=reliefweb.int |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161129233638/http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |title=Abkhazia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=7 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602193245/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |archive-date=2 June 2010 |url-status=live }}</ref> چیاکانی [[قەوقاز]] لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات ئەبخازیا و [[ڕووسیا]] لە یەکتر جیا دەکەنەوە. لە ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە، ئەبخازیا ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەی گورجیی [[سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی|سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی]]؛ و لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ [[دەریای ڕەش]]. ئەبخازیا لە ڕووی جوگرافییەوە ھەمەجۆرە بە دەشتایییە نزمەکان کە درێژ دەبنەوە تا باکوورە زۆر شاخاوییەکە. زنجیرەچیای قەوقازی مەزن بەدرێژاییی سنووری باکووری ناوچەکە دەڕوات، بە لقەکانییەوە—زنجیرەچیاکانی گاگرا، [[زنجیرەچیای بزیب|بزیب]] و کۆدۆری—کە ناوچەکە بۆ چەندین دۆڵی قووڵ و پڕاو دابەش دەکەن. بەرزترین لووتکەکانی ئەبخازیا لە باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتدان و چەند دانەیەکیان لە {{convert|4000|m|ft|0}} [[سەرووی ئاستی دەریا]] بەرزترن. دیمەنی ئەبخازیا لە دارستانە کەناراوەکان و کێڵگەکانی میوە مزرەمەنییەکانەوە دەست پێ دەکات تا بەفرە ھەمیشەیییەکان و [[سەھۆڵبەندان|سەھۆڵبەندانەکان]] لە باکووری ناوچەکەدا. ئەگەرچی دۆخی تۆپۆگرافیی ئاڵۆزی ئەبخازیا زۆربەی خاکەکەی لە گەشەپێدانی بەرچاوی مرۆیی پاراستووە، بەڵام زەوییە بەپیتە چێندراوەکانی [[چا]]، [[تووتن]]، [[شەراب]] و [[میوە]] بەرھەم دەھێنن، کە کۆڵەکەیەکی کەرتی کشتوکاڵی ناوخۆیین. ئەبخازیا بە شێوەیەکی دەوڵەمەند لەلایەن ڕووبارە بچووکەکانەوە کە لە چیاکانی قەوقازەوە سەرچاوە دەگرن ئاودێری دەکرێت. سەرەکیترینیان بریتین لە: [[ڕووباری کۆدۆری|کۆدۆری]]، [[ڕووباری بزیب|بزیب]]، [[ڕووباری غالیدزگا|غالیدزگا]]، و [[ڕووباری گومیستا|گومیستا]]. [[ڕووباری پسۆ]] ناوچەکە لە ڕووسیا جیا دەکاتەوە، و [[ڕووباری ئینگوری|ئینگوری]] وەک سنوورێک لە نێوان ئەبخازیا و خودی گورجستاندا کار دەکات. چەندین دەریاچەی [[دەوروبەری سەھۆڵبەندان]] و [[دەریاچەی کانیی ئاگرپژێن|کانیی ئاگرپژێن]] لە ئەبخازیای شاخاویدا ھەن. [[دەریاچەی ڕیتسا]] گرنگترینیانە. [[پەڕگە:Ridge view from pitsunda cape.jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنێک لە کەناری [[پیتسوندا]]]] بەھۆی نزیکیی ئەبخازیا لە [[دەریای ڕەش]] و قەڵغانی چیاکانی قەوقاز، کەشوھەوای ناوچەکە زۆر نەرمە. ناوچە کەناراوەکانی کۆمارەکە کەشوھەوایەکی نیمچە-خولگەیییان ھەیە، کە تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە لە زۆربەی ناوچەکاندا نزیکەی {{convert|15|°C}}، و تێکڕای پلەی گەرمیی کانوونی دووەم لە سەرووی پلەی بەستنەوە دەمێنێتەوە.<ref name=EB/> [[کەشوھەوا]] لە شوێنە بەرزەکاندا لە شاخاویی دەریایییەوە دەگۆڕێت بۆ سارد و بێ ھاوین. ھەروەھا بەھۆی شوێنەکەی لەسەر لێژایییە بەرەو بایەکانی قەوقاز، ئەبخازیا بڕێکی زۆر لە [[بارین|بارینی]] پێ دەگات، ھەرچەندە شێ لە ناوەوەی وڵاتدا کەم دەبێتەوە. بارینی ساڵانە دەگۆڕێت لە {{cvt|1200|-|1400|mm|in|1}}<ref name=EB/> بەدرێژاییی کەناراوەکان بۆ {{cvt|1700|-|3500|mm|in|1}} لە ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا. چیاکانی ئەبخازیا بڕێکی بەرچاو لە [[بەفر]] وەردەگرن. قووڵترین [[ئەشکەوت]]ی ناسراوی جیھان، [[ئەشکەوتی ڤێریۆڤکینا]]، لە چیاکانی قەوقازی ڕۆژاوای ئەبخازیادا ھەڵکەوتووە. تازەترین ڕووپێوی (تا ئازاری ٢٠١٨) مەودای ستوونیی ئەم سیستمە ئەشکەوتییەی بە {{convert|2212|m|ft|0}} لە نێوان بەرزترین و نزمترین خاڵە گەڕان بۆ کراوەکانیدا پێوانە کردووە. ناوچە دەشتایییەکان پێشتر بە پانایییەکانی [[داربەڕوو]]، [[داربووک]]، و [[مەرەزە]] داپۆشرابوون، کە لەو کاتەوە بڕدراونەتەوە.<ref name=EB/> دوو دەروازەی سەرەکی بۆ ناو ئەبخازیا ھەن. دەروازەی باشوور لە پردی [[ئینگوری]]یە، کە دوورییەکی کەم لە شاری [[زوگدیدی]]یەوە دوورە. دەروازەی باکوور («پسۆ») لە شارۆچکەی [[لێسێلیدزێ (شارۆچکە)|لێسێلیدزێ]]یە. بەھۆی دۆخی مشتومڕی دانپێدانانەوە، زۆرێک لە حکوومەتە بیانییەکان ئامۆژگاریی ھاووڵاتییەکانیان دەکەن کە گەشت بۆ ئەبخازیا نەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |سەردێڕ=Travel advice by country: Georgia |ئیش=United Kingdom [[Foreign and Commonwealth Office]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128185700/https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |سەردێڕ=Passports & International Travel: Country Information: Georgia: Embassy Messages |ئیش=[[U.S. Department of State]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161203082432/https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.safetravel.govt.nz/georgia |سەردێڕ=Official advice for New Zealanders living and travelling overseas: Georgia |ئیش=New Zealand Government via safetravel.govt.nz |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128195115/https://www.safetravel.govt.nz/georgia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |سەردێڕ=Travel advice: Georgia |ئیش=[[Australian Government]], Department of Foreign Affairs and Trade via smartraveller.gov.au |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128041054/http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<br />{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |سەردێڕ=Travel advice: Georgia |ئیش=Irish Government, Department of Foreign Affairs and Trade |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128041920/https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی وتەی سەرۆک ڕائول خاجیمبا، بەدرێژاییی ھاوینی ٢٠١٥، ھەزاران گەشتیار سەردانی ئەبخازیایان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html|سەردێڕ=Число туристов в Абхазии побило рекорды советских времен |script-title=ru:Число туристов в Абхазии побиلو рекорды советских времен |trans-title=The number of tourists in Abkhazia broke the records of Soviet times |زمان=ru |بڵاوکەرەوە=vz.ru |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160411060240/http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تد|ئەبخازیا|ئەورووپا|گورجستان|ئاسیا|یەکێتیی سۆڤیەت}} {{پۆلی کۆمنز|Abkhazia}} [[پۆل:ئەبخازیا]] [[پۆل:قەوقاز]] [[پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:جیاییخوازی لە گورجستان]] [[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] k72kvrqzoasfubv7jf85yze1dtv5cpv 0 10541 1582880 1582577 2026-05-10T20:55:27Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1582880 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref></ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٧٣٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١٥،٢٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٠٧٫٥٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٢٧٣،١٨٦ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤٢،٠٨٠ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەزای بنەسڵاوە''' یان '''قەزای دەشتی ھەولێر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Bnaslawa District) یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * لە سەرەتای دروست بوونی ئەم قەزایەدا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر بوو تاوەکو ساڵی ٢٠٢٣ ناوەکەی گۆڕا بۆ قەزای بنەسڵاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی قەزای بنەسڵاوە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە. * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == '''قەزای بنەسڵاوە''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووبز]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بەحرکە]]، [[قەزای ھەولێر]] و [[قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077984#map=10/36.0920/44.1562 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە قەزای بنەسڵاوە، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٧٥،٢٩٨ْ [[خێزان]] و ٣١٥،٢٦٦ کەس، کە ١٥٨،٧٧٨ [[نێر]] و ١٥٦،٤٨٨ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتوکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == ئابووری == باری ئابووری لە ڕووی (مرۆیی سامانی ئاژەڵی - ڕووەکی بەروبوومی کشتوکاڵی سامانە سروشتیەکان):<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە| ناونیشان = https://www.erbil.gov.krd/app/node/390 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە ڕووی مرۆیی: لە ناوچەی دەشتی ھەولێر بەشی زۆری خەریکی کاری کشتوکاڵی و ئاژەڵدارین بەشێکی دیکەی کاری بازرگانی و بەشێکیش فەرمانبەرو موچە خۆرن. * سامانی ئاژەڵی : ** ژمارەی [[مەڕ]]: ٤٣،٧٤٣ ** ژمارەی [[بزن]]: ١٨،٧٨٨ ** ژمارەی [[مانگا|چێل]]: ٩٠٠ ** ژمارەی [[گۆلک]]: ١،٣٢٤ * بەرووبومی کشتوکاڵی: ** [[گەنم]] ** [[جۆ]] ** [[گەنمەشامی]] ** بەروبوومی سامانی ئاژەڵی. ** بەروبوومی میوە و سەوزەی جوتیاران. ** بەروبوومی [[ھەنگ]] * سامانە سروشتیەکان : ** کانگای چەوولم. == کارگێڕی == ئەم قەزایە لە چوار [[ناحیە]] و (٦١) [[گوند]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی دارەتوو]] * [[ناحیەی بێستانە]] === گوندەکان === ==== ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە ==== * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==== ناحیەی کەسنەزان ==== {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==== ناحیەی دارەتوو ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] {{Div col end}} ==== ناحیەی بێستانە ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[ئەزیانە]] * [[ئۆمەرەسۆر]] * [[بێستانەی بچووک]] * [[پەلکانە، بێستانە]] * [[پونگینە، بێستانە]] * [[چاڵەگردەڵە]] * [[حەسەن موتریب]] * [[خوڕخوڕ]] * [[دووشیوان، بێستانە]] * [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]] * [[ڕولکە]] * [[سەرمەزرا]] * [[سۆفی برایم]] * [[شاقازی]] * [[شیوەپیران]] * [[قەشقە]] * [[کانی بزرە]] * [[میرەکانی خدر]] * [[ھەیتە کوژە]] {{Div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پۆلی کۆمنز|Tel Keppe District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 7stmhnq29gh0qnx4fm5mfyavrwerq2h 0 102698 1582702 1582547 2026-05-10T12:07:42Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582702 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{infobox writer | image = Alaa_Al_Aswany.jpg | birth_date= {{Birth date and age|1957|05|26|df=y}} | occupation= | language = [[عەرەبی]] | nationality= [[میسر]] | citizenship = {{flag|Egypt}} | alma_mater = [[زانکۆی قاهیره]]<br> [[زانکۆی ئیلینۆی لە ئێربانا–شەمپەین]] | notableworks = [[The Yacoubian Building]]<br>''Chicago''<br>''Friendly Fire'' | spouse = Eman Taymoor (1993-present)<ref>[http://www.planetbookgroupie.com/2011/09/20/the-yacoubian-building-2/ Planet Book Groupie Interview] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212143420/http://www.planetbookgroupie.com/2011/09/20/the-yacoubian-building-2/ |date=١٢ی شوباتی ٢٠١٥ }}</ref> | children = {{Plainlist | * مای * نادا * سەیف }}<ref>[http://www.guardian.co.uk/books/2008/aug/23/fiction9 Guardian Interview]</ref><ref name="guardian.co.uk">[http://www.guardian.co.uk/culture/2009/may/31/alaa-al-aswany-interview Rachel Cooke, “The Interview,” The Guardian, 31 May 2009, Retrieved 24 May 2011]</ref> | awards = Bashraheel Award for Arabic Novel<br>The International Cavafi Award<br>Bruno-Kriesky Award<br>Tiziano Terzani Literary Award }} '''علاء الاسوانی''' ( لە دایک بووی {{birth date|١٩٥٧|٠٥|٢٦|df=y}}) [[نووسەر]]ێکی خەڵکی [[میسر]]ه. ==سەرچاوەکان== {{reflist}} <ref>https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Alaa_Al_Aswany</ref> <ref>http://www.almasryalyoum.com/editor/details/669</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://almogaz.com/alaa-alaswany |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170921235209/http://almogaz.com/alaa-alaswany |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <references/> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|پزیشکی|وێژە|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Alaa Al Aswany}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی میسری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی قاھیرە]] 0fawbxwt8hxifd1fj7kgsq9snd0g8ec 0 103290 1582828 1540411 2026-05-10T19:46:02Z ~2026-28249-30 76245 1582828 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} = هەڵاڵە (گوڵە شلێر) = == ناسنامە :- == هەڵاڵە(شلێر)يەكێكە لە گوڵە ڕەسەنەكانى كوردستان و لە زنجيرە چياى زاگرۆس و كوردستانى گەورە بەسروشتى دەڕوێت. ئەم گوڵە لە كوردستانەوە گواستراوەتەوە بۆ ئەوروپا و وڵاتانى كەى ئاسيا . لە زاراوەی سۆرانیدا بە بەشی باشور و ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە پێی دەڵین (شلێر) بەڵام بە زاراوەی ھەورامانی پێی دەگوترێت (ھەڵاڵە برەم و ھەڵاڵە برەیم ) ، لە بادینان بە گوڵە (شلێر) ناو دەبرێت، بەڵام لە ھەندێک ناوچە لە باكورى كوردستان بە (سەرنخوون و گولدەخوين) ناوی دەبەن و لە ناوچەی دۆسکی لە بادینان بە (گول نخوین) ناودەبرێت. ئەم گوڵە بە ئینگلیزی ناوە باوەکەی بریتیە لە  (crown imperial ) یا (Kaiser's crown) واتە تاجی فەرمانڕەوا. بەڵام ناوە زانستیەکەی یا دوانیەکەی پێی دەگوترێت ''(Fritillaria imperialis L'' ) سەربە خێزانی (''Liliaceae'')  و ڕووەکێکی یەک لەپە (Monocot)ە. == پۆلێنکردن:- == Kingdom : ''Plantae'' Infrakingdom : ''Streptophyta''   Superdivision  :''Embryophyta'' Division  :''Tracheophyta'' Subdivision : ''Spermatophytina'' Class : ''Magnoliopsida'' Superorder : ''Lilianae'' Order :  ''Liliales'' Family : ''Liliaceae'' Genus: ''Fritillaria L'' Species :  ''Fritillaria imperialis L''. == تایبەتمەندیەکانی == === ١- پێکھاتە :- === ئەم گوڵە خاوەنی سەلکە کە لە ژێر زەویدایە و ھەموو ساڵێک لەسەرەتای بەھارەوە دەست بە ژیانەوە دەکات. قەد و گەڵادروست دەبن و گەڵاکانی تا ٣٥%ی قەدەکەیان داپۆشیوە و قەدێکی درێژی سەوزی ھەیە تا کۆتایی گەڵاکان پاشان بە خاڵ یا پەڵەی ورد و پانەوەبووی ڕەنگ قاوەیی داپۆشراوە و بەمەش ڕەنگەکەی لە سەوزەوە گۆڕیوە بەرەو قاوەیی و تا دەگات بە گوڵەکەی دەبێت بە قاوەیی، ھەروەھا بەشی ناوەوەی قەدەکەی پتەوە واتە ناوەوەی بۆش نیە. لەسەرەتای مانگی چواردا لە کۆتای قەددا خونچەی گوڵەکان دروست دەبن و لە نیوەی مانگی چوارەوە خونچەکان دەکرێنەوە و گوڵ دروست دەبێت کە ژمارە و قەبارەیان لە گوڵێکەوە بۆ گوڵێکی کە دەگۆڕێت بە گشتی لە دوو تا پێنج گوڵی شۆڕەوە بوو واتە سەربەرەوخواریان ھەیە کە ھیچ گوڵێکیان پەڕەکانی کاسەیان نیە بەڵام شەشە پەڕەی گوڵیان ھەیە بە شێوەی دوو بازنەی سێ پەڕەیی، بەڵام لە ھەندێکیاندا ئەم دوو بازنە دەرناکەون بە جوانی و وەک یەک بازنە دەردەکەون.لە بنکەی ھەر پەڕە گوڵێکدا لە ناوەوەی گوڵەکە چاڵێکی ناو سپی چوارچێوە ڕەشی بازنەیی ھەیە کە ڕێژەیەکی زۆر شەونم(ئاوگ) کۆدەکاتەوە لە کاتی دەست لێدان یا تەکاندنی گوڵەکە ئەو شەونمە دەڕژێت. پێم وایە ئەم ئاوگە بۆ ئەوەیە کە سەرنجی مێروەکان بەتایبەت قالۆنچەی (scarlet lily بە ناوی زانستی  Lilioceris lilii) ڕاکێشێت تا یارمەتی پیتاندنی بدات، چونکە لە زۆر شوێنا من ئەم قالۆنچەیەم بینیوە لەناو ئەم گوڵەدا و خۆراکیشی ھەر لەسەر بەشەکانی گوڵەکەیە. لە ھەر گوڵێکیدا نێرەک و مێیەکی تایبەت بەخۆی ھەیە بەشێوەیەک یەک مێیەکی ھەیە، بەڵام ژمارەی نێرەکەکان ئەوەی من دیومە پێنج دانە بوون بەڵام ھەندێکیان شەش بوون و ھەندێکیان چوار بۆیە ناتوانم لە ژمارەی نێرەکەکەکان دڵنیاتان بکەمەوە.ھەرگوڵەی لە سەرەتای مانگی پێنجەوە و دوای پیتاندن دەستدەکات بە دروستکردنی تۆو و لە کۆتای مانگی شەش دا تۆوەکانی بەتەواوەتی پێگەشتوون کە دەتوانرێت بگواسترێتەوە و دووبارە لە شوێنی گونجاودا شلێرێکی نوێ لە ساڵی ئایندەدا سەوزببێت، بەڵام ئەم شلێرە نوێیە کە ساڵی یەکەمی تەمەنیەتی ئەگەری زۆرە کە گوڵ نەکات و بۆ ساڵی دووەم دەست بە گوڵکردن بکات. === ٢- ڕەنگ :- === ئەم گوڵە بەشێوەیەکی گشتی پرتەقاڵی بەرەو سورە ( نارنجیە ) و زۆربەیان لەم ڕەنگەن بەڵام ڕەنگی کاڵتری ھەیە وەک پرتەقاڵی سادە و زەرد و تەنانەت سپیشان ھەیە. ئەو ڕەنگانەی کە لە کوردستان زۆر بڵاون نارنجی و پرتەقاڵیەکەیانە. بەڵام ڕەنگەکانی کەش بونیەتیان ھەیە جگە لە سپی کە پێم وایە ئەم ڕەنگەیان سروشتی نیە و ئەگەری زۆرە دەستکاری بۆماوە مادەی کرابێت بۆ بەدەست ھێنانی ئەو ڕەنگە جیاوازە بازرگانیە . === ٣- بەرزی :- === کاتێک باس لە بەرزی ئەم گوڵە دەکەین باس لە گوڵێکی نمونەیی دەکەین چونکە بە شوێنی سەوزبونی و خۆراک و [[تیشکی خۆر]] کاریگەردەبێت. بۆیە دەتوانین بڵێین ئەم گوڵە بەزۆری بەرزیان لە ڕووی زەویەوە دەگات بە سەروو مەترێک  و ھەندێکیان لەوە بەرزتر دەبن تا بگات بە مەتر و نیو. ھەروەھا ئەم ڕووەکە بەزۆری ١٥ بۆ ٢٥ سانتیمەتر بەناو خاکدا چوە بەمەش ئەکرێت بگوترێت ھەر لە سەلکەکەیەوە تا گوڵەکەی دەگات بە مەتر بۆ مەتر و نیو . === ٤-بارودۆخی پێویست بۆ گەشەکردن:- === ئەم گوڵە پێویستی بە ناوچەیەکی کوێستانی ھەیە کە پلەی گەرمی لە خوار ٢٠ پلەوە بێت ، ھەروەھا پێویستی بە خاکێکی لمی ھەیە کە بە ئاسانی وشک ببێتەوە و خۆرێکی باشی دەوێت کە ڕۆژانە لێى بدات. === ٥-شوێنی ژیان :-  === لە زۆربەی ئەو سەرچاوانەی کە لەسەرى نوسراوە بەتەواوەتی ئاماژە بەو سنورە جوگرافیە دەدەن کە کوردستانی گەورەیە، بەڵام ھیچکات ناوی کوردستانیان لەو بابەتەدا نەھێناوە و ھەمیشە ئاماژەيان ناوی وڵاتانی داگیرکەری کوردستان داوە. ھەرچەند وێنەکانیان کە لە سروشتدا گیراون تێکڕایان کوردستانن، بەڵام بەھۆی نەبوونی دەوڵەتەوە ئەم گوڵەشمان بێخاوەن ماوەتەوە و بەتەواوەتی وڵاتانی داگیرکەربوون بە خاوەنی. ھەرچۆن بێت توانیمان ناوی کوردستانیش بۆ ئەو بابەتە زیادکەین کە لە ویکی پیدیادا لەسەر ئەم گوڵە نوسرابوو. ئەم گوڵە بە ھەر ڕێگایەک بێت گواستراوەتەوە بۆ ئەفغانستان و دواتر چین و ئێستاش لە زۆرێک لە باخچە و پارکەکانی ئەوروپا و ئەمریکا نێژراون بەشێوەی دەستکرد و لە ھەندێک ناوچەش لە سروشتدا بڵاوبونەتەوە و گەشەیان کردوە. == پاراستنی گوڵەکە :- == بەو پێیەی کە ئەم گوڵە تایبەتە بە کوردستان، بۆیە وەک چۆن خاک و گەل و سەرجەم پیرۆزیەکانی ئەم خاکە دەپارێزرێت  یا ھەوڵی پاراستنی دەدرێت دەبێت ئەم گوڵەش وەک ئەوان بپارێزرێت و ڕێگری بکرێت لە لەناوچونیان.چونکە بەھۆی گەشەی بەردەوامی مرۆڤ و پەلھاویشتنی بۆ زۆرێک لە ناوچە شاخاویەکان ئەم گوڵە لە زۆر ناوچەدا کەمبونەتەوە بۆ نمونە لە ناوچەی ھەورامان پێشتر ژمارەیان زۆربوو، بەڵام لە ئێستادا ژمارەیان کەمبوەتەوە بۆ ٢٠% ئەو ژمارەیە کە بەداخەوە ئێستا بەهەر هۆكار و بيانو و مەبەستێكەوە بێت لە لایەن گەشتیار و سەردانکەرانی ئەو ناوچانەوە بەردەوام ھەڵدەکەندرێن یا دەبڕدرێن و دواتر لە سەر شەقام و ڕێگا سەرەکیەکان فڕێدەدرێن. بۆیە باشترە حکومەت و خەڵکی ئە ناوچانە بەرچاوڕوونی تەواو بدەن بە گەشتیارەکانلە پێناو پاراستنی ئەم گوڵانە تا ئەمانیش وەک دەیان جۆری ئاژەڵ و ڕووەکی کە نەبن بە بەشێک لە مێژوو. == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Fritillaria imperialis (Kaiserkrone).JPG|<!--View of the whole plant--> پەڕگە:2008-04-23 Berlin Schlosspark Charlottenburg Fritillaria imperialis.jpg|<!--Fritillaria imperialis at [[Charlottenburg Palace]] garden--> پەڕگە:John Edwards020.jpg|<!--"''Corona imperialis'', Crown Imperial", in John Edwards, ''The British Herbal'' 1769--> پەڕگە:Fritillaria Imperialis Iran.jpg| </gallery> ==سەرچاوە== * [http://www.kurdflora.com/flora/%D9%87/1973/18 گوڵنامەی کوردی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131108005548/http://kurdflora.com/flora/%D9%87/1973/18 |date= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ }} {{کۆڵکە}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Fritillaria imperialis}} [[پۆل:گژوگیاکانی ئەفغانستان]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئێران]] [[پۆل:گژوگیاکانی پاکستان]] [[پۆل:گژوگیاکانی تورکیا]] [[پۆل:ڕوەکە باخییەکان]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:گوڵەکان]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] oaiegblwobzsq7p7z28hi2h3iym5bb9 14 105363 1582771 1582623 2026-05-10T16:21:27Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Countries of Western Asia|Countries of Western Asia]] بۆ [[:Commons:Category:Countries of West Asia|Countries of West Asia]] 1582771 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Countries of West Asia}} [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئاسیا]] [[پۆل:جوگرافیای ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین]] hgwpm1m0n6q85fagt99o71en7amwlxb 0 118041 1582693 1582591 2026-05-10T12:06:12Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582693 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای پێنجوێن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء بینجوین}}<br>{{lang-en| Penjwen District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای پێنجوێن لە پارێزگای سلێمانیدا.jpg | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای پێنجوێن.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای پێنجوێن لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا{{ھن}}(سوور){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای پێنجوێن | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای پێنجوێن''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.62366| 45.94954 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٣</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٨٨</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٥٩]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = زانا ڕەحمان ڕەحیم | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١١٢٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٢٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٥٦٤ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٧٣٢ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٧،٠٥٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٩]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤١،٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای پێنجوێن''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[پێنجوێن]]ە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی بریتیە لە ٤٧،٠٥٧ کەسە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای پێنجوێن دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]] و [[ھەرێمی کوردستان]]، یەکێکە لە قەزا گرنگ و بازرگانییەکانی [[ھەرێمی کوردستان]]، کەوتووەتە سنووری نێوان [[عێراق]] و [[ئێران]]، یان سنووری نێوان [[باشووری کوردستان]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. ئەم قەزایە پێکھاتووە لە (٣) ناحیە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]([[پێنجوێن]]) * [[ناحیەی گەرمک]]([[گەرمک]]) * [[ناحیەی ناڵپارێز]]([[ناڵپارێز]]) == ناو == ناوی ئەم قەزایە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[پێنجوێن]]ە، چەند بۆ چوونێک ھەیە لە سەر ناوی پێنجوێن وەک ئەمانەی خوارەوە: * [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] وای لێکداوەتەوە کە [[پێنجوێن]] لە کاتی خۆرھەڵاتن تا ئاوابوونی، پێنج وێنەی تیا بەدی دەکرێت. [[حوسێن حوزنی موکریانی]] ھەمان بۆچونی ھەیە لەسەر ناوی پێنجوێن. * [[مەلا عەبدولکەریم مودەریس]] دەڵیت کە پێنجوێن لەبنچینەدا پێنج گوند بووە کە ئاسەوار و شوێنەواری ھەر پێنج گوندەکە ماون و چەند کەسایەتیەکی بەتەمەنی [[پێنجوێن]] دڵنیان لەوەی کەئەم بۆچونە زیاتر لەڕاستیەوە نزیکە و ئاماژە بەوە دەکەن کە تا ئێستاش ئاسەواری ئەو گوندانە یان ناوچانە ماوەتەوە.<ref> https://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=75211&Jor=4</ref> * بۆچونێکیش ھەیە کە گوایە پێنجوێن، چەند کەسێک ئاوەدانیان کردۆتەوە کە لە شاری پێنجەنی [[ئەفغانستان]]ەوە ھاتوونەتە ناوچەکە و ھەر بەناوی شارەکەی خۆیانەوە لە [[ئەفغانستان]] ناویییان ناوە. * بۆچونێکیکە پێی وایە کە ناوی [[پێنجوێن]] لە پێنج [[جوو]]ەوە ھاتووە واتە پێنج [[جوو]] ئاوەدانیان کردۆتەوە، ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە لە ساڵانی سەدەی ڕابردوودا ژمارەیەک ماڵی [[جوو]] لەم شارەدا ھەبوون و وەک ھەر ماڵێکی تری موسڵمان ژیانی ئاسایی خۆیان بەسەر بردووە و ھەندێکیشیان پێکەوە لەگەڵ موسڵمانەکاندا کار و کاسپییان کردووە. * بۆچونێکی تر ھەیە لەسەر ناو نانی پێنجوێن، کە پێدەچێت ئەمەیان زیاتر لە ڕاستیەوە نزیک بێت، ئەویش ئەوەیە کاتێک [[ئەسکەندەری مەزن|ئەسکەندەری مەقدوونی]] پاش سەرکەوتنی لە [[شەڕی گۆگەمیلا]] لە ساڵی ٣٣١ی پێش زایین لە نزیکی [[ھەولێر]] لە بەرامبەر سوپای دارای سێیەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] مەفرەزەیەکی پێنج لە شاری ئارابخا ([[کەرکووک]]ی ئەمڕۆ) ناردە بەری ڕۆژھەڵات، بۆ ناوچەی میدیا ([[موکریان]]ی ئەمڕۆ)، بۆ چاودێری و پاکسازی [[ھەمەدان]] و داگیری بکات. بەو پێیەی سەردەمانێک پایتەختی دەوڵەتێکی گەورەی وەک [[ماد]] بووە و مەفرەزەکە لە شاری [[مەریوان]] ڕێگایان گرتەبەر، بەم پێیەش پێ دەچێت وشەی [[پێنجوێن]] لە «پانج» [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیەوە]] ھاتبێت؛ واتە پێنج [[یۆنان]]ی کە ئەو سنوورەیان بەرەو ئەکباتان بڕی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کورد]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای پێنجوێن ھاوسنوورە لەگەڵ: لە باکوورەوە [[شارستانی سەقز]] و [[شارستانی بانە]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، لە باشوورەوە [[قەزای سەید سادق]] و [[قەزای ھەڵەبجە]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە [[شارستانی مەریوان]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، لە ڕۆژاواوە [[قەزای شارباژێڕ]] و [[قەزای سەید سادق]].<ref> https://www.openstreetmap.org/#map=10/35.6082/45.9956 </ref> قەزای پێنجوێن لەکۆمەڵێک [[کێو|چیا]] و گردۆڵکە و دەشتی کشتوکاڵی ئاودار پێکھاتووە. دەکەوێتە سەر ھێڵی درێژیی ٤٦ پلەی خۆرھەڵات و ھێڵی پانیی ٣٥٬٩ پلەی باکووری ھێڵی کەمەرەیی. پێنجوێن ١٣١٧ مەتر لە[[ئاستی دەریا]]وە بەرزەو تێکڕای بارانبارین لەساڵدا ٩٠٠ میلیمەترە، ڕووبەری سەرجەم قەزای پێنجوێن بریتییە لە ١١٢٩کم<small>٢</small>، کە بەمشێوەیە دابەش بووە ( ٢٠٣کم<small>٢</small> ڕووبەری [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]ە، ٢٨٢کم<small>٢</small> ڕووبەری [[ناحیەی ناڵپارێز]]ە، ٦٤٢کم<small>٢</small> ڕووبەری [[ناحیەی گەرمک]]ە).<ref>https://www.slemanipc.org/edara.aspx?jimare=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218121116/https://www.slemanipc.org/edara.aspx?jimare=1 |date=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣ }}</ref> قەزای پێنجوێن یەکێکە لەو ناوچانەی کە ژمارەیەکی زۆری ڕووەکی سروشتی تێدایەو خاوەنی دارستانێکی زۆرە، ھەروەھا چەندین شاخ و لوتکەی بەرزیشی تێدایە، لەوانە زنجیرە چیای [[سریستان]] کە بەرزییەکانیان دەگاتە ٢٥٥٧م و بەرزترین لوتکەی ناوچەکەش شاخی سورکێوە، کە بەرزییەکەی دەگاتە ٢٥٦٤م و ھەر دەکەوێتە زنجیرە چیاکانی سریستان، کە ھاوسنووری [[ئێران]]ە. ڕووبەری تەواوی ئەم قەزایە دەگاتە (١١٣١)کم٢ کە ڕێژەی (٩٬٨٪) لە سەرجەمی ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدێنێت. == مێژوو == بەپێی ئەو توێژینەوە و لێکۆڵینەوانەی کە بۆ ناوچەکە کراوە دەرکەوتووە کە پاشماوە دێرینەکانی قەڵاکانی (قزڵجە، کچێ و وێنە) لە قەزای پێنجوێن دەگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی دووھەم و ھەزارەی یەکەمی پێش زایین، بەڵام پێکھاتەی زەوی و خاکی قەزای پێنجوێن مێژووی دروستبوونەکەی زۆر کۆنە و دەگەڕێتەوە بۆ چەرخی جیۆلۆجی یەکەم واتە «ئەرکی» و بۆ ٤٠٠٠ ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا و بەم پێیەش بە یەکێک لەکۆنترین یاخود دێرینترین ناوچەکانی [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]یش دادەنرێت. ناوچەی پێنجوێن لە و کاتە کە قەڵاکانی کچێ و قزڵجە تێدا دروستکراوە، لەژێر حوکمی [[لۆلۆبی]]یەکاندا بووە، ھەرچەندە تاکو ئێستا سەرچاوەیەکی مێژوویی ڕاست و دروست نەکەوتۆتە دەست کە لە دیرۆکی ناوچەی پێنجوێن بدوێت بەڵام کۆنترین ئاماژەبۆکردن لەم ڕوەوە، ڕێکەوتننامەی ئاماسیەی ساڵی ١٥٥٥ی زایینە لەنێوان ھەردوو دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوییەکان]]ە کە لەو ڕێکەوتننامەدا ھاتووە کە ناوچەکە وەک ناوچەیەکی بێلایەن ماوەتەوە. [[نەوشیروان مستەفا]] لە پەرتوکی میرایەتی بابان لەنێوان ڕۆم و عەجەمدا، نووسیویەتی:(مانەوەی ناوچەکە بەبێلایەنی بووە بە ھاندەرێک بۆ [[میرنشینی ئەردەڵان]] دەست بەسەر ناوچەی پێنجوێندا بگرن. حکومڕانی ناوچەی پێنجوێن چەند جارێک لەنێوان دەسەڵاتدارانی عوسمانی، سەفەوی، [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی ئەردەڵان]] دەستاودەستی کردووە و پاش بڕانەوەی حکومی بابانەکانیش، تا ساڵی ١٩١٨ لە ژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی عوسمانیەکاندا بووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = میرایەتی بابان لەنێوان ڕۆم و عەجەمدا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/74855.PDF?ver=130028438520000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٨ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = [[نەوشیروان مستەفا]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پێنجوێن]] سەرەتا گوندێک بووە سەر بە ناوچەی [[قزڵجە]]، ناحیەی قزڵجەش سەر بە قەزای گوڵعەنبەر بووە کە دەکاتە [[خورماڵ]]ی ئێستا و ئەم ڕاستیەش لە چەندین نووسراو و بەڵگەی خەڵکی پێنجوێندا کە تا ئێستاش ھەندێکیان لای خۆیان پاراستوویانە و تایبەتە بەموڵکیەتی زەوی و زارەکانیانەوە پارێزراوە و ماوەتەوە؛ دواتر و لەگەڵ دروستبوونی حکومەتی [[عێراق]]دا بەھۆی ھەڵکەوتوویی پێنجوێن و پێشکەوتوویی دانیشتوانەکەی لەسەرجەم بوارەکاندا، پێنجوێن کراوەتە ناحیە و چەند دەم و دەزگایەکی حکومی تێدا دانرا و بینایان بۆ دروستکرا و خەڵکی ناوچەکەش بۆ ڕایکردنی کاروبارە حکومییەکان ڕوویان تێدەکرد. پێنجوێن بەم شێوەیە مایەوە تاکوو ساڵی ١٩٥٩ ئیتر بە ھۆی فراوانبوونی ناوچەکە و زۆربوونی ژمارەی دانیشتوانی پێنجوێن کرایە قەزایەکی سەربەخۆ کە پێشتر وەکوو ناحیە سەربە [[قەزای ھەڵەبجە]] بوو. === سەردەمی عوسمانی === [[پارێزگای سلێمانی]] تا نیوەی سەدەی نۆزدەھەم خوودی [[میرنشینی بابان]] بوو لە سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، ناوەندی ئەم میرنشینە سەرەتا لە [[قەڵاچوالان]] بوو. پاشان لە ساڵی (١١٩٩ک - ١٧٨٤ز)دا [[ئیبراھیم پاشای بابان]] فەرمانی دروستکردنی ناوەندێکی تازەی بۆ میرنشینەکەدا، پایتەختی گواستەوە بۆ شارە تازەکە و ناوینا [[سلێمانی]]، ئەم [[میرنشین]]ە لە ساڵی ١٨٥١ز دا کۆتایی پێھات و بچووککرایەوە بۆ لیوا و لکێندرا بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کورد]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩):''' سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، قەزاکانی ئەم ماوەیە فرە ناوەند بوون لێرەدا قەزای پێنجوێنی ئێستا ئاوھا پێکھاتبوو: قەزای(سرۆچک، قزڵجە، تەڕاتەوەن، چەوتان، پێنجوێن) ناوەندەکەی گوندی [[گێڵدەرە]] و [[قزڵجە]] بووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا:''' قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: ** ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. لەوانە ناوی [[قەزای بازیان]] لە جیاتی قەزای(بازیان، چەمچەماڵ، نورە، عەشرەتی ھەمەوەند)، گوڵعەنبەر لە جیاتی (گوڵعەنبەر، ھەڵەبجە و وارماوا)، [[قزڵجە]] لە جیاتی (قزڵجە، تەڕاتەوەن، چەوتان، پێنجوێن)، زەنگەنە لە بری(زەند، زەنگەنە، شێخان داودە)، شارباژێڕ لە بری(شارباژێڕ، قەڵاچوالان، بەرکێو) داندرا. ** دابەشکردنی [[قەزا]]کان: بەھۆی فراوانبوونی ڕووبەری قەزای(سرۆچک، قزڵجە، تەڕاتەوەن، چەوتان، پێنجوێن) حکومەت ئەم قەزاییەی دابەشکردە سەر ھەردوو قەزای سرۆچک و قزڵجە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png |وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]] * '''لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا:''' # لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. خاڵی گرنگی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە تۆماری زانیاری وردی یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵنامەی ویلایەتەکاندایە. لەم گۆڕانکاریەدا قەزای قزڵجە(قەزای پێنجوێنی ئێستا) پێگەی قەزاکەی نەما لەگەڵ قەزای سرۆچک، ھەردووکیان کران بە ناحیە و خرانە سەر قەزای گوڵعەنبەر([[قەزای ھەڵەبجە]]ی ئێستا). # لە(٦ موحەڕەم ١٣٢١ک-٤/٤/١٩٠٣) بڕیار دەرچووە. کە بۆ پەیوەندیدارانی صەدارەت، لە پاشکۆکانی سنجاقی [[سلێمانی]] ناحیەی قزڵجە کە دەکەوێتە سەر سنوری [[ئێران]]، لە شوێنی پێویست تابورێک سەربازی شاھانە جێگیر بکرێت، بەڵام دروستکردنی قشڵەیەک لەو شوێنەدا بۆ خەزێنەی دەوڵەت بارگرانی دروست دەکات، بۆیە بە پارەی میرەکانی جاف(مەجید بەگ و [[تاھیر بەگی جاف|تاھیر بەگی عوسمان پاشای جاف]]) درووست بکرێت، لەمبارەوە نیەتباشی خۆیان پیشانداوە، بۆیە پلەکەیان لە قەپوچی باشی بۆ میری میران بەرز بکرێتەوە، لەمبارەوە لە [[ویلایەتی مووسڵ]] لە مێژووی (٨ شوباتی ١٣١٨) نێردراوە، بە قسەی کۆمیسۆن پێویستە پەلە بکرێت لە جێبەجی کردنی. # ناوەندی ناحیەی قزڵجە تاوەکو ساڵی ١٩٠٤ گوندی [[قزڵجە]] بووە، لە دوای ئەو بەروارەوە شارۆچکەی [[پێنجوێن]] بووەتە ناوەندی ناحیەکە. # لە(١٨ زیلحجەی ١٣٢١ک-٦/٣/١٩٠٤ز) بڕیار وابووە لە پاشکۆکانی سنجاقی [[سلێمانی]] گوندی ([[وێنە، گەرمک|وێنە]])ی ناحیەی قزڵجەی سەر بە قەزای گوڵعەنبەر بکرێت بە ناوەندی [[ناحیە]]، بۆ ئەم مەبەستە لەلایەنی سەر عەسکەرەوە بریار دراوە، بەڵام لەبەر ئەوەی گوندی ([[وێنە، گەرمک|وێنە]]) دەکەوێتە سەر سنوری [[ئێران]] و لە ٢٠ خانوو پێکھاتووە ناتوانێت پارێزگاری لە گوندەکانی تر بکات، بەڵام ئەگەر لە داھاتوودا سنورەکە خرایە ژێر پاراستن و گرنگی پێدرا دەتوانرێت بکرێتە ناوەندی ناحیە، بۆیە پێویستە لە کاتی ئێستادا مەرکەزی ناحیە لە [[پێنجوێن]] بمێنێتەوە، دوای ئەوەی خوێندنەوەی سەربازی بۆ کرا، بۆ ئەم مەبەستە پەلە بکرێت لە جێبەجێ کردنی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی [[ئیپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکان]] و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە بەغدا بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا. لەم سەردەمەدا ھیچ گۆڕانکارییەک بەسەر ناحیەی قزڵجە(قەزای پێنجوێنی ئێستا) ڕووینەداوە، ناحیەی قزڵجە سەر بە [[قەزای ھەڵەبجە]] بووە، تەنھا گۆڕانکاری لە ناوی قەزاکەدا ڕوویدا کە قەزای گوڵعەنبەر گۆڕا بۆ قەزای ھەڵەبجە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی [[عێراق]]، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥):''' # ھێنانە کایەی قەزای پێنجوێن لە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٦) لە ١٠/١١/١٩٥٩دا. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی گەرمک]] لە سنووری قەزای پێنجوێن، بە دابڕانی (٥٩) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]، ناوەندەکەی گوندی [[گەرمک]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٩) لە ٤/١٢/١٩٦٠دا.<ref>http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 |date=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> # ھەڵوەشاندنەوەی ناحیەی پێنجوێن و لکاندنی ھەموو کەرتەکانی بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]ەوە بە پێی فەرمانی ژمارە(٧٥٢) لە ١٥\٨\١٩٦٣دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irakipedia.org/wiki/3774/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230513041238/https://www.irakipedia.org/wiki/3774/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٦٥)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی [[پارێزگای سلێمانی]] لە ساڵی ١٩٦٥دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧):''' لەم ماوەیەدا ھیچ گۆڕانکارییەک لە قەزای پێنجوێن ڕووینەدا. * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا:''' # دابڕاندنی ھەموو کەرتەکانی [[ناحیەی گەرمک]] و لکادنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]ەوە و گۆڕینی ناوی ناحیەی ناوبراو بۆ [[ناحیەی ناڵپارێز]] و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە گوندی [[گەرمک]]ەوە بۆ گوندی [[ناڵپارێز]] و لکاندنی (٢٦) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]] بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٢٤٧٩٦)ی ساڵی ١٩٧٩. # دابڕانی (١٤) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ی سەر بە قەزای پێنجوێنەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٢١) لە ١٦\١٠\١٩٧٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا:''' ھەڵوەشاندنەوەی قەزای پێنجوێن و ھێنانەکایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]] و بەستنەوەی بە (قەزای الاخوة).<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٩٠)دا.png|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:''' لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:''' # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # قەزای پێنجوێن دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن]]، [[ناحیەی گەرمک]] و [[ناحیەی ناڵپارێز]]. === مێژووی قەزاکە لە نەخشەدا === <gallery> پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی شەستەکاندا.jpg|وێنۆک|نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی شەستەکاند پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی ۱۹۷۹دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی ۱۹۷۹دا پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی ۱۹٨۷دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی کەرتەکانی قەزای پێنجوێن لە ساڵی ۱۹٨۷دا </gallery> == ئابووری == قەزای پێنجوێن ناوچەیەکە کەدەتوانرێت لەڕووی ئابوورییەوە سودێکی یٔێجگار زۆری لێوەربگیرێت و ببێتە پاڵپشتێکی بەھێزی حکومەت و ناوچەکەش. بەپێی نەخشەی دابەشبوونی سامانە کانزاییەکانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] قەزای پێنجوێن زیاتر لە ١٣ جۆر سامانی کانزایی گرنگی تێدایە، وەک: [[زێڕ]]، [[یورانیۆم]]، [[ئاسن]]، [[مس]]، [[گۆگرد]]، [[مەنگەنیز]]، [[کرۆم]]، [[خەڵووز]]. ھەروا چەندین جۆر بەردی مەڕمەڕی گرانبەھا. ھەرچەندە لە ساڵانی زوودا حکومەتی [[عێراق]] بەردی ناوچەکەی دەبرد بۆ شاری [[پارێزگای بەسرە|بەسڕە]] کە دوورترین شاری عێراقە لە ناوچەکەوە، بەڵام نە حکومەتی ھەرێم و نە ھیچ کۆمپانیایەک ئاوڕییان لە بەردی ناوچەکە نەداوەتەوە کە بڕیاربوو لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٦دا کۆمپانیایەکی بیانی کارگەیەکی ئاسن لە قەزاکەدا دروست بکەن. قەزاکە خاوەنی دارستانێکی زۆری سرووشتییە کە دەتوانرێت بە مەبەستی پیشەسازی جۆراوجۆر بەکاربھێنرێت. بوونی تۆبۆگرافیا (بەرزی و نزمی) لە ناوچەکە و [[ئاو]]ی زۆر و دارستانی چڕ، ھۆکارێکی زۆرباشە تاکوو بتوانرێت لەڕووی گەشت و گوزار و دروستکردنی ھاوینە ھەواری گەورە و شیاو گرنگی زیاتر بە ناوچەکە بدرێت، کە چەندین ناوچەی تێدایە کە دەتوانرێت بە کەمترین تێچون بکرێنە ناوچەیەکی گەشتیاریی گرنگ و لە ڕووی ئابوورییەوە حکومەت و ناوچەکەش لێی سوودمەند ببن. بە ھۆی ھاوسنووری لەگەڵ کۆماری ئیسلامی [[ئێران]] و کردنەوەی (سنووری نێودەوڵەتی باشماخ) وایکردوە کە قەزاکە لەڕووی ئابووریەوە ببێتە پاڵپشتێکی باشی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] و گوزەرکردنی ئەو ھاووڵاتیانەی کە دەچنە دەرەوەی ھەرێم و بە پێچەوانەشەوە، جگە لە (مەرزی باشماخ) کە فەرمی و نێودەوڵەتیە چەندین سنووری لاوەکیش لە ناوچەکەدا بوونیان ھەیە کە لێوەی کاڵا و شمەک دەھێنرێتە ھەرێم و بە پێچەوانەشەوە، کە ڕۆژانە خەڵکانێکی زۆر سەرقاڵی کارکردنن تێیدا. ھەرچەندە قەزای پێنجوێن زیاتر بە ناوچەیەکی شاخاوی ناسراوە و سرووشتەکەی وایە بەڵام چەندین زەوی بەپیت و بەرەکەتیشی تێدایە کە ساڵانە سەدان و بگرە ھەزاران تەن بەرھەمیەتی، کە تەنھا بەرھەمی [[تەماتە]] لە سنووری قەزای پێنجوێندا ساڵانە زیاتر لە ١٠٠٠٠ تەنە؛ ئەمە جگە لە بەر و بوومەکانیتری وەک [[شووتی]] و [[خەیار]] و [[برنج]] و [[کاڵەک]] و [[پەتاتە]] و [[پیاز]] و ھتد. قەزاکە جگە لەو بەر و بوومانەی کە دەستکردن و لە لایەن ھاووڵاتیانەوە بەرھەم دەھێنرێت چەندین جۆر بەرھەمی خۆڕسکیشی تێدایە وەک [[قەزوان]]، [[ترش]]، سالمە، کنگر بە گشتی و [[بنێشت]] بە تایبەتی؛ کە پێنجوێن یەکێکە لەو ناوچانەی پێی بە ناوبانگە. لەسنووری قەزای پێنجوێندا نزیکەی ٧٠ [[گوند]] سامانی [[ھەنگ]]ی تێدایە کە ژمارەیان (٧٠٠ ھەنگەڵان) دەبێت و ساڵانە ئەگەر نەخۆشی ڕوویان تێنەکات ئەوا نزیکەی (٢٠ تەن) ھەنگوین بەرھەم دەھێنرێت. لە ڕووی ئاژەڵدارییەوە قەزایەکی دەوڵەمەندە وەک [[پەز|مەڕ]]، [[بزن]]، [[مانگا]] و ھتد. ئەویش بەھۆی ھەبوونی گژوگیایەکی زۆر بۆ لەوەڕاندنی ئەو ئاژەڵانە و بونی ڕێژەیەکی باشی ئاویش لەناوچەکەدا کەئەمەش وایکردوە کەساڵانە دەیان ئاژەڵدار بە ھەزاران ئاژەڵ بھێننە ناوچەکە بەھۆی نەبوونی گژوگیا و ئاوی پێویست لەناوچەکانی خۆیاندا، وەک گەرمیان و شارەزوور. == کارگێڕی == قەزای پێنجوێن پێکھاتووە لە(٣) ناحیە و ١٨٨ [[گوند]]:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> === ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن(ناوەند) === لە ٤٣ گوند پێکھاتووە: {{div col|colwidth=8em}} * [[ئاڵیاوا، پێنجوێن]] * [[ئاوایی حاجی شەریف]] * [[ئەحمەدکلوان]] * [[بانی خێڵان، پێنجوێن]] * [[برایم ئاوا]] * [[بلکیان]] * [[بناوەسوتە]] * [[بناویان]] * [[بوبان]] * [[بێماوای کۆن]] * [[پێنجوێن]](ناوەند) * [[خونیانەی تازە]] * [[خونیانەی کۆن]] * [[دەربەند، پێنجوێن]] * [[دەرەگورگان]] * [[دەرەوارە]] * [[ڕاوگان]] * [[زەھور]] * [[ساڵیاوای تازە]] * [[ساڵیاوای کۆن]] * [[سەردەرە، پێنجوێن]] * [[سەرنەوان]] * [[قزڵجە]] * [[قۆخی مامینە]] * [[کانی بی، پێنجوێن]] * [[کانی سێفی قزڵجە]] * [[کانی شابان]] * [[کانی ماسیان]] * [[کانی مانگا]] * [[کانی مانگای کۆن]] * [[کانی میرانی بابەعەلی]] * [[کانی میرانی کۆماری]] * [[کرمانج، قزڵجە]] * [[کواوە]] * [[کۆشکەوە]] * [[کێلو]] * [[مەسۆ]] * [[میرمام، پێنجوێن]] * [[مێشەرۆ]] * [[ناوکەڵان]] * [[نزارە]] * [[ھەرگێنە، پێنجوێن]] * [[ھەڵاڵاوا]] * [[ھۆمەرسێنانی تازە]] * [[ھۆمەرسێنانی کۆن]] * [[وریاوا]] {{Div col end}} === ناحیەی گەرمک === لە ٩٠ گوند پێکھاتووە: {{div col|colwidth=8em}} * [[گەرمک]](ناوەند) * [[ئەحمەدئاوا، گەرمک]] * [[ئیسماعیل ئاوا]] * [[بادەڵان]] * [[باراوەی تازە]] * [[باراوەی کۆن]] * [[بالیکەدەر]] * [[برالە]] * [[بەرانکانی]] * [[بەلەکاوی]] * [[بەھێ، گەرمک]] * [[بیستان]] * [[بێماوای تازە]] * [[بێماوای کۆن]] * [[پاش بەرد]] * [[تاتان]] * [[تایمەز]] * [[تەڕەتوڵوو]] * [[چاژ]] * [[چاڵاو]] * [[چاڵەبێ ئاو]] * [[چەرمەگا، گەرمک]] * [[چوێسە]] * [[خاوخەنان]] * [[دارۆخان]] * [[داڵاڕۆ]] * [[دۆڵەبی، گەرمک]] * [[دێزە]] * [[ڕەزی بابە]] * [[زەنگیدەر]] * [[سپی کانی]] * [[سەربرالە]] * [[سەرسوراو]] * [[سەیرانە]] * [[سوراو، گەرمک]] * [[سوێرەوان]] * [[سیاگوێز]] * [[سیریستان]] * [[شاوەڵی]] * [[شایان]] * [[شروێنە]] * [[شەپاڵ]] * [[شیوەگوێزان]] * [[شێخەدێ]] * [[شێرزاد]] * [[شێرکوژ]] * [[شێرە]] * [[عەواڵان]] * [[قشڵاخ، گەرمک]] * [[قەلەندەراوای تازە]] * [[قەلەندەراوای کۆن]] * [[قوسامەدین]] * [[قۆخەڵاڵ]] * [[قۆخی بەرکەچەڵ]] * [[قۆخی سپیاڵ]] * [[قۆخی شاوڵێ]] * [[قۆخی مام نادر]] * [[قۆقژان]] * [[کانی بی، گەرمک]] * [[کانی خان، گەرمک]] * [[کانی دارۆخان]] * [[کانی زەڵ]] * [[کانی ژاژ]] * [[کانی لێوان]] * [[کانی ھەرمێ]] * [[کەڕەگەڵ]] * [[کونەووشک]] * [[کۆڵەبۆر]] * [[گلاراوا]] * [[گلێنەبەڕۆژ]] * [[گلێنەنسێ]] * [[گۆخڵان]] * [[گۆڵێ]] * [[گۆیژەڕەشان]] * [[لالەدەرە]] * [[لالۆمەر]] * [[لەنگەدێ]] * [[ماسیدەر]] * [[مڕان]] * [[میراوا، گەرمک]] * [[میراودەلی تازە]] * [[میراودەلی کۆن]] * [[میشیاو]] * [[مێشەرۆ]] * [[نەرزەنە]] * [[نەرمەڵاسی تازە]] * [[نەرمەڵاسی کۆن]] * [[ھاربڕ]] * [[ھەنگەژاڵ، گەرمک]] * [[ھۆبەسوتە]] * [[وێنە، گەرمک]] {{Div col end}} === ناحیەی ناڵپارێز === لە ٥٥ گوندپێکھاتووە. {{div col|colwidth=8em}} * [[ناڵپارێز]](ناوەند) * [[ئاروزەر]] * [[باخی]] * [[بادانە]] * [[بەردەبەلەکە]] * [[بۆریدەری خواروو]] * [[بۆریدەری سەروو]] * [[تازەدێ، ناڵپارێز]] * [[تەڕاتەوەن]] * [[توتمانی خواروو]] * [[توتمانی سەروو]] * [[جۆمەرەسی]] * [[چارخ]] * [[چەوتان]] * [[حەسەناوای زەنگیسەر]] * [[خڕنوک]] * [[دەرەمیانە]] * [[دەشتی خەرمان]] * [[دۆستەدەرە]] * [[دۆڵەچەوت]] * [[دۆڵەسوور]] * [[ڕەزڵە]] * [[ڕەشان]] * [[ڕەشانی سۆفی خەسرەو]] * [[زەردکاوا]] * [[زەردۆیی، ناڵپارێز]] * [[زەنگیسەر]] * [[سلێمانەدۆڵ]] * [[سمایلەدۆڵ]] * [[سەرکان، ناڵپارێز]] * [[سوێرە]] * [[سیامێوە]] * [[عارەبە]] * [[قەڵاتێ، ناڵپارێز]] * [[قوڵەگیسکان]] * [[قۆرچی]] * [[کانی سارد، ناڵپارێز]] * [[کانی سپیکە، ناڵپارێز]] * [[کانی سێفی شێخ حامید]] * [[کانی ماران، ناڵپارێز]] * [[کوڕەمێوی خواروو]] * [[کوڕەمێوی سەروو]] * [[کوڕی گەپڵە]] * [[کۆلیتانی خواروو]] * [[کۆلیتانی سەروو]] * [[گەڵۆز]] * [[گەوڕان]] * [[گوڵانی خواروو]] * [[گوڵانی سەروو]] * [[گوڵانی ناوەڕاست]] * [[لائاش]] * [[مکڵ]] * [[مەمەندئاوا]] * [[مێرگەسوور]] * [[ھەرزەڵە]] * [[یاساماڵ]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[پێنجوێن]] * [[قزڵجە]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی پێنجوێن]] * [[قەزای ھەڵەبجە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] gc35pc3hh4up2xxs9awxeskr7q41p7v 0 118089 1582695 1582587 2026-05-10T12:06:32Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582695 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای شارباژێڕ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء شھربازار}}<br>{{lang-en| Sharbazher District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە پارێزگای سلێمانیدا.jpg | photo2a = | photo2b = نەخشەی کارگێڕی قەزای شارباژێڕ.jpg | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا{{ھن}}(سوور){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای شارباژێڕ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای شارباژێڕ''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.7| 45.6 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[چوارتا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٥</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٠٣</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٥٦]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = عەدنان کاکەڕەش | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢١١ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٩١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢١٠٥ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٧٨٦ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣،٥٤٨ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٩]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١٩،٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٧٨٢٣ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١٥٧٧٨ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای شارباژێر''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[چوارتا]]یە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی بریتییە لە ٢٣،٥٤٨ کەس.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> بەڵگەنامەکانی دەوڵەتی عوسمانی پێمان دەڵێن کە بنکەی قەزای شارباژێڕ سەرەتا لە [[شیوەکەڵ]] بووە، دواتر بەپێی بەڵگەکان کە بنکەی قەزای شارباژێر لەم کاتەدا لە [[سیتەک]] بووە و ئەمە جگە لەوەی پێشنیاری گوندی [[کەناروێ]] وەک ناوەندی قەزاکە لە تەلەگرافنامەکانی عوسمانیدا گفتوگۆ کراوە، بەڵام بە ھاتنی ئینگلیزەکان و کاتێک (ئەدمۆنز) فەرمانڕەوای لیوای [[سلێمانی]] بووە، ناوەندی قەزای بۆ [[چوارتا]] گواستووەتەوە. لە سەردەمی عوسمانیدا دیاریکردنی [[سیتەک]] وەک بنکەی قەزاکە لەبەر چەند ھۆکارێک بووە، یەکەمیان نزیکی لە [[سلێمانی]] و دووری لە سنووری قەڵەمڕەوی شای [[ئێران]]ەوە، بۆ ئەوەی ھەر ھێرش و پەلامارێک بوو لە سنوور دوور بێت، ھەروەھا بە ئاسانی یارمەتی و پاڵپشتی لە [[سلێمانی]]یەوە پێ بگات. ئەمە جگە لەوەی [[سیتەک]] بە دەربەندەکانی ئەزمڕ و گۆیژە و دۆڵەکانی سنووری [[بەرزنجە]] و [[ناحیەی سرۆچک]] و [[قەڵاچوالان]] و سەرە ڕێگەی کاروانە بازرگانییەکانی نێوان [[بانە]] و [[سلێمانی]]یەوە بەسترابووەوە. ھەروەھا دیاریکردنی چوارتا بۆ ناوەندی قەزا لەلایەن ئینگلیزەکانەوە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، (ئەدمۆنز) وەک حاکمی ئینگلیز لە [[سلێمانی]] بێزار بووبوو لە ھەڵسوکەوتی قایمقام و ئەو فەرمانبەرانەی قەزای شارباژێڕ کە لەگەڵ تەواوبوونی دەوام لە [[سیتەک]] نەدەحەوانەوە و دەھاتنەوە [[سلێمانی]]، لەبەر ئەوە بیر لەوە کرایەوە کە شوێنێکی دوورتر لە [[سلێمانی]] و شوێنێکی گونجاو دیاری بکرێت، ئەدمۆنز گەشتێکی بەیاوەری قایمقامەکانی سەردەمی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و سەردەمی دواتردا بە شاربژێڕدا کرد، دواجار [[چوارتا]] دیاریکرا وەک شوێنێک بۆ ئەوەی ناوەندی قەزاکەی بۆ بگوازرێتەوە. ئەوانەی لە [[سیتەک]] بوون بەم بڕیارە دڵتەنگ بوون، و بە ئەدمۆنزیان ئەوت [[چوارتا]] ئاوەکەی کانزاییە و بۆ [[گەدە]] خراپە، بەڵام ئەدمۆنز بڕیاری خۆیداو قامقامی نوێ لە ناوەندی [[چوارتا]] دەستبەکاربوو و تا ئەمڕۆش ھەر [[چوارتا]] ناوەندی قەزای شارباژێڕە. <ref> Edmonds, C. J., 1957“Shar Bazhêr and the Basin of the Qalachuwalan,” The Geographical Journal, Vol. 123, No. 3 (Sep., 1957), pp. 318-328</ref> [[شارباژێڕ]] ناوچەیەکە یان ڕووبەرێکە دەکەوێتە باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]]، کە لە ڕووبەر و گوندەکانی [[قەزای شارباژێڕ]] و [[ناحیەی سرۆچک]] و [[قەزای ماوەت]] و ھەندێک لە گوندەکانی [[ناحیەی ناڵپارێز]] پێکھاتبووە، لە سەر زمانی خەڵکی ناوچەکە بووەتە دوو بەش شارباژێڕی (سەخت و تەخت)، ئەویش بە ھۆی پێکھاتەی خاکەکەیەوە کە لە چیا و دۆڵ و دەشتەکان پێکھاتووە، لە سەردەمی عوسمانییەکاندا بووەتە دوو سنجاق، (سنجاقی شارباژێڕ و سنجاقی سرۆچک) لە [[ئەیالەتی شارەزوور]]، ئیتر بە پێی یەکە کارگێڕییەکان و سیستەمی دەوڵەتداری دابەش بووە بۆ چەندەھا یەکە. لە ئێستادا ناوی شارباژێڕ تەنھا بۆ [[قەزای شارباژێڕ]] ماوەتەوە و لەڕووی کارگێڕییەوە لە (٥) ناحیە پێکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]([[چوارتا]]) * [[ناحیەی سیوەیل]]([[باسنێ]]) * [[ناحیەی زەلان]]([[زەلان]]) * [[ناحیەی سیتەک]]([[سیتەک]]) * [[ناحیەی گاپیڵۆن]]([[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]]) == ناو == دەربارەی ناوی شارباژێڕ بۆچوونی جیاواز خراونەتەڕوو، گومانی تێدانییە کە ئەم ناوە ناوێکی زۆر دێرین نییە، واتە ناوەکە پەیوەندی بە بنەچەی ئەو ناوانەوە نییە کە دەگەڕێنەوە بۆ سەردەمی گەلی دێرینی [[لۆلۆبی]]ەکان کە ھەر لە سەرەتای ھەزارەی سێیەمی پێش زایینەوە ھەتا سەردەمی [[ماد]]ەکان لە کۆتایی سەدەی حەوتەمی پێش زایین شارباژێڕ بەشێکی گرنگ و ناوجەرگەی نیشتیمانی ئەم [[لۆلۆبی]]ەکانی پێک دەھێنا.<ref> Louis D., Geographical Levine, ; 84-8ii 4: 0.101.1RIMA II A.;78-15; 75b-RIMA III A.0.102.2: ii 10Studies in the Neo-Assyrian Zagros: I, Iran, Vol. 11 (1973), pp. 1-27.</ref> لەبنەچەدا ناوی شارباژێڕ نابێت لەسەردەمی دوای [[ماد]]ەکان کۆنتربێت، و بەتایبەتی تر ئەم ناوە لەوانەیە لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکانەوە]] برەوی سەندبێت. پسپۆڕی بواری زمانە دێرینەکانی کوردستان (کۆزاد محەمەد ئەحمەد) دەڵێت ھەموو ئەو لێکدانەوانەی بۆ ناوی شارباژێڕ کراون کە گوایە ناوەکە لە دوو بڕگە پێکھاتووە (شار+باژێڕ) و ھەردووکیشیان ھەر بە واتای (شار)دێن، یەکێکیان بە [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] و ئەوانی تریش بە [[کوردیی باکووری|کرمانجی]]، لایەنگرانی ئەم لێکدانەوەیە تەواو نەیانپێکاوە و "تاڕادەیەک جێگەی پرسیار و سەرسوڕمانە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گرفتی ناوی شارباژێڕ(گۆڤاری بابان) | ناونیشان = https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=26lshm4AAAAJ&citation_for_view=26lshm4AAAAJ:2osOgNQ5qMEC |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = د.کۆزاد محەمەد ئەحمەد |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لەبەرئەوەی کۆنی و ڕیشەی سەدان و ھەزاران ساڵەکەی لەبەرچاونەگیراوە و، تەنھا بە پێوەری زمان و فەرھەنگی ئەم سەردەمە لەو ناوە کۆنانە دەڕوانن، کۆزاد محەمەد پێی وایە کە بەشی دووەمی ناوەکە (باژێڕ) بە واتای (بازاڕ) دێت نەک (شار)، بۆ ئەم مەبەستەش کۆزاد محەمەد ئاماژە بە ناوی سەرکردەیەکی سەربازی باڵای سەردەمی پاشای ساسانی کیسرا ئەنۆشیروان(٥٣١-٥٧٩ز.) دەکات کە ناوی (شەھروەڕاز) بووە واتە (بەرازی دەوڵەت)، ھەروەھا پەیوەندی وشەی (شار) بە وشەی خشاثرای میدییەوە کە بە واتای (پاشا) دێت و کۆزاد ئەحمەد بە وشەیەکی فارسی داناوە، ئەو پێی وایە کە وشەی (شار) لە زمانی کوردیدا لە سەردەمەکانی پێشوودا بە واتای (دەوڵەت)یش ھاتووە، ھەتا ئەو کاتەی کە وشەی (دولة) لە جێگەی وشەی (شار) بۆ دەوڵەت بەکارھێندراوە، لەبەرئەوە کۆزاد محەمەد دەگاتە ئەو دەرئەنجامەی کە (شارباژێڕ) لە کۆندا واتای(دەوڵەتە شار) یان (شارە دەوڵەت)ی داوە، لەبەرئەوەی لەسەردەمە دێرینەکاندا دەوڵەتۆکەی بچووک ھەبوون کە تەنھا یەک شار و دۆڵ و دەشتەکانی دەوروبەرەکەی چەقی دەسەڵات و سنووری فەرمانڕەواییان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گرفتی ناوی شارباژێڕ(گۆڤاری بابان) | ناونیشان = https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=26lshm4AAAAJ&citation_for_view=26lshm4AAAAJ:2osOgNQ5qMEC |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = د.کۆزاد محەمەد ئەحمەد |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ناوی (شارباژێڕ)تەنھا لەم پێنجەسەد ساڵەی ڕابردوودا لە تۆمارەکاندا ناوی ھاتووە، و تەنھا لەسەردەمی [[میرنشینی بابان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکاندا]] ناوەکە بە شێوەی (شھربازاڕ) تۆمارکراوە و ئەم شێوازە تۆمارکردنەش ھەتا ئێستا لە ڕەگەزنامە و ناسنامەی باری کەسێتی دا ھەر دەنووسرێت (شھربازار) و لە زاری خەڵکی ناوچەکەشەوە ھەر بە شێوەی (شارباژێڕ) گۆ دەکرێت. جێی ئاماژەیە ئەم ناوە لە [[زمانی تورکی]] عوسمانیشدا ھەر بەمانای شوێنی بازارکردن دێت، لەبەرئەوە تورکەکان کێشەیەکیان نەبووە لە تۆمارکردنی ناوەکە بە شێوەیەک کە نزیکە لە ناوی شارباژێڕەوە و بە (شھربازار/شھرپازار) تۆماریان کردووە، و بۆ دەوڵەتی سەفەویش ئەم ناوە شێوەیەکی فارسی داوە و کێشەی لەگەڵ نەبووە، و دواتریش دەوڵەتە یەک لەدوای یەکەکانی [[عێراق]]یش (شھربازار)ەکەیان لە کوردییە ڕەسەنەکەی (شارباژێڕ) پێ باشتربووە و تا ئێستاش ھەر لە تۆمارە فەرمییەکاندا بەو شێوەیە تۆماری دەکەن. == جوگرافیا == قەزای شارباژێڕ یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]]، دەکەوێتە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]]، کە درێژی سنوورەکەی لەگەڵ [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]([[شارستانی بانە]])ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]]، دەگاتە(٣٦کم) بەمەش ڕێژەی لە (١٦٬١٪) کۆی گشتی سنووری ھاوبەشی [[عێراق]] و [[ئێران]]ی پێکھێناوە، لە پارێزگای سلێمانی. لە بەشی باکوور لەگەڵ [[قەزای ماوەت]] درێژی سنوورەکەی دەگاتە (٧٠کم)، لە بەشی باکووری خۆرئاوا لەگەڵ [[قەزای دووکان]] درێژی سنوورەکەی دەگاتە (١١کم)، لە بەشی خۆرئاوا و باشووری خۆرئاوا [[قەزای سلێمانی]]یە بە درێژی (٤٥کم)، لە باشوور [[قەزای سەید سادق]] بەدرێژی (٢٦کم)، لە خۆرھەڵاتەوە [[قەزای پێنجوێن]] درێژی سنوورەکەی دەگاتە (٣٣کم)، بەمەش سەرجەمی درێژی سنووری شارباژێڕ دەگاتە (٢٢١کم).<ref> https://www.openstreetmap.org/#map=10/35.7287/45.6551</ref> {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ درێژی سنووری قەزای شارباژێڕ لەگەڵ دەوروبەریدا |- ! سنوور !! درێژی بە(کم) !! ڕێژەی ٪ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[شارستانی بانە]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٣٦ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٦٫١ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[قەزای ماوەت]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٧٠ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٣١٫٢٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[قەزای دووکان]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ١١ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٫٢٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[قەزای سلێمانی]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤٥ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٠٫٢ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[قەزای سەید سادق]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٦ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٢٫٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | قەزای شارباژێڕ - [[قەزای پێنجوێن]] || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٣٣ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٤٫٧ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" |'''کۆی گشتی''' || rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٢١ || rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٠٪ |} شارباژێڕ یەکێکە لە ناوچە سەخت و شاخاوییەکانی [[باشووری کوردستان]] کە زۆرترین لوتکەی [[کێو|چیای]] بەرزی لە ڕووبەرێکی کەم دایە، شارباژێڕ بەشێوەیەکی گشتی ھەڵکەوتەیەکی سەختی ھەیە. لەڕووی جوگرافییەوە خەڵکی ناوچەکە ناوچەکەیان دابەشکردووە بە دوو بەشەوە، ئەوانیش ('''شارباژێڕی تەخت''') و ('''شارباژێڕی سەخت''')ە لەڕاستیدا شارباژێڕە تەختەکەش ھەر لێژایی و شیو و دۆڵە و ھیچ دەشتێک و تەختاییەک لە شارباژێڕدا نییە. * شارباژێڕی تەخت: زیاتر بەشی خۆرئاوای شارباژێڕ دەگرێتەوە و لە باشوورەوە لە ناوچەکانی [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]] و [[تەگەران]] و [[قەڵاچوالان]] و گشت ئەو لادێیانەی لەسەر رۆخی ڕووباری قەڵاچوالانن و دەوروبەرین ھەتا دێی [[مۆکەبە]] و تێکەڵبوونی لەگەڵ ڕووباری سیوەیل و پێکھێنانی (دووچەمان) و بەشێک لە تەختاییەکانی سەرەتای دۆڵی جافایەتی و دەوروبەری [[کونەماسی]] و ناوچەی شینکایەتیش ھەر بەشێکن لە شارباژێڕی تەخت. * شارباژێڕی سەخت: ناوچە شاخاوییەکانی بەشی خۆرھەڵاتی شارباژێڕ دەگرێتەوە، بەتایبەت گشت ئەوناوچانەی دەکەونە ئەمبەرەوبەری ڕووباری سیوەیل و ھەموو ئەو ناوچانەی کە دەکەونە بەری خۆرھەڵاتی ڕووباری سیوەیل و ڕووباری دووچەمان ھەتا سنوری [[شارستانی بانە]] و [[قەزای ماوەت]].<ref> پیمان مظفر صالح قادر، ٢٠١٦، تأثیر المناخ فی راحة الانسان للنشاط السیاحی فی قضاءی کلار و شارباژیر (دراسة مقارنة فی الجغرافیة السیاحیة)، رسالة ماجستیر غیر منشورة، کلیة العلوم لانسانیة، جامعة السلیمانیة، 2016 ،١٦، ص٧؛ سروە جلال حمە ،٢٠١٢، شیکردنەوەی جوگرافیی بۆ دابەشبوونی دانیشتوان لە قەزای شارباژێڕدا (١٩٥٧-٢٠٠٩)</ref> === ڕووبەر === سەرجەمی ڕووبەری قەزای شارباژێڕ دەکاتە(١٢١١کم^٢)، لەئێستادا. بەڵام ڕووبەری ئەم قەزایە گۆڕانکاری زۆری بە سەرھاتووە لەم خشتەیەدا ڕوونیدەکەینەوە لە ماوەی ساڵانی(١٩٥٧-٢٠١٩) لەگەڵ ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]].<ref>https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/بڵاوکراوەکان/لێکۆڵینەوە/7.%20ژمارھ%E2%80%8Cی%20دانیشتوان.pdf{{بەستەری مردوو|url=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%86%DA%B5%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95/7.%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%BE%E2%80%8C%DB%8C%20%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86.pdf |date=شوباتی ٢٠٢٣ }}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ڕووبەری یەکە کارگێڕییەکانی قەزای شارباژێڕ لە ساڵانی(١٩٥٧ - ٢٠١٩)دا/کم^٢ ! colspan="1" | ساڵ ! colspan="2" href=|١٩٥٧ ! colspan="2" href=|١٩٧٧ ! colspan="2" href=|١٩٨٧ ! colspan="2" href=|٢٠٠٢ ! colspan="2" href=|٢٠١٩ |- ! یەکە کارگێڕییەکان ! ڕووبەر ! ٪ !ڕووبەر !٪ !ڕووبەر !٪ !ڕووبەر !٪ !ڕووبەر !٪ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ|ناوەندی قەزا]]([[چوارتا]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٧٠٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٣١٫٨ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٦٣١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٩٫٤ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٦٣١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٩٫٤ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٦٣١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٩٫٥ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٦٥ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٣٫٦ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]([[ماوەت]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٥٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٥٫٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٥٨ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٥٨ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٥٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٦٫١ | colspan=2 style="text-align: center;" | بووە بە [[قەزا]] |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سرۆچک]]([[بەرزنجە]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤٦٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢١٫٢ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٤١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٤٫٢ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٥٤١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٤٫٢ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤٦٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٢ | colspan=2 style="text-align: center;" | خراوەتە سەر{{ھن}} [[قەزای سەید سادق]] |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سیوەیل]]([[باسنێ]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤٧٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢١٫٧ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤١٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٩٫٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤١٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٩٫٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٤٧٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٢٫٤ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٣٥١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٩ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سیتەک]]([[سیتەک]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٧٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٢٫٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی زەلان]]([[زەلان]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٣٧ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٩٫٦ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | [[ناحیەی گاپیڵۆن]]([[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]]) | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | - | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٨٥ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٥٫٣ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | کۆی گشتی قەزا | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٢١٠ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٠ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢١٤٣ | row span=1 style="text-align: center;" | ١٠٠ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢١٤٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٠ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢١٣٨ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٠ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٢١١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٠ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | ڕووبەری پارێزگا | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٢٢٢٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٨٫١ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٦٤٤٢ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٣ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٢٠١٥٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٠٫٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١١٤٩٨ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٨٫٦ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ١٤٠٤٩ | rowspan=1 style="text-align: center;" | ٨٫٦ |- |} * بە پێی زانیارییەکان بۆمان دەردەکەوێت: # لە ساڵی ١٩٥٧دا قەزاکە ڕووبەرێکی فراوانی ھەبووە کە (٢٢١٠کم^٢) بووە ڕێژەی(١٨٪) ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]] پێکھێناوە، قەزای شارباژێڕ پلەی چوارەمی ھەبووە لە نێو قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]]. # لە ساڵانی(١٩٧٧-١٩٨٧)دا ڕووبەری قەزاکە کەمیکردووە بۆ (٢١٤٣کم^٢)، کە ڕێژەی (١٣٪)ی [[پارێزگای سلێمانی]] پێکھێناوە بە ھۆکاری سیاسی و جەنگەوە بووە. # لە ساڵی (٢٠٠٢)دا لە ئەنجامی ئەو گۆڕانکارییە کارگێڕیانەی کە بەسەر قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]]دا ھاتووە، ڕووبەری قەزاکە بووەتە(٢١٣٨کم^٢)، ڕێژەی (١٩٪)ی [[پارێزگای سلێمانی]] پێکھێناوە. # لە ساڵی (٢٠١٩)دا ڕووبەری قەزاکە کەمیکردووە بۆ (١٢١١کم^٢)، ڕێژەی (٩٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکھێناوە، بە ھۆی گۆڕانکاری لە یەکە ئیدارییەکان و دابڕانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] و [[ناحیەی سرۆچک]]. * بە پێی ڕووبەر دەتوانین قەبارەی ناحیەکانی قەزای شارباژێڕ لە گەورەوە بۆ بچووک ئاوھا ڕیزبکەین([[ناحیەی سیوەیل]]، [[ناحیەی سیتەک]]، [[ناحیەی زەلان]]، [[ناحیەی گاپیڵۆن]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ|ناحیەی ناوەندی قەزا]]). === بەرزونزمی خاک === قەزای شارباژێڕ وەک بەشێک لە ھەرێمی کوردستانی عێراق، لە ڕووی دابەشکردنی بەرز و نزمیەوە کەوتووەتە ناوچەی [[کێو|شاخاوییەوە]]، بە شێوەیەکی گشتی بەرزایی قەزاکە لە نێوان(١,٠٠٠-٢,٥٠٠م) دایە لە ئاستی ڕووی دەریاوە. بەرزترین بەرزاییەکانی سنووری قەزای شارباژێڕ دەکەوێتە باکووری خۆرھەڵات و باشووری خۆراوای قەزاکە، کە بەرزییان لە نێوان(٢٠٠-٢٥٠٠م)دایە لە ئاستی ڕووی دەریاوە. ئەم بەشە زیاتر دەکەوێتە [[ناحیەی ناوەندی قەزا شارباژێڕ|ناوەندی قەزا]] و [[ناحیەی سیوەیل]] کە ھاوسنوورە لەگەڵ [[قەزای ماوەت]] و [[قەزای پێنجوێن]]. [[پەڕگە:نەخشەی بەرز و نزمی قەزای شارباژێڕ.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی بەرز و نزمی قەزای شارباژێڕ]] بەڵام تاکو بە ئاڕاستەی باشوور و باشووری خۆراوا بڕۆین پلە پلە بەرزاییەکانی کەمتر دەبێتەوە، ناوەڕاستی قەزاکە بەرزاییەکی ناوەندی ھەیە کە بەرزییان لە نێوان (١٥٠٠-٢٠٠م)دایە لە ئاستی ڕووی دەریاوە. بەڵام بەشی ھەرە نزمی قەزاکە دەکەوێتە باشووری خۆراواوە کە بەرزییان کەمترە لە(١٥٠٠م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە.<ref> پیمان مظفر صالح قادر، ٢٠١٦، تأثیر المناخ فی راحة الانسان للنشاط السیاحی فی قضاءی کلار و شارباژیر (دراسة مقارنة فی الجغرافیة السیاحیة)، رسالة ماجستیر غیر منشورة، کلیة العلوم لانسانیة، جامعة السلیمانیة، 2016 ،١٦، ص٧</ref> === ئاو و ھەوا === قەزای شارباژێڕ خاوەنی ئاو و ھەوایەکی تایبەت بە خۆیەتی کە ئاو و ھەوایەکی گونجاو و لەباری ھەیە. * '''تیشکی [[خۆر]](ھەتاو):''' تێکڕایی کاتژمێرەکانی تیشکی خۆر بە پێی [[وەرز]]ەکان و مانگەکانی ساڵ جیاوازە، تێکڕایی کاتژمێرەکانی تیشکی خۆر لە وەرزی [[زستان]]دا دەگاتە(٥) کاتژمێر، بەڵام لە وەرزی [[بەھار]]دا تێکڕایی کاتژمێرەکانی تیشکی خۆر دەگاتە(٧)کاتژمێر، لە وەرزی [[ھاوین]]دا تێکڕایی کاتژمێرەکانی تیشکی خۆر دەگاتە(١١)کاتژمێر، لەوەرزی [[پاییز|پایزدا]] تێکڕایی کاتژمێرەکانی تیشکی خۆر دەگاتە(٨) کاتژمێر، بەمەش تێکڕایی کاتژمێرەکانی [[تیشکی خۆر]] لە ساڵێکدا دەگاتە(٨) کاتژمێر. * '''[[پلەی گەرمی]]:''' پلەی گەرمی بە پێی [[وەرز]]ەکان و مانگەکانی ساڵ جیاوازە، تێکرایی پلەی گەرمی لە وەرزی [[زستان]]دا دەگاتە(٧،٣)پلەی سلیزی، زۆرجار دەبێتە ھۆی [[بەفر]] بارین، تێکرایی پلەی گەرمی لە وەرزی [[ھاوین]]دا دەگاتە(٢٢،٦)پلەی سلیزی، تێکرایی پلەی گەرمی لە وەرزی [[بەھار]]دا دەگاتە(١٨،٥)پلەی سلیزی، تێکرایی پلەی گەرمی لە وەرزی [[پاییز|پایزدا]] دەگاتە(٢٢،٣٦)پلەی سلیزی، نزمترین پلەی گەرمیش دەکەوێتە مانگی [[کانوونی دووەم]] بە تێکڕایی(٢،٤س)، تێکڕای پلەی گەرمی ساڵانەش بریتییە لە (١٦،٣)س. * '''[[با]]:''' زۆرترین خێرایی با دەکەوێتە وەرزی [[بەھار]]ەوە دەگاتە(٢،٣م\چ)، وەرزی [[زستان]]یش کەمترین خێرایی بای تێدایە دەگاتە(١،٨م\چ)، بۆ وەرزی [[ھاوین]] دەگاتە(٢،٢م\چ)، وە بۆ وەرزی [[پاییز|پایز]] دەگاتە(١،٩م\چ). با لە پلەی گەرمی (٣٣س) توانای ساردکردنەوە لە دەست دەدات. * '''[[شێ]]:''' تێکڕایی ڕادەی شێ لەوەرزی [[زستان]]دا دەگاتە(٦٨،٢٨٪) کە بەرزترین ڕێژەیە، وە نزمترین ڕێژەی شێ لە وەرزی [[ھاوین]]دایە کە تێکڕاییەکەی (٢٥،٠٨٪)، لە ھەردوو وەرزی [[بەھار]] و [[پاییز|پایزدا]] ڕێژەیەکی مامناوەندی ھەیە، بۆ وەرزی [[بەھار]] دەگاتە(٥٥،٢١٪)، بۆ وەرزی [[پاییز|پایز]] دەگاتە(٤١،٦٪)، وە تێکڕایی شێی ساڵانە دەگاتە (٤٧،٥٤٪). * '''دابارین:''' زۆرترین ڕێژەی باران بارین دەکەوێتە وەرزی زستانەوە دەگاتە(٣٥٨،٠٦ملم)، لە وەرزی بەھاردا دەگاتە(٢٤٠،٥٨ملم)، لە وەرزی پایزدا دەگاتە(١٤٨،٤ملم)، لە وەرزی ھاویندا قەزاکە بێ بارانە. تێکڕایی بڕی باران لە ساڵێکدا دەگاتە(٧٤٧،٨٣ملم).<ref>https://cedh.tu.edu.iq/news/1625-رسالة-ماجستیر-فی-کلیة-التربیة-للعلوم-الانسانیة-تناقش-أثر-المناخ-علی-رَاحة-الإنسان-فی-محافظة-السلیمانیة.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205094358/https://cedh.tu.edu.iq/news/1625-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B4-%D8%A3%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AE-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A9.html |date= ٥ی شوباتی ٢٠٢٣ }}</ref> === دەرامەتە ئاوییەکان === بە ھۆی ھەڵکەوتە و سروشتی خاکەکەی و ئاو و ھەوای گونجاوی قەزای شارباژێڕەوە، ئەم قەزایە لە دەرامەتە ئاوییەکاندا دەوڵەمەندە لە ئاوی سەرزەوی و [[ئاوی ژێرزەوی]]دا. * '''ئاوی سەرزەوی:''' چەمەکان دادەنرێن بە لقی بچووکی سەرچاوەی ڕووبارەکان، قەزای شارباژێڕ دوو جۆر چەمی تێدایە، ھەندێکیان چەمی وەرزین و ھەندێکیان ھەمیشەیین، لە چەمە ھەمیشەییەکان ئەمانەن: ** '''چەمی سیوەیل:''' لە ڕۆژھەڵاتی قەزاکەوە بۆ ڕۆژاوای قەزاکە دەکشێت، ئەم چەمە سەرچاوەی سەرەکی لە دوو چەمی پێنجوێن(جۆگەسوور) و چەمی شلێر(گۆڵێ) پێک دێت، کە لە نزیک گوندی چەمەک و چۆڕک یەکدەگرن و چەمی سیوەیل پێکدەھێنن، ناوی چەمەکان بە تێپەڕبوونی بە سنووری ھەر گوندێکی و ناوچەیەکدا ناوەکەی دەگۆڕێت، بۆ نموونە چەمی سیوەیل ئەم ناوانەشی ھەیە چەمی([[کەناروێ]]، [[واژە]]، [[سنکێ]]، [[خێوەتە، شارباژێڕ|خێوەتە]]). ھەروەھا ئاوەڕێژی کانی و کانیاوەکانی گوندەکانی [[ناحیەی سیوەیل]] و ھەندێکی [[ناحیەی زەلان]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]ی تێدەڕژێت کە سەرچاوەی زۆری ئاوی ئەم چەمەن، ئەم چەمە لەگەڵ (چەمی قەڵاچوالان) لە نزیک گوندی [[دووچۆمان]] و [[مۆکەبە]] یەکدەگرن. ** ''' چەمی قەڵاچوالان:''' لە ڕۆژھەڵاتی قەزاکەوە بۆ ڕۆژاوای قەزاکە دەکشێت، سەرچاوەی ئەم چەمە، (چەمی ناڵپارێز)ە لە [[قەزای پێنجوێن]]، دوای ئەوەی دێتە قەزای شارباژێڕەوە زیاتر بە چەمی قەڵاچوالان بە ناوبانگە، ناوی چەمەکان بە تێپەڕبوونی بە سنووری ھەر گوندێکی و ناوچەیەکدا ناوەکەی دەگۆڕێت، بۆ نموونە چەمی قەڵاچوالان ئەم ناوانەشی ھەیە چەمی ([[ناڵپارێز]]، [[پاڕەزان]]، [[زەلان]] و [[ھەرمێلەی خواروو|ھەرمێلە]]). ھەروەھا ئاوەڕێژی کانی و کانیاوەکانی گوندەکانی ھەندێکی [[ناحیەی زەلان]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] و [[ناحیەی سیتەک]]ی تێدەڕژێت کە سەرچاوەی زۆری ئاوی ئەم چەمەن، ئەم چەمە لەگەڵ (چەمی سیوەیل) لە نزیک گوندی [[دووچۆمان]] و [[مۆکەبە]] یەکدەگرن. * '''ئاوی ژێرزەوی:''' ئاوی ژێرزەوی بە شێوەیەکی گشتی ھەموو ئەو ئاوانە دەگرێتەوە کە لە خاک و چینە بەردەکانی ژێرزەویدا ھەن، قەزای شارباژێڕ دەوڵەمەندە بە ئاوی ژێرزەوی بە ڕووبەری (١٢١١کم<small>٢</small>)، ھەروەھا خاوەنی (١٠٧٦) کانی و (٣١٤) کارێز و زیاتر لە (١٥) بیری مۆڵەتداری ھەیە.<ref> http://archive.gov.krd/moawr/krg-moawr.org/ku/pages/BGshty3400.html?cpages=BGshty&name=بھ%E2%80%8Cڕێوھ%E2%80%8Cبھ%E2%80%8Cرایھ%E2%80%8Cتی%20گشتی%20سھ%E2%80%8Cرچاوھ%E2%80%8Cکانی%20ئاو&id=5</ref> === ڕووەک و ئاژەڵ === بە ھۆی جۆرا و جۆری شێوەی ڕووی زەوی و ئاو و ھەوا و سەرچاوەی ئاوی ناوچەکە تاڕادەیەک دەوڵەمەندە بە (دارستان، ڕووەکی کەنار ڕووبار و گژوگیا)، کە ڕێژەیەکی جیاوازیان پێکھێناوە لە کۆی ڕووبەری ناوچەکە، بە جۆرێک تاوەکو لە خۆرئاوا بەرەو خۆرھەڵات بچین چڕی دارستانەکان زیاتر دەبێت ئەمەش بەپێی زۆربوونی بڕی باران بارین، ئەوەی تایبەتە بە دارستانەکان زیاتر داری [[بەڕوو]] و [[مازوو]] و [[بی]] و دارەبەن و جگە لەمانەش جۆری داری تریش بەدی دەکرێت. سەبارەت بە دارستانی لێوار چەم و ڕووبارەکان زۆربەی کاتەکانی ساڵ دارەکانی ھەمیشە سەوزن، ئەمەش پەیوەستە بە بڕ و ماوەی بوونی ئاو لە چەمەکاندا، بەو پێیە قەزاکە خاوەنی چەندین چەمە وەک چەمی(چۆمان، مەروێ، قەڵاچوالان، تەگەران، ئاشی بارام ….ھتد)، داری [[بی]] باوترین جۆری داری کەنار چەمەکانە. سەبارەت بە گژوگیا، لە وەرزی زستان و بەھار دەوڵەمەندە بە گژوگیا و گوڵی جۆراوجۆر، لەگەڵ ھەندێک ڕووەکی تر بۆ خواردن وەک (خڕنووک و خەرتەلە و شۆڤان و چاوبازە و کنگر و گۆزروان و پیچک و تۆڵەکە و گێلاخە و ….ھتد)، جگە لە مانەش چەندین گوڵی سروشتی دەڕوێن وەکو(بەیبوون و شلێر و شیلانە و وەنەوشە و نێرگز و گوڵەباخ). قەزاکە ناوەندێکە بۆ باڵندە و ئاژەڵە کێوییەکان وەک (کەو، کەروێشک، ژیشک، سوێسکە، پۆڕ و قازی کێوی و ……ھتد). === ڕێگاوبان === ڕێگاکان بە ھۆیەکی سەرەکی دادەنرێت بۆ پەیوەندی نێوان گوندەکان و ناوەندی یەکە کارگێڕییەکانیان و ساخ کردنەوەی بەرھەمەکانیان. لە کۆی (٢٠٣) گوندی قەزاکە تەنھا (٦٢کم) ڕێگای قیرتاو بۆ گوندەکان کراوە، ئەمەش ژمارەیەکی زۆر کەمە، لەسەر ئاستی یەکە کارگێڕییەکان گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] (٢٥،٥٪) و [[ناحیەی سیتەک]] لە(٢٤،١٪) بە زۆرترین ڕێژە لە ئاستی قەزاکەدا ڕێگای قیرتاویان بۆ کراوە، ھەروەھا کەمترین ڕێژە لە [[ناحیەی گاپیڵۆن]] کراوە کە (٩،٢٪)، لە [[ناحیەی زەلان]] (١٢،٧٪) قیرتاو کراوە و لە [[ناحیەی سیوەیل]] (١٣،٥٪) قیرتاو کراوە. لە (٧٤٪) گوندەکانی قەزای شارباژێڕ گرفتی خراپی ڕێگاو بانیان ھەیە. [[پەڕگە:نەخشەی ڕێگاوبانی قەزای شارباژێڕ.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ڕێگاوبانی قەزای شارباژێڕ]] == مێژوو == === مێژووی دێرین === کاتێک بابانەکان [[شارباژێڕ]] و [[قەڵاچوالان]]، ئەکەنە پایتەختی [[میرنشینی بابان]] بەشێک لە ھۆکارە سروشتی و جیۆسیاسییەکانی پشت ئەم بڕیارە ھاوشێوەبوون لەگەڵ ئەو ھۆکارانەی کە سێ ھەزار ساڵ لەمەوبەر و لەقوڵایی مێژووی شارباژێڕدا دێرینترین گەلی ناوچەکەش کە [[لۆلۆبی]]یەکان بوون ھەمان ناوچەیان کردە بنکەی سەرەکی خۆیان و پایتەختەکەشیان کە شاری '''ئارراکدی''' بوو ھەر لێرە لە شارباژێڕ بنیاتنرا. ھەر لە نووسینە مێخییە دۆزراوەکەی [[سیتەک]]دا ناوی شاری ئارراکدی ھاتووە.<ref> l Document from Tell Sitak.” In: Heffron, Y., Stone, A. & Assyrian Lega-Radner, K., “A NeoWorthington, M. (eds.), At the Dawn of History: Ancient Near Eastern Studies in Honour of J. N. Postgate (Winona Lake), 2017, p.428f.</ref> لەسەردەمی ھێرشەکانی پاشای ئاشوری ئاشورناسرپاڵی دووەم (٩١١-٨٥٨پ.ز.)دا شاری ئارراکدی پایتەخت و ناوجەرگەی ھەرێمی وڵاتی زاموا/مازاموا بووە، ئەم پایتەختە دەکەوتە بناری چیای لارا، کە ئێستا پێی دەوترێ چیای '''لەرێ''' لە خۆرھەڵاتی [[چوارتا]]یە.<ref> دڵشاد عزیز مارف زاموا،("شوێنەوار و ناوی شارھکۆنەکانی ژێر شاری سلێمانی لەبەر ڕۆشنایی تۆمارھمێخی و کلاسیکی و بەڵگەشوێنەوارییەکاندا،" گۆڤاری توێژەر، بەرگی 4 ،2021، ژمارە ١، ل٥٤٧-٥٨٨.</ref> ئەمە جگە لەوەی کە باوەڕ وایە ناوی دەوڵەتە شاری '''خامازی''' پەیوەندی بە ناوی دێی [[خەمزە]]ی شارباژێڕی سەر چیای ئەزمڕەوە ھەبێت پایتەختی دەوڵەتە شارێکی دێرینی ناوچەکە بووە. لەکاتێکدا لە نووسینە مێخییەکانی سەردەمی ئاشوری نوێ لە سەدەی نۆیەمی پ.ز. لوتکەکانی چیای ئەزمڕ-گۆیژە بە ناوی چیای (ئازیڕو) ناوی تۆمارکراوە. یەکێک لەو ئەگەرانە ئەوەیە کە دەوڵەتە شاری خامازی کە ھەندێک جاریش بە خامزێ/خەمزێ تۆمارکراوە و لە تۆماری لیستی پاشایانی [[سۆمەر]]یدا وەک دەوڵەتە شارێکی ھێندە بەھێز باسکراوە کە توانیویەتی ھێرش بکاتە سەر (دەوڵەتە شاری کیش)ی سومەری لە باشوری [[مێزۆپۆتامیا]] و دەسەڵات و پاشایەتی ھەموو ناوچەکە بۆخۆی بەدەستبێنێت،ھەرچەندە دواتر سومەرییەکان لەسەردەمی دەوڵەتە شاری ئوروک(وەرکا) ھێرش دەکەنەوە سەر خامازی و دەسەڵاتی پاشایەتی سومەری دەخەنەوە ژێر دەستی خۆیان، بەڵام دوای ھەزارساڵێکی تریش لە سەردەمی بابلی کۆندا ھەر خامازی ناوی دەمێنێ.<ref>(K. M., Ahmed, The Beginnings of Ancient Kurdistan (c.2500-University, (unpublished), 2012,p. 62-64; Bonechi, M., 1993, I nomi geografici dei testi di Ebla, RGTC 12/1, Wiesbaden, p.223) 1500 BC) A Historical and Cultural Synthesis, PhD dissertation, Leiden )</ref> یەکێک لە گرنگترین دۆزینەوە شوێنەوارییەکانی قەزای شارباژێڕ دۆزینەوەی شوێنەوارەکانی قەڵای [[سیتەک]]ە کە ئەم قەڵایە وەک ئاوەدانییەک ھەر لە سەردەمی [[لۆلۆبی]]یەکانەوە لە سەدەی ھەشتەم و حەوتەمی پێش زایین ئاوەدان بووە و نووسینێکی مێخی لەسەر تاتەقوڕێک تێدا دۆزرایەوە کە باس لە فرۆشتنی باخێک دەکات لەگەڵ ناوھێنانی ژمارەیەک شایەت کە لە چەند شار و ئاوەدانییەکی ئەو سەردەمەی [[شارباژێڕ]]ەوە ئامادەی تۆمارکردنی ئەو گرێبەستە بووبوون، ھەر لەم شوێنەدا دوای سەردەمی [[لۆلۆبی]]یەکان، لەسەردەمی [[ماد]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھاخامەنشی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکانیشدا]] قەڵاکە بەکارھێندراوە.<ref> Saber, S. A., et al., (2015), “REPORT ON THE EXCAVATIONS AT TELL SITAK: THE 2010 SEASON,” Iraq, Vol. 76 (2014), pp. 205-229. p.229-205; Radner, K., p.428f.</ref> === سەردەمی بابانەکان === مەڵبەندی حکوومڕانی بابانەکان لە [[کوردستان]]دا: لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا، لە [[مەریوان]] و [[سنە]] تاساڵی (١٣٩٦)ز. لە [[باشووری کوردستان]]دا، لە([[مەرگە]]) تا ساڵی (١٥٩٦)، لە ([[دارەشمانە]]) سەردەمی فەقێ ئەحمەد و سلێمانی کوڕی لەسەردەمی شازدەھەمی زاینیدا، لە([[ماوەت]]) و (قەڵای بەکراوا) لەسەردەمی حوکمداریەتی بەکربەگی باباندا (بەکرە سوور) لەساڵانی (١٦١٩-١٦٢٧)دا، لە([[قەڵاچوالان]]) لە ساڵی (١٦٩٩-١٧٨٤)، لە ([[سلێمانی]]) لەساڵانی (١٧٨٤-١٨٥٠). لەم مێژووەوە دەردەکەوێت کە بابانەکان حکوومڕانییان کردووە لە [[شارباژێڕ]]دا لە نێوان ساڵانی(١٦١٩ بۆ ١٧٨٤) لە [[ماوەت]] و قەڵای بەکراوا و [[قەڵاچوالان]] کە ھەرسێ مەڵبەندەکە دەکەوێتە [[شارباژێڕ]]ەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=جمال بابان|یەکەم=اعلام الکورد|ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=اعلام الکورد-جمال بابان - ٢٠١٠ -رقم الایداع ۲٤۷۳ لسنة ۲۰۰۹/تم منحە من قبل وزارة الثقافة ص ٢٥٥-٢٥٦|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.37613/1678-000-006-007|journal=کتاب|پەڕەکان=٧٦|doi=10.37613/1678-000-006-007}}</ref> ئەگەر بێت و لە ناوەڕۆکی لایەنی کارگێڕی [[میرنشینی بابان]] لە [[قەڵاچوالان]] و دواتریش لە [[سلێمانی]] بڕوانین، بەتایبەت لە ڕووە ئابووری و سیاسییەکەیەوە، دەبینین کە ئەم [[میرنشین]]ە چەندێک ڕۆم و عەجەم زیانی پێگەیاندووە و مەترسی بوون بۆ سەر قەوارەکەی، چەند ھێندە میرانی بابان، براکان و ئامۆزاکان مۆتەکەی دەسەڵاتی تەختی میرایەتی بابان و نازناوی ئەو پاشایەتییە بوون کە لە [[بەغدا]]وە بە فەرمانی والی عوسمانی بە میری بابان دەبەخشرا. ئەمین زەکی بەگ بە کورتی و لە چەند دێڕێکدا باس لەم بارودۆخە نالەبارە دەکات کە چۆن برا و برا و ئامۆزاو ئامۆزا دژی یەکتر لەشکری ڕۆم و عەجەمیان ھێناوەتە سەریەکتر بۆ زەوتکردنی تەختی میرایەتی بابان لە یەکتر.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرجەمی بەرھەمەکانی ئەمین زەکی بەگ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/89282.PDF?ver=130201161430000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> گەڕیدەی ئەڵمانی کارستن نیبور(نەیبوەرNiebuhr) کە پاشای ئەوکاتەی [[دانمارک]] ناردبووی بۆ [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]، لە ساڵی ١٧٦٥دا لە [[بەغدا]]وە بەرە و [[کەرکووک]] و [[ھەولێر]] و [[مووسڵ]] بەڕێدەکەوێت، دەنووسێت:<ref> کارستن نیبور، رحلة نیبور الی العراق فی القرن الثامن عشر، ترجمة: محمود الامین، بغداد، 1965،ص ٧٤</ref> <blockquote>جارێ نەگەیشتوومەتە [[کوردستان]] و ئەم ھەواڵانەم لە [[ویلایەتی بەغدا]]وە دەربارەی [[کوردستان]] بیستوون،... [[قەڵاچوالان]](Kolla Dsjolan) کە فراوانترین ناوچەیە لە وڵاتی کوردستان کە لە ژێر دەستی سوڵتاندا بێت، لەبەرئەوەی پلەی پاشایەتییەکەی بە فەرمانی پاشای بەغدا بە یەک فەرمان و پلەیەک کەمترە لە پلەی (بەگ)ێتی کە سوڵتان بە یەک فەرمان دەریدەکات. ژمارەیەکی زۆر لە بنەماڵەی (بابان) لەسەر ئەم پلەی پاشایەتییەی (کە والی بەغدا دەیبەخشێت) لە کێبڕکێدان و لەبەرئەوەی پاشا ھەر لەم بنەماڵەیە دیاریدەکرێت، بەڵام پارەیەکی زۆر دەدرێت بە پاشای بەغداد لەلایەن ئەو (بابانییەی) کە بە پاشا دیاریدەکرێت." پاشان نیبوەر دەڵێت: "مرۆڤ ئەتوانێت لەوە تێبگات کە دەبێت ئەو ڕەعیەتە لە چەوسانەوەی دووسەرەی فەرمانڕەوایی ستەمکاری تورکەکان و نادادی (بابانی)لەسەر کوردانی [[قەڵاچوالان]] و ناوچەکەی چەشتوویانە.... ھەر لەبەرئەوەشە کە لەم ناوچەیە ھیچ [[شار]] و [[شارۆچکە]]یەک نییە، و [[قەڵاچوالان]] خۆشی [[گوند]]ێکی بچووکی ھەژارە. ئەگەر بمانەوێت باس لە ڕەوشتی گەلێک بکەین، ئەوا [[کورد]]ەکان نمونەی تۆڵەکەرەوەن و یەکێکیان لێبکوژرێت ھەر دەیکوژنەوە. پێش ئەوەی بگەمە [[مووسڵ]](ھەواڵم بیست) کە (مەلا)یەک لە [[قەڵاچوالان]] شەو ماوەتەوە و پاشای (بابان)ی لە خەودا سەربڕیووە، لەبەرئەوەی براکەی لەلایەن (پاشای بابانی)ییەوە لەسێدارە درابوو.</blockquote> ھەروەھا گەڕیدە و نوێنەری ئینگلیز لە [[بەغدا]] کڵاودییەس جەیمس ڕیچ(Claudius James Rich) کە خۆی لە ناو دیوەخان و کۆشکی میرانی باباندا لە [[سلێمانی]] ماوەیەکی زۆر ماوەتەوە ھەمان بابەت پشتڕاست دەکاتەوە و دەڵێت میرانی بابان ھەموو پەیمانیان بەیەکتری دابوو کە ھیچ نامەیەکی شای [[ئێران]] وەرنەگرن، بەڵام وادیارە یەکێک لە ئامۆزاکان ئەم پەیمانە دەشکێنێ و مەیلی بۆ لای شای عەجەمە نەک سوڵتانی ڕۆم. گومانی تێدانییە ھۆکاری سەرەکی ڕووخانی [[میرنشینی بابان]] ناکۆکی نێوان میرانی بابان خۆیان بوون. و ئەمەش دواجار وایکرد کە میرنشینەکە لەلایەن لەشکری ڕۆمەوە لە سالی ١٨٥١ز. بە تەواوەتی کۆتایی پێبھێندرێت و میرنشینەکە بخرێتە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]] و [[شارباژێڕ]]یش سەر بە سەنجاقی [[سلێمانی]] بێت. لەدوای لە ناوبردنی [[میرنشینی بابان]] ناوچەی شارباژێڕ چووە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی و سیستەمی کارگێڕی دەوڵەتی عوسمانی کە بووە قەزایەکی سەر بە سنجاقی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]].<ref> ich, Cladius James, Narrative of a residence in Koordistan: and on the site of ancient Nineveh; with journal of a voyage down the Tigris to Bagdad and an account of a visit to Shirauz and Persepolis, 1860, p. 140-160.</ref> === سەردەمی عوسمانی === پێکھاتەی کارگێری لەدەوڵەتی عوسمانیدا پێکھاتبوو لە ویلایەت، سەنجاق، قەزا، ناحیە، گوند(دێ). ئەوکاتیش شارباژێڕ قەزایەک بووە لە چوارچێوەی سەنجەقی سلێمانی، ھەروەھا [[سلێمانی]]ش سەنجاقێک بووە سەر بە [[ویلایەتی مووسڵ]]، ھەر بۆیە چەند پۆست و یەکەیەکی کارگێڕی عوسمانی لەشارباژێڕدا ھەبوون، لە سەرەتادا شارباژێڕ بەشێک بووە لە دەوڵەتی عوسمانی لەچوارچێوەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]، ئەوەی جێگای ئاماژەیە ئەوکاتە [[سلێمانی]] سەنجەقێک بووە سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]، [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] قەزایەک بووە سەر بە سەنجەقی سلێمانی، لەکاتێکدا لەساڵانی دواتر [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] بۆتەبەشێک لە قەزای شارباژێڕ، لەم کاتەش دا داھاتی [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] بریتی بوو لە(٣٤٥٦٢) قروش، ھەندێکاتیش بۆتە(١٢٠٠٠٠) قروش. بەڵام لە سەردەمانی پێشوودا ھەم قەزای شارباژێڕ و ھەمیش [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]]یش وەکو دوو سەنجەقی سەربەخۆ وابوون سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]، بۆ نموونە گەڕیدەی ناوداری عوسمانییەکان '''ئەولیا چەلەبی'''، کاتێک باسی سەنجەقەکانی [[ئەیالەتی شارەزوور]] دەکات، ئەوا بە (٢٠) دانە سەنجەق ھەژماریان دەکات، کە بریتین لە: (ئەربیل، سروجک، ھەزارمێرد، مەرکەوە، ئاجور، کوشاف، شارباژێڕ، باڤی، نیلتاری، سیلبەرجین، ئەبرومان، داودان، برند، بیلکاس، جبل حمرین، دولھران، ھەریر و روودین، قەڵای غازی).<ref> خلیل علی مراد، الکرد وکردستان فی کتاب (جیھان نوما) لکاتب جلبی، اربیل، مطبعة حاجی ھاشم، 2013، ص41</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا:''' سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە. لەم ماوەدا شارباژێڕ لە سێ قەزا پێکھاتووە کە قەزاکان فرە ناوەند بوون وە ئەوکات لەڕووی کارگێڕییەوە یەکەی ناحیە نەبووە، قەزاکان بەم ناوانە بوون(شینکی، گەڵاڵە، ماوەت و سیوەیل)، (ئالان، سەراو و میراوا) و (شارباژێڕ، قەڵاچوالان و بەرکێو). [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٥١-١٨٦٩)دا.png|وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا:''' قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی ھۆزەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. لەوانە ناوی قەزای بازیان لە جیاتی قەزای([[بازیان]]، [[چەمچەماڵ]]، نورە، عەشرەتی ھەمەوەند)، گوڵعەنبەر لە جیاتی (گوڵعەنبەر، [[ھەڵەبجە]] و وارماوا)، [[قزڵجە]] لە جیاتی ([[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]])، زەنگەنە لە بری(زەند، زەنگەنە، شێخان داودە)، شارباژێڕ لە بری(شارباژێڕ، [[قەڵاچوالان]]، بەرکێو) داندرا. # ڕێکخستنەوەی پێکھاتەی ھەردوو قەزای([[شینکی]]، [[گەڵاڵە، ماوەت|گەڵاڵە]]، [[ماوەت]] و سیوەیل) و (ئالان و سەراو و میراوا) لە ناو ھەردوو [[قەزای ماوەت]] و سیوەیل(وصال)دا. # دابەشکردنی قەزاکان: بەھۆی فراوانبوونی ڕووبەری قەزای([[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]]، [[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]]) حکومەت ئەم قەزاییەی دابەشکردە سەر ھەردوو قەزای سرۆچک و قزڵجە. لەم ماوەیەدا ناوەندی قەزای شارباژێڕ گوندی [[شیوەکەڵ]] بوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}} </ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png|وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]] * '''لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٨٩٠)دا:''' لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. لەم ماوەیەدا ناوەندی قەزای شارباژێڕ شارەدێی [[سیتەک]] بوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png |وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٩٠ - ١٨٩٤)دا:''' قەزای شارباژێڕ لەم ماوەیەدا [[ناحیەی ماوەت]]ی تێدا درووستکرا. وە ناوەندی قەزاش ھەر شارەدێی [[سیتەک]] بوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png |300px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە لیوای سلێمانیدا لە ساڵی ١٨٩٤دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٠٧ - ١٩١٢)دا:''' قەزای شارباژێڕ وەک خۆی مایەوە و ناوەندەکەشی شارەدێی [[سیتەک]] بوو، ھەر [[ناحیەی ماوەت]]ی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ساڵنامەی عوسمانی ١٣٩٤ - ١٣٩٨ | ناونیشان = https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | زمان = [[زمانی تورکی|تورکی]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230128203253/https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png |وێنۆک|300px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی عوسمانیەکان و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای [[سلێمانی]] ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە [[بەغدا]] بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان بەریتانیا و عێراقدا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩١٨ - ١٩٣٦)دا:''' # ھەڵوەشانەوەی قەزای مەعمورە و لکاندنی ھەردوو ناحیەی (پشدەری ١) و (پشدەری ٢) بە قەزای شارباژێڕەوە. # لکاندنی [[ناحیەی سرۆچک]] بە قەزای شارباژێڕەوە پاش دابڕانی لە قەزای گوڵعەنبەر. # گواستنەوەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ لە شارەدێی [[سیتەک]]ەوە بۆ شارۆچکەی [[چوارتا]]. لەم ماوەیەدا قەزای شارباژێڕ لە (٥) ناحیەی پێکھاتبوو، ناحیەی قەزای ناوەند([[چوارتا]])، ناحیەی ماوەت([[ماوەت]])، ناحیەی سرۆچک([[گێڵدەرە]] تا ١٩٣١ - [[بەرزنجە]])، ناحیەی پشدەری ١([[قەڵادزێ]])، ناحیەی پشدەری ٢([[مەرگە]]). [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png |وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦ - ١٩٤٧)دا:''' حکومەت لەم قۆناغەدا سەرلەنوێ [[قەزای پشدەر]]ی ھێنایە کایەوە بە دابڕانی لە قەزای شارباژێڕ. لە پڕۆسەی سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧دا زانیاری ورد و تایبەت بە ڕەوشی کارگێڕی لیواکانی عێراق تۆمارکرا، وەکو یەکە کارگێڕییەکان، ڕووبەر و دانیشتوانەکەی، ئەمە لەلایەک و لەلایەکیترەوە پێویستی یەکە کارگێڕییەکان لە دوای تەواو بوونی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکانی ھەریەک لەلایەن فەرمانگەکانی تەسوییەوە کێشرا. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٤٧)دا.png |وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا]] * '''لە نێوان ساڵان(١٩٤٧ - ١٩٥٨)دا:''' # ھێنانە کایەی [[ناحیەی سیوەیل]] لە سنووری قەزای شارباژێڕ و ناوەندەکەشی لە گوندی [[مڕانە]]، بەپێی ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٨٥٧) لە ٥/١٠/١٩٥٥دا. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی سیوەیل]] لە گوندی [[مڕانێ]]وە بۆ گوندی [[باسنێ]] بەپێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٥٦دا. # بەمەش ژمارەی ناحیەکانی قەزای شارباژێڕ بووە (٤) ناحیە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر [[پارێزگای سلێمانی]] تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی [[عێراق]]، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی [[کوردستان]] بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥)دا:''' ** دابڕانی (٧) کەرت و گوندی [[ناحیەی سیوەیل]] و لکاندنی بە ناوەندی قەزای شارباژێڕەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٦٠دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/25.html</ref> ** لەم ماوەیەدا قەزای شارباژێڕ وەک خۆی مایەوە کە لە (٤) ناحیە پێکھاتبوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٦٥)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٦٥دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)دا''' ** لەم ماوەیەدا ھیچ گۆڕانکارییەک لە قەزای شارباژێڕدا نەکرا. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩٧٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٧٧دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا:''' # '''(أ)''' گۆڕینی ناوی [[قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] بۆ (ناحیەی کارێزە) و گواستنەوەی ناوەندەکە لە گوندی [[ماوەت]]ەوە بۆ گوندی [[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]](موجەمەعی کارێزە) و لکاندنی (٦) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] بە (ناحیەی کارێزە)وە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٢٤٣٣٥)ی ساڵی ١٩٧٩، '''(ب)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی سیوەیل]] بۆ (ناحیەی کەناروێ) و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە گوندی [[باسنێ]]وە بۆ گوندی [[کەناروێ]](موجەمەعی کەناروێ) و لکاندنی (١٢) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] بە ناحیەی کەناروێوە بە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی (٢٤٣٩٦)ی ساڵی ١٩٧٩. # دابڕانی (١٤) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە قەزای شارباژێڕ و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ی سەر بە [[قەزای پێنجوێن]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٢١) لە ١٦\١٠\١٩٧٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> # دابڕانی (٢) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە قەزای شارباژێڕ و لکاندنیان بە ناحیەی شارەزووری سەر بە [[قەزای ھەڵەبجە]]وە. # گواستنەوەی ناوەندی (ناحیەی کارێزە) لە جێکەوتی ئێستای بۆ ناوەندی قەزای شارباژێڕ بە پێی فەرمانی وەزارەتی حکومی مەحەلی ژمارە(٧٨١) لە ساڵی ١٩٨٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/6829.html</ref> ** قەزای شارباژێڕ لەم ماوەیەدا بووە (٤) ناحیە، ناحیەی ناوەندی قەزا([[چوارتا]])، [[ناحیەی سرۆچک]]([[بەرزنجە]])، ناحیەی کەناروێ([[کەناروێ]])، ناحیەی کارێزە([[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]]). [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٨٦)دا.png|300px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٦دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا:''' ** ھەڵوەشاندنەوەی قەزای شارباژێڕ و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٩٠)دا.png|300px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:''' لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:''' # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # لە ساڵی ١٩٩٢دا قەزای شارباژێڕ لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]([[چوارتا]]) و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]([[ماوەت]]) و [[ناحیەی سرۆچک]]([[بەرزنجە]]) و [[ناحیەی سیوەیل]]([[باسنێ]]) پێکھێنرایەوە.<ref>گۆڤاری پەرلەمان ژمارە(٢) تیشرینی یەکەم١٩٩٢، بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢) پاشکۆی(١)</ref> * '''لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠١٩)دا:''' # لە ساڵی (٢٠٠٥)دا بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بە پێشنیاری وەزارەتی ناوخۆ و [[پارێزگای سلێمانی]] بۆ ئاسانکردنی پڕۆسەی کارگێڕی لە سنووری قەزای شارباژێڕدا، (٣) ناحیە درووستکران بە ناوەکانی [[ناحیەی سیتەک]]([[سیتەک]])، [[ناحیەی زەلان]]([[زەلان]]) و [[ناحیەی گاپیڵۆن]]([[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]]). بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(٥٥٤٦) لە (٢٩ - ١٢ - ٢٠٠٤). # دابڕانی [[ناحیەی سرۆچک]] بە ھەموو گوندەکانی لە قەزای شارباژێڕ و لکاندنی بە [[قەزای سەید سادق]]ەوە، بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(٣١٠٨) لە (٢-٥-٢٠٠٧). # درووستکردنی [[قەزای ماوەت]] و دابڕانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] و ھەموو گوندەکانی و خستنە سەر قەزا تازەکە، بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(١٢١٨١) لە (٢٤-١١-٢٠٠٨)دا. * لە ئێستادا قەزای شارباژێڕ پێکھاتووە لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]([[چوارتا]])، [[ناحیەی زەلان]]([[زەلان]])، [[ناحیەی سیوەیل]]([[باسنێ]])، [[ناحیەی سیتەک]]([[سیتەک]]) و [[ناحیەی گاپیڵۆن]]([[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]]). [[پەڕگە:نەخشەی کارگێڕی قەزای شارباژێڕ.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی قەزای شارباژێڕ]] === مێژووی قەزاکە لە نەخشەدا === <gallery> پەڕگە:نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٤۷دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٤۷دا پەڕگە:نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٥٥دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٥٥دا پەڕگە:نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٦۰دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹٦۰دا پەڕگە:نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹۷۹دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١۹۷۹دا پەڕگە:نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١٩٨٧دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە ساڵی ‌١٩٨٧دا </gallery> == قایمقام == بەپێی ساڵنامەکانی ویلایەتی مووسڵی عوسمانی، ساڵی ١٣٠٨ک(١٨٩٠ز)دا (نادر بەگ) قایمقامی شارباژێڕ بووە، و جێگرھکەشی (وەلییەدین ئەفەندی) بووە. بەڵام بەپێی ساڵنامەی ویلایەتی موسڵی ساڵی ١٣١٠ک(١٨٩٢)، ئەوا (عەبدوڵا ئەفەندی) قایمقامی شارباژێڕ بووە، و جێگرھکەشی (ئەحمەد ئەفەندی) بووە. لە ساڵی ١٣١٢ک (١٨٩٤)دا (ئەحمەد ئاغا) بە وەکالەت قایمقامی شارباژێڕ بووە، جێگرەکەشی (ئیسماعیل ئەفەندی) بووە. ھەروەھا لەساڵی ١٣١٤ک(١٨٩٦) قایمقامی شارباژێڕ (ڕەمزی ئەفەندی) بووە، ئەویش بەپشت بەستن بەبەڵگەنامەیەکی عوسمانی کە ئاماژە بە لادانی ڕەمزی ئەفەندی و ھاتنەسەر کاری (عەبدولقادر پاشا) دەکات. ھەربەپێی بەڵگەنامەیەکی عوسمانی، کەلەساڵی ١٣١٦ک(١٨٩٨) پیشانمان دەدات کەناوبراو لەو ساڵەدا کۆچی دوایی کردووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> لەساڵی (١٣٢٥ک/١٩٠٧ز)دا قایمقامی شارباژێڕ گواستراوەتەوە و ھیچ کەسێک لەشوێنی دانەنراوە، بەڵام لەھەمان کاتدا جێگری قایمقام ھەبووھبەناوی (عەلی ئەفەندی). ھەروەھا لە ساڵی ١٣٣٠ک(١٩١٢ز)دا (سەید عەلی ئەفەندی) قایمقامی شارباژێڕ بووە، وجێگرھکەشی (ئەحمەد موختار ئەفەندی) بووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل ١٣٢٥ | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> == ئەنجوومەنی قەزا == * ئەم ئەنجومەنە بەپێی ساڵنامەکان گۆڕانکاری بەسەرداھاتووە، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی پێکھاتووە لە قایمقام و جێگری قایمقام، و بەرپرسی دارایی و بەرپرسی باج. لە ساڵی ١٣٠٨ک/ ١٨٩٠ز. دا ئەنجومەنی قەزا بەم شێوەیە بووە. {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی قەزا لە ١٨٩٠دا |- ! قایمقام !! جێگری قایمقام !! بەرپرسی دارایی !! بەرپرسی باج |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | نادر بەگ || rowspan=1 style="text-align: center;" | وەلییەدین ئەفەندی || rowspan=1 style="text-align: center;" | سەید مەحموود ھارە ئەفەندی || rowspan=1 style="text-align: center;" | اصطیل عامرە |} * لەدواتردا ھەموو ئەندامانی ئەم ئەنجومەنە گۆڕانکاری تێداکرا، ھەربۆیەلەساڵی ١٣١٠ک/١٨٩٢ز ئەنجومەنەکە بەم شێوەیەی لێھات: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی قەزا لە ١٨٩٢دا |- ! قایمقام !! جێگری قایمقام !! بەرپرسی دارایی !! بەرپرسی باج |- | عەبدوڵڵا ئەفەندی || ئەحمەد ئەفەندی || فەتاح ئەفەندی || گواستراوەتەوە |} * ئەم کاربەدەستانە بەردەوام لە پلە و پۆستی خۆیان نەدەھێڵرانەوە، بەڵکو لەدواتر دا، لە ساڵی ١٣١٢ک/ ١٨٩٤ز، ئەندامانی ئەنجومەنەکە گۆڕانکاری تێدا کرا، بەم شێوەیە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی قەزا لە ١٨٩٤دا |- ! قایمقام !! جێگری قایمقام !! بەرپرسی دارایی !! بەرپرسی باج |- | ئەحمەد ئەفەندی || ئیسماعیل ئەفەندی || فەتاح ئەفەندی || گواستراوەتەوە |} * ھەروەھا لە ساڵی ١٣٢٥ک/ ١٩٠٧ز ئەندامانی ئەنجومەنی شارباژێڕ بریتی بوون لە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی قەزا لە ١٩٠٧دا |- ! قایمقام !! جێگری قایمقام !! بەرپرسی دارایی !! بەرپرسی باج |- | گواستراوەتەوە || عەلی ئەفەندی || عەزیز ئەفەندی || گواستراوەتەوە |} * لەگەڵ ئەمەش دا ئەندامانی ئەنجومەنی شارباژێڕ لە ساڵی ١٣٣٠/١٩١٢ بوو بە پێنج کەس و بەشێک لەئەندامەکانیش گۆڕدراون، لەم کاتەدا (موفتی) بۆ قەزاکەدانراوە، بەم شێوەیەی خوارەوە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی قەزا لە ١٩١٢دا |- ! قایمقام !! جێگری قایمقام !! بەرپرسی دارایی !! بەرپرسی باج !! موفتی |- | سەید عەلی ئەفەندی || ئەحمەد موختار ئەفەندی || عزەت ئەفەندی || سدیق ئەفەندی || شێخ جەلالەدین ئەفەندی |} === ئەنجوومەنی بەڕێوەبردنی قەزا === ئەم ئەنجوومەنە ھەر لە سەرەتاوە ھەبووە، بەڵام بەپێی ساڵەکان ژمارەی ئەندامانی ئەم ئەنجومەنە گۆڕانکاری بەرسەدا ھاتووە و فەرمانبەرانی ئەم ئەنجومەنە گۆڕدراون. * لە ساڵی ١٣٠٨ک/١٨٩٠ز. ئەندامانی ئەنجومەنی بەڕێوەبردن تەنھا (سێ) کەس بوون، کەئەوانیش کەسایەتی گەورە و ئاغاکانی ناوچەکەبوون، کەبەم شێوەیە بوون: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی بەڕێوەبردنی قەزا لە ١٨٩٠دا |- ! ئەندام !! ئەندام !! ئەندام |- | شەریف ئاغا || عەبدوڵڵا ئاغا || کەریم ئاغا |} * بەڵام لە ساڵی ١٣١٠ک/١٨٩٢ز. ژمارەی ئەندامانی ئەم ئەنجومەنە بوو بە(چوار) کەس، و بەشێک لە ئەندامانیش گۆڕانکارییان بەسەرداھاتووە، بەم شێوەیە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ئەنجوومەنی بەڕێوەبردنی قەزا لە ١٨٩٢دا |- ! ئەندام !! ئەندام !! ئەندام !! ئەندام |- | style="text-align: center| عەبدوڵڵا ئاغا || style="text-align: center| عەبدوڵڵا ئاغا || style="text-align: center| کەریم ئاغا || style="text-align: center| گواستراوە |} * ئەم ئەنجومەنە لە ساڵی ١٣١٢ک/١٨٩٤ز . گۆڕانکاری زۆری بەسەردادێت، یەکێک لەو گۆڕانکارییانەی ڕوودەدات ئەوەیە کە ئەندامانی ئەنجومەنی شارباژێڕ، راستەوخۆ دەبنەوە ئەندامی ھەمیشەیی ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی شارباژێڕ و راستەوخۆ لەلایەن قایمقامەوە سەرۆکایەتی دەکرێن و جێگرەکەشی لەلایەن جێگری قایمقامەوە بەڕێوەدەبرێت، ھەروەھا چوار ئەندامی تریش بەھەڵبژاردن دادەنرێن، کەبەم شێوەیەی لێدێت: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" {{ #if:1|{{!}}- ! scope=row {{!}} ئەحمەد ئاغا {{!}}قایمقام/سەرۆک و ئەندامی ھەمیشەیی}} {{ #if: |{{!}}- ! scope=row {{!}} ئیسماعیل ئەفەندی {{!}}جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی}} |- ! scope=row {{!}} ئیسماعیل ئەفەندی | style="text-align: center| جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} فەتاح ئەفەندی | style="text-align: center| بەرپرسی دارایی/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} گواستراوە | style="text-align: center| بەرپرسی باج/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} ئەمین ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} عەبدوڵڵا ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} محەمەد ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} عەبدوڵڵا ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |} * ھەر ئەم ئەنجومەنەلەساڵی ١٣٢٥ک/١٩٠٧ز گۆڕانکاریی تێدا کرا و ئەندامانی لیژنەکە کران بە(نۆ)کەس، کە(پێنج) ئەندامیان کران بەئەندامی ھەمیشەیی و (سێ) ئەندامیشیان کران بەئەندامی ھەڵبژێردراو، بەم شێوەیەی خوارەوە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" {{ #if:1|{{!}}- ! scope=row {{!}} گواستراوە {{!}}قایمقام/سەرۆک و ئەندامی ھەمیشەیی}} {{ #if: |{{!}}- ! scope=row {{!}} عەلی ئەفەندی {{!}}جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی}} |- ! scope=row {{!}} عەلی ئەفەندی | style="text-align: center| جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} عەلی ئەفەندی | style="text-align: center| بەرپرسی دارایی/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} عەلی مەردان | style="text-align: center| بەرپرسی باج/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} عەزیز ئەفەندی | style="text-align: center| بەرپرسی شیکردنەوەی دارایی |- ! scope=row {{!}} کوێخا ئەمین ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} عەبدولقادر ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} عەبدوڵڵا ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |} * دواتر ئەم ئەنجومەنەلەساڵی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. گۆڕانکاریی تێداکرا و ئەندامانی لیژنەکە گۆڕانکاریی تێداکرا، کەژمارەی ئەندامانی ھەڵبژێردراو کرا بە(چوار) ئەندام، بەم شێوەیەی خوارەوە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" {{ #if:1|{{!}}- ! scope=row {{!}} سەید عەلی ئەفەندی {{!}}قایمقام/سەرۆک و ئەندامی ھەمیشەیی}} {{ #if: |{{!}}- ! scope=row {{!}} عەلی ئەفەندی {{!}}جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی}} |- ! scope=row {{!}} ئەحمەد موختار ئەفەندی | style="text-align: center| جێگری قایمقام/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} عزەت ئەفەندی | style="text-align: center| بەرپرسی دارایی/ئەندامی ھەمیشەیی |- ! scope=row {{!}} شێخ جەلالەدین ئەفەندی | style="text-align: center| موفتی |- ! scope=row {{!}} سدیق ئەفەندی | style="text-align: center| بەرپرسی شیکردنەوەی دارایی |- ! scope=row {{!}} عەبوڵڵا ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} محەمەد ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} تۆفیق ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |- ! scope=row {{!}} ئەمین ئاغا | style="text-align: center| ئەندامی ھەڵبژێردراو |} === دادگای بەرایی قەزا === * ئەم دادگایە ھەر لەسەرەتاوە لە شارباژێڕدا دانرا، دواتر چەندین کەس کران بەئەندام لەم دادگایەدا، ئەم دادگایە پێکھاتبوو لەسەرۆکی دادگا و دوو ئەندام و دوو نووسەری دادگا، لەگەڵ یەک یاریدەدەری دادوەری لێکۆڵینەوە(مستنطق)، پێوستە ئەوەش بڵێین ئەندامانی ئەم دادگایانە زیاتر کەسانی ئاینی و شەریعەتزان بوون، واتە دادگاکە زیاتر لە شێوەی دادگایەکی شەرعیدا بوو. لە ساڵی ١٣٠٨ک/١٨٩٠ز. دا دادگای سەرەتایی لە قەزای شارباژێڕ بەم شێوەیە بوو: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ئەندامانی دادگا !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center| نائیب ئەفەندی || style="text-align: center| سەرۆکی دادگا |- | style="text-align: center| ڕەشید ئەفەندی || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center| محەمەد عەلی بەگ || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center|[[پیرەمێرد|تۆفیق ئەفەندی]] || style="text-align: center| نووسەری یەکەمی دادگا |- | style="text-align: center| محەمەد ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری دووەمی دادگا |- | style="text-align: center| سەعید ئەفەندی || style="text-align: center| دادوەری لێکۆڵینەوە |} * دواتر ژمارەی ئەندامانی ئەم ئەنجومەنەی دادگا گۆڕانکاریی بەسەرداھات و پێگەیان گۆڕانکاریی تێدا کرا، ھەروەکو دەبینین لەساڵی ١٣١٠ک/ ١٨٩٢ز. ژمارەی ئەندامەکانی دادگای بەرایی شارباژێڕ بوونبە حەوت کەس، بەم شێوەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ساڵنامەی عوسمانی ١٣٩٤ - ١٣٩٨ | ناونیشان = https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | زمان = [[زمانی تورکی|تورکی]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230128203253/https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ئەندامانی دادگا !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center| نائیب ئەفەندی || style="text-align: center| سەرۆکی دادگا |- | style="text-align: center| عەبدولڕەحمان ئاغا || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center| محەمەد عەلی بەگ || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center| ڕەفیق ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری یەکەمی دادگا |- | style="text-align: center| محەمەد نامیق ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری دووەمی دادگا |- | style="text-align: center| صاڵەح ئاغا || style="text-align: center| بەرید |- | style="text-align: center| سەعید ئەفەندی || style="text-align: center| دادوەری لێکۆڵینەوە |} * لە ساڵی ١٣١٢/١٨٩٤ز. ئەندامانی دادگای بەرایی شارباژێڕ گۆڕانکاریی بەسەرداھات، کەیەکێک لەوانە (دەروێش ئەفەندی) بوو کە کرا بەیاریدەری دادوەری لێکۆڵینەوە، ھەروەھا ([[پیرەمێرد|تۆفیق ئەفەندی]]) کرا بە سەر نووسەری دادگا، و (عەلی ئەفەندی) کرا بە نووسەری دووەمی دادگا، ھەر یەکە لە (عەبدوڵڵا بەگ و مەحەمەد ئاغا)ش کرانە ئەندامی دادگا، بەم شێوەیە: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ئەندامانی دادگا !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center| نائیب ئەفەندی || style="text-align: center| سەرۆکی دادگا |- | style="text-align: center| عەبدوڵڵا بەگ || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center| محەمەد ئاغا || style="text-align: center| ئەندام |- | style="text-align: center| تۆفیق ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری یەکەمی دادگا |- | style="text-align: center| عەلی ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری دووەمی دادگا |- | style="text-align: center| دەروێش ئەفەندی || style="text-align: center| یاریدەدەری دادوەری لێکۆڵینەوە |} * ئەوەی جێگای ئاماژەیە لە ساڵی ١٣٢٥ک/١٩٠٧ز. دادگا لەقەزای شارباژێڕ نامێنێت، بەڵکو تەنھا فەرمانگەیەک دەبێت بە ناوی دادوەری لێکۆڵینەوە(استنطاق)، کە یاریدەری دادوەری لێکۆڵینەوەکەش (محەمەد ئەفەندی) بووە، لەگەڵ دوو کەسیش وەکو جێبەجێکار و بەریدی فەرمانگەکە. بەڵام لەساڵی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. دووبارە ئەم دادگایە لە قەزای شارباژێڕ دادەندرێتەوە، ئەویش دەبێتە دوو بەش، (دادگای شەرعی و دادگای بەرایی)، کەدوو دادگای جیاواز بوون، بەشێوەیەک لەدادگای شەرعیدا بەشێک ھەبووە بۆ پرسی مناڵانی بێ باوک(یەتیم)، ئەوانیتریش بەم شێوەیە بوون: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ئەندامانی دادگای شەرعی !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center| ئەحمەد موختار ئەفەندی || style="text-align: center| جێگری سەرۆکی دادگا |- | style="text-align: center| سەعید ئەفەندی || style="text-align: center| سەرنووسەری دادگا |- | style="text-align: center| ئەحمەد ناصر ئەفەندی || style="text-align: center| بەرپرسی منداڵانی بێ باوک |- | style="text-align: center| عەلی ڕەزا ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری دووەمی دادگا |} ھەروەھا ئەندامانی ھەردوو دادگاش ئاوھا بوو: {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ئەندامانی دادگای شەرعی و دادگای بەرایی !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center| ئەحمەد موختار ئەفەندی || style="text-align: center| سەرۆکی دادگا |- | style="text-align: center| عەلی ئەفەندی || style="text-align: center| ئەندامی دادگا |- | style="text-align: center| عەبدولغەفور ئەفەندی || style="text-align: center| ئەندامی دادگا |- | style="text-align: center| محەمەد تۆفیق ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری یەکەمی دادگا |- | style="text-align: center| ڕەشید ئەفەندی || style="text-align: center| نووسەری دووەمی دادگا |- | style="text-align: center| ئەحمەد ئەفەندی || style="text-align: center| یاریدەدەری دادوەری لێکۆڵینەوە |} == پۆلیس == سەبارەت بە پۆلیسی رووبەڕوبوونەوەی تاوان دەبینین کە تەنھا یەک کەس وەکو پۆلیس لە قەزاکەدا کاری کردووە، کەلەساڵی ١٣٠٨ک/١٨٩٠ز. دا بریتی بوو لە(ملازم محەمەد ئەفەندی)، بەڵام لەساڵی ١٣١٠ک/١٨٩٢ز. یەکێکیتر ئەم ئەرکەی پێدەدرێت، ئەویش (قادر ئاغا)بوو. قادر ئاغا لە ساڵانی ١٣١٢ک/١٨٩٤ز بەردەوام دەبێت لەپۆستەکەی. ئەوەی جێگای ئاماژەیە ئەم پۆلیسە و ئەرکەکەی لە ساڵی ١٣٢٥ک/١٩٠٧ز لە قەزای شارباژێڕدا نامینێت. لەگەڵ ئەمەشدا دەبینین بۆ پاراستنی ئاسایشی ناوچەکە، ئەوا (تابووری پێنجەمی) ھێزی سەربازی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە سەنجاقی سلێمانیدا لەناوچەکانی شارباژێڕدا جێگیرکراون، بۆ رووبەرووبوونەوەی ھەر دۆخێکی نەخوازراو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل ١٣٢٥ | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == دارایی و ئابووری == دانیشتوانی ئەم قەزایە بەگشتی خەریکی کاروباری ڕەزداری و [[کشتووکاڵ]]ن، ھەروەھا ھەندێکیان بازرگانی ([[تووتن]])بوون و بۆ ئەمەش چەندین کێڵگەی تایبەت بەشتڵی توتنیان ھەبووە. لەگەڵ ئەمەشدا بەروبوومی ئەم قەزایە زۆر بەناوبانگە و بەرھەمەکانیان بۆ چەندین شوێن دەنێردرا، بە تایبەتی بۆ [[سلێمانی]]، کە لەوێدا خواستێکی زۆری ھەیە و بەرھەمەکانیان دەفرۆشرێت، ھەر بۆیە خەڵکی شارباژێڕ سودێکی زۆر لەبازاڕی [[سلێمانی]] دەبینن. ھەروەھا داھاتی شارباژێڕ لەساڵەکانی (١٨٥٤-١٨٥٥ز/١٢٧١ک) بەپێی سەرجەم باجەکانی (ڕسوم، یەک لەدە(عشور)، گومرگ، بۆیخانە) بریتی بووە لە(١٥)پارە و (١٤٥٢٩) قروش، ھەروەھا لە ھەندێکاتی تردا ئەم داھاتە بۆتە(١٥) پارە و (١٨٠٦٥) قروش.<ref> Levent Ayabakan,"Kürtlerde Tütün Kültürü ve Kürtlerin Tütün Ekonomisinde İngiltere’nin Rolü (18831923)،"VAKANÜVİS-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi/ International Journal of Historical Researches, Yıl/Vol. 2016ö 1, Sayı/No. 2 Güz/Fall 2016 ISSN 2149-9535, pp.14-29</ref> تەنانەت لە ساڵنامەکانی عوسمانیدا ئاماژە بە دانانی فەرمانبەر دەکەن بۆ سەرپەرشتیکردن و چاودێری زەوی و زاری ھاوڵاتیانی ناوچەکە، بۆ ئەمەش گرنگی بە تاپۆ دەدەن، ھەر بۆیە فەرمانبەری تاپۆ لەساڵی ١٣٠٨ک/١٨٩٠ز. بۆ یەکەمجار بۆ زەوییەکانی قەزاکەدانرا و یەکەم کەسیش کەلەم پۆستەدا دانرا (کانەبی قادر بەگ) بوو. دواتریش لەساڵانی ١٨٩٢-١٨٩٣ز. بەردەوام بوو لەپۆستەکەیدا. دواتر ئەم پۆستە لە قەزاکەدا نامێنێت. تاکو لەساڵی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. فەرمانەر بۆ ئەم بوارە دادەنرێتەوە کە(کانەبی عەبدولقادر بەگ) دەکرێتە فەرمانبەر لەم پۆستەدا. دواتر گرنگیدان بەلایەنی دارایی ناوچەکەوای لە دەوڵەتی عوسمانی کرد، کەیەکەیەکی تایبەت بەلایەنی دارایی شارباژێڕ دابنێت بەناوی (یەکەی دارایی قەزای شارباژێڕ) ئەم پۆستە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٣١٢ک/١٨٩٢ز. لەقەزای شارباژێڕ دروستکراوە، یەکەم کەس کەلەم پۆستەدا دانرا بە ناونیشانی ئەمینی سندوق، ئەوا (تۆفیق ئەفەندی) بوو. دواتر ئەم پۆستە لە قەزاکەدا نامێنێت، پاشان لە ساڵی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. دەبێتە یەکەیەکی گەورە لە کارگێڕی قەزاکەدا بەناونیشانی خامەی دارایی(مال قلمی)، کە فەرمانبەران و بەرێوەبەرەکەی بەم شێوەیە بوو:<ref> 14-29.87, İsmet DEMİR, Uğurhan DEMİRBAŞ,..ve Hacı Osman YILDIRIM</ref> {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ناوی فەرمانبەر !! پۆستەکەی |- | عزەت ئەفەندی || بەڕێوەبەری دارایی |- | جەمیل ئەفەندی || یاریدەدەری بەڕێوەبەری دارایی |- | عەلی مەردان ئەفەندی || بەرپرسی کۆکردنەوە و دەستخستنی دارایی |- | ڕەشید ئەفەندی || ئەمینداری سندوق |} == دانیشتوان == لەدوای نەمانی فەرمانڕەوایی بابانەکان لە١٨٥١ بەدواوە و ڕووخانی میرنشینەکە قەزای شارباژێڕ لە دەوڵەتی عوسمانیدا خرایە سەر سەنجاقی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]، لە ساڵی ١٨٦٢ بە دواوە سەر بە [[ویلایەتی مووسڵ]] کەژمارھی دانیشتوانی ھەموو [[سلێمانی]] لەنێوان ساڵانی ١٨٨١-١٨٨٢تاکو ساڵی ١٨٩٣بریتی بوون لە(١٢٤٧٩٠)کەس، ئەویش بەخەڵکی [[شارباژێڕ]] و پاشماوەی بابانەکان و ھۆزەکانی شارباژێڕ و جاف و دانیشتوانی [[مەرگە]]، و گوڵعەنبەر([[خورماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و [[ھەورامان]]ی ئەمڕۆ) و [[قەرەداغ]]. کەتەنھا ژمارەی دانیشتوانی شارباژێڕ لەم کاتەدا(٥٣٣٠)کەس بوون، کە ھەموویان موسوڵمانی [[سوننە]] مەزھەب بوون.<ref> Cengiz Cengiz, Murat BABUÇOĞLU, Orhan ÖZDİL, OSMANLI VİLAYET SALNAMELERİNDE MUSUL, (Ankara: 2005), 212. </ref> === فەرمانگەی تۆماری دانیشتوان (نفوس دائرەسی) === ئەم فەرمانگەیە لە سەرەتاوە پەرەی پێدراوە، ھەربۆیە دەبینین لەساڵی ١٣٠٨ک/١٨٩٠ز ئەوا (عارف بەگ) دەبێتە بەپرسی ئەم کارە و (عەلی ئەفەندی)ش دەبێتە نووسەری فەرمانگەی ناسنامە، دواتریش (عەبدولکەریم ئاغا) دەبێتە بەرپرسی ئەم فەرمانگەیە و (کانەبی عارف بەگ)یش دەبێتە فەرمانبەر لەم فەرمانگەیە. ئەم دوانە لە خزمەتکردن بەردەوام دەبن، لەبەرئەوەی بەپێی ساڵنامەی ساڵی ١٣١٢ک/١٨٩٤ز ھەمان ئەو ناوانەن کەلەم فەرمانگەیەدا کاردەکەن. ھەروەھا لەساڵانی ١٣٢٥ک/١٩٠٧زدا (عارف ئەفەندی) وەکو فەرمانبەر کار دەکات و (مەحمود ئەفەندی)ش وەکو نووسەر. ھەر ئەم فەرمانبەرانە بەردەوام دەبن لەکارەکانیان تاکو ساڵی ١٣٣٠ک/ ١٩١٢ز، لەبەرئەوەی بەپێی ساڵنامەی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. ئەوا ھەمان ئەو فەرمانبەرانەلەم فەرمانگەیەکاردەکەن. ئەگەرچی لەبەڵگەنامەیەکی عوسمانیدا ئاماژە بۆ ئەوەدەکات (عارف ئەفەندی) لە ساڵی ١٣٣٠ک/١٩١١ز. بەھۆی ھەندێ کردەوەی نەشیاو (گەندەڵی) لەپۆستەکەیدا دوور خراوەتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل ١٩١٢ | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> === ژمارەی دانیشتوانی قەزای شارباژێڕ === {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none" |+ ژمارەی دانیشتوان لە نێوان ساڵانی(١٩٥٧-٢٠١٩)<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}} </ref> |- ! ساڵ !! ژ.دانیشتوانی قەزای شارباژێڕ !! ژ.دانیشتوانی پارێزگای سلێمانی |- | ١٩٥٧ || style="text-align: center| ٤٢,٣٣٣ || style="text-align: center| ٣٠٤,٨٩٥ |- | ١٩٧٧ || style="text-align: center| ٥٥,٣٤٢ || style="text-align: center| ٦٩٠,٥٥٧ |- | ١٩٨٧ || style="text-align: center| ١٢,٨٥٦ || style="text-align: center| ٩٥١,٥٥٧ |- | ٢٠٠٢ || style="text-align: center| ٤٢,٨٨٨ || style="text-align: center| ١,٢٤٩,٨٢٤ |- | ٢٠١٩ || style="text-align: center| ٢٣,٥٤٨ || style="text-align: center| ١,٩٨١٠,٥٥ |} {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ژمارەی دانیشتوانی ژینگەیی قەزای شارباژێڕ و ناحیەکانی لە ساڵانی(١٩٥٧-٢٠١٩)دا ! یەکە کارگێڕییەکان ! ژینگە ! ١٩٥٧ ! ١٩٧٧ ! ١٩٨٧ ! ٢٠٠٢ ! ٢٠١٩ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ|ناحیەی ناوەند]] | شارنشین | style="text-align: center | ١٥٢١ | style="text-align: center | ٢٠٧٧ | style="text-align: center | ١٥٠٨ | style="text-align: center | ٢٣٦٦ | style="text-align: center | ٦٢٢٩ |- | گوندنشین | style="text-align: center | ٩٦٦٠ | style="text-align: center | ١٣٦٦٨ | style="text-align: center | ٩١٩٦ | style="text-align: center | ١١٣٢٠ | style="text-align: center | ٣٧٢٨ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | ١١١٨١ | style="text-align: center | ١٥٧٤٥ | style="text-align: center | ١٠٧٠٤ | style="text-align: center | ١٣٦٨٦ | style="text-align: center | ٩٩٥٧ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] | شارنشین | style="text-align: center | ٩٩٧ | style="text-align: center | ٢٠١٦ | rowspan=3 style="text-align: center;" | سەرژمێری تیانەکراوە{{ھن}}(ڕاگوێزراوە) | style="text-align: center | ٢٥٠٠ | rowspan=3 style="text-align: center;" | بووە بە [[قەزا]] |- | گوندنشین | style="text-align: center | ١١٢٨٥ | style="text-align: center | ١٤٦٥٧ | style="text-align: center | ١٣٢٦٢ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | ١٢٢٦٢ | style="text-align: center | ١٦٦٧٣ | style="text-align: center | ١٥٧٦٢ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سرۆچک]] | شارنشین | style="text-align: center | ١٥٢٥ | style="text-align: center | ١٤٧٨ | style="text-align: center | ٢١٥٢ | style="text-align: center | ٤٨٠ | rowspan=3 style="text-align: center;" | خراوەتە سەر{{ھن}} [[قەزای سەید سادق]] |- | گوندنشین | style="text-align: center | ٨٠٨٠ | style="text-align: center | ١٠٥١٨ | style="text-align: center | سەرژمێری تیانەکراوە{{ھن}}(ڕاگوێزراوە) | style="text-align: center | ٥١٥٩ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | ٩٦٠٥ | style="text-align: center | ١١٩٩٦ | style="text-align: center | ٢١٥٢ | style="text-align: center | ٥٦٣٩ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سیوەیل]] | شارنشین | style="text-align: center | ٢٨٧ | style="text-align: center | ٣٩٩ | rowspan=3 style="text-align: center;" | سەرژمێری تیانەکراوە{{ھن}}(ڕاگوێزراوە) | style="text-align: center | ١٨٠ | style="text-align: center | ١٨٩ |- | گوندنشین | style="text-align: center | ٨٩٩٨ | style="text-align: center | ١٠٥١٨ | style="text-align: center | ٧٦٢١ | style="text-align: center | ٢٦٦٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | ٩٢٨٥ | style="text-align: center | ١٠٩٢٨ | style="text-align: center | ٧٨٠١ | style="text-align: center | ٢٨٥٤ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی سیتەک]] | شارنشین | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٦٢٣ |- | گوندنشین | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٣٩٠٩ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٤٥٣٢ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی زەلان]] | شارنشین | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ١٨٠ |- | گوندنشین | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ١٧١٥ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ١٨٩٥ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی گاپیڵۆن]] | شارنشین | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | — | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٥٤٩ |- | گوندنشین | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٣٧٦١ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | '''کۆی ناحیە''' | style="text-align: center |کۆ | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | – | style="text-align: center | ٤٣١٠ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | '''کۆی قەزا''' | شارنشین | style="text-align: center | ٤٣١٠ | style="text-align: center | ٥٩٧٠ | style="text-align: center | ٣٦١٠ | style="text-align: center | ٥٥٢٦ | style="text-align: center | ٧٨٢٣ |- | گوندنشین | style="text-align: center | ٣٨٠٢٣ | style="text-align: center | ٤٩٣٧٢ | style="text-align: center | ٩١٩٦ | style="text-align: center | ٣٧٣٦٢ | style="text-align: center | ١٥٧٧٨ |- | rowspan=1 style="text-align: center;" | کۆ | style="text-align: center | ٤٢٣٣٣ | style="text-align: center | ٥٥٣٤٣ | style="text-align: center | ١٢٨٥٦ | style="text-align: center | ٤٢٨٨٨ | style="text-align: center | ٢٣٥٤٨ |- |} == فەرمانگەی پۆستە و تەلەگراف == لە ساڵی ١٣٣٠ک/١٩١٢ز. کۆمەڵێک فەرمانگە و فەرمانبەری نوێ لەشارباژێڕ بۆ کاری جیاجیا دامەزران، کەئەوانیش: (محەمەد ئەفەندی) وەک بەڕێوبەری پۆستە و تەلەگرافی شارباژێڕ دەست بەکاربووە. ئەمەش دەرخەری ئەو راستییەیەکە لەم کاتەدا لەلایەن عوسمانییەکانەوە ئەم قەزایە زیاتر گرنگی پێدراوە و دامودەزگای میری زیاتر تیایدا جێگیکراوە، بێگومان لەبەر گرنگییە ستراتیجی و ئابوورییەکەی شارباژێڕیش بوو، لەبەرئەوەی تەواوی سنووری خۆرھەڵاتی ئەم قەزایە ھاوسنوور بوو لەگەڵ سنووری دەوڵەتی [[ئێران]]ی ئەو کات.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل ١٩١٢ | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == پەروەردە == ھەروەھا لەلایەنی زانستیشدا، ئەو کاتە جگەلە مامۆستایانی ئاینی و [[مزگەوت]] و تەکیە و مەدرەسە کە رۆڵێکی گرنگیان بینیوە لەلایەنی زانستی و فێرکاری لە [[کوردستان]]دا، ئەوا لەم کاتەدا کەسێک بەناوی (سلێمان ئەفەندیە وەکو مامۆستا (مدرس) لە قەزاکە دامەزرێنراوە. تەنانەت ئەنجومەنێکی تایبەت بەزانست لە قەزاکەدا جێگیرکراوە بۆ ئەوەی سەرپەرشتی کاروباری زانستی شارباژێڕ بکات کەناوی (ئەنجوومەنی معارف) بووە، واتای ئێستا ئەم ئەنجومەنە، ئەنجومەنی پەروەردە بووە، کەئەندامانی ئەم ئەنجومەنەش پێکھاتوون لە (شەش) کەس، بەم بەم شێوەیە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل ١٩١٢ | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> {| class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ |- ! ناو !! پێگەکانیان |- | style="text-align: center |سەید عەلی ئەفەندی(قایمقامی ئەوکات) || style="text-align: center | سەرۆکی ئەنجوومەنی زانستی |- | style="text-align: center | صدیق بەگ || style="text-align: center | نوێنەری پەروەردە لە قەزای شارباژێڕ |- | style="text-align: center | عەبدولقادر بەگ || style="text-align: center | ئەندامی ئەنجوومەنی زانستی |- | style="text-align: center | محەمەد عارف ئەفەندی || style="text-align: center | ئەندامی ئەنجوومەنی زانستی |- | style="text-align: center | عەلی مەردان ئەفەندی || style="text-align: center | ئەندامی ئەنجوومەنی زانستی |- | style="text-align: center | جەمیل ئەفەندی || style="text-align: center | ئەندامی ئەنجوومەنی زانستی |} == شوێنەوار == قەزای شارباژێڕ لە ڕووی شوێنەوارەوە دەوڵەمەندە بەڵام زۆرینەیان کنە و پشکنینی بۆ نەکراوە و نەخراوەتە ڕوو لێرەدا چەند شوێنێک دەخەینە ڕوو کە لە ئێستادا وەک شوێنی گەشت و گوزار و ئاینی لێھاتووە ھەرچەندە بایەخیان وەک پێویست نەدراوە. * '''گۆڕی میرانی بابان لە قەڵاچوالان:''' کە سەردەمانێک [[قەڵاچوالان]] پایتەختی [[میرنشینی بابان]] بووە ئەو میرانەی لەو سەردەمەدا حکومیان کردووە گۆڕەکانیان لەم گوندەدایە و لە ئێستادا وەک شوێنەوارێکی مێژووی ماونەتەوە، کە گۆڕی ھەریەکە لە (سلێمان پاشای بابان١٧٥١-١٧٦٥ز)، لەگەڵ گۆڕی ھەریەکە لە"ئەحمەد پاشاو محەممەد پاشا"ی ھەردوو برای سلێمان پاشای کوڕانی خالید پاشای کوڕی تەیموور خانی برای سلێمان پاشای"بەبە"و چەند بەگ و کەسایەتییەکی ناوداری سەردەمی فەرمانڕەوایی [[میرنشینی بابان]]ە لە [[قەڵاچوالان]].<ref> https://www.historyofkurd.com/2019/11/28/مێژووی-میرنشینی-بابان/</ref> * '''ئاشی ئاوی گۆڕانکە:''' یەکێکە لە و [[ئاشی ئاو]]انەی دەکەوێتە گوندی [[گۆڕانکە]] سەر بە ناحیەی سیوەیل، بە دووری (٢٥کم) لە شارۆچکەی [[چوارتا]] و (٥٦کم) لە شاری [[سلێمانی]]، گوندی گۆڕانکە لەبەرئەوەی ئاوی زۆر بووە ھەر لە کۆنەوە [[ئاشی ئاو]]ی تیادابووە، ئەم ئاشە ھەتاوەکو ساڵی (١٩٩٨) کاری کردووە. وە لە ساڵی (٢٠٢٢)دا نۆژەنکراوەتەوە و لە ئێستادا وەک شوێنێکی گەشتیاری دێرین خەڵکی سەردانی دەکەن. لە دوو ژوور پێکھاتووە ژوورێکیان بۆ پێکھاتەی ئاشەکەیە وەک(نەی، چەقەنە، کۆل، پەروانە، بەرداشەکان …… ھتد)، ژوورەکەی دیکەیان تایبەتە بە پشوودانی ئاشەوان.<ref> https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20211120174923396678&lng=1</ref> * '''پیری شەوکێڵ:''' دەکەوێتە گوندی [[ئەحمەدئاوا، چوارتا|ئەحمەداوا]]ی سەر بە [[ناحیەی سیتەک]]، (٢٠کم) دوورە لە شاری [[سلێمانی]] و (١٢کم) لە شارۆچکەی [[چوارتا]]وە، جێ نزرگەیەکی ئایینی بووە و لە ھەمان کاتدا شوێنێکی گەشتیارییە خەڵکی ڕووی تێدەکەن. بە وتەی مێژوو نووسان پیری شەوکێڵ ئامۆزای پیرمەگروونە.<ref> https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/xaki-piroz-30042021</ref> * '''ڕوانگەی مەلا نەبی:''' ئەم ڕوانگەیە لە گوندی [[بارێی بچووک]]ی سەر بە [[ناحیەی سیوەیل]]ە، دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[چوارتا]]وە بە دووری (٥٥کم)، وە (٧٥کم) لە شاری [[سلێمانی]]یەوە دوورە، ڕوانگەیەکی کات زانینە بە شاخەکەی بەرامبەر مزگەوتەکەوەیە پێی دەڵێن (مەردەک) و لەلایەن زانا و فەلەکناس (مەلا نەبی) لە سەدەی شانزەدا درووستکراوە بۆ زانینی کات و وەرزەکان و جەژنەکان، تا ئێستاش بەشی زۆری ھێما و ئاماژەکانی دیارن.<ref> https://photos.google.com/share/AF1QipMgot3r-2xSqcsIQOEMygIlWaCbvpNic6zpjb7KMyB3rjx_9OoldemFKKhCZtIASA?key=eUZEMTNFMDZoLUlybEZoemU1TWFWQ0U5RUZoekt3</ref> * '''دەستنوسەکەی مەلا موسای شابەدین:''' ئەم قورئانە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ (٤٥٦)ساڵ بەر لەئێستا، بە دەستی (مەلا موسای تەوەکولی) لە گوندی [[شەھابەدین]] بە ئاوی گوڵ و مرەکەب و بە خەتێکی جوان و ڕوون(خەتی کوفی) لە سەر کاغەز نووسراوە لە ساڵی (١٥٦٢ز)، چەندین جار ونبووە و ھەوڵی دزینی دراوە، ئێستا لەلای (مەلا فاتیح ئەحمەد)ە لە گوندی [[بارێی بچووک]] کە نەوەی مەلا موسایە. لە قەزاکەدا چەندین مەزار و شوێنی پیرۆزی تر ھەیە وەک (خەرگەڕەش لە [[گورگەدەر]]، پیرکۆپکە لە [[کانی سارد، شارباژێڕ|کانی سارد]]، پیریوسف و پیرخەیاڵ لە [[کانی وەیسە]]، پیرمحەمەد لە [[مڕانێ]]، مەرقەدی شێخ زەینەڵ لە [[پیرێسک]]). == کارگێڕی == ناوەندی قەزا شارۆچکەی [[چوارتا]]یە. قەزای شارباژێڕ قەزایەکی [[پارێزگای سلێمانی]]یە کەوتۆتە باکووری ڕۆژھەڵاتییەوە. لەڕووی کارگێڕییەوە لە قەزای شارباژێڕ و [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]](ناوەند) و [[ناحیەی گاپیڵۆن]] و [[ناحیەی سیوەیل]] و [[ناحیەی زەلان]] و [[ناحیەی سیتەک]] پێکھاتووە، لەگەڵ ٢٠٣ [[گوند]]:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> === ناحیەی قەزای ناوەند(ناوەند) === لە ٣١ گوند پێکھاتووە. {{div col|colwidth=8em}} * [[چوارتا]](ناوەند) * [[ئاژگە]] * [[ئەستێرک]] * [[باخی ئاشی]] * [[بەردەزەرد، شارباژێڕ]] * [[بناویلەی چوارتا]] * [[بەیانان]] * [[بزورگی]] * [[بێتوات]] * [[تازەدێ، چوارتا]] * [[جوبرەئیل، شارباژێڕ]] * [[چنارەی چوارتا]] * [[خمانێ]] * [[خێوەتە، شارباژێڕ]] * [[دڕەڵەی حاجی]] * [[دێگەڵ]] * [[سامان، شارباژێڕ]] * [[ساڵانان]] * [[سنجەڵێ]] * [[سنکێ]] * [[سەرسیر]] * [[شەمساوا]] * [[قەڵاچوالان]] * [[قشڵاغ، شارباژێڕ]] * [[قوتابیان]] * [[کەناروێ]] * [[کیسەڵاوا]] * [[گەنکێ]] * [[گردەزبێر]] * [[مێکۆکان]] * [[واژە]] * [[وەڕاز]] {{Div col end}} === ناحیەی سیوەیل === لە ٦٦ گوند پێکھاتووە و ناوەندی شارەدێکە گوندی [[باسنێ]]یە. {{div col|colwidth=8em}} * [[باسنێ]](ناوەند) * [[ئاشقەدۆڵ]] * [[ئاشی بارام]] * [[ئاوەزێ]] * [[بارێی بچوک]] * [[بارێی گەورە]] * [[بۆسکان]] * [[بێورێ]] * [[بوالک]] * [[بوترەکێن]] * [[پیرێسک]] * [[پیرمەند]] * [[تیمار، سیوەیل]] * [[توتکان]] * [[تەم تەم]] * [[جافری]] * [[چۆمانی شارباژێڕ]] * [[چەمەکان]] * [[دڕوێ]] * [[دەشتی زاخێ]] * [[دێرێی خواروو]] * [[دێرێی سەروو]] * [[ڕەشەکانی]] * [[زاخێ]] * [[زیکان]] * [[سماقەشاڵی]] * [[سوورەدزێ]] * [[سوورەبانی ئالان]] * [[سوورەبانی نۆرک]] * [[سنجەڵێی سیوەیل]] * [[سەربستان]] * [[سیاوەشان]] * [[سیرێی بابەشێخ]] * [[سیرین]] * [[سێونگ]] * [[شەھابەدین]] * [[شیوەکەڵ]] * [[قۆخانی نۆڕک]] * [[قۆخی بابەشێخ]] * [[قۆخی بارێ]] * [[قۆخی تالون]] * [[قۆخی حاجی کەریم]] * [[قۆخی حەسەن ناڵی]] * [[قۆخی غەفار]] * [[قۆخی فەقێ سەعید]] * [[قەڵاتەشین]] * [[قەڵاتی سڵێمان]] * [[کاوڵانی نۆڕک]] * [[کانی گوێز، شارباژێڕ]] * [[کانی شوان]] * [[گۆڕانکە]] * [[گۆماوان]] * [[گۆمڵێ]] * [[گوێزەقوپاو]] * [[مەروێ]] * [[مڕانێ]] * [[مەڵکەتێن]] * [[موسەک]] * [[مێرگان]] * [[نورە]] * [[نۆڕەباب]] * [[نۆڕک]] * [[نانوان]] * [[نەڵەسو]] * [[ھەڵوانی شارباژێڕ]] * [[ھەرزنەوەش]] * [[ھەنگێ]] {{Div col end}} === ناحیەی گاپیڵۆن === لە ٢٠ گوند پێکھاتووە. {{div col|colwidth=8em}} * [[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]](ناوەند) * [[باڵخ]] * [[بایزاوا، گاپیڵۆن]] * [[چۆخماخ]] * [[دۆڵبێشکی مام خۆشی]] * [[دۆڵبێشکی مام عەباس]] * [[دۆڵبێشکی شێخ حسێن]] * [[دۆڵبێشکی شێخان]] * [[سینگر]] * [[کارێزە، گاپیڵۆن]] * [[کانی مێو]] * [[کونەماسی]] * [[کۆڵەرد]] * [[گەڕەدێ، گاپیڵۆن]] * [[گەورەدێ، گاپیڵۆن]] * [[گۆمەسارد]] * [[قەیوانی گەورە]] * [[قوڵەچاخ]] * [[مالومە]] * [[مێوڵاکە]] * [[ووڵاغلو]] {{Div col end}} === ناحیەی زەلان === لە ٥١ گوند پێکھاتووە. {{div col|colwidth=8em}} * [[زەلان]](ناوەند) * [[ئاڵەک]] * [[بیانە]] * [[بەوزان]] * [[پاڕەزان]] * [[پڵنگە]] * [[توانا، شارباژێڕ]] * [[چاڵەخەزێنە]] * [[چەمەک]] * [[چنارەی شێخەڵمارێن]] * [[چنارەی شێخ لەتیف]] * [[چۆڕک]] * [[چەمیاڵەی خواروو]] * [[چەمیاڵەی سەروو]] * [[حەسەن گورگ]] * [[دێگەڵەی شارباژێڕ]] * [[دێگەڵەکۆن]] * [[دۆڵپەموو]] * [[ڕەشک]] * [[ڕەنگێنەی شارباژێڕ]] * [[زێوێی شارباژێڕ]] * [[زیە]] * [[سەرخوار]] * [[سپیدارە، زەلان]] * [[سوێڕەڵە]] * [[شیوی مەڕی]] * [[شێخەڵمارێن]] * [[غەریبە]] * [[قازیاوای شارباژێڕ]] * [[قۆخی حاجی ڕەشید]] * [[کارێز، شارباژێڕ]] * [[کانی خدران]] * [[کانی بەنی شارباژێڕ]] * [[کانی کوزەڵە]] * [[کانی مردوان]] * [[کەوانەدۆڵ]] * [[گەڵی]] * [[گردەکەروێشک]] * [[گوێزەڕەش]] * [[گۆڕەدێم]] * [[گۆزی]] * [[گۆماو، شارباژێڕ]] * [[مامەخەلان]] * [[مایانان]] * [[موبڕە]] * [[مێشولان]] * [[ھەرمێلەی سەروو]] * [[ھەرمێلەی خواروو]] * [[ھەوارەبەرزە، شارباژێڕ]] * [[ھەوڵو]] * [[ولیاوا]] * [[ناومێرگ]] {{Div col end}} === ناحیەی سیتەک === لە ٣٥ گوند پێکھاتووە. {{div col|colwidth=8em}} * [[سیتەک]](ناوەند) * [[ئاڵەسیاوی خواروو]] * [[ئاڵەسیاوی سەروو]] * [[ئەحمەدئاوا، چوارتا]] * [[بابەکراوا]] * [[بازەگیر]] * [[بزەینیان]] * [[بناویلەی گۆیژە]] * [[تەگەران]] * [[چنگیان]] * [[خەمزە]] * [[دڕەڵەکۆن]] * [[دووچۆمان]] * [[دۆڵەتوو]] * [[زەردەبی]] * [[سیرەمێرگی شارباژێڕ]] * [[شارستێنە]] * [[شیراوێژە]] * [[عازەبانی شارباژێڕ]] * [[قەیوانی بچوک]] * [[قولەڕەش]] * [[کانی سارد، شارباژێڕ]] * [[کانی شێخان]] * [[کانی وەیسە]] * [[گەڕەدێ]] * [[گەنکاوا]] * [[گورگەدەر]] * [[مارەڕەش]] * [[مۆکەبە]] * [[ھەباسەچەقەڵ]] * [[ھەراسان]] * [[ھەرمن]] * [[ھۆمراخ]] * [[وەڵانە]] * [[وێڵەی شارباژێڕ]] * [[نۆدێ]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[چوارتا]] * [[شارباژێڕ]] * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی شارباژێڕ}} {{پۆلی کۆمنز|Sharbazher District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان|جوگرافیا}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] 9t6n6ltfiwht5o3shnqhczc9hklyiy6 0 118597 1582742 1577844 2026-05-10T15:29:02Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582742 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = ناسر ئاغابرا | وێنە = | قەبارەی وێنە = | شوێنی لەدایکبوون = ئاوایی بەردەڕەشان، [[مەھاباد]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٨ | ڕێکەوتی مردن = ٥ی نیسانی ٢٠٢٠ | شوێنی مردن = مەھاباد | ھۆکاری مردن = وەستانی دڵ | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = [[شاعیر]]، [[نووسەر]] | ساڵانی چالاکی = | شار = | دارایی = | ناسراو بە ھۆی = | ئایین = | ھاوسەر = | منداڵەکان = ٢ | خوشک و براکان = | ماڵپەڕ = }} '''ناسر ئاغابرا''' ناسراو بە '''ژاکاو''' (١١ی ئەیلوولی ١٩٦٨ لە [[مەهاباد]] – ٥ی نیسانی ٢٠٢٠ لە مەهاباد) [[شاعیر]] و [[نووسەر]]ێکی کوردی سەدەی بیست و بیست و یەک بوو. ئەم شاعیرە ھۆنراوەی قافیەدار و نوێی کوردیی لێ بە جێ ماوە. ناسر ئاغابرا ھەر لە مناڵییەوە بەھۆی نەخۆشییەکەوە چاوی لە دەست دابوو. == ژیان == ناسر ئاغابرا لە ١١ی ئەیلوولی ١٩٦٨ (٢٠ی خەرمانانی ١٣٤٧ ھەتاوی) لە ئاوایی [[بەردەڕەشان]]ی سەر بە شاری [[مەھاباد]] لەناو بنەماڵەیەکی وەرزێڕدا لە دایک بوو. تا سێ ساڵەیی ژیانێکی ئاسایی ھەبوو، بەڵام لەو تەمەنەدا بەھۆی نەخۆشیی [[سوورێژە]] چاوەکانی لە دەست دا. خۆی دەڵێ: "خووم بە دنیای تاریکەوە گرت بەڵام ڕووناکاییم لەبیر نەبردەوە بەڵکو ئەوم بە وڵاتێک دەزانی و پێم وابوو بەجێم هێشتووە". تا پۆلی پێنجی سەرەتایی لە قوتابخانەی ئاوایی دەرسی خوێند. دوای تەواو کردنی قۆناغی سەرەتایی بۆ درێژەی خوێندن چوو شاری مەھاباد و لە قوتابخانەیەکی ئاسایی نێونووسی کرد بەڵام مامۆستایەکی تایبەتیشی ھەبوو تاوەکوو بتوانێت وانەکانی بیرکاری، عەرەبی و ئینگلیزی بە خەتی نابینایان بخوێنێت. لە سەرەتای قۆتاغی دواناوەندی بەشداری کێبەرکێی شیعر وتنی کرد کە لە نێوان قۆتابخانەکانی ئێراندا بەڕێوە دەچوو و پلەی یەکەمی وەدەست هێنا. ساڵی ١٩٩١ لە بواری ئابووری کۆمەڵایەتیدا دیپلۆمی وەرگرت. ئاغابرا بەکالۆریۆسی زمان و ئەدەبیانی فارسی لە [[زانستگای ئازادی ئیسلامیی لقی مەهاباد]] تەواو کرد. ساڵی ١٩٩٦ ژیانی هاوسەرگیری پێک هێنا و لە گەڕەکی [[سارم بەگ]] نیشتەجێ بوون و بوو بە خاوەنی کچێک و کوڕێک. شاعیری ڕووناک دڵ، ناسر ئاغابرا لە ٥ی نیسانی ٢٠٢٠ (١٧ی خاکەلێوەی ١٣٩٩ی هەتاوی) لە تەمەنی ٥٢ ساڵیدا بەهۆی وەستانی دڵ لە مەهاباد کۆچی دوایی کرد و لە شوێنی ناشتنی شاعیران و ئەدەبیانی ئەم شارە بە خاک ئەسپێردرا.<ref>[http://www.haje.ir/Newsdetails.aspx?itemid=13377 کورتەیەک لە ژیانی ناسر ئاغابرا]{{بەستەری مردوو|url=http://www.haje.ir/Newsdetails.aspx?itemid=13377 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}، هاژە، ٥ی نیسانی ٢٠٢٠ بڵاو کراوەتەوە.</ref><ref>[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200405210516382232&lng=21 ناسر ئاغابرا،] کوردیپێدیا</ref> == شیعر == ناسر ئاغابرا لە پۆلی چوارەمی سەرەتاییەوە‌ دەستی بە وتنی شیعری [[زمانی فارسی|فارسی]] کرد. شیعرەکانی لە گۆڤاری (دانیش ئامووز‌) کە گۆڤارێکی سەر بە بەڕێوەبەری فێرکاری و بارهێنانی شاری مەهاباد بوو، بە وێنەی خۆیەوە لە چاپ دەدران. ساڵی ١٩٨٥ بە یارمەتی [[هێمن|مامۆستا هێمن]] بۆ یەکەم جار شیعرەکانی لە [[گۆڤاری سروە]]دا بڵاو بوونەوە.<ref>[http://www.dadgaran2.blogfa.com/post/44 ناسر ئاغابرا،] دادگەرانی کورد، ٢ی ئایاری ٢٠١٤ بڵاو کراوەتەوە.</ref> لە سەرەتادا شیعرەکانی باسی سروشت و جوانییان دەکرد بۆیە بە شاعرێکی [[ڕۆمانتیزم|ڕۆمانتیسم]] دەناسرا بەڵام دواتر ناوەرۆکی شیعرەکانی بۆ لای ئەدەبی بەرگری گۆڕدران و بە شاعرێکی بەرگریخواز ناوبانگی دەرکرد.<ref>[http://www.haje.ir/Newsdetails.aspx?itemid=13386 ناسر ئاغابرا ؛ هەڵبەستوانی خاوەن هەست و خودان هەڵوێست]{{بەستەری مردوو|url=http://www.haje.ir/Newsdetails.aspx?itemid=13386 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}، ئەحمەد ئەحمەدیان، هاژە، ٦ی نیسانی ٢٠٢٠ بڵاو کراوەتەوە.</ref> (قەندیل)<ref>[https://rojpress.wordpress.com/2011/08/07/%e2%80%8cqendil-nasir-agabira/ قەندیل/ ناسر ئاغا برا،] ڕۆژپڕێس</ref> نموونەیەک لەو شیعرانەیە. ناسر ئاغابرا ئەندامی ئەنجومەنی ئەدەبی شاری مەهاباد، توێژەر، مامۆستای [[زانستگای پەیامی نووری مەهاباد]] و هاوکاری گۆڤارە و ڕۆژنامەکانی [[گۆڤاری سروە|سروە]]، [[حەوتەنامەی سیروان|سیروان]]، [[گۆڤاری مەهاباد|مەهاباد]]، ئامانج و دەنگی لادێ بوو. سەرەڕای ئەمانەش وەک شاعیر و نووسەرێک ساڵانێکی زۆر لەگەڵ دەنگ و ڕەنگی ناوەندی مەهاباد کاری دەکرد.<ref>[https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i379194 شاعیره ناسک خەیاڵەکەی مەهاباد گوڵی ژیانی ژاکا،]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i379194 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }} سەحەر تیڤی، ٦ی نیسانی ٢٠٢٠ بڵاو کراوەتەوە.</ref> == بەرهەمەکان<ref>[https://www.kurdistantv.net/ar/node/64199 شاعیری ناوداری كوردستان (ناسر ئاغابرا) کۆچی دوايی کرد]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdistantv.net/ar/node/64199 |date=ئایاری ٢٠٢٢ }}، کوردستان تیڤی، ٦ی نیسانی ٢٠٢٠ بڵاو کراوەتەوە.</ref> == ئاغابرا دوو کتێبە شیعری بڵاو بوونەتەوە: * '''کەژاوەی دڵ''' * '''تریفەی ئاوات''' هەروەها بەرهەمێکی تری ئامادەی چاپە: * '''کۆلارە''' == نموونەی شیعر<ref>کەژاوەی دڵ، ١٣٧٧</ref> == نموونە ھۆنراوەیەکی ناسر ئاغابرا کە [[ناسر ڕەزازی]] و [[مەرزیە فەریقی]] بە گۆرانی وتوویانە: : ھەرکاتێ دەکەومە بیری ئاواتی ڕۆژانی جوانی : بۆ ساڕێژی زامەکانم بە تەنیا دێمە سەر کانی : زووخاوی دڵ ھەڵدەڕێژم بۆ وردە شەپۆلەکانی : ئەو بەستەیەی بۆ دەخوێنم بە لاوک یا بە گۆرانی: : کانی کانی : تۆ جێژوانی پەرییەکانی : تۆ ئاوێنەی ئاسمانی : خوێنی جەرگی چیا سەخت و بەرزەکانی : خۆزگە ئەوەی من دەیزانم، تۆش بیزانی. : کانی کانی : تۆ ئەسرینی ھەورەکانی : دەزانی بۆ خۆشم دەوێی؟ : شاعیرکوژێک وەک تۆ دەچێ چاوەکانی. : دەزانی بۆ زۆر دێمە لات؟ : چون لە لای تۆ بەجێ ماون جێ پێکانی. : کانی کانی : تۆ شاھیدی پشکووتنی ئەوینێکی ئاسمانی : قاتڵی من لە تۆیدا شوشت پەنجەکانی : خوێنی دڵم تکاوە نێو ئاوی کانی : بە دەم بزەی ئەوینەوە دەمردم و نەمدەزانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٩٨}} {{تووڵی دەروازە|وێژەی کوردی|شیعر|ژیاننامە}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کەسانی ھەڵگری کەمئەندامی]] lszwmq6txbrq2hxzkmek1ahrspsf0ir 0 120881 1582710 1290208 2026-05-10T12:24:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582710 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} '''مێژووی ھونەر''' بریتییە لە مێژووی ھەر چالاکییەک کە مرۆڤ بە مەبەستی [[جوانیناسی]]، ڕاگەیێنی یان دەربڕینی ھەست یان بیرۆکەی خۆی نواندبێتی.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_art</ref> مێژووی هونەر ئامانجی ئەوەیە کە سەبارەت بە سەرچاوەی هەر کارێکی هونەری، هەلومەرجی پێک هاتنی، خولقێنەری کارەکە و چۆنیەتیی بە کارهێنای تێگەیشتنێکی مێژوویی دەست بکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ox.ac.uk/admissions/undergraduate/courses-listing/history-art |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160111160745/http://www.ox.ac.uk/admissions/undergraduate/courses-listing/history-art |url-status=dead }}</ref> ==سەرچاوەکان== {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ھونەرەکان|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Art history}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:مێژووی ھونەر]] 5g6msxx611pr73turtsyh3zt9moqgu8 0 124583 1582694 1582589 2026-05-10T12:06:22Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582694 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای ماوەت | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء ماوت}}<br>{{lang-en| Mawat District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = ناحیەی_ناوەندی_قەزای_ماوەت.png | photo2a = ماوەت.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە{{ھن}}نەخسەی کارگێڕی قەزای ماوەت{{ھن}}نەخشەی خوارەوە{{ھن}}نەخشەی قەزای ماوەت لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای ماوەت''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.90975| 45.40084 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ماوەت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">١</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٧٧</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٨]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = کامەران حەسەن فەتاح | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٦٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٥٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٣٤٣ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٦٥٣ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٬٧٩٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢١٬١ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٨٢٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١٥٧٠ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای ماوەت''' یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[ماوەت]]ە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی بریتیە لە ٩٬٧٩٩ نەفەر.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای ماوەت بە گوندەکانییەوە پێشتر ناحیە بوو سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]]، بەڵام بۆ ئاسانی بەڕێوەبردنی کارگێڕی قەزای ماوەت بەدابڕانی ناحیەی ماوەت و گوندەکانی دروستکرا، قەزای ماوەت بەشێکە لە ناوچەی [[شارباژێڕ]](شارباژێڕی سەخت). خەڵکی ئەم قەزایە بۆ ناساندنی خۆیان بەشێوەیەکی گشتی دەڵێن شارباژێڕین. لە ئێستادا ئەم قەزایە لەڕووی دانیشتوانەوە بەرەو کەمبوونەوە دەچێت بەھۆی چۆڵبوونی گوندەکانەوە. لە ئێستادا قەزای ماوەت پێک ھاتووە لە یەک [[ناحیە]]: * [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت]]([[ماوەت]]) == ناو == قەزای ماوەت ناوەکەی لە شارۆچکەی [[ماوەت]]ەوە وەرگیراوە کە ناوەندەکەیەتی، بۆ چوونی جیاواز ھەیە لە سەر ناوی [[ماوەت]] لێرەدا ئەم بۆچوونانە ئەخەینە ڕوو: * گوایە ناوی ماوەت لە (ماوەند)ەوە وەرگیراوە کە میرێکی ناوچەکە ناوی ماوەند بووە. * گوایە لە سەردەمی فتوحاتی ئیسلامدا کوشتارێکی زۆر کراوە لە ماوەتدا، ئیتر لە وتراوە (موت) مردن، بەپێی کات گۆڕاوە بۆ ماوەت. == جوگرافیا == قەزای ماوەت ھاوسنوورە لەگەڵ، لە باکوورەوە [[شارستانی سەردەشت]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، لە باشوورەوە [[قەزای شارباژێڕ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای شارباژێڕ]]، لە ڕۆژاواوە [[قەزای دووکان]].<ref> https://www.openstreetmap.org/#map=11/35.8729/45.4113</ref> زۆرینەی پێکھاتەی خاکی قەزای ماوەت [[کێو|چیا]] و گردە، کەمێک دەشتی ھەیە لە ڕۆخی چەمەکاندا. بەرزترین لوتکەی چیا لەم قەزایەدا لوتکەی گمۆیە کە(٢٣٤٣م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە.<ref> https://www.openstreetmap.org/#map=17/35.92119/45.52974</ref> ڕووبەری قەزای ماوەت دەکاتە(٤٦٣کم<small>٢</small>)، وە دەکاتە لە(١٫٢٩٪) پارێزگای سلێمانی. == مێژوو == پێش فتوحاتی [[ئیسلام]] [[ماوەت]] لەسەر شاری ([[بانە]])ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بووە و کەسێک بەناوی (قەھقۆن) حاکمی [[بانە]] بووە، کاتێ فتوحاتی ئیسلامی بۆ سەر سنوورەکە بە سەرپەرشتی([[عەبدوڵڵا کوڕی عومەر]]) دەستی پێکردووە '''قەھقۆن''' حاکمی [[بانە]] لە شەڕی دژی عەرەبەکاندا کوژراوە، بەڵام کوڕێکی قەھقۆن بە پێچەوانەی باوکییەوە یارمەتی موسڵمانەکانی داوە، بۆیە([[عەبدوڵڵا کوڕی عومەر]]) ناوەکەی گۆڕیووە بۆ (خیارەدین) و لە شوێنی (قەھقۆن) کردویەتی بە حاکمی [[بانە]]، لەدوای ئەمەوە حاکمێتی سنووری بانە پشتا و پشت ھاتووە تا سەردەمی (خان ئیسماعیل سوڵتان) فەرمانڕەوای [[بانە]]، ئەویش کوڕێکی خۆی بەناوی (ئەسکەندەر) کردۆتە حاکمی [[ماوەت]]، بەڵام ئەسکەندەر حاکمی ماوەت کەسێکی زاڵم بووە لەگەڵ خەڵکدا. ئەسکەندەرخان ئیسماعیل سوڵتان حاکمی ماوەت لە [[ماوەت]] مردووە ھەر لەوێش نێژراوە، ئێستا گۆڕەکەی لە ماوەت نزیک کانی بنچنارە، لەسەر بەردی گۆڕەکەی بە [[زمانی فارسی|فارسی]] و بە نووسینی بارز نوسراوە( مزار ئیسماعیل ئەسکەندەر پاشا ماوەت). === سەردەمی بابانەکان === مەڵبەندی حکوومڕانی بابانەکان لە [[کوردستان]]دا: لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا، لە [[مەریوان]] و [[سنە]] تاساڵی (١٣٩٦)ز. لە [[باشووری کوردستان]]دا، لە([[مەرگە]]) تا ساڵی (١٥٩٦)، لە ([[دارەشمانە]]) سەردەمی فەقێ ئەحمەد و سلێمانی کوڕی لەسەردەمی شازدەھەمی زاینیدا، لە([[ماوەت]]) و (قەڵای بەکراوا) لەسەردەمی حوکمداریەتی بەکربەگی باباندا (بەکرە سوور) لەساڵانی (١٦١٩-١٦٢٧)دا، لە([[قەڵاچوالان]]) لە ساڵی (١٦٩٩-١٧٨٤)، لە ([[سلێمانی]]) لەساڵانی (١٧٨٤-١٨٥٠). لەم مێژووەوە دەردەکەوێت کە بابانەکان حکوومڕانییان کردووە لە [[شارباژێڕ]]دا لە نێوان ساڵانی(١٦١٩ بۆ ١٧٨٤) لە [[ماوەت]] و قەڵای بەکراوا و [[قەڵاچوالان]] کە ھەرسێ مەڵبەندەکە دەکەوێتە [[شارباژێڕ]]ەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=جمال بابان|یەکەم=اعلام الکورد|ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=اعلام الکورد-جمال بابان - ٢٠١٠ -رقم الایداع ۲٤۷۳ لسنة ۲۰۰۹/تم منحە من قبل وزارة الثقافة ص ٢٥٥-٢٥٦|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.37613/1678-000-006-007|journal=کتاب|پەڕەکان=٧٦|doi=10.37613/1678-000-006-007}}</ref> لەو سەردەمەشدا ([[فەقێ ئەحمەدی دارەشمانە]]) حاکمی [[میرنشینی بابان]] لە [[دارەشمانە]] کۆچی دوای ئەکات و (خان بوداغ)ی کوڕی جێگەی ئەگرێتەوە، بەھۆی نزیکی ماوەت لە سنوری [[میرنشینی بابان]] و خۆزگەی (خان بوداغ) بۆ فراوانکردنی سنووری میرنشینەکەی، [[ھۆز]]ەکانی(ئاکۆ ، [[بڵباس]] ، ئالان و ماوەت [[بەیعەت]] ئەدەنە میری میرنشینی بابان، بەمە (ماوەت) ئەبێتە بەشێک لە سنووری میرنشینی بابان و لە ساڵانی (۱٦۰۸-۱٦۱۹) زاینی، خان بوداغ ماوەتی کردۆتە پایتەختی [[بەھار]] و [[ھاوین]]ەی میرنشینەکەی و [[پاییز|پایز]] و [[زستان]]یشی لە [[دارەشمانە]] بووە. سەرچاوە مێژووییەکان باسی دەکەن سەردەمی حوکمی میر (خان بداغ) خەڵکی ئاسودەبوون و باری گوزەران و کۆمەڵایەتی یان باش بووە. بەھۆکاری ئەو باشیە لە [[ماوەت]]ەوە توانیویەتی سنووری دەسەڵاتی فراوان بکات و ناوچەی ([[سیتەک]])یش بخاتە سنووری فەرمانڕەوایەتیەوە. دەسەڵاتی (میر خان بداغ) بەردەوام بووە تا کۆچی دوایی و دواتر لەلایەن (میر سلێمانی) کوڕیەوە درێژە بە فەرمانڕەوایەتی بابانەکان دراوە. دوای [[ماوەت]] بنکەی سەرەکی [[میرنشینی بابان]] ھاتۆتە (قەڵای بەکراوە) و لەوێشەوە بۆ [[قەڵاچوالان]] و دواتر دروستکردنی شاری [[سلێمانی]]. سنووری ماوەت تا کۆتایی دەسەڵاتی بابانەکان لە ١٨٥٠ لەسەردەستی عوسمانیەکان، لە سنووری فەرمانڕەوایی بابانەکاندا بووە.<ref> http://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=847&secID=5</ref> === سەردەمی عوسمانی === گومانی تێدانییە ھۆکاری سەرەکی ڕووخانی [[میرنشینی بابان]] ناکۆکی نێوان میرانی بابان خۆیان بوون. و ئەمەش دواجار وایکرد کە میرنشینەکە لەلایەن لەشکری ڕۆمەوە لە سالی ١٨٥١ز. بە تەواوەتی کۆتایی پێبھێندرێت و میرنشینەکە بخرێتە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]] و شارباژێڕیش سەر بە سەنجاقی سلێمانی بێت. لەدوای لە ناوبردنی [[میرنشینی بابان]] ناوچەی [[شارباژێڕ]] چووە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی و سیستەمی کارگێڕی دەوڵەتی عوسمانی کە بووە قەزایەکی سەر بە سنجاقی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]]. لەم سەردەمەدا قەزای ماوەت بەشێک بوو لە [[شارباژێڕ]].<ref> ich, Cladius James, Narrative of a residence in Koordistan: and on the site of ancient Nineveh; with journal of a voyage down the Tigris to Bagdad and an account of a visit to Shirauz and Persepolis, 1860, p. 140-160.</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا:''' سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە. لەم ماوەدا شارباژێڕ لە سێ قەزا پێکھاتووە کە قەزاکان فرە ناوەند بوون وە ئەوکات لەڕووی کارگێڕییەوە یەکەی ناحیە نەبووە، قەزاکان فرە ناوەند بوون(شینکی، گەڵاڵە، ماوەت و سیوەیل)، (ئالان، سەراو و میراوا) و (شارباژێڕ، قەڵاچوالان و بەرکێو). * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا:''' قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. لەوانە ناوی [[قەزای بازیان]] لە جیاتی قەزای([[بازیان]]، [[چەمچەماڵ]]، نورە، عەشرەتی ھەمەوەند)، قەزای گوڵعەنبەر لە جیاتی (گوڵعەنبەر، [[ھەڵەبجە]] و وارماوا)، [[قزڵجە]] لە جیاتی ([[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]])، زەنگەنە لە بری(زەند، زەنگەنە، شێخان داودە)، شارباژێڕ لە بری([[شارباژێڕ]]، [[قەڵاچوالان]]، بەرکێو) داندرا. # ڕێکخستنەوەی پێکھاتەی ھەردوو قەزای(شینکی، گەڵاڵە، ماوەت و سیوەیل) و (ئالان و سەراو و میراوا) لە ناو ھەردوو قەزای ماوەت و سیوەیل(وصال)دا. #دابەشکردنی [[قەزا]]کان: بەھۆی فراوانبوونی ڕووبەری قەزای([[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]]، [[قزڵجە]]، [[تەڕاتەوەن]]، [[چەوتان]]، [[پێنجوێن]]) حکومەت ئەم قەزاییەی دابەشکردە سەر ھەردوو قەزای سرۆچک و قزڵجە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png|وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]] * '''لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٨٩٠)دا:''' لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. لەم ماوەیەدا ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]] شارەدێی [[سیتەک]] بوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٩٠ - ١٨٩٤)دا:''' [[قەزای شارباژێڕ]] لەم ماوەیەدا [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]ی تێدا درووستکرا. وە ناوەندی قەزاش ھەر شارەدێی [[سیتەک]] بوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png |400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای شارباژێڕ لە لیوای سلێمانیدا لە ساڵی ١٨٩٤دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٠٧ - ١٩١٢)دا:''' قەزای شارباژێڕ وەک خۆی مایەوە و ناوەندەکەشی شارەدێی [[سیتەک]] بوو، ھەر [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]ی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ساڵنامەی عوسمانی ١٣٩٤ - ١٣٩٨ | ناونیشان = https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | زمان = [[زمانی تورکی|تورکی]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230128203253/https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/bitstream/handle/11543/2146/531.pdf?sequence=5&isAllowed=y |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی عوسمانیەکان و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای [[سلێمانی]] ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە [[بەغدا]] بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩١٨ - ١٩٣٦)دا:''' # ھەڵوەشانەوەی قەزای مەعمورە و لکاندنی ھەردوو ناحیەی (پشدەری ١) و (پشدەری ٢) بە [[قەزای شارباژێڕ]]ەوە. # لکاندنی [[ناحیەی سرۆچک]] بە [[قەزای شارباژێڕ]]ەوە پاش دابڕانی لە [[قەزای ھەڵەبجە|قەزای گوڵعەنبەر]]. # گواستنەوەی ناوەندی [[قەزای شارباژێڕ]] لە شارەدێی [[سیتەک]]ەوە بۆ شارۆچکەی [[چوارتا]]. لەم ماوەیەدا قەزای شارباژێڕ لە (٥) ناحیەی پێکھاتبوو، [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]([[چوارتا]])، [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]([[ماوەت]])، [[ناحیەی سرۆچک]]([[گێڵدەرە]] تا ١٩٣١ - [[بەرزنجە]])، ناحیەی پشدەری ١([[قەڵادزێ]])، ناحیەی پشدەری ٢([[مەرگە]]). [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦ - ١٩٤٧)دا:''' حکومەت لەم قۆناغەدا سەرلەنوێ [[قەزای پشدەر]]ی ھێنایە کایەوە بە دابڕانی لە [[قەزای شارباژێڕ]]. لە پڕۆسەی سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧دا زانیاری ورد و تایبەت بە ڕەوشی کارگێڕی لیواکانی [[عێراق]] تۆمارکرا، وەکو یەکە کارگێڕییەکان، ڕووبەر و دانیشتوانەکەی، ئەمە لەلایەک و لەلایەکیترەوە پێویستی یەکە کارگێڕییەکان لە دوای تەواو بوونی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکانی ھەریەک لەلایەن فەرمانگەکانی تەسوییەوە کێشرا. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٤٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا]] [[پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ماوەت لە ساڵی ۱۹٤۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ماوەت لە ساڵی ۱۹٤۷دا]] * '''لە نێوان ساڵان(١٩٤٧ - ١٩٥٨)دا:''' # ھێنانە کایەی [[ناحیەی سیوەیل]] لە سنووری [[قەزای شارباژێڕ]] و ناوەندەکەشی لە گوندی [[مڕانێ]]، بەپێی ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٨٥٧) لە ٥/١٠/١٩٥٥دا. # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی سیوەیل]] لە گوندی [[مڕانێ]]وە بۆ گوندی [[باسنێ]] بەپێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٥٦دا. # بەمەش ژمارەی ناحیەکانی قەزای شارباژێڕ بووە (٤) ناحیە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر [[پارێزگای سلێمانی]] تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی [[عێراق]]، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی [[باشووری کوردستان]] بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥)دا:''' ** دابڕانی (٧) کەرت و گوندی [[ناحیەی سیوەیل]] و لکاندنی بە ناوەندی قەزای شارباژێڕەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٦٠دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/25.html</ref> ** لەم ماوەیەدا [[قەزای شارباژێڕ]] وەک خۆی مایەوە کە لە (٥) ناحیە پێکھاتبوو. * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)دا''' ** لەم ماوەیەدا ھیچ گۆڕانکارییەک لە [[قەزای شارباژێڕ]]دا نەکرا. * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا:''' # '''(أ)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] بۆ (ناحیەی کارێزە) و گواستنەوەی ناوەندەکە لە گوندی [[ماوەت]]ەوە بۆ گوندی [[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]](موجەمەعی کارێزە) و لکاندنی (٦) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] بە (ناحیەی کارێزە)وە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٢٤٣٣٥)ی ساڵی ١٩٧٩، '''(ب)''' گۆڕینی ناوی [[ناحیەی سیوەیل]] بۆ (ناحیەی کەناروێ) و گواستنەوەی ناوەندەکەی لە گوندی [[باسنێ]]وە بۆ گوندی [[کەناروێ]](موجەمەعی کەناروێ) و لکاندنی (١٢) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] بە ناحیەی کەناروێوە بە بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی (٢٤٣٩٦)ی ساڵی ١٩٧٩. # دابڕانی (١٤) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناڵپارێز]]ی سەر بە [[قەزای پێنجوێن]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٢١) لە ١٦\١٠\١٩٧٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230328115448/https://moj.gov.iq/upload/pdf/4617.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> # دابڕانی (٢) کەرت لە [[ناحیەی سرۆچک]]ی سەر بە [[قەزای شارباژێڕ]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق|ناحیەی شارەزوور]]ی سەر بە [[قەزای ھەڵەبجە]]وە. # گواستنەوەی ناوەندی (ناحیەی کارێزە) لە جێکەوتی ئێستای بۆ [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]] بە پێی فەرمانی وەزارەتی حکومی مەحەلی ژمارە(٧٨١) لە ساڵی ١٩٨٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/6829.html</ref> ** [[قەزای شارباژێڕ]] لەم ماوەیەدا بووە (٤) ناحیە، ناحیەی ناوەندی قەزا([[چوارتا]])، [[ناحیەی سرۆچک]]([[بەرزنجە]])، ناحیەی کەناروێ([[کەناروێ]])، ناحیەی کارێزە([[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]]). [[پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی کارێزە لە ساڵی ۱۹۷۹دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی کارێزە لە ساڵی ۱۹۷۹دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا:''' ** ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای شارباژێڕ]] و بەستنەوەی ھەموو ناحیە و کەرتەکانی بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٩٠)دا.png |450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:''' لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. * '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:''' # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # لە ساڵی ١٩٩٢دا قەزای شارباژێڕ لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ]]([[چوارتا]]) و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]]([[ماوەت]]) و [[ناحیەی سرۆچک]]([[بەرزنجە]]) و [[ناحیەی سیوەیل]]([[باسنێ]]) پێکھێنرایەوە.<ref>گۆڤاری پەرلەمان ژمارە(٢) تیشرینی یەکەم١٩٩٢، بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢) پاشکۆی(١)</ref> * '''لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠١٩)دا:''' # لە ساڵی (٢٠٠٥)دا بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بە پێشنیاری وەزارەتی ناوخۆ و [[پارێزگای سلێمانی]] بۆ ئاسانکردنی پڕۆسەی کارگێڕی لە سنووری قەزای شارباژێڕدا، (٣) ناحیە درووستکران بە ناوەکانی [[ناحیەی سیتەک]]([[سیتەک]])، [[ناحیەی زەلان]]([[زەلان]]) و [[ناحیەی گاپیڵۆن]]([[گاپیلۆن|گاپیڵۆن]]). بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(٥٥٤٦) لە (٢٩ - ١٢ - ٢٠٠٤). # دابڕانی [[ناحیەی سرۆچک]] بە ھەموو گوندەکانی لە قەزای شارباژێڕ و لکاندنی بە [[قەزای سەید سادق]]ەوە، بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(٣١٠٨) لە (٢-٥-٢٠٠٧). # درووستکردنی قەزای ماوەت و دابڕانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت|ناحیەی ماوەت]] و ھەموو گوندەکانی و خستنە سەر قەزا تازەکە، بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ژمارە(١٢١٨١) لە (٢٤-١١-٢٠٠٨)دا. === کەڵەشێر === ماوەت لەڕووی مێژووی و کلتورییەوە خاوەن مێژوو ناسنامەی تایبەت بەخۆیەتی ئەوەش زۆر تایبەتمەندی پێ بەخشیووە و تائێستاش شانازی بە داستان و مێژوو و بەھاو نەریتە باوەکانییەوە دەکات، بەڵگەی مێژووی و نوسراو و شوێنەوارە دێرینەکانی و گۆڕستانە کۆنەکانی ئەو ڕاستییە دەسەلمێنن کە ماوەت زۆر کۆنە و بەر لە [[ئیسلام]] و زاینیش شوێنێکی ئاوەدان بووە و پێدەچێت (کەڵەشێر) سمبولی ماوەتییەکان بوبێت وەک [[کۆمەڵگە]]یەکی سەرەتایی، کەئەوەش لەروی زانستی مرۆڤ ناسییەوە(علم الانسان) مێژوویەکی زۆر کۆنی پێدەبەخشێت. [[پەڕگە:پەیکەری کەڵەشێر لە ماوەت.jpg|400پیکسڵ|وێنۆک|پەیکەری کەڵەشێر لە ماوەت]] [[ماوەت]] لەروی مێژووی و کلتورییەوە ھەندێک تایبەتمەندی خۆی ھەیە، یەکێک لە نەریتە ناسراو باوەکانی [[ماوەت]] پیرۆزی ([[کەڵەشێر]]) و نەخواردنی گۆشتەکەیەتی. بەھۆی ئەم پیرۆزییەی [[کەڵەشێر]] لە ئێستادا لە ناوەڕاستی قەزاکە وێنەیەکی پەیکەری کەڵەشێر داندراوە وەکو سیمبولێک بۆ ئەو کەڵەشێرانەی بەشێک لە دانیشتوانی ماوەتیان لە کۆندا ڕزگار کردووە. بەسەرھاتی کەڵەشێرەکانی [[ماوەت]] بە چەندان شێوە دەگێڕدرێتەوە بەڵام کورتەی بەسەرھاتەکە ئەوەیە لە سەردەمی کۆندا سوپایەکی داگیرکەر ھێرش دەکەنە سەر ماوەت، بەڵام پێش ئەوەی سوپاکە بگەن ، کەڵەشێرەکانی ماوەت دەست بە قوقاندن دەکەن، وا پێدەچێت کاتی قوقاندنی کەڵەشێرەکان کاتێکی نالەبار و بەشێوەیەکی نا ئاسایی بووبێت، بۆیە زۆرێک لە خەڵکی ماوەت دەزانن کە ڕوداوێکی نەخوازراو ڕوو دەدات، بەم ھۆیە زۆربەی خەڵکی ماوەت ماڵەکانیان چۆڵ دەکەن و روو لە شاخەکانی نزیک ماوەت، دەڵێن بەھۆی ئەم ڕووداوەوە خەڵکێکی زۆر ڕزگاریان بووە ھەر بۆیە گەورە و سەرداری ماوەتیەکان لەو کاتەدا داوا لە خەڵکەکەی دەکات وەک وەفایەک ئیتر ھەرگیز خەڵکی [[ماوەت]] [[کەڵەشێر]] سەرنەبڕن.<ref> http://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=847&secID=5</ref> == ڕۆشنبیری == ماوەت لە رابردوودا و لەسەردەمی [[میرنشینی بابان]]دا مەڵبەندێکی گەورەی خوێندن و خوێندەواری بووە لەناوچەکەدا و ساڵی (١٦٤٤-١٦٥٩)کە شارۆچکەی [[ماوەت]] بووەتە مەڵبەندی [[میرنشینی بابان]] شارۆچکەکە فێرگەی تێدابووە و فێرگەکە زۆر ئاوەدان بووە و (مەلا موسای ماوەتی) کە نازناوی (علامةالزمان) بووە مودەریسی ئەم فێرگەیە بووە تا ساڵی ١٦٨٣ فێرگەکە بەردەوام بووە لە خزمەتی بواری خوێندەواری لەناوچەکەدا. ھەر لەو سەردەمەدا لەگوندی [[مەروێ]] لە ناوچەی ئالانی نزیکی ماوەت فێرگەیەکی ئاوەدانی تر ھەبووە کە کۆمەڵێک مودەریسی بەناوبانگی وەک (مەلا موسای ئالان، مەولانا ئەحمەدی ئالانی و مەلا ئیبراھیمی کوڕی) مامۆستای بوون. ھەروەک کۆمەڵێک مەدرەسەو فێرگەی تر لەناوچەکەدا ھەبوون وەک: مەدرەسەی [[بێتووش]]، [[گەناو]]، بەلاتا، [[کەناروێ]]، [[ڕەشەکانی]]، [[شەھابەدین]]، [[باڵخ]]، [[مۆکەبە]]، [[گەڵاڵە، ماوەت|گەڵاڵە]]، [[سەرگەڵو، ماوەت|سەرگەڵو]]، [[قزلەر]]، [[زێوێ]]، [[تەڕەماری سەروو]]، [[قەرەداغ]]، [[تەکیە، قەرەداغ|تەکیە]]، [[خاوێ]]، [[بیارە]]، [[تەوێڵە]] و [[جێشانە]]. لە ئێستاشدا ناوچەکە رێژەیەکی زۆر خەڵکی خوێندەواری ھەڵکەوتوو خاوەن پلەی زانستی بەرزی تێدایەو زۆربەی ھەرە زۆری گوندەکانی قوتابخانەیان تێدا کراوەتەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[ماوەت]] * [[شارباژێڕ]] * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی قەزای ماوەت]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت]] == کارگێڕی == قەزای ماوەت، لە ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت و لەگەڵ ٧٧ گوند پێکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=8em}} * [[ماوەت]](ناوەند) * [[ئامادین]] * [[ئاقوچان]] * [[ئاوەکورتێ]] * [[ئەزمەک]] * [[باساوێ]] * [[باناڵێ]] * [[بەرتەنگ، ماوەت]] * [[بەرسماق، ماوەت]] * [[بڵخوان]] * [[بەردبەرد، ماوەت]] * [[بەردەپان]] * [[بۆسکێن، ماوەت]] * [[بەردەشینی سەروو]] * [[بەردەشینی خواروو]] * [[بەرگورد]] * [[بەزەڕو]] * [[بنچڕ]] * [[خەزێنە، ماوەت]] * [[خمانە]] * [[چنارە، ماوەت]] * [[دارەبەن، ماوەت]] * [[دەشتی خانێ]] * [[دەشتی تلێ]] * [[دەشتێ]] * [[درەوشاوێ]] * [[دڕی، ماوەت]] * [[دزگان]] * [[دوێڵەکان]] * [[دۆڵبێشکی دڕی]] * [[دێکۆن، ماوەت]] * [[زەروون]] * [[زەینەڵ، ماوەت]] * [[ژاژڵە]] * [[ساکەڵ]] * [[سەرگەڵو، ماوەت]] * [[سپیدارە، ماوەت]] * [[سەراو، ماوەت]] * [[سەرکەند]] * [[سەفرە]] * [[سوورەقەڵات]] * [[شاناخسێ]] * [[شەشۆ]] * [[شینکی]] * [[شیوەکوێر]] * [[شەکراو، ماوەت]] * [[عیساوێ]] * [[قامیش، ماوەت]] * [[قەرەبابا]] * [[قەڵاتە، ماوەت]] * [[قەشان]] * [[قۆخان]] * [[کانی بێوکە]] * [[کانی بی، ماوەت]] * [[کانی چنار]] * [[کانی خێڵ]] * [[کاوڵان، ماوەت]] * [[کوڕاڵەوبناو]] * [[کوڕەداوێی بچووک]] * [[کوڕەداوێی گەورە]] * [[کۆلکە، ماوەت]] * [[کونجرین]] * [[کێلێ]] * [[گەماڵانی سەروو]] * [[گەماڵانی خواروو]] * [[گابڕوا]] * [[گرگاشێ]] * [[گەڵاڵە، ماوەت]] * [[گڵۆمان]] * [[گوڵێ]] * [[گوێزڵێ، ماوەت]] * [[گۆڕێن]] * [[ماشان]] * [[مۆڵان، ماوەت]] * [[میراوا، ماوەت]] * [[ھەنجیرەسوورە، ماوەت]] * [[ناور]] * [[یاڵانقۆز]] {{Div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای ماوەت}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] cqzrr11abgjv8yv8d5z84b0vk21n6x7 0 124739 1582692 1582593 2026-05-10T12:06:02Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582692 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای ڕانیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء رانیة}}<br>{{lang-en| Ranya District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای ڕانیە لە پارێزگای سلێمانی.jpg | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕانیە.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای ڕانیە لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا{{ھن}}(سوور){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕانیە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=9 |coord={{Coord| 36.2571| 44.88275}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای ڕانیە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2571| 44.88275 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ئیدارە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٤</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٦ = <span style="color:#090;">١١١</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٧٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = حسێن مەحموود ئیبراھیم | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٦٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٤٨٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٧٩ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٩٧،٧٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٥]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢٦٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٧٤،٢٩٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٦،١٨٨ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای ڕانیە''' یەکێکە لە قەزاکانی [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارۆچکەی [[ڕانیە]]یە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ١٩٧،٧٠٠ کەسە (٢٠٢٥).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای ڕانیە لە ناوەڕاستی سەدەی حەڤدە سەر بە [[میرنشینی بابان]] بووە. لە ساڵی (١٨٧٥)ەوە سنجاقێکی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]] بووە کە ناوەندەکەی [[کەرکووک]] بووە. لەگەڵ دامەزراندنی دەوڵەتی [[عێراق]]، قەزای ڕانیە قەزایەکی سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]] بووە. و ساڵی ١٩٥٧ خراوەتە سەر [[پارێزگای سلێمانی]]. ئەم قەزایە پێکھاتووە لە چوار [[ناحیە]]:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] * [[ناحیەی چوارقوڕنە]] * [[ناحیەی سەرکەپکان]] * [[ناحیەی بێتواتە]] == ناو == ناوی قەزای ڕانیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش [[شارۆچکە]]ی [[ڕانیە]]یە. * لە قسەی پێشینانی شارەکەوە دەگێڕنەوە کە ناوی ڕانیە لە (ڕانک) و (چۆخە)وە ھاتووە! ڕانک و چۆخە جلوبەرگێکی ڕەسەنی [[کورد]]یە، گوایە شوانێک لە بەرزایەکی [[قەندیل]]ەوە ڕانکەکەی لێ بە ئاودا چووە، پاشان لە سەرچاوەی ئاوی (قولە) کە دەکەوێتە ناوەڕاستی شاری [[ڕانیە]] دۆزراوەتەوە، بەمەش ناوی ڕانیە لەو ڕانکەوە ھاتووە. * کەسانیتر پێیان وایە لە ناوی پاشایەکی کۆنەوە ھاتووە بە ناوی (ڕەھەنشاە). * یاخود لە (ڕوندیات) یاخود (ڕاھ+نیاە) ھاتووە بە واتای ڕێنیشاندەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان و ئایینی ئیسلام | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2012/65750.PDF?ver=131476983860000000 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣| نووسەر = مەلا ڕەئوف سەلیم حەوێزی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ھەروەھا بۆچونێکی تر خراوەتە ڕوو کە ناوی ڕانیە لە (ئۆرانیە)وە ھاتووە کە گوایە لە وشەیەکی یۆنانی لە ئۆرانس یان ئۆرانیەوە ھاتووە کە بە واتای [[ئاسمان]] دێت. * لە وشەی (ڕان)ەوە ھاتووە کە واتای ڕانە [[مەڕ]] و ڕانە [[بزن]] وە پاشگری (یە) وەرگرتووە کە بەواتای جێگا دێت، (ڕان+یە) دەبێتە جێگای ئاژەڵ، وە قەزای ڕانیە بۆ خۆی لەوەڕگایەکی زۆری لێیە بۆ بە خێوکردنی ئاژەڵ. * وشەی ڕانیە لە وشەی لێکدراوی (ڕێ+نییە)وە ھاتووە، کە لەکۆندا ڕێگای ھاتووچۆ وەک ئێستا نە بووە و ڕانیەش پشتی بە کێوەڕەش دەورەدراوە و دەربەندی ڕانییەش بەر تەسک بووە و ئاوی زۆر بووە بووەتە ئاستەنگی ھاتووچۆ لەوەوە وتوویانە ڕێ نییە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای ڕانیە ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[قەزای ڕەواندز]] و [[قەزای شەقڵاوە]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای پشدەر]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای حاجیاوا]].<ref> https://www.openstreetmap.org/relation/10832088</ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم قەزایە (٧٦٢کم٢)یە لە (٣٫٧٦٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دانیشتوان === تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە [[کورد]]ن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم قەزایە (٢٠٠،٤٧٨)کەسە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = DEMOGRAPHIC SURVEY Kurdistan Region of Iraq | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = UNAMI |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}} </ref> == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٨٥٠ - ١٩١٨) === ئەم سەردەمە بە کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی کرداری [[میرنشینی سۆران]] و [[میرنشینی بابان]] و چەسپاندنی دەسەڵاتی [[بەغدا]] بە سەر تەواوی خاکی [[باشووری کوردستان]] دەست پێدەکات. جگە لە چەند ساڵێک نەبێت کە ھەموو یەکە کارگێڕییەکانی نێوان ھەردوو [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]] بە یەکگرتووی لە یەکەیەکی کارگێڕیدا کۆکرابووەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[ڕەواندز]] بوو، بە درێژایی ئەم سەردەمە سەر بە [[کەرکووک]] بوو. ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر [[میرنشین]]ەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، گردخەبەر، جبق قلعە و شوان) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر شەڕ ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە. * لەم ماوەیەدا یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی عوسمانی یەکەی [[ناحیە]]ی نەبوو لە بەرئەوە ناوەندی قەزاکان فرە ناوەند بوون، قەزای ڕانیەی ئێستا لە ناوەندەکانی (ئاکۆ و شاور و بتوێن)ی سەر بە [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووکدا]] بوو. [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨. بەشێک لە قەزای ڕانیە لێرەدا بە ناوی ھۆزەکانەوە ھاتووە]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩ - ١٨٧٣)دا ==== لەم ماوەیەدا سیستەمی کارگێڕی [[بەغدا]] لە ئەیالاتەوە گۆڕدرا بۆ ویلایەت، ئەمەش لە لایەن والی تازە (مەدحەت پاشا)، کە لە ڕۆژی(٣٠\٤\١٨٦٩]دا گەیشتە [[بەغدا]] و جێبەجێکرا، [[ویلایەتی بەغدا]] لەم ماوەیەدا لە(١٥)لیواوە کرا بە (١٤)لیوا، ژمارەی [[قەزا]]کانیش لە (١٣٦)ەوە کرا بە (٩٣). لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە(ڕانیە، چناران و ناودەشت) سەر بە [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] بوون. [[پەڕگە:نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا. لەم سەردەمەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای ڕەواندز بوو.]] [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۷٥.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ١٨٧٣. لەم سەردەمەدا ئەم قەزایانە سەر بە لیوای کەرکووک بوون.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٧٣ - ١٩١٨)دا ==== لە ساڵی (١٨٧٩)دا [[ویلایەتی مووسڵ]] درووستکرا، لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای شارەزوور(کەرکووک) بوو. [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۹٤.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۹٤. قەزای ڕانیە لەم سەردەمەدا سەر بە لیوای کەرکووک بوو.]] [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱۹۱۲.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱۹۱۲دا. قەزای ڕانیە لەم سەردەمەدا سەر بە لیوای کەرکووک بوو.]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی(١٩١٨ - ١٩٥٨) === بە نەمانی دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و جڵەوکردنی ھەر سێ [[ویلایەتی مووسڵ]] و [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی بەسڕە]] لەلایەن [[بەریتانیای مەزن|ئینگلیزەکانەوە]] و کۆکردنەوەیان لە دەوڵەتی تازە دروستکراوی [[عێراق]]دا. لەم ماوەیەدا [[ھەولێر]] قەزایەکی [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] بوو، حکوومەتی [[عێراق]] لە بەر فراوانی [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] بە گونجاوی زانی یەکە کارگێڕییەکانی نێوان [[زێی بچووک]] و [[زێی گەورە]] کە تا کۆتایی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە (٤)[[قەزا]] و (١١)[[ناحیە]] پێکھاتبوو لە لیوایەکدا کۆبکاتەوە. بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی [[عێراق]] لە ڕۆژی(١\٤\١٩٢٣)دا [[پارێزگای ھەولێر|لیوای ئەربیل]] ھاتە کایەوە و لە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] جیاکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/iraqmag/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231003031544/https://moj.gov.iq/iraqmag/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی (١٩٢٢ - ١٩٣٦)دا ==== قەزای ڕانیە دوای جێگیر بوونی [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]، بووە [[قەزا]]یەکی سەر بە [[پارێزگای ھەولێر|لیوای ئەربیل]]، سەرەتا [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] خرایە سەر [[قەزای کۆیە]] و پاشان گەڕێنرایەوە سەر قەزای ڕانیە. ھەر لەم ماوەیەدا [[ناحیەی ناودەشت]] لە سنووری قەزای ڕانیە ھاتە کایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = رحلة فی العراق | ناونیشان = https://ketabpedia.com/تحمیل/رحلة-فی-العراق-او-خاطرات-الحسنی/ | ڕێکەوتی سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ | نووسەر = السید عبدالرزاق الحسنی | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://ketabpedia.com/%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84/%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧ - ١٩٥٨)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٦١٠) لە (١٢\٧\١٩٥٦)دا قەزای ڕانیە بە ھەردوو [[ناحیەی ناودەشت]] و [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]]ەوە دابڕێنرا و بەسترایەوە بە [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]یەوە.<ref> https://www.sirwanlawyer.com/index.php/27/2323/2001/7811-3881</ref> [[پەڕگە:نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا. تاوەکو ساڵی ١٩٥٦ قەزای ڕانیە سەر بە پارێزگای ھەولێر بوو.]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری(١٩٥٨ - ١٩٩٠) === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥) ==== ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] لە سنووری قەزای ڕانیە، ناوەندەکەی گوندی [[چوارقوڕنە]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٨٥) لە ١٧/١١/١٩٦٠دا.<ref>http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 |date=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)دا ==== # دابڕانی [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] لە قەزای ڕانیە و بە ستنەوەی بە [[قەزای دووکان]]ەوە، بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٧) لە ١٦\٦\١٩٧١دا. # دابڕانی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە [[قەزای پشدەر]] و لکاندنی بە قەزای ڕانیەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٨\١١\١٩٧١دا و دابڕانی [[ناحیەی ناودەشت]] لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە [[قەزای پشدەر]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٨\١١\١٩٧١دا. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی بێتواتە]] لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٢٠) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٨٧) لە ٥\٦\١٩٧٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/7968.html</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷۱دا.jpg |وێنۆک|ناوەڕاست|400px| نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷۱دا.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا ==== # دابڕاندنی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە [[قەزای دووکان]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٦) لە ٢٨\١\١٩٧٨دا. # ھێنانەکایەی [[ناحیەی سەرکەپکان]] لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٣١)کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، ناوەندەکەشی لە گوندی [[سەرکەپکان]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٣٠) لە ٢٣\٦\١٩٨٦دا. تەمەنی ئەم ناحیەیە سالێک و (١٤) ڕۆژ بوو بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٢) لە ١٦\٧\١٩٨٧دا ھەڵوەشێنرایەوە.<ref> https://www.sirwanlawyer.com/index.php/27/2323/1987/7535-3160</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا]] [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا ==== ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی بێتواتە]] و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە قەزای ڕانیەوە.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا ==== لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا ==== # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # قەزای ڕانیە ناحیەکانی دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی سەرکەپکان]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حاجیاوا|ناحیەی حاجیاوا]] لە ٢١ی تەممووزی ١٩٩٩ بە واژۆی سەرۆکی حکوومەتی پێشوو، [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]]. ==== * لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠٢٢)دا ==== # لە کابینەی شەشەم لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٠٨٤) رۆژی (٢/٥/٢٠١١) بریاری دروستکردنی ئیدارەی سەربەخۆی راپەرین و ھەڵەبجە و سۆران و زاخۆ دەرچوو سەرۆکی ھەرێمی بە نوسراوی ژمارە (١٦٥٠) لە بەرواری( ٨/٢/٢٠١١) ڕەزامەندی لەسەر دەربری لە (١/٣/٢٠١٢) سەرۆکی [[ھەرێمی کوردستان]] بە فەرمانی ھەرێمی ژمارە (٥٧)سەرپەرشتیاری بۆ ئیدارەی راپەرین دەستنیشان کردو لە (٥/٣/٢٠١٢) لە رۆژی ساڵیادی راپەرینی پر شکۆی خەڵکی [[کوردستان]] لەبەردەمی کەس و کاری سەربەرزی شەھیدان و خەڵکی [[ڕانیە]] و دەڤەرەکە لەلایەن بەرێز پارێزگاری سلێمانیەوە فەرمانی دەست بەکاربوونی درایە.<ref> http://raparin.gov.krd/ku/derbara</ref> # ھێنانە کایەی [[قەزای حاجیاوا]] بە دابڕانی (٢١) کەرت و گوند لە قەزای ڕانیە لە بەرواری ١٢\٥\٢٠٢٢ بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]].<ref> https://kurdistantv.net/ku/news/167532</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا]] == کارگێڕی == قەزای ڕانیە ناوچەیەکی [[پارێزگای سلێمانی]]یە کەوتۆتە باکوورییەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای قەزای ڕانیە و ناحیەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]](ناوەند) و [[ناحیەی سەرکەپکان]] و [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی چوارقوڕنە]] پێکھاتووە، لەگەڵ (١١١) گوند.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}} </ref> === ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە(ناوەند) === ٦ گوند سەر بە ناحیەی ڕانیەیە: {{Div col|cols=٢}} * [[ڕانیە]](ناوەند) * [[بۆسکێن، ڕانیە]] * [[تۆپاوا]] * [[دەربەندی ڕانیە]] * [[قوڕەگۆ]] * [[ھەنجیرەی ئاکۆ]] * [[ھەنجیرەی ڕەمک]] {{Div col end}} === ناحیەی چوارقوڕنە === ١٥ گوند سەر بە ناحیەی چوار قوڕنەیە: {{div col|colwidth=8em}} * [[چوارقوڕنە]](ناوەند) * [[ئەستریلان]] * [[بێستانە، چوارقوڕنە]] * [[چنارۆکی بڵباس]] * [[داروقەبر]] * [[سەرخمە]] * [[قەرەنی ئاغا]] * [[قەسرۆک]] * [[قەمتەران]] * [[کڵاوسوران]] * [[گردجان]] * [[گەلی گوڵان]] * [[گوڵەک]] * [[نێولانکە]] * [[ھیزۆپی بچووک]] * [[ھیزۆپی گەورە]] {{Div col end}} === ناحیەی سەرکەپکان === ٥٧ گوند سەر بە ناحیەی سەرکەپکانە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەرکەپکان]](ناوەند) * [[ئاسنگەران]] * [[بازەسپ]] * [[بامۆلەکان]] * [[بەردانگە]] * [[بەردخڕە]] * [[بۆتێ]] * [[بێردبی]] * [[بێ زێوە]] * [[پاشتەلان]] * [[پاشکۆتەڵ]] * [[پڵنگان]] * [[تاڵینە]] * [[تۆپزاوا، سەرکەپکان]] * [[تیران]] * [[چۆم، سەرکەپکان]] * [[خاروبەک]] * [[خەزێنە، سەرکەپکان]] * [[دارەبەن، سەرکەپکان]] * [[دەرئەشکەوت]] * [[دەروکە]] * [[دەڵاڵان]] * [[دەنگاڵە]] * [[دۆڵاودۆڵ]] * [[دێرە]] * [[دێمان]] * [[ڕێزێنە]] * [[زەوی بەلاس]] * [[سارتکەی خواروو]] * [[سارتکەی سەروو]] * [[سپیاوە]] * [[سڕێ]] * [[سماکە]] * [[سۆرەبنە]] * [[شارستێن، سەرکەپکان]] * [[شەروە]] * [[شەکەڵە]] * [[شەمامک]] * [[شێبان]] * [[شێخ ئەمیر، سەرکەپکان|شێخ ئەمیر]] * [[قەڵات، سەرکەپکان]] * [[قەڵاسەیدەی خواروو]] * [[قەڵاسەیدەی سەروو]] * [[کانی بناو، سەرکەپکان]] * [[کانی ڕەش، سەرکەپکان]] * [[کەنجاڕ]] * [[کەوبێنی خواروو]] * [[کەوبێنی سەروو]] * [[گوڵان، سەرکەپکان]] * [[گوێچکەلان]] * [[گێوژە]] * [[مام خەڵان]] * [[مەحباب]] * [[مێدێرە]] * [[مێکوکە]] * [[ناوەزینان]] * [[نۆرەی خواروو]] * [[نۆرەی سەروو]] {{Div col end}} === ناحیەی بێتواتە === ٣٣گوند سەر بە ناحیەی بێتواتەیە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەروچاوە]](ناوەند) * [[ئامانج (گوند)]] * [[ئاندێک]] * [[ئانگۆز]] * [[بەڕۆژە]] * [[بێتواتە]] * [[بێکێل]] * [[بێلەنگە، بێتواتە]] * [[بێناتان]] * [[چێوەی خواروو]] * [[چێوەی سەروو]] * [[دوواوە]] * [[زیخان]] * [[زێوە]] * [[سەرئەشکەوتان]] * [[سەردۆڵ]] * [[سەرگەشت]] * [[سوێرە، بێتواتە]] * [[شکارتە]] * [[شکارتەی کۆن]] * [[کۆنەقەڵات]] * [[گردەشێر]] * [[گۆمەی]] * [[مەلوک]] * [[مەمیاوا]] * [[میرانۆک]] * [[مێرگەسەر]] * [[نواوەی کۆن]] * [[نواوەی نوێ]] * [[نێوە]] * [[ھەرتەل]] * [[ھەرمک]] * [[ھەنجیرە، بیتواتە]] * [[وەرێ]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[ڕانیە]] * [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی ڕانیە]] * [[قەزای سلێمانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} {{پۆلی کۆمنز|Ranya District}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] c4vfy0pjum4twxqqnayvqlnxqbln0hm 0 125087 1582929 1528577 2026-05-11T05:11:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582929 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Paikuli Tower.jpg|وێنۆک|بورجی پەیکوڵی]] '''پەیکوڵی''' کە خەڵکی ناوچەکە '''بتخانە'''یان پێ وتووە، شوێنەوارێکی سەردەمی [[ساسانیەکان]]ە کە دەکەوێتە نزیکی گوندی بەرکەل لە [[قەزای دەربەندیخان]]ی [[پارێزگای سلێمانی]]. گرنگیی پەیکوڵی لەوەدایە کە بە سەر دیوارەکانیدا نووسراوەی بە ھەر دوو [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی]] و [[زمانی پاڵەوی]] ھەبووە و یەکێک لە درێژترین دەقەکانی ئەو زمانانەیە. دیوارە نووسراوەکان چەند بلۆکی بەردین بوون کە ھەندێکیان ون بوونە و ئەو بەردانەی کە نووسراوەیان ھەبووە ئێستا لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]]دان. لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە تیمێکی [[شوێنەوارناسی]] ئیتالی کاریان لە سەری کردووە. لە وەرگێڕانی نووسراوەکان لە لایەن Ernst Herzfeldەوە وا دەردەکەوێت کە لە ساڵی ٢٩٣ی زایینیدا، «[[نەرسێ]]» کە دەسەڵاتی پارێزگای ئەرمەنستانی ساسانیی بە دەستەوە بووە، شۆڕش دەکات و برازایەکەی خۆی واتە «وەھرامی سێیەم» کە چەند مانگێک شای ئێران بووە لادەبات و خۆی دەبێت بە ٧ەم شاھانشای ساسانی. پەیکوڵی مۆنومێنتێک بووە کە لە سەر سنووری ئاسوورستان (بابل) و لە سەر ڕێگای ئەرمەنستان بۆ [[تیسفۆن]]ی پایتەختی ساسانیدا کراوەتەوە. ==وێنەکان== <gallery> Stone block with Paikuli inscription.JPG|یەکێک لە بەردە نووسراوەکانی پەیکوڵی لە [[مۆزەخانەی سلێمانی]]دا Bust of the Sassanian king Narseh.JPG|پەیکەری نەرسێ شای ساسانی لە مۆزەخانەی سلێمانیدا </gallery> ==سەرچاوەکان== * [http://etc.ancient.eu/2015/03/12/meeting-sassanian-king-narseh-paikuli-tower/ سەردانی بورجی پەیکوڵی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304033849/http://etc.ancient.eu/2015/03/12/meeting-sassanian-king-narseh-paikuli-tower/ |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ }}، ئوسامە شوکر محەممەد ئەمین (بە ئینگلیزی) {{coord|35|5|53.91|N|45|35|25.95|E|display=title}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Paikuli inscription}} {{شریتی دەروازە|ئێران|عێراق}} [[پۆل:پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق]] 8pu3i1hp71scj5e4f74qvlyregdffd2 0 126944 1582690 1582602 2026-05-10T12:05:42Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582690 wikitext text/x-wiki {{Coord|52|38|N|1|8|W|region:GB_source:enwiki-osgb36(SK584044)|display=title}}<!-- Note: WGS84 lat/long, converted from OSGB36 grid ref --> {{Infobox settlement <!--See the Table at zSettlement for all fields and descriptions of usage--> |name = لیستەر |official_name = |other_name =شاری لیستەر|native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |settlement_type = [[City status in the United Kingdom|City]] and [[Unitary authorities of England|unitary authority area]] |nickname = |motto =''Semper Eadem'' {Constant/Always the Same//"'the Eternal Urbs'"} <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Leicester landmarks montage.jpg |imagesize = 280px |image_caption = چەند شوێنێکی شاری لیستەر |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = Arms of Leicester.svg |shield_link = |shield_size = 150px |image_map = Leicester UK locator map.svg |mapsize = |map_caption = شوێنی شاری (لیستەر)، لە [[ئینگلستان]] |pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |coordinates_region = شانشینی یەکگرتوو |subdivision_type = ژێردەستەی شاژن |subdivision_type1 = وڵات |subdivision_name1 = [[ئینگلستان]] |subdivision_type2 = ناوچە |subdivision_name2 = ناوەڕاستی خۆرهەڵات |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = پ |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 =Unitary authority |leader_name3 =[[Leicester City Council]] |leader_title4 =List of MPs |leader_name4 ={{Collapsible list |title = List of MPs |1 = [[Jon Ashworth]] ([[Leicester South]]) |2 = [[Liz Kendall]] ([[Leicester West]]) |3 = [[Keith Vaz]] ([[Leicester East]])}} |twin1 ={{flagicon|FRA}} – [[Strasbourg]] |twin1_country =France (since 1960) |twin2 ={{flagicon|GER}} – [[Krefeld]] |twin2_country =Germany (since 1969) |twin3 ={{flagicon|NCA}} – [[Masaya]] |twin3_country =[[Nicaragua]] (since 1987) |twin4 ={{flagicon|PRC}} – [[Chongqing City|Chongqing]] |twin4_country =China (since 1993) |twin5 ={{flagicon|IND}} – [[Rajkot]] |twin5_country =[[India]] (since 1996) |twin6 ={{flagicon|BUL}} – [[Haskovo]] |twin6_country =[[Bulgaria]] (since 2008) |established_title = Encastellation of pre-existing cælto-mercian inhabited centrality |established_date = [[Anno Domini|AD]]&nbsp;c.47<br> <small>as [[Ratae Corieltauvorum]] by the Romans</small> |established_title2 = City Status |established_date2 = restored 1919 |established_title3 = |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = 1 E7 |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 73.32<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of ={{English statistics year}} |population_footnotes = |population_note = |population_total ={{English district population|GSS=E06000016}} ([[List of English districts by population|Ranked {{English district rank|GSS=E06000016}}]]) |population_density_km2 = 4,605 |population_density_sq_mi = |population_metro = 836,484<ref name="epp.eurostat.ec.europa.eu">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/region_cities/city_urban/data_cities/database_sub1 |سەردێڕ=Population on 1 January by age groups and sex - larger urban zone |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131124191101/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/region_cities/city_urban/data_cities/database_sub1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226040446/https://ec.europa.eu/eurostat/portal/page/portal/region_cities/city_urban/data_cities/database_sub1%20 |date=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ }}</ref> |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = 509,000 |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |population_blank2_title =Ethnicity <br><small>(United Kingdom Census 2011 Figures)</small><ref name="ons.gov.uk">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks202ew.xls |سەردێڕ=2011 Census: Ethnic group, local authorities in England and Wales |بڵاوکەرەوە=ONS |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130116113227/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks202ew.xls |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |population_density_blank2_km2 = |population_density_blank2_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Greenwich Mean Time]] |utc_offset = +0 |timezone_DST =[[British Summer Time]] |utc_offset_DST =+1 |latd=52 |latm=38 |lats= |latNS=N |longd=1 |longm=08 |longs= |longEW=W |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |website ={{URL|http://www.leicester.gov.uk/}} |footnotes = }} '''لیستەر''' ب ([[ئینگلیزی]]: Leicester) شارێکی [[شانشینی یەکگرتوو]]ە. دەکەوێتە بەشی ناوەڕاستی خۆرهەلاتی [[ئینگلستان]]. هاوکات دەکەوێتە سەر ڕووباری سووپ (River Soap) بەپێی سەر ژمێری ساڵی ۲۰۱۱، پمارەی دانیشتوانی شارەکە (۳۳۰٫۰۰) کەس بوون. وە شاری لیستەر لە بەشی خۆرهەڵات، خاوەنی زۆرترین ڕێژەی دانیشتوانە. وەلە [[ئینگلستان]] لە پلەی ۱۱یەمدایە لەڕێژەی دانیشتوان. ==وەرزش== هەروەکوو شارەکانی تر وڵات، لیستەر خاوەنی چەندین یانەی میللی و پیشەگەرە. یانەی [[لیستەر سیتی]]، لەشارەکە بەناوبانگترین یانەی شارەکەیە و خاوەن هاندەرێکی زۆرە لە شارەکە. ==بەستەرەکان== * [http://www.leicester.gov.uk پەڕەی فەرمی لیستەر] *یانەی [[لیستەر سیتی]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Leicester ویکیپیدیای ئینگلیزی]. ==پەراوێزەکان== {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Leicester}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەم]] bgs8wu39en054pxahuznyodfe94b3nq 0 131166 1582895 1404521 2026-05-10T22:51:06Z Gzavala6 76251 1582895 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = مەروون ٥ | background = group_or_band | image = Maroon 5 Current Lineup Collage.jpg |landscape =yes | caption = Lineup of Maroon 5 since 2020 | alias = کاراس فڵاوەر (١٩٩٤–١٩٩٧) | origin = [[لۆس ئانجلەس]]، [[کالیفۆرنیا]]، {{flag|United States}} | genre = {{hlist|پاپ ڕۆک<ref name="allmusic.com">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Andrew Leahey |ناونیشان=http://www.allmusic.com/artist/maroon-5-mn0000285232/biography|سەردێڕ=Maroon 5 &#124; Biography |بڵاوکەرەوە=AllMusic|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140909025246/http://www.allmusic.com/artist/maroon-5-mn0000285232/biography|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/maroon-5-v-20140902|سەردێڕ=Maroon 5 V Album Review|ئیش=Rolling Stone|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150115054457/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/maroon-5-v-20140902|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|فەنک ڕۆک<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= http://articles.latimes.com/2007/jun/04/entertainment/et-maroon4 |یەکەم= Mikael |دوایین= Wood |سەردێڕ= Intimacy issues? Not for Maroon 5 |newspaper= Los Angeles Times |ڕێکەوت= ٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= http://lasvegasweekly.com/news/archive/2004/sep/09/noise-no-rest-for-the-funky/ |یەکەم= Josh |دوایین= Bell |سەردێڕ= NOISE: No Rest for the Funky |newspaper= [[Las Vegas Weekly]] |ڕێکەوت= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20170628161638/https://lasvegasweekly.com/news/archive/2004/sep/09/noise-no-rest-for-the-funky/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|دانس-پاپ<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم= Allison |دوایین= Stewart |سەردێڕ= Quick spin: 'Overexposed,' by Maroon 5 |ڕێکەوت= ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢|newspaper= The Washington Post |ناونیشان= http://www.washingtonpost.com/entertainment/music/quick-spin-overexposed-by-maroon-5/2012/06/25/gJQAcr7a2V_story.html |ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم= John |دوایین= Serba |سەردێڕ= Maroon 5: Charting the course of the band's newly astronomical success |ڕێکەوت= ٢٠ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشان= http://www.mlive.com/entertainment/grand-rapids/index.ssf/2013/02/maroon_5_charting_the_course_o.html |بڵاوکەرەوە= Mlive.com |ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>|بلو–ئاید سۆوڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم= Stephen Thomas |دوایین= Erlewine |سەردێڕ= Maroon 5 – Hands All Over |بڵاوکەرەوە= AllMusic. All Media Network |ناونیشان= http://www.allmusic.com/album/hands-all-over-mw0002022758 |ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|یەکەم= Jody |دوایین= Rosen |سەردێڕ= Maroon 5 – Hands All Over |magazine= [[Rolling Stone]] |ڕێکەوت= ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان= http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/hands-all-over-20100920}}</ref>|نیۆ سۆڵ<ref name="allmusic.com"/>}}| | years_active = ١٩٩٤–ئێستا | label = {{hlist|ڕیپرایس|ئۆکتۆن|جەی ڕێکۆردز|A&M|ئینتەرسکۆپ}} | associated_acts = | website = {{URL|maroon5.com}} | current_members = * [[ئادەم لەڤین]] * جێسی کارمایکڵ * میکی مادن * جەیمس ڤاڵێنتاین * مات فڵین * پیجەی مۆرتن | past_members = ڕایان دۆسک }} '''مەروون ٥ - مەروون فایڤ''' ([[ئینگلیزی]]: Maroon 5) گرووپێکی پاپ ڕۆکی ئەمریکییە کە لە [[لۆس ئانجلەس]]ی [[کالیفۆرنیا]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دامەزراوە. لە ئێستادا گرووپەکە پێکھاتووە لە گۆرانیبێژی سەرەکی [[ئادەم لەڤین]]، گیتارژەنی سەرەکی جەیمس ڤاڵێنتاین، کیبۆردژەن و گیتارژەنی ڕیتم جێسی کارمایکڵ، بەیسژەن میکی مادن، تەپڵژەن مات فڵین و کیبۆردژەن پیجەی مۆرتن. پێش ئەوەی وەک ئەم گرووپەی ئێستا دابمەزرێن، چوار ئەندامی سەرەکەی گرووپەکە، لاڤین، کارمایکڵ لەگەڵ مادن و دۆسیک گرووپێکیان دروستکرد بە ناوی '''کاراس فڵاوەرس''' ([[کوردی]]: گوڵەکانی کارا) لە ساڵی [[١٩٩٤]]، کاتێک کە ئەوان ھێشتا لە قوتابخانە بوون. گرووپەکە ئەلبومێکی بڵاوکردەوە بەناوی ''وی لایک دیگین؟'' (کوردی: ئێمە حەزمان لە ھەڵکەندنە؟) دوای ئەوە گرێبەستیان لەگەڵ [[کۆمپانیای تۆمارکردن]]ی تۆمارکراوەکانی ڕیپرایس و ئەلبومێکیان بڵاوکردەوە بەناوی ''جیھانی چوارەم'' لە ساڵی ١٩٩٧. دوای ئەوەی ئەلبومەکە ھیچ سەرکەوتنێکی بەرچاوی بەدەست نەھێنا، لە کۆمپانیای تۆمارکردنەکە جوودابوونەوە و دەستیانکرد بە خوێندن لە زانکۆ. لە ٢٠٠١، گرووپەکە وێنەی گشتی خۆی گۆڕی بە زیادکردنی گیتارژەن جەیمس ڤاڵێنتاین وە بەدواکەوتنی ڕێگایەکی جیاواز لەژێر ناوی ''مەروون فایڤ''دا. لەم کاتەدا کارمایکڵ ئامێری مۆسیقاکەی گۆڕی بە کیبۆرد، وە لەو کاتەشەوە بووە بە ئامێری سەرەکی کارمایکڵ لە گرووپەکەدا. دوای ئەم گۆڕانکارییانە، گرووپەکە لەگەڵ کۆمپانیای ''جەی'' گرێبەستیان کرد و یەکەم ئەلبومی دیبیوتیان بڵاوکردەوە بەناوی ''سۆنگس ئەباوت جەین'' (کوردی: گۆرانی لەبارەی جەینەوە)، لە مانگی جونی ٢٠٠٢، [[تاکەگۆرانی]] سەرەکی گرووپەکە ''ھاردەر تو بریز'' بەناوبانگ بوو زۆرکەس گوێی لێگرد، ئەمەش یارمەتی ئەلبومەکەی دا ژمارە ٦ تۆمار بکات لە (بیلبۆرد ٢٠٠). لە ٢٠٠٤دا ئەلبومەکە خەڵاتی پلاتینەمی بەرکەوت و بووە ھۆی بردنەوەی گرووپەکە لە پێشکەشکردنی [[خەڵاتی گرامی]] و یەک خەڵاتی گرامی بردەوە لە پاڵ گرووپی ڕۆکی ئەمریکی [[ئێڤەنێسنس]]. گرووپەکە خەڵاتی گرامی بۆ باشترین ھونەرمەندی نوێ بردەوە لە ساڵی ٢٠٠٥، خەڵاتەکە لەلایەن براوەی پێشوو [[ئێڤەنێسنس]] پێشکەشکرا. چەند ساڵێک دوای ئەوە، گرووپەکە بەتایبەتی چەند گەشتێکی جیھانی ئەنجامداوە بۆ پرۆمۆتکردنی ئەلبومەکە و دوو تۆمارکراوی ڕاستەوخۆیان تۆمارکرد، یەکەمینیان لە ساڵی ٢٠٠٤ کە ئەلبومێکی [[ئەکوستیک]] بوو لەژێر ناوی ١.٢٢.٠٣.ئەکوستیک و دووەمیشیان لە ٢٠٠٥ بە ناوی ''ھەینیی ١٣ەیەم''. لە ساڵی ٢٠٠٦، دۆسک بە فەرمی مەروون ٥ی بەجێھێشت، وە مات فڵین جێی ئەوی گرتەوە. دوای ئەوە گرووپەکە دووەم ئەلبومی ستودیۆیان تۆمارکرد بەناوی ''ئت ۆنت بی سوون بیفۆر لۆنگ'' وە لە مەی ٢٠٠٧دا بڵاوکرایەوە. ئەلبومەکە توانی بگاتە ژمارە یەک لە (بیلبۆرد ٢٠٠)ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکیدا، وە تاکی سەرەکی ''مەیکس می وەندەر''، بووبە یەکەمین تاکی گرووپەکە کە بگاتە ژمارە یەکی (بیلبۆرد ھۆت ١٠٠). لە ئەیلوولی ٢٠١٠، مەروون ٥ سێیەم ئەلبومی ستودیۆیان بڵاوکردەوە بە ناوی ''ھاندس ئۆڵ ئۆڤەر''، کە دووبارە بڵاوکرایەوە لە ساڵی ٢٠١١ بۆ ئەوەی تاکێکی نوێی تێبکرێت، ''مووڤز لایک جاگەر'' کە کریستینا ئاگیلێرا بەشداری تێدا کردبوو. لەکاتێکدا ئەلبومەکە لە کاتی یەکەم بڵاوکردنەوەیدا لە بنەڕەتدا ڕاو بۆچوونی تێکەڵی لەسەر درابوو، ئەو تاکە نوێیەی کە تێیکرابوو توانی بگاتە ژمارە یەکی (بیلبۆرد ھۆت ١٠٠). گرووپەکە چوارەم ئەلبومیان، ''ئۆڤەرئێکسپۆسد''، بڵاوکردەوە لە ٢٦ی جونی ٢٠١٢. ھەر چوار تاکی سەر ئەلبومەکە سەرکەوتنی گەورەیان بەدەستھێنا لە (بیلبۆرد ھۆت ١٠٠)، تاکی ''یەک شەوی تر'' توانی لە ژمارە یەک بمێنێتەوە بۆ ماوەی ٩ ھەفتە بەدوای یەکدا. پیجەی مۆرتن بووبە ئەندامێکی فەرمی لە ساڵی ٢٠١٢دا، دوای ئەوەی تەنھا کەمێک سەرکەوتنی بەدەست ھێنا وەک ھونەرمەندێکی سەربەخۆی ئار ئاند بی. کاتێک کە پیجەی بە فەرمی زیادکرا بۆ گرووپەکە، مەروون ٥ بۆ یەکەمین جار بووبە گرووپێکی ٦ کەسی. لە ھەمان ساڵدا، بەیسژەنی ''فانتۆم پلانێت'' بووبە ئەندامێکی کاتی بۆ گەشتەکەیان و چەند ئامێرێکی جیای دەژەنی لە کۆنسێرتەکاندا (وەک گیتار و پریکەشن و کیبۆردی زیادە) و دەنگی پشتینە لە ھەندێک گۆرانییەکاندا. لە ٢٠١٤دا گرووپەکە گرێبەستیان لەگەڵ کۆمپانیای ئینتەرپرایس کرد و پێنجەم ئەلبومی ستودیۆیان بڵاویکردەوە بە ناوی '''V'''. مەروون ٥ زیاتر لە ٢٠ ئەلبوم و ٧٠ ملیۆن تاکیان فرۆشتووە لە جیھاندا. == پەراوێزەکان == {{reflist|1}} == سەرچاوەکان == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Maroon_5 ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|کالیفۆڕنیا}} {{کۆمنز}} {{براوەکانی خەڵاتی گرامی بۆ باشترین ھونەرمەندی نوێ}} {{s-start}} {{succession box | before = [[ئێڤەنێسنس]] | title = خەڵاتی گرامی بۆ باشترین ھونەرمەندی نوێ | years = ٢٠٠٤ | after = [[جۆن لێجند]] }} {{s-end}} [[پۆل:گرووپە مۆسیقییە پۆپەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی بۆ باشترین ھونەرمەندی نوێ]] [[پۆل:وتارە ھەڵبژێردراوەکانی تووڵی دەروازەی مۆسیقا]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٤ لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ١٩٩٤]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]] 2qjzx4nxnpztajox98cyhk78ttano40 0 132723 1582705 1582491 2026-05-10T12:08:12Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582705 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن|ھۆکار=ھەبوونی پەراوێزی شکاو}} {{Infobox military conflict | conflict = شەڕی کووەیت | width = | partof = | image =[[پەڕگە:Gulf War Photobox.jpg|300px]] | caption = کۆمەڵێک وێنەی شەڕی کەنداو لە بەشی سەرەوە، فڕۆکەی مەکدۆنێلی ھێزی ئاسمانی ئەمریکا کەبەسەر ولاتی کووەیتدا دەفڕن. کۆمەڵێک سەبازی وڵاتی بەریتانیا. چەند تانکێکی سەربازی. ھێرشی فڕۆکەیەکی جەنگی. شەقامی مەرگ لەدوای ھێرشکردنە سەری. |date='''دەستبەسەرداگرتنی کووەیت'''{{ھن}}٢–٤ی ئابی ١٩٩٠{{ھن}}'''ئۆپڕاسیۆنی گەردەلوولی بیابان'''{{ھن}}١٧ی ١ی – ٢٨ ٢ی ١٩٩١{{ھن}}({{Age in years, months, weeks and days|month1=٠١|day1=١٧|year1=١٩٩١|month2=٠٢|day2=٢٨|year2=١٩٩١}}){{ھن}}<small>(ئۆپڕاسیۆنی گەردەلولی بیابان oکۆتاییھاتنی فەرمی لە ٣٠ ١١ی ١٩٩٥)</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.historyorb.com/events/november/30 |سەردێڕ=Historical Events on 30th November |بڵاوکەرەوە=Historyorb.com |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> |place={{ئاڵا|عێراق}}, {{ئاڵا|کووەیت}}، [[عەرەبستانی سعوودی]]، {{ئاڵا|ئیسرائیل}} و [[کەنداوی فارس]] | result = * [[عێراق]] کووەیت داگیرکرد. * قەرەبوکردنەوەی [[کووەیت]]. * دەرکرانی ھێزەکانی عێراق لەکۆتاییدا. * شکستخواردنی [[ڕاپەڕین|ڕاپەڕینی کوردان]] لە باکووری عێراق و [[شیعە]] موسوڵمانەکان لە باشووری عێراق. * دروستبوونی [[ناوچەکانی دژە-فڕینی عێراق|ناوچەی دژە فڕین]] لە باکوور و باشووری عێراق بۆ پاراستنی کوردان و شیعەکان. * [[سەددام حوسێن]] زۆرینەی ھێزەکەی لەدەستدا. * دەستبەسەرداگرتنی ھێزەکانی [[ئەمریکا]] تا ساڵی ٢٠٠٣. * زۆرینەی زیانەکان لەسەر ئەستۆی عێراق کەوتن. | status = |combatant1={{ئاڵا|کووەیت}}{{ھن}}{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}{{ھن}}{{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}}{{ھن}}{{ئاڵا|فەڕەنسا}} |combatant2={{flagicon|Iraq|1991}} [[عێراق]] | combatants_header =شەڕ لە نێوان |commander1={{flagicon|Kuwait}} جابر ئەل-ئەحمەد ئەل-جانر ئەل-سەباح{{ھن}} {{flagicon|United States}} جۆرج ئێچ دەبڵیوو. بۆش{{ھن}} {{flagicon|United States}} کۆلین پۆویڵ{{ھن}} {{flagicon|United States}} نۆرمان سوارکسکۆپک{{ھن}} {{flagicon|United States}} جۆن جەی. یۆسۆک{{ھن}} {{flagicon|United States}} واڵتەر ئی. بۆمەر{{ھن}} {{flagicon|United States}} کارلیس ھۆرنەر{{ھن}} {{flagicon|United States}} ستانلی ئارسەر{{ھن}} {{flagicon|Saudi Arabia}} شا فەھەد{{ھن}} {{flagicon|Saudi Arabia}} ساڵح ئەل-موھیا{{ھن}} {{flagicon|Saudi Arabia}} خالید بن سوڵتان<ref>''Persian Gulf War, the Sandhurst-trained Prince{{ھن}}Khaled bin Sultan al-Saud was co-commander with General Norman Schwarzkopf'' [http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html www.casi.org.uk/discuss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195039/http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html |date= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref><ref>''General Khaled was Co-Commander, with US General Norman Schwarzkopf, of the allied coalition that liberated Kuwait'' [http://www.thefreelibrary.com/FEATURE+Gulf+War+commander+signs+publishing+agreement+with... -a016226901 www.thefreelibrary.com]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>{{ھن}} {{flagicon|United Kingdom}} مارگێت تاتکەر{{ھن}} {{flagicon|United Kingdom}} جۆن ماجۆر{{ھن}} {{flagicon|United Kingdom}} پیتەر دی لا پیلیرێ{{ھن}} {{flagicon|Canada}} بڕاین مۆڵڕۆنی{{ھن}} {{flagicon|France}} فڕاندجۆیس میتڕان{{ھن}} {{flagicon|France}} مایکڵ ڕیکۆفیری |commander2={{flagicon|Iraq|1991}} '''[[سەددام حوسێن]]'''{{ھن}} {{nowrap|{{flagicon|Iraq|1991}} عەلی حەسەن ئەل-مەجید}}{{ھن}} {{nowrap|{{flagicon|Iraq|1991}} عیزەیت ئیبراھیم ئەل-دوری}}{{ھن}} {{nowrap|{{flagicon|Iraq|1991}} سەڵاح ئەبوود مەحمود}}{{ھن}} {{nowrap|{{flagicon|Iraq|1991}} حوسێین کامەیل ئەل-ماجد}}{{ھن}} {{nowrap|{{flagicon|Iraq|1991}} ئەبیل مەحموود}} |strength1=٩٥٦٬٦٠٠, پێکھاتە ٧٠٠٬٠٠٠ ئەمریکا troops<ref>ھێزەکانی شەڕی کەنداو (کۆتا بەشداربووی ولاتان) {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nationmaster.com/graph/mil_gul_war_coa_for-military-gulf-war-coalition-forces |سەردێڕ=www.nationmaster.com |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131105011128/http://www.nationmaster.com/graph/mil_gul_war_coa_for-military-gulf-war-coalition-forces |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hersh |یەکەم=Seymour |سەردێڕ=Chain of Command |ناونیشان=https://archive.org/details/chainofcommand0000hers |ساڵ=٢٠٠٥ |بڵاوکەرەوە=Penguin Books |پەڕە=١٨١}}</ref> |strength2=٦٥٠٬٠٠٠ سەرباز |casualties1='''ھاوپەیمانیێتی:'''{{ھن}}١٤٧کوژراوی بیانی، ١٤٥ ڕانەگەیەنراو مردن{{ھن}}٤٦٧ بریندار لە شەڕدا{{ھن}}Total: 292 killed{{ھن}}776 wounded<ref name="ca.encarta.msn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Persian Gulf War|بڵاوکەرەوە=MSN Encarta|ناونیشان=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Arabian_Gulf_War.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Persian_Gulf_War.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190725035327/https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ |date=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ }}</ref>{{ھن}}٣١ تانک destroyed/disabled<ref>18 M1ئابڕامس، 11 M60, 2 AMX-30</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.checkpoint-online.ch/CheckPoint/Histoire/His0010-CombatTawakalna.html|سەردێڕ=Guerre du Golfe: le dernier combat de la division Tawakalna|یەکەم=Ludovic Monnerat -|دوایین=CheckPoint}}</ref><ref>Scales, Brig. Gen. Robert H. : ''Certain Victory''. Brassey's, 1994, p. 279.</ref><ref>Halberstadt 1991. p. 35</ref><ref>Atkinson, Rick. ''Crusade, The untold story of the Persian Gulf War''. Houghton Mifflin Company, 1993. pp. 332–3</ref><ref>Captain Todd A. Buchs, B. Co. Commander, ''Knights In the Desert''. Publisher/Editor Unknown. p. 111.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html|سەردێڕ=Tanks During the First Gulf War – Tank History|یەکەم=Marcia|دوایین=Malory|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303220002/http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>ئێم٦٠ تی٦٢ دژبە سارد شەڕی Combatants 1956–92 by Lon Nordeen & David Isby</ref>{{ھن}}32 Bradley IFVs لەناوبرد/damaged{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm|سەردێڕ=TAB H – Friendly-fire Incidents|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130601053948/http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[http://www.gao.gov/products/NSIAD-92-94 NSIAD-92-94, "ئۆپڕاسیۆنی گەردەلولی بیابان: Early Performance Assessment of بڕادلی لەگەڵ ئابڕامس". US General Accounting Office, 10 January 1992. Quote: "According to information provided by the Army's Office of the Deputy Chief of Staff for Operations and Plans, 20 Bradleys were destroyed during the Gulf war. Another 12 Bradleys were damaged, but four of these were quickly repaired. Friendly fire accounted for 17 of the destroyed Bradleys and three of the damaged ones]</ref>{{ھن}}1 M113 APC destroyed{{ھن}}2 British Warrior APCs destroyed{{ھن}}1 Artillery Piece destroyed{{ھن}}75 Aircraft destroyed<ref name="گەردەلولی بیابان stats">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/ops/desert_storm-stats.htm|سەردێڕ=Operation Desert Storm|یەکەم=John|دوایین=Pike|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref>{{ھن}}'''کووەیت''':{{ھن}}200 killed<ref name="airCombatInformationGroup">[http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml دەستبەسەرداگرتنی کووەیت لەلایەن عێڕاق; 1990 (Air War)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006231817/http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml |date= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}. Acig.org. Retrieved on 12 June 2011</ref>{{ھن}}سەدان tanks destroyed/captured{{ھن}}about 1000 IFVs and APCs{{ھن}}dozens aircraft{{ھن}}dozens ships |casualties2='''عێراقی:'''{{ھن}}٢٠٬٠٠٠–٣٥٬٠٠٠ کوژراو{{ھن}}٧٥٬٠٠٠+ ونبوو<ref name="ca.encarta.msn.com"/> <!-- The source means "casualties" as killed, comparing these new estimates with the old ones of 10,000–100,000 killed; for all losses it uses "ونبوو". -->{{ھن}}3,700 tanks destroyed<ref name="globalsecurity.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org|سەردێڕ=GlobalSecurity.org – Reliable Security Information|یەکەم=John|دوایین=Pike|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref>{{ھن}}2,400 APCs destroyed<ref name="globalsecurity.org"/>{{ھن}}2,600 Artillery Pieces destroyed<ref name="globalsecurity.org"/>{{ھن}}110 Aircraft destroyed<ref name="Desert Storm stats"/>{{ھن}}137 Aircraft escaped to Iran<ref name="Desert Storm stats"/>{{ھن}}19 naval ships sunk, 6 damaged<ref name="Desert Storm stats"/> |casualties3='''سڤیلی ونبووی کووەیتی:'''{{ھن}}زیاتر لە ١٠٠٠ کوژراو<ref name="useofterrorkuwait">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050124091425/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |سەردێڕ=The Use of Terror during Iraq's invasion of Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=The Jewish Agency for Israel}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050124091425/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ }}</ref>{{ھن}}٦٠٠ خەڵکی ونبوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Red Cross |سەردێڕ=Kuwait: missing people: a step in the right direction |ناونیشان=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307210107/https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{ھن}} 'سڤیل ونبوو:'''{{ھن}}نزیکەی ٣٬٦٦٤<ref name="Wagesofwar">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html |سەردێڕ=The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Project on Defense Alternatives |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160104222225/http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html#1. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}} '''ونبووەکانی تر و زیانەکان:'''{{ھن}}٣٠٠ سڤیل کوژراو و سەروو ٣٠٠ بریندار<ref name="publicpolicy.umd.edu">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Fetter |یەکەم١=Steve |دوایین٢=Lewis |یەکەم٢=George N. |دوایین٣=Gronlund |یەکەم٣=Lisbeth |سەردێڕ=Why were Casualties so low? |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=٣٦١|پەڕەکان=٢٩٣–٢٩٦ |شوێن=London |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣|ناونیشان=http://drum.lib.umd.edu/bitstream/1903/4282/1/1993-Nature-Scud.pdf |doi=10.1038/361293a0 |issue=٦٤١٠ }}</ref>}} '''شەڕی کەنداو''' یان '''شەڕی دووەمی کەنداو''' یان '''شەڕی کەنداوی فارس''' یان '''گەردەلوولی بیابان''' (بە [[ئینگلیزی]]: Gulf war). شەڕێک بوو لەنێوان [[عێراق]] و [[کووەیت]] بە پشتگیریکردنی وڵاتانی ھاوپەیمان ڕوویدا. کە زیاتر لە لە ٧٠٠٬٠٠٠ سەربازی وڵاتی جیاواز بەڕۆڵی جیا جیا دژی ھێزەکانی عێراق جەنگان، کە وڵاتی کووەیتیان داگیرکردبوو؛ و ھێرشی عێراق بۆ سەر کووەیت ھاوکاتبوو لەگەڵ کەوتنی [[ڕاپەڕین|ڕاپەڕینی کوردان]] لە باکووری عێراق و [[شیعە]] موسڵمانەکان لە باشووری وڵاتی عێراق. کە دواتر ناوچەی دژە فڕین دروستکرا بە مەرامی پاراستنی ھەردوو گەلەکە و مافی [[ئۆتۆنۆمی|خۆبەڕێوەبەری]] درا بە [[باشووری کوردستان]] لە بەشی باکووری عێراق. ھێرشەکانی ھێزەکانی عێراق بۆ سەر وڵاتی کووەیت و بەتاڵانبردنی لەلایەن ھێزەکانی عێراقەوە ئەنجامی خراپی ھەبوو بۆ [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێین]] و زۆرینەی ھێزە سەربازی و ھێزە [[ڕامیاری]]یەکەی لەدەستدا. == پێشەکی شەڕ == [[پەڕگە:Iraqi T-72 tanks.jpg|وێنۆک|تانکی تی-٧٢ی سووپای عێراق وەک سەردایەتی شەڕ ڕۆڵی بینی لەشەڕی کەنداودا.]] سووپای عێراق لە کاتی ھێرشکردنی بۆ سەر وڵاتی کووەیت، چوارەم گەورەترین سووپای جیھان بوو کە ژمارەی سووپاکەی نزیکەی ١ ملیۆن سەرباز دەبوو. ڕاستەوخۆ دوای کۆتاییھاتنی شەڕی ''عێراق-ئێران'' سووپای عێراق دوای ماوەیەکی کەم دووبارە کەوتەوە شەڕ کە وڵاتی کووەیتیان داگیرکردن. ھۆکاری سەرەکی داگیرکردنی کوێتیش دەگەڕێتەوە بۆ بوونی سەرچاوەی نەوتی زۆر لەو وڵاتەدا، کە عێراق پێشووتریش چاوی لەسەر بوو. تاکاتی دەست بەسەرداگرتنیدا، سەرۆکی پێشووی عێراق لە بەیاننمایەکدا ڕای گەیاند '''کووێتم وەک یەکێک لە پارێزگا دابڕاوەکانی عێراقم گەیاندەوە بە باوەشی دایکی'''. == دروستبوونی ھاوپەیمانییەت == [[پەڕگە:Bush troops.jpg|وێنۆک|سەرۆککۆماری پێشووی ئەمریکا ''بۆش'' لەکاتی بەسەرکردنەوەی ھێزەکانی لەوڵاتی سعوودیە.]] ھاوپەیمانیێتێکی نێودەوڵەتی لەلایەن ٣٤ وڵات بەسترا بۆ یارمەتیدانی وڵاتی کووێت و ڕزگارکردنی لەدەستی ھێزەکانی عێراق. بەتایبەت دوای ئەو تاڵانکاریانەی کە سووپای عێراق لەدژی وڵاتی کوێت ئەنجامیدا. کارەکانی ھاوپەیمانیێتییەکە ھەر لەوڵاتی کوێتەوە نەوەستا بەڵکو دوای ڕزگارکردنی کووەیت، ھاوپەیمانیێتییەکە لەدژە ڕژێمی پێشووی عێراق بەدەوام بوو. کە زۆۆرینەی ھێزی سەرۆککۆماری پێشوو (سەدام حوسێین) و پارتەکەی سنووردارکران. == شەڕەکانی سەرەتا == === ھێرشی ئاسمانی === ھێرشە ئاسمانییەکان لەسەرەتای مانگی دووی ساڵی ١٩٩١دا دەستیان پێکرد. کە بەسەرەتای دەستپێکردنی شەڕ دادەنرا لە شەڕی کەنداو کە تێیدا چەندان دەوڵەت لەڕێی گورزی ئاسمانییەوە ھێرشیان کردە سەر سووپای پێشووی عێراق. [[File:Destroyed Iraqi T-54A or Type 59.JPEG|thumb|تانکێکیی تێکشکاوی سووپای عێراق دوای ھێرشەکانی گەردەلولی بیابان.]] ھێرشە ئاسمانییەکانی دژی ھێزەکانی دژی عێراق بە گەورەترین زنجیرە ھێرش دادەنرێن لە مێژوودا، کە تێیدا زیاتر لە ١٠٠٬٠٠ [[مووشەک]]ی جیاواز و ٨٨٬٥٠٠ تۆن بۆمبیان بەسەر ھێزەکانی عێراقدا باراند.<ref>name=cnnstats {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/limit1.html |نووسەر=Edwin E. Moïse |سەردێڕ=Limited War: The Stereotypes |بڵاوکەرەوە=Clemson University |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref><ref> === مووشەکەکانی عێراق بۆ سعوودیە و ئیسرائیل === [[پەڕگە:Scud TEL launch.jpg|وێنۆک|موشەکی ترانسپۆرتەری سووکدی عێراق کەلە دژی سعوودیە و ئیسرائیل بەکاری ھێناوە.]] ھێزەکانی عێراق دەستیان بەخۆ ئامادەکردن بۆ ھێرشکردنە چەند ناوچەیەک، بەتایبەت دوای شکسھێنانی دانوستاندنەکانی نێوان عێراق و ئەمریکا لە جنێفی سویسڕا. وەلە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا، ڕۆژنامەوانێک پرسیاری لە سەرۆکی وەزیرانی پێشووی عێراق تاریق عەزیز کرد و پێی گووت '''ئەگەر شەڕ دەستپێبکات… ئێوەش دەست بە ھێرشکردن دەکەن؟''' تاریق عەزیزیش ڕاستەخۆ گووتی '''بێگوومان بەڵێ'''.."<nowiki><ref>Lawrence Freedman and Efraim Karsh, </nowiki>''The Gulf Conflict: Diplomacy and War in the New World Order'', 1990–1991 (Princeton, 1993), 332.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Post Video To Facebook |ناونیشان=http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306&start=607&end=657 |سەردێڕ=Geneva Meeting on Persian Gulf Crisis |بڵاوکەرەوە=C-SPAN |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110501102548/http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501102548/http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657 |date= ١ی ئایاری ٢٠١١ }}</ref> چەند ڕۆژێک دواتر عێراق ھەشت مووشەکی وەک پێشەکی شەڕ ھاوێشت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|سەردێڕ=Information Paper: Iraq's Scud Ballistic Missiles|یەکەم=Bernard|دوایین=Rostker|ساڵ=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Wisconsin Project on Nuclear Arms Control from 2000 to 2006|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سوپای عێراق بە فەرمانێکی سەدام حوسێن، چەدنین مووشەکی ئاراستەی ئیسرائیل کرد. سەدام حوسێن، بۆ ئاراستەکردنی مووشەکەکان [[چیای شنگال]]ی ھەڵبژاردووە، لەبەر ئەوەی گونجاوترین و بەرزترین چیایە لە ناوچەکەدا، ھەروەھا نزیکتین شوێنە لە ئیسرائیل. لەسەر چیای شنگال دەڤەری چل مێر ھەڵبژێردراوەو لەوێ مووشەکەکان ئاراستەی ئیسرائیل کراون، مەودای مووشەکەکان کورتبوونەو نەدەگەیشتنە ئیسرائل، بەڵام سەدام حوسێن داوای لە چەند ئەندازیارێک کردووە، کە مەوداکەیان زیاد بکەن. ھێزەکانی عێراق خوازیاربوون کەلەدوای ھێرشیان بۆ سەر وڵاتی ئیسڕائیل، وڵاتانی تری عەرەبی پشگیری دەکن و دەبنە ھاوپەیمان لەگەڵی<ref name="sam">Waldman, Shmuel (2005). ''Beyond a Reasonable Doubt''. Feldheim Publishers, p. 179. ISBN 1-58330-806-7</ref> == ئەنجامەکان == === عێراق === ==== ھێزی دەسەڵاتدار ==== ئەنجامی شەڕی کەنداو لە بەرژەوەندی دەستھەڵاتدارانی عێراق و بەتایبەت ''سەدام حوسێین'' سەرۆککۆماری ئەوکاتی عێراقدا بەکۆتا نەھات. کە بەشێوەیەک زۆۆرینەی ھێزە زەبەلاحەکەی و ھێزە سیاسییەکەی لەدەستدا؛ و زیانێکی زۆۆری بەرکەوت. ===== ڕێگای مەرگ ===== {{وتاری سەرەکی|ڕێگای مەرگ}} [[پەڕگە:Demolished vehicles line Highway 80 on 18 Apr 1991.jpg|300px|وێنۆک|وێنەی کۆمەڵێک لە ئۆتۆمۆبیلی تێکشکاو لە شەقامی-٨٠]]. '''ڕێگای مەرگ''' کە بەفەرمی بە ڕێگای-٨٠ ناسراوە. کەوتووەتە نێوان ھەردوو شاری کووەیت لە وڵاتی کووەیت بۆ شارۆچکەی سەفوان لە شاری بەسرا لە باشووری عێراق. شەقامەکە لە ساڵی ١٩٩٠دا لەلایەن ھێزەکانی پێشووی عێراقەوە بەکارھێندرا بۆ دەستبەسەرداگرتنی وڵاتی کووەیت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://battleland.blogs.time.com/2012/05/03/highway-of-death-robbery/|سەردێڕ=Highway (of Death) Robbery|ئیش=TIME.com|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120508050522/http://battleland.blogs.time.com/2012/05/03/highway-of-death-robbery/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ڕێکەوتی (٢٦ بۆ ٢٧ی ٢ی ١٩٩١) زیاتر لە ١٠ ھەزار سەربازی گەڕاوەی سووپای عێراق کەلە ڕێگەدابوون بۆگەڕانەوە بۆناو خاکی عێراق کرانە ئامانجی ھێزەکانی ئاسمانی ئەمریکا و کەنەدا. ==== کوردەکان و شیعەکان ==== دوایی ھێرشی ھێزەکانی پێشووی عێراق بۆ سەر کوردەکان لەبەشی باکووری وڵاتی عێراق و شیعەکان لەبەشی باشووری وڵاتی عێراق، ناوچەی دژە فڕین لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمان بە مەرامی پاراستنی ھەردوو لایەن لە باکوور و باشووری عێراق دروستکرا؛ و جگە لوە کوردەکان بوونە خاوەنە مافی ئۆتۆنۆمی بەڕێوبەری خۆسەری ژێر دەستھەڵاتەکانیان؛ و شیعەکانیش ۆشکیان لە فەرمانڕەوایی وڵاتدا بەرفراوانتر بوو. ===== ناوچەکانی دژە-فڕینی عێراق ===== {{وتاری سەرەکی|ناوچەکانی دژە-فڕینی عێراق}} [[پەڕگە:Iraq NO FLY ZONES.PNG|300px|وێنۆک|وێنەی ڕوونکردنەوەیی ناوچەی دژە فڕینی عێراق]] '''ناوچەکانی دژە-فڕینی عێراق''' دووناوچەی سەربازی بوون کەلەلایەن وڵاتانی ''ئەمریکا''، ''بەریتانیا''، ''فەڕەنسا'' دروستکرا. بەمەرامی پارێزگاریکردن لە کوردەکان لە باکووری عێراق و شیعە موسڵمانەکان لە باشووری عێراق. لەکاتی ھاتنی ھەر ھێرشێکی ھێزەکانی پێشووی ڕژێمی بەعسەوە بەسەر ھەردوو ناوچەکە. مێژووی دروستبوونی ھەردوو ناوچەکە دەگەڕێتە بۆساڵی ١٩٩٢ کاتێک شەڕی کەنداو کۆتایی ھات کە تێیدا وڵاتی عێراق کووەیتی داگیرکردبوو.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/events/crisis_in_the_gulf/forces_and_firepower/244364.stm BBC News | FORCES AND FIREPOWER | Containment: The Iraqi no-fly zones]</ref><ref>but in 1996 it was expanded to the [[33rd parallel north|33rd parallel]].[http://www.emergency.com/2ndcruse.htm 2nd Cruise Missile Strikes in Iraq] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050209080929/http://www.emergency.com/2ndcruse.htm |date= ٩ی شوباتی ٢٠٠٥}}</ref> === کووەیت === وڵاتی کووەیت زیانێکی زۆۆری بەخۆوە بینی دوای دەست بەسەرداگرتنی لەلایەن ھێزەکانی پێشووی عێراقەوەو ھەرلە سەرەتاکانی دەستبەسەرداگرتنەکەیدا لەلایەن ھێزەکانی عێراقەوە دەستکرا بەتاڵانکردنی ماڵی گشتی و تایبەتی وڵاتەکە. بەڵام دواتر وڵاتی عێراق ناچارکرا بە قەرەبووکردنەوەی وڵاتی کووەیت بە شێوەیەکی درێژ خایەن و سوودی زیاتر بۆ وڵاتەکە لەبەرامبەر زیانەکانی. == ئەمانەش ببینە == * [[کووەیت]] * [[عێراق]] * [[سەدام حوسەین]] * [[ڕێگای مەرگ]] * [[ناوچەکانی دژە-فڕینی عێراق]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو|ئێران|عێراق|ئەڵمانیا|کووەیت|فەڕەنسا|شانشینی یەکگرتوو|عەرەبستانی سعوودی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سۆشیالیزم|شەڕی سارد|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Gulf War}} [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] [[پۆل:شەڕەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:شەڕەکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا]] [[پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٩٠]] [[پۆل:کووەیت لە ١٩٩٠]] [[پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ١٩٩٠]] [[پۆل:عێراق لە ١٩٩١]] [[پۆل:کووەیت لە ١٩٩١]] [[پۆل:شەڕی کەنداو]] [[پۆل:شەڕەکانی ئۆسترالیا]] [[پۆل:شەڕەکانی دانمارک]] [[پۆل:شەڕەکانی یۆنان]] [[پۆل:شەڕەکانی مەجارستان]] [[پۆل:شەڕەکانی نیوزیلاند]] [[پۆل:شەڕەکانی پۆڵەندا]] [[پۆل:شەڕەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:شەڕەکانی سوید]] [[پۆل:شەڕەکانی سووریا]] [[پۆل:شەڕەکانی ھۆڵەندا]] [[پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]] smrpl7vilr63i9b4s0vmjzok4ykbppg 0 132800 1582967 1531770 2026-05-11T11:05:43Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582967 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=شەقامی مەرگ |partof=the [[شەڕی کەنداو|شەڕی کەنداوی فارس ]] |date=February 25–27, 1991 |place= The roads out of [[شاری کووەیت]] towards [[Ba'athist Iraq|Iraq]] |coordinates= {{Coord|29.3842|47.6518|type:event_scale:50000_region:IQ|format=dms|display=inline,title}} |result= Coalition victory |image=[[Image:Demolished vehicles line Highway 80 on 18 Apr 1991.jpg|300px]] |caption= Wrecked and abandoned vehicles along Highway 80 in April 1991 |combatant1={{flag|United States}}<br />{{flag|Canada}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Scott|دوایین=Taylor|سەردێڕ=Among the Others: Encounters with the Forgotten Turkmen of Iraq|پەڕە=٩٢|وتەگێڕانەوە=Canadian CF-18 fighters based in Qatar were only equipped with air-to-air missiles, as their role was to provide rear area combat air patrols. However, upon hearing from allied pilots that there was a massive "turkey shoot" taking place in Kuwait, unofficial arrangements were made to equip the Canadians with U.S. bombs.}}</ref> |combatant2={{flagdeco|Iraq|1991}} [[Ba'athist Iraq|Iraq]]<br />{{flag|PLO}} |casualties1= None |casualties2=Estimates range from ~200–300 to >10,000 killed and ~2,000 captured<ref>Spencer C. Tucker, ''The Encyclopedia of Middle East Wars: The United States in the Persian Gulf, Afghanistan, and Iraq Conflicts: The United States in the Persian Gulf, Afghanistan, and Iraq Conflicts'', page 710</ref><hr>Est. 1,800–2,700 vehicles }} '''ڕێگای مەرگ''' ({{بە عەرەبی|طريق الموت}}). ({{بە ئینگلیزی|Highway of Death}}). بە فەرمی بە شەقامی-٨٠ ناسراوە. کەوتووەتە نێوان ھەردوو [[شاری کووەیت]] لە وڵاتی [[کووەیت]] بۆ شارۆچکەی سەفوان لە شاری [[بەسرە]] لە باشووری [[عێراق]]. شەقامەکە لەساڵی ١٩٩٠دا لەلایەن ھێزەکانی پێشووی عێراقەوە بەکارھێندرا بۆ دەستبەسەرداگرتنی کووەیت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://battleland.blogs.time.com/2012/05/03/highway-of-death-robbery/|سەردێڕ=Highway (of Death) Robbery|ئیش=TIME.com|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئایاری ٢٠١٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508050522/http://battleland.blogs.time.com/2012/05/03/highway-of-death-robbery/|url-status=dead}}</ref> لە ڕێکەوتی (٢٦–٢٧ی ٢ی ١٩٩١) زیاد لە ١٠ ھەزار سەربازی سووپای عێراق کە لە ڕێگەدابوون بۆ گەڕانەوە بۆ ناو عێراق کرانە ئامانجی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھێزە ئاسمانییەکانی ئەمریکا]] و [[کەنەدا]]. جگە لەو ژمارە گەورەیەی قوربانیانی ھێرشەکە، ژمارەیەکی زۆر لە ئۆتۆمۆبێل و چەند کەرەستەیەکی تر لەناوچوون. == ئەمانەش ببینە == * [[شەڕی کەنداو]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ٨ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|کووەیت|عێراق|دەیەی ١٩٩٠|مێژوو|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Highway of Death}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:کووەیت لە ١٩٩١]] [[پۆل:مێژووی کووەیت]] cxkzjgwygqgcqfp25zu43znfgwnasvs 0 141094 1582920 1448925 2026-05-11T03:43:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٨ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582920 wikitext text/x-wiki لێکۆڵەر کۆنان تەشەنەی کرد بۆ [[یاری ڤیدیۆ]] دوای ئەو سەرکەوتنە زەبەلاحەی [[ئەنیمێ|ئەنیمێکەی]]، لە [[٢٧ی کانوونی یەکەم|٢٧ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٩٦]] یاری (مێ-تانتێ کۆنان: چیکا یۆئانوچی ساتسوجین جیکین) بۆ [[گەیم بۆی]] دەرچوو،<ref name="Chika">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080725192741/http://www.gamespot.com/gameboy/adventure/meitanteiconanchikaysj/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٨ |ناونیشان=http://www.gamespot.com/gameboy/adventure/meitanteiconanchikaysj/index.html |سەردێڕ=Meitantei Conan: Chika |بڵاوکەرەوە=[[گەیم سپۆت]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لەو کاتەوە زیاتر لە ٢٠ یاری دەرچووە. زۆربەی یارییەکان تەنھا لە [[ژاپۆن]] دەرچووە. یارییەکانی لێکۆڵەر کۆنان تایبەت بە [[گەیم بۆی]] و ئامێرەکانی یاری سۆنی و [[وۆندەر سوان کۆلەر|وۆندەر سوان]] و [[نینتندۆ دی ئێس]] لەلایەن کۆمپانیای [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە،<ref name="Chika"/><ref name="Saikou no Aibou">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://catalog.bandai.co.jp/item/4543112077455000.html |سەردێڕ=名探偵コナン 最高の相棒 |بڵاوکەرەوە=[[باندای]] |زمان=ژاپۆنی|سەردێڕ بە کوردی=''Detective Conan: Best Partner'' |ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref name="Daiei Teikoku no Isan">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120224235046/http://catalog.bandai.co.jp/item/4543112277077000.html |ڕێکەتی ئەرشیف=٢ ینایر ٢٠١١ |ناونیشان=http://catalog.bandai.co.jp/item/4543112277077000.html |سەردێڕ=名探偵コナン 大英帝国の遺産 |بڵاوکەرەوە=[[باندای]] |زمان=ژاپۆنی |سەردێڕ بە کوردی=''Detective Conan: Legacy of the British Empire'' |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Yuugure Oujo">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120224235034/http://catalog.bandai.co.jp/item/4543112003843000.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشان=http://catalog.bandai.co.jp/item/4543112003843000.html |سەردێڕ=名探偵コナン 〜夕暮れの皇女〜 |بڵاوکەرەوە=[[باندای]] |زمان=ژاپۆن |سەردێڕ بە کوردی=لێکۆڵەر کۆنان: شازادەی فستق |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Tantei Ryoku">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://uk.ds.ign.com/objects/878/878677.html |سەردێڕ=''Detective Conan: Detective Trainer'' |بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227162813/https://www.ign.com/games/detective-conan-detective-trainer |url-status=dead }}</ref> و [[بانپریستۆ]] یارییەکانی لێکۆڵەر کۆنان تایبەت بە [[گەیم بۆی کۆلەر]] و [[گەیم بۆی ئەدڤانس]] پێشخستووە، ئەمەش لە کاتێکدایە مارفلۆس ئینتەرتەینمەنت یاری "[[لێکۆڵەر کۆنان]]: لێکۆڵینەوەکانی میرابۆلسی" پێشخستووە.<ref name="Karakuri Jiin">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uk.gameboy.ign.com/objects/840/840503.html |سەردێڕ=''Detective Conan 1: Kakakuri Jin Satsujin Jiken'' |بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120307082640/http://uk.gameboy.ign.com/objects/840/840503.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Nerai Wareta">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uk.gameboy.ign.com/objects/739/739940.html |سەردێڕ=''Meitantei Conan: Nerai Wareta Tantei'' |بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120307082707/http://uk.gameboy.ign.com/objects/739/739940.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == زنجیرە یارییەکان == {{Video game titles| {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Chika Yuuenchi Satsujin Jiken |date={{Video game release|JP|December 27, 1996}} |refs=<ref name="مولد تلقائیا٥">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.play-asia.com/paOS-13-71-8w-49-kr-70-25i9-18-1.html|سەردێڕ=Detective Conan: Chika Yuuenchi Satsujin Jiken|بڵاوکەرەوە=[[Play-Asia]]|ڕێکەوتی سەردان = ۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷}}</ref> |release=1996&nbsp;– [[گەیم بۆی]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: The Underground Amusement Park Murder Case|名探偵コナン 魔術師の挑戦状!|Meitantei Conan: Chika Yuuenchi Satsujin Jiken}} لە لایەن [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Giwaku no Gouka Ressha |date={{Video game release|JP|August 7, 1998}} |refs=<ref name="Giwaku">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.play-asia.com/paOS-13-71-67-49-en-70-28cy.html|سەردێڕ=Detective Conan: Giwaku no Gouka Ressha|بڵاوکەرەوە=[[Play-Asia]]|ڕێکەوتی سەردان = ۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷}}</ref> |release=1998&nbsp;– [[گەیم بۆی]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: The Suspicious Gorgeous Train|名探偵コナン 疑惑の豪華列車|Meitantei Conan: Giwaku no Gouka Ressha}} لە لایەن [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Majutsushi no Chousenjou! |date={{Video game release|JP|August 5, 1999}} |refs=<ref name="Majutsushi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.play-asia.com/paOS-13-71-6q-49-en-70-1oh7.html|سەردێڕ=Detective Conan: Majutsushi no Chousenjou |بڵاوکەرەوە=[[Play-Asia]]|ڕێکەوتی سەردان= ۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷}}</ref> |release=1999&nbsp;– [[وۆندەر سوان کەلەر]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: The Magician's Challenge Letter!|名探偵コナン 魔術師の挑戦状!|Meitantei Conan: Majutsushi no Chousenjou!}} لە لایەن [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Karakuri Jiin Satsujin Jiken |date={{Video game release|JP|February 25, 2000}} |refs=<ref name="مولد تلقائیا٢">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gameboy.ign.com/objects/840/840503.html|سەردێڕ=Detective Conan 1: Kakakuri Jin Satsujin Jiken|بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]]|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613191051/http://gameboy.ign.com/objects/840/840503.html|url-status=dead}}</ref> |release=2000&nbsp;– [[گەیم بۆی کەلەر]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: The Mechanical Temple Murder Case|名探偵コナン からくり寺院殺人事件|Meitantei Conan: Karakuri Jiin Satsujin Jiken}} لە لایەن [[بانبرستۆ|بانبرستۆوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Kiganshima Hihou Densetsu |date={{Video game release|JP|March 31, 2000}} |refs=<ref name="Kiganshima Hihou">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gameboy.ign.com/objects/840/840504.html|سەردێڕ=Detective Conan 2: Kiganshima Hihou Densetsu|بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]]|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613191231/http://gameboy.ign.com/objects/840/840504.html|url-status=dead}}</ref> |release=2000&nbsp;– [[گەیم بۆی کەلەر]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: Legend of the Strange Rock Island Treasure|名探偵コナン 奇岩島秘宝伝説|Meitantei Conan: Kiganshima Hihou Densetsu}} لە لایەن [[بانبرستۆ|بانبرستۆوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Nishi no Meitantei, Saidai no Kiki!? |date={{Video game release|JP|July 27, 2000}} |refs=<ref name="Nishi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gamefaqs.com/portable/wswan/data/578025.html|سەردێڕ=Meitantei Conan: Nishi no Meitantei, Saidai no Kiki |بڵاوکەرەوە=[[گەیم سپۆت]]|ڕێکەوتی سەردان ۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷}}</ref> |release=2000&nbsp;– [[وۆندەر سوان کەلەر]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: The Western Detective's Greatest Crisis!?|名探偵コナン 西の名探偵 最大の危機!?|Meitantei Conan: Nishi no Meitantei, Saidai no Kiki!?}} لە لایەن [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Yuugure Oujo |date={{Video game release|JP|April 5, 2001}} |refs=<ref name="Yuugure Oujo">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120224235034/http://catalog.bandai.co.jp/item/4543112003843000.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشان=http://catalog.bandai.co.jp/item/4543112003843000.html |سەردێڕ=名探偵コナン 〜夕暮れの皇女〜 |بڵاوکەرەوە=[[باندای]] |زمان=ژاپۆن |سەردێڕ بە کوردی=لێکۆڵەر کۆنان: شازادەی فستق |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |release=2001&nbsp;– [[وۆندەر سوان کەلەر]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: Twilight of Princess|夕暮れの皇女|Meitantei Conan: Yuugure Oujo}} لە لایەن [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Norowareta Kouro |date={{Video game release|JP|June 1, 2001}} |refs=<ref name="Norowareta Kouro">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gameboy.ign.com/objects/840/840503.html|سەردێڕ=Meitantei Conan: Norowareta Kouro|بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]]|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613191051/http://gameboy.ign.com/objects/840/840503.html|url-status=dead}}</ref> |release=2001&nbsp;– [[گەیم بۆی کەلەر]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: The Cursed Sea Route|名探偵コナン 呪われた航路|Meitantei Conan: Norowareta Kouro}} لە لایەن [[بانبرستۆ|بانبرستۆوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Neraiwareta Tantei |date={{Video game release|JP|July 25, 2003}} |refs=<ref name="مولد تلقائیا١">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gameboy.ign.com/objects/739/739940.html|سەردێڕ=Meitantei Conan: Nerai Wareta Tantei|بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]]|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613191151/http://gameboy.ign.com/objects/739/739940.html|url-status=dead}}</ref> |release=2003&nbsp;– [[گەیم بۆی ئادڤانس]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: The Targeted Detective|名探偵コナン 狙われた探偵|Meitantei Conan: Neraiwareta Tantei}} لە لایەن [[بانبرستۆ|بانبرستۆوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Akatsuki no Monument |date={{Video game release|JP|April 21, 2005}} |refs=<ref name="Akatsuki">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gameboy.ign.com/objects/739/739941.html|سەردێڕ=Meitantei Conan: Akatsuki no Monument|بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]]|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613191205/http://gameboy.ign.com/objects/739/739941.html|url-status=dead}}</ref> |release=2005&nbsp;– [[گەیم بۆی ئادڤانس]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: Monument's Sunrise|名探偵コナン 暁のモニュメント|Meitantei Conan: Akatsuki no Monument}} لە لایەن [[بانبرستۆ|بانبرستۆوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Tantei Ryoku Trainer |date={{Video game release|JP|April 3, 2007}} |refs=<ref name="مولد تلقائیا٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ds.ign.com/objects/878/878677.html|سەردێڕ=Detective Conan: Detective Trainer|بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]]|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606160132/http://ds.ign.com/objects/878/878677.html|url-status=dead}}</ref> |release=2007&nbsp;– [[نینتیندۆ دی سی]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: Detective Skill Trainer|名探偵コナン 探偵力トレーナー|Meitantei Conan: Tantei Ryoku Trainer}} لە لایەن [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Kieta Hakase to Machigai Sagashi no Tou |date={{Video game release|JP|April 3, 2008}} |refs=<ref name="Kieta Hakase">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ds.ign.com/objects/878/878677.html|سەردێڕ=Detective Conan: Missing Professor|بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]]|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606160132/http://ds.ign.com/objects/878/878677.html|url-status=dead}}</ref> |release=2008&nbsp;– [[نینتیندۆ دی سی]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: The Missing Professor and the Mistaken Tower Search|名探偵コナン 消えた博士とまちがいさがしの塔|Meitantei Conan: Kieta Hakase to Machigai Sagashi no Tou}} لە لایەن [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan & Kindaichi Shounen no Jikenbou: Meguri au 2-Jin no Meitantei |date={{Video game release|JP|February 3, 2009}} |refs=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bandaigames.channel.or.jp/list/conan_and_kindaichi/|سەردێڕ=Detective Conan & Kindaichi Case Files official website|زمان=Japanese|ڕێکەوتی سەردان = ۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|بڵاوکەرەوە=[[باندای]]}}</ref><ref name="Kindaichi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ds.ign.com/objects/143/14337397.html|سەردێڕ=Detective Conan & Kindaichi Shounen no Jikenbou|بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]]|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140116205553/http://ds.ign.com/objects/143/14337397.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |release=2009&nbsp;– [[نینتیندۆ دی سی]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan & Kindaichi Case Files: Chance Meeting of Two Great Detectives|名探偵コナン&金田一少年の事件簿 めぐりあう٢人の名探偵|Meitantei Conan & Kindaichi Shounen no Jikenbou: Meguri au 2-Jin no Meitantei}} لە لایەن [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە. * A [[Fictional crossover|crossover]] with the [[Kindaichi Case Files]] series.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Aoki houseki no Rinbu Rondo |date={{Video game release|JP|April 21, 2011}} |refs=<ref name="Blue">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110721193619/http://ds-conan.channel.or.jp/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشان=http://ds-conan.channel.or.jp/|سەردێڕ=Detective Conan: The Blue Jewel's Rondo official website|زمان=Japanese|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|بڵاوکەرەوە=[[نامکۆ باندای هۆڵدینگس]]|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |release=2011&nbsp;– [[نینتیندۆ دی سی]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: The Blue Jewel's Rondo|名探偵コナン 蒼き宝石の輪舞曲|Meitantei Conan: Aoki houseki no Rinbu Rondo}} لە لایەن [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە.}} {{Video game titles/item |title=Meitantei Conan: Kako Kara no Zensōkyoku Prelude |date={{Video game release|JP|April 19, 2012}} |refs=<ref name="Prelude">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ds-conan.channel.or.jp/|سەردێڕ=''Detective Conan: Prelude from the Past'' official website|زمان=Japanese|ڕێکەوتی سەردان = ۲٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۷|بڵاوکەرەوە=[[نامکۆ باندای هۆڵدینگس]]}}</ref> |release=2012&nbsp;– [[نینتیندۆ دی سی]], [[پلەی ستەیشن پۆرتەبڵ]] |notes=*{{Nihongo3|lit. Detective Conan: Prelude from the Past|名探偵コナン 過去からの前奏曲～プレリュード～|Meitantei Conan: Kako Kara no Zensōkyoku Pureryūdo}} لە لایەن [[باندای|باندایەوە]] پێشخراوە.}}}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{لێکۆڵەر کۆنان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} [[پۆل:یارییەکانی لێکۆڵەر کۆنان]] [[پۆل:لێکۆڵەر کۆنان]] rfl0e78g8b5m6ejazs5clnojoqj2fev 0 142759 1582939 1446843 2026-05-11T08:19:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582939 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|وەرزی دووەم لە ھەڵاتنی گەورە|ھەڵاتنی گەورە (ڕوونکردنەوە)}} '''وەرزی دووەم''' لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی [[ھەڵاتنی گەورە]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ٢١ی ئابی ٢٠٠٦ لە ڕۆژی دوو شەممە کاتژمێر ٩:٠٠ی شەو (ناوچەی کاتی ڕۆژھەڵات) لە [[کەناڵی تەلەڤیزیۆنی فۆکس]] دەستی بە پەخشکردن کرد. ھەڵاتنی گەورە لە لایەن Adelstein-Parouse Productions لەگەڵ Rat Television و Original Television Movie و کەناڵی فۆکسی سەدەی بیستەم بەرھەمھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.variety.com/profiles/Season/main/55214/2/168453/Prison+Break.html?dataSet=1 |سەردێڕ=''Prison Break'' Season 2 |ڕێکەوتی سەردان = ٥ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=فرایتی}}</ref> وەرزەکە لە ٢٢ ئەڵقە پێکدێت، و لە نیسانی ٢٠٠٧ کۆتایی ھات. ھەڵاتی گەورە دەربارەی دوو برا دەسوڕێتەوە، کاتێک یەکێکیان بە لەسێدارەدان سزا دەدرێت، برا بلیمەتەکەیشی پیلان بۆ دەرھێنانی لە زیندان دادەنێت پاشان بە مەبەست خۆی دەخاتە زیندانەوە. دوو براکە لەگەڵ شەش زیندانی تر دەتوانن لە چاکسازی ڕووباری فۆکس ڕابکەن، و وەرزی دووەم باسی بەدواکەوتی کۆمەڵەکە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=Tucker |یەکەم=Hannah |ناونیشان=http://www.ew.com/ew/article/0,,1219917,00.html |سەردێڕ=A first look at the second season of '''Prison Break''' |5=Prison Break |6=Television News |7=TV |8=Entertainment Weekly |بڵاوکەرەوە=[[ئینتەرتەینمەنت ویکڵی]] |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٠٦ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121005143712/http://www.ew.com/ew/article/0,,1219917,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ناویان لێنرا "ھەشتەکەی ڕووباری فۆکس"،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fox.com/prisonbreak/bios/bio_bellick.htm |سەردێڕ=FOX Broadcasting Company: ''Prison Break'' |بڵاوکەرەوە=[[ھێڵی تەلەڤیزیۆنی فۆکس|Fox]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070120054011/http://www.fox.com/prisonbreak/bios/bio_bellick.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمەڵەکە جیابوونەوە، و ھەر یەکێکیان چوو بە ڕێگای خۆیدا، و زۆر بە کەمی چاویان بە یەک دەکەوت. زۆر پەلەقاژەیان کرد بۆ ڕاکردن لە پۆلیس و ئەو کۆمەڵەیەی کە بە [[کۆمپانیا (ھەڵاتنی گەورە)|کۆمپانیا]] ناسراون کە دەیانەوێت بیانکوژن. لەم وەرزەدا، سێ کەسایەتی سەرەکی بوو بە لاوەکی، و لە بەرامبەردا ھەندێک کەسایەتی بوو بە سەرەکی و کەسایەتی نوێش ھاتە ناوەوە. لە [[داڵاس]] لەبەر نزیکییەکەی لە ڕووداوەکانی وەرزەکە، وەرزەکە لەوێ تۆمار کرا. ڕووداوەکانی ئەڵقەی کۆتایی لە [[پێنساکۆلا]] لە ویلایەتی [[فلۆریدا]] تۆمار کرا، وەک [[پەنەما]]. ڕاکان دەربارەی وەرزەکە بەریەککەوتن، بەڵام زیادکردنی [[وێڵیام فیکنەر]] پێشوازییەکی زۆری بەدەستھێنا. == بەرھەمھێنان == === ئەکتەرەکان === وەرزی دووەم نۆ ئەکتەری ھەڵبژارد بۆ پاڵەوانێتی لە زنجیرەکەدا.<ref name="pbseason2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://au.tv.ign.com/objects/846/846853.html |سەردێڕ=''Prison Break'': Season 2 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨ |بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]] }}{{بەستەری مردوو|url=http://au.tv.ign.com/objects/846/846853.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لەباتی دە لە وەرزی یەکەم زنجیرەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://au.tv.ign.com/objects/825/825147.html |سەردێڕ=''Prison Break'': Season 1 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨ |بڵاوکەرەوە=[[ئای جی ئێن]] }}{{بەستەری مردوو|url=http://au.tv.ign.com/objects/825/825147.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> پێنج کەس لە ھەشت ھەڵاتووەکە بە شێوەیەکی دوو بارە بە درێژای ئەڵقەکانی زنجیرەکە دەرکەوتوون، ئەمەش لە کاتێکدا سیانەکەی تر بە شێوەیەکی پچڕ پچڕ دەرکەوتوون. [[وێنتوۆرت میلەر]] ڕۆڵی [[مایکڵ سکۆفیڵد]] دەگێڕێت، ئەندازیارێکی بلیمەت کە پیلانی ڕاکردنەکەی داناوە لە پێناو ڕزگار کردنی براکەی. [[دۆمینیک پۆرسێڵ]] ڕۆڵی برای پاڵەوانەکە [[لینکۆڵن بۆرۆنز]] دەگێڕێت، کە ئەو برای مایکڵە و سزای لەسێدارەدانی ھەیە لەبەر کوشتنی "ترینس ستێدمان" برای سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان. [[ئاموری نۆڵاسکۆ]] کە ڕۆڵی [[فێرناندۆ سوکرێ]] گێڕا، ھاوڕێکەی مایکڵ لە قاوشەکەیدا کاتێک زانی خۆشەویستەکەی [[ماریکروز دیلگادۆ]] دووگیانە بڕیاریدا ڕابکات. و [[ڕۆبێرت نیپەر]] کە ھەڵسا بە گێڕانی ڕۆڵی [[تی-باگ]]، دەستدرێژیکەرێکی سپی تووندەڕەو کە ھەوڵدەدات تۆڵە لە زیندانییەکانی تر بکاتەوە لەبەر قرتاندنی دەستی. و [[ڕۆکمۆند دونبار]] کە ڕۆڵی [[سی-نۆت]] گێڕا، سەربازێکی پێشوو کە دەیەوێت بگەڕێتەوە بۆ لای خێزانەکەی. و [[سارا وەین کالیز]] کە ڕۆڵی [[سارا تانکریدی]] دەگێڕێت، پزیشکێکی پێشوو لە زیندان و خۆشەویستی مایکڵ. و [[پوڵ ئادڵستان]] کە ڕۆڵی [[پوڵ کێلەرمەن]] دەگێڕێت، بریکاری خزمەتی نھێنی کە دواتر بۆ تۆڵەکردنەوە لە کۆمپانیاکە یارمەتی مایکڵ و بۆرۆنز دەدات.<ref name="pbseason2"/> و [[وەید ویلیامز]] کە ڕۆڵی [[براد بێلێک]] دەگێڕێت، پاسەوانێکی پێشووی زیندان کە ھەوڵ دەدات خەڵاتەکەی سەر ھەڵاتووەکان بەدەست بھێنێت.<ref name="bellickmain">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvguide.com/news/Prison-Break-Linebacker-40855.aspx |سەردێڕ=''Prison Break'': Will Linebacker "Terry Tate" Sack Bellick? |بڵاوکەرەوە=[[TV Guide]]|نووسەر=Mitovich, Matt Webb|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> [[وێڵیام فیکنەر]] ھات بۆ ئەوەی ڕۆڵی [[ئەڵێکساندەر ماھۆن]] بگێڕێت، بریکاری [[نووسینگەی لێکۆڵینەوە فیدرالییەکان]] کە بەرپرسە لە بەدواکەوتنی ھەڵاتووەکان. ئەمەش لە کاتێکدا [[مارشاڵ ئاڵمان]] کە ڕۆڵی [[ئێڵ. جەی]] دەگێڕا، و [[ڕۆبن تۆنی]] کە ڕۆڵی ڤێرۆنیکا دۆنۆفان دەگێڕا، و [[پیتەر ستۆرمار]] کە ڕۆڵی [[جۆن ئابروتسی]] دەگێڕا، گۆڕا بۆ بوون بە لاوەکی یان ھەڵوەشاننەوە.<ref name="pbseason2"/> === تۆمارکردن === تۆمارکردن لە [[١٥ی حوزەیران]]ی [[٢٠٠٦]] لە دالاس لە ویلایەتی تێکساس دەستی پێکرد لەبەر نزیکی لە ڕووداوەکانی زنجیرەکە لێیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tv.msn.com/tv/article.aspx?news=223366 |سەردێڕ=New ''Prison Break'' to Be Filmed in Dallas&nbsp;— MSN TV News |بڵاوکەرەوە=[[ئێم ئێس ئێن]] |ڕێکەوت=١٥ ئایاری ٢٠٠٦ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102131545/http://tv.msn.com/tv/article.aspx?news=223366 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دەرچوون == === نرخاندن === ئەڵقەی یەکەمی ئەم وەرزە نزیکەی ٩٬٤ میلیۆن بینەری ئەمریکی بەدەستھێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Levin |یەکەم=Gary |ناونیشان=http://www.usatoday.com/life/television/news/2006-08-29-nielsen-analysis_x.htm?csp=3 |سەردێڕ=Premieres, finales falter|بڵاوکەرەوە=[[یو ئێس ئەی تودەی]]|ڕێکەوت=٢٩ أغسطس ٢٠٠٦ |ڕێکەوتی سەردان = ٦ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> ئەمەش لە کاتێکدا ١٠٬٥ میلیۆن بینەری ئەمریکی سەیری [[پێشەکی (ھەڵاتنی گەورە)|ئەڵقەی یەکەم]] لە [[ھەڵاتنی گەورە (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |نووسەر=الثلاثاء ٣٠ أغسطس 2005 03:01 PM PT |ناونیشان=http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1,1002,271 |3=97287 |4=1 |5=,00.html |سەردێڕ=Zap2it&nbsp;— TV news&nbsp;— ''Prison'' Breaks Strong for FOX |بڵاوکەرەوە=[[Tribune Media Services]] |ڕێکەوت=٣٠ ئابی ٢٠٠٥ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070828103035/http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1,1002,271 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەڵقەی کۆتایی لە وەرزی یەکەم نزیکەی ١٠٬٢٤ میلیۆن بینەری ئەمریکی بەدەسھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[دەستەی ڕاگەیاندنی ئەمریکی|ABC]] Medianet|ڕێکەوت=٢٣ مایو ٢٠٠٦|ناونیشان=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052306_05|سەردێڕ= Weekly Program Rankings|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> و ئەڵقەی [[شیکاگۆ (ھەڵاتنی گەورە)|شیکاگۆ]] نزیکەی ١٠٬١٢ میلیۆن بینەری ھەبوو ھەروەھا زۆرترین بینەری ھەبوو لە ئەڵقەکانی وەرزەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[دەستەی ڕاگەیاندنی ئەمریکی|ABC]] Medianet|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=021307_05|سەردێڕ= Weekly Program Rankings|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> بەڵام ئەڵقەی کۆتایی زنجیرەکە ٨٬١٢ بینەری ئەمریکی بەدەستھێنا ھەر بۆیە بۆ بە کەمترین ئەڵقە لە ڕووی سەیرکردنەوە لە مێژووی وەرزەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[دەستەی ڕاگەیاندنی ئەمریکی|ABC]] Medianet|ڕێکەوت=١٠ نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=041007_06|سەردێڕ= Weekly Program Rankings|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> لە کاتێکدا زنجیرەکە بە گشتی بووە خاوەنی ڕێژەی ٩٬٣٠ بۆ ھەموو ئەڵقەکانی. وە لە ئۆستوراڵیا، ئەڵقەی یەکەمی وەرزەکە ١٬٢٢ میلیۆن بینەری بەدەستھێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.worldscreen.com/newscurrent.php?filename=heroes020207.htm |سەردێڕ=''Heroes'' and ''Prison Break'' Deliver for Seven |ڕێکەوتی سەردان = ٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=World Screen}}</ref> بەڵام ڕێژەکە بە ڕیزبەندی دابەزی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.smh.com.au/news/tv--radio/cult-shows-air-sooner-to-curb-downloads/2007/06/26/1182623906754.html |سەردێڕ=Cult shows air sooner to curb downloads |ڕێکەوتی سەردان = ٦ی ئازاری ٢٠١٨|نووسەر=Dunn, Emily |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[سیدنی مۆرنینگ ھێراڵد]]}}</ref> لە شانشینی یەکگرتوو، بەشی زنجیرەکە لە وەرزی یەکەمدا لە ٩% بۆ ٨٬٥% دابەزی لە وەرزی دووەمی زنجیرەکەدا. ئەڵقەی پێش کۆتایی وەرزی [[فاین دێڵ کاوینۆ]] ۱,۲ میلیۆن بینەری بەدەستهێنا، و ۷% ڕێژەی بینەری بەدەستهێنا. وە وەک ئەنجامێک، کەناڵی پێنجەم بڕیاریدا وەرزی سێیەم پەخش نەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.guardian.co.uk/media/2007/jun/05/broadcasting.bskyb |سەردێڕ=Sky One snatches ''Prison Break'' |ڕێکەوتی سەردان = ۷ی ئازاری ۲۰۱٨|نووسەر=Sweney, Mark |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[گاردیان]]}}</ref> بەڵام لە کەنەدا پەخشکرا و شوێنێکی لە ناو دە بەرزترین زنجیرەی تەلەڤیزۆنی لە ڕووی نرخاندنەوە لەسەر [[هێڵێ تەلەڤیزۆنی جیهانی]] بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=conewsstory&refer=conews&tkr=TEN:AU&sid=aKSC5_OhRIDc|سەردێڕ=CanWest Global Communications Corp. Reports Fourth Quarter 2007 |ڕێکەوتی سەردان = ۷ی ئازاری ۲۰۱٨|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[Bloomberg L.P.]]}}</ref> === دەرچوونەکانی دیڤیدی === وەرزەکە بە ناوی هەڵاتنی گەورە: وەرزی دووەم لەسەر کۆمەڵەیەک لە شەش دێسک لە ناوچەی دیڤیدی یەکەم لە ویلایەتە یەگکرتووەکان [[٤ی ئەیلوول]]ی ۲۰۰۷ دەرچوو. بۆ ئەو بیست و دوو ئەڵقەی کە پەخشکرا لێدوان لەسەر ئەڵقەکان و گرتە لە پشتی پەردەوە زیادکرا کە "گەڕانەوەی زنجیرەکە" و "گۆڕینی داڵاس لە ئەمریکا"ی تێدابوو. هەروەها چاوپێکەوتن لەگەڵ جێبەجێکار و بەرهەمهێنەری زنجیرەکەی تێدابوو، کە لە نێوانیاندا دروستکەری زنجیرەکە و نووسەری سەرەکی [[پۆڵ شویرینگ]]ی تێدابوو. هەمان کۆمەڵە لە ۲ی ئابی ۲۰۰۷ لە ناوچەی ۲ پێش دوو هەفتە لە دەرچوونی لە ناوچەی ۱ دەرچوو، لەگەڵیا ئەڵقەی یەکەم لە وەرزی شەشەمی [[۲٤ (زنجیرەی تەلەڤیزۆنی)|۲٤]] لە ۱۹ی ئەیلوولی ۲۰۰۷ لە ناوچەی ٤ دەرچوو.<ref name="dvdrelease"/><ref name="region22"/><ref name="ezydvdre"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{ڕاکردن لە بەندیخانە}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:ڕاکردن لە بەندیخانە]] [[پۆل:ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە]] qdajdetwq2pxbe0gkf4aruorlpixwai 828 144403 1582743 1561094 2026-05-10T15:45:12Z Sophivorus 36859 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q52428273|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 1582743 Scribunto text/plain -- Module:Excerpt implements the Excerpt template -- Documentation and master version: https://en.wikipedia.org/wiki/Module:Excerpt -- Authors: User:Sophivorus, User:Certes, User:Aidan9382 & others -- License: CC-BY-SA-3.0 local parser = require( 'Module:WikitextParser' ) local yesno = require( 'Module:Yesno' ) local ok, config = pcall( require, 'Module:Excerpt/config' ) if not ok then config = {} end local Excerpt = {} -- Main entry point for templates function Excerpt.main( frame ) -- Make sure the requested page exists and get the wikitext local page = Excerpt.getArg( 1 ) if not page or page == '{{{1}}}' then return Excerpt.getError( 'no-page' ) end local title = mw.title.new( page ) if not title then return Excerpt.getError( 'invalid-title', page ) end local fragment = title.fragment -- save for later if title.isRedirect then title = title.redirectTarget if fragment == "" then fragment = title.fragment -- page merge potential end end if not title.exists then return Excerpt.getError( 'page-not-found', page ) end page = title.prefixedText local wikitext = title:getContent() -- Get the template params and process them local params = { hat = yesno( Excerpt.getArg( 'hat', true ) ), this = Excerpt.getArg( 'this' ), only = Excerpt.getArg( 'only' ), files = Excerpt.getArg( 'files', Excerpt.getArg( 'file' ) ), lists = Excerpt.getArg( 'lists', Excerpt.getArg( 'list' ) ), tables = Excerpt.getArg( 'tables', Excerpt.getArg( 'table' ) ), templates = Excerpt.getArg( 'templates', Excerpt.getArg( 'template' ) ), paragraphs = Excerpt.getArg( 'paragraphs', Excerpt.getArg( 'paragraph' ) ), references = yesno( Excerpt.getArg( 'references', true ) ), subsections = yesno( Excerpt.getArg( 'subsections', false ) ), links = yesno( Excerpt.getArg( 'links', true ) ), bold = yesno( Excerpt.getArg( 'bold', false ) ), briefDates = yesno( Excerpt.getArg( 'briefdates', false ) ), inline = yesno( Excerpt.getArg( 'inline' ) ), quote = yesno( Excerpt.getArg( 'quote' ) ), more = yesno( Excerpt.getArg( 'more' ) ), class = Excerpt.getArg( 'class' ), track = yesno( Excerpt.getArg( 'track', true ) ), displayTitle = Excerpt.getArg( 'displaytitle', page ), } -- Make sure the requested section exists and get the excerpt local excerpt local section = Excerpt.getArg( 2, fragment ) section = mw.text.trim( section ) if section == '' then section = nil end if section then excerpt = parser.getSectionTag( wikitext, section ) if not excerpt then if params.subsections then excerpt = parser.getSection( wikitext, section ) else local sections = parser.getSections( wikitext ) excerpt = sections[ section ] end end if not excerpt then return Excerpt.getError( 'section-not-found', section ) end if excerpt == '' then return Excerpt.getError( 'section-empty', section ) end else excerpt = parser.getLead( wikitext ) if excerpt == '' then return Excerpt.getError( 'lead-empty' ) end end -- Remove noinclude bits excerpt = excerpt:gsub( '<[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]>.-</[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]>', '' ) -- Filter various elements from the excerpt excerpt = Excerpt.filterFiles( excerpt, params.files ) excerpt = Excerpt.filterLists( excerpt, params.lists ) excerpt = Excerpt.filterTables( excerpt, params.tables ) excerpt = Excerpt.filterParagraphs( excerpt, params.paragraphs ) -- If no file is found, try to get one from the infobox if ( params.only == 'file' or params.only == 'files' or params.only == 'filename' or not params.only and ( not params.files or params.files ~= '0' ) ) -- caller asked for files and not section -- and we're in the lead section and config.captions -- and we have the config option required to try finding files in infoboxes and #parser.getFiles( excerpt ) == 0 -- and there're no files in the excerpt then excerpt = Excerpt.addInfoboxFile( excerpt ) end -- Filter the templates by appending the templates blacklist to the templates filter if config.blacklist then local blacklist = table.concat( config.blacklist, ',' ) if params.templates then if string.sub( params.templates, 1, 1 ) == '-' then params.templates = params.templates .. ',' .. blacklist end else params.templates = '-' .. blacklist end end excerpt = Excerpt.filterTemplates( excerpt, params.templates ) -- Leave only the requested elements if params.only == 'file' or params.only == 'files' then local files = parser.getFiles( excerpt ) excerpt = params.only == 'file' and files[1] or table.concat( files, '\n\n' ) end if params.only == 'list' or params.only == 'lists' then local lists = parser.getLists( excerpt ) excerpt = params.only == 'list' and lists[1] or table.concat( lists, '\n\n' ) end if params.only == 'table' or params.only == 'tables' then local tables = parser.getTables( excerpt ) excerpt = params.only == 'table' and tables[1] or table.concat( tables, '\n\n' ) end if params.only == 'paragraph' or params.only == 'paragraphs' then local paragraphs = parser.getParagraphs( excerpt ) excerpt = params.only == 'paragraph' and paragraphs[1] or table.concat( paragraphs, '\n\n' ) end if params.only == 'template' or params.only == 'templates' then local templates = parser.getTemplates( excerpt ) excerpt = params.only == 'template' and templates[1] or table.concat( templates, '\n\n' ) end if params.only == 'filename' then local files = parser.getFiles( excerpt ) local file = files[1] excerpt = file and parser.getFileName( file ) or 'Noimage.png' params.inline = true end -- @todo Make more robust and move downwards if params.briefDates then excerpt = Excerpt.fixDates( excerpt ) end -- Remove unwanted elements excerpt = Excerpt.removeComments( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeSelfLinks( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeNonFreeFiles( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeBehaviorSwitches( excerpt ) -- Fix or remove the references if params.references then excerpt = Excerpt.fixReferences( excerpt, page, wikitext ) else excerpt = Excerpt.removeReferences( excerpt ) end -- Remove wikilinks if not params.links then excerpt = Excerpt.removeLinks( excerpt ) end -- Link the bold text near the start of most leads and then remove it if not section then excerpt = Excerpt.linkBold( excerpt, page ) end if not params.bold then excerpt = Excerpt.removeBold( excerpt ) end -- Remove extra line breaks but leave one before and after so the parser interprets lists, tables, etc. correctly excerpt = excerpt:gsub( '\n\n\n+', '\n\n' ) excerpt = mw.text.trim( excerpt ) excerpt = '\n' .. excerpt .. '\n' -- Remove nested categories excerpt = frame:preprocess( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeCategories( excerpt ) -- Add tracking categories if params.track and config.categories then excerpt = Excerpt.addTrackingCategories( excerpt ) end -- Build the final output if params.inline then return mw.text.trim( excerpt ) end local tag = params.quote and 'blockquote' or 'div' local block = mw.html.create( tag ):addClass( 'excerpt-block' ):addClass( params.class ) if config.styles then local styles = frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = config.styles } ) block:node( styles ) end if params.hat then local hat = Excerpt.getHat( page, section, params ) block:node( hat ) end excerpt = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'excerpt' ):wikitext( excerpt ) block:node( excerpt ) if params.more then local more = Excerpt.getReadMore( page, section ) block:node( more ) end return block end -- Filter the files in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterFiles( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local files = parser.getFiles( wikitext ) for index, file in pairs( files ) do local name = parser.getFileName( file ) if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, file ) end end return wikitext end -- Filter the lists in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterLists( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local lists = parser.getLists( wikitext ) for index, list in pairs( lists ) do if isBlacklist and Excerpt.matchFilter( index, filters ) or not isBlacklist and not Excerpt.matchFilter( index, filters ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, list ) end end return wikitext end -- Filter the tables in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterTables( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local tables = parser.getTables( wikitext ) for index, tableWikitext in pairs( tables ) do local id = parser.getTableAttribute( tableWikitext, 'id' ) if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( id, filters ) ) or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( id, filters ) ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, tableWikitext ) end end return wikitext end -- Filter the paragraphs in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterParagraphs( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local paragraphs = parser.getParagraphs( wikitext ) for index, paragraph in pairs( paragraphs ) do if isBlacklist and Excerpt.matchFilter( index, filters ) or not isBlacklist and not Excerpt.matchFilter( index, filters ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, paragraph ) end end return wikitext end -- Filter the templates in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterTemplates( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local templates = parser.getTemplates( wikitext ) for index, template in pairs( templates ) do local name = parser.getTemplateName( template ) if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, template ) end end return wikitext end function Excerpt.addInfoboxFile( excerpt ) -- We cannot distinguish the infobox from the other templates, so we search them all local templates = parser.getTemplates( excerpt ) for _, template in pairs( templates ) do local parameters = parser.getTemplateParameters( template ) local file, captions, caption, cssClasses, cssClass for _, pair in pairs( config.captions ) do file = pair[1] file = parameters[file] if file and Excerpt.matchAny( file, '^.*%.', { '[Jj][Pp][Ee]?[Gg]', '[Pp][Nn][Gg]', '[Gg][Ii][Ff]', '[Ss][Vv][Gg]' }, '.*' ) then file = string.match( file, '%[?%[?.-:([^{|]+)%]?%]?' ) or file -- [[File:Example.jpg{{!}}upright=1.5]] to Example.jpg captions = pair[2] for _, p in pairs( captions ) do if parameters[ p ] then caption = parameters[ p ] break end end -- Check for CSS classes -- We opt to use skin-invert-image instead of skin-invert -- in all other cases, the CSS provided in the infobox is used if pair[3] then cssClasses = pair[3] for _, p in pairs( cssClasses ) do if parameters[ p ] then cssClass = ( parameters[ p ] == 'skin-invert' ) and 'skin-invert-image' or parameters[ p ] break end end end local class = cssClass and ( '|class=' .. cssClass ) or '' return '[[File:' .. file .. class .. '|thumb|' .. ( caption or '' ) .. ']]\n' .. excerpt end end end return excerpt end function Excerpt.removeNonFreeFiles( wikitext ) local files = parser.getFiles( wikitext ) for _, file in pairs( files ) do local fileName = 'File:' .. parser.getFileName( file ) local fileTitle = mw.title.new( fileName ) if fileTitle then local fileDescription = fileTitle:getContent() if not fileDescription or fileDescription == '' then local frame = mw.getCurrentFrame() fileDescription = frame:preprocess( '{{' .. fileName .. '}}' ) -- try Commons end if fileDescription and string.match( fileDescription, '[Nn]on%-free' ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, file ) end end end return wikitext end function Excerpt.getHat( page, section, params ) local hat -- Build the text if params.this then hat = params.this elseif params.quote then hat = Excerpt.getMessage( 'this' ) elseif params.only then hat = Excerpt.getMessage( params.only ) else hat = Excerpt.getMessage( 'section' ) end hat = hat .. ' ' .. Excerpt.getMessage( 'excerpt' ) -- Build the link if section then hat = hat .. ' [[:' .. page .. '#' .. mw.uri.anchorEncode( section ) .. '|' .. params.displayTitle .. ' § ' .. section:gsub( '%[%[([^]|]+)|?[^]]*%]%]', '%1' ) .. ']].' -- remove nested links else hat = hat .. ' [[:' .. page .. '|' .. params.displayTitle .. ']].' end -- Build the edit link local title = mw.title.new( page ) local editUrl = title:fullUrl( 'action=edit' ) hat = hat .. '<span class="mw-editsection-like plainlinks"><span class="mw-editsection-bracket">[</span>[' hat = hat .. editUrl .. ' ' .. mw.message.new( 'editsection' ):plain() hat = hat .. ']<span class="mw-editsection-bracket">]</span></span>' if config.hat then local frame = mw.getCurrentFrame() hat = config.hat .. hat .. '}}' hat = frame:preprocess( hat ) else hat = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'dablink excerpt-hat' ):wikitext( hat ) end return hat end function Excerpt.getReadMore( page, section ) local link = "'''[[" .. page if section then link = link .. '#' .. section end local text = Excerpt.getMessage( 'more' ) link = link .. '|' .. text .. "]]'''" link = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'noprint excerpt-more' ):wikitext( link ) return link end -- Fix birth and death dates, but only in the first paragraph -- @todo Use parser.getParagraphs() to get the first paragraph function Excerpt.fixDates( excerpt ) local start local s local e = 0 repeat start = e + 1 s, e = mw.ustring.find( excerpt, '%s*%b{}%s*', start ) until not s or s > start s, e = mw.ustring.find( excerpt, '%b()', start ) -- get (...), which may be (year–year) if s and s < start + 100 then -- look only near the start local excerptStart = mw.ustring.sub( excerpt, s, e ) local year1, conjunction, year2 = string.match( excerptStart, '(%d%d%d+)(.-)(%d%d%d+)' ) if year1 and year2 and ( string.match( conjunction, '[%-–—]' ) or string.match( conjunction, '{{%s*[sS]nd%s*}}' ) ) then local y1 = tonumber( year1 ) local y2 = tonumber( year2 ) if y2 > y1 and y2 < y1 + 125 and y1 <= tonumber( os.date( '%Y' ) ) then excerpt = mw.ustring.sub( excerpt, 1, s ) .. year1 .. '–' .. year2 .. mw.ustring.sub( excerpt, e ) end end end return excerpt end -- Replace the first call to each reference defined outside of the excerpt for the full reference, to prevent undefined references -- Then prefix the page title to the reference names to prevent conflicts -- that is, replace <ref name="Foo"> for <ref name="Title of the article Foo"> -- and also <ref name="Foo" /> for <ref name="Title of the article Foo" /> -- also remove reference groups: <ref name="Foo" group="Bar"> for <ref name="Title of the article Foo"> -- and <ref group="Bar"> for <ref> -- @todo The current regex may fail in cases with both kinds of quotes, like <ref name="Darwin's book"> function Excerpt.fixReferences( excerpt, page, wikitext ) local references = parser.getReferences( excerpt ) local fixed = {} for _, reference in pairs( references ) do local name = parser.getTagAttribute( reference, 'name' ) if not fixed[ name ] then -- fix each reference only once local content = parser.getTagContent( reference ) if not content then -- reference is self-closing local full = parser.getReference( excerpt, name ) if not full then -- the reference is not defined in the excerpt full = parser.getReference( wikitext, name ) if full then excerpt = excerpt:gsub( Excerpt.escapeString( reference ), Excerpt.escapeString( full ), 1 ) end table.insert( fixed, name ) end end end end -- Prepend the page title to the reference names to prevent conflicts with other references in the transcluding page excerpt = excerpt:gsub( '< *[Rr][Ee][Ff][^>]*name *= *["\']?([^"\'>/]+)["\']?[^>/]*(/?) *>', '<ref name="' .. page:gsub( '"', '' ) .. ' %1"%2>' ) -- Remove reference groups because they don't apply to the transcluding page excerpt = excerpt:gsub( '< *[Rr][Ee][Ff] *group *= *["\']?[^"\'>/]+["\'] *>', '<ref>' ) return excerpt end function Excerpt.removeReferences( excerpt ) local references = parser.getReferences( excerpt ) for _, reference in pairs( references ) do excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, reference ) end return excerpt end function Excerpt.removeCategories( excerpt ) local categories = parser.getCategories( excerpt ) for _, category in pairs( categories ) do excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, category ) end return excerpt end function Excerpt.removeBehaviorSwitches( excerpt ) return excerpt:gsub( '__[A-Z]+__', '' ) end function Excerpt.removeComments( excerpt ) return excerpt:gsub( '<!%-%-.-%-%->', '' ) end function Excerpt.removeBold( excerpt ) return excerpt:gsub( "'''", '' ) end function Excerpt.removeLinks( excerpt ) local links = parser.getLinks( excerpt ) for _, link in pairs( links ) do excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, link ) end return excerpt end -- @todo Use parser.getLinks function Excerpt.removeSelfLinks( excerpt ) local lang = mw.language.getContentLanguage() local page = Excerpt.escapeString( mw.title.getCurrentTitle().prefixedText ) local ucpage = lang:ucfirst( page ) local lcpage = lang:lcfirst( page ) excerpt = excerpt :gsub( '%[%[(' .. ucpage .. ')%]%]', '%1' ) :gsub( '%[%[(' .. lcpage .. ')%]%]', '%1' ) :gsub( '%[%[' .. ucpage .. '|([^]]+)%]%]', '%1' ) :gsub( '%[%[' .. lcpage .. '|([^]]+)%]%]', '%1' ) return excerpt end -- Replace the bold title or synonym near the start of the page by a link to the page function Excerpt.linkBold( excerpt, page ) local lang = mw.language.getContentLanguage() local position = mw.ustring.find( excerpt, "'''" .. lang:ucfirst( page ) .. "'''", 1, true ) -- look for "'''Foo''' is..." (uc) or "A '''foo''' is..." (lc) or mw.ustring.find( excerpt, "'''" .. lang:lcfirst( page ) .. "'''", 1, true ) -- plain search: special characters in page represent themselves if position then local length = mw.ustring.len( page ) excerpt = mw.ustring.sub( excerpt, 1, position + 2 ) .. '[[' .. mw.ustring.sub( excerpt, position + 3, position + length + 2 ) .. ']]' .. mw.ustring.sub( excerpt, position + length + 3, -1 ) -- link it else -- look for anything unlinked in bold, assumed to be a synonym of the title (e.g. a person's birth name) excerpt = mw.ustring.gsub( excerpt, "'''(.-'*)'''", function ( text ) if not string.find( text, '%[' ) and not string.find( text, '%{' ) then -- if not wikilinked or some weird template return "'''[[" .. page .. '|' .. text .. "]]'''" -- replace '''Foo''' by '''[[page|Foo]]''' else return nil -- instruct gsub to make no change end end, 1 ) -- terminates the anonymous replacement function passed to gsub end return excerpt end function Excerpt.addTrackingCategories( excerpt ) local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() local addedCategories = false local contentCategory = config.categories.content if contentCategory and currentTitle.isContentPage then addedCategories = true excerpt = excerpt .. '[[Category:' .. contentCategory .. ']]' end local namespaceCategory = config.categories[ currentTitle.namespace ] if namespaceCategory then addedCategories = true excerpt = excerpt .. '[[Category:' .. namespaceCategory .. ']]' end if addedCategories then excerpt = excerpt .. '\n' end return excerpt end -- Helper method to match from a list of regular expressions -- Like so: match pre..list[1]..post or pre..list[2]..post or ... function Excerpt.matchAny( text, pre, list, post, init ) for i = 1, #list do local match = { mw.ustring.match( text, pre .. list[ i ] .. post, init ) } if match[1] then return unpack( match ) end end return nil end -- Helper function to get arguments -- args from Lua calls have priority over parent args from template function Excerpt.getArg( key, default ) local frame = mw.getCurrentFrame() for k, value in pairs( frame:getParent().args ) do if k == key and mw.text.trim( value ) ~= '' then return value end end for k, value in pairs( frame.args ) do if k == key and mw.text.trim( value ) ~= '' then return value end end return default end -- Helper method to get an error message -- This method also categorizes the current page in one of the configured error categories function Excerpt.getError( key, value ) local message = Excerpt.getMessage( 'error-' .. key, value ) local markup = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'error' ):wikitext( message ) if config.categories and config.categories.errors and mw.title.getCurrentTitle().isContentPage then markup:node( '[[Category:' .. config.categories.errors .. ']]' ) end return markup end -- Helper method to get a localized message -- This method uses Module:TNT to get localized messages from https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:I18n/Module:Excerpt.tab -- If Module:TNT is not available or the localized message does not exist, the key is returned instead function Excerpt.getMessage( key, value ) local ok2, TNT = pcall( require, 'Module:TNT' ) if not ok2 then return key end local ok3, message = pcall( TNT.format, 'I18n/Module:Excerpt.tab', key, value ) if not ok3 then return key end return message end -- Helper method to escape a string for use in regexes function Excerpt.escapeString( str ) return str:gsub( '[%^%$%(%)%.%[%]%*%+%-%?%%]', '%%%0' ) end -- Helper method to remove a string from a text -- @param text Text from where to remove the string -- @param str String to remove -- @return The given text with the string removed function Excerpt.removeString( text, str ) local pattern = Excerpt.escapeString( str ) if #pattern > 9999 then -- strings longer than 10000 bytes can't be put into regexes pattern = Excerpt.escapeString( mw.ustring.sub( str, 1, 999 ) ) .. '.-' .. Excerpt.escapeString( mw.ustring.sub( str, -999 ) ) end return text:gsub( pattern, '' ) end -- Helper method to convert a comma-separated list of numbers or min-max ranges into a list of booleans -- @param filter Required. Comma-separated list of numbers or min-max ranges, for example '1,3-5' -- @return Map from integers to booleans, for example {1=true,2=false,3=true,4=true,5=true} -- @return Boolean indicating whether the filters should be treated as a blacklist or not -- @note Merging this into matchFilter is possible, but way too inefficient function Excerpt.parseFilter( filter ) local filters = {} local isBlacklist = false if string.sub( filter, 1, 1 ) == '-' then isBlacklist = true filter = string.sub( filter, 2 ) end local values = mw.text.split( filter, ',' ) -- split values: '1,3-5' to {'1','3-5'} for _, value in pairs( values ) do value = mw.text.trim( value ) local min, max = mw.ustring.match( value, '^(%d+)%s*[-–—]%s*(%d+)$' ) -- '3-5' to min=3 max=5 if not max then min, max = string.match( value, '^((%d+))$' ) end -- '1' to min=1 max=1 if max then for i = min, max do filters[ i ] = true end else filters[ value ] = true -- if we reach this point, the string had the form 'a,b,c' rather than '1,2,3' end end filter = { cache = {}, terms = filters } return filter, isBlacklist end -- Helper function to see if a value matches any of the given filters function Excerpt.matchFilter( value, filter ) if value == nil then return false elseif type(value) == "number" then return filter.terms[value] else local cached = filter.cache[value] if cached ~= nil then return cached end local lang = mw.language.getContentLanguage() local lcvalue = lang:lcfirst(value) local ucvalue = lang:ucfirst(value) for term in pairs( filter.terms ) do if value == tostring(term) or type(term) == "string" and ( lcvalue == term or ucvalue == term or mw.ustring.match( value, term ) ) then filter.cache[value] = true return true end end filter.cache[value] = false end end return Excerpt f13qcb3mtjeccbzr0i5jmt33ddc570f 0 148614 1582691 1582597 2026-05-10T12:05:52Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582691 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Standard deviation.svg|وێنۆک|گۆڕەکی هەرەمەکی (شین). لادانی پێوانەیی σ پەرتبوونی بەها هەرەمەکییەکان لە بەهای ناوەندی، μ، دیاری دەکات.]] لە زانستی [[ئامار]]دا '''لادانی پێوانەیی'''<ref>بیرکاری بۆ ھەمووان، کتێبی قوتابی، پۆلی یازدەھەمی وێژەیی</ref> ({{بە ئینگلیزی|standard deviation}}) (ھێما دەکرێ بە [[سیگما|σ]]) پێوەرێکە لە [[پێوەرەکانی پەرتبوون]] و بۆ بەراوردکردن و شیکاریی پێدراوەکان بەکار دێت. لادانی پێوانەیی بریتییە لە [[ڕەگی دووجا]]ی [[ڤاریانس]]. ڤاریانس بەم شێوە <math>\sigma^{2}</math> ھێما دەکرێت و بریتییە لە ناوەندی دووجاکانی جیاوازی نێوان پێدراوە جیاوازەکان و ناوەندی پێدراوەکانی کۆمەڵەکە: <center> <math>\sigma^{2}= \frac{1}{N}\sum_{i=1}^{N}(x_{i}-\overline{x})^{2}</math> </center> لەم ھاوکێشەدا <math>\overline{x}</math> [[ناوەند]]ی پێدراوەکان و <math>{N}</math> ژمارەی پێدراوەکانە. == کورتەمێژوو == دەستەواژەی '''لادانی پێوانەیی''' یەکەم جار لەلایەن [[کارڵ پێرسۆن]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dodge |یەکەم=Yadolah |ساڵ=٢٠٠٣ |سەردێڕ=The Oxford Dictionary of Statistical Terms |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٠-١٩-٩٢٠٦١٣-٩}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٤ پێشنیار کرا<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pearson |یەکەم=Karl |authorlink=Karl Pearson |ساڵ=١٨٩٤ |سەردێڕ=On the dissection of asymmetrical frequency curves |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society A]] |بەرگ=١٨٥ |پەڕەکان=٧١–١١٠|doi=10.1098/rsta.1894.0003|bibcode=1894RSPTA.185...71P}}</ref> پێشتر چەند ناوێکی تر پێشنیار کرابوو بۆ نموونە [[کارڵ فریدریش گاوس|گاوس]] پێی دەوت ''ھەڵەی ناوەند''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Miller |یەکەم=Jeff |ناونیشان=http://jeff560.tripod.com/mathword.html |سەردێڕ=Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠٠٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090304032905/http://jeff560.tripod.com/mathword.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == نموونە == دۆزینەوەی لادانی پێوانەیی بۆ کۆمەڵە پێدراوی: {{Ltr}} : <math>2,\ 4,\ 4,\ 4,\ 5,\ 5,\ 7,\ 9.</math> {{Ltr/end}} * ھەژمارکردنی ناوەندی کۆمەڵە پێدراوەکان: {{Ltr}} : <math> \mu = \frac{2 + 4 + 4 + 4 + 5 + 5 + 7 + 9}{8} = 5. </math> {{Ltr/end}} * ھەژمارکردنی دووجای جیاوازی نێوان ناوەند و ھەر یەک لە پێدراوەکان: {{Ltr}} : <math> \begin{array}{lll} (2-5)^2 = (-3)^2 = 9 && (5-5)^2 = 0^2 = 0 \\ (4-5)^2 = (-1)^2 = 1 && (5-5)^2 = 0^2 = 0 \\ (4-5)^2 = (-1)^2 = 1 && (7-5)^2 = 2^2 = 4 \\ (4-5)^2 = (-1)^2 = 1 && (9-5)^2 = 4^2 = 16. \\ \end{array} </math> {{Ltr/end}} * ھەژمارکردنی ڤاریانس: {{Ltr}} :<math>\sigma^2 = \frac{9 + 1 + 1 + 1 + 0 + 0 + 4 + 16}{8} = 4.</math> {{Ltr/end}} * ھەژمارکردنی ڕەگی دووجای ڤاریانس یان ھەمان لادانی پێوانەیی: {{Ltr}} : <math>\sigma = \sqrt{ 4 } = 2.</math> {{Ltr/end}} تا بەھای لادانی پێوانەیی بچووکتر بێت، پێدراوەکان پەرتبوونیان کەمترە و تا بەھای لادانی پێوانەیی گەورەتر بێت پێدراوەکان پەرتبوونیان زیاتر دەبێت. == ھەڵەی ستاندارد == بۆ ھەژمارکردنی '''ھەڵە''' (error bar) لادانی پێوانەیی دابەش دەکرێت بەسەر [[ڕەگی دووجا]]ی ژمارەی پێدراوەکان: <center> <math>S_{e}=\frac{\sigma}{\sqrt{N}}=\sqrt{\frac{1}{N(N-1)}\sum_{i=1}^{N}(x_{i}-\bar{x})^2}</math> </center> == ئەمانەش ببینە == * [[ڤاریانس]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} *بیرکاری بۆ ھەمووان، کتێبی قوتابی، پۆلی یازدەھەمی وێژەیی {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|ئامار|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Standard deviation}} [[پۆل:وشە ئاماریەکان]] q091nqmpqcc2u9h6stsn65z72xp4y9j 0 165698 1582731 1582188 2026-05-10T13:48:47Z هەردەوان 76199 لینكی بەشەكانی كۆلێژی ئاداب هەمووی بەدروستی دانرایەوە چونكە ماڵپەڕی كۆلێژەكە گۆڕابوو، لینكی ڤیدیۆی ناساندنی بەشەكانی كۆلێژی ئاداب هەمووی ڕاستكرایەوە 1582731 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Salahaddin university -college of literature .jpg|وێنۆک|دەروازەی کۆلێژی ئاداب]] '''زانکۆی سەڵاحەدین – کۆلێژی ئاداب''' ناوەندێکی [[ئەکادیمیا|ئەکادیمییە]]، یەکێکە لە کۆلێژەکانی [[زانکۆی سەڵاحەدین]] – ھەولێر لە ساڵی ١٩٧١ دامەزراوە لە شاری [[سلێمانی]] ئەو کات تەنھا زمانی کوردی تێدا دەخوێندرا دواتر لە سالی خوێندنی ١٩٧٤–١٩٧٥ بەشی کۆمەڵناسی کرایەوە ساڵی خوێندنی ١٩٧٥–١٩٧٦ بەشی زمانی عەرەبی دواتر چەند بەشێکی دیکە وەک زمانی فارسی، زمانی ئینگلیزی، زانستە ئیسلامییەکان کرایەوە بەڵام بەھۆی فراوانبوونی بەشی زمان و بەشی زانستە ئیسلامییەکانی لێ جیاکرایەوە بوون بە کۆلێژێکی سەربەخۆی زانکۆی سەلاحەدین == بەشەکانی کۆلێژ == بەشی [[مێژوو]]: ساڵی ١٩٨٥کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بابەتەکانی مێژوو وەک مێژووی کورد [[مێژووی ئیسلام]]، مێژووی [[ئەورووپا]]، مێژوو یۆنان و ڕۆما، مێژووی [[عێراق]]، مێژووی [[ئیران]]، مێژووی تورکیا ڕێبازی لێکۆلینەوە لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستای پسپۆری مێژوو، لێکۆڵەر بەشی [[جوگرافیا]]: ساڵی ١٩٨٦ کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بابەتەکانی سیستەمە زانیارییە جوگرافییەکان، شیکردنەوەی وێنە ئاسمانییەکان [[جوگرافیای دانیشتووان]]، جوگرافیای سروشتی [[جوگرافیای مرۆڤی]] و چەند بابەتێکی دیکە درچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستا فەرمانبەر لیکۆڵەر بەشی [[فەلسەفە]]: سالی ٢٠٠٧ ئەم بەشە کرایەوە فرێرخوازان لەم بەشە ئاشنا دەکرێن بە بنەمەکانی فەلسەفە [[ئایین]] مێژووی [[فەلسەفە]] و چەند بابەتێکی دیکە بەشی [[کاری کۆمەڵایەتی]]: ساڵی ٢٠٠٧ ئەم بەشە کرایەوە زمانی خوێندن ئینگلیزییە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە ڕێزمانی ئینگلیزی ڕاوێژکاری کۆمەلایەتی، پەروەردە و پێگەیاندن بەشی [[دەروونزانی]]: ساڵی ٢٠٠٩ کرایەوە زمانی خوێندن کوردییە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە زانستەکانی دەروونزانی، بنەماکانی دەروونزانی، فەلسەفە، ئەدەبیاتی دەروونزانی و کۆمەڵناسی [[زمانی عەرەبی]] [[زمانی ئینگلیزی]]، دەروونزانی کۆمەلایەتی، دەرونزانی پیشەیی، دەروونزانی زمان لەگەل چەند بایەتی دیکەم دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستا، توێژەر بەشی [[ڕاگەیاندن]]: لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بنەماکانی ڕاگەیاندن بیسرا و بینرا و خوێنراو، ڕۆژنامە، تیۆرەکانی ڕاگەیاندن، ڕاگەیاندن و کۆمەلگا، ھونەری ڕۆژنامە نوسی لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە [[ڕۆژنامە نوس]]، ھەوال ساز، [[ئامادەکار]] بەشی [[شوێنەوار]]: سالی ٢٠٠٠ ئەم بەشە کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە شوێنەوارەکانی گەلانی جیھان شوێنەواری میسر شوێنەوار دوو ڕووبار شوێنەواری بلادی [[شام]] شوێنەوار کۆن، شوێنەواری ئیسلامی لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە لێکۆڵەر، مامۆستا == بەستەرە دەرەکییەکان == [http://colleges.su.edu.krd/arts/ ماڵپەری فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604163010/http://colleges.su.edu.krd/arts/ |date= ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}} == ئەمانەش ببینە == [[زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زمان]] [[زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان]] == سەرچاوەکان == 1-[https://su.edu.krd/ku ماڵپەری زانکۆی سەلاحەدین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200528114418/https://su.edu.krd/ku |date=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠ }} https://su.edu.krd/ku {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200528114418/https://su.edu.krd/ku |date=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠ }} 2-[https://arts.su.edu.krd/geography/ دەربارەی بەشی جوگرافیا -کۆلێژی ئاداب]- [https://www.youtube.com/watch?v=o5TBFjBAMNI ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی جوگرافیا] 3-[https://arts.su.edu.krd/archeology/ دەربارەی بەشی شوێنەوار] - [https://www.youtube.com/watch?v=wIYFbpmypAQ ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی شوێنەوار] 4-[https://arts.su.edu.krd/history/ دەربارەی بەشی مێژوو کۆلێژی ئاداب] - [https://www.youtube.com/watch?v=ZXOy7PAnsaA ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی مێژوو] 5-[https://arts.su.edu.krd/sociology/ دەربارەی بەشی كۆمەڵناسی کۆلێژی ئاداب] - [https://www.youtube.com/watch?v=FbxR12P4vHA ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی کۆمەڵناسی] 6-[https://arts.su.edu.krd/social-work/ دەربارەی بەشی كاری كۆمەڵایەتی کۆلێژی ئاداب] - [https://www.youtube.com/watch?v=OexkN4lEKWk ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی کاری کۆمەڵایەتی] 7-[https://arts.su.edu.krd/media/ دەربارەی بەشی ڕگەیاندن کۆلێژی ئاداب] - [https://www.youtube.com/watch?v=qvKvtTt66Cw ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی ڕاگەیاندن] ٨-[https://arts.su.edu.krd/psychology/ دەربارەی بەشی دەرونزانی] - [https://www.youtube.com/watch?v=VmSwknw1jh0 ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی دەرونزانی] [[پۆل:زانکۆکانی کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین]] sbk3uvcttt7xyxv1ii1gugewjt511ql 1582732 1582731 2026-05-10T13:54:30Z هەردەوان 76199 ڕاستكردنەوەی بەستەری سەرچاوەكان 1582732 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Salahaddin university -college of literature .jpg|وێنۆک|دەروازەی کۆلێژی ئاداب]] '''زانکۆی سەڵاحەدین – کۆلێژی ئاداب''' ناوەندێکی [[ئەکادیمیا|ئەکادیمییە]]، یەکێکە لە کۆلێژەکانی [[زانکۆی سەڵاحەدین]] – ھەولێر لە ساڵی ١٩٧١ دامەزراوە لە شاری [[سلێمانی]] ئەو کات تەنھا زمانی کوردی تێدا دەخوێندرا دواتر لە سالی خوێندنی ١٩٧٤–١٩٧٥ بەشی کۆمەڵناسی کرایەوە ساڵی خوێندنی ١٩٧٥–١٩٧٦ بەشی زمانی عەرەبی دواتر چەند بەشێکی دیکە وەک زمانی فارسی، زمانی ئینگلیزی، زانستە ئیسلامییەکان کرایەوە بەڵام بەھۆی فراوانبوونی بەشی زمان و بەشی زانستە ئیسلامییەکانی لێ جیاکرایەوە بوون بە کۆلێژێکی سەربەخۆی زانکۆی سەلاحەدین == بەشەکانی کۆلێژ == بەشی [[مێژوو]]: ساڵی ١٩٨٥کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بابەتەکانی مێژوو وەک مێژووی کورد [[مێژووی ئیسلام]]، مێژووی [[ئەورووپا]]، مێژوو یۆنان و ڕۆما، مێژووی [[عێراق]]، مێژووی [[ئیران]]، مێژووی تورکیا ڕێبازی لێکۆلینەوە لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستای پسپۆری مێژوو، لێکۆڵەر بەشی [[جوگرافیا]]: ساڵی ١٩٨٦ کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بابەتەکانی سیستەمە زانیارییە جوگرافییەکان، شیکردنەوەی وێنە ئاسمانییەکان [[جوگرافیای دانیشتووان]]، جوگرافیای سروشتی [[جوگرافیای مرۆڤی]] و چەند بابەتێکی دیکە درچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستا فەرمانبەر لیکۆڵەر بەشی [[فەلسەفە]]: سالی ٢٠٠٧ ئەم بەشە کرایەوە فرێرخوازان لەم بەشە ئاشنا دەکرێن بە بنەمەکانی فەلسەفە [[ئایین]] مێژووی [[فەلسەفە]] و چەند بابەتێکی دیکە بەشی [[کاری کۆمەڵایەتی]]: ساڵی ٢٠٠٧ ئەم بەشە کرایەوە زمانی خوێندن ئینگلیزییە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە ڕێزمانی ئینگلیزی ڕاوێژکاری کۆمەلایەتی، پەروەردە و پێگەیاندن بەشی [[دەروونزانی]]: ساڵی ٢٠٠٩ کرایەوە زمانی خوێندن کوردییە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە زانستەکانی دەروونزانی، بنەماکانی دەروونزانی، فەلسەفە، ئەدەبیاتی دەروونزانی و کۆمەڵناسی [[زمانی عەرەبی]] [[زمانی ئینگلیزی]]، دەروونزانی کۆمەلایەتی، دەرونزانی پیشەیی، دەروونزانی زمان لەگەل چەند بایەتی دیکەم دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستا، توێژەر بەشی [[ڕاگەیاندن]]: لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بنەماکانی ڕاگەیاندن بیسرا و بینرا و خوێنراو، ڕۆژنامە، تیۆرەکانی ڕاگەیاندن، ڕاگەیاندن و کۆمەلگا، ھونەری ڕۆژنامە نوسی لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە [[ڕۆژنامە نوس]]، ھەوال ساز، [[ئامادەکار]] بەشی [[شوێنەوار]]: سالی ٢٠٠٠ ئەم بەشە کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە شوێنەوارەکانی گەلانی جیھان شوێنەواری میسر شوێنەوار دوو ڕووبار شوێنەواری بلادی [[شام]] شوێنەوار کۆن، شوێنەواری ئیسلامی لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە لێکۆڵەر، مامۆستا == بەستەرە دەرەکییەکان == [http://colleges.su.edu.krd/arts/ ماڵپەری فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604163010/http://colleges.su.edu.krd/arts/ |date= ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}} == ئەمانەش ببینە == [[زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زمان]] [[زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان]] == سەرچاوەکان == 1-[https://su.edu.krd/ku ماڵپەری زانکۆی سەلاحەدین] [https://arts.su.edu.krd/ ماڵپەری كۆلێژی ئاداب/ زانكۆی سەڵاحەدین] 2-[https://arts.su.edu.krd/geography/ دەربارەی بەشی جوگرافیا -کۆلێژی ئاداب]- [https://www.youtube.com/watch?v=o5TBFjBAMNI ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی جوگرافیا] 3-[https://arts.su.edu.krd/archeology/ دەربارەی بەشی شوێنەوار] - [https://www.youtube.com/watch?v=wIYFbpmypAQ ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی شوێنەوار] 4-[https://arts.su.edu.krd/history/ دەربارەی بەشی مێژوو کۆلێژی ئاداب] - [https://www.youtube.com/watch?v=ZXOy7PAnsaA ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی مێژوو] 5-[https://arts.su.edu.krd/sociology/ دەربارەی بەشی كۆمەڵناسی کۆلێژی ئاداب] - [https://www.youtube.com/watch?v=FbxR12P4vHA ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی کۆمەڵناسی] 6-[https://arts.su.edu.krd/social-work/ دەربارەی بەشی كاری كۆمەڵایەتی کۆلێژی ئاداب] - [https://www.youtube.com/watch?v=OexkN4lEKWk ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی کاری کۆمەڵایەتی] 7-[https://arts.su.edu.krd/media/ دەربارەی بەشی ڕگەیاندن کۆلێژی ئاداب] - [https://www.youtube.com/watch?v=qvKvtTt66Cw ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی ڕاگەیاندن] 8-[https://arts.su.edu.krd/psychology/ دەربارەی بەشی دەرونزانی] - [https://www.youtube.com/watch?v=VmSwknw1jh0 ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی دەرونزانی] [[پۆل:زانکۆکانی کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین]] 6b1sv4bobhi3tazbbpdxuaqrmlnwna5 3 167083 1582918 1581814 2026-05-11T02:53:54Z MediaWiki message delivery 12292 /* Wikipedia translation of the week: 2026-20 */ بەشی نوێ 1582918 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> 7iqfqz83o1es34tv7o8oq255qvhdc18 102 167601 1582830 1464592 2026-05-10T20:00:28Z Hivja 64112 1582830 wikitext text/x-wiki __NOTOC____NOEDITSECTION__ {{سەرپەڕەی کۆمەڵە وتارەکان}} {{قەدبڕ|وپ:کۆو}} {{گەورە|{{ناوەڕاست|بەخێربێنە ویکیپڕۆژەی کۆمەڵە وتارەکان!}}}} [[پەڕگە:Article creation from data icon.svg|120px|چەپ]] '''ویکیپڕۆژەی کۆمەڵە وتارەکان''' پڕۆژەیەکی ویکیپیدیایە کە لەلایەن بەشێکی ئەندامەکانییەوە ھەوڵ دەدرێت وتاری بەکۆمەڵ لەڕێگەی [[ویکیپیدیا:بۆت|بۆت]]ەکانەوە بڵاو بکەنەوە. ھەر کۆمەڵە وتارێک لە ناوەڕۆکدا پێک دەچن، بەڵام چەند دەستەواژەی جیا (بەتایبەتی ژمارەکان) جیایان دەکاتەوە. بۆ خۆتۆمارکردن وەک بەکارھێنەرێکی ئەم ویکیپڕۆژەیە، تکایە بڕۆ بۆ [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ئەندامان|بەشی ئەندامان]]. {{clear}} == ئامانجەکان == {{پرۆژە ساکاری|19162}} # بڵاوکردنەوەی وتار بە کاتێکی کەمتر لەوەی کە بەکارھێنەرانی ئاسایی دەیکەن. # ڕێگریکردن لە ھەڵە چونکە ھەموویان یەک شێوەیان ھەیە. ھەڵەش بکرێت، چاککردنەوەی ھەڵەکانی بۆت لەوانەی مرۆڤ ئاسانترە. == پڕۆژەکان == {| class="wikitable total-x" style="width:100%;" |- ! ژ !! ناونیشانی پڕۆژە !! ژمارەی وتارەکان !! ڕەوش |- | ١ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی سووریا|شارەکانی سووریا]] || ٤٧ || {{کرا}} |- | ٢ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ڕۆژە کوردییەکان|ڕۆژە کوردییەکان]] || ٣٦٦ || {{کرا}} |- | ٣ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ساڵە زایینییەکان|ساڵە زایینییەکان]] || ١٬٤٦٥ || {{کرا}} |- | ٤ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ڕوونکردنەوەی ژمارەکان|ڕوونکردنەوەی ژمارەکان]] || ١٬٨٩٥ || {{کرا}} |- | ٥ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئێران|شارەکانی ئێران]] || ٩٤٧ || {{کرا}} |- | ٦ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئەڵمانیا|شارەکانی ئەڵمانیا]] || || {{لە چاوەڕوانیدایە}} |- | ٧ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/وڵاتە بەشداربووەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە|وڵاتە بەشداربووەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە]] || ٢٬٩٥٧ || {{کرا}} |- | ٨ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارستانەکانی ئێران|شارستانەکانی ئێران]] || ٢٥٣ || {{کرا}} |- | ٩ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]] || ١١٬١٨١ || {{کرا}} |- | ١٠ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/زانکۆکانی زانستە پزیشکییەکانی ئێران|زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] || ٥١ || {{کرا}} |- | ١١ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]] || ٨٬٥٩٠ || {{لەژێر کاردایە}} |- | ١٢ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/فڕۆکەخانەکانی تورکیا|فڕۆکەخانەکانی تورکیا]] || +٥٠ || {{لە چاوەڕوانیدایە}} |- | ١٣ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ساڵە کۆچییەکان|ساڵە کۆچییەکان]] || +١٬٤٠٠ || {{لە چاوەڕوانیدایە}} |- | ١٤ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل|شارەکانی ئیسرائیل]] || ٦٩ || {{لەژێر کاردایە}} |} == سندووقەکانی بەکارھێنەر == دەتوانیت {{tlx|بەکارھێنەر ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان}} بخەیتە سەر پەڕەی بەکارھێنەریت تا وەک ئەندامێکی ئەم ویکیپرۆژەیە دەرکەویت. ئاکامەکەی وەک ئەمەی خوارەوە دەبێت. {{بەکارھێنەر ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان}} {{End tab}} 9az9gt8r2f2fc3bmygzhhvymhepuhlj 1582872 1582830 2026-05-10T20:10:21Z Hivja 64112 1582872 wikitext text/x-wiki __NOTOC____NOEDITSECTION__ {{سەرپەڕەی کۆمەڵە وتارەکان}} {{قەدبڕ|وپ:کۆو}} {{گەورە|{{ناوەڕاست|بەخێربێنە ویکیپڕۆژەی کۆمەڵە وتارەکان!}}}} [[پەڕگە:Article creation from data icon.svg|120px|چەپ]] '''ویکیپڕۆژەی کۆمەڵە وتارەکان''' پڕۆژەیەکی ویکیپیدیایە کە لەلایەن بەشێکی ئەندامەکانییەوە ھەوڵ دەدرێت وتاری بەکۆمەڵ لەڕێگەی [[ویکیپیدیا:بۆت|بۆت]]ەکانەوە بڵاو بکەنەوە. ھەر کۆمەڵە وتارێک لە ناوەڕۆکدا پێک دەچن، بەڵام چەند دەستەواژەی جیا (بەتایبەتی ژمارەکان) جیایان دەکاتەوە. بۆ خۆتۆمارکردن وەک بەکارھێنەرێکی ئەم ویکیپڕۆژەیە، تکایە بڕۆ بۆ [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ئەندامان|بەشی ئەندامان]]. {{clear}} == ئامانجەکان == {{پرۆژە ساکاری|19162}} # بڵاوکردنەوەی وتار بە کاتێکی کەمتر لەوەی کە بەکارھێنەرانی ئاسایی دەیکەن. # ڕێگریکردن لە ھەڵە چونکە ھەموویان یەک شێوەیان ھەیە. ھەڵەش بکرێت، چاککردنەوەی ھەڵەکانی بۆت لەوانەی مرۆڤ ئاسانترە. == پڕۆژەکان == {| class="wikitable total-x" style="width:100%;" |- ! ژ !! ناونیشانی پڕۆژە !! ژمارەی وتارەکان !! ڕەوش |- | ١ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی سووریا|شارەکانی سووریا]] || ٤٧ || {{کرا}} |- | ٢ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ڕۆژە کوردییەکان|ڕۆژە کوردییەکان]] || ٣٦٦ || {{کرا}} |- | ٣ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ساڵە زایینییەکان|ساڵە زایینییەکان]] || ١٬٤٦٥ || {{کرا}} |- | ٤ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ڕوونکردنەوەی ژمارەکان|ڕوونکردنەوەی ژمارەکان]] || ١٬٨٩٥ || {{کرا}} |- | ٥ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئێران|شارەکانی ئێران]] || ٩٤٧ || {{کرا}} |- | ٦ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئەڵمانیا|شارەکانی ئەڵمانیا]] || || {{لە چاوەڕوانیدایە}} |- | ٧ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/وڵاتە بەشداربووەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە|وڵاتە بەشداربووەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە]] || ٢٬٩٥٧ || {{کرا}} |- | ٨ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارستانەکانی ئێران|شارستانەکانی ئێران]] || ٢٥٣ || {{کرا}} |- | ٩ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]] || ١١٬١٨١ || {{کرا}} |- | ١٠ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/زانکۆکانی زانستە پزیشکییەکانی ئێران|زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] || ٥١ || {{کرا}} |- | ١١ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]] || ٨٬٥٩٠ || {{لەژێر کاردایە}} |- | ١٢ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ساڵە کۆچییەکان|ساڵە کۆچییەکان]] || ١٬٤٥٠ || {{لە چاوەڕوانیدایە}} |- | ١٣ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل|شارەکانی ئیسرائیل]] || ٦٩ || {{لەژێر کاردایە}} |- | ؟ || [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/فڕۆکەخانەکانی تورکیا|فڕۆکەخانەکانی تورکیا]] || +٥٠ || {{لە چاوەڕوانیدایە}} |} == سندووقەکانی بەکارھێنەر == دەتوانیت {{tlx|بەکارھێنەر ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان}} بخەیتە سەر پەڕەی بەکارھێنەریت تا وەک ئەندامێکی ئەم ویکیپرۆژەیە دەرکەویت. ئاکامەکەی وەک ئەمەی خوارەوە دەبێت. {{بەکارھێنەر ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان}} {{End tab}} 53203ki918dncpp91y3wk3trmivswr0 0 168420 1582957 1479568 2026-05-11T09:34:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582957 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = ڕۆمان ڕینز | وێنە = Roman Reigns November 2013.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی = لێتی جۆزێف جو ئەنوی | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٥ی ئایاری ١٩٨٥ | شوێنی لەدایکبوون = پانساجۆلا، [[فلۆریدا]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی =۲۰۱۰-ئێستا (وەک زۆرانباز) | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = زۆرانباز، ئەکتەر | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = ١٩١ سانتیمەتر | کێش = ١٣٠ کیلۆگرام | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = گالینا بێکەر | یار = | منداڵەکان = ٥ | باوان = | خزمەکان =[[دوەین جانسن]] (کوڕی پوور) | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''لێتی جۆزێف «جو» ئەنوی''' ({{بە ئینگلیزی|Roman Reigns}}؛ لەدایکبووی ٢٥ی ئایاری ١٩٨٥)<ref name="slambio">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/Bios2/reigns_roman.html|سەردێڕ=Roman Reigns Bio|ئیش=Slam! Sports|یەکەم=Matthew|دوایین=Byer|بڵاوکەرەوە=[[Canoe.com|Canadian Online Explorer]]|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> زۆرانبازێکی پیشەگەر و ئەکتەر و یاریزانی پێشووی تۆپی پێی گریدیرۆنی پرۆفیشناڵی ئەمریکییە.<ref name="Tech">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ramblinwreck.com/sports/m-footbl/mtt/anoai_joe00.html|سەردێڕ=Joe Anoai|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Georgia Institute of Technology]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141009071310/http://www.ramblinwreck.com/sports/m-footbl/mtt/anoai_joe00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> ئیمزای لەگەڵ WWE کرد، کە تێیدا لەسەر براندی سماکداون بەناوی بازنەیی «ڕۆمان ڕینز» یاری دەکات، وە پاڵەوانی جیھانی WWE ئێستایە لە دووەم پاشایەتیدا، ڕینز یەکێکە لە گەورەترین و بەرزترین ئەستێرەکانی WWE. ڕینز بەشێکە لە خێزانی «ئەنوی»، ھەروەھا ھاورێی زۆرانبازەکانە، باوکی سیکا ئەنوی، براکەی ڕۆزی، ئامۆزاکانی یۆکۆزونا، ڕیکیشی، ئامگا، تۆنگا کید.<ref name="VanderGriend">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2011/12/28/19174301.html|سەردێڕ=Islanders put family first in wrestling business|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|دوایین=Van Der Griend|یەکەم=Blaine|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=Slam! Sports|بڵاوکەرەوە=[[Canadian Online Explorer]]}}</ref> دوای ئەوەی یاری تۆپی پێی کۆلێژی لە ساڵی ٢٠٠٧ بۆ جۆرجیا دەکرد، ڕینز بەتەواوەتی دەستی بە کاری تۆپی پێی کرد، بە ماوەیەکی کورت لەگەڵ «[[ڤایکینگەکان]]ی مینیسۆتا» لە خولی تۆپی پێی نەتەوەیی NFL. پاشان لە ساڵی ٢٠٠٨ وەرزێکی تەواو یاری بۆ خولی تۆپی پێی کەنەدا CFL ئێدمۆنتۆن ئەسکیموس دەکرد، پێش ئازادکردن و خانەنشینبوونی لە تۆپی پێ. پاشان بەدوای پیشەیەک لە زۆرانبازی پرۆفیشناڵدا کەوت، وە لە ساڵی ٢٠١٠ واژویەکی لەگەڵ WWE کرد، ڕاپۆرتیدا بۆ ناوچەی گەشەسەندووی پاڵەوانییەتی یوولەی فلۆریدا (FCW). وەک ڕۆمان ڕینز یەکەم دەرکەوتنی بەرنامە سەرەکییەکەی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٢ لەگەڵ دین ئەمبرۆس و سێت ڕۆلینز وەک تیمی «قەڵغانەکە -The Shield» یاریان دەکرد. ھەر سێکیان تا حوزەیرانی ٢٠١٤ پێکەوە بوون، دوای ئەوە ڕینز چووە ناو پێشبڕکێی تاکەوە. ڕینز پاڵەوانێکی پرۆفیشناڵە لە WWE کە سێ جار پاڵەوانێتی WWE و دووجار پاڵەوانێتی جیھانی WWEی بردووەتەوە. یەک جاریش پاڵەوانێتی WWEی ئەمریکی بردووەتەوە، ھەروەھا پاڵەوانی کیشوەری نێودەوڵەتییە، براوەی ڕۆیاڵ ڕومبلی ٢٠١٥یە. == پیشەی تۆپی پێ == ڕینز بۆ ماوەی سێ ساڵ لە ئامادەیی «پێنساکۆلا کاتۆلیک» یاری تۆپی پێی کرد، وە ساڵێک لە ئامادەیی «ئیسکەمبیا» لە ھێڵی بەرگری یاری دەکرد.<ref name="Tech"/> پاشان بەشداری لە پەیمانگای تەکنەلۆجیای جۆرجیا کرد، کە ئەندامی ھەڵبژاردەی تۆپی پێیTech Yellow Jackets جۆرجیا بوو، لەگەڵ کالڤن جۆنسۆن دواتر بوو بەرگریکارێکی فراوان لە خولی تۆپی پێی نیشتمانی NFL.<ref name="Tech"/> ڕینز بۆ کۆنفرانسی یەکەمی کەنارەکانی ئەتڵەسی ACC لە ساڵی ٢٠٠٦ بۆ یەکەم تیم ناونرا، وە خەڵاتی یەکەمی تیمی All-ACCی بەدەست ھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٨ ڕینز ئیمزای لەگەڵ ئێدمۆنتۆن ئەسکیمۆسی کەنەدی CFL کرد، بەلەبەرکردنی درێسی ژمارە ٩٩، ڕینز تەنھا بۆیەک وەرز یاری کرد. == پیشەی زۆرانبازی == ڕینز ساڵی ٢٠١٠ گرێبەستێکی لەگەڵ یانەی جیھانی زۆرانبازیی (WWE) واژۆکرد، وە دواتر بۆ ناوچەی گەشەسەندووی پاڵەوانییەتیی فلۆریدا FCW سپێردرا،<ref name="slambio"/> یەکەم دەرکەوتنی پەخشی تەلەفزیۆنی خۆی لە ١٩ی ئابی ٢٠١٠ کرد، بە بەکارھێنانی ناوی بازنەیی ڕۆمان ڕینز. ڕینز لە جەنگێکی ١٥ زۆرانبازدا کە لەلایەن ئەلێکس ڕایلییەوە براوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=55060|سەردێڕ=FCW Event August 19, 2010|ئیش=cagematch.net|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002001734/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=55060|url-status=dead}}</ref> لە ١٦ی کانونی دووەمی ٢٠١١ ڕینز ڕکابەرێک بوو لە ڕۆیال ڕومبڵی ٣٠ زۆرانباز بەڵام دواتر لابرا. لە ساڵی ٢٠١١ ڕۆمان تیمی تاگی پێکھێنا. ڕۆمان ڕینز یەکەم دەرکەوتنی سەرەکی تەلەفزیۆنی خۆی کرد، وەک لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ لە لە بەشی پارەی بانک شانبەشانی دین ئەمبرۆس و سێت ڕۆلینس ھێرشیان کردە سەر [[سی ئێم پەنک]]، بەم شێوەیە خۆیان بە خراپکار دامەزراند. ئەم سێ کەسە خۆیان ڕاگەیاند بە تیمی قەڵغان. لە ٢١ی تشرینی یەکەم لە ئەڵقەی ڕاو، ڕینز ئەلبێرتۆ دێڵ و [[دۆلف زیغلەر]] و کێڤن ئۆونزی بەزاند، بۆ ئەوەی ببێتە پاڵەوانی ژمارە یەک لە پاڵەوانێتی کێشی جیھانی WWE. == ژیانی تایبەتی == ڕینز بە ڕەگەز نیوە «ساموانە» و نیوەی ئیتاڵییە،<ref>{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=eCREVUaQE9U|کات=٠٦:٤٠|سەردێڕ=WWE Superstar Roman Reigns w/ The Junkies Pt.1|بڵاوکەرەوە=[[106.7 the Fan]]|ئیش=YouTube}}</ref> سیکا ئانوای و ڕۆزی برای لە ١٧ی نیسانی ٢٠١٧ کۆچی دواییان کرد، زۆرانبازێکی پیشەگەر بوون.<ref name="slam"/><ref name=BostonHerald>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bostonherald.com/entertainment/television/television_news/2014/03/wwe_s_roman_reigns_insists_my_time_is_now|سەردێڕ=WWE's Roman Reigns insists 'my time is now'|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤|دوایین=Barrosso|یەکەم=Justin|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش=[[Boston Herald]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140330044305/http://bostonherald.com/entertainment/television/television_news/2014/03/wwe_s_roman_reigns_insists_my_time_is_now|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> وەک ئەندامی بنەماڵەی ئانوای ئامۆزاکانی زۆرانبازنی پێشوون یۆکۆزۆنا، ڕیکیشی، ئامگا کە لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ کۆچی دوایی کرد.<ref name="slam"/><ref name=BostonHerald/> ڕینز لە سەرەتای کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ ھاوسەرگیری لەگەڵ گالینا جۆیل بێکەر کرد. کچێکی ھەیە بەناوی جۆیل،<ref name="slam">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/Bios2/reigns_roman.html|سەردێڕ=Roman Reigns|ئیش=Slam! Sports|بڵاوکەرەوە=[[Canadian Online Explorer]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref><ref name=BostonHerald/> لە حوزەیرانی ٢٠١٤ لە بانگەوازێکی خزمەتگوزاری گشتیدا دەرکەوت. لە پەیمانگای تەکنەلۆجیای جۆرجیا ڕینز لە بەڕێوەبردندا کاسۆلیکی ڕۆمانییە و نیشانەی خاچ بەکاردەھێنێت. ڕۆژی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ لە نمایشی house show ڕینز لە کاتی یارییەکی بەرامبەر بە [[شەیمس]] کە لووتی شکاندبوو دوو مانگ دوای پێکانەکەی نەشتەرگەریی بۆ دروستکردنەوەی لووتی کرد، کە ڕواڵەتی لووتی گۆڕدرا. == میدیاکانی دیکە == ڕۆمان ڕینز لە چەند یارییەکی ڤیدۆی دەرکەوتووە: * NCAA Football 2005 * WWE 2K14 * WWE 2K15 * WWE 2K16 * WWE 2K17 * WWE 2K18 * WWE 2K19 * WWE 2K20 '''فیلمۆگرافی''' {|class="wikitable sortable" | |- !ساڵ !ناونیشان !ڕۆڵ !class="unsortable"|تێبینی |- |٢٠١٦ |''Countdown'' |خۆی |متمانە پێنەکراو |- |٢٠١٧ |''The Jetsons & WWE: Robo-WrestleMania!'' |خۆت (دەنگ) | |- |٢٠١٩ |''[[ھۆبس و شۆو|Fast & Furious Presents: Hobbs & Shaw]]'' |ماتیۆ ھۆببس | |- |٢٠٢٠ |''The Wrong Missy'' |گاری | |- |٢٠٢١ |''Rumble'' |تی بی ئەی |دەنگ |} == سەرجاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Roman Reigns}} * {{IMDb name}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تۆپی پێ}} [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی پەیڕەوی کلێسەی کاسۆلیکی ڕۆم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرەکانی فلۆریدا]] [[پۆل:ئەکتەرانی بە ڕەچەڵەک سامۆئا]] [[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن]] tiu8e9ivyol8phxcjblw097qlyrbb2u 0 168938 1582688 1582617 2026-05-10T12:05:12Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582688 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مستەفا عەلی | وێنە = Ali - 2019-08-18 - 01 crop.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە =عەلی لە ئابی ۲۰۱۹ | ناوی_خۆماڵی = عادل عەلام | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ | شوێنی لەدایکبوون = بۆلینگ بڕۆک، ئیلینۆی ئەمریکا | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = عەلی، ئەڵتۆ | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = زۆرانباز | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = ١٧٨ سانتیمەتر | کێش = ٨٣ کیلۆگرام | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = ٢ | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''عادل عەلام''' ({{بە ئینگلیزی|Adeel Alam}}؛ لەدایکبووی ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦) زۆرانبازێکی پیشەگەری ئەمریکییە، وە لە ئێستادا واژووی لەگەڵ WWE کردووە، لەوێ لەسەر بڕاندی ڕاو بەناوی «مستەفا عەلی» نمایش دەکات. عەلام پێش ئەوەی گرێبەست لەگەڵ WWE واژوو بکات، دوای یەکەم دەرکەوتنی لە ساڵی ٢٠٠٣ کاری لەسەر خولی سەربەخۆ کرد، ھاوکات بۆ ماوەی چوار ساڵ وەک ئەفسەری پۆلیس لە شاری شیکاگۆ کاری دەکرد، ساڵی ٢٠١٦ لە «کێشی کەشتی جەنگی کلاسیک» وەک جێگرەوەیەک ڕکابەری کرد، وە لە ڕێگەی نمایشەکانییەوە گرێبەستێکی تەواوی لەگەڵ WWE بەدەست ھێنا. عەلام لە سەرەتادا کاری بۆ بەشی کێشی کەشتییە جەنگییە نوێکەیان کرد، وەک بەشێک لە بڕاندی «لایڤ ٢٠٥»، بەڵام لە مانگی ١٢ی ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ بڕاندی سماکداون. == ژیانی تایبەتی == عادل عەلام<ref name="IWD">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.profightdb.com/wrestlers/mustafa-ali-4336.html|سەردێڕ=Mustafa Ali Profight profile|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش=The Internet Wrestling Database}}</ref> لە ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ لە بۆلینگ بڕۆک، ئیلینۆی لەدایکبووە،<ref name="Cagematch">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cagematch.net/?id=2&nr=7145&gimmick=Mustafa+Ali|سەردێڕ=Mustafa Ali|ئیش=Cagematch|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404173000/https://www.cagematch.net//?id=2&nr=7145&gimmick=Mustafa+Ali|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gerweck.net/2017/08/25/mustafa-ali/|سەردێڕ=Mustafa Ali Gerweck.net|بڵاوکەرەوە=Gerweck.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> کوڕی باوکێکی پاکستانی خەڵکی کاراچی و دایکێکی ھیندی خەڵکی نیودەلھی لە دایک بووە.<ref name="partindian">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |نووسەر=Rahul Ramakrishnan |سەردێڕ=Mustafa Ali: The police officer who became a WWE superstar |ناونیشان=https://www.mid-day.com/articles/mustafa-ali-the-police-officer-who-became-a-wwe-wrestler/19899165 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |ئیش=[[Mid Day]] |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201217144837/https://www.mid-day.com/articles/mustafa-ali-the-police-officer-who-became-a-wwe-wrestler/19899165 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1662535/4-wwe-star-mustafa-ali-reveals-softer-side/|سەردێڕ=WWE star Mustafa Ali reveals his softer side|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=The Express Tribune|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/wwe-star-mustafa-ali-opens-up-about-his-life/|سەردێڕ=WWE star Mustafa Ali opens up about his life|دوایین=Zaheer|یەکەم=Komal|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Daily Pakistan]]|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name=":1">{{cite podcast |url= https://www.spreaker.com/user/liliangarcia/cg-mustafa-ali-edited-v2?tab=messages|title= 205 Live Superstar - Mustafa Ali |website= spreaker.com|publisher= |host= [[Lilian Garcia|Garcia, Lilian]]|date= December 17, 2018|time= 32:20|access-date= December 28, 2018}}</ref><ref>{{cite podcast |url= https://www.spreaker.com/user/liliangarcia/cg-mustafa-ali-edited-v2?tab=messages|title= 205 Live Superstar - Mustafa Ali |website= spreaker.com|publisher= |host= [[Lilian Garcia|Garcia, Lilian]]|date= December 17, 2018|time= 33:20|access-date= December 28, 2018}}</ref>عەلام لە شیکاگۆ گەورە بووە لە ئیلینۆی دوو برای بەتەمەنتری ھەیە.<ref name="firstpakistani">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1141174/meet-first-pakistani-wrestler-compete-wwe/|سەردێڕ=Meet the first Pakistani wrestler to compete in WWE|دوایین=Aijaz|یەکەم=Rahul|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=[[The Express Tribune]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> عەلام ھەر لە گەنجییەوە دەیویست زۆرانباز بێت، ھەمیشە تامەزرۆی برێت ھارت و دواتریش ئێدی گوێرێرۆ، [[ڕی میستەریۆ]]، ھاردی بۆیز، کریس ئەریحا و ھایابوسا بوو.<ref name="firstpakistani"/> عەلام موسڵمانە لە ساڵی ٢٠١٠ چاوی بە ژنەکەی کەوت ئەو دوو ھاوسەرە لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١١ ھاوسەرگیریان کردووە و کچێک و کوڕێکیان ھەیە.<ref>{{cite podcast |url= https://www.spreaker.com/user/liliangarcia/cg-mustafa-ali-edited-v2?tab=messages|title= 205 Live Superstar - Mustafa Ali |website= spreaker.com|publisher= |host= [[Lilian Garcia|Garcia, Lilian]]|date= December 17, 2018|time= 71:30|access-date= December 28, 2018}}</ref> عەلام ڕەخنەی لێگیراوە کە لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ەوە ئاڵای پاکستانی پیشان نادا، عەلام ڕایگەیاند، «من گرنگی بە نەتەوە نادەم».<ref name="descent">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1306472/wwe-wrestler-mustafa-ali-criticised-not-displaying-pakistani-flag/|سەردێڕ=WWE wrestler Mustafa Ali criticised for not displaying Pakistani flag|دوایین=Aijaz|یەکەم=Rahul|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|زمان=en-US|وێبگە=[[The Express Tribune]]}}</ref> عەلام چوار ساڵی لە خزمەت کردن وەک ئەفسەری پۆلیس لە ھۆموود لە ئیلینۆی لە باشووری شاری شیکاگۆ بەسەر برد، لەبەر ئەوەی ویستی پێش ئەوەی واژوو لەگەڵ WWE بکات، پارێزگاری لە خێزانەکەشی بکات. == پیشەی زۆرانبازی == عەلام یەکەم دەرکەوتنی زۆرانبازیی پیشەیی خۆی لە ٢ی شوباتی ٢٠٠٣ کرد. لە بەرزکردنەوەی جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە زۆرانبازی دریم وەیڤ، کە پێشتر پاڵەوانی ئەلتەرناتیڤی دریم وەیڤ و پاڵەوانی کێشی خەونەکان بوو. ھەروەھا لە بەرزکردنەوەی تردا دەرکەوتووە، لەوانە ھەموو زۆرانبازێکی ئەمریکی AAW، زۆرانبازی فریلانس، گالی لوچا لیبر، ھاوپەیمانی زۆرانبازی نیشتمانی NWA، سەلماندنی زەوی پرۆ و زۆرانبازی سێرک. لە ماوەی شەش ساڵی یەکەمیدا وەک زۆرانبازێکی پرۆفیشناڵ ماسکی بەکار دەھێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mandatory.com/wrestlezone/news/1034737-mustafa-ali-facing-descrimination-wrestling-wwe#/slide/1 |سەردێڕ=Mustafa Ali On Facing Discrimination In Wrestling, Why He Doesn't Promote Himself As WWE's First Pakistani Star: "Division Does No Justice" | وێبگە=[[CraveOnline|WrestleZone]] |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> بۆ ئەوەی تووشی جیاکاری نەبێت. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ دوای ئەوەی زۆرانباز زومبی بەرازیلی بەھۆی کێشەی ڤیزاوە نەیتوانی بەشداری لە خولی کلاسیکی «کەشتی جەنگی» بکات، WWE ڕایگەیاند، کە مستەفا عەلی جێگەی ئەو دەگرێتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.espn.com/wwe/story/_/id/23006629|سەردێڕ=Mustafa Ali's journey from police officer to performing at WrestleMania 34|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[ESPN]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> ڕۆژی ٢٠ی تەممووز عەلی لەخولی یەکەمدا لەلایەن «لینس دۆرادۆ» لەخولەکە دوورکرایەوە. عەلی دوای ماوەیەک لە زۆرانبازی، لە لایڤ ٢٠٥ سەرنجی سەرۆکی کۆمپانیای WWEی [[ڤینس ماکمان]]ی بەدەستھێنا، کە بڕیاریدا بیکاتە ناو بڕاندی SmackDown Brand. دوای حەوت مانگ لە تەلەفزیۆنەوە عەلی گەڕایەوە لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ لە بڕاندی ڕاو لەگەڵ سێدریک ئەلیکساندەر و ڕیچێت تیمیان پێکھێنا، بۆ شکستپێھێنانی MPV و بۆبی لالشی و شێلتۆن بنیامین، وە بەم شێوەیە بەرەو مۆردی ڕاو جوڵان. == میدیاکانی دیکە == عەلی یەکەم دەرکەوتنی لە یاری ڤیدۆیەدا دیت، لە یاری WWE 2K19 دواتریش لە ساڵی ٢٠٢٠ لە یاری WWE 2K20 دەرکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/brianmazique/2018/09/06/wwe-2k19-roster-tracker-complete-list-of-every-superstar-confirmed-for-the-game/|سەردێڕ='WWE 2K19' Roster: Complete List Of Every On-Disc Superstar In The Game|دوایین=Mazique|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[Forbes]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Adeel Alam|مستەفا عەلی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پاکستان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:موسڵمانانی ئەمریکی]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]] n26p51wipa1ij43zsmndfbi3cdse4td 3 171678 1582913 1580802 2026-05-11T01:47:55Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت (کۆنتر لە ٢٠ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/ئەرشیڤی ٦]] 1582913 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="position:absolute; top:-9999px;">User_Talk:</span>{{font color|#f207cb|'''Sakura emad'''}}}} <div style="position: fixed; left:20px; bottom:0; display:block; height:120px;">[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|100px|Wikimedia Sverige]]</div> <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(20d) |counter = 6 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} <!----------------------- تێبینی سڕینەوە --------------------------> <center>ئەگەر لێرەی بۆ ئەوەی بزانیت بۆچی وتارەکەت تاگی سڕینەوەی لەسەرە یان دەسڕدرێتەوە,</center> <center>باشترین شت ئەوەیە بچیت سەرچاوەی بۆ زیاد بکەیت.</center> <br /> {| style="background:gray;" |<span style="color: yellow">[[Image:{{{image|Emblem-important.svg}}}|20px|Caution]] '''تێبینی بکە'''</span> |} ئەگەر وتارەکەتم سڕیوەتەوە و دەتەوێ بزانیت بۆچی، ئەوا تکایە سەرەتا سەیرێکی ئەم سیاسەت و ڕێسایانەی ویکیپیدیا بکە لە خوارەوە: {{col-begin|width=50%}} |- | *[[وپ:بایەخ]] (بایەخداری) *[[وپ:ژکز]] (بایەخداری کەسایەتییەکان) *[[وپ:سب]] (سەلماندنیبوون) *[[وپ:دسب]] (ئاماژە بە سەرچاوە) *[[وپ:کۆپی پەیست]] و [[وپ:لک]] (لەبەرگرتنەوە (کۆپیکردن) |} <!----------------------- تێبینی سڕینەوە --------------------------> == ترجمە == {{Pin message|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٦:٤١، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٥١١٩٣١٨}} دەمباش Sakura emad, تحدثنا سابقًا عن ترجمة مقالات نساء بارزات، فأنا جمعتُ الآن بعض الأسماء، وھن: * [[w:ar:وجدان النقیب]] * [[w:ar:حنان فوزی المسعودی]] * [[w:ar:فیفیان صلیوا]] ومن غیر عراقیات: * [[w:ar:عزیزة ھارون]] * [[w:ar:روز شحفة]] * [[w:ar:سلوی محمصانی مومنة]] * [[w:ar:جھان غزاوی عونی]] * [[w:ar:ثمار حلوانی]] وأظن فی البدایة تکفیک! زور سپاس. --[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ruwaym|لێدوان]]) ‏٠٠:٠١، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :مرحبا @[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] نعم صح بذکر شکرا لک، {{Doing|یُنفَّذ}} :١. [[ڕۆوز شەحفە]] {{Done|تم}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٤، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :٢. [[ویجدان نەقیب]] --[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٦، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :٣. [[عەزیزە ھاڕوون]] --[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٥٥، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :: شکرا لک Sakura Hana. --[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ruwaym|لێدوان]]) ‏١٠:٠٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] ::::4. [[سەلوا محمەسانی]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::ئەم بەریزە سینەماکار نیە، گوناحە لەپال بەهمەن و شەوکەت ناوی بنوسریت، ئەم بەریزە یەک فیلمی کوردی بەناوی هەنسکی ئاسمان دروست کردووە، کە فلمیکی لاوازە و ستافەکەی پەشیمانن لەو فیلمە، بەرهەمهینەرەکانی دوو گەنج بوون توشی زەرەریکی زۆر بوون، لە دوای ئەو زیان و شکستە بەرهەمهینەریکیان جوو بۆ هاندەران و ئەوی تریان وازی لەسینەما هینا. بۆیە باشتر وابە لابدریت بۆ سومعىی کورد جوان نیە و نابیت بکریتە نموونەی فیلمی کوردی. [[بەکارھێنەر:Cinamekurdi|Cinamekurdi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Cinamekurdi|لێدوان]]) ‏٠٢:٤٥، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Cinamekurdi|Cinamekurdi]] نازانم باسی کێ دەکەیت بە دیاریکراوی بەڵام ھەموو ئەوانەی لە سەرەوە نووسراون زۆربەیان شاعیرن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٤:٥١، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::::: [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٦، ٢ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٢:٢٨، ٢٥ی ئابی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٧٠٤٩٧٠٩}}{{Pin message|}} <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٥:٤٤، ٣٠ی ئایاری ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٦٩٥٠٨٦٨٣}} سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&cat=0&wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت. ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|@MediaWiki message delivery]] شتێکی جوانە [[بەکارھێنەر:Ranjzaidan|Ranjzaidan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ranjzaidan|لێدوان]]) ‏١٢:٢٧، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&oldid=949701 --> {{وب|Sakura emad}} منیش دەمەوێت ببمە یەکێک لەوانەی کە دەیانەوێت ویکی فەرھەنگ سەربخەین، تکایە پێمبڵێ چۆن بیکەم؟ [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٦:٢٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == ئەو بابەتانەی کە بۆ دەنگدان کاندید کراون == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١١:٢٤، ٢ی ئابی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٥٠٥٨٦٩٨}}{{Pin message|}} سڵاو پرسیارێکم ھەیە، ئەو بابەتانەی کە وەک بابەتی ھەڵبژێردراو یان باش کاندید دەکەین تا کەی دەمێننەوە لە حاڵەتی دەنگدان و دەنگیان بۆ نییە، ژمارەیەک بابەت کە خۆم نووسیومە کاندید کراون بۆ دەنگدان، وە أ کاتێکی زۆر درێژ تێپەڕیوە و ھیچ دەنگێک نییە، و بێگومان ئەمەش بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی ئەندامانی کارلێککار لەناو ئینسایکلۆپیدیاکەدا، و بۆ ئەمەش، داواتان لێدەکەم پێداچوونەوە بەم بابەتانەدا بکەن و بە باشی بیانخوێننەوە، و ئێوەش دۆخیان دیاری بکەن .لە نێو بابەتە باشەکان و بابەتە ھەڵبژێردراوەکاندا قبوڵیان دەکەیت؟,, سوباس,, [[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamaredha|لێدوان]]) ‏٢٢:١٠، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]]: زۆر سپاس بۆ بەشدارییە بەبەھاکانت و درووستکردنی وتاری گوونجاو و پاڵاوتنیان، قسەکانت لە جێگای خۆیانن و ماوەیەکی زۆرە داتناون: :* [[ویکیپیدیا:وتارە ھەڵبژێردراوەکان/پاڵاوتن/تەھماسبی یەکەم|تەھماسبی یەکەم]] :* [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا|جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا]] :* [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/مەمالیکی عێراق|مەمالیکی عێراق]] :* [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/گۆڕەپانی کۆماری|گۆڕەپانی کۆماری]] :ھەندێکیان دەنگیان بۆ دراوە تەنھا پێداچوونەوەیەکی پێویستە، ھەندێکیان ھێشتا دەنگیان نییە بەکورتی لە ئێستادا پێویست بە دەنگێکی زۆر ناکات بۆ ئەوەی ببن بە وتارێکی باش دوو دەنگ لەلایەن دوو بەکارھێنەری پێشکەوتوو بەبیرورای من بەسە بۆ ئەوەی ئەنجامێک بۆ وتارەکەت وەربگریت، :من ھەوڵ دەدەم بە یەک بە یەکیان دا بچمەوە و سەیریان بکەم دەر ئەنجامیان بزانین لە کاتێکی نزیکدا {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢٠، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2022-34 == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٤٥، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٨٠٩٤٧٣٩}}{{Pin message|}} {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:In the Arbour]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gierymski In the arbour.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''In the Arbour''''' (Polish: W altanie) is an oil painting created by Polish Realist painter Aleksander Gierymski in 1882. It is displayed at the National Museum in Warsaw, Poland. In the painting is shown a social gathering of a group of aristocrats portrayed in 18th-century clothes, which takes place on a summer day in a garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ‏١١:٤٧، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)'' </div> |} <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23685356 --> == دەنگ بدە بە بابەتەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٢:٣٥، ٢١ی شوباتی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٩٢٦٠٢١١٩}}{{Pin message|}} سڵاو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]، بابەتی زۆرم هەیە کە کاندیدم کرد بۆ دەنگدان لەنێو بابەتی هەڵبژێردراو و باشی ناو ئینسایکلۆپیدیاکەدا، و ڕاشکاوانە، هەندێک کاندید بۆ هەندێک هاوکار دەبینم، بابەتەکە لە بابەتەکانی هەڵبژێردراودا هاتووە تەنها بە دوو دەنگ، بابەتەکانی هەڵبژێردراو، من هیوادارم دەنگ بدەن و بیانخەنە ناو لیستەکەوە، چونکە نزیکەی هەشت مانگ تێپەڕیوە، و ئەم بابەتانە هێشتا لە شوێنی خۆیانن بەبێ دەنگدان.سوپاس. [[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamaredha|لێدوان]]) ‏١١:٤٤، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) :s [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> bgj7mw2qwrwll3mdljkcbwo2g3b48o9 1582917 1582913 2026-05-11T02:53:53Z MediaWiki message delivery 12292 /* Wikipedia translation of the week: 2026-20 */ بەشی نوێ 1582917 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="position:absolute; top:-9999px;">User_Talk:</span>{{font color|#f207cb|'''Sakura emad'''}}}} <div style="position: fixed; left:20px; bottom:0; display:block; height:120px;">[[File:Wikimedia Foundation logo - vertical.svg|100px|Wikimedia Sverige]]</div> <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(20d) |counter = 6 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} <!----------------------- تێبینی سڕینەوە --------------------------> <center>ئەگەر لێرەی بۆ ئەوەی بزانیت بۆچی وتارەکەت تاگی سڕینەوەی لەسەرە یان دەسڕدرێتەوە,</center> <center>باشترین شت ئەوەیە بچیت سەرچاوەی بۆ زیاد بکەیت.</center> <br /> {| style="background:gray;" |<span style="color: yellow">[[Image:{{{image|Emblem-important.svg}}}|20px|Caution]] '''تێبینی بکە'''</span> |} ئەگەر وتارەکەتم سڕیوەتەوە و دەتەوێ بزانیت بۆچی، ئەوا تکایە سەرەتا سەیرێکی ئەم سیاسەت و ڕێسایانەی ویکیپیدیا بکە لە خوارەوە: {{col-begin|width=50%}} |- | *[[وپ:بایەخ]] (بایەخداری) *[[وپ:ژکز]] (بایەخداری کەسایەتییەکان) *[[وپ:سب]] (سەلماندنیبوون) *[[وپ:دسب]] (ئاماژە بە سەرچاوە) *[[وپ:کۆپی پەیست]] و [[وپ:لک]] (لەبەرگرتنەوە (کۆپیکردن) |} <!----------------------- تێبینی سڕینەوە --------------------------> == ترجمە == {{Pin message|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٦:٤١، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٥١١٩٣١٨}} دەمباش Sakura emad, تحدثنا سابقًا عن ترجمة مقالات نساء بارزات، فأنا جمعتُ الآن بعض الأسماء، وھن: * [[w:ar:وجدان النقیب]] * [[w:ar:حنان فوزی المسعودی]] * [[w:ar:فیفیان صلیوا]] ومن غیر عراقیات: * [[w:ar:عزیزة ھارون]] * [[w:ar:روز شحفة]] * [[w:ar:سلوی محمصانی مومنة]] * [[w:ar:جھان غزاوی عونی]] * [[w:ar:ثمار حلوانی]] وأظن فی البدایة تکفیک! زور سپاس. --[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ruwaym|لێدوان]]) ‏٠٠:٠١، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :مرحبا @[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] نعم صح بذکر شکرا لک، {{Doing|یُنفَّذ}} :١. [[ڕۆوز شەحفە]] {{Done|تم}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٤، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :٢. [[ویجدان نەقیب]] --[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٦، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :٣. [[عەزیزە ھاڕوون]] --[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٥٥، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :: شکرا لک Sakura Hana. --[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ruwaym|لێدوان]]) ‏١٠:٠٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] ::::4. [[سەلوا محمەسانی]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::ئەم بەریزە سینەماکار نیە، گوناحە لەپال بەهمەن و شەوکەت ناوی بنوسریت، ئەم بەریزە یەک فیلمی کوردی بەناوی هەنسکی ئاسمان دروست کردووە، کە فلمیکی لاوازە و ستافەکەی پەشیمانن لەو فیلمە، بەرهەمهینەرەکانی دوو گەنج بوون توشی زەرەریکی زۆر بوون، لە دوای ئەو زیان و شکستە بەرهەمهینەریکیان جوو بۆ هاندەران و ئەوی تریان وازی لەسینەما هینا. بۆیە باشتر وابە لابدریت بۆ سومعىی کورد جوان نیە و نابیت بکریتە نموونەی فیلمی کوردی. [[بەکارھێنەر:Cinamekurdi|Cinamekurdi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Cinamekurdi|لێدوان]]) ‏٠٢:٤٥، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Cinamekurdi|Cinamekurdi]] نازانم باسی کێ دەکەیت بە دیاریکراوی بەڵام ھەموو ئەوانەی لە سەرەوە نووسراون زۆربەیان شاعیرن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٤:٥١، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::::: [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٦، ٢ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٢:٢٨، ٢٥ی ئابی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٧٠٤٩٧٠٩}}{{Pin message|}} <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٥:٤٤، ٣٠ی ئایاری ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٦٩٥٠٨٦٨٣}} سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&cat=0&wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت. ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|@MediaWiki message delivery]] شتێکی جوانە [[بەکارھێنەر:Ranjzaidan|Ranjzaidan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ranjzaidan|لێدوان]]) ‏١٢:٢٧، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&oldid=949701 --> {{وب|Sakura emad}} منیش دەمەوێت ببمە یەکێک لەوانەی کە دەیانەوێت ویکی فەرھەنگ سەربخەین، تکایە پێمبڵێ چۆن بیکەم؟ [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٦:٢٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == ئەو بابەتانەی کە بۆ دەنگدان کاندید کراون == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١١:٢٤، ٢ی ئابی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٥٠٥٨٦٩٨}}{{Pin message|}} سڵاو پرسیارێکم ھەیە، ئەو بابەتانەی کە وەک بابەتی ھەڵبژێردراو یان باش کاندید دەکەین تا کەی دەمێننەوە لە حاڵەتی دەنگدان و دەنگیان بۆ نییە، ژمارەیەک بابەت کە خۆم نووسیومە کاندید کراون بۆ دەنگدان، وە أ کاتێکی زۆر درێژ تێپەڕیوە و ھیچ دەنگێک نییە، و بێگومان ئەمەش بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی ئەندامانی کارلێککار لەناو ئینسایکلۆپیدیاکەدا، و بۆ ئەمەش، داواتان لێدەکەم پێداچوونەوە بەم بابەتانەدا بکەن و بە باشی بیانخوێننەوە، و ئێوەش دۆخیان دیاری بکەن .لە نێو بابەتە باشەکان و بابەتە ھەڵبژێردراوەکاندا قبوڵیان دەکەیت؟,, سوباس,, [[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamaredha|لێدوان]]) ‏٢٢:١٠، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]]: زۆر سپاس بۆ بەشدارییە بەبەھاکانت و درووستکردنی وتاری گوونجاو و پاڵاوتنیان، قسەکانت لە جێگای خۆیانن و ماوەیەکی زۆرە داتناون: :* [[ویکیپیدیا:وتارە ھەڵبژێردراوەکان/پاڵاوتن/تەھماسبی یەکەم|تەھماسبی یەکەم]] :* [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا|جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا]] :* [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/مەمالیکی عێراق|مەمالیکی عێراق]] :* [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش/گۆڕەپانی کۆماری|گۆڕەپانی کۆماری]] :ھەندێکیان دەنگیان بۆ دراوە تەنھا پێداچوونەوەیەکی پێویستە، ھەندێکیان ھێشتا دەنگیان نییە بەکورتی لە ئێستادا پێویست بە دەنگێکی زۆر ناکات بۆ ئەوەی ببن بە وتارێکی باش دوو دەنگ لەلایەن دوو بەکارھێنەری پێشکەوتوو بەبیرورای من بەسە بۆ ئەوەی ئەنجامێک بۆ وتارەکەت وەربگریت، :من ھەوڵ دەدەم بە یەک بە یەکیان دا بچمەوە و سەیریان بکەم دەر ئەنجامیان بزانین لە کاتێکی نزیکدا {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢٠، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2022-34 == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٤٥، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٨٠٩٤٧٣٩}}{{Pin message|}} {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:In the Arbour]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gierymski In the arbour.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''In the Arbour''''' (Polish: W altanie) is an oil painting created by Polish Realist painter Aleksander Gierymski in 1882. It is displayed at the National Museum in Warsaw, Poland. In the painting is shown a social gathering of a group of aristocrats portrayed in 18th-century clothes, which takes place on a summer day in a garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ‏١١:٤٧، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)'' </div> |} <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23685356 --> == دەنگ بدە بە بابەتەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٢:٣٥، ٢١ی شوباتی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٩٢٦٠٢١١٩}}{{Pin message|}} سڵاو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]، بابەتی زۆرم هەیە کە کاندیدم کرد بۆ دەنگدان لەنێو بابەتی هەڵبژێردراو و باشی ناو ئینسایکلۆپیدیاکەدا، و ڕاشکاوانە، هەندێک کاندید بۆ هەندێک هاوکار دەبینم، بابەتەکە لە بابەتەکانی هەڵبژێردراودا هاتووە تەنها بە دوو دەنگ، بابەتەکانی هەڵبژێردراو، من هیوادارم دەنگ بدەن و بیانخەنە ناو لیستەکەوە، چونکە نزیکەی هەشت مانگ تێپەڕیوە، و ئەم بابەتانە هێشتا لە شوێنی خۆیانن بەبێ دەنگدان.سوپاس. [[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamaredha|لێدوان]]) ‏١١:٤٤، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) :s [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> l6m308n1xf1jfdwbnc2idpbqgeq5cnh 0 179700 1582729 1517396 2026-05-10T13:29:53Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582729 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} مەسعوود کەرامەتی (لەدایکبووی ٣١ی تەمووزی ١٩٥٦ لە [[تاران]]ی [[ئێران]]) [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] و [[ئەکتەر]]ی ئێرانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانلود فیلم های مسعود کرامتی + بیوگرافی و عکس|ناونیشان=https://zardfilm.in/celebrity/masoudkeramati/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=دانلود فیلم و سریال رایگان زرد فیلم|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=https://zardfilm.in/celebrity/masoudkeramati/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Masoud Keramati}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] 496hwt2nnkzvz78wuy9q854phe3662n 0 189274 1582924 1581243 2026-05-11T03:49:13Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582924 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێکچوواندن''' چەشنێ [[بەڵگەھێنانەوە]]یە کە تێیدا ئەو حوکمە کە بۆ شتێ دیاری دەکرێ بەھۆی وێچوونییەتی لەگەڵ شتی تردا. بە واتایەکی تر، کاتێ دوو شت لە بارێکەوە ھاوبەش بن و وێک بچن، ئەگەر لە بابەت یەکێکیانەوە حوکمێ دەربچێ، دەکرێ ئەو حوکمە، لەبەر ئەو بارە ھاوبەشە، بۆ ئەوی کەشیان بە کار بچێ. کەوایە، پێکچوواندن [[ئاکامگری]]یەکی لە [[تاک (میتافیزیک)|تاکەوە]] بۆ تاکە. ھەم [[پێشەکی (لۆژیک)|پێشەکی]] تاکە، ھەم [[ئاکام]]. ئەمە پێچەوانەی ڕێگاکانی تری بەڵگەھێنانەوە، وەک [[ھەڵھێنجان]] و [[ئیستیقرا]]یە، کە لە نێوان پێشەکی و ئاکامدا یەکێکیان [[تێکڕایی]]یە. بۆ وێنە، بەھۆی ئەوەی کە لە مەریخدا وەک زەوی ئاو و ھەوا ھەیە، حوکم بکرێ کە لە مەریخیشدا وەک زەوی گیاندار ھەیە. یان لەبەر ئەوەی کە فڵانە دەرمان بۆ مەیموون کاریگەریی باشی بووە، حوکم بکرێ کە بۆ ئینسانیش کاریگەریی باشی دەبێ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=خوانساری|یەکەم=محمد|سەردێڕ=منطق صوری|بڵاوکەرەوە=نشر دیدار|ساڵ=١٣٩٨|پەڕەکان=٣٠٥}}</ref> پێکچوواندن لە [[فیقھ]]دا [[قیاس (فیقھ)|قیاسی]] پێ دەڵێن.<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Ltr}} * [http://plato.stanford.edu/entries/reasoning-analogy/ ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''] "Analogy and Analogical Reasoning", by Paul Bartha. * [http://plato.stanford.edu/entries/analogy-medieval/ ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''] "Medieval Theories of Analogy", by E. Jennifer Ashworth. * [http://plato.stanford.edu/entries/legal-reas-prec/ ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''] "Precedent and Analogy in Legal Reasoning", by Grant Lamond. * ''[http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-09;toc.depth=1;toc.id=dv1-09;brand=default Dictionary of the History of Ideas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220519192704/https://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-09;toc.depth=1;toc.id=dv1-09;brand=default |date=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢ }}'' Analogy in Early Greek Thought. * ''[http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-10;toc.depth=1;toc.id=dv1-10;brand=default Dictionary of the History of Ideas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220519192656/https://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-10;toc.depth=1;toc.id=dv1-10;brand=default |date=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢ }}'' Analogy in Patristic and Medieval Thought. * ''[https://aclanthology.org/P15-1063/ Computational approaches to computing temporal analogy]''. {{Ltr/end}} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} epoit1i3h90box2vaq9clfgk96md51j 0 190137 1582914 1563869 2026-05-11T02:16:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582914 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | name = Person of Interest | image = PersonOfInterstLogo.jpg | caption = ئینتەرتایتڵی وەرزی ٤ و ٥ | genre = {{Plain list| * درامای تاوان * ئاکشن * [[خەیاڵی زانستی|خەیاڵیی زانستی]]<ref name=":0"/> }} | creator = جۆناتان نۆڵان | starring = {{Plain list | * جیم کاڤیزێڵ * تاراجی پی. ھێنسن * کێڤن چاپمان * مایکڵ ئێمرسن * ئەیمی ئاکەر * سارا شاھی }} | composer = ڕامین جاودی | country = ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | language = ئینگلیزی | num_seasons = ٥ | num_episodes = ١٠٣ | list_episodes = کەسێکی خاوەن گرێنگیپێدان | executive_producer = {{Plain list | * جۆناتان نۆڵان * گرێگ پلاجیمان * جەی. جەی. ئەبرامز * برایەن بورک * دێنیس زەی * کریس فیشەر }} | producer = {{Plain list | * ئەتێنا ویکھام * مارگۆت لولیک * کەیتی لیگ * ستیفن سێمێڵ * ئێریک ماونتن }} | editor = {{Plain list | * سکۆت لێرنەر * سکۆت پاوێڵ * ڕایەن مانالافی * ڕەی دانیەڵسی سێیەم * ماڕک کۆنت }} | cinematography = {{Plain list | * گۆنزالۆ ئامات * ستیفن مەکنەت * مانوێڵ بیڵێتەر * تیۆدۆرۆ مانیاکی * دەیڤد ئینسڵی }} | location = نیویۆرک سیتی، نیویۆرک | runtime = ٤٣ خولەک | company = {{Plain list| * کیڵتەر فیڵمز * باد ڕۆبۆت پڕۆدەکشنز * وارنەر بڕۆس. تێلێڤیژن }} | distributor = وارنەر بڕۆس. تێلێڤیژن دیستریبیووشن | network = [[سی بی ئێس]] | picture_format = ١٠٨٠ ئینچ (ئێچ دی تی ڤی) | audio_format = | first_aired = {{ڕێکەوتی سەرەتا|٢٠١١|٩|٢٢}} | last_aired = {{ڕێکەوتی کۆتا|٢٠١٦|٦|٢١}} | website = }} '''پێرسن ئۆف ئینترەست''' ({{بە ئینگلیزی|Person of Interest}}) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[خەیاڵی زانستی]]ی درامای تاوانی ئەمریکییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://herocomplex.latimes.com/tv/comic-con-person-of-interest-will-go-more-sci-fi-to-outpace-reality/ |سەردێڕ=Comic-Con: 'Person of Interest' will go more sci-fi to outpace reality |دوایین=Day |یەکەم=Patrick Kevin |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٣|ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> کە لەسەر [[سی بی ئێس]] لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١<ref name="Los Angeles Times">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McNamara |یەکەم=Mary |ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/news/tv/la-et-person-interest-20110922,0,4850976.story |سەردێڕ='Person of Interest': TV review |ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref> بۆ ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٦ پەخشکرا.<ref name="S5Renewal"/> پێنج وەرزەکەی لە ١٠٣ ئەڵقە پێکدێت. زنجیرەکە لەلایەن جۆناتان نۆلانەوە دروستکراوە، بەرھەمھێنەرە جێبەجێکارەکان نۆلان، و جەی جەی ئەبرامز، و برایەن بورک، گرێگ پلاجیمان، دێنیس زەی، کریس فیشەر بوون. زنجیرەکە بەدەوری بەرنامەدانەرێکی کۆمپیتەری ملیاردێر نادیاری دوورەپەرێز دەسوڕتەوە، [[هارۆڵد فینچ (پێرسن ئۆف ئینچرەست)|هارۆڵد فینچ]] ([[مایکڵ ئیمێرسن]])، کە بەرنامەیەکی کۆمپیتەریی بۆ حکومەتی فیدڕاڵی دروستکردووە و بە "ئامێرەکە" ناسراوە کە دەتوانێت هەموو [[چاودێریکردنی خەڵک|سەرچاوەکانی زانیاری]] کۆبکاتەوە بۆ پێشبینیکردنی [[تیرۆریزم|کاری تیرۆریستی]] و دیاریکردنی ئەو کەسانەی جێبەجێی دەکەن. ئامێرەکە هەروەها تاوانبار و قوربانییەکانی تاوانە ڕۆژییەکان دیاریدەکات، بەڵام لەبەر ئەوەی حکومەتی فیدراڵی ئەمانە بە "بێ پەیوەندی" داناوە، فینچ بەرنامەکەی وا داناوە هەموو شەوێک بیسڕێتەوە. پێشبینی خراپبەکارهێنانی دروستکراوەکەی کرد، ئازارکێش بەو مەرگەی کە دەکرا ڕزگارکرایە، فینچ ناچاری کرد پەیوەندییەکانی بڕێکی کەم لە زانیاری پێشکەش بکات، کە [[ژمارەی گرێنتی کۆمەڵایەتی]] ئەم "کەسانە خاوەن گرێنگیپێدانە"، کە دەکرێت قوربانی یان تاوانبار یان زیانی لاوەکی لە ڕووداوێکی کوشندە بن بۆ لێکۆڵینەوە دەنێرێت، و بە نهێنی ئامێرەکەی ڕێکخستووە تا ژمارە "پەیوەندینەدارەکان" بۆ ئەو بنێرێت. ئەڵقەی یەکەم ئەوە پیشان دەدات چۆن فینچ [[جۆن ڕیس (پێرسن ئۆف ئینچرەست)|جۆن ڕیس]] ([[جیم کاڤیزڵ]]) - ئەندامێکی پێشووی [[هێزی تایبەتی ئەمریکی]] و [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|سی ئای ئەی]] - کە بە مردوو دانراوە - دەخاتە سەر ئیش بۆ لێکۆڵینەوە لە ناسنامەی کەسێک لەلایەن ئامێرەکەوە دراوە. لرگەڵ تێپەڕبوونی کات کەسانی تر دێنە ناو تیمەکەوە. == بەرھەمھێنان == [[پەڕگە:Michael Emerson filming Person of Interest in NYC.jpg|وێنۆک|مایکڵ ئیمێرسۆن ڕۆڵەکەی لە ''کەسێکی خاوەن گرێنگیپێدان'' لە نیویۆرک دەبینێت]] زنجیرەکە بە فەرمی لەلایەن سی بی ئێس لە ١٣ی ئایاری ٢٠١١ ھەڵگیرایەوە،<ref name="givememyremote">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.givememyremote.com/remote/2011/05/13/cbs-orders-person-of-interest-and-two-broke-girls/ |دوایین=Roffman |یەکەم=Marisa |سەردێڕ=CBS Orders PERSON OF INTEREST and TWO BROKE GIRLS |بڵاوکەرەوە=Give Me My Remote |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref> و بۆ یەکەم جار لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١ دەرکەوت.<ref name="tvbythenumbers">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/06/29/cbs-announces-fall-2011-premiere-dates/96883/ |دوایین=Seidman |یەکەم=Robert |سەردێڕ=CBS Announces Fall 2011 Premiere Dates |ئیش=TV by the Numbers |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110701095954/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/06/29/cbs-announces-fall-2011-premiere-dates/96883/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١دا، نمایشەکە داوای وەرزێکی تەواوی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Goldberg|یەکەم=Lesley|سەردێڕ='Person of Interest', 'Unforgettable' Get Full-Season Orders at CBS|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/person-interest-unforgettable-cbs-253071|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> زنجیرەکە لەلایەن سی بی ئێسەوە بۆ وەرزی دووەم لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٢ نوێکراوەتەوە، کە لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢ پەخشکرا.<ref name="season2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=de Moraes|یەکەم=Lisa|سەردێڕ=CBS picking up most of its primetime slate for next season|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/blogs/tv-column/post/cbs-picking-up-most-of-its-primetime-slate-for-next-season/2012/03/14/gIQAeffECS_blog.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٢|newspaper=The Washington Post|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> سی بی ئێس ''کەسێکی خاوەن گرێنگیپێدان''ی بۆ وەرزی سێیەم لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٣ نوێکردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/03/27/the-good-wife-elementary-person-of-interest-2-broke-girls-ncis-la-the-mentalist-mike-molly-blue-bloods-renewed-by-cbs/175317/ |سەردێڕ='The Good Wife', 'Elementary', 'Person Of Interest', '2 Broke Girls', 'NCIS: LA', 'The Mentalist', 'Mike & Molly,' 'Hawaii Five-0' & 'Blue Bloods' Renewed by CBS |ئیش=TV by the Numbers |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٣|یەکەم=Amanda |دوایین=Kondolojy |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Ff8ztQyg?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/03/27/the-good-wife-elementary-person-of-interest-2-broke-girls-ncis-la-the-mentalist-mike-molly-blue-bloods-renewed-by-cbs/175317/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و سارا شاھی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Ng, Philiana |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/person-interest-adds-sarah-shahi-523213 |سەردێڕ='Person of Interest' Adds Sarah Shahi as Series Regular |ئیش=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> و ئەیمی ئەیکەر بوون بە سەرەکی لە زنجیرەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mitovich |یەکەم=Matt Webb |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Person of Interest: Amy Acker Now Series Regular |ناونیشان=http://tvline.com/2013/07/20/person-of-interest-season-3-amy-acker-series-regular/ |بڵاوکەرەوە=TVLine |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> زنجیرەکە بۆ وەرزی چوارەم لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٤ نوێکرایەوە،<ref name="season4">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/03/14/cbs-renews-the-good-wife-the-millers-two-and-a-half-men-hawaii-five-0-and-13-more/244495/ |سەردێڕ=CBS Renews 'The Good Wife', 'The Millers', 'Two and a Half Men', 'Hawaii Five-0', 'Mom', 'Blue Bloods', 'Elementary' and 11 More |دوایین=Kondolojy |یەکەم=Amanda |ئیش=TV by the Numbers |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20171013231935/http://tvbythenumbers.zap2it.com/1/cbs-renews-the-good-wife-the-millers-two-and-a-half-men-hawaii-five-0-and-13-more/244495/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و بۆ وەرزی پێنجەمی کۆتایی لە ١١ی ئایاری ٢٠١٥ نوێکرایەوە.<ref name="S5Renewal">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvline.com/2015/05/11/cbs-renewals-2014-shows-renewed-person-of-interest-hawaii-five-0/|سەردێڕ=CBS Renews Person of Interest, NCIS, Five-0, Good Wife and 11 More Shows|دوایین=Ausiello|یەکەم=Michael|بڵاوکەرەوە=TVLine|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150512172139/http://tvline.com/2015/05/11/cbs-renewals-2014-shows-renewed-person-of-interest-hawaii-five-0/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="S5Final">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/16/person-of-interest-finally-gets-season-5-premiere-date-plus-cbs-finale-dates/|سەردێڕ='Person of Interest' ending with Season 5, plus CBS finale dates [Updated]|دوایین=Porter|یەکەم=Rick|بڵاوکەرەوە=TV by the Numbers|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160318113907/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/16/person-of-interest-finally-gets-season-5-premiere-date-plus-cbs-finale-dates/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تۆمارکردنی دۆبلاژ بۆ زنجیرەکە لە چێری بیچ ساوند ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cherrybeachsound.com/2013/11/08/person-of-interest/|سەردێڕ=Person of Interest|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Cherry Beach Sound|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140508081044/http://www.cherrybeachsound.com/2013/11/08/person-of-interest/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مۆسیقاکەی لەلایەن [[ڕامین جەوادی]] دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2015/04/game-of-thrones-composer|سەردێڕ=Why the Game of Thrones Composer Watches Each Episode a Thousand Times|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|یەکەم=Sulagna|دوایین=Misra|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> ساوندتراکی [[کەسێکی خاوەن گرێنگیپێدان (ساوندتراک)|وەرزی یەکەم]] لە ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Person of Interest by Ramin Djawadi|ناونیشان=https://www.allmusic.com/album/person-of-interest-original-tv-soundtrack-mw0002443777|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> ساوندتراکی [[کەسێکی خاوەن گرێنگیپێدان: وەرزی ٢ (ساوندتراک)|وەرزی دووەم]] لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Person of Interest: Season 2 by Ramin Djawadi|ناونیشان=https://www.allmusic.com/album/person-of-interest-season-2-original-tv-soundtrack-mw0002613194|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> ساوندتراکی [[کەسێکی خاوەن گرێنگیپێدان: وەرزی ٣ و ٤ (ساوندتراک)|وەرزی سێیەم]]، کە ساوندتراکی وەرزی سێیەم و چوارەمی تێدابوو لە ٢٩ی کانوونی دوەەمی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Person of Interest: Season 3 and 4 by Ramin Djawadi|ناونیشان=https://www.allmusic.com/album/person-of-interest-seasons-3-and-4-original-tv-soundtrack-mw0002906316|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> == پێشوازیکردن == بەپێی [[سی بی ئێس]]، پێرسن ئۆف ئینترەست بەرزترین نرخاندنی لەھەر پایڵتێک بەدرێژایی ١٥ ساڵی ڕابردوو وەرگرتووە،<ref name="fastcompany">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fastcompany.com/1781182/jonathan-nolan-person-of-interest-cbs-jj-abrams |دوایین=Karlin |یەکەم=Susan |سەردێڕ='Person Of Interest' Creator Jonathan Nolan Isn't Paranoid{{snd}}Or Is He? |بڵاوکەرەوە=Fast Company |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref> ئەوەی یەکێک لە جێبەجێکارەکانی سی بی ئێس ئاماژەی پێکرد «بانگەوازێکی شێتانەی بەربڵاو بەگشتی نایبینیت» وای کرد سی بی ئێس [[سی ئێس ئاڕ؛ لێکۆڵینەوە لە شوێنی تاوان|سی ئێس ئاڕ]] بگوازێتەوە، کە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ لە پێنج شەممەدا پەخشدەکرا، بۆ چوار شەممە، کە بۆشایییەکی بۆ پێرسن ئۆف ئینترەست کردەوە.<ref name="washingtonpost">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=de Moraes |یەکەم=Lisa |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/blogs/tv-column/post/upfronts-week-2011-cbs-moves-csi-to-wednesday-cancels-criminal-minds-spin-off/2011/05/17/AFYXLT6G_blog.html |سەردێڕ=Upfronts Week 2011: CBS moves 'CSI' to Wednesday to make room for new J.J. Abrams series |ئیش=[[واشینگتن پۆست|The Washington Post]] |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref> ئەڵقەی پایڵتەکە بۆشایی کاتەکەی بە ١٣٫٢ ملیۆن بینەر بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Adam |دوایین=Bryant |ناونیشان=https://www.tvguide.com/news/ratings-xfactor-charlies-angels-1038006/ |سەردێڕ=Ratings: X Factor Holds Steady; Angels and Person of Interest Start Modestly |ئیش=[[TV Guide]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> === پێشوازی ڕەخنەگران === وەرزی یەکەمی پێرسن ئۆف ئینترەست بەگشتی بەسەرداچوونەوەی ئەرێنییانەی وەرگرتووە، ئەڵقەی پایڵتەکە وەڵامدانەوەی ڕەخساوی لە ڕەخنەگرانەوە وەرگرت و ئەڵقەکانی دواتر پیاھەڵدانی زیاتری وەرگرت. لەسەر [[مێتاکریتیک]]، وەرزەکە ٦٦ی لە ١٠٠ بەپێی ٢٦ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/person-of-interest/season-1 |سەردێڕ=Person of Interest: Season 1 |بڵاوکەرەوە=Metacritic |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> لە پایڵتەکەدا، دەیڤد ویگنادی سان فرانسیسکۆ چرۆنیکڵ وتی «پێرسن ئۆف ئینترەست خۆی جیا دەکاتەوە لە ڕێگەی ھەڵخەڵەتاندن، نەک تەنھا بەھۆی نەخشاندن و نووسینە ئاست بەرزەکەی بەڵکو ھەروەھا چۆن بینەر بەژدار دەکات لە ھەستکردن بە شێتی مەزنێتی دوای ١١ی ئەیلوول.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |نووسەر=Wiegand, David |ناونیشان=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2011/09/21/DDJ91L6HC3.DTL |سەردێڕ='Person of Interest' and 'Prime Suspect' reviews |ئیش=[[San Francisco Chronicle]] |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١١ |پەڕە=E-١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110924203113/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2011%2F09%2F21%2FDDJ91L6HC3.DTL |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەیڤد ھینکڵی لە [[نیویۆڕک دەیلی نیووز]] چوار ئەستێرەی لە پێنج بە پلیڵتەکە داوە، و لێدوان دەربارەی ڕۆڵگێڕانی کاڤیزڵ و ئێمرسن، وتی کاڤیزڵ «شتی ڕاستی بۆ ئەم ڕۆڵەی ھێناوە» و ئێمرسن «سەرسوڕھێنەرە وەک بەڕێز فینچ.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=David |دوایین=Hinckley |ناونیشان=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2011/09/22/2011-09-22_person_of_interest_review_john_reese_and_mr_finch_partner_up_in_ultimate_mystery.html |سەردێڕ='Person of Interest' review: John Reese and Mr. Finch partner up in ultimate mystery CIA operatives |ئیش=[[Daily News (New York)|Daily News]] |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110924192419/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2011/09/22/2011-09-22_person_of_interest_review_john_reese_and_mr_finch_partner_up_in_ultimate_mystery.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ماری مکنارا لە [[لۆس ئانجڵەس تایمز]] دەریبڕی دەربارەی پایڵتەکە، «بیرۆکەی وەستاندنی تاوان لەباتی شیکاکردنیان پێشکەوتنێکی ناوازەیە… وێنەکانی چاودێری زۆر جوانە.»<ref name="Los Angeles Times"/> و دوو ئەڵقەکانی زۆرێک لە داھاتە دڵخۆشەکان و ئەڵقەی کۆتایی دیواری پاراستن بەتایبەتی پێشوازیان لێکرا. تیم سورێتی لە [[تیڤی.کۆم]] ئەوەی پێشووی زنجیرەکەی بە «باشترین ئەڵقەکان»ی بانگکردووە، و بە ڕۆڵگێڕانی کاڤیزڵ و ئاشکراکردنی کەسایەتییەکان لە ئەڵقەکەدا ھەڵداوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tv.com/news/person-of-interest-lets-rip-open-some-old-wounds-shall-we-28568/|دوایین=Surette|یەکەم=Tim|سەردێڕ=Person of Interest: Let's Rip Open Some Old Wounds, Shall We?|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ئیش=TV.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806095228/http://www.tv.com/news/person-of-interest-lets-rip-open-some-old-wounds-shall-we-28568/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەکاتێکدا ئەوەی دواتر بە «ڕێک دەبێت چۆن بێت کۆتایی وەرز» بانگکردووە، کە سورێت بەسەرداچوونەوەکەی بە وتنی «دیواری پاراستن کۆتایییەکی ناوازەبوو بۆ وەرزی یەکەمی ''پێرسن ئۆف ئینچرەست'' کە بەشێوەیەکی باوەڕپێنەکراو سەرسووڕھێنەر بوو» کۆتایی ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tv.com/news/person-of-interest-the-lone-wolf-finds-his-pack-28715/|سەردێڕ=Person of Interest: The Lone Wolf Finds His Pack|ئیش=TV.com|دوایین=Surette|یەکەم=Tim|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806095232/http://www.tv.com/news/person-of-interest-the-lone-wolf-finds-his-pack-28715/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]]، وەرزەکە ڕێژەی ڕەزامەندی ٦٣٪ و نرخاندنی مامناوەندی ٦٫٦٥ لە ١٠ی بەپێی ٣٥ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. کۆی ڕەخنەی ماڵپەرەکە بریتییە "پێرسن ئۆف ئینچرەست کارێکی سیخوڕی باش ڕۆڵگێڕاو و باش دروستکراوە، لەگەڵ ئەوەی کەسایەتییەکانی بەشێوەیەکی زۆر باش پێشنەکەوتووە و بیردۆزە سەرنجڕاکێشەکەی بۆ ئەنجامی جیاواز دەڕوات."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/person-of-interest/s01/ |سەردێڕ=Person of Interest: Season 1 |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> وەرزی دووەم بەسەرداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت. سورێت بە ئەڵقەی یەکەمی هەڵداوە "ڤینتەیجی پێرسن ئۆف ئینچرەست گەورەکراوە، کاتێک کۆمەڵێک نیشانە لە پیلانگێڕانی ئاڵۆز و کاری داهێنەرانە و داهێنانی زیرەک بە ڕێگای گەورەتر لە هەر کاتێکی تر پیشاندەدات." ئەو بە کەسایەتی میوانی ڕێز [[کێن لێیونگ]] هەڵدا وەک "مەزنترینی پێرسن ئۆف ئینچرەست کە زنجیرەکە هەیبووبێت" و بە گێڕانەوەی گشتی ئەڵقەکە، و یادەوەرییەکانی ڕابردووی هەڵداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tv.com/news/person-of-interests-season-2-premiere-two-point-oh-yeah-29689/|سەردێڕ=Person of Interest's Season 2 Premiere: Two Point Oh Yeah!|دوایین=Surette|یەکەم=Tim|ئیش=TV.com|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806095235/http://www.tv.com/news/person-of-interests-season-2-premiere-two-point-oh-yeah-29689/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> "[[نەهامەتی زیندانییەکە (پێرسن ئۆف ئینچرەست)|نەهامەتی زیندانییەکە]]" و "[[پەیوەندیدار (پێرسن ئۆف ئینچرەست)|پەیوەندیدار]]" دوو بەرزترین ئەڵقەی نرخێنراوی وەرزەکە بوون، و سورێنت ئەوەی پێشووی بە "ئەڵقەیەکی تەواو لە ''پێرسن ئۆف ئینچرەست'' کە هەبووبێت" پێناسە کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tv.com/news/person-of-interest-prisoners-dilemma-review-past-present-and-prison-30384/|سەردێڕ=Person of Interest "Prisoner's Dilemma" Review: Past, Present & Prison|دوایین=Surette|یەکەم=Tim|ئیش=TV.com|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806212630/http://www.tv.com/news/person-of-interest-prisoners-dilemma-review-past-present-and-prison-30384/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فیڵ دایس نۆجێنتی [[ئەی ڤی کڵەب]] بە کاری دەرهێنانی [[جۆناسان نۆڵاند]]ی هەڵداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Person of Interest: Relevance|دوایین=Dyess-Nugent|یەکەم=Phil|ناونیشان=https://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-relevance-92275|ئیش=The A.V. Club|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140503202725/http://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-relevance-92275|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆتایی وەرزەکە "[[حاڵەتی خوا (پێرسن ئۆف ئینچرەست)|حاڵەتی خوا]]" هەروەها وەڵامدانەوەی ئەرێنیانەی وەرگرت. نوجێنت بە "ئەڵقەیەکی شەق دەری بێ بیانوو" لەگەڵ "کۆمەڵێک ئەکشنی ناوازە" بانگکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Person of Interest "God Mode"|دوایین=Dyess-Nugent|یەکەم=Phil|ناونیشان=https://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-god-mode-97139|ئیش=The A.V. Club|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819093920/http://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-god-mode-97139|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]]، وەرزەکە ڕێژەی ڕەزامەندی ١٠٠٪ و نرخاندنی مامناوەندی ٨.٠٣ لە ١٠ی بەپێی ١١ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. کۆی ڕەخنەی ماڵپەرەکە بریتییە "پیلانگێڕانی زیرەکانە و بە بەردەوامی وروژێنەر، وەرزی دووەمی پێرسن ئۆف ئینچرەست ئەڵقەی درامی سەرنجڕاکێش پێشکەش دەکات کە بەتواناوە گێڕانەوەی گشتی نمایشەکە پێشدەخات."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/person-of-interest/s02/ |سەردێڕ=Person of Interest: Season 2 |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> وەرزی سێیەم بەسەرداچوونەوەی ئەرێنییانەی بەرزی وەرگرتووە، ئەوەش شایەنی سەرنجە بۆ ڕاکێشانی زیاتر لە ڕەخنەگر بۆ ئاشکراکردنی [[ژیریی دەستکرد]]، هەروەها ڕێکخستنی لە گێڕانەوەی چیرۆک لە کاتی گونجاودا. دەربارەی وەرزەکە، [[سڵانت مەگەزین]] وتی کە نمایشکە "لە باشترین حاڵەتەکانی دەبێت کاتێک خۆی بە نوێترین بابەتەکانەوە دەبەستێتەوە" و بە "فیلمێکی ئەکشن و وروژێنەری بەهێزە کە ئەڵقەی سەربەخۆی پڕ بە لادان کە بە درێژایی وەرزەکە بەردەوامە." بانگیکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Riccio|یەکەم=Aaron|سەردێڕ=Person of Interest: Season 3|ناونیشان=https://www.slantmagazine.com/tv/review/person-of-interest-season-three|ئیش=Slant Magazine|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> ''[[ئەی ڤی کڵەب]]'' وتی کە نمایشەکە "ورەی نەتەوەیی دوای ١١ی ئەیلوول" نمایش دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dyess-Nugent|یەکەم=Phil|سەردێڕ=How Person Of Interest captures the national post-post-9/11 mood|ناونیشان=https://www.avclub.com/article/how-iperson-of-interest-icaptures-the-national-ipo-92502|ئیش=The A.V. Club|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630233131/http://www.avclub.com/article/how-iperson-of-interest-icaptures-the-national-ipo-92502|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لەگەڵ بەشی ناوەڕاستی وەرزی سێیەم "بیرۆکەی پیلانگێڕان بۆ هونەر دەگۆڕێت".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Handlen|یەکەم=Zack|سەردێڕ=Person Of Interest turns conspiracy theory into art|ناونیشان=https://www.avclub.com/review/person-of-interest-turns-conspiracy-theory-into-ar-200648|ئیش=The A.V. Club|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630232950/http://www.avclub.com/review/person-of-interest-turns-conspiracy-theory-into-ar-200648|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هەردوو دوو بەشەکەی چیرۆکی وەرزەکە بڕێکی گەورەی لە پیاهەڵدان وەرگرت: دوو ئەڵقەی کە کۆتایی ئێچ ئاڕ نمایش دەکات بە گشتی بە باشترین ئەڵقەکانی پێرسن ئۆف ئینچرەست دادەنرێت. مات فۆوڵەری [[ئای جی ئێن]] بە "ڕێگاکە"ی ١٠ لە ١٠ی داوە، وەڵامدانەوەکان بە ڕێژەیەکی زۆر بەرز ئەرێنی بوون لە کۆتاییدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2013/.../person-of-interest-the-crossing-review|سەردێڕ=Person of Interest: "The Crossing" Review|دوایین=Fowler|یەکەم=Matt|ئیش=IGN|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٥}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.ign.com/articles/2013/.../person-of-interest-the-crossing-review |date=ئابی ٢٠٢١ }}</ref> ئەڵقەی دواتر، [[بەشی شەیتانەکە]]، بەناوبانگترین ئەڵقەی وەرزەکە بوو، بۆ ڕیزبەندی کردنەوەکەی، و نووسین، و دەرهێنانی [[کریس فیشەر]]، و نمایشی ڕۆڵگێڕان، بە تایبەتی ڕۆڵگێڕانی جیم کاڤیزڵ و کێڤن چاپمەن، ستایش کراوە. سورێت ئەڵقەکەی بە "سەرسووڕهێنەر" بانگکردووە و بە باشترهن ئەڵقەی زنجیررکە ڕایگەیاندووە، بە ڕیزبەندی کردنەوەی هەڵیداوە بەوەی "باشترهن ڕیزبەندییە زنجیرەکە کۆی کردبێتەوە"، ئەو هەستەی کە سەرکەوتوو بوو بە تێپەڕاندنی ئەو ئاژاوەی مردنی کارتەر دروستی کرد. سورێت هەروەها بە کاریگەرێتی فۆسکۆ و پێشکەتنی کەسایەتییەکەی لە کۆتایی ئەڵقەدا هەڵداوە، هەوەهاش تۆماکردنی سینەمایی و دەرهێنانی بە باشترینی زنجیرەکە داناوە، وە دیاریکردنی هەندێک نیشانەی تر لە ئەڵقەکەدا کە پێی وابوو شایستەی سەرنجدانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-the-devils-share-review-season-3-episode-10-138549683486/|دوایین=Surette|یەکەم=Tim|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ئیش=TV.com|سەردێڕ=Person of Interest "The Devil's Share" Review: Revenge, Redemption, and Resolution|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170516104414/http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-the-devils-share-review-season-3-episode-10-138549683486/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فۆوڵەر "سەرسووڕهێنەر"ی بە ئەڵقەکە بە ٩.٣ لە ١٠ داوە، هەروەها ستایشی ڕیزبەندی کردنەوەکەی، و یادەوەرییەکان و دیمەنی کۆتایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2013/11/27/person-of-interest-the-devils-share-review|دوایین=Fowler|یەکەم=Matt|سەردێڕ=Person of Interest: "The Devil's Share" Review|بڵاوکەرەوە=IGN|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> فیڵ دایس نۆجێنتی ئەی ڤی کڵەب بە ئەڵقەکەی نرخاندنی نایابی بەخشی، و بە کەشی خەم و پەژارەی مردنی کارتەر دروستی کرد لە ئەڵقەکەدا پەیدابوو هەڵیداوە، و بینی پێشخسینی کەسایەتی فۆسکۆ وەک ڕێزگرتنێکی گونجاوی کارتەر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.avclub.com/tvclub/the-devils-share-106010|سەردێڕ=Person Of Interest: "The Devil's Share" Review|دوایین=Dyess-Nugent|یەکەم=Phil|بڵاوکەرەوە=The A.V. Club|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819043955/http://www.avclub.com/tvclub/the-devils-share-106010|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شۆن مککێنا لە تەلەڤیزیۆنی فاناتیک دیمەنی کردنەوەی بە "ڕۆشن" بانگکردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvfanatic.com/2013/11/person-of-interest-review-reeses-revenge/|دوایین=McKenna|یەکەم=Sean|سەردێڕ=Person of Interest Review: Reese's Revenge|ئیش=TV Fanatic|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> لە کاتێکدا کۆرتنی ڤاودرێڵ لە تەلەڤیزیۆنی ئیکوەڵز بە کۆتایییەکەدا هەڵیداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvequals.com/2013/11/27/person-of-interest-season-3-review-the-devils-share/|سەردێڕ=Person of Interest Season 3 Review "The Devil's Share"|دوایین=Vaudreuil|یەکەم=Courtney|ئیش=TV Equals|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220123155049/https://www.tvequals.com/2013/11/27/person-of-interest-season-3-review-the-devils-share/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزەکە ڕێژەی ڕەزامەندی ١٠٠٪ و نرخاندنی مامناوەندی ٧.٧٢ لە ١٠ی بەپێی ١١ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. کۆی ڕەخنەی ماڵپەرەکە بریتییە "پێرسن ئۆف ئینچرەست چیرۆکی خۆبەخۆی ڕازیکەر لە گێڕانەوە زنجیرەییە خۆشەکەی پێکدێنێت، پێشەکی لە گاڵتەی پێشوازیکەرانە لە گەهەرە خەیاڵییە زانستییە نادیارەکەی تێکەڵ دەکات."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/person-of-interest/s03/ |سەردێڕ=Person of Interest: Season 3 |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> وەرزی چوارەم بەسەرداچوونەوەی ئەرێنییانەی بەرزی وەرگرتووە، و ڕەخنەگران بە چیرۆکی بابەتیی سامری هەڵداوە. ئەڵقەی [[ئەگەر-دواتر-تر]] ستایشی نیمچە کۆمەڵی ڕەخنەگران و بینەران وەرگرت، کاتێک زۆرێک بە باشترین ئەڵقەی زنجیرەکەیان داناوە. فۆوڵەر نرخاندنی ١٠ لە ١٠ی داوە بە ئەڵقەکە، و بە "کارێکی هونەری" ئاماژەی بۆ کردووە، و بە کێشانی وێنەکان، و دیمەنە ئەکشنەکان، و نرخی سۆزداری، و کۆتایییەکەی هەڵیداوە. ئەو زنجیرەکەی بە "ئاستی دواتری داهێنان" و "ئەڵقەیەکی جووڵێنەر و وروژێنەر و ئازار بەدڵ بەخش" بانگکردووە. فۆوڵەر وتی دیمەنی کۆتایی ئەوی "شکاندووە"، هەروەها ستایشی گرنگی یادەوەرییەکانی ڕابردووی یارییەکانی شەتڕەنجی کرد.<ref name="IGN">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2015/01/07/person-of-interest-if-then-else-review-2|سەردێڕ=Person of Interest: "If-Then-Else" Review|دوایین=Fowler|یەکەم=Matt|ئیش=IGN|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> ئەلێکسا پلانجی لە ئەی ڤی کڵەب نرخاندنی نایابی بە ئەڵقەکە بەخشیوە، و لە بەسەرداچوونەوەکەیدا، وتی کە لەگەڵ ئەوەی جێبەجێکردنی کارێکی ڕکخراوی وەک "ئەگەر-دواتر-تر" قورسبوو، بەڵام ئەڵقەکە بە "جوانی" ئەوەی کرد، و ئاماژەی بۆ "ئەنجامە سەرنجڕاکێشەکە، و کارە ڕەنگاوڕەنگە زیندووەکە، گاڵتەکەی" وەک بنەڕەتی سەرەکی کردووە. پلانجی وتی کە ئەڵقەکە "ئەیسسی هەموو سیناریۆکان" لە کاتی دیمەنی لاسایکردنەوەکاندا، پێشبینی ئەوەی کرد چۆن ئەڵقەکە خۆی گۆڕی تا وایلێهات لە "چیرۆکێکی ئەندازیاری کە سەرنج دەخاتە سەر کارەکە" بۆ "هۆنراوەیەکی جووڵاو" بگۆڕێت. هەروەها ستایشی قوڵبوونەوە لە جیاوازی نێوان مرۆڤ و ئامێردا کرد.<ref name="AVClub">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.avclub.com/tvclub/person-interest-if-then-else-213528|سەردێڕ=Person Of Interest: "If-Then-Else"|دوایین=Planje|یەکەم=Alexa|ئیش=The A.V. Club|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819131733/http://www.avclub.com/tvclub/person-interest-if-then-else-213528|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شانت ئیستەمبوڵیان لە [[ئینتەرتەیمەنت ویکڵی]] بە ڕۆڵگێڕانی ئیمێرسۆن لە یادەوەرییەکانی ڕابردوو هەڵداوە و هەستی کردووە وەرزەکە "لوتکەی دروستکردن" بووە. کۆتایی بە قسەکانی هێنا بە "وەکو ساروخ دەجوڵت، ئەم ئەڵقەیە خێرا، و پێکەناوی، و وروژێنەر، و لە کۆتاییدا دڵتەزێنە، و کۆتایی دێت لەگەڵ ئەوەی دیارە لەدەستدانی ئەندامێکی تری تیمەکەیە. پێویستە لەسەرمان تا هەفتەی داهاتوو چاوەڕێ بکەین بۆ زانینی ئەنجامەکە، بەڵام وەک وایە، "ئەگەر-دواتر-تر" یارییەکی کلاسیکی یەکسەرییە. سورێتیش هەروەها پیاهەڵدانی بەرزی بۆ ئەڵقەکە هەبووە، و بە "خۆش، و وروژێنەر بۆ مێشک، و دڵشکێنەر، و بەتەواوەتی نایاب" بانگی کردووە. ئەو ستایشی ئەڵقەکەی بۆ تێکەڵکردنی "بابەتی دووبارەبوونەوەی خۆقوربانیدان" کردووە و یادەوەرییەکانی ڕابردووی بە "نایاب و وروژێنەر وەک هەر شتێکی زنجیرەکە" بانگکردووە. سورێت گەواهی بە خۆشترین بەشی لەلای دا کە ئاشکراکردنی ڕاوبۆچوونی ئامێرەکە بوو، و بە دیمەنە پێکەناوییەکاندا هەڵیداوە.<ref name="TV.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-season-4-episode-11-if-then-else-review-142056878162/|سەردێڕ=Person of Interest "If-Then-Else" Review: Advanced Chaos Theory|دوایین=Surette|یەکەم=Tim|ئیش=TV.com|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170602195457/http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-season-4-episode-11-if-then-else-review-142056878162/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزەکە ڕێژەی ڕەزامەندی ١٠٠٪ و نرخاندنی مامناوەندی ٨.٢٨ لە ١٠ی بەپێی ١٢ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. کۆی ڕەخنەی ماڵپەرەکە بریتییە "وروژاندنی بیر و خەیاڵی زانستی لەسەر زەویی وەرزی چوارەمی پێرسن ئۆف ئینچرەست ڕازیکەرە چونکە لە کاتی خۆیدا دێت."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/person-of-interest/s04 |سەردێڕ=Person of Interest: Season 4 |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> وەرزی پێنجەم بەسەرداچوونەوەی ئەرێنییانەی بەرزی وەرگرتووە. لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزەکە ڕێژەی ڕەزامەندی ١٠٠٪ و نرخاندنی مامناوەندی ٨.٧٤ لە ١٠ی بەپێی ١٤ بەسەرداچوونەوە بەدەستھێنا. کۆی ڕەخنەی ماڵپەرەکە بریتییە "پێرسن ئۆف ئینچرەست بە وەرزێکی پێنجەمی ڕازیکەر تەواو دەبێت کەسایەتییەکان کە بینەر بە خۆشەویستی پێگەیشتووە قوڵدەکاتەوە بیرۆکەیەکی شەقبوو دەربارەی مەترسییەکانی تەکنەلۆژیا پێشکەش دەکات."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/person-of-interest/s05/ |سەردێڕ=Person of Interest: Season 5 |بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> === نرخاندنەکان === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! rowspan=2 | وەرز ! rowspan=2 | بۆشایی کات (ET) ! colspan=2 | پریمەر ! colspan=2 | کۆتایی ! rowspan=2| وەرزەکان لە تەلەڤیزیۆن ! style="background:#ffdead;" rowspan=2 | پلە ! style="background:#ffdead;" rowspan=2 | بینەرەکان{{ھن}}(بە ملیۆن) ! style="background:#ffdead;" rowspan=2 | ڕاستەوخۆ + بینەرەکان |- ! ڕێکەوت ! span style="padding-left:2em;padding-right:2em; font-size:smaller; line-height:100%;" | بینەرەکان{{ھن}}(بە ملیۆن) ! ڕێکەوت ! span style="padding-left:2em;padding-right:2em; font-size:smaller; line-height:100%;" | بینەرەکان{{ھن}}(بە ملیۆن) |- ! ١ | rowspan="2"|<div style="text-align: center;">پێنجشەممە٩:٠٠ د. ن</div> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<div style="text-align: center;">٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١</div> | ١٣٫٣٣<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Robert |دوایین=Seidman |ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/09/23/thursday-finals-big-bang-theory-the-x-factor-parks-recreation-and-whitney-adjusted-up/104707/ |سەردێڕ=Thursday Finals: 'Big Bang Theory', 'The X Factor', 'Parks and Recreation' and 'Whitney' Adjusted Up |ئیش=TV by the Numbers |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160329132630/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/09/23/thursday-finals-big-bang-theory-the-x-factor-parks-recreation-and-whitney-adjusted-up/104707/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<div style="text-align: center;">١٧ی ئایاری ٢٠١٢</div> |١٣٫٤٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/18/thursday-final-ratings-american-idol-greys-anatomy-30-rock-adjusted-up-touch-scandal-adjusted-down/134984/|سەردێڕ=Thursday Final Ratings: 'American Idol', 'Grey's Anatomy', '30 Rock' Adjusted Up; 'Touch', 'Scandal' Adjusted Down|دوایین=Bibel|یەکەم=Sara|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٢|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610090132/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/18/thursday-final-ratings-american-idol-greys-anatomy-30-rock-adjusted-up-touch-scandal-adjusted-down/134984/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ٢٠١١–١٢ | style="background:#fc9;"| ١٣ | style="background:#fc9;" | ١٤٫٣٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/24/complete-list-of-2011-12-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-american-idol-ncis-dancing-with-the-stars/135785/|سەردێڕ=Complete List Of 2011–12 Season TV Show Viewership: 'Sunday Night Football' Tops, Followed By 'American Idol,' 'NCIS' & 'Dancing With The Stars'|یەکەم=Bill|دوایین=Gorman|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/67vmtqREG?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/24/complete-list-of-2011-12-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-american-idol-ncis-dancing-with-the-stars/135785/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="background:#fc9;" | ١٦٫٢٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/06/11/2011-2012-full-season-live7-dvr-ratings-modern-family-leads-ratings-and-viewership-gainsgrimm-ranks-number-one-in-percentage-increases/137441/ |سەردێڕ=2011–2012 Full Season Live+7 DVR Ratings: 'Modern Family' Leads Ratings and Viewership Gains,'Grimm' Ranks Number One In Percentage Increases |یەکەم=Sara |دوایین=Bibel |ئیش=TV by the Numbers |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160414182652/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/06/11/2011-2012-full-season-live7-dvr-ratings-modern-family-leads-ratings-and-viewership-gainsgrimm-ranks-number-one-in-percentage-increases/137441/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! ٢ | style="font-size:11px;line-height:110%"|<div style="text-align: center;">٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢</div> | ١٤٫٢٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/09/28/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-adjusted-up-parks-rec-up-all-night-snl-weekend-update-the-office-glee-scandal-rock-center-adjust/150556/|سەردێڕ=Thursday Final Ratings: Big Bang Theory, Grey's Anatomy, Adjusted Up; Parks & Rec, Up All Night, SNL: Weekend Update, The Office, Glee, Scandal, Rock Center Adjusted Down|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|یەکەم=Amanda|دوایین=Kondolojy|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121001015313/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/09/28/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-adjusted-up-parks-rec-up-all-night-snl-weekend-update-the-office-glee-scandal-rock-center-adjust/150556/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<div style="text-align: center;">٩ی ئایاری ٢٠١٣</div> | ١٣٫١٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/10/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-american-idol-vampire-diaries-two-and-a-half-men-wipeout-glee-adjusted-down/181920/|سەردێڕ=Thursday Final Ratings: 'Big Bang Theory', 'Grey's Anatomy', 'American Idol', 'Vampire Diaries', 'Two and a Half Men', 'Wipeout', & 'Elementary' Adjusted Up; 'Glee' Adjusted Down|دوایین=Kondolojy|یەکەم=Amanda|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130607023334/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/10/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-american-idol-vampire-diaries-two-and-a-half-men-wipeout-glee-adjusted-down/181920/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ٢٠١٢–١٣ | style="background:#fc9;"| ٥ | style="background:#fc9;" | ١٦٫٠٧<ref name="season12-13">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/|سەردێڕ=Complete List Of 2012–13 Season TV Show Viewership: 'Sunday Night Football' Tops, Followed By 'NCIS,' 'The Big Bang Theory' & 'NCIS: Los Angeles'|ئیش=TV by the Numbers|دوایین=Bibel|یەکەم=Sara|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Hh9Es6JF?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="background:#fc9;" | ١٧٫٨٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/06/10/live7-dvr-ratings-complete-2012-13-season-modern-family-leads-adults-18-49-ratings-increase-hannibal-earns-biggest-percentage-increase-in-week-35/186525/ |سەردێڕ=Live+7 DVR Ratings: Complete 2012–13 Season 'Modern Family' Leads Adults 18–49 Ratings Increase & Tops Total Viewership Gains; 'Hannibal' Earns Biggest Percentage Increase |یەکەم=Sara |دوایین=Bibel |ئیش=TV by the Numbers |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160808062323/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/06/10/live7-dvr-ratings-complete-2012-13-season-modern-family-leads-adults-18-49-ratings-increase-hannibal-earns-biggest-percentage-increase-in-week-35/186525/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! ٣ | rowspan="2"|<div style="text-align: center;">پێنجشەممە ١٠:٠٠ د. ن</div> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<div style="text-align: center;">٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣</div> | ١٢٫٤٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ |سەردێڕ=Tuesday Final Ratings: 'Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D.', 'The Voice' & 'NCIS' Adjusted Up; 'The Goldbergs' & 'Chicago Fire' Adjusted Down |یەکەم=Amanda |دوایین=Kondolojy |ئیش=TV by the Numbers |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6RXpuA07i?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<div style="text-align: center;">١٣ی ئایاری ٢٠١٤</div> | ١٠٫٩٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/14/tuesday-final-ratings-the-voice-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-originals-supernatural-about-a-boy-adjusted-down/264168/|سەردێڕ=Tuesday Final Ratings: 'The Voice', 'Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D.' & 'The Goldbergs' Adjusted Up; 'The Originals', 'Supernatural' & 'About A Boy' Adjusted Down|دوایین=Bibel|یەکەم=Sara|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140515052137/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/14/tuesday-final-ratings-the-voice-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-originals-supernatural-about-a-boy-adjusted-down/264168/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ٢٠١٣–١٤ | style="background:#fc9;"| ٨ | style="background:#fc9;"| ١٤٫٠٥<ref name=deadline2014>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2014/05/tv-season-series-rankings-2013-full-list-2-733762/ |سەردێڕ=Full 2013–2014 TV Season Series Rankings |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> | style="background:#fc9;"| ١٦٫٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/09/live7-dvr-ratings-complete-2013-14-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tope-viewership-gains/271900/ |سەردێڕ=Live+7 DVR Ratings: Complete 2013–14 Season 'The Big Bang Theory' Leads Adults 18–49 Ratings Increase; 'Raising Hope' Earns Biggest Percentage Increase, 'The Blacklist' Tope Viewership Gains |ئیش=TV by the Numbers |یەکەم=Sara |دوایین=Bibel |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140613024640/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/09/live7-dvr-ratings-complete-2013-14-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tope-viewership-gains/271900/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! ٤ | style="font-size:11px;line-height:110%"|<div style="text-align: center;">٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤</div> | ١٠٫٥٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/24/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-forever-the-voice-and-dancing-with-the-stars-adjusted-up-chicago-fire-person-of-interest-adjusted-down/306586/ |سەردێڕ=Tuesday Final Ratings: 'Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D.', 'Forever', 'The Voice', and 'Dancing With the Stars' Adjusted Up; 'Chicago Fire' & 'Person of Interest' Adjusted Down |ئیش=TV by the Numbers |یەکەم=Amanda |دوایین=Kondolojy |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6SrF81P6B?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/24/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-forever-the-voice-and-dancing-with-the-stars-adjusted-up-chicago-fire-person-of-interest-adjusted-down/306586/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<div style="text-align: center;">٥ی ئایاری ٢٠١٥</div> | ٨٫١٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/06/tuesday-final-ratings-the-voice-adjusted-up-izombie-adjusted-down-no-adjustment-for-the-flash-or-person-of-interest/400151/|سەردێڕ=Tuesday Final Ratings: 'The Voice' Adjusted Up; 'iZombie' Adjusted Down + No Adjustment for 'The Flash' or 'Person of Interest'|دوایین=Kondolojy|یەکەم=Amanda|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160914131737/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/06/tuesday-final-ratings-the-voice-adjusted-up-izombie-adjusted-down-no-adjustment-for-the-flash-or-person-of-interest/400151/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ٢٠١٤–١٥ | style="background:#fc9;"| ٢١ | style="background:#fc9;"| ١٢٫٢٢<ref name="entertainment2015">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/05/2014-15-full-tv-season-ratings-shows-rankings-1201431167/ |سەردێڕ=Full 2014–15 Series Rankings |وێبگە=Deadline Hollywood |دوایین=de Moraes |یەکەم=Lisa |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150522054915/http://deadline.com/2015/05/2014-15-full-tv-season-ratings-shows-rankings-1201431167/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> | style="background:#fc9;"| ١٣٫١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/06/08/live7-dvr-ratings-complete-2014-15-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tops-viewership-gains/|سەردێڕ=Live+7 Ratings: Complete 2014–15 Season 'The Big Bang Theory' Leads Adults 18–49 Ratings Increase; 'The Messengers' Earns Biggest Percentage Increase, 'The Blacklist' Tops Viewership Gains|دوایین=Baron|یەکەم=Steve|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160128031506/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/06/08/live7-dvr-ratings-complete-2014-15-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tops-viewership-gains/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! ٥ | دووشەممە ١٠:٠٠ د. ن{{ھن}}پێنجشەممە ١٠:٠٠ د. ن | style="font-size:11px;line-height:110%"|<div style="text-align: center;">٣ی ئایاری ٢٠١٦</div> | ٧٫٣٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/04/tuesday-final-ratings-may-3-2016/|سەردێڕ=Tuesday Final Ratings: 'The Flash' and 'Beyond the Tank' adjust up, 'The Real O'Neals' adjusts down|دوایین=Porter|یەکەم=Rick|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=TV by the Numbers|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6hGI0D9BL?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/04/tuesday-final-ratings-may-3-2016/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|<div style="text-align: center;">٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٦</div> | ٦٫٥١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/06/22/tuesday-final-ratings-june-21-2016/|سەردێڕ=Tuesday final ratings: 'Maya & Marty,' 'To Tell the Truth' and 'Coupled' adjust down|دوایین=Porter|یەکەم=Rick|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624113229/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/06/22/tuesday-final-ratings-june-21-2016/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | | ٢٠١٥–١٦ | style="background:#fc9;"| N/A | style="background:#fc9;"| ٦٫١٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvseriesfinale.com/tv-show/person-interest-season-five-ratings/|سەردێڕ=Person of Interest: Season Five Ratings|ئیش=TVSeriesFinale|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> | style="background:#fc9;"| N/A |} [[سی بی ئێس]] وتی کە ''پێرسن ئۆف ئینترەست''، نرخاندنە دانایییەکانی، خێراترین درامای سەر تەلەڤیزیۆن بوو بەو شێوە بەرزبێتەوە لە وەرزی ٢٠١١–١٢ بۆ وەرزی ٢٠١٢–١٣، بە بەکارھێنانی نرخاندنەکان تا ٢ی کانوونی یەکەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/12/07/person-of-interest-is-the-fastest-growing-show-on-network-television/160805/|سەردێڕ='Person of Interest' is the Fastest-Growing Show on Network Television|دوایین=Kondolojy|یەکەم=Amanda|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121207234809/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/12/07/person-of-interest-is-the-fastest-growing-show-on-network-television/160805/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بڵاوکردنەوە == پێرسن ئۆف ئینچرەست لە لایەن چەند تۆڕێکی زۆر لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان هەڵگیراوەتەوە. لە ئوستراڵیا لەسەر [[ناین نێتۆرک]] لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١ پەخشکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Knox|یەکەم=David|سەردێڕ=Airdate: Person of Interest|ناونیشان=http://www.tvtonight.com.au/2011/09/airdate-person-of-interest.html|بڵاوکەرەوە=[[TV Tonight]]|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> زنجیرەکە لە [[پەخشی هاوکات|پەخشێکی هاوکاتدا]] لە کەنەدا لەسەر [[سیتی تیڤی]] لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١ پەخشکرا، و لە ٢٠١٣دا بۆ [[تۆڕی تەلەڤزیۆنی سی تیڤی|سی تیڤی]] گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/ctv-buys-marvels-agents-shield-564097|سەردێڕ=CTV Buys 'Marvel's Agents of S.H.I.E.L.D.,' 'The Goldbergs' for Fall 2013|دوایین=Vlessing|یەکەم=Etan|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> لە شانشینە یەکگرتووەکان لەسەر [[کەناڵ ٥ (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی بەڕیتانی)|کەناڵ ٥]] لە ١٤ی ئابی ٢٠١٢ پەخشکرا.<ref name="UKPremiere">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Channel 5 Acquires UK Rights To Person Of Interest|ناونیشان=http://www.tvwise.co.uk/2012/05/channel-5-acquires-uk-rights-to-person-of-interest/|یەکەم=Patrick|دوایین=Munn|بڵاوکەرەوە=TVWise|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121110031311/http://www.tvwise.co.uk/2012/05/channel-5-acquires-uk-rights-to-person-of-interest/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == خەڵات و پاڵاوتنەکان == {| class="wikitable" |- !Year !Association !Category !Nominee(s) / episode !Result ! class="unsortable" | Ref. |- |rowspan=6|٢٠١٢ | [[Motion Picture Sound Editors|Golden Reel Awards]] | Best Sound Editing{{snd}}Short Form Dialogue and ADR in Television | Thomas DeGorter, H. Jay Levine, [[Maciek Malish]], Matt Sawelson / "Witness" | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Golden Reel sound editing nominations announced |ناونیشان=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2012/01/golden-reel-sound-editing-nomination-announced.html |ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> |- | [[Hollywood Post Alliance]] | Outstanding Sound{{snd}}Television | Thomas DeGorter, Keith Rogers, Matt Sawelson, Scott Weber / "Matsya Nyaya" | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/race/artist-dark-knight-rises-hpa-370349|سەردێڕ=Nominees Announced for 2012 HPA Awards|دوایین=Kilday|یەکەم=Gregg|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> |- | [[ئای جی ئێن|IGN]] | Best TV Action Series | ''Person of Interest'' | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ign.com/wikis/best-of-2012/Best_TV_Action_Series|سەردێڕ=TV – Best of 2012 – IGN|ئیش=IGN|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> |- | [[NAACP Image Awards]] | [[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Drama Series|Outstanding Actress in a Drama Series]] | Taraji P. Henson | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Andrea |دوایین=Reiher |سەردێڕ=2012 NAACP Image Awards winners: 'The Help' wins big |ناونیشان=http://www.zap2it.com/blogs/2012_naacp_image_awards_winners_the_help_wins_big-2012-02 |ئیش=Zap2it |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150216054914/http://www.zap2it.com/blogs/2012_naacp_image_awards_winners_the_help_wins_big-2012-02 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[People's Choice Awards]] | [[38th People's Choice Awards#Television|Favorite New TV Drama]] | ''Person of Interest'' | {{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Sophie |دوایین=Schillaci |سەردێڕ=People's Choice Awards: The Winners |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/peoples-choice-awards-winners-list-kayle-cuoco-280817 |ئیش=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> |- | [[Primetime Creative Arts Emmy Awards]] | [[64th Primetime Creative Arts Emmy Awards#Sound|Outstanding Sound Mixing for a Comedy or Drama Series (One Hour)]] | Noah Timan, Keith Rogers, Frank Morrone, Scott Weber / "Pilot" | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emmys.com/shows/person-interest |سەردێڕ=Person of Interest |بڵاوکەرەوە=Emmys.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> |- |rowspan=3|٢٠١٣ | Golden Reel Awards | Best Sound Editing{{snd}}Short Form Music in Television | Tom Trafalski / "Firewall" | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2013/01/sound-editors-announce-nominations-for-golden-reel-awards-407005/|سەردێڕ=Sound Editors Announce Nominations For Golden Reel Awards|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> |- | rowspan="2" | IGN | Best TV Action Series | ''Person of Interest'' | {{nom}} |<ref name="IGN 2013">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=IGN's Best of 2013|ناونیشان=https://www.ign.com/wikis/best-of-2013/Best_TV_Action_Series|ئیش=IGN|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> |- | Best TV Hero | Taraji P. Henson{{ھن}}{{small|for the character "Joss Carter"}} | {{nom}} |<ref name="IGN 2013"/> |- |rowspan=3|٢٠١٤ | IGN | Best TV Action Series | ''Person of Interest'' | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ign.com/lists/best-of-television/tv-action|سەردێڕ=IGN's Best of 2014|بڵاوکەرەوە=IGN|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|archive-date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119235711/http://www.ign.com/lists/best-of-television/tv-action|url-status=dead}}</ref> |- | NAACP Image Awards | [[NAACP Image Award for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series|Outstanding Supporting Actress in a Drama Series]] | Taraji P. Henson | {{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/envelope/moviesnow/la-et-naacp-image-awards-2014-winners-20140222,0,5459377.story#axzz2uLld1tSc|سەردێڕ=NAACP Image Awards 2014: Complete winners list|ئیش=Los Angeles Times|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> |- | People's Choice Awards | [[40th People's Choice Awards#Television|Favorite Dramatic TV Actor]] | Jim Caviezel | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://blog.peopleschoice.com/2013/11/05/peoples-choice-awards-2014-nominees-full-list/|سەردێڕ=People's Choice Awards 2014 Nominations: Full List of Nominees|یەکەم=Nuzhat|دوایین=Naoreen|ئیش=People's Choice|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170223042548/http://blog.peopleschoice.com/2013/11/05/peoples-choice-awards-2014-nominees-full-list/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |rowspan=5|٢٠١٥ | rowspan="4" | IGN | People's Choice TV Series | ''Person of Interest'' | {{won}} |<ref name="IGN 2015">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ign.com/wikis/best-of-2015/Best_TV_Series|سەردێڕ=IGN's Best of 2015|ئیش=IGN|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> |- | Best TV Action Series | ''Person of Interest'' | {{won}} |<ref name="IGN 2015"/> |- | People's Choice TV Action Series | ''Person of Interest'' | {{won}} |<ref name="IGN 2015"/> |- | Best TV Episode | "If-Then-Else" | {{nom}} |<ref name="IGN 2015"/> |- | [[Saturn Awards]] | [[Saturn Award for Best Network Television Series|Best Network Television Series]] | ''Person of Interest'' | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hitfix.com/in-contention/captain-america-the-walking-dead-lead-2015-saturn-awards-nominations/single-page|سەردێڕ='Captain America,' 'The Walking Dead' lead 2015 Saturn Awards nominations|یەکەم=Kristopher|دوایین=Tapley|بڵاوکەرەوە=HitFix|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160321200314/http://www.hitfix.com/in-contention/captain-america-the-walking-dead-lead-2015-saturn-awards-nominations/single-page|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |rowspan=6|٢٠١٦ | [[Edgar Award|Edgar Allan Poe Awards]] | Best Television Episode Teleplay | Erik Mountain, Melissa Scrivner Love / "Terra Incognita" | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.theedgars.com/edgars2016/2016EdgarNominations.pdf|سەردێڕ=The 2016 Edgar Nominees|بڵاوکەرەوە=Mystery Writers of America|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210826080325/http://www.theedgars.com/edgars2016/2016EdgarNominations.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan="2" | IGN | Best TV Series | ''Person of Interest'' | {{nom}} |<ref name="IGN 2016">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ign.com/wikis/best-of-2016-awards|سەردێڕ=Best of 2016 Awards|ئیش=IGN|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> |- | Best TV Action Series | ''Person of Interest'' | {{won}} |<ref name="IGN 2016"/> |- | rowspan="2" | People's Choice Awards | [[42nd People's Choice Awards#Television|Favorite TV Crime Drama Actor]] | Jim Caviezel | {{nom}} |<ref name="PCA 2016">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/?year=2016 |ئیش=People's Choice |سەردێڕ=2016 People's Choice Awards: Nominees & Winners |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160412114054/http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/?year=2016 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | Favorite TV Crime Drama | ''Person of Interest'' | {{won}} |<ref name="PCA 2016"/> |- | [[World Soundtrack Academy|World Soundtrack Awards]] | Television Composer of the Year | [[Ramin Djawadi]] | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.worldsoundtrackawards.com/en/music-blog/first-wave-of-nominees-wsawards/17-08-2016/2121|سەردێڕ=First wave of nominees #WSAwards|ئیش=World Soundtrack Awards|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202012333/http://www.worldsoundtrackawards.com/en/music-blog/first-wave-of-nominees-wsawards/17-08-2016/2121|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |rowspan=2|٢٠١٧ | Edgar Allan Poe Awards | Best Television Episode Teleplay | [[Jonathan Nolan]], Denise Thé / "return 0" | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.theedgars.com/2017EdgarNominations.pdf|سەردێڕ=The 2017 Edgar Nominees|بڵاوکەرەوە=Mystery Writers of America|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170218073431/http://www.theedgars.com/2017EdgarNominations.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Globes de Cristal Award]] | Best Foreign TV series | ''Person of Interest'' | {{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globesdecristal.com/palmares-2017/ |سەردێڕ=Les prix de l'Art et La Culture {{!}} Palmarès 2017 |بڵاوکەرەوە=Les Globes de Cristal Awards |ساڵ=٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٧|زمان=fr}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Person of Interest|پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}} {{ویکیوتە}} * {{IMDb title}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ھونەرەکان|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:زنجیرە ئەکشنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١١]] [[پۆل:بەرنامەکانی سی بی ئێس]] [[پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:وێناکردنی خەیاڵیی بەشی پۆلیسی نیویۆرک]] [[پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی سی بی ئێس]] [[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە بەرنامەی زیانبەخش]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وریاییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] 2havw05l3ueqnivr9vczare5keh6g5l 1 190193 1582915 1562725 2026-05-11T02:17:00Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582915 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ}} == ناو == بەڕێز {{وب|ساکاتا گینتۆکی}} ئەم ناوە وەرگێڕانێکی حەرفییە و داڕشتنەکەشی دروست نییە. لە کوردی کەس ناڵێت خاوەن گرنگیپێدان. یان ئەوەتە دەبێت ناوە ئینگلیزییەکە دابنرێت یان وەرگێڕانێکی دروستی بۆ بکرێت. دروست نازانم چ بەرانبەرێک زۆر گونجاوە، ڕەنگە ئەمانە باش بن: کەسی جێی سەرنج، کەسی گومانلێکراو. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٧:٣٧، ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :بەڕای من هەر ناوە ئینگلیزییەکەی دابنرێت باشترە. گەر پێتان باش بێت ئێستا دەیگوێزمەوە بۆ ئەم ناوە (پێرسن ئۆف ئينترەست). [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏١٨:٢٨، ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::ئەگەر ھاودەنگی لەسەر ناوێکی کوردی دروست بوو، ئەوە باشترە. گەرنا دواتر دەکرێت ئینگلیزییەکە لەبەرچاو بگرین. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٩:٠٢، ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::گەر کەس پێشنیاری دەرنەبڕی، ئەوا ناوە ئینگلیزییەکەی دادەنێم. وەکوو ویکیپیدیای عەرەبی. [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏١٩:٣٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) سڵاوتان لێبێت، منیش لەگەڵتان هاوڕام دەربارەی ناوەکەی گەر ناوێکی کوردی گونجاوتان لەلایە ئەوا تکایە بیگۆڕن. دەستان خۆشبێت 👈[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|<span style="font-family:Cursive; color:white; Background:Black; font-size:13px;">'''گینتۆکی'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|<span style="color:black; Background:white">'''وتووێژ🎭'''</span>]]} ‏٠١:٥٤، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :ئەگەر ئەتەوێت، دەیگوێزمەوە بۆ ''پێرسن ئۆف ئینترەست.'' ئەگەر ڕازیت بەم پێشنیارە، تکایە لە لێدوانێکی داھاتوو تەنھا پێم بڵێ بەڵێ. [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏٢٠:٠٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::بەڵێ، بەڵام وابزانم بەم شێوە دەخوێنرێتەوە “پێرسن ئۆف ئینچرەست”، دەنگی وشەی کۆتایی ‘چ’ دەبێت نەک ‘ت’ 👈[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|<span style="font-family:Cursive; color:white; Background:Black; font-size:13px;">'''گینتۆکی'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|<span style="color:black; Background:white">'''وتووێژ🎭'''</span>]]} ‏٠١:٢٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::: {{کرا}} 👈[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|<span style="font-family:Cursive; color:white; Background:Black; font-size:13px;">'''گینتۆکی'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|<span style="color:black; Background:white">'''وتووێژ🎭'''</span>]]} ‏٠١:٣١، ٢٦ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::: پێموایە هەندێ کەس بە چ دەیخوێننەوە بەڵام بەشێوەی ستاندارد هەر بە ت درووستە، بڕوانە کۆدی [https://en.wiktionary.org/wiki/interest#Pronunciation IPA] لە ویکیشنەری. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٧:٢٩، ٢٦ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::::: {{وب|ساکاتا گینتۆکی}} بڕوانە لێدوانی بەڕێز Kushared بۆ ناوەکە. [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏١٢:٥٤، ٢٦ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::: ئێوە هەر چۆنێک بەڕاست دەزانن وا بکەن، بەس ڕەوانکەرەکانی پێشوو لامەدەن 👈[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|<span style="font-family:Cursive; color:white; Background:Black; font-size:13px;">'''گینتۆکی'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|<span style="color:black; Background:white">'''وتووێژ🎭'''</span>]]} ‏١٣:٤٣، ٢٦ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::::زۆر باشە، پەڕەکەی پێشوو '''کەسێکی خاوەن گرێنگیپێدان''' ھەر ڕەوانەکەرە بەڵام ئەم ناوەی ئێستا نابێت ببێت بە ڕەوانەکەر، لەبەرئەوەی ستانداردەکەی ئەو ناوەیە کەوا مامە محەممەد وتووێژی لەسەر کرد. [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏١٣:٥١، ٢٦ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢٠ بەستەری دەرەکیی [[کەسێکی خاوەن گرێنگیپێدان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=829396 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110701095954/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/06/29/cbs-announces-fall-2011-premiere-dates/96883/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/06/29/cbs-announces-fall-2011-premiere-dates/96883/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6Ff8ztQyg?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/03/27/the-good-wife-elementary-person-of-interest-2-broke-girls-ncis-la-the-mentalist-mike-molly-blue-bloods-renewed-by-cbs/175317/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/03/27/the-good-wife-elementary-person-of-interest-2-broke-girls-ncis-la-the-mentalist-mike-molly-blue-bloods-renewed-by-cbs/175317/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://wayback.archive-it.org/all/20171013231935/http://tvbythenumbers.zap2it.com/1/cbs-renews-the-good-wife-the-millers-two-and-a-half-men-hawaii-five-0-and-13-more/244495/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/03/14/cbs-renews-the-good-wife-the-millers-two-and-a-half-men-hawaii-five-0-and-13-more/244495/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160318113907/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/16/person-of-interest-finally-gets-season-5-premiere-date-plus-cbs-finale-dates/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/16/person-of-interest-finally-gets-season-5-premiere-date-plus-cbs-finale-dates/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160329132630/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/09/23/thursday-finals-big-bang-theory-the-x-factor-parks-recreation-and-whitney-adjusted-up/104707/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/09/23/thursday-finals-big-bang-theory-the-x-factor-parks-recreation-and-whitney-adjusted-up/104707/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160610090132/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/18/thursday-final-ratings-american-idol-greys-anatomy-30-rock-adjusted-up-touch-scandal-adjusted-down/134984/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/18/thursday-final-ratings-american-idol-greys-anatomy-30-rock-adjusted-up-touch-scandal-adjusted-down/134984/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/67vmtqREG?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/24/complete-list-of-2011-12-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-american-idol-ncis-dancing-with-the-stars/135785/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/24/complete-list-of-2011-12-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-american-idol-ncis-dancing-with-the-stars/135785/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160414182652/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/06/11/2011-2012-full-season-live7-dvr-ratings-modern-family-leads-ratings-and-viewership-gainsgrimm-ranks-number-one-in-percentage-increases/137441/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/06/11/2011-2012-full-season-live7-dvr-ratings-modern-family-leads-ratings-and-viewership-gainsgrimm-ranks-number-one-in-percentage-increases/137441/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121001015313/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/09/28/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-adjusted-up-parks-rec-up-all-night-snl-weekend-update-the-office-glee-scandal-rock-center-adjust/150556/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/09/28/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-adjusted-up-parks-rec-up-all-night-snl-weekend-update-the-office-glee-scandal-rock-center-adjust/150556/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130607023334/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/10/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-american-idol-vampire-diaries-two-and-a-half-men-wipeout-glee-adjusted-down/181920/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/10/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-american-idol-vampire-diaries-two-and-a-half-men-wipeout-glee-adjusted-down/181920/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6Hh9Es6JF?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160808062323/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/06/10/live7-dvr-ratings-complete-2012-13-season-modern-family-leads-adults-18-49-ratings-increase-hannibal-earns-biggest-percentage-increase-in-week-35/186525/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/06/10/live7-dvr-ratings-complete-2012-13-season-modern-family-leads-adults-18-49-ratings-increase-hannibal-earns-biggest-percentage-increase-in-week-35/186525/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6RXpuA07i?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140515052137/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/14/tuesday-final-ratings-the-voice-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-originals-supernatural-about-a-boy-adjusted-down/264168/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/14/tuesday-final-ratings-the-voice-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-originals-supernatural-about-a-boy-adjusted-down/264168/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140613024640/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/09/live7-dvr-ratings-complete-2013-14-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tope-viewership-gains/271900/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/09/live7-dvr-ratings-complete-2013-14-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tope-viewership-gains/271900/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160914131737/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/06/tuesday-final-ratings-the-voice-adjusted-up-izombie-adjusted-down-no-adjustment-for-the-flash-or-person-of-interest/400151/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/06/tuesday-final-ratings-the-voice-adjusted-up-izombie-adjusted-down-no-adjustment-for-the-flash-or-person-of-interest/400151/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160128031506/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/06/08/live7-dvr-ratings-complete-2014-15-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tops-viewership-gains/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/06/08/live7-dvr-ratings-complete-2014-15-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tops-viewership-gains/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6hGI0D9BL?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/04/tuesday-final-ratings-may-3-2016/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/04/tuesday-final-ratings-may-3-2016/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160624113229/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/06/22/tuesday-final-ratings-june-21-2016/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/06/22/tuesday-final-ratings-june-21-2016/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121207234809/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/12/07/person-of-interest-is-the-fastest-growing-show-on-network-television/160805/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/12/07/person-of-interest-is-the-fastest-growing-show-on-network-television/160805/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:١٨، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئۆف ئینچرەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=829732 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170202012333/http://www.worldsoundtrackawards.com/en/music-blog/first-wave-of-nominees-wsawards/17-08-2016/2121 بۆ http://www.worldsoundtrackawards.com/en/music-blog/first-wave-of-nominees-wsawards/17-08-2016/2121 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٣٢، ٢٦ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئۆف ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=832315 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150216054914/http://www.zap2it.com/blogs/2012_naacp_image_awards_winners_the_help_wins_big-2012-02 بۆ http://www.zap2it.com/blogs/2012_naacp_image_awards_winners_the_help_wins_big-2012-02 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٠٢، ٣٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئۆف ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=833229 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200806095228/http://www.tv.com/news/person-of-interest-lets-rip-open-some-old-wounds-shall-we-28568/ بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interest-lets-rip-open-some-old-wounds-shall-we-28568/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200806095232/http://www.tv.com/news/person-of-interest-the-lone-wolf-finds-his-pack-28715/ بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interest-the-lone-wolf-finds-his-pack-28715/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٣٩، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئۆف ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=833942 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200806095235/http://www.tv.com/news/person-of-interests-season-2-premiere-two-point-oh-yeah-29689/ بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interests-season-2-premiere-two-point-oh-yeah-29689/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200806212630/http://www.tv.com/news/person-of-interest-prisoners-dilemma-review-past-present-and-prison-30384/ بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interest-prisoners-dilemma-review-past-present-and-prison-30384/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئۆف ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=834935 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170516104414/http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-the-devils-share-review-season-3-episode-10-138549683486/ بۆ http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-the-devils-share-review-season-3-episode-10-138549683486/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٢١، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئۆف ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=836355 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170602195457/http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-season-4-episode-11-if-then-else-review-142056878162/ بۆ http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-season-4-episode-11-if-then-else-review-142056878162/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٢، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣٠ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئۆف ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844382 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110701095954/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/06/29/cbs-announces-fall-2011-premiere-dates/96883/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/06/29/cbs-announces-fall-2011-premiere-dates/96883/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6Ff8ztQyg?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/03/27/the-good-wife-elementary-person-of-interest-2-broke-girls-ncis-la-the-mentalist-mike-molly-blue-bloods-renewed-by-cbs/175317/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/03/27/the-good-wife-elementary-person-of-interest-2-broke-girls-ncis-la-the-mentalist-mike-molly-blue-bloods-renewed-by-cbs/175317/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190912042411/https://tvbythenumbers.zap2it.com/1/cbs-renews-the-good-wife-the-millers-two-and-a-half-men-hawaii-five-0-and-13-more/244495/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/03/14/cbs-renews-the-good-wife-the-millers-two-and-a-half-men-hawaii-five-0-and-13-more/244495/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160318113907/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/16/person-of-interest-finally-gets-season-5-premiere-date-plus-cbs-finale-dates/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/16/person-of-interest-finally-gets-season-5-premiere-date-plus-cbs-finale-dates/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200806095228/http://www.tv.com/news/person-of-interest-lets-rip-open-some-old-wounds-shall-we-28568/ بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interest-lets-rip-open-some-old-wounds-shall-we-28568/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200806095232/http://www.tv.com/news/person-of-interest-the-lone-wolf-finds-his-pack-28715/ بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interest-the-lone-wolf-finds-his-pack-28715/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200806095235/http://www.tv.com/news/person-of-interests-season-2-premiere-two-point-oh-yeah-29689/ بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interests-season-2-premiere-two-point-oh-yeah-29689/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200806212630/http://www.tv.com/news/person-of-interest-prisoners-dilemma-review-past-present-and-prison-30384/ بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interest-prisoners-dilemma-review-past-present-and-prison-30384/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170516104414/http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-the-devils-share-review-season-3-episode-10-138549683486/ بۆ http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-the-devils-share-review-season-3-episode-10-138549683486/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170602195457/http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-season-4-episode-11-if-then-else-review-142056878162/ بۆ http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-season-4-episode-11-if-then-else-review-142056878162/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160329132630/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/09/23/thursday-finals-big-bang-theory-the-x-factor-parks-recreation-and-whitney-adjusted-up/104707/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/09/23/thursday-finals-big-bang-theory-the-x-factor-parks-recreation-and-whitney-adjusted-up/104707/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160610090132/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/18/thursday-final-ratings-american-idol-greys-anatomy-30-rock-adjusted-up-touch-scandal-adjusted-down/134984/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/18/thursday-final-ratings-american-idol-greys-anatomy-30-rock-adjusted-up-touch-scandal-adjusted-down/134984/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120528055552/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/24/complete-list-of-2011-12-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-american-idol-ncis-dancing-with-the-stars/135785/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/24/complete-list-of-2011-12-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-american-idol-ncis-dancing-with-the-stars/135785/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160414182652/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/06/11/2011-2012-full-season-live7-dvr-ratings-modern-family-leads-ratings-and-viewership-gainsgrimm-ranks-number-one-in-percentage-increases/137441/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/06/11/2011-2012-full-season-live7-dvr-ratings-modern-family-leads-ratings-and-viewership-gainsgrimm-ranks-number-one-in-percentage-increases/137441/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121001015313/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/09/28/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-adjusted-up-parks-rec-up-all-night-snl-weekend-update-the-office-glee-scandal-rock-center-adjust/150556/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/09/28/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-adjusted-up-parks-rec-up-all-night-snl-weekend-update-the-office-glee-scandal-rock-center-adjust/150556/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130607023334/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/10/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-american-idol-vampire-diaries-two-and-a-half-men-wipeout-glee-adjusted-down/181920/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/10/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-american-idol-vampire-diaries-two-and-a-half-men-wipeout-glee-adjusted-down/181920/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6Hh9Es6JF?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160808062323/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/06/10/live7-dvr-ratings-complete-2012-13-season-modern-family-leads-adults-18-49-ratings-increase-hannibal-earns-biggest-percentage-increase-in-week-35/186525/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/06/10/live7-dvr-ratings-complete-2012-13-season-modern-family-leads-adults-18-49-ratings-increase-hannibal-earns-biggest-percentage-increase-in-week-35/186525/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6RXpuA07i?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140515052137/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/14/tuesday-final-ratings-the-voice-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-originals-supernatural-about-a-boy-adjusted-down/264168/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/14/tuesday-final-ratings-the-voice-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-originals-supernatural-about-a-boy-adjusted-down/264168/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140613024640/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/09/live7-dvr-ratings-complete-2013-14-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tope-viewership-gains/271900/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/09/live7-dvr-ratings-complete-2013-14-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tope-viewership-gains/271900/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6SrF81P6B?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/24/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-forever-the-voice-and-dancing-with-the-stars-adjusted-up-chicago-fire-person-of-interest-adjusted-down/306586/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/24/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-forever-the-voice-and-dancing-with-the-stars-adjusted-up-chicago-fire-person-of-interest-adjusted-down/306586/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160914131737/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/06/tuesday-final-ratings-the-voice-adjusted-up-izombie-adjusted-down-no-adjustment-for-the-flash-or-person-of-interest/400151/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/06/tuesday-final-ratings-the-voice-adjusted-up-izombie-adjusted-down-no-adjustment-for-the-flash-or-person-of-interest/400151/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160128031506/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/06/08/live7-dvr-ratings-complete-2014-15-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tops-viewership-gains/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/06/08/live7-dvr-ratings-complete-2014-15-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tops-viewership-gains/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6hGI0D9BL?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/04/tuesday-final-ratings-may-3-2016/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/04/tuesday-final-ratings-may-3-2016/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160624113229/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/06/22/tuesday-final-ratings-june-21-2016/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/06/22/tuesday-final-ratings-june-21-2016/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121207234809/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/12/07/person-of-interest-is-the-fastest-growing-show-on-network-television/160805/ بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/12/07/person-of-interest-is-the-fastest-growing-show-on-network-television/160805/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150216054914/http://www.zap2it.com/blogs/2012_naacp_image_awards_winners_the_help_wins_big-2012-02 بۆ http://www.zap2it.com/blogs/2012_naacp_image_awards_winners_the_help_wins_big-2012-02 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170223042548/http://blog.peopleschoice.com/2013/11/05/peoples-choice-awards-2014-nominees-full-list/ بۆ http://blog.peopleschoice.com/2013/11/05/peoples-choice-awards-2014-nominees-full-list/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170202012333/http://www.worldsoundtrackawards.com/en/music-blog/first-wave-of-nominees-wsawards/17-08-2016/2121 بۆ http://www.worldsoundtrackawards.com/en/music-blog/first-wave-of-nominees-wsawards/17-08-2016/2121 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٥٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئۆف ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=868939 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110924192419/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2011/09/22/2011-09-22_person_of_interest_review_john_reese_and_mr_finch_partner_up_in_ultimate_mystery.html بۆ http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2011/09/22/2011-09-22_person_of_interest_review_john_reese_and_mr_finch_partner_up_in_ultimate_mystery.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:١٦، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=928084 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170218073431/http://www.theedgars.com/2017EdgarNominations.pdf بۆ http://www.theedgars.com/2017EdgarNominations.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:١٨، ٧ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=931858 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210826080325/http://www.theedgars.com/edgars2016/2016EdgarNominations.pdf بۆ http://www.theedgars.com/edgars2016/2016EdgarNominations.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:١٤، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=965513 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/6Ff8ztQyg?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/03/27/the-good-wife-elementary-person-of-interest-2-broke-girls-ncis-la-the-mentalist-mike-molly-blue-bloods-renewed-by-cbs/175317/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20130401003737/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/03/27/the-good-wife-elementary-person-of-interest-2-broke-girls-ncis-la-the-mentalist-mike-molly-blue-bloods-renewed-by-cbs/175317/ لە http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/03/27/the-good-wife-elementary-person-of-interest-2-broke-girls-ncis-la-the-mentalist-mike-molly-blue-bloods-renewed-by-cbs/175317/ *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/6Hh9Es6JF?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20130628043440/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/ لە http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/ *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/6RXpuA07i?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20140731094750/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ لە http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/6SrF81P6B?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/24/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-forever-the-voice-and-dancing-with-the-stars-adjusted-up-chicago-fire-person-of-interest-adjusted-down/306586/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20150806064733/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/24/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-forever-the-voice-and-dancing-with-the-stars-adjusted-up-chicago-fire-person-of-interest-adjusted-down/306586/ لە http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/24/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-forever-the-voice-and-dancing-with-the-stars-adjusted-up-chicago-fire-person-of-interest-adjusted-down/306586/ *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/6hGI0D9BL?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/04/tuesday-final-ratings-may-3-2016/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20160505074513/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/04/tuesday-final-ratings-may-3-2016/ لە http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/04/tuesday-final-ratings-may-3-2016/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٣٠، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998994 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110924192419/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2011/09/22/2011-09-22_person_of_interest_review_john_reese_and_mr_finch_partner_up_in_ultimate_mystery.html بۆ http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2011/09/22/2011-09-22_person_of_interest_review_john_reese_and_mr_finch_partner_up_in_ultimate_mystery.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٣٦، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1013943 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121110031311/http://www.tvwise.co.uk/2012/05/channel-5-acquires-uk-rights-to-person-of-interest/ بۆ http://www.tvwise.co.uk/2012/05/channel-5-acquires-uk-rights-to-person-of-interest/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:١٢، ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1063354 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220123155049/https://www.tvequals.com/2013/11/27/person-of-interest-season-3-review-the-devils-share/ بۆ http://www.tvequals.com/2013/11/27/person-of-interest-season-3-review-the-devils-share/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1088170 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150512172139/http://tvline.com/2015/05/11/cbs-renewals-2014-shows-renewed-person-of-interest-hawaii-five-0/ بۆ http://tvline.com/2015/05/11/cbs-renewals-2014-shows-renewed-person-of-interest-hawaii-five-0/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٤، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1132655 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140508081044/http://www.cherrybeachsound.com/2013/11/08/person-of-interest/ بۆ http://www.cherrybeachsound.com/2013/11/08/person-of-interest/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٣٣، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1221993 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160321200314/http://www.hitfix.com/in-contention/captain-america-the-walking-dead-lead-2015-saturn-awards-nominations/single-page بۆ http://www.hitfix.com/in-contention/captain-america-the-walking-dead-lead-2015-saturn-awards-nominations/single-page زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٣٩، ١ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1266309 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-relevance-92275 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170819093920/http://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-god-mode-97139 بۆ https://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-god-mode-97139 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170630233131/http://www.avclub.com/article/how-iperson-of-interest-icaptures-the-national-ipo-92502 بۆ https://www.avclub.com/article/how-iperson-of-interest-icaptures-the-national-ipo-92502 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170630232950/http://www.avclub.com/review/person-of-interest-turns-conspiracy-theory-into-ar-200648 بۆ https://www.avclub.com/review/person-of-interest-turns-conspiracy-theory-into-ar-200648 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170819043955/http://www.avclub.com/tvclub/the-devils-share-106010 بۆ https://www.avclub.com/tvclub/the-devils-share-106010 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170819131733/http://www.avclub.com/tvclub/person-interest-if-then-else-213528 بۆ https://www.avclub.com/tvclub/person-interest-if-then-else-213528 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٣٦، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1317210 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/06/29/cbs-announces-fall-2011-premiere-dates/96883/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/03/27/the-good-wife-elementary-person-of-interest-2-broke-girls-ncis-la-the-mentalist-mike-molly-blue-bloods-renewed-by-cbs/175317/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/03/14/cbs-renews-the-good-wife-the-millers-two-and-a-half-men-hawaii-five-0-and-13-more/244495/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvline.com/2015/05/11/cbs-renewals-2014-shows-renewed-person-of-interest-hawaii-five-0/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/16/person-of-interest-finally-gets-season-5-premiere-date-plus-cbs-finale-dates/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.cherrybeachsound.com/2013/11/08/person-of-interest/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2011/09/22/2011-09-22_person_of_interest_review_john_reese_and_mr_finch_partner_up_in_ultimate_mystery.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interest-lets-rip-open-some-old-wounds-shall-we-28568/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interest-the-lone-wolf-finds-his-pack-28715/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interests-season-2-premiere-two-point-oh-yeah-29689/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.tv.com/news/person-of-interest-prisoners-dilemma-review-past-present-and-prison-30384/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-god-mode-97139 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.avclub.com/article/how-iperson-of-interest-icaptures-the-national-ipo-92502 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.avclub.com/review/person-of-interest-turns-conspiracy-theory-into-ar-200648 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-the-devils-share-review-season-3-episode-10-138549683486/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.avclub.com/tvclub/the-devils-share-106010 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.tvequals.com/2013/11/27/person-of-interest-season-3-review-the-devils-share/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.avclub.com/tvclub/person-interest-if-then-else-213528 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.tv.com/shows/person-of-interest-2011/community/post/person-of-interest-season-4-episode-11-if-then-else-review-142056878162/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/09/23/thursday-finals-big-bang-theory-the-x-factor-parks-recreation-and-whitney-adjusted-up/104707/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/18/thursday-final-ratings-american-idol-greys-anatomy-30-rock-adjusted-up-touch-scandal-adjusted-down/134984/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/24/complete-list-of-2011-12-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-american-idol-ncis-dancing-with-the-stars/135785/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/06/11/2011-2012-full-season-live7-dvr-ratings-modern-family-leads-ratings-and-viewership-gainsgrimm-ranks-number-one-in-percentage-increases/137441/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/09/28/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-adjusted-up-parks-rec-up-all-night-snl-weekend-update-the-office-glee-scandal-rock-center-adjust/150556/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/10/thursday-final-ratings-big-bang-theory-greys-anatomy-american-idol-vampire-diaries-two-and-a-half-men-wipeout-glee-adjusted-down/181920/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/06/10/live7-dvr-ratings-complete-2012-13-season-modern-family-leads-adults-18-49-ratings-increase-hannibal-earns-biggest-percentage-increase-in-week-35/186525/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/09/25/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-voice-the-goldbergs-chicago-fire-adjusted-down/204739/ *بەستەری ئەرشیڤ https://web.archive.org/web/20140515052137/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/14/tuesday-final-ratings-the-voice-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-originals-supernatural-about-a-boy-adjusted-down/264168/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20140816033653/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/14/tuesday-final-ratings-the-voice-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-originals-supernatural-about-a-boy-adjusted-down/264168/ لە http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/14/tuesday-final-ratings-the-voice-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-the-originals-supernatural-about-a-boy-adjusted-down/264168/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/09/live7-dvr-ratings-complete-2013-14-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tope-viewership-gains/271900/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/06/tuesday-final-ratings-the-voice-adjusted-up-izombie-adjusted-down-no-adjustment-for-the-flash-or-person-of-interest/400151/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/06/08/live7-dvr-ratings-complete-2014-15-season-the-big-bang-theory-leads-adults-18-49-ratings-increase-raising-hope-earns-biggest-percentage-increase-the-blacklist-tops-viewership-gains/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/04/tuesday-final-ratings-may-3-2016/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/06/22/tuesday-final-ratings-june-21-2016/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/12/07/person-of-interest-is-the-fastest-growing-show-on-network-television/160805/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.tvwise.co.uk/2012/05/channel-5-acquires-uk-rights-to-person-of-interest/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.zap2it.com/blogs/2012_naacp_image_awards_winners_the_help_wins_big-2012-02 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hitfix.com/in-contention/captain-america-the-walking-dead-lead-2015-saturn-awards-nominations/single-page *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.theedgars.com/edgars2016/2016EdgarNominations.pdf *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.worldsoundtrackawards.com/en/music-blog/first-wave-of-nominees-wsawards/17-08-2016/2121 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.theedgars.com/2017EdgarNominations.pdf تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٠٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٧ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1329471 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150512172139/http://tvline.com/2015/05/11/cbs-renewals-2014-shows-renewed-person-of-interest-hawaii-five-0/ بۆ http://tvline.com/2015/05/11/cbs-renewals-2014-shows-renewed-person-of-interest-hawaii-five-0/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140508081044/http://www.cherrybeachsound.com/2013/11/08/person-of-interest/ بۆ http://www.cherrybeachsound.com/2013/11/08/person-of-interest/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110924192419/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2011/09/22/2011-09-22_person_of_interest_review_john_reese_and_mr_finch_partner_up_in_ultimate_mystery.html بۆ http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2011/09/22/2011-09-22_person_of_interest_review_john_reese_and_mr_finch_partner_up_in_ultimate_mystery.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170819093920/http://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-god-mode-97139 بۆ https://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-god-mode-97139 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170630233131/http://www.avclub.com/article/how-iperson-of-interest-icaptures-the-national-ipo-92502 بۆ https://www.avclub.com/article/how-iperson-of-interest-icaptures-the-national-ipo-92502 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170630232950/http://www.avclub.com/review/person-of-interest-turns-conspiracy-theory-into-ar-200648 بۆ https://www.avclub.com/review/person-of-interest-turns-conspiracy-theory-into-ar-200648 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170819043955/http://www.avclub.com/tvclub/the-devils-share-106010 بۆ https://www.avclub.com/tvclub/the-devils-share-106010 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220123155049/https://www.tvequals.com/2013/11/27/person-of-interest-season-3-review-the-devils-share/ بۆ http://www.tvequals.com/2013/11/27/person-of-interest-season-3-review-the-devils-share/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170819131733/http://www.avclub.com/tvclub/person-interest-if-then-else-213528 بۆ https://www.avclub.com/tvclub/person-interest-if-then-else-213528 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/24/tuesday-final-ratings-marvels-agents-of-s-h-i-e-l-d-forever-the-voice-and-dancing-with-the-stars-adjusted-up-chicago-fire-person-of-interest-adjusted-down/306586/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210814035720/https://deadline.com/2015/05/2014-15-full-tv-season-ratings-shows-rankings-1201431167/ بۆ https://deadline.com/2015/05/2014-15-full-tv-season-ratings-shows-rankings-1201431167/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121110031311/http://www.tvwise.co.uk/2012/05/channel-5-acquires-uk-rights-to-person-of-interest/ بۆ http://www.tvwise.co.uk/2012/05/channel-5-acquires-uk-rights-to-person-of-interest/ زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://blog.peopleschoice.com/2013/11/05/peoples-choice-awards-2014-nominees-full-list/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160321200314/http://www.hitfix.com/in-contention/captain-america-the-walking-dead-lead-2015-saturn-awards-nominations/single-page بۆ http://www.hitfix.com/in-contention/captain-america-the-walking-dead-lead-2015-saturn-awards-nominations/single-page زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210826080325/http://www.theedgars.com/edgars2016/2016EdgarNominations.pdf بۆ http://www.theedgars.com/edgars2016/2016EdgarNominations.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160412114054/http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/?year=2016 بۆ http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/?year=2016 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170218073431/http://www.theedgars.com/2017EdgarNominations.pdf بۆ http://www.theedgars.com/2017EdgarNominations.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٣٣، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1445672 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140503202725/http://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-relevance-92275 بۆ https://www.avclub.com/tvclub/person-of-interest-relevance-92275 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٥٦، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1562724 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110924203113/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2011%2F09%2F21%2FDDJ91L6HC3.DTL بۆ http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2011/09/21/DDJ91L6HC3.DTL زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٥٢، ١٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرسن ئەڤ ئینترەست (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582914 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160119235711/http://www.ign.com/lists/best-of-television/tv-action بۆ https://www.ign.com/lists/best-of-television/tv-action زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:١٧، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) fwva7tce5zsr3tqbdug7hi011zhd5wr 1 192614 1582958 844590 2026-05-11T09:35:00Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582958 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆمان ڕینز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844589 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141009071310/http://www.ramblinwreck.com/sports/m-footbl/mtt/anoai_joe00.html بۆ http://www.ramblinwreck.com/sports/m-footbl/mtt/anoai_joe00.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆمان ڕینز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582957 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131002001734/https://www.cagematch.net/?id=1&nr=55060 بۆ https://www.cagematch.net/?id=1&nr=55060 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٣٥، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 7pc51w6k0b13h9nu3tg0xdebcwewemo 0 192764 1582934 1364850 2026-05-11T06:34:32Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582934 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''زنجیرەچیای خەیبینی'''، یان '''چیاکانی خەیبینسکی''' یان '''خیبینس'''، یەکێکە لە دوو زنجیرە چیایی سەرەکی نیمچە دوورگەی کۆلا، ڕووسیا. == جوگرافیا == خەیبینی ماسیف بەرزترین چیاکانی نیمچە دوورگەی کۆلان، نیمچە دوورگەی گەورە کە لە باکووری ڕووسیاوە درێژ دەبێتەوە بۆ ناو بارنتس و دەریای سپی کۆی ڕووبەری زەوی نیمچە دوورگەکە نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. دەوڵەمەندە بە کانزاکان بەھۆی لابردنی چینێک لە خاک لە ماوەی دوایین تەمەنی سەھۆڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Mineral Number 27-4 {{!}} Microscope For Polarization|ناونیشان=http://microscopeforpolarization.com/microscope-for-polarization/mineral-number-27-4/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080403211436/http://microscopeforpolarization.com/microscope-for-polarization/mineral-number-27-4/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خەیبینی ماسیف لە شێوەی ھێلکەیی دایە نزیکەی ١٬٣٠٠ کیلۆمەتر دووجایە؛ و بەشی ناوەندی نیمچە دوورگەی داگیر دەکات لە بەرزبوونەوەیەکی ڕێژەیی ٩٠٠–١٠٠٠ م لە سەرووی دەشتی دەوروبەری. کێوەکان بە تایبەتی بەرز نین. دوو بەرزترین لووتکە بریتین لە یودیچۆمچۆر، کە ١٢٠١ مەتر، ھەروەھا چاسنەچۆر کە ١١٩١ مەتر وەستاوە تێکڕای بەرزبوونەوەکە ١٬١١٦ مەترە. چیاکان شێوەی ئەسپسوارێک پێکدەھێنن کە لەلایەن تەختەیەکی بەرزەوە ھەڵیدەقوڵێت، کە بە زنجیرەیەک لە کانیاوەکانی قووڵی لێ ھەڵقوڵاوە. لووتکەکان لە جۆری پڵێتن، لەگەڵ لێوارە توندەکان، لەگەڵ زەرفیڵ، ناوچەی بەفر و بەفر لە ھەندێک شوێندا. ھەموو زەوییەکە لەشێوەی ئەلپین یان تەندران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khibiny Mountains Russia — ✅Book Online {{!}} Snowmobile Tour|ناونیشان=https://www.russiadiscovery.com/tours/kola-peninsula-heart-of-the-kola/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.russiadiscovery.com|زمان=ru-RU}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.russiadiscovery.com/tours/kola-peninsula-heart-of-the-kola/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ڕووسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Khibiny Massif}} [[پۆل:زنجیرەچیاکانی ڕووسیا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] e5zdfbyxxht9vhvlzbnqftktf30p09y 0 192936 1582935 1578234 2026-05-11T06:47:00Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582935 wikitext text/x-wiki {{کردنەیەک لەگەڵ|کێوی ئێڤەرست|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} {{Infobox mountain | name = چیای ئیڤرست | native_name = {{plain list| *{{lang|ne|सगरमाथा}} {{transl|ne|(''ساگارماتا'')}} *{{lang|bo-Tibt|ཇོ་མོ་གླང་མ}} {{transl|bo|(''چۆمۆلۆنگما'')}} }} | photo = File:Everest kalapatthar.jpg | photo_size = 240 | photo_caption = دیمەنی چیای ئیڤرست لە((کالاپاتار))ەوە لە نیپال. | elevation_ref = <!-- This elevation, and the reasons for supporting it, are laid out and referenced in the measurement section, but some editors believe we should support 8844&nbsp;m or 8850&nbsp;m instead. If any editor thinks we should change it, could he/she please make the case on the talk page and allow time for discussion before editing. --><ref name="ReferenceB">Based on the 1999 and 2005 surveys of elevation of snow cap, not rock head. For more details, see ''[[#Surveys|Surveys]]''.</ref><br/><small> [[List of highest mountains|Ranked 1st]]</small> | prominence_ref = <br/><small>[[List of peaks by prominence|بەرزترین لوتکە]]</small><br/><small>[[Topographic prominence#Definitions|(Notice special definition for Everest)]]</small> | isolation = n/a <!-- Topographic isolation can not be measured to itself but an other peak by definition. Giving a value here to show the circumstances of the Earth is not correct --> | map = Nepal Province1#Nepal#China Tibet topography#China#Asia | map_caption = Location on the border between Province No. 1, Nepal and Tibet Autonomous Region, China | label = چیای ئیڤرست | label_position = left | listing = [[Seven Summits]]<br/>[[Eight-thousander]]<br/>[[List of countries by highest point|Country high point]]<br/>[[Ultra prominent peak|Ultra]] | location = [[Solukhumbu District]], [[Province No. 1]], [[نیپال]];<ref>Geography of Nepal: Physical, Economic, Cultural & Regional By Netra Bahadur Thapa, D.P. Thapa Orient Longmans, 1969</ref><br/>[[Tingri County]], [[Xigazê]], [[تبت]], [[چین]]<ref>The position of the summit of Everest on the international border is clearly shown on detailed topographic mapping, including official Nepali mapping.</ref> | country_type = Countries | country = {{enum|[[نیپال]]|[[چین]]]]}} | parent = [[Mahalangur Himal]], [[Himalayas]] | coordinates = {{coord|27|59|17|N|86|55|31|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref>The [[WGS84]] coordinates given here were calculated using detailed topographic mapping and are in agreement with [http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml adventurestats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108073753/http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml |date= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ }}. They are unlikely to be in error by more than 2". Coordinates showing Everest to be more than a minute further east that appeared on this page until recently, and still appear in Wikipedia in several other languages, are incorrect.</ref> | first_ascent = ٢٩ مەی ١٩٥٣<br/>[[ئێدمۆند ھیلاری|ئێدمۆند هیلاری]] و [[تێنزینگ نۆرگای]] |ڕێگای بەسەرداهەڵگەڕان = [[کۆلی باکوور]] (نیپال) }} [[File:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|thumb|وێنەیەکی کراوەی ئاسمانی لە بەری باشوورەوە، هاوشان لەگەڵ لوتکەی ئیڤرست کەپکەکانی نوپتسێ و لۆتسێش بەرزبوونەتەوە.]] [[File:Mount Everest morning.jpg|thumb|دوو چیایەکەی دواوە ئیڤرست و هۆتسێن ئەو دووەی پێشەوەش تامسەرکۆ و کانگتێکان.]] '''چیای ئیڤرست''' ({{بە نیپالی|सगरमाथा}}؛ تێبتی: چۆمۆلۆنگما ཇོ་མོ་གླང་མ) بەرزترین چیای زەوییە لەسەر ئاستی ڕووی دەریاوە، دەکەوێتە ناوجەرگەی زنجیرەچیای مەهالانگور هیمال (هیمالایە).لوتکەی چیای ئیڤرست سنووری نێودەوڵەتی چین–نیپالە، بەرزی چیایەکە(لەترۆپکی لووتکەکەی) ٨,٨٤٤.٨٦ مەترە (٢٩,٠٣١.٧ پێ) ئەم پێوانەیە بەم دواییانە لە ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن دەسەڵاتدارانی نیپالی و چینیەوە ئەنجامدراوە. چیای ئیڤرست بۆتە جێگای سەرنجی زۆرێک لە شاخەوانە سەرکێش و بەناوبانگەکان، لەگەڵ ئەمەشدا تەنها بۆ شاخەوانە سەرسەختەکانە ئەوانەی خاوەن ئەزموونێکی زۆرن لە شاخەوانی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=New Road Built by China Leads Directly to Mount Everest Base Camp|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/how-the-everest-experience-is-different-in-china-versus-nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Adventure|زمان=en}} </ref> بۆ ئەم مەبەستەش دوو ڕێگای سەرەکی هەیە بۆ بەسەرکەوتنی، کە یەکێکیان لەبەری باشووری ڕۆژهەڵاتیەوەیە کە بەری وڵاتی نیپالە (بە ڕێگای ستاندارد و باو ناسراوە) و ئەوی تر لە باکوورەوەیە لەبەری تبت(چین).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mount Everest is more than two feet taller, China and Nepal announce|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/science/article/new-height-of-mount-everest-announced-by-china-and-nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Science|زمان=en}} </ref> ئەم دوو ڕێگایەش دوو ڕێچکەی سەخت و ناڕوونن کە شاخەوانان دروستیان کردووە و هیچ پێوانەیەکی سەلامەتی نیە، مەترسیەکانی چیای ئیڤرست زۆرن وەک نەخۆشی بەرزایی و نالەباری کەشوھەوا و با، هەروەها جگە لە مەترسییە گەورەکانی سەهۆڵبەندان(سووتان و ئاوەڵان). تەنها لە ساڵی ٢٠١٩دا پتر لە ٣٠٠ کەس لە چیای ئیڤرست گیانیان لە دەست داوە. یەکەم هەوڵ بۆ گەیشتن بە لووتکەی چیای ئیڤرست لەلایەن شاخەوانانی بەریتانیەوە ئەنجامدراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis|یەکەم=Jon E.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Mammoth_Book_of_How_it_Happened_Ever.html?id=vWqeBAAAQBAJ|سەردێڕ=The Mammoth Book of How it Happened - Everest|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Little, Brown Book Group|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٣٣-٧٢٧-٢|زمان=en}} </ref> ئەوسا نیپال ڕێگەی نەدەدا بیانییەکان بچنە ناو وڵاتەکەیانەوە، بۆیە بەریتانیەکان ناچاربوون لە ڕێگای هێڵی باکوورەوە بگەن بە لووتکەکەی . یەکەم گەشتی گەڕان لەلایەن بەریتانیەکانەوە لە ساڵی ١٩٢١ ئەنجام دراوە کە توانیان تا ٧٠٠٠ مەتر (٢٢٩٧٠ پێ) بەرز ببنەوە لە ڕێچکەی هێڵی باکوور دواتر هەوڵی دووەم لە ساڵی ١٩٢٢ توانیان تاوەکو ٨٣٢٠ مەتر بەرز ببنەوە(٢٧٣٠٠ پێ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Merritt|یەکەم=Chris M.|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Mount Everest Deaths Statistics by Year (1922-2019)|ناونیشان=https://outdoorinquirer.com/mount-everest-deaths/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Outdoor Inquirer|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211008090812/https://outdoorinquirer.com/mount-everest-deaths/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گەشتی ساڵی ١٩٢٤ یەکێک لە گەورەترین نهێنیەکانی چیای ئیڤرستی بۆ ئەم ڕۆژگارەی لێکەوتەوە: جۆرج مالۆری و ئەندرو ئیرڤین لە ٨ی حوزەیراندا هەوڵی کۆتایی لووتکەکەیان دا بەڵام هەرگیز نەگەڕانەوە، مشتومڕی لێکەوتەوە کە ئایا ئەوان یەکەمین ئەوکەسانەن کە خۆیان گەیاندە ترۆپکەکەی یان نا بەڵام دواتر [[تێنزینگ نۆرگای]] و [[ئێدمۆند ھیلاری|ئێدمۆند هیلاری]] بوون بە یەکەم دووکەس کە بەفەرمی ئەم پێوانەیان تۆمارکرد لە ١٩٥٣، کە ڕێگای هێڵی باشووری ڕۆژهەڵاتیان بەکارهێنا(نیپال) نۆرگای گەیشتە ٨,٥٩٥ مەتر (٢٨,١٩٩ پێ) دواتر لە ٢٥ی ئایاری ١٩٦٠ دەستەی شاخەوانی چینی وانگ فژوو و گۆنپۆ و قو ینێهوا یەکەم ڕاپۆرتی بەرزبوونەوەیان لە هێڵی باکوورەوە بڵاوکردەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nuwer|یەکەم=Rachel|سەردێڕ=Death in the clouds: The problem with Everest’s 200+ bodies|ناونیشان=https://www.bbc.com/future/article/20151008-the-graveyard-in-the-clouds-everests-200-dead-bodies|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.bbc.com|زمان=en}} </ref> ==ناو== [[پەڕگە: "Papers relating to the Himalaya and Mount Everest" in Proceedings of the Royal Geographical Society of London, Vol. I (1857), p. 346.jpg |وێنۆک|225px|بڵاوکراوەیەکی شاهانەی بەریتانی لەبارەی چیای ئیڤرستەوە.]] ناوی تبتی بۆ چیای ئیڤرست چۆمۆلۆنگمایە (ཇོ་མོ་གླང་མ) کە بەواتای ڕووناک یان "دایکی پیرۆز"دێت. ناوەکە یەکەم جار بە نووسینێکی چینی لەسەر ئەتڵەسی کانگکسی ساڵی ١٧٢١ لە سەردەمی ئیمپراتۆر کانگکسی چینگ چین تۆمارکراوە و پاشان وەک تۆچومۆر لانکما لەسەر نەخشەیەکی ساڵی ١٧٣٣ لە پاریس بڵاوکراوەتەوە لەلایەن جوگرافیناسی فەرەنسی دی ئەنڤیل لەسەر بنەمای هەمان نەخشەی یەکەم. هەروەها بە ناوبانگی وەک چۆمۆلۆنگما و (لەوایلی) وەک جۆ-مۆ-گلانگ-ما بۆ ئەوکاتە دەگەڕێتەوە کە بەفەرمی بە زمانی چینی ئەم ناوە نووسرا珠穆朗玛峰 ( 珠穆朗瑪峰). لەکاتێکدا ناوی تری چینی هەن وەک (聖母峰، 圣母峰،. کە بەواتای"لوتکەی دایکی پیرۆز")دێت، ئەم ناوانە بە شێوەیەکی زۆر لە مانگی ئایاری ١٩٥٢ەوە بەرەو دەرەوەی ناوچەکە چوون، بۆیە وەزارەتی کاروباری ناوخۆی چین بڕیارێکی دەرکرد بۆ ئەوەی 珠穆朗玛峰 وەک تاکە ناوی ناوخۆیی دۆکیومێنتکراو "Deodungha" ("شاخی پیرۆز") بمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=TIBET: Call It Chomolungma|ناونیشان=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,859710,00.html|newspaper=Time|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ١٩٥٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0040-781X|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170724103053/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,859710,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref> http://www.chinadaily.com.cn/epaper/html/cd/2002/200211/20021118/20021118010_2.html </ref> بەڵام دیار نەبوو کە ئایا بە شێوەیەکی ئاسایی بەکاردێت یان نا. لە ساڵی ١٨٤٩ ڕاپرسیی بەریتانی دەیویست ناوی ناوخۆیی بپارێزێت (بۆ نموونە، کانگچنجونگا و داهۆلاگیری) بۆیە(ئەندرو واگ)ژەنەراڵی ڕاپرسی بەریتانی هیندستان باسی ئەوەی کرد کە ناتوانێت هیچ ناوێکی ناوخۆیی باو بدۆزێتەوە، لەبەر ئەوەی ناوێکی زۆری ناوخۆیی باو هەیە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chomo-lungma, Nepal - Geographical Names, map, geographic coordinates|ناونیشان=https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-1506571&fid=4444&c=nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=geographic.org}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mount Jolmo Lungma, Nepal - Geographical Names, map, geographic coordinates|ناونیشان=https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-1506970&fid=4445&c=nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=geographic.org}} </ref> ئەمەش زەحمەت دەبێت یەکێک لە ناو ئەو هەموو ناوە هەڵبژێرین دواتر پۆپی ئێکس ڤی ناوی چیایەکەی لەسەر ژمێرەری بەریتانی بەناوی جۆرج ئیڤرست تۆمارکرد، ئیڤرست خۆی دژی ئەو ناوە بوو کە لەلایەن واگەوە پێشنیار کراوە. لە ساڵی ١٨٥٧ بە کۆمەڵگای جوگرافیی شاهانەی وت کە "ئیڤرست" ناتوانرێت بە هیندی بنووسرێت و بخوێندرێتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of Everest {{!}} Dictionary.com|ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dictionary.com|زمان=en}} </ref> ناوی پێشنیارکراوی واگ سەرەرای ناڕەزاییەکان ناوێکی زاڵ بوو، لە ساڵی ١٨٦٥ کۆمەڵەی جوگرافیی شاهانە بە فەرمی چیای ئیڤرست وەک ناوی بەرزترین چیای جیهان تۆمارکرد.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC Four - Mapping Everest|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0074phg|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=BBC|زمان=en-GB}} </ref> لە کۆتایی سەدەی ١٩دا، زۆرێک لە نەخشەسازە ئەورووپیەکان بە هەڵە پێیان وابوو کە ناوی ڕەسەن بۆ چیاکە گاوریشانکارە کە کێوێکە لە نێوان کاتماندو و ئۆرست.<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Waddell|یەکەم=L. A.|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٨|سەردێڕ=The Environs and Native Names of Mount Everest|ناونیشان=https://zenodo.org/record/1449200|doi=10.2307/1774275}} </ref> لە سەرەتای ١٩٦٠ حکوومەتی نیپالی ناوی نیپالی ساگار-ماتای بۆ چیایەکە هەڵبژارد کەبە واتای "خودای ئاسمان"دێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sagar-Matha, Nepal - Geographical Names, map, geographic coordinates|ناونیشان=https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-1507822&fid=4445&c=nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=geographic.org}} </ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Mt. Everest 1857|ناونیشان=http://www.harappa.com/engr/darjeeling.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071226022726/http://www.harappa.com/engr/darjeeling.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == پێوانەکان== ===پێوانەکانی سەدەی نۆزدەیەم=== {{Location map |Earth| |lat_deg=27|lat_min=59|lat_sec=17 |lon_deg=86|lon_min=55|lon_sec=31 |position=left |width=300 |float=right |caption= هەڵکەوتەی چیای ئیڤرست لە جیهاندا. |alt=Mount Everest is located in [[Nepal]]. }} لە ساڵی ١٨٠٢ بەریتانیەکان دەستیان کرد بە پێوانەی سێگۆشەی گەورەی هیندستان بۆ تۆمارکردنی شوێنەکان و بەرزاییەکان و ناوی بەرزترین و نزمترین چیاکانی جیهان. بۆ ئەم مەبەستە لە باشووری هیندستانەوە دەستیان پێکرد،دەستەی پێوانەکە بە بەکارهێنانی ڕووپێوەری زەبەلاح بەرەو باکوور ڕۆیشتن، کە هەر یەکە ٥٠٠ کیلۆگرام کێشی هەبوو و پێویستی بە ١٢ پیاو هەبوو بۆ هەڵگرتنی، ئەم ئامێرە بۆ پێوانەکردنی ووردی بەرزاییەکان بەکاردەهات، ساڵی ١٨٣٠ گەیشتنە بناری هیمالایا، بەڵام نیپال ڕێگای پێ نەدان بچنە ناو خاکەکەیەوە بە هۆی گومان لە نیازەکانیان. حکوومەتی نیپال چەندین داواکاری لەلایەن پێوانەکەرەکانەوە بۆ چوونە ناو نیپال ڕەتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Government of Nepal|ناونیشان=http://www.nepalgov.gov.np/countryprofile.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070314011131/http://www.nepalgov.gov.np/countryprofile.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر بەریتانیەکان ناچار بوون بەردەوام بن لە پێوانەکردنەکانیان لە( [[تێرای]]) کە ناوچەیەکی باشووری نیپالە و هاوتەریبی هیمالایەیە.لەگەڵ ئەمەشدا (تێرای) شوێنێکی گونجاو نەبوو بە هۆی بارانی تۆرێنتی و بڵاوبوونەوەی نەخۆشی مالاریا کەبووە هۆی ئەوەی سێ ئەفسەری ڕاپرسیەکە بەهۆی مالاریاوە گیانیان لەدەست بدەن و چەندین کارمەندی تریان بەهۆی کێشەی تەندروستیەوە ناچاربوون خانەنشین بن. [[پەڕگە: MountEverestRelief.png |وێنۆک|225px|نەخشەی بەرزی نزمی زنجیرەچیای هیمالایە.]] لەگەڵ ئەوەشدا، لە ساڵی ١٨٤٧ بەریتانیەکان بەردەوام بوون لە لێکۆڵینەوەکە و تێبینی وردی لووتکەکانی هیمالایەیان لە وێستگەکانی چاودێرییەوە تۆمارکرد کە تا ٢٤٠ کم بەرەو قووڵایی ناوچەکە ڕۆیشتن. بەهۆی دژواری کەشوھەواوە کاری پێوانەکردنەکانیان سنووردار بوو بەتایبەت لە سێ مانگی کۆتایی ساڵ. لە تشرینی دووەمی ١٨٤٧ ئاندریو واگ ژەنەراڵی پێوانەکاری بەریتانی هیندستان، چەندین تێبینی لە وێستگەی ساواجپورێ لە کۆتایی ڕۆژهەڵاتی هیمالایە تۆمار کرد. سەرەتا کانگچنجونگا بە بەرزترین لووتکە لە جیهاندا دانرا و بە بایەخەوە ئاماژەی بە لووتکەیەکی دوورتر کردووە، کە نزیکەی ٢٣٠ کم دوورە. جۆن ئارمسترانگ یەکێک لە ژێردەستەکانی واگ، هەروەها ئەو لووتکەیەی لە شوێنێکی دوورتری ڕۆژاواوە بینی بوو ناوی لێنا لووتکەی "ب". واگ دواتر دەنوسێت کە تێبینیەکان نیشانیان دا کە لووتکەی "ب" لە کانگچنجونگا بەرزترە، بەڵام بەپێی دووری زۆر لە تێبینیەکان، پێوانی ووردتر پێویست بوو بۆ سەلماندن. ساڵی دواتر واگ بەرپرسێکی ڕاپرسی ناردەوە بۆ تێرای بۆ ئەوەی پێوانی وردتر بکات لە لووتکەی "ب"، بەڵام هەورەکان هەوڵەکانیانی پوچەڵ کردەوە. لە ساڵی ١٨٤٩، واگ جەیمس نیکۆلسۆنی نارد بۆ ناوچەکە کە ١٩٠ کم دوور بوو. پاشان نیکۆلسۆن گەورەترین ئامێری ڕوپێوانی وەرگرت و بەرەو ڕۆژهەڵات بەڕێکەوت و زیاتر لە ٣٠ چاودێری لە پێنج شوێنی جیاوازەوە بەدەست هێنا، کە نزیکترینیان ١٧٤ کم بوو لە لووتکەکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=US Department of Commerce|یەکەم=NOAA|سەردێڕ=GEOID18 Technical Details {{!}} GEOID18 {{!}} National Geodetic Survey|ناونیشان=https://geodesy.noaa.gov/GEOID/GEOID18/geoid18_tech_details.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=geodesy.noaa.gov|زمان=EN-US}} </ref> نیکۆلسۆن پاشگەزبووەوە بۆ دیاریکردنی کانگچنجونگا وەک بەرزترین لووتکە دوای بینینی لووتکەی “ب”، بۆ دڵنیابوونەوە لە ئەنجامدانی ژماردنە پێویستەکان لەسەر بنەمای تێبینیەکانی زانیاری خاوی تێکڕای بەرزیەکە کە ٩٢٠٠ م دانابوو بۆ لووتکەی "ب"، بەڵام ئەمە شکستی ڕووناکی ڕەچاو نەکردبوو، کە بەرزاییەکان دەشێوێنێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ژمارەکە بە ڕوونی نیشانی دا کە لووتکەی "ب" بەرزترە لە کانگچنجونگا. دواتر نیکۆلسۆن تووشی مالاریا بوو و ناچار بوو بێ ئەوەی پێوانەکانی تەواو بکات بگەڕێتەوە ماڵەوە. مایکڵ هێنسی یەکێک لە یاریدەدەرەکانی واگ دەستی کرد بە دەستنیشانکردنی لووتکە لەسەر بنەمای ژمارەی ڕۆمانی، لەگەڵ کانگچنجونگا بە ناوی لووتکەی "XV".<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Stegman|یەکەم=Charles E.|دوایین٢=Bellhouse|یەکەم٢=David|دوایین٣=Ehrenberg|یەکەم٣=A. S. C.|دوایین٤=Mantel|یەکەم٤=Nathan|دوایین٥=Proschan|یەکەم٥=Frank|دوایین٦=Gianola|یەکەم٦=Daniel|دوایین٧=Searle|یەکەم٧=S. R.|دوایین٨=Speed|یەکەم٨=F. M.|دوایین٩=Milliken|یەکەم٩=G. A.|ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Letters to the Editor|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/2684102|journal=The American Statistician|بەرگ=٣٦|issue=1|پەڕەکان=٦٤–٦٧|issn=0003-1305}} </ref> لە ساڵی ١٨٥٢ بنکەی بەرزی پێوان لە دێهرادۆن جێگیر بوو، ڕادهانات سیکدار، بیرکاریزان و ڕووپێوی هیندی لە بەنگاڵەوە یەکەم کەس بوو کە ئیڤرستی بە بەرزترین لووتکەی جیهان ناساند، بە بەکارهێنانی ژماردنی سێگۆشەیی لەسەر بنەمای پێوانەکانی نیکۆلسۆن. ڕاگەیاندنێکی فەرمی لەبارەی ناساندنی لووتکە XV وەک بەرزترین چیا بۆ ماوەی چەند ساڵێک دواکەوت، کاتێک ژماردنەکان دووبارە دووپاتکرانەوە. واگ لە ساڵی ١٨٥٤ دەستی کرد بە کارکردن لەسەر زانیاریەکانی نیکۆلسۆن و لەگەڵ دەستەکەی نزیکەی دوو ساڵی کارکردن لەسەر ژمارەکان بەسەر برد، کە پێویست بوو لەگەڵ کێشەکانی پەرتەوازەیی ڕووناکی و فشاری بارۆمەتری و پلەی گەرما لەسەر زنجیرەکە لەبارەی فراوانی چاودێریەکان مامەڵە بکات لە کۆتاییدا لە مانگی ئازاری ١٨٥٦ لە نامەیەکدا بۆ جێگرەکەی لە کالکتە دۆزینەوەکانی ڕاگەیاند.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The man who 'discovered' Everest|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3193576.stm|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> کانگچنجونگا بە ٨,٥٨٢ م ڕاگەیەنرا، لەکاتێکدا لووتکەی XV بەرزایی ٨,٨٤٠ مەتری پێدرا. واگ بەم ئەنجامە گەیشت کە لووتکەی XV "لەوانەیە بەرزترین بێت لە جیهاندا". لووتکەی XV (بە پێ پێوانە کراوە) بە تەواوی(٨,٨٣٩.٢ مەتر) بەرز بوو،هەندێک جار بە یاریەوە وایان دەڕوانیە واگ کە وای لێهاتووە خۆی بچێتە سەرچیایەکە. === پێوانەکانی سەدەی بیستەم=== [[پەڕگە: CH-NP 79-80 Bdy Map50.jpg |وێنۆک|225px|نەخشەیەک کە لەلایەن ڕووپێوە نیپالیەکانەوە بڵاوکراوەتەوە، ئەمە نەخشەی ٥٠هەمینە لە کۆی ٥٧ نەخشەدا بە پێوەری ١:٥٠,٠٠٠ پێوەر "لکێنراوە بە دەقی سەرەکی لە یەکەم لێکۆڵینەوەی پشکنینی هاوبەشی نێوان چین و نیپال لە ساڵانی ١٩٧٩-١٩٨٠، کە تیایدا سنووری نیپال و چین" لە ناوەڕاستی سەرەوەدا بە هێڵێکی سیاسی جیاکراونەتەوە، هێلە سنووریەکە بە ناو لووتکەی ئیڤرست تێدەپەڕێت.]] [[پەڕگە: ISS004E8852 everest.jpg |وێنۆک| ڕوخساری کانگشونگ (ڕوخساری ڕۆژهەڵات) وەک لە خولگەیەوە دەبینرێت]] لە ساڵی ١٨٥٦، ئاندریو واگ ئیڤرست (کە ئەوکات بە لووتکەی ئێکس ڤی ناسراوبوو) بە ٨٨٤٠ م بەرزی ڕاگەیاندرا، دوای چەند ساڵێک لە پێوانەکردن لەسەر بنەمای تێبینیەکان کە لەلایەن ئامێرە کەورەکانی تریگۆنۆمتریک کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=alpineresearch press release: elevation of Mount Everest newly defined as 8850 instead of 8848 meters|ناونیشان=http://www.alpineresearch.ch/alpine/en/presse1.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070103165811/http://www.alpineresearch.ch/alpine/en/presse1.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٥ بەرزیەکەی بە ٨٨٤٨ مەتر بە پێوەرێکی هیندی دیاری کرایەوە، کە شوێنی پێوانەکە نزیکتر بوو لە شاخەکە، هەروەها لە ساڵی ١٩٧٥ بە بەکارهێنانی ڕوپێوەرەکان لەلایەن چینیەکانەوە بەرزی چیایەکە بە ٨,٨٤٨.١٣ مەتر دووپاتکرایەوە.<ref> https://www.abc.net.au/science/news/enviro/EnviroRepublish_1478658.htm </ref> لە هەردوو باردا بەرزترین خاڵ کڵاوی بەفر و سەر بەردەکە پێوانە کرا. دواتر بەرزی ٨٨٤٨ مەتر بە فەرمی لەلایەن نیپال و چینەوە ناسێنرا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Magazine|یەکەم=Smithsonian|دوایین٢=Daley|یەکەم٢=Jason|سەردێڕ=Nepalese Expedition Seeks to Find Out if an Earthquake Shrunk Mount Everest|ناونیشان=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/nepalese-expedtion-wants-find-out-if-earthquake-shrunk-mount-everest-180971963/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian Magazine|زمان=en}} </ref> نیپال پلانی ڕاپرسییەکی نوێی دانا لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ ئەوەی بزانرێت کە ئایا بوومەلەرزەی نیسانی ٢٠١٥ی نیپال کاریگەری لەسەر بەرزایی شاخەکە کردووە یان نا. لە مانگی ئایاری ١٩٩٩، فیلمێکی ئەمریکی بەناوی گەشتێکی ئەمریکی ئیڤرست، لە دەرهێنانی برادفۆرد واشبۆرن بڵاوکرایەوە کە یەکەیەکی جی پی ئێسی لە بەرزترین بەردی سەرشاخەکە دادەنێن. کەتیایدا بەرزترین خاڵ لەسەر بەرد بە ٨,٨٥٠ مەتر دادەنێن، و بەگوێرەی بەفری سەرشاخەکەش یەک مەتر بەرزترە.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Krakauer|یەکەم=Jon|ناونیشان=https://www.worldcat.org/title/into-thin-air-a-personal-account-of-the-mount-everest-disaster/oclc/36130642|سەردێڕ=Into thin air: a personal account of the Mount Everest disaster|ڕێکەوت=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٩-٤٥٧٥٢-٧|زمان=English|oclc=٣٦١٣٠٦٤٢}} </ref> لە کۆتاییەکانی ١٩٨٠کاندا، نەخشەی تۆپۆگرافی وردتر لە ناوچەی ئیڤرست بە ئاراستەی برادفۆرد واشبۆرن دروست کرا، بە بەکارهێنانی وێنەی ئاسمانی فراوان.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Official height for Everest set|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8608913.stm|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> === پێوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم=== لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥، دوای چەند مانگێک لە پێوانەکردن و ژماردنی ئەکادیمیانەی زانستە چینییەکان نووسینگەی دەوڵەت لە ڕووپێوی و نەخشەکێشان، بەرزایی ئیڤرستی بە ٨,٨٤٤.٤٣ مەتر بە وردی ±٠.٢مەتر ڕاگەیاند<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=China fears Everest is shrinking|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4204539.stm|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref>، گوایە وردترین پێوەرە تا ئێستا ئەنجام درابێت. ئەم بەرزاییە لەسەر بەرزترین خاڵی بەرد دروست بووە نەک بەفر و سەهۆڵ کە دەیپۆشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Everest: Plate Tectonics|ناونیشان=http://www.mos.org/Everest/exhibit/platetectonics.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061108172757/http://www.mos.org/Everest/exhibit/platetectonics.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تیمە چینییەکان بەرزی چینە بەفرەکەیان بە ٣.٥ مەتر پێوانە کرد. مشتومڕێک لە نێوان چین و نیپالدا دروست بوو کە ئایا بەرزایی فەرمی دەبێت بەرزایی سەربەرد بێت (٨٨٤٤ مەتر، چین).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Everest @ nationalgeographic.com|ناونیشان=http://www.nationalgeographic.com/features/99/everest/roof_content.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070712170109/http://www.nationalgeographic.com/features/99/everest/roof_content.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> یان بەرزایی سەربەفر (٨٨٤٨ مەتر، نیپال). لە ساڵی ٢٠١٠دا هەردوولا هاوڕابوون کە بەرزایی ئیڤرست ٨٨٤٨ مەترە.<ref>http://www.xinhuanet.com//english/2005-10/09/content_3597013.htm{{بەستەری مردوو|url=http://www.xinhuanet.com//english/2005-10/09/content_3597013.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref><ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Junyong|یەکەم=Chen|دوایین٢=Yanping|یەکەم٢=Zhang|دوایین٣=Janli|یەکەم٣=Yuan|دوایین٤=Chunxi|یەکەم٤=Guo|دوایین٥=Peng|یەکەم٥=Zhang|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Height Determination of Qomolangma Feng (MT. Everest) in 2005|ناونیشان=https://doi.org/10.1179/003962610X12572516251565|journal=Survey Review|بەرگ=٤٢|issue=316|پەڕەکان=١٢٢–١٣١|doi=10.1179/003962610X12572516251565|issn=0039-6265}} </ref> == سازشەکانی چین و نیپال== بەرزایی ڕاستەقینەی چیاکە لەلایەن نیپال و چینەوە مشتومڕی لەسەر کراوە، ئەو دوو وڵاتەی کە هاوبەشن لە چیایەکە. ڕۆژی ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ بە هاوبەشی لەلایەن هەردوو وڵاتەوە ڕاگەیەنرا کە بەرزایی فەرمی نوێ ٨,٨٤٨.٨٦ مەترە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mount Everest, the world's highest mountain, officially just got a little bit higher|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/mount-everest-height-agreed-china-nepal-worlds-highest-mountain-even-taller/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.cbsnews.com|زمان=en-US}} </ref> ئەمە ٠.٨٦ مەتر بەرزتر بوو لەوەی پێشتر بە فەرمی ژمێردراوە. دەسەڵاتدارانی چینی پێشتر گفتوگۆیان کردبوو کە پێویستە ئیڤرست بە بەرزی بەردەکەی بپێورێت، لەکاتێکدا دەسەڵاتدارانی نیپالی دووپاتیان کردەوە کە دەبێت بەفری سەر ترۆپکەکە هەژماربکرێت.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mt Everest grows by nearly a metre to new height|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-55218443|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> == بەراوردەکان== لووتکەی ئیڤرست ئەو خاڵەیە کە ڕووی زەوی دەگاتە بەرزترین دووری لە سەرووی ئاستی ڕووی دەریاوە. هەندێک چیای تر هەن کە زۆر جار بانگەشەی ئەوە دەکرێت کە "بەرزترین چیای سەر زەوی" بن. وەک چیای ماونا کیا لە هاوایی کە کاتێک لە بنکەکەیەوە دەپێورێت کە ٣٣.٤٦٤ مەترە بەڵام کاتێک لەئاستی ڕووی دەریاوە دەپیورێت بەرزیەکەی تەنها ٤.٢٠٥مەترە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NOVA Online {{!}} Surviving Denali {{!}} The Mission|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/nova/denali/expedition/mission.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.pbs.org}} </ref> بە هەمان پێوانەی بنکە بۆ لووتکە، چیای دەنالی لە ئالاسکا کە بە چیای ماکینلی ناسراوە، لە ئیڤرست بەرزترە سەرەڕای بەرزییەکەی لەسەر ئاستی دەریاوە کە تەنیا ٦,١٩٠ مەترە.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The 'Highest' Spot on Earth?|ناونیشان=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=9428163|newspaper=NPR.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en}} </ref> لووتکەی چیمبۆرازۆ لە ئیکوادۆر ٦.٢٦٨ مەتر لەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە بەڵام ئەگەر لە بنکەوە بیپێوین دەبینین لە چیای ئیڤرست بەرزترە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mount McKinley 83 feet shorter than thought, new data show|ناونیشان=https://www.upi.com/blog/2013/09/12/Mount-McKinley-83-feet-shorter-than-thought-new-data-show/4061379016741/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=UPI|زمان=en}} </ref> ==زەویناسی== [[پەڕگە: EverestfromKalarPatarcrop.JPG |وێنۆک| ڕوخساری چیای ئیڤرست بەبێ بەفر بڕوانە چینە جیۆلۆجییەکانی قەدپاڵی نیشان دەدات لە باندەکان.]] زەویناسان بەردەکانی ئیڤرستیان دابەش کردووە بۆ سێ بەشی سەربەخۆ ناویان ناوە پێکهاتەکان.هەر بەشێک جیاکراوەتەوە بەگوێرەی ئاستی بەرزیەکەی،بەم جیاکاریە بەرزی و نزمەیە دەوترێت جیاکەرەوە، بەو شێوەیە لەسەری سەرەوەی چیایەکە دەست پێدەکات بۆ بندەکی خوارەوەی یەک لەدوای یەک. لە لووتکەی چیای ئیڤرستەوە بۆ بنچینەکەی ئەم یەکە بەردینیانە بریتین لە پێکهاتەی قومولانگما، پێکهاتەی کۆلی باکوور و پێکهاتەی ڕۆنگبوک. پێکهاتەی قۆمۆلانگما، هەروەها ناسراوە بە پێکهێنەری جۆلمۆ پڵیاناما، لە لووتکەوە بۆ سەرەوەی باندە زەردەکە درێژدەبێتەوە نزیکەی ٨٦٠٠ مەتر لە سەرووی ئاستی دەریاوە لەخۆ دەگرێت کە لە خۆڵەمێشی کاڵ بۆ خۆڵەمێشی تۆخ یان سپی، هاوتەریب و تەختکراو هەژماردەکرێت بەردی لیمۆی ئۆردۆڤیسی تێکەڵ بە تەختی ژێربەژێری دۆلۆمیت ئارگیلاستیک و سیلتستۆن پێک دێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://parked.everest1953.co.uk/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=parked.everest1953.co.uk|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211017070016/http://parked.everest1953.co.uk/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گانسەر یەکەم جار ڕاپۆرتی دۆزینەوەی پارچەی میکرۆسکۆپی کرینۆیدەکانی لەم بەردی لیمۆدایەدا ڕاگەیاند. دواتر شیکردنەوەی پترۆگرافی لە نموونەکانی بەردی لیمۆ لە نزیک لووتکە دەری خست کە لە پیتی کاربۆنات و پاشماوەی پارچەکراوی تریلۆبیت و کرینۆید و ئۆستراکۆد پێک هاتووە. نموونەکانی تر زۆر بە خراپی تێکەڵ بەیەک بووینە و ناتوانرێت پێکهێنەرە ڕەسەنەکانیان دیاری بکرێت. چینێکی ئەستوور و سپی کە ٦٠م ئەستوورە "هەنگاوی سێیەم" و بناغەی قوچەکی لووتکەی ئیڤرست پێک دێنێت. ئەم چینە کە نزیکەی ٧٠ مەتر لە خوار لووتکەی چیای ئیڤرستەوە دەست پێدەکات، پێکهاتووە لە ئەو قەراخانەی کە بەستراون و چیمەنتۆکراون لەلایەن بایۆفیلمی میکرۆ-زیندەوەرەکانەوە بەتایبەتی سیانوباکتریا بەهۆی ئاوی دەریایی ژێرەوەی. پێکهاتەی قومولانگما بە چەندین هەڵەی گۆشەی بەرز تێکشکاوە کە لە باری ئاسایی گۆشەی نزم کۆتایی دێت، شەپۆڵەکانزای قومۆلانگما. ئەم جیاکردنەوەیە جیای دەکاتەوە لە چینی زەردە بنچینەکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=M. A.|یەکەم=Geography|دوایین٢=B. A.|یەکەم٢=Geography|سەردێڕ=Important Facts About Mount Everest|ناونیشان=https://www.thoughtco.com/mount-everest-overview-1435553|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ThoughtCo|زمان=en}} </ref> پێنج مەتری خوارەوەی پێکهاتەی قۆمۆلانگما کە ئەم شەپۆڵانە زۆر ناشێواوە. بەشی گەورەی چیای ئیڤرست، لەنێوان ٧,٠٠٠ بۆ ٨,٦٠٠ مەتر پێکهاتووە لە پێکهاتەی کۆلی باکوور، کە باندی زەرد بەشی سەرەوەی خۆی پێکدەهێنێت لە نێوان ٨,٢٠٠ بۆ ٨,٦٠٠ مەتر.باندە زەردەکە پێکهاتووە لە چینە لێکدراوەکانی کامبرین دیۆپسایدی ناوەڕاستی مەڕمەڕی هەڵگر، کە ڕەنگی قاوەیی زەردی جیاوازە و فیلیت و نیمچەشیستن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=M. A.|یەکەم=Geography|دوایین٢=B. A.|یەکەم٢=Geography|سەردێڕ=Important Facts About Mount Everest|ناونیشان=https://www.thoughtco.com/mount-everest-overview-1435553|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ThoughtCo|زمان=en}} </ref> شیکاری پترۆگرافیی مەڕمەڕ کە لە نزیکەی ٨,٣٠٠ مەتر کۆکراوەتەوە بۆ ئەوەی وەک پێنج لە سەدا لە تارماییەکانی دۆزەرەوەی کرینۆیدی دووبارەیی پێک بێت. پێنج مەتری سەرەوەی باندە زەردەکان کە لە تەنیشت چینەکانی قومۆلانگمادا کەوتوون بە خراپی شێواون. ٥-٤٠ سانتیمەتر ئەستووری بریچیا جیای دەکاتەوە لە پێکهاتەی قۆمۆلانگمای زیادە. پاشماوەی پێکهاتەی کۆلی باکوور، کە لە نێوان ٧,٠٠٠ بۆ ٨,٢٠٠ م لە چیای ئیڤرست ئاشکرا کراوە، پێکهاتووە لە شیست و شێدارکراو، فیلیت و مارمێکی لاوەکی. لە نێوان ٧,٦٠٠ بۆ ٨,٢٠٠ مەتر پێکهاتەی کۆلی باکوور پێک دێت بە شێوەیەکی سەرەکی لە بایۆتیت - کوارتز فیلیت و کلۆرایت - بایۆتیت فیلیت تێکەڵ بە بڕێکی لاوەکی بیۆتیت - سێریکیت - کوارتز شیست. لە نێوان ٧,٠٠٠ بۆ ٧,٦٠٠ مەتر بەشی خوارەوەی پێکهاتەی کۆلی باکوور پێک دێت لە شیست بیۆتیت - کوارتز تێکەڵ بە شیست ئیپیدۆتێ - کوارتز, بیۆتیت - کالسیت - کوارتز شیست, و چینە باریکەکانی ماری کوارتزۆس. دیارە ئەم بەردە کەنەترازانە لە ئەنجامی شێواوی دەریایی ناوەڕاست بۆ دەریای قووڵی کامبرینی زوو پێک هاتووە لە تێکەڵکراو، بەردی قوڕ، شیل، بەردی لمی قوڕی، بەردی خۆڵی کاڵەکە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Press Release: An Earth Plate Is Breaking in Two|ناونیشان=http://www.columbia.edu/cu/pr/95/18688.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.columbia.edu}} </ref>، کڵاوی خۆڵەمێشی و بەردی لمی بنەمای پێکهاتەی کۆلی باکوور هەڵەیەکی ئاسایی هەرێمییە کە پێی دەوترێت "شەپۆڵی لوتسێ". لە خوار ٧٠٠٠ مەتر پێکهاتەی ڕوەنگبوک ژێری پێکهاتەی کۆلی باکوورە و بنەمای چیای ئیڤرست پێکدێنێت. لە شیستەکانی پۆلی سیلیمانیت-ک-فیلدسپار و جینیسەکان پێک دێت کە لەلایەن چەندین گڵ لە لێوگرانیت بە ئەستووری لە یەک سانتیمەترەوە تا ١٥٠٠ مەتر تێدەپەڕێت. ئەم لیۆگۆرانیتانە بەشێکن لە پشتێنێکی بەردی دەرزی ئۆلیگۆسن–میۆسێن کە بە لیۆگۆرانیتی هیمالایی بەرزتر ناسراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Himalayas [This Dynamic Earth, USGS]|ناونیشان=https://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/himalaya.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=pubs.usgs.gov}} </ref> ئەوان پێکیان هێنا لە ئەنجامی توانەوەی بەشی پالیۆپرۆترۆزۆیک بۆ ئۆردۆڤیچیای بەرزی بەردی پلە بەرز لە زنجیرەی هیمالایانی بەرز نزیکەی ٢٠ بۆ ٢٤ ملیۆن ساڵ پێش ئێستا لە کاتی دابەزاندنی پلیتی هیندی. چیای ئیڤرست پێکهاتووە لە بەردی چەماوەیی و مەترەزا کە لە باشووردا هەڵیان کێشا بەسەر چینە کیشوەرەکان کە لە گرانۆلیتی ئەرچانی پلێتی هیندی پێک هاتووە لە کاتی پێکدادانی سێنۆزۆیکی هیندستان لەگەڵ ئاسیا. لێکدانەوەکانی ئێستا باس لەوە دەکەن کە پێکهاتەکانی قۆمۆلانگما و کۆلی باکوور پێکهاتوون لە قەراغ دەریایی کە لە ناو قەراخی کیشوەری پەراوێزی کیشوەری پاسیڤی باکووری هیندستاندا کەڵەکە بوون پێش ئەوەی لەگەڵ ئاسیادا بپێکێت. پێکدادانی سێنۆزۆی هندستان لەگەڵ ئاسیا دواتر ئەو چینانەی شێواند وەک ئەوەی بەرەو باشوور و بەرەو سەرەوە دەڕۆن پێکهاتەی ڕوەنگبوک پێکهاتووە لە زنجیرەیەک لە بەردی میتافۆرفی پلە بەرز و گرانێتی کە لە گۆڕانی بەردی میتاسێدیمێنتاری پلە بەرزەوە وەرگیراوە. لە کاتی پێکدادانی هیندستان لەگەڵ ئاسیادا.و بەشێکیش توانراوەتەوە لە قووڵایی زیاتر لە ١٥ بۆ ٢٠ کیلۆمەتر لەژێر ئاستی دەریادا.چیاکانی هیمالایە نزیکەی ٥ ملم لە ساڵێکدا بەرز دەبنەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١١|سەردێڕ=The Himalayas ~ Tectonic Motion: Making the Himalayas {{!}} Nature {{!}} PBS|ناونیشان=https://www.pbs.org/wnet/nature/the-himalayas-tectonic-motion-making-the-himalayas/6342/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Nature|زمان=en-US}} </ref> ==ڕووەک و گیانلەبەرەکانی== [[پەڕگە: Yak at third lake in Gokyo.jpg |وێنۆک| [[زڕگا]]یەک لە بناری زنجیرەچیای هیمالایە.]] ڕوەک و دەوەنی زۆر کەم هەن لە سەرووی بەرزاییەکانی ٦٤٨٠مەتردا. ئەو ڕوەکانەی لەم بەرزاییانە دەڕوێن بە بەرزترین ڕوەکەکانی جیهان دادەنرێن کە زۆر ژەهراوین وەک ئەو ڕوەکەی بە ئاریناریا ناسراوە کە لە خوار ٥٥٠٠ مەتر لە ناوچەکە گەشە دەکات. بەپێی توێژینەوەکان لەسەر بنەمای زانیاری سەتەلایت لە ساڵی ١٩٩٣ تا ٢٠١٨ گەشەی ڕوەکەکان لە دەڤەری ئیڤرست لە فراوان بووندابوون، توێژەران جۆرەها ڕوەکیان دۆزیوەتەوە لەو ناوچانەی کە پێشتر بە ڕووتی بینرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=High Altitude Plants - Mountaineers, Climbers collect important Data - Adventurers and Scientists for Conservation|ناونیشان=http://www.adventureandscience.org/high-plants.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120425233903/http://www.adventureandscience.org/high-plants.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جاڵجاڵۆکەی بازدانی ڕەش لە بەرزاییەکانی ٦٧٠٠ مەتر دۆزراوەتەوە دۆزراوەتەوە، لەوانەیە ئەم جاڵجالۆکەیە بەرزترین گیانلەبەری هەمیشەیی نا مایکرۆسکۆپی سەر زەوی بێت. لە خێوەتگای بنەرەتی ئیڤرست جاڵجاڵۆکەی بازدانی یووفریس ئۆرستینسیس بینراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bar-headed geese: Highest bird migration tracked|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/science-environment-30799436|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> ئەگەری زۆری ژیانی مایکرۆسکۆپی هەیە لە شوێنە بەرزەکانی تردا. هەروەها باڵندەکانیش بینراون وەک گۆزی سەر بە باڕ،کە لە بەرزایی ٧٩٢٠ مەتر بەدی کراون،هەروەها باڵندەی تری وەک چۆف لە بەرزی ٧٩٢٠ مەتر لەناوچەی [[کۆلی باشوور]] بینراون. گیزەکانی سەر بە بار جۆرە باڵندەیەکن بەسەر هیمالایەدا کۆچ دەکەن لەبەرزایی ٧٩٠٠مەتردا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NMBE - World Spider Catalog|ناونیشان=https://wsc.nmbe.ch/refincluded/4689|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=wsc.nmbe.ch}} </ref> لە ساڵی ١٩٥٣ جۆرج لۆو (بەشێک لە گەشتی تەنزینگ و هیلاری) گوتی کە بینیویەتی کە گەزەکانی سەر بە بار بەسەر لووتکەی ئیڤرستدا فڕیون.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenspan|یەکەم=Jesse|سەردێڕ=7 Things You Should Know About Mount Everest|ناونیشان=https://www.history.com/news/7-things-you-should-know-about-mount-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=HISTORY|زمان=en}} </ref> ([[زڕگا]]) زۆر جار بەکاردێت بۆ گواستنەوەی پێداویستی شاخەوانان لەکاتی سەرکەوتنیان بەسەر چیای ئیڤرستدا ئەوان دەتوانن تاوەکو ١٠٠ کیلۆگرام هەڵکێشن، کە تووکێکی ئەستوور و گەورەیان هەیە. یەکێک لە ئامۆژگاریە هاوبەشەکان بۆ ئەوانەی کە لە ناوچەی ئیڤرستدا بوون، ئەوەیە کە لەسەر زەوی بەرزتر بن کاتێک لە خێوەتگەکان دەخەون هەروەها لەسەر لێوار و تەنگەبەرەکان دوور بکەونەوە چونکە هەندێک باڵندە بینراون کە هەوڵ دەدەن پاڵ بە مرۆڤەکانەوە بنێن و بەریان بدەنەوە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Latest Breaking News, Headlines & Updates {{!}} National Post|ناونیشان=https://nationalpost.com/category/news/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=nationalpost|زمان=en-CA}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heinrichs|یەکەم=Ann|ناونیشان=http://archive.org/details/mounteverest0000hein|سەردێڕ=Mount Everest|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=New York : Marshall Cavendish Benchmark|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦١٤-٣٩٣٣-٢}} </ref>.ئاژەڵەکانی دیکەی ناوچەکە بریتین لە تەهری هیمەڵایی کە هەندێک جار بە پڵنگێکی بەفریی دەناسرێت لەگەڵ ورچی ڕەشی هیمالایی کە لە بەرزاییەکانی نزیکەی ٤٣٠٠ مەتر دەدۆزرێنەوە و پاندای سووریش لە هەرێمەکەدا هەیە. یەکێک لە گەشتیاران میروولەی سەرسوڕهێنەری لە ناوچەکە دۆزیەوە کە دە جۆری نوێی مێروولە بوون لە جیهاندا.<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Anderson|یەکەم=Karen|دوایین٢=Fawcett|یەکەم٢=Dominic|دوایین٣=Cugulliere|یەکەم٣=Anthony|دوایین٤=Benford|یەکەم٤=Sophie|دوایین٥=Jones|یەکەم٥=Darren|دوایین٦=Leng|یەکەم٦=Ruolin|ڕێکەوت=2020-3|سەردێڕ=Vegetation expansion in the subnival Hindu Kush Himalaya|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7078945/|journal=Global Change Biology|بەرگ=٢٦|issue=3|پەڕەکان=١٦٠٨–١٦٢٥|doi=10.1111/gcb.14919|issn=1354-1013|pmc=٧٠٧٨٩٤٥|pmid=٣١٩١٨٤٥٤}} </ref> == کەشناسی== {| class="wikitable floatright" style="width: 400px; font-size: 0.85em;" |- ! rowspan= 2 | [[پەستانی کەش]] ! colspan=2 | پەستان ! rowspan= 2 | سەرچاوە |- ![[پاسکال]] ![[پاوەند بۆ ھەر ئینچێکی چوارگۆشە]] |- |لوتکەی ئۆلۆمپس (مانگ) | {{convert|0.03|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center| – |- | لوتگەی ئەڤیرەیج (هەسارەی بارام) | {{convert|0.6|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center| – |- | هێلاس پلانیتیا (هەسارەی بارام) | {{convert|1.16|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center| – |- |دوا ئاستی ئارمسترۆنگ | {{convert|6.25|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center| – |- | لووتکەی چیای ئیڤرست | {{convert|33.7|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center|<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=John B.|دوایین=West|سەردێڕ=Barometric pressures on Mt. Everest: new data and physiological significance|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-physiology_1999-03_86_3/page/1062|journal=Journal of Applied Physiology|ڕێکەوت=١ی ئازاری ١٩٩٩|بەرگ=٨٦|issue=3|پەڕەکان=١٠٦٢–١٠٦٦|doi=10.1152/jappl.1999.86.3.1062|pmid=١٠٠٦٦٧٢٤}}</ref> |- |ئاستی ڕووی دەریا | {{convert|101.3|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center| – |- |[[دەریای مردوو]] | {{convert|106.7|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cfcenter.co.il/dsinfo.htm|سەردێڕ=The Dead Sea Region as a Health Resort|بڵاوکەرەوە=The CF Center|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120715023449/http://www.cfcenter.co.il/dsinfo.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |هەسارەی ڤینۆس | {{convert|9200|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center|<ref name=Basilevsky2003>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Basilevsky|یەکەم١=Alexandr T.|دوایین٢=Head|یەکەم٢=James W.|s2cid=13338382|سەردێڕ=The surface of Venus|journal=Rep. Prog. Phys.|ساڵ=٢٠٠٣|بەرگ=٦٦|issue=10|پەڕەکان=١٦٩٩–١٧٣٤|doi=10.1088/0034-4885/66/10/R04|bibcode = 2003RPPh...66.1699B}}</ref> |} لە ساڵی ٢٠٠٨دا وێستگەیەکی نوێی کەشوھەوا لە بەرزی نزیکەی ٨٠٠٠ مەتر دامەزرا، یەکەم زانیاری تۆمارکراوی وێستگەکە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨ بریتی بوون لە پلەی گەرمی هەوا −١٧سلیلیزی، ڕێژەیی شێی ٤١.٣ لەسەدا، پاڵەپەستۆی با ٣٨٢.٢ ک پاسکاڵ, خێرایی با ٤٦.١ کم لە کاتژمێرێکدا،[[وزەی خۆری]] ٧١١.٩ وات ،تیشکی سەرووی بنەوشەیی ٣٠.٤ <ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Carey|یەکەم=Bjorn|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Everest Expedition Uncovers Exotic Species|ناونیشان=https://www.livescience.com/4037-everest-expedition-uncovers-exotic-species.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=livescience.com|زمان=en}} </ref>.پڕۆژەکە لەسەر بنەمای هاوبەشپێکردن بۆ وێستگەکان لە بەرزایی ئەنجامدرا بۆ توێژینەوە لەسەر ژینگە (هاوبەش) ڕێکخرا،هەروەها زانیاریە کەشناسیەکان لە ساڵی ٢٠١١دا لە ماڵپەری فەرمی چیای ئیڤرست بڵاوکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Everest weather station goes online - UIAA - Last News|ناونیشان=http://www.theuiaa.org/news_86_Everest-weather-station-goes-online|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090105213822/http://www.theuiaa.org/news_86_Everest-weather-station-goes-online|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وێستگەکە بە تیشکی خۆر کار دەکات و لەسەر کۆلی باشوورە.<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Peplow|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٤|سەردێڕ=High winds suck oxygen from Everest|ناونیشان=https://www.nature.com/articles/news040524-2|journal=Nature|زمان=en|doi=10.1038/news040524-2|issn=1476-4687}} </ref> یەکێک لەو کێشانەی کە ڕووبەڕووی شاخەوانەکان دەبێتەوە هەبوونی بای زۆر خێرایە.<ref> http://www.carnivoreconservation.org/files/thesis/ale_2007_phd.pdf </ref> لووتکەی چیای ئیڤرست درێژ دەبێتەوە بۆ ناو تۆرۆپۆسفیری سەرەوە و دزە دەکات بۆ ستراتوسفێر، کە دەتوانێت بە خێرایی و ساردکەرەوەی بای جۆگەی جێت ئاشکرا بکات.<ref> https://www.heraldsun.com.au/technology/aint-no-mountain-high-enough-webcam-streams-video-from-top-of-mount-everest/story-fn7celvh-1226153560068?nk=bdf8b425f38435fb4a76c26445295206-1634516683 </ref> لە مانگی شوباتی ٢٠٠٤دا [[خێراییی با]] بە ٢٨٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا تۆمارکرا و بای زیاتر لە ١٦٠ کم لە کاتژمێرێکدا بە بەردەوامی باوە. ئەم بایانە دەتوانن چۆک بە شاخەوانەکان دابنێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller|یەکەم=Lisa|سەردێڕ=List of Animals on Mount Everest|ناونیشان=https://animals.mom.com/list-animals-mount-everest-7481.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Pets on Mom.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201025055730/https://animals.mom.com/list-animals-mount-everest-7481.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شاخەوانەکان بە شێوەیەکی ئاسایی پێویستیان بە ٧ بۆ ١٠ ڕۆژە تا بتوانن ڕێچکەکەیان تەواو بکەن. پەستانی هەوا لە لووتکە نزیکەی یەک لەسەر سێیە کە لە ئاستی دەریادایە و بە پرەنسیپی بێرنۆلیش با دەتوانێت فشارەکە زیاتر دابەزێنێت و ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی ١٤٪ی زیاد لە ئۆکسجین بۆ شاخەوانان.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=godhead/v|سەردێڕ=The Open Graveyard of Mt. Everest's "Death Zone"|ناونیشان=https://gizmodo.com/the-open-graveyard-of-mt-everests-death-zone-5755875|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Gizmodo|زمان=en-us}} </ref> کەمبوونەوەی بەردەستی ئۆکسجین لە کەمکردنەوەی فشاری گشتیەوە دێت، نەک کەمکردنەوەی ڕێژەی ئۆکسجین بۆ گازەکانی تر.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The deadly odds of climbing Mount Everest: By the numbers|ناونیشان=https://theweek.com/articles/475353/deadly-odds-climbing-mount-everest-by-numbers|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Week|زمان=en}} </ref> == گەشتەکان== [[پەڕگە: Climbing through the Yellow Band, Mt. Everest, -May 2007 a.jpg |وێنۆک| شاخەوانەکانی دەستەی جنێف سپۆر بەسەر کێوەکە هەڵدەگەڕێن.]] [[پەڕگە: 1963 reunion of the 1953 Everest-climbing expedition.jpg |وێنۆک| یەکگرتنەوەی هەردوو دەستەی شاخەوانی بەریتانی لە ١٩٥٣.]] لەبەر ئەوەی چیای ئیڤرست بەرزترین چیای جیهانە، سەرنجی بەرچاوی ڕاکێشاوە و هەوڵدان بۆ بەسەرکەوتنی بۆتە خەونی زۆرینەی شاخەوانانی جیهان تا ئێستا نەزانراوە لەکاتی کۆندا کێ بەسەر ئەم چیایە کەوتووە. بۆیە تۆمارەکانی سەرکەوتن لە ساڵی ١٩٢٤ەوە هەژمار دەکرێت، هەرچەندە ئەمە هەرگیز پشتڕاست نەکراوەتەوە، چونکە هیچ کام لەو پیاوانە بە زیندوویی نەگەڕاونەتەوە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Mount Everest: The Routes|ناونیشان=https://alpenglowexpeditions.com/blog/mount-everest-routes/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Alpenglow|زمان=en-US}} </ref>.بەڵام لەم ساڵانەی دوایی چەندین بەرچاو ڕوونی بۆ شاخەوانان خراوەتە ڕوو کە یارمەتیان دەدات بۆ سەرکەوتن.<ref> https://web.archive.org/web/20150713003833/https://www.thetech.org/exhibits/online/everest/about/physiology.htm </ref> ==ڕوانینێکی گشتگیر== یەکەم بەسەرکەوتنی لووتکەی ئیڤرست لەلایەن شاخەوانانەوە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٥٣ و ئارەزووی شاخەوانان زیادی کرد، سەرەڕای هەوڵ و سەرنج بۆ گەشتەکان، تەنها لە ساڵی ١٩٨٧دا نزیکەی ٢٠٠ کەس گەیشتنە لووتکەکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everest Facts for Kids|ناونیشان=http://www.alanarnette.com/kids/everestfacts.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alanarnette.com}} </ref> ئیڤرست بۆ دەیان ساڵ بەچیایەکی سەخت و ئەستەم مایەوە بۆ شاخەوانی، تەنانەت بۆ شاخەوانە پیشەیی و بە ئەزموونەکانیش ئاسان نەبوو، تا ساڵی ١٩٩٠ کە سەردەمی بازرگانی ئیڤرست دەستی پێکرد<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=The World’s Tallest Mountain|ناونیشان=https://earthobservatory.nasa.gov/images/82578/the-worlds-tallest-mountain|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=earthobservatory.nasa.gov|زمان=en}} </ref>.کە تاوەکو مارسی ٢٠١٢ پتر لە ٥٦٥٦ شاخەوان چوونەتە لووتکەکەی لەگەڵ ٢٢٣ حالەتی مردن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=James|یەکەم=Victoria|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Japan's Everest timeline|ناونیشان=https://www.japantimes.co.jp/life/2012/05/27/general/japans-everest-timeline/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Japan Times|زمان=en-US}} </ref> ئیڤرست چیایەکی زۆر سەختە و کاتێک کە کەشوھەوا خراپ دەبێت ئەوە شاخەوانەکان ڕووبەڕووی بایەک دەبنەوە کە خێراییەکەی ٣٢٠ کیلۆمەترە لە کاتژمێرێکدا.جگە لە خێرایی با مەترسیەکانی تیژی و ڕکی شاخ و تاڤگەی زۆر و بەستەڵەکی کەندەڵان و ڕێچکەکان و شلی خاک (زیخ و لم) کە دەبنە هۆی بانگرۆزبوونەوە و پێکان.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archives|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}} </ref> تا ساڵی ٢٠١٣ پتر لە ٦٨٧١ جار شاخەوانان گەیشتونەتە لووتکەکەی.<ref> https://www.alanarnette.com/blog/2017/12/17/everest-by-the-numbers-2018-edition/ </ref> ===کۆششە سەرەتاییەکان=== لە ساڵی ١٨٨٥ کلینتۆن تۆماس دێنت سەرۆکی یانەی ئەلپاین پێشنیاری کرد کە ناونیشانی پەرتووکەکەی بکاتە ((لەسەرووی هێڵی بەفرەوە))کە سەبارەت بە گەشتی سەرکەوتن بوو بەسەر چیای ئیڤرست. لە ساڵی ١٩٢١ بۆ یەکەمجار شاخەوانان جۆرج مالۆری و گای بۆلۆک توانیان لە لووتکەی چیایەکە نزیک ببنەوە، ئەوە گەشتێکی گەڕان و دۆزینەوە بوو بۆ لووتکەی چیایەکە، مالۆری یەکەم شاخەوانی ئینگلیز بوو کە توانی تا ٧٠٠٥ مەتر بەرزببێتەوە لەبەری [[کۆلی باکوور]].<ref>http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160901215435/http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 |date= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}</ref> دواتر هەر بەریتانیەکان لە ١٩٢٢ گەشتێکی تریان ئەنجامدا بە سەرکردایەتی شاخەوان جۆرج فینچ کە توانی بە بەکارهێنانی ئۆکسجین تا ٨٣٢٠ مەتر بەرز ببێتەوە. بەمە بووە یەکەم کەس کە هەواڵی ئەوەی ڕاگەیاند کە چیایەکە لە ٨٠٠٠ مەتر بەرزترە. دواتر مالۆری و کۆل فلیکس نۆرتۆن هەوڵێ دووەمی سەرکەوتوویان دا لە ساڵی ١٩٢٤. هەوڵدانە سەرەتاییەکانی مالۆری و جیۆفری بروس شکستی هێنا لە دامەزراندنی خێوەتگای شەشەم بەهۆی سەختی و نالەباری کەشوھەواوە.<ref> http://www.billbuxton.com/everest.pdf </ref> هەوڵی دواتر نۆرتۆن و سۆمێرڤل بوو، کە بە بێ ئۆکسجین و لە کەشوھەوایەکی تەواودا توانیان بەسەر لووتکەکە بکەون. نۆرتۆن توانی بگاتە بەرزی ٨,٥٥٠ مەتر. مالۆری ئامێرەکانی ئۆکسجینی بۆ کۆتا خاڵی پێویست برد. ئەو ئەندریۆ ئیرڤینی گەنجی وەک هاوبەشی خۆی هەڵبژارد.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Over Everest; Aeroplanes|ناونیشان=http://www.flymicro.com/everest/index.cfm?page=docs/History/Aeroplanes.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.flymicro.com}} </ref> لە ٨ی حوزەیرانی ١٩٢٤ جۆرج مالۆری و ئاندریۆ ئیرڤین هەوڵێکیان دا لەسەر لووتکەکە تاوەکو لە ڕێگای کۆڵی باکوور - باکووری ڕۆژهەڵاتی ڕیج بگەڕێنەوە بەڵام هەرگیز لەو ڕێگەیەوە نەگەڕانەوە. لە ١ی ئایاری ١٩٩٩ گەشتی گەڕان بەدوای مالۆری و ئیرڤین ئەنجامدرا تەرمی مالۆری لە ڕووی باکوورەوە لە حەوزی بەفری خوارەوە و لە ڕۆژاوای شوێنی نەریتی خێوەتگای شەشەم دۆزرایەوە.<ref> https://politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8912&cor=7&related=2 </ref> مشتومڕ لە کۆمەڵگەی شاخەوانیدا دروست بوو کە ئایا یەک یان هەردووکیان گەیشتونەتە لووتکەکە. ئێدمۆند هیلاری و تێنزینگ نۆرگای لە ساڵی ١٩٥٣ بگەنە کۆتا ترۆپکی ئیڤرست.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wings Over Everest 2003|ناونیشان=http://www.k2news.com/wingsover.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.k2news.com}} </ref> کە پێشتر لە ساڵی ١٩٣٣ لیدی هیوستن فڕینی هیوستن ئیڤرستی دابین کرد و توانی بەسەر لووتکەی چیایەکەدا بفڕێت. [[پەڕگە: Condor Films 1952.jpg |وێنۆک| بەرگی فیلمێکی بەڵگەنامەیی لە ١٩٥٢.]] گەشتە سەرەتاییەکان،وەک چارلس بروس لە دەیەی ١٩٢٠ و دوو هەوڵی سەرکەوتووی هیو ڕۆتلێدج لە ساڵی ١٩٣٣ و ١٩٣٦ هەوڵیان دا کە لە بەری تبتەوە بە شاخەکە هەڵبگەڕێن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=50 Years Everest-Lhotse Expedition: Expeditions SFAR|ناونیشان=http://www.sfar-evev06.ch/en/expeditions/everest52f.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110308015050/http://www.sfar-evev06.ch/en/expeditions/everest52f.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>، بەڵام لە ساڵی ١٩٥٠ ڕێگەی ڕووی باکوور داخرا بۆ گەشتە ڕۆژاواییەکان دوای ئەوەی چین دەستی بەسەر تبتدا گرت، بیل تیلمان و پارتێکی بچووک کە چارلس هیوستن و ئۆسکار هیوستن و بیتسی کۆوڵس لە ڕێگەی نیپالەوە گەشتێکی گەڕانی بۆ ئیڤرست ئەنجام دا کە ئێستا بۆتە ڕێبازی ستاندارد بۆ ئیڤرست لە بەری باشوورەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=EVEREST HISTORY time line|ناونیشان=http://www.everesthistory.com/time3.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100526185812/http://www.everesthistory.com/time3.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٢ گەشتی ئاسمانی چیای ئێرست سویس، بە سەرۆکایەتی ئێدوارد ویس-دونانت مۆڵەتیان پێدرا بۆ هەوڵدان بۆ سەرکەوتن لەبەری نیپالەوە کە ڕێگایەکیان دۆزیەوە بەناو بەفری کەڵەکەبووەوە بەرەو کۆلی باشوور لە بەرزایی ٧,٩٨٦ مەتر.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Bonnier|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Popular_Science.html?id=8ScDAAAAMBAJ|سەردێڕ=Popular Science|ڕێکەوت=1933-05|بڵاوکەرەوە=Bonnier Corporation|زمان=en}} </ref> ڕایمۆند لامبێرت و [[شێرپا]] تێنزینگ نۆرگای توانیان بگەنە خاڵی بەرزی ٨,٥٩٥ مەتر لەسەر ڕێچکەی باشووری ڕۆژهەڵات، تۆمارێکی نوێی بەرزبوونەوەی دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Tenzing Norgay GM|ناونیشان=http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070414143647/http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەزموونی تەنزینگ کاتێک بەکارهێنرا بۆ ئەوەی ببێتە بەشێک لە گەشتی بەریتانی لە ساڵی ١٩٥٣. ===یەکەم سەرکەوتوو لەلایەن تێنزینگ و هیلاری ١٩٥٣=== لە ساڵی ١٩٥٣ نۆیەمین گەشتی بەریتانی بە سەرۆکایەتی جۆن هانت ڕێکخرا لە نیپال، هانت دوو دەستەی بەسەرهەڵگەڕانی دیاری کرد بۆ هەوڵدان بۆ گەیشتن بە لووتکە. دەستەی یەکەم تۆم بۆردیلۆن و چارلس ئیڤانس بوون کە لە ٢٦ی ئایاری ١٩٥٣دا تاوەکو نزیکەی ١٠٠ مەتر لە بن لووتکەکە ڕۆیشتن ، بەڵام دواتر بۆ کێشەی ئۆکسجین گەڕانەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Norkey|یەکەم=Tenzing|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Man_of_Everest.html?id=iJR6nQEACAAJ|سەردێڕ=Man of Everest: The Autobiography of Tenzing|دوایین٢=Ullman|یەکەم٢=James Ramsey|ڕێکەوت=١٩٥٥|بڵاوکەرەوە=Reprint Society|زمان=en}} </ref> کارەکەیان بریتی بوو لە دۆزینەوە و دیاریکردنی شوێنەکان و دانانی خەزنەکانی ئۆکسجین بوو کە بووە یارمەتیدەرێکی زۆر بۆ دەستەی دووەم. دوو ڕۆژ دواتر دەستەی دووەم هەنگاویان نا بۆ سەر لووتکەکە، کە پێک هاتبوون لە ئێدمۆند هیلاریی نیووزیلاندی و تێنزینگ نۆرگای نیپالی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Page 3273 {{!}} Issue 39886, 12 June 1953 {{!}} London Gazette {{!}} The Gazette|ناونیشان=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/39886/page/3273|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.thegazette.co.uk}} </ref> لە کاتژمێر ١١:٣٠ بە کاتی ناوخۆیی لە ٢٩ی ئایاری ١٩٥٣ لە ڕێگای کۆلی باشوورەوە گەیشتنە لووتکە، لەو کاتەدا هەردووک دەستە وەک هەوڵێکی هەرەوەزی لە لووتکە بەدیداری یەک شادبوون، بەڵام تێنزینگ پاش چەند ساڵێک ئاشکرای کرد کە هیلاری یەکەم قاچی لەسەر لووتکە داناوە. لە لووتکە وەستان بۆ وێنەگرتن و چەند شیرینی و خاچێکی بچووکیان لە بەفردا بەخاک سپارد پێش دابەزین. [[پەڕگە: Edmund Hillary and Tenzing Norgay.jpg |وێنۆک| ئیدمۆند هیڵاری و تێنزینگ نۆرگای.]] هەواڵی سەرکەوتنی ئەو گەشتە گەیشتە لەندەن لە بەیانی تاج دانانەکەی شاژن ئیلیزابێسی دووەم، ٢ی حوزەیران. پاش چەند ڕۆژێک شاژن فەرمانی دا کە هانت (بریتۆنێک) و هیلاری (نیووزیلاندی) بە فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا پلەی شاسواریان پێ بدرێت. تێنزینگ، شێرپایەکی نیپالی کە هاوڵاتییەکی وڵاتی هیندستان بوو، لەلایەن بەریتانیاوە مەدالیای جۆرجی پێبەخشرا هانت لە کۆتایدا لە بەریتانیا کرا بە هاوتەمەنی ژیان، لەکاتێکدا هیلاری بوو بە ئەندامی دامەزرێنەری فەرمانی نیووزیلاند، هیلاری و تێنزینگ لە نیپالیش ناسراون لە ساڵی ٢٠٠٩دا پەیکەریان بۆ دروست کرا و لە ساڵی ٢٠١٤دا، لووتکەی هیلاری و تینزینگ بەناوی ئەوان ناونرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=THE ORDER OF NEW ZEALAND (Instituted 1987) {{!}} DPMC|ناونیشان=http://www.honours.govt.nz/honours/lists/onz|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160106081352/http://www.honours.govt.nz/honours/lists/onz|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ===دەیەی ١٩٥٠–١٩٦٠=== لە ٢٣ی ئایاری ١٩٥٦ ئێرنست شمید و جورگ مارمێت گەیشتنە لووتکە. دواتر دۆڵف ڕیست و هانس-ڕووداولف ڤۆن گونتن لە ٢٤ی ئایاری ١٩٥٧ گەیشتنە لووتکەکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.everesthistory.com/climbers/schmied.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220314055704/http://www.everesthistory.com/climbers/schmied.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>.ئینجا [[وانگ فوژوو]] و گۆنپۆ و قو یێنهوای چین یەکەم ڕاپۆرتی بەرزبوونەوەیان کرد لەبەری باکووری ڕێچکەکە لە ٢٥ی ئایاری١٩٦٠.<ref> https://web.archive.org/web/20081203164307/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2007/1/2007_1_58.shtml </ref> یەکەم ئەمریکی کە گەیشتە لووتکەی ئیڤرست جیم ویتاکەر بوو کە لەگەڵ ناوانگ گۆمبوەوە بەشداریان کرد، لە ١ی ئایاری ١٩٦٣ گەیشتە لووتکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=EverestHistory.com: Jim Whittaker|ناونیشان=http://www.everesthistory.com/climbers/whittaker.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.everesthistory.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513193901/http://www.everesthistory.com/climbers/whittaker.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ===١٩٧٠=== لە ساڵی ١٩٧٠ شاخەوانانی ژاپۆنی گەشتێکی گەورەیان ئەنجامدا .تەوەرەکە گەشتێکی گەورە بوو لەژێرناوی "گەمارۆ" بە ڕابەرایەتی سابورو ماتسوکاتا، کار لەسەر دۆزینەوەی ڕێگایەکی نوێ بۆ سەرەوەی ڕووی باشووری ڕۆژاوا کرا. یەکێکی تر لە ئامانجەکانی گەشتەکە هەوڵدانێک بوو بۆ خلیسکێنەی چیای ئیڤرست.کە پێک هاتبوون لە دەستەیەکی زیاتر لە سەد کەس و بەرنامەڕێژی پتر لە دە ساڵ، بەڵام گەشتەکە لە ڕێگای پلان بۆ داڕێژراوەکانەوە هەشت کوژراوی بەرکەوت و شکستی هێنا لە لووتکەکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The HJ/31/8 THE JAPANESE MOUNT EVEREST EXPEDITION, 1969-1970|ناونیشان=https://www.himalayanclub.org/hj/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The HJ/31/8 THE JAPANESE MOUNT EVEREST EXPEDITION, 1969-1970|زمان=en}} </ref> لەگەڵ ئەوەشدا گەشتە ژاپۆنییەکان چێژیان لە چەند سەرکەوتنێک وەرگرت. بۆ نموونە، یۆیچیرۆ میورا بوو بە یەکەم پیاو بۆ خوارەوەی ئیڤرست لە کۆلی باشوورەوە – ئەو نزیکەی ١٣٠٠ مەتر ستوونی دابەزی لە کۆلی باشوور پێش ئەوەی بە سەختی بریندار ببێت. سەرکەوتنێکی تر گەشتێک بوو کە چواری خستە سەر لووتکە لە ڕێگای [[کۆلی باشوور]]<nowiki/>ەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Japanese man, 80, oldest to reach Everest top|ناونیشان=https://www.espn.com/espn/story/_/id/9303665/japan-yuichiro-miura-80-oldest-reach-top-mount-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN.com|زمان=en}} </ref> بەکارهێنانەکانی میورا بوو بە بابەتی فیلم و ئەو چووە بۆ ئەوەی ببێتە بەتەمەنترین کەس بۆ لووتکەی چیای ئیڤرست لە ساڵی ٢٠٠٣دا لە تەمەنی ٧٠ ساڵیدا و دووبارە لە ساڵی ٢٠١٣ لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا سەرکەوتەوە.<ref> https://www.himalayanclub.org/hj/31/8/the-japanese-mount-everest-expedition-1969-1970/ </ref> لە ساڵی ١٩٧٥ جونکۆ تابی ژنێکی ژاپۆنی ، بوو بە یەکەم ژن کە بگاتە لووتکەی چیای ئیڤرست. لە ساڵی ١٩٧٨ ڕینهۆلد میسنەر و پیتەر هابیلەر یەکەم کەسانێک بوون چوون بۆ ئیڤرست بەبێ بەکارهێنانی ئۆکسجینی تەواو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=EverestHistory.com: Everest Summits in the 1970's|ناونیشان=http://www.everesthistory.com/everestsummits/summits70.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090506093141/http://www.everesthistory.com/everestsummits/summits70.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ١٩٧٩-١٩٨٠: گەشتی زستانەی ئیڤرست=== [[پەڕگە: Mount Everest winter 1980 cert.jpg |وێنۆک| بەڵگەی پشتڕاستکردنەوە بۆ ئەو شاخەوانانەی کە گەیشتوونەتە لوتکەی ئیڤرست لەلایەن وەزارەتی گەشتوگوزاری نیپالەوە دەبەخشرا.]] گەیشتن بە لووتکەی ئیڤرست لە وەرزی زستاندا پشتڕاستکرایەوە لەلایەن وەزارەتی گەشتوگوزاری نیپالەوە کە شاخەوانێکی پۆڵەندی بوو بەناوی ئەندرزی زاودا ئەو پێشەنگی یەکەم شاخەوانی زستانەی چیای ئیڤرست بوو، کە یەکەم شاخەوانە لە زستاندا بەرزیەکی هەشت هەزار مەتری ببێنێت.گەشتەکە پێک هاتبوو لە دەستەیەکی ٢٠ شاخەوانی پۆڵەندی و ٤ شێرپایی کە لە سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ١٩٨٠ خێوەتگەیەکی بنچینەییان لەسەر [[سەهۆڵبەندی خومبوو]] دامەزراند دواتر لە ١٥ی کانوونی دووەم<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Krzysztof Wielicki – Polish Winter Expedition 1980 – part 1|ناونیشان=https://himalman.wordpress.com/2007/11/13/krzysztof-wielicki-polish-winter-expedition-1980-part-1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Himalman's Weblog|زمان=en}} </ref>، دەستەکە توانیان خێوەتگای سێیەم لەبەرزی ٧١٥٠ مەتر لە سەرووی ئاستی دەریاوە دابمەزرێنن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Granowski|یەکەم=Damian|سەردێڕ=The first winter ascent of Mount Everest - WinterClimb.com|ناونیشان=https://winterclimb.com/articles/item/111-mount-everest-first-winter-ascent-1980|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=winterclimb.com|زمان=en-gb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018023847/https://winterclimb.com/articles/item/111-mount-everest-first-winter-ascent-1980|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>، بەڵام بەهۆی بای بەهێزی گەردەلوولیەوە کاری زیاتر ڕاگیرا، کەشوھەواکە لە دوای ١١ی شوبات باشتر بوو، کاتێک لێزێک سیچی و والنتی فیوت و کرێزیستۆف ویلیکی خێوەتگای چوارەمیان لە [[کۆلی باشوور]] (٧٩٠٦ مەتر) دامەزراند سیچی و ویلیکی لە کاتژمێر ٦:٥٠ی بەیانی لە ١٧ی شوبات دەستیان بە سەرکەوتن کرد بەرەو لووتکەی کۆتایی ، کاتژمێر ٢:٤٠ خولەکی ئێوارە ئەندرزێج زاودا لە خێوەتگا بنچینەییەکە دەنگی شاخەوانان لەسەر ڕادیۆکە بیست - " ئێمە لەسەر لوتکەین! بای بەهێز هەموو کات تەنگمان پێ هەڵدەچنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Michael|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=The Ice Warriors: Poland’s Golden Alpine Generation|ناونیشان=https://blog.theclymb.com/out-there/ice-warriors-polands-golden-alpine-generation/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Clymb|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018023838/https://blog.theclymb.com/out-there/ice-warriors-polands-golden-alpine-generation/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆر ساردە". بەرزایی زستانی سەرکەوتووی چیای ئیڤرست دەیەیەکی نوێی هیمالایزمی زستانی دەستپێکرد، کە بوو بە تایبەتمەندیی پۆڵەندی . دوای ساڵی ١٩٨٠ پۆلس دە یەکەم وەرزی زستانی ئەنجام دا بۆ بەرزی ٨٠٠٠ مەتری لووتکە، کە ناوبانگی شاخەوانانی پۆڵەندی بەدەست هێنا لەژێر ناوی "جەنگاوەرانی سەهۆڵ".<ref> https://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_1984_files/AJ%201984%2050-59%20Zawada%20Everest.pdf </ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Golden Decade: The Birth of 8000m Winter Climbing - Alpinist.com|ناونیشان=http://www.alpinist.com/doc/web11w/wfeature-polish-winter/2|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alpinist.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220615125022/http://www.alpinist.com/doc/web11w/wfeature-polish-winter/2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Poland’s ‘ice warriors’ risk life and limb to be first to summit K2 in winter|ناونیشان=https://www.scmp.com/sport/other-sport/article/2102469/how-polands-ice-warriors-aim-become-first-team-summit-k2-savage|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=South China Morning Post|زمان=en}} </ref> === کارەساتی ١٩٩٦=== لە ١٠ و ١١ی ئایاری ١٩٩٦ هەشت شاخەوان دوای چەندین ڕۆژ ڕێکردن لە بەرزایی قەدپاڵی شاخەکە بەهۆی نالەباری کەشوھەواوە گیریان خوارد و کۆچی دواییان کرد.هەر لەهەمان ساڵ لە ١٠ی ئایاردا لە ماوەی وەرزی ١٩٩٦دا، ١٥ کەسی تر لە کاتی سەرکەوتندا لە چیای ئیڤرستدا گیانیان لەدەستدا، ئەمە بەرزترین ڕێژەی مردن بوو بۆ ڕووداوێک بەهۆی کەشوھەواوە، ئەم ڕووداوە لە ساڵی ٢٠١٤ دەنگۆیەکی فراوانی بەدەست هێنا و پرسیاری لەسەر بازرگانیکردن بەشاخەوانی چیای ئیڤرست دروست کرد. لەبارەی سەلامەتی ڕێنمایی کڕیاران لە چیای ئیڤرست،ئەمەش بەهۆی کۆششەکانی ڕۆژنامەنووس [[جۆن کراکاوەر]] بوو کە لە گۆڤاری ئاوت ساید کاری دەکرد،بەهۆیەوە گۆڤارەکە زۆرترین ژمارەی لێ فڕۆشرا. کراکاوەر ڕەخنەی لە ڕێنوێنی ئەناتۆلی بۆکریڤ گرت لەبارەی بیرکردنەوەی ئەو گەشتە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hopewell|یەکەم=John|دوایین٢=Hopewell|یەکەم٢=John|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=‘2 Guns’ Helmer Kormakur Set to Climb ‘Everest’|ناونیشان=https://variety.com/2013/film/global/2-guns-kormakur-set-to-climb-everest-1200574821/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Variety|زمان=en-US}} </ref> ساڵێک دواتر ڕەخنەکانی ئاراستەی بۆکریڤیش کرد،ئەم هەواڵانەی کراکاوەر ناکۆکی و مشتومڕێکی زۆری خستە ناو کۆمەڵگەی شاخەوانان. چونکە بۆکریڤ دواتر خەڵاتی دەیڤد سۆوڵسی یانەی ئەلپاینی ئەمریکی پێبەخشرا بۆ هەوڵەکانی ڕزگارکردنی لە گەشتەکە.<ref> https://www.tygodnikpowszechny.pl/zgineli-bo-byli-najlepsi-134200 </ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٠٤، کنت مۆر، فیزیازان و جۆن ئێڵ سێمپلێ پسپۆری نەشتەرگەری، هەردوو توێژەری زانکۆی تۆرۆنتۆ بە گۆڤاری نیوساینتیستیان ڕاگەیاند کە شیکردنەوەیەک لە دۆخی کەشوهەوا لە ١١ی ئایاردا بۆتە هۆی ئەوەی ئەو شاخەوانانە گیان لەدەست بدەن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MY JOURNEY HOME FROM EVEREST|ناونیشان=http://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/2000/may/my-journey-home-from-everest/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=D Magazine|زمان=en}} </ref> یەکێک لە ڕزگاربووەکان بیک وەرس بوو، کە شاخەوانێکی ئەمریکی بوو لە خزمەتگوزاری ڕێبەری نیووزیلاند لەسەر بنەمای ڕاوێژکاری سەرکێشی.بیک وەرس لەبەرزی٧٩٥٠ مەتر گیری خواردبوو بەهۆی کەشوھەواوە بینایی لەدەست دابوو، دواتر توانیان بیگەڕێننەوە بۆ خێوەتگای ٤ و کاتێک گەیێندرایەوە خێوەتگای چوار هاو شاخەوانەکانی لە خێوەتگایەکە جێیان هێشت بۆ شەوێک.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Breathless|ناونیشان=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/12/07/reviews/971207.07parfitt.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=archive.nytimes.com}} </ref> بارودۆخی کەشوھەوا باشتر نەبوو و ئەوان پێویستیان بە دابەزینێکی خێرا هەبوو . هەلیکۆپتەرێک بەردەست بوو بەڵام خێوەتگای ٤ بەرزتر بوو. دوای ئەوەی بارودۆخی کەشوھەوا تۆزێک باشتر بوو توانیان دای بەزێنن بۆ خێوەتگای ٢. لە کۆتاییدا هەلیکۆپتەرێکی فریاگوزاری سوپای نیپاڵ هات بە دەمیانەوە و ڕزگاریان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=- New Scientist Tech|ناونیشان=http://www.newscientisttech.com/article_view/default.jsp|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070630054341/http://www.newscientisttech.com/article_view/default.jsp|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[پەڕگە: Avalanche on Everest.JPG |وێنۆک| .]] کاریگەری گەردەلوولەکە لەسەر شاخەوانەکان لە ڕێچکەی باکووری ئیڤرست هەر مابوو، کە چەندین شاخەوانیش گیانیان لەدەستدا بەهۆیەوە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Complete List of Badasses|ناونیشان=https://www.badassoftheweek.com/archive|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Badass of the Week|زمان=en-US}} </ref>، لە هەژمارێکی یەکەمی فیلمساز و نووسەری بەریتانی مات دیکینسۆن لە کتێبی (ئەودیوی ئیڤرستدا) وردەکاریی بۆ کراوە، مارک پفێتزەری تەمەن ١٦ ساڵ لەسەر سەرکەوتن بوو و لەسەر هەژماری خۆی نووسی:(( چیرۆکی ئیڤرستی من)). لە ٢٠١٥ کورتەفیلمی ئیڤرست بڵاوکرایەوە لە دەرهێنانی بەلتاسار کۆرماکور، لەسەر بنەمای ڕووداوەکانی ئەم کارەساتە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Medicine|یەکەم=Center for Educational Outreach-Baylor College of|سەردێڕ=News|ناونیشان=https://www.bioedonline.org/news/?art=986|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=BioEd Online|زمان=en}} </ref> === وەرزی شاخەوانی ٢٠٠٦=== لە ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢ کەس گیانیان لەدەستدا<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CNN|یەکەم=Ashley Strickland|سەردێڕ=Everest climbers, widower recount deadly traffic jam on top of the world|ناونیشان=https://www.cnn.com/travel/article/everest-2012-anniversary/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=CNN|زمان=en}} </ref>.ئەم ڕووداوە مشتومڕێکی نێودەوڵەتی و چەندین ساڵی گفتوگۆی لێکەوتەوە .پرسیاری لەبارەی ڕەوشتی وەڕزشوانی و شاخەوانی دروست کرد. لەم وەرزە چیرۆکی ڕزگارکردنی هۆڵی لینکۆڵن دروست بوو کە لەلایەن هاوشاخەوانەکانیەوە بەجێهێڵرابوو و بە مردوو دایان نابوو، بەڵام دواتر بە زیندوویی دۆزرایەوە و ڕزگاری بوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CNN|یەکەم=Ashley Strickland|سەردێڕ=Everest climbers, widower recount deadly traffic jam on top of the world|ناونیشان=https://www.cnn.com/travel/article/everest-2012-anniversary/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=CNN|زمان=en}} </ref> == مشتومڕی ڕەوشتیانەی دەیڤد شارپ، ٢٠٠٦== مشتومڕێکی نێودەوڵەتی هەبوو سەبارەت بە مردنی شاخەوانێکی بەریتانی بە ناوی دەیڤد شارپ، کە هەوڵیدا لە ساڵی ٢٠٠٦ بە چیای ئیڤرست سەربکەوێت بەڵام لە کاتی سەرکەوتنیدا گیانی لەدەستدا. چیرۆکەکە لە کۆمەڵگەی شاخەوانییەوە هاتە ناو میدیای جەماوەرییەوە، بە زنجیرەیەک چاوپێکەوتن و بانگەشە و ڕەخنەوە. پرسیارەکە ئەوە بوو کە ئایا شاخەوانانی ئەو وەرزە پیاوێکیان جێهێشتووە تا بمرێت ؟؟! ئایا دەکرا ڕزگار بکرێت؟ وتراوە کە ئەو هەوڵی داوە لە چیای ئیڤرست بەتەنیا ئەو ڕێیە ببڕێت بە بوتلێک ئۆکسجینی کەمەوە!<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Over the Top|ناونیشان=https://www.outsideonline.com/adventure-travel/destinations/asia/over-top/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Outside Online|زمان=en-US}} </ref>. ئەو لەگەڵ هاوبەشگایەکی ڕێنوێنی نیپالی کەم بوودجە ڕۆیشت کە تەنها پشتگیری بۆ خێوەتگای بنچینە دابین دەکرد و کەمتر ڕوون کراوەتەوە کە کێ دەیزانی شارپ تووشی کێشە بووە، خۆ ئەگەر بزانن، ئایا ئەوان شیاون یان توانای یارمەتیدانیان هەیە. شاخەوانێکی تر بەناوی مارک ئینگلیس لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ چاپەمەنییەکان لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٦ گوتی: کە کاروانی شاخەوانەکانی و چەندینی تر شارپیان تێپەڕاند لە ١٥ی ئایاردا لەژێر بەردێک کە ٤٥٠ مەتر مابوو بۆ لووتکەکەی،هەروەها ئینگلیس وتی ٤٠ کەس بەلای شارپەوە تێپەڕبوون، بەڵام شاخەوانەکان پێیان وابوو کە شارپ تەنها تەرمێکە و مردووە.هەروەها هەندێک گفتوگۆ لەسەر هێمێکس کراوە لە لێدوان لەسەر ئینگۆلیس و شارپ. سەبارەت بە لێدوانە سەرەتاییەکانی ئینگەلیس، دواتر پێداچوونەوەی هەندێک وردەکاریی کرد چونکە چاوپێکەوتنی لەگەڵ کراوە لەکاتێکدا کە "... لەڕووی جەستەیی و دەروونییەوە ماندووە، و لە ئازارێکی زۆردابووە و پاشان پێنج پەنجەی بڕابۆوە. کاتێک ئەوان چوونە ناو کەلوپەلەکانی شارپ پسوولەیەکیان دۆزیەوە بایی ٧,٤٩٠ دۆلار بوو، باوەڕیان وابوو کە ئەو بڕە هەموو تێچووی داراییەکەی بووە. بە بەراورد بە نرخی زۆرینەی گەشتەکان زۆر کەم بووە کە لە نێوان ٣٥,٠٠٠ دۆلار بۆ ١٠٠,٠٠٠ دۆلار بووە جگە لە ٢٠,٠٠٠ دۆلاری زیاتر وەک بەخشیش و دیاری.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://www.washingtontimes.com|یەکەم=The Washington Times|سەردێڕ=Everest climber left to die alone|ناونیشان=https://www.washingtontimes.com/news/2006/may/22/20060522-110420-9433r/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Washington Times|زمان=en-US}} </ref> لە ١٤ی ئایاردا مەزەندە کرا کە شارپ دەستی کردووە بە دابەزین لە ئیڤرست، بەڵام لە ١٥ی ئایار تووشی کێشە بووە بۆیە سەر بەرەو خوار بەلای شاخەوانەکانەوە تێپەر بووە. لە ١٥ی ئایاری ٢٠٠٦ باوەڕ وایە کە ئەو بە نەخۆشی هایپۆکسیا ناڵاندویەتی و نزیکەی ٣٠٠ مەتر دوور بووە لە لووتکەی سەر ڕێگای لای باکوور.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sunday Tribune - Spectrum|ناونیشان=https://www.tribuneindia.com/2006/20061210/spectrum/main6.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.tribuneindia.com}} </ref> ئارون ترێکس ئۆکسجینی پێ داوە و هەوڵی داوە یارمەتی بدات بۆ جووڵانەوە، بە بەردەوامی، بۆ ماوەی یەک کاتژمێر. بەڵام نەیدەتوانی بە تەنیا بوەستێت یان تەنانەت لەسەر شانی خۆی هەڵی بگرێت،بۆیە ترێکس ناچار بووە بەجێی بهێڵێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Explorersweb|ناونیشان=https://explorersweb.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Explorersweb}} </ref> تەنانەت لەگەڵ شاخەوانێکی تریشدا نەدەتوانرا دەیڤد بۆ بەشی ژێرەوە داببەزێنێت" تریبیۆن -ی هیندستان لە زاری کەسێکەوە باسی کرد کە چی بەسەر شارپدا هاتووە بە "شەرمەزارترین کردار لە مێژووی شاخەوانیدا"هەژماری کردووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Explorersweb|ناونیشان=https://explorersweb.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Explorersweb}} </ref> جگە لە مردنی شارپ، لانی کەم نۆ شاخەوانەکانی تر لەو ساڵەدا لەناوچوون، لەوانە چەند کۆڵبەرێکی شێرپایی کە کار دەکەن بۆ هاوبەشگا جۆربەجۆرەکانی ڕێنموویی شاخەوانی.<ref> https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/16/AR2006071600309_pf.html </ref> زۆربەی ئەم مشتومڕە لەلایەن کەناڵی دیسکەڤەریەوە ئەنجامدرا لەکاتی وێنەگرتنی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی ئیڤرست: بەدەر لە سنوور.<ref> https://www.bbc.com/future/article/20151008-the-graveyard-in-the-clouds-everests-200-dead-bodies </ref> بڕیارێکی زۆر گرنگ کە کاریگەری لەسەر چارەنووسی شارپ هەیە لە بەرنامەکەدا پیشان دەدرێت، کە سەرکێشی زوویی سەرکەشی لوبنانی ماکسیم چایا لە لووتکە و ڕادیۆکانەوە بەرەو بەڕێوەبەری خێوەتگەی بنچینە (ڕاسل بریس). دادەبەزێت کە لە تەنگەژەدا شاخەوانێکی چایا ناتوانێت شارپ دەستنیشان بکات<ref> https://www.seattletimes.com/ </ref>، کە بەبێ هیچ پشتیوانییەک هەڵیبژاردبوو بە تەنیا سەربکەوێت و بەو شێوەیە خۆی نەناساندووە بۆ شاخەوانەکانی تر . بەڕێوەبەری [[خێوەتگا بنچینەییەکانی ئیڤرست|خێوەتگەی بنچینە]] وا بیر دەکاتەوە کە شارپ بەشێکە لە گرووپێک کە پێشتر بیری لێکردوونەتەوە کە دەبێت وازیان لێ بهێنێت، هەروەها بە شاخەوانە تەنهاکەی ئاگادار دەکاتەوە کە هیچ دەرفەتێک نییە کە بتوانێت لەلایەن خۆیەوە یارمەتی شارپ بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Everest climber defends leaving dying Briton. 23/05/2006. ABC News Online|ناونیشان=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200605/s1645603.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060823184345/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200605/s1645603.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> کاتێک بارودۆخی شارپ بەڕۆژدا تێکدەشکێت و شاخەوانانی دیکەی دابەزین پێی تێدەپەڕن، دەرفەتەکانی بۆ ڕزگاربوون کەم دەبێتەوە، قاچ و دەستەکانی بە پەڕۆیەک دەپێچێتەوە بەمەش ڕێگە لە ڕۆیشتنی دەگرێت. شاخەوانەکانی خوارەوەش خۆیان ئۆکسجینی کەمیان ماوە و بێ هێز و ماندوون.ئەوان خۆیان چاویان لە کۆڵبەرێکە تاوەکو یارمەتی بدرێن.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Savage|یەکەم=D.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Times_They_Are_A_Changin.html?id=49DKBgAAQBAJ|سەردێڕ=The Times They Are A Changin': The Effect of Institutional Change on Cooperative Behaviour at 26,000ft over Sixty Years|دوایین٢=Torgler|یەکەم٢=B.|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٥٢٥١٥-٤|زمان=en}} </ref> لاشەی دەیڤد شارپ لە خوار لووتکە لە تەنیشت "بوتە سەوزەکان" مایەوە؛ ئەوان بۆشاییەکیان لە ئەشکەوتێکی بەردی بچووکدا هاوبەش کرد کە گۆڕی ئاد هۆک بوو بۆ ئەوان. تەرمەکەی شارپ لە ساڵی ٢٠٠٧ لە ئەشکەوتەکە لابرا، بەپێی بی بی سی لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، بوتە سەوزەکان بێسەروشوێن کراون، بە گریمانە لابراون یان بەخاک سپێردراون.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Summit fever|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/3662508/Summit-fever.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.telegraph.co.uk}} </ref> ===٢٠٠٧=== لە ٢١ی ئایاری ٢٠٠٧، شاخەوانێکی کەنەدی بەناوی میگان ماکگراس هەڵسا بە ڕزگارکردنی شاخەوانێکی نیپالی بەناوی یوشا بیستا، ئەم ڕزگارکردنە وای کرد کە ماکگراس وەک وەرگرێکی ساڵی ٢٠١١ی دامەزراوەی سیر ئێدمۆند هیلاری لە خەڵاتی مرۆیی کەنەدا دەستنیشان بکرێت، کە بە کەنەدییەکە دەناسرێتەوە کە لە هەرێمی هیمالای نیپاڵدا خزمەتێکی گرنگی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Economics of Everest|ناونیشان=https://business.time.com/2012/01/23/the-economics-of-everest/|newspaper=Time|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0040-781X|زمان=en-US|یەکەم=Katherine|دوایین=Tarbox}}{{بەستەری مردوو|url=https://business.time.com/2012/01/23/the-economics-of-everest/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ئامارەکانی تا وەرزی ٢٠١٠=== تا کۆتایی وەرزی بەسەرهەڵگەڕان لە ساڵی ٢٠١٠دا، نزیکەی ٣١٤٢ کەس تا بەرزی ٥١٠٤ مەتر بەرزبوونەتەوە، کە لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە نزیکەی ٧٧٪ ی ئەو ڕەنجانەی کە ئەنجام دەدرێت (١٥٣)شاخەوان گەیشتوونەتە لووتکەی شاخ لە ساڵی ١٩٧٥ تا ٢٠١٤ (١٥٣)شاخەوان گەیشتونەتە لووتکەی چیایەکە کە ٦٣٣ ئەسپ و ٣٥٠ شاخەوان و ٢٥٣ کۆڵبەر تێیدا بەشداربوون.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everest|ناونیشان=http://www.8000ers.com/cms/de/everest-general-info-185.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.8000ers.com}} </ref> [[پەڕگە: Sunrise over Everest.jpg |وێنۆک| .]] [[پەڕگە: EverestAscents.svg |وێنۆک| .]] وێنەیەکی بەناوبانگی ئیڤرست بڵاوبوویەوە کە تێیدا ژمارەیەکی زۆر شاخەوان بەسەر چیایەکە دەکەون،ئەم دیاردەیە بووە جێگای گلەیی و چاوچنۆکی هاوبەشگاکان کەتیایدا دەریدەخات کە بەشێک لە گلەییەکە لەسەر ئەو تەنگەیە بووە کە بەهۆی ژمارەیەکی زۆر لە شاخەوانەکانەوە (٣٣ بۆ ٣٦) هەوڵیان داوە لە هەمان ڕۆژدا بگەن بە لووتکەکە؛ ئەمە بە شێوەیەکی نائاسایی بە ڕێژەیەکی بەرز دادەنرێت لەو کاتەدا. بە بەراورد لە ٢٣ی ئایاری ٢٠١٠ کە لووتکەی چیای ئیڤرست ١٦٩ شاخەوان بوونیان هەبووە لە یەک ڕۆژدا،لەماوەی ٣١ ساڵی ڕابردوودا ١٩٨٣ تا ٢٠١٠ پتر لە ٢١٩ مردن تۆمارکراوە لەسەر چیای ئیڤرست، لە ساڵی ١٩٢٢ەوە ڕێژەی مردنی گەشتیاران بە ٤.٣ کەس دانراوە بۆ هەر ١٠٠ شاخەوانێک کە گەیشتبێتە لووتکە. لەم ڕێژەیە ٥٨ شاخەوان توانیویانە بگەنە لووتکەکە بەڵام لەکاتی دابەزیندا گیانیان لەدەست داوە.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nepal Puts Everest Off Limits During China’s Olympic Torch Relay in May|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/03/15/world/asia/15nepal.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US|یەکەم=Somini|دوایین=Sengupta}} </ref> هەرچەندە ڕێژەکوشندەکان لە ساڵی ٢٠٠٠ کەمیان کردووە (١.٤ مردن بۆ هەر ١٠٠ شاخەوانێک ، نزیکەی هەموو هەوڵەکان لە لووتکە بە بەکارهێنانی یەکێک لە دوو ڕێگا سەرەکیەکە ئەنجام دەدرێن ئەو هاتووچۆیەی کە بە هەر ڕێڕەوێک بینراوە لە ساڵێکەوە بۆ ساڵێکی تر جیاوازبووە. بەگشتی ڕێگای باکووری ڕۆژهەڵاتی ئاسانترە. لە ساڵی ٢٠٠٨دا ڕێگای باکووری ڕۆژهەڵات لەلایەن حکوومەتی چینەوە بۆ تەواوی وەرزی سەرکەوتن داخرا و تاکە خەڵک کە دەتوانن لە باکوورەوە بگەنە لووتکە لەو ساڵەدا وەرزشوانان بوون کە بەرپرسن لە هەڵگرتنی مەشخەڵی ئۆڵمپیک بۆ ئۆڵۆمپیادی هاوینی ٢٠٠٨ ڕێڕەوەکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا جارێکی دیکە لە ٥٠هەمین ساڵیادی دوورخستنەوەی دالای لاما داخرا. ئەم داخستنانە بووە هۆی کەمبوونەوەی بەرژەوەندی لە ڕێگای باکوور و لە ساڵی ٢٠١٠دا دوو لەسەر سێی شاخەوانان لە باشوورەوە گەیشتنە لووتکەکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=China closes Tibetan side of Everest to climbers ahead of anniversary of Dalai Lama's exile|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/4806464/China-closes-Tibetan-side-of-Everest-to-climbers-ahead-of-anniversary-of-Dalai-Lamas-exile.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.telegraph.co.uk}} </ref> ===٢٠١٠=== ساڵانی ٢٠١٠ بەسەرەوە ئامارەکان بەرزی و نزمیان بەخۆوە بینی ، لە ساڵی ٢٠١٣ و ٢٠١٤دا بووە هۆی تۆمارکردنی مردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Mount Everest's Deadly Season Compares to Past Years|ناونیشان=https://time.com/5604758/mount-everest-deaths/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Time|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220804181156/https://time.com/5604758/mount-everest-deaths/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا بۆ یەکەم جار لە دەیان ساڵدا هیچ کەسێک نەگەیشتە لووتکە، لەگەڵ ئەوەشدا، چەند ساڵی تر تۆماری ژمارەی لووتکەیان دانا – ژمارەی تۆماری لووتکەی ٢٠١٣ نزیکەی ٦٦٧ شاخەوان بوو و لە ساڵی ٢٠١٨دا سەرکەوت بۆ نزیکەی ٨٠٠ شاخەوان و تۆمارێکی دواتر لە ساڵی ٢٠١٩دا بە زیاتر لە ٨٩٠ شاخەوان دانرا کە توانیویانە بگەنە لووتکەکەی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Everest 2018: Season Summary - Record Weather, Record Summits|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2018/05/24/everest-2018-season-summary-record-weather-record-summits/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref> [[پەڕگە: Andreas Breitfuss Mt Everest Summit.jpg |وێنۆک| .]] {| class="wikitable" style="float:left; margin-right: 0; margin-left: 1em;" |+Years in review summary |- !Year !Summiters !References |- | 2010 | 543 |<ref name="time5604758"/> |- |2011 |538 |<ref name="time5604758"/> |- |[[Mount Everest in 2012|2012]] |547 <!--NGO says 547 in their table--> |<ref name="NG - Maxed Out on Everest">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text |سەردێڕ=Everest Maxed Out |بڵاوکەرەوە=ngm.nationalgeographic.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130607230858/http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- style="background:#efefef;" |[[Mount Everest in 2013|2013]] |658<!--aa-->–670<!--times--> |<ref name="alanarnette">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alanarnette.com/blog/2013/06/03/everest-2013-season-recap/|سەردێڕ=Everest 2013: Season Recap: Summits, Records and Fights|بڵاوکەرەوە=alanarnette.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220227184527/https://www.alanarnette.com/blog/2013/06/03/everest-2013-season-recap/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="time5604758"/> |- |2014 |106 |<ref name="alanarnette2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alanarnette.com/blog/2014/06/09/everest-2014-season-summary-nepal-tragedy/|سەردێڕ=Everest 2014: Season Summary – A Nepal Tragedy|بڵاوکەرەوە=alanarnette.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220804212024/https://www.alanarnette.com/blog/2014/06/09/everest-2014-season-summary-nepal-tragedy/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- style="background:#efefef;" |2015 |0 |<ref name="washingtonpost">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/01/12/for-the-first-time-in-42-years-nobody-made-it-to-the-top-of-mount-everest-last-year/ |سەردێڕ=For the first time in four decades, nobody made it to the top of Mount Everest last year|نووسەر= Peter Holley|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|newspaper=The Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="time5604758"/> |- |[[Mount Everest in 2016|2016]] |641 |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alanarnette.com/blog/2016/12/30/everest-by-the-numbers-2017-edition/|سەردێڕ=Everest by the Numbers: 2017 Edition|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە= The Blog on alanarnette.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> |- | [[Mount Everest in 2017|2017]] |648 |<ref name="telegraph.co.uk1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/travel/comment/should-we-stop-climbing-everest/|سەردێڕ=Is it time to ban Western travellers – and their egos – from Mount Everest?}}</ref> |- | [[Mount Everest in 2018|2018]] |807 |<ref name=":0x"/><ref name=":0" /> |- | 2019 |approx. 891 |<ref name="time5604758"/> |} ===٢٠١٤=== لە ١٨ی نیسانی ٢٠١٤دا، لە دەوروبەری کاتژمێر ٠١:٠٠ یو تی سی (٠٦:٣٠ بە کاتی ناوخۆیی نیپاڵ) و لە بەرزایییەکی نزیکەی ٥٩٠٠ مەتردا لە ناوچەکە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=Teenage girl conquers Everest, 50 years on|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2003/may/25/everest.nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}} </ref>، لە خوار خێوەتگەی بنچینە دا شازدە کەس لە تالانچە (هەموو ڕێبەرانی نیپالی) مردن و نۆ کەسی دیکەش بریندار بوون.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Everest avalanche kills at least 12 Sherpa guides|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-27075638|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> لەو وەرزەدا کچێکی تەمەن ١٣ ساڵ بە ناو مەلەڤات پورنا گەیشتە لووتکە و بووە گەنجترین شاخەوانێکی مێینە هەروەها دەستەیەکیان هەلیکۆپتەرێکیان بەکارهێنا بۆ ئەوەی لە خێوەتگەی بنچینەی باشوورەوە بۆ خێوەتگەی ٢ بفڕن بۆ دوورکەوتنەوە لە سەهۆڵی لمین<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=May 25|یەکەم=PTI / Updated:|دوایین٢=2014|دوایین٣=Ist|یەکەم٣=14:53|سەردێڕ=13-year-old Andhra teen becomes youngest woman to scale Everest {{!}} India News - Times of India|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/india/13-year-old-andhra-teen-becomes-youngest-woman-to-scale-everest/articleshow/35598021.cms|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Times of India|زمان=en}} </ref>، پاشان گەیشتنە لووتکەی ئیڤرست. ئەم دەستەیە دەبوایە لایەنی باشوور بەکاربێنن چونکە چینیەکان مۆڵەتیان پێنەدابوون بۆ سەرکەوتن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Woman Whose Post-Avalanche Everest Ascent Sparked Outrage Defends Her Feat|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/140805-mount-everest-sherpa-mountain-climbing-jing-wang-avalanche|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Adventure|زمان=en}} </ref> ئەندامێکی دەستەکە (جینگ وانگ) ٣٠,٠٠٠ دۆلاری بەخشی بە نەخۆشخانەیەکی ناوخۆیی و نازناوی "شاخەوانی نێودەوڵەتی ساڵ"ی پێبەخشرا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Everest 2014: Season Summary - A Nepal Tragedy|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2014/06/09/everest-2014-season-summary-nepal-tragedy/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref> لە وەرزی ٢٠١٤دا زیاتر لە ١٠٠ کەس گەیشتنە لووتکەی ئیڤرست لەبەری چین (هەرێمی تبت) و شەش کەسیش لە نیپالەوە. <ref> https://www.alanarnette.com/blog/2014/05/23/everest-2014-first-summits/ </ref>ئەمە بریتی بوو لە بیل بورکی تەمەن ٧٢ ساڵ و کچە هەرزەکارێکی هیندی و ژنێکی چینی بەناوی جینگ وانگ. یەکێکی تر لە کچە هەرزەکارەکان مینگ کیپا شێرپا بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٣دا لەگەڵ خوشکە گەورەکەی لێخپا شێرپا چووە سەر لووتکەکە.<ref> http://www.newyorker.com/news/news-desk/death-and-anger-on-everest </ref> ===٢٠١٥=== [[پەڕگە: Mt Everest.jpg |وێنۆک| .]] وا دانرابوو ساڵی ٢٠١٥ وەرزی تۆمارکردنی زۆرترین سەرکەوتن بێت، بۆیە سەدان مۆڵەت لە نیپال و چەندین مۆڵەتی تر لە تبت (چین) دەرکرا، بەڵام لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ بوومەلەرزەیەکی بەهێز بە گوڕی ٧.٨ مگا وات بووە هۆی ئەوەی سەرجەم گەشتەکان هەڵبوەشێنەوە.لە خێوەتگەی بنچینەدا ١٨ تەرم لە چیای ئیڤرست هاتەخوارەوە لەلایەن تیمی شاخەوانی سوپای هیندی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Welle (www.dw.com)|یەکەم=Deutsche|سەردێڕ=Mount Everest opens for business {{!}} DW {{!}} 24.08.2015|ناونیشان=https://www.dw.com/en/mount-everest-opens-for-business/a-18668065|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=DW.COM|زمان=en-GB}} </ref> دواتر بومەلەرزیەکی تر لە خێوەتگای باشووری چیایەکەی دایەوە و سەرجەم تیمەکانی شاخەوانی بەناچاری کشانەوە،. ساڵی ٢٠١٥ هیچ سەرکەوتنێک تۆمار نەکرا ئەمەش یەکەم ساڵ بوو لەوەتەی ساڵی ١٩٧٤ەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=4 sections of trekking route to Mount Everest were damaged by earthquake, assessment finds {{!}} Fox News|ناونیشان=http://www.foxnews.com/world/2015/08/07/4-sections-trekking-route-to-mount-everest-were-damaged-by-earthquake/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191426/http://www.foxnews.com/world/2015/08/07/4-sections-trekking-route-to-mount-everest-were-damaged-by-earthquake/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>.چەند ڕۆژێک دوای یەکەم هەفتەی بوومەلەرزەکە چەندین بوومەلەرزەی تر لەناوچەکە ڕووی دایەوە،یەکێکیان بە پێوەری ٧.٣ بوو بۆیە سەدان شاخەوان لەناو کەویە بەفرەکانی قەدباڵی چیایەکە گیریان خوردبوو کە بەنیازبوون بێنەخوارەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://time.com/4007494/nepal-everest-climbers/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018042138/https://time.com/4007494/nepal-everest-climbers/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>،بەهۆی هەلیکۆپتەرەوە بەرەو خوارەوە دابەزێندران،خەریک بوو کارەساتی گەورەتر دروست ببێت چونکە کێشی هەلیکۆپتەرەکە زۆر زۆر بوو بەهۆی ژمارەی سەرنشینانەوە لەبەر ئەوەی سەرجەم هەلیکۆپتەرەکانی تر نێردرابوون بۆ شار و ئاواییەکانی تر تا هاوکاری خەڵکانی لێقەوماو بکەن بەهۆی بوومەلەرزەکە چونکە بەهۆیەوە زیاتر لە ٩ هەزار هاوڵاتی مردبوون لەگەڵ ٢٢ هەزار بریندار.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Delhi|یەکەم=Reuters in|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Japanese climber with no fingertips abandons bid to scale Everest|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2015/oct/08/japanese-climber-with-no-fingertips-abandons-bid-to-scale-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}} </ref> هەروەها لەبەری تبت تا ٢٨ی نیسان لانی کەم ٢٥ کەسی گیانیان لەدەستدا و ١١٧ کەسیش بریندار بوون. کۆمەڵەی شاخەوانی تبت (لایەنی باکوور/چینی) ئیڤرست و لووتکەکانی تریان داخست بۆ سەرکەوتن، ٢٥ دەستە کە نزیکەی ٣٠٠ شاخەوان دەبوون بە هەلیکۆپتەر دابەزێندران بۆ [[خێوەتگا بنچینەییەکانی ئیڤرست|خێوەتگای بنچینە]].<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Japan finger frostbite victim exposes Nepali desperation to revive Everest climbs|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-nepal-everest-idUSKCN0QU18I20150825|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en}} </ref> ===دووبارەکردنەوەی ڕێگا=== لە ٢٤ی ئابی ٢٠١٥، نیپال ئیڤرستی کردەوە بۆ گەشتیاری بە شاخەوانیشەوە. تاکە مۆڵەتی شاخەوانی بۆ وەرزی پاییز درا بە نوبوکازو کوریکی کە شاخەوانێکی ژاپۆنی بوو پێشتر چوار جار هەوڵی دابوو بۆ لووتکەی ئیڤرست بەبێ ئەوەی بگاتە لووتکەکەی<ref> https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/climbing/breaking-north-side-everest-closing/ </ref>،لە مانگی تشرینی یەکەمدا پێنجەم هەوڵی خۆی دا، تەنها ٧٠٠ مەتری مابوو بۆ لووتکەکە بەهۆی "بای بەهێز و بەفری قووڵ" ناچاربوو بۆ ماوی دوو ڕۆژ خۆی لە کونیلەیەکی بەفرین مات بکات لەم دوو ڕۆژە سەرما سەرەپەنجەکانی برد بەمە کارەکەی قورستر بوو،بەڵام سەرەنجام هەر سەرکەوت.<ref> https://www.foxnews.com/world/2015/04/26/8-dead-as-quake-triggered-avalanche-sweeps-everest-in-nepal/ </ref> هەندێک لە بەشەکانی شوێنەکە لە لوکلاوە بۆ خێوەتگای بنکەی ئیڤرست (نیپال) بەهۆی بوومەلەرزەکانەوە لە سەرەتای ساڵدا زیانیان پێگەیشت بۆیە پێویستیان بە چاککردنەوە هەیە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mehrotra|یەکەم=Unni Krishnan and Kartikay|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Nepal earthquake: Hopes fade for survivors; 180 rescued on Mount Everest|ناونیشان=https://www.smh.com.au/world/nepal-earthquake-hopes-fade-for-survivors-180-rescued-on-mount-everest-20150428-1mungw.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Sydney Morning Herald|زمان=en}} </ref> [[پەڕگە: Everest3d qbd 2014116.jpg |وێنۆک| .]] ===٢٠١٧=== ٢٠١٧ بەرزترین ڕێژەی سەرکەوتنی تۆمارکرد،ئەمیش بەهۆی پێدانی مۆلەتەکان بوو بە ژیرانە. سەدان شاخەوان گەیشتنە لووتکەکە و ژمارەیەکی کەم لە مردن هەبوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Everest 2017: South Col Dead Body Report was Wrong|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2017/05/25/everest-2017-south-col-dead-body-report-wrong/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref> لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٧دا کامی ڕیتا شێرپا ٢١ مین گەشتی خۆی کرد بۆ لووتکەکە لەگەڵ ئەلپاین ئەسنس،ئەو سێ کەسە لە جیهان هەوڵیان دەدا بەیەکەوە( ئاپا شێرپا و فۆربا تاشی شێرپا) بۆ ئەوەی ٢١ مین جار بگەنە لووتکەکە. وەرزەکە سەرەتایەکی تراژیدی هەبوو بە مردنی ئۆلی ستێک، کە بەهۆی کەوتنەخوارەوە لە کاتی بەرزبوونەوەدا گیانی لەدەستدا<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mount Everest's famed Hillary Step collapses|ناونیشان=https://www.abc.net.au/news/2017-05-22/mount-everest-hillary-step-collapses/8546086|newspaper=ABC News|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-AU}} </ref>.دواتر گفتوگۆیەکی بەردەوام لەسەر سروشتی گۆڕانکارییە گونجاوەکان کرا بۆ هەنگاوی هیلاری.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Monica|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Kami Rita Sherpa scales Mt Everest 21 times|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/kami-rita-sherpa-scales-mt-everest-21-times|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Himalayan Times|زمان=en}} </ref> لە ساڵی ٢٠١٧ دا ٦٤٨ شاخەوان گەیشتنە لووتکە،لەم ژمارەیە ٤٤٩ شاخەوانیان لە ڕێگەی نیپالەوە (لە باشوورەوە) و ١٢٠شاخەوانیش لە بەری تبتی چینی (لای باکوور)سەرکەوتن.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nepalese Sherpa scales Everest for record 21 times|ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/nepalese-sherpa-scales-everest-for-record-21-times/article18589634.ece|newspaper=The Hindu|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0971-751X|زمان=en-IN}} </ref> ===٢٠١٨=== ٨٠٧ شاخەوان لە ساڵی ٢٠١٨دا گەیشتنە لووتکە کە ٥٦٣ شاخەوانیان لە بەری نیپال و ٢٤٠شاخەوانیش لە بەری تبتی چینیەوە سەرکەوتن.<ref> https://www.bbc.com/news/world-asia-48395241 </ref> ئەمە ژمارەی پێوانەیی شکاند بۆ کۆی گەیشتنەکان بە لووتکە لەوەتەی ساڵی ٢٠١٣ەوە کە ٦٦٧ شاخەوان سەرکەوتن لەوساڵدا.هۆکارەکەشی یەک شت بوو لەو وەرزەدا بۆماوەی ١١ ڕۆژ کەشوھەوا زۆر لەباربوو ئاستی بینین زۆر بەرز بوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Everest 2018: Season Summary - Record Weather, Record Summits|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2018/05/24/everest-2018-season-summary-record-weather-record-summits/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref> لەو ساڵەدا تۆماری جۆراوجۆر شکێنرا، هیچ کارەساتێکی گەورە نەبوو، بەڵام حەوت شاخەوان لە چەند حاڵەتێکی جۆراوجۆردا گیانیان لەدەستدا لەنێوانیاندا چەندین کۆڵبەری شێرپایی هەبوون.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Is climbing Everest today as ‘awful’ as Chris Bonington says?|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/shortcuts/2018/jun/04/peak-climbing-everest-awful-chris-bonington|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}} </ref> ئێلیزابێس هاولی لە کۆتایی مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨دا کۆچی دوایی کرد کە یەکێک بوو لە تۆمارکەرانی چیای ئیڤرست.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2018 Everest season starts with fresh hopes, dreams|ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2018/04/11/2018-everest-season-starts-with-fresh-hopes-dreams|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=kathmandupost.com|زمان=English}} </ref> [[پەڕگە: Nepal 2018-03-27 (40012222680).jpg |وێنۆک| .]] ===٢٠١٩=== {| class="wikitable collapsible sortable floatright collapsed" style="font-size: 90%; " |- ! style="text-align:center;" colspan="2"|2019 fatalities<ref name="upi.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2019/05/27/Mount-Everest-death-toll-increases-to-11-after-American-dies/5961558993369/|سەردێڕ=Mount Everest death toll increases to 11 after American dies|وێبگە=UPI|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> |- ![[List of people who died climbing Mount Everest|Fatalities]] !Nationality |- |Chris Daly |{{flagcountry|USA}} |- |Donald Cash |{{flagcountry|USA}} |- |Robin Fisher |{{Flagcountry|United Kingdom}} |- |Druba Bista |{{Flagcountry|Nepal}} |- | Kevin Hynes |{{Flagcountry|Ireland}} |- |Kalpana Dash |{{Flagcountry|India}} |- |Anjali S. Kulkarni |{{flagcountry|India}} |- |Ernst Landgraf |{{flagcountry|Austria}} |- |Nihal Bagwan |{{flagcountry|India}} |- |Ravi Thakar |{{flagcountry|India}} |- |Chris Kulish |{{flagcountry|USA}} |- | Séamus Lawless*<ref name="Slater">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/memorial-service-to-be-held-for-everest-climber-shay-lawless-1.3904626|سەردێڕ=Memorial service to be held for Everest climber Shay Lawless|دوایین=Slater|یەکەم=Sarah|وێبگە=The Irish Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> |{{Flagcountry|Ireland}} |- |colspan="2" style="text-align: center;"|''*Declared dead after missing'' |} ساڵی ٢٠١٩ ساڵی گیانلەدەستدانی ژمارەیەک لە شاخەوانان و بڵاوکردنەوەی وێنەی سەدان شاخەوان بوو کە بۆ گەیشتن بە لووتکە ڕیزیان بەستبوو، ڕاپۆرتە میدیاییەکان ئەوە دیمەنانەیان بڵاوکردەوە کە چۆن شاخەوانان لەسەر تەرمی مردووەکان هەنگاو دەنێن لە سەرانسەری جیهاندا. ڕاپۆرتێک هەبوو دەربارەی گەشتە زستانیە جۆراوجۆرەکان لە هیمالایە، لەوانە (چیای کەی توو) و نانگا پاربات و مێرو لەگەڵ ئیڤرست.سەرەتا بۆ ماوەی ١٤ هەفتە کەشوھەوا زۆر خۆش بوو، شاخەوان کۆری ڕیچارد لە تویتەر ڕای گەیاند کە هیواخوازە لە ساڵی ٢٠١٩دا ڕێگایەکی نوێی سەرکەوتن بۆ لووتکە دابمەزرێنێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wengel|یەکەم=Yana|سەردێڕ=Death on Everest: the boom in climbing tourism is dangerous and unsustainable|ناونیشان=http://theconversation.com/death-on-everest-the-boom-in-climbing-tourism-is-dangerous-and-unsustainable-114033|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Conversation|زمان=en}} </ref> هەروەها ڕای گەیاند کە گەشتەکەی گەشتێک بوو بۆ دووبارە پێوانەکردنی بەرزی ئیڤرست، بەتایبەتی لەبەر ڕۆشنایی بوومەلەرزەکانی ساڵی ٢٠١٥دا. چین لە مانگی شوباتی ٢٠١٩ لە لای باکووری چیای ئیڤرست بنکەی خێوەتگاکەی داخست بۆ ئەوانەی کە مۆڵەتی سەرکەوتنیان نیە. لە سەرەتای مانگی نیسانەوە، تیمەکانی سەرکەوتن لە هەموو جیهانەوە گەیشتنە شوێنی سەرکەوتن، لە بەهاری ٢٠١٩ لە نێوان تیمەکاندا گەشتێکی زانستی هەبوو بۆ لێکۆڵینەوەیەکی داڕێژراوی پیسبوون تابزانرێت چۆن شتەکانی وەک بەفر و ڕوەک کاریگەریان هەیە لەسەر هەبوونی خۆراک و ئاو لە هەرێمەکە. لە وەرزی شاخەوانی بەهاری ٢٠١٩ نزیکەی ٤٠ دەستە هەبوون کە نزیکەی ٤٠٠ شاخەوان و چەند سەد ڕێبەرێکیان لەگەڵ دابوو هەوڵی لووتکەیان دەدا لە بەرەی نیپالی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Colorado climber stepped over newly dead bodies to summit Everest. He's still wrestling with what it all means.|ناونیشان=https://coloradosun.com/2019/06/06/peter-lowry-colorado-mount-everest-deaths/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Colorado Sun|زمان=en}} </ref> نیپال ٣٨١ مۆڵەتی سەرکەوتن بۆ ساڵی ٢٠١٩ دەرکرد هەروەها لەبەری تبت سەدان مۆلەتی تر دران بە شاخەوانان. لە مانگی ئایاری ٢٠١٩دا ڕێبەری شاخەوانی نیپالی کامی ڕیتا لە ماوەی هەفتەیەکدا دوو جار لووتکەی چیای ئێڤەرست- ی کرد، کە ٢٣یەمین و ٢٤هەمین جاری بوو و بووە سەردێڕی هەواڵی نێودەوڵەتیی . یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٤دا گەیشتە لووتکەی ئیڤرست، هەروەها گەیشتۆتە چەند چیایەکی تری زۆر بەرز وەک کەی ٢ و لۆتسێ.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mount Everest has gotten so crowded that climbers are perishing in the traffic jams|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2019/05/24/mount-everest-has-gotten-so-crowded-that-climbers-are-perishing-traffic-jams/|newspaper=Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0190-8286|زمان=en-US}} </ref> تا ٢٣ی ئایاری ٢٠١٩ نزیکەی حەوت کەس گیانیان لەدەستدا، کە ڕەنگە بەهۆی قەرەباڵغییەوە بووبێت یەکێک لە بەشداربووان کە تەمەنی ١٩ساڵ بوو کە پێشتر لووتکەی کردبوو، تێبینی کرد کە کاتێک کەشوھەوا لەبار دەبێت(با بەرزەکان ئارام بن)، خەڵکانێکی زۆر دەیانەوێت ئەم هەڵە بقۆزنەوە و نازناوەکە بەدەست بێنن لە بەری تبتی چینی یەکێک لە شاخەوانانی نەمسایی لە پاییزدا کۆچی دوایی کرد و تا ٢٦ی ئایاری ٢٠١٩ ژمارەی گشتی مردنەکان بۆ ١٠ شاخەوان بەرزبوویەوە و تا ٢٨ی ئایار ژمارەی کوژراوەکان بەرزبووەوە بۆ ١١ کەس کاتێک کە شاخەوانێک لەبەرزایی نزیکەیی ٧٩٠٠ مەتر کۆچی دوایی کرد لە ماوەی دابەزینەکەدا،و ١٢هەمین شاخەوان بێسەروشوێن بوو بە مردوو هەژمارکرا. سەرەڕای ژمارەی کوژراوەکان، ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کرد کە ٨٩١ شاخەوان بەشداریان کردووە لە وەرزی سەرکەوتن لە بەهاری ٢٠١٩دا. هەرچەندە چین مۆڵەتی جۆراوجۆری هەیە، هەروەها لەبەری نیپالیش ڕێوشوێنەکانی وەرگرتنی مۆلەت پشکنینی پزیشکی تێدایە،سەرەرای توندی ڕێوشوێنەکانی پێدانی مۆلەت مەترسییە سروشتیەکانی سەرکەوتن وەک کەوتن و بانگرۆزبوونەوە لەگەڵ کێشە پزیشکییەکانی تێکچوون بە بەرزایی وای کرد کە ساڵی ٢٠١٩ ساڵێک بێت ڕێژەی مردنی بەرز بێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climber describes scene in Everest's "death zone": Traffic jams and corpses|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/mount-everest-deaths-climber-describes-traffic-jams-and-corpses/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.cbsnews.com|زمان=en-US}} </ref> ===٢٠٢٠=== هەردوو لایەنی نیپال و چین لە وەرزی ٢٠٢٠دا گرووپە شاخەوانیە بیانییەکانیان قەدەغە کرد، بەهۆی پەتای کۆڤید-١٩ ەوە،ساڵی ٢٠٢٠ سێیەم ساڵ بوو لەم دەیەی دوای ٢٠١٤ و ٢٠١٥ دا کە هیچ کەسێک نەیتوانیوە بگاتە لووتکەکەی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=2018/19 Winter Climbs: K2 Climbers en route, Nanga Climbers Climbing, New Everest Route?|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2019/01/06/2018-19-winter-climbs-k2-climbers-en-route-nanga-climbers-climbing/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref> تیمێکی ڕووپێوی چینی لە مانگی نیسانی ٢٠٢٠دا لە لای باکوورەوە بەرزبوونەوە و بوون بە تاکە شاخەوان بۆ بەرزترین لووتکەی جیهان لە ماوەی پەتایەکەدا<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mount Everest: Chinese team summit during pandemic|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-52819738|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref>، لانی کەم تا مانگی ئایار. تیمەکە لەوێ مانەوە بۆ دووبارە پێوانەکردنی بەرزی چیای ئیڤرست.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Coronavirus cancels Everest climbing season|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/will-coronavirus-shut-down-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Adventure|زمان=en}} </ref> ==٢٠٢١== لە ساڵی ٢٠٢١ بەهۆی پەتای کڕۆناوە چین بەری باکووری ئیڤریستی نەکردەوە بەڵام نیپاڵ دەروازەکانی واڵاکرد بۆ ئەو شاخەوانانەی بۆ وەرزی شاخەوانی ٢٠٢٠ ناویان تۆمار کردبوو،ئەم هەوڵەی نیپاڵ بۆ واڵاکردنی دەروازەکانی ئیڤرست بووە جێگای ڕەخنەی زۆرێک لە لایەنەکان بەبیانووی ئەوەی هێشتا نیپال سەلامەت نیە بۆ پەتای کۆڕۆنا و ژمارەی تووشبوانی کۆڕۆنا لەم وڵاتە هێشتا لە لووتکەدایە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Everest 2021 Season Summary: The Year Nepal Broke Everest|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2021/06/03/everest-2021-season-summary-the-year-nepal-broke-everest/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref>، تاوەکو ئێستا ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ پتر لە ٤٠٠ شاخەوان لەسەر چیایەکەن کە بەسەر ٢٣ دەستە دابەش بووینە لەنێوانیاندا کوردێک بەشداری کردووە بەناوی ڕەنج عومەر<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/world/260920215|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}} </ref>.لەکۆی بەشداربووان تا ئێستا تەنها دوو شاخەوان گیانیان لەدەست داوە یەکێکیان شاخەوانێکی ئەمریکیە و ئەویتریان شاخەوانێکی سویسراییە.هەروەها ٢٢٢ شاخەوان توانیویانە بگەنە لووتکەکە تاکو ئێستا و بۆ وەرزی ئەم ساڵ زۆرینەی شاخەوانان لەبەرزی ٥٥٣٤ مەتر گیریان خواردووە بەهۆی ڕەهێڵێکی بەفری سەخت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mt. Everest 2021: An Update From the High Himalaya {{!}} The Adventure Blog|ناونیشان=https://adventureblog.net/2021/04/mt-everest-2021-an-update-from-the-high-himalaya.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016231504/https://adventureblog.net/2021/04/mt-everest-2021-an-update-from-the-high-himalaya.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==بەسەرداهەڵگەڕان== [[پەڕگە: Everest-3D-Map-Type-EN.jpg |ناوەڕاست|350px |وێنۆک|کەپکەکان و تولەڕێکانی لووتکەچیای ئیڤرست.]] {| class="infobox" style="width:300px" |+ Typical Nepal Camp Altitudes<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mounteverest.net/expguide/route.htm|سەردێڕ=The route – climbers guide to Everest|وێبگە=www.mounteverest.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531063921/https://www.mounteverest.net/expguide/route.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ! scope=col | Location ! scope=col colspan=2 | Altitude (km) |- ! Base camp 5400 m / 17700&nbsp;ft. | {{bartable|5.4||10}} |- ! Camp 1 6100 m / 20000&nbsp;ft. | {{bartable|6.1||10}} |- ! Camp 2 6400 m / 21000&nbsp;ft. | {{bartable|6.4||10}} |- ! Camp 3 6800m / 22300&nbsp;ft. | {{bartable|6.8||10}} |- ! Camp 4 8000 m / 26000&nbsp;ft. | {{bartable|8||10}} |- ! Summit 8848 m / 29035&nbsp;ft. | {{bartable|8.8||10}} |} ===ڕێپێدانەکان=== ٣٣٤ مۆڵەتی ڕێپێدان لە ساڵی ٢٠١٤دا لە نیپال دەرچووە ئەم ڕێپێدانانە تا ساڵی ٢٠١٩ درێژکرانەوە بەهۆی داخستنی لە ساڵی ٢٠١٥دا<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everest permits to be extended|ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2016/02/20/everest-permits-to-be-extended|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=kathmandupost.com|زمان=English}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mount Everest: Nepal's government shuts off mountain amid virus outbreak|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-51866342|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref>.و دواتر ٣٥٧ مۆڵەتی تر دواخران بەهۆی ئاوەڵان و بوومەلەرزەوە بۆ ساڵی ٢٠١٧ دواتر زۆرینەی شاخەوانان نەیانتوانی سەردانی نیپال بکەنەوە بۆیە حکوومەتی نیپال بۆ دووساڵی تر ڕێپێدانەکەیانی بۆ درێژکردنەوە(شاخەوانانی ٢٠١٩ ناگرێتەوە تەنها تۆماربووانی ٢٠١٤).<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nepal Puts Everest Off Limits During China’s Olympic Torch Relay in May|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/03/15/world/asia/15nepal.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US|یەکەم=Somini|دوایین=Sengupta}} </ref><ref> https://www.channelnewsasia.com/page-not-found </ref> لە ساڵی ٢٠١٧دا شاخەوانێک هەوڵیدا بە بێ مۆڵەتی ١١٠٠٠ دۆلاری سەرکەوێتە سەر ئیڤریست، لە نێوان سزاکانی تردا بڕی ٢٢ هەزار دۆلاری پێ ژمێردرا و بۆماوەی چوار ساڵ کەوتە زیندانەوە و بۆماوەی ١٠ ساڵیش مافی شاخەوانی نیە لەم وڵاتەدا.ژمارەی ئەو مۆڵەتانەی کە ساڵانە لەلایەن نیپالەوە دەرکراون لە خوارەوە پێڕست کراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everest expeditions likely to be delayed by bad weather|ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2017/05/11/everest-expeditions-likely-to-be-delayed-by-bad-weather|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=kathmandupost.com|زمان=English}} </ref> [[پەڕگە: Hillary Step near Everest top (retouched).jpg |وێنۆک| .]] هەروەها بە ڕێگەپێدان بۆ لووتکەی ئیڤرست بەڕێوەدەبرێت. لە ساڵی ٢٠٠٨ مۆڵەتیان نەدا، بەهۆی ئەوەی کە مەشخەڵی ئۆڵمپیک دەگوێزرایەوە بۆ لووتکەی چیای ئیڤرست. لە مانگی ئازاری ٢٠٢٠دا<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Everest 2017: New Routes, New Records, and Lots of Climbers|ناونیشان=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/climbing/everest-2017-new-routes-new-records-and-lots-climbers/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Outside Online|زمان=en-US}} </ref>، حکوومەتەکانی چین و نیپال بە هۆی کۆڤید-١٩ ەوە، هەڵوەشاندنەوەی هەموو ڕێگەپێدانەکانی سەرکەوتن بۆ چیای ئیڤرستیان ڕاگەیاند. لە مانگی نیسانی ٢٠٢٠دا، کۆمەڵێک شاخەوانی چینی دەستیان بە گەشتێکی چینی کرد.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mt. Everest Beckoned, So He Climbed Without a Permit. Now He’s Under Arrest.|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/05/17/world/asia/mount-everest-climber-arrested-permit.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US|یەکەم=Rajneesh|دوایین=Bhandari|یەکەم٢=Nida|دوایین٢=Najar}} </ref> کێوەکە لە لای چینیەوە بە هەموو شاخەوانانی بیانی داخرا. لە ١٠ی ئایاری ٢٠٢١ هێڵێکی جیابونەوە لەلایەن دەسەڵاتدارانی چینیەوە ڕاگەیەندرا بۆ ئەوەی ڕێ لە بڵاوبونەوەی کۆرۆناڤیروس لە شاخەوانان بگرێت کە بەرەو ڕووی نیپالی سەردەکەوتن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climbers Did Not Die Due To Congestion On Mount Everest, Says Nepal|ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/climbers-did-not-die-due-to-congestion-on-mount-everest-says-nepal-2052554|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=NDTV.com}} </ref> ===ڕێچکەکان=== چیای ئیڤرست دوو ڕێگای سەرەکی هەیە بۆ بەسەرکەوتنی، هێڵی باشووری ڕۆژهەڵاتی لە بەری نیپالە و هێڵی باکوور لەبەری تبتەوەیە، هەروەها زۆر ڕێگای تر هەن کە زۆر کەمتر بەکاردەهێنرێن. هێڵی باشووری ڕۆژهەڵاتی بە شێوەیەکی تەکنیکی ئاسانترە و زۆر جار بەکاردێت. ئەو ڕێگایە لە ساڵی ١٩٥٣ لەلایەن ئێدمۆند هیلاری و تێنزینگ نۆرگایەوە بەکارهێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=EverestHistory.com: Ascent Routes on Everest|ناونیشان=http://www.everesthistory.com/routes.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.everesthistory.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080115161830/http://www.everesthistory.com/routes.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمە هەرچۆنێک بێت، بڕیارێکە زیاتر مەبەستی سیاسی لە پشتەوەیە تاوەکو لایەنی ئاسانی تەکنیکی، چونکە لە ساڵانی ١٩٥٠دا سنووری چین بەڕووی جیهانی ڕۆژاوادا داخرابوو، ئەمەش دوای ئەوەی کۆماری گەلی چین تبتی داگیرکرد. زۆربەی هەوڵەکان لە ماوەی مانگی ئایاردا ئەنجام دەدرێن<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Opinion {{!}} Climbing Mount Everest|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1997/05/19/opinion/climbing-mount-everest.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US}} </ref>، پێش وەرزی هاوینی مۆنسۆن. لەگەڵ نزیکبوونەوەی وەرزی مۆنسۆن، ڕێچکەی بەرەو باکوور دەگوێزێتەوە و بەمەش تێکڕای خێرایی با لەسەر چیا کەم دەکاتەوە. لەکاتێکدا هەندێک جار هەوڵەکان لە مانگی ئەیلوول و تشرینی یەکەمدا دەکرێت، دوای مانسۆنەکان، کاتێک جۆگەی ڕێچکەکە جارێکی تر بە شێوەیەکی کاتی بەرەو باکوور پاڵی پێوە دەنێت، ئەو بەفرە زیادەی کە لەلایەن مۆنسۆنەکانەوە دەنێرێت و قاڵبەکانی کەشوھەوای کەمتر جێگیرە لە کۆتایی کلکی مۆنسۆنەکان، سەرکەوتن زۆر زەحمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=Mt. Everest Information|ناونیشان=http://www.teameverest03.org/everest_info/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100211140355/http://www.teameverest03.org/everest_info/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[پەڕگە: STS058-101-12 2.JPG |وێنۆک| .]] === ڕێچکەی باشووری خۆرهەڵات=== ڕێچکەی باشووریی خۆرهەڵات لەبەری نیپال لەبەرزی ٥٣٨٠ مەترەوە دەست پێدەکات بۆ لووتکەکەی. گەشتەکان بەزۆری لە کاتماندۆوە دەفڕن بۆ لوکلا (٢٨٦٠ مەتر) و بەناو بازاری نامچیدا تێدەپەڕن. دواتر شاخەوانان بەرەو خێوەتگەی بنچینە دەڕۆن کە زۆربەی کات شەش بۆ هەشت ڕۆژ دەخایەنێت، لە ڕێگادا ڕاهێنان دەکەن بۆ بەرزی و نزمی دژوار بۆ ئەوەی ڕێگری بکەن لە نەخۆشی بەرزایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Rubicon Research Repository: Item 123456789/7616|ناونیشان=http://archive.rubicon-foundation.org/7616|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090423042451/http://archive.rubicon-foundation.org/7616|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەلوپەل و پێداویستیەکانی سەرکەوتن لەلایەن یەکەکان و زڕگایەکان و شێرپاییە کۆڵبەرەکان لە خێوەتگەی بنچینەوە هەڵگیراوە کە دەکەوێتە سەر ناوچەی [[سەهۆڵبەندی خومبوو|سەهۆڵبەندانی خومبوو]] ، کاتێک هیلاری و تۆنزینگ لە ساڵی ١٩٥٣ بەرەو ئیڤرست بەڕێ کەتن، هاوگەشتە بەریتانییەکان لە دۆڵی کاتماندۆوە دەستیان پێکرد(کە زیاتر لە ٤٠٠ شاخەوان و کۆڵبەری لەخۆگرتبوو) ، چونکە لەو کاتەدا هیچ ڕێگایەک لە ڕۆژهەڵات زیاتر نەبوو. شاخەوانەکان ماوەی دوو هەفتە لە خێوەتگە بنچینەکە بەسەر دەبەن. لەو ماوەیەدا، کۆڵبەر و چەند شاخەوانێکی گەشتی ئاسمانی پەتی و پەیژەیان لە هەوراز و کەندەڵانەکانی تاڤگەی بەفرینی خۆمبوو دا دانا. سەهۆڵەکە یەکێک لە مەترسیدارترین بەشەکانی ڕێگاکە دادەنرێت. لەم بەشەدا چەندین شاخەوان و کۆڵبەر مردوون. جا بۆ کەمکردنەوەی مەترسیەکە، زۆربەی کات شاخەوانان پێش بەرەبەیانی بە باشی دەست دەکەن بە هەڵوەرەکردن و ڕێکردن. لە خێوەتگەی یەکەوە، شاخەوانان ڕێگا دەبڕن بۆ [[کۆلی باشوور|کۆلی خۆراوا]] بۆ بنکەی بەرامبەر کێوی لۆتسێ لەچیای ئیڤرست، کە خێوەتگەی دووەم یان خێوەتگەی پێشکەوتووی بنکە (ABC) ی لێیە لە بەرزی ٦٥٠٠ مەتر دامەزرێنراوە کۆلی ڕۆژاوا دۆڵێکی تەختە، بە نەرمی بەرز دەبێتەوە، کە نیشانی کراوە لەلایەن قەراغێکی لاوەکی گەورە لە ناوەندەکە، کە ڕێگری لە گەیشتنی ڕاستەوخۆ بۆ سەرەوەی کووم دەکات، شاخەوانەکان ناچارن لە لای ڕاستی دوور، نزیک بنکەی نوپتسێ بپەڕنەوە، بۆ ڕێگایەکی بچووک کە بە "گۆشەی نوپتسێ" ناسراوە. [[کوومی خۆرئاوا|کوومی ڕۆژئاو]]<nowiki/>اش بە "دۆڵی بێدەنگی" ناودەبرێت وەک تۆپۆگرافیای ناوچەکە بە گشتی با بەرەو سەرەوە دەچێت. بەرزایی و ڕۆژێکی ڕوون و بێ با دەتوانێت کوومی ڕۆژاوا گەرم بکات بۆ شاخەوانان بۆیە لە خێوەتگای بنچینەی پێشکەوتووەوە، شاخەوانەکان بەرەو ڕووی لووتسێ لەسەر ڕەوشی جێگیر تا خێوەتگەی سێ بەرز دەبنەوە، کە دەکەوێتە سەر لێژێکی بچووک لە بەرزی ٧٤٧٠ م لەوێوە، ٥٠٠ مەتری تر دەبڕن بۆ خێوەتگەی چوارەم لە کۆلی باشوور بە بەرزی ٧٩٢٠ مەتر.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NOVA Online {{!}} Everest {{!}} Climb South {{!}} The Way to the Summit|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/climb/waytosummitsou.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.pbs.org}} </ref> لە خێوەتگەی سێیەمەوە بۆ خێوەتگای چوارەم، شاخەوانەکان ڕووبەڕووی دوو بەرەنگاریی زیاتر دەبنەوە:( جنێڤ سپۆر و باندە زەردەکان) جنێف سپۆر پەراسەیەکی ڕەشە کە لە ساڵی ١٩٥٢دا ناوی لێنراوە گوریسێکی جێگیرە یارمەتی شاخەوانەکان دەدات بۆ تێپەڕبوون بە سەر ئەم باندە بەردە بەفرپۆشە. باندە زەردەکە بەشێکە لە مەڕمەڕ و فیلیت و نیمچەشیست، هەروەها پێویستی بە نزیکەی ١٠٠ مەتر پەت هەیە بۆ بەسەرداهەڵگەڕانی. لە کۆلی باشوور، شاخەوانەکان دەچنە ناوچەی مەرگەوە ئەو شاخەوانانەی کە پێشنیاری لووتکەیان دەکەن بە شێوەیەکی ئاسایی ناتوانن زیاتر لە دوو سێ ڕۆژ لەم بەرزاییەدا خۆڕاگر بن بۆیە کەشوھەوای ڕوون و نزمی با هۆکاری گرنگن لە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە ئایا هەوڵی لووتکە بدەن یان نا ئەگەر کەشوھەوا لە ماوەی ئەم چەند ڕۆژە داهاوکاری نەکات، شاخەوانەکان ناچار بە دابەزین دەبن و دەگەڕێنەوە بۆ خێوەتگای بنچینە.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vajpai|یەکەم=Arjun|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/ON_TOP_OF_WORLD.html?id=qJjIBFOMsQsC|سەردێڕ=ON TOP OF WORLD: My Everest Adventure|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Penguin UK|ژپنک=٩٧٨-٨١-٨٤٧٥-٣٠٤-٢|زمان=en}} </ref> لە خێوەتگەی چوارەمەوە، شاخەوانان لە نیوەشەوەوە دەست بە لووتکەی خۆیان دەکەن، بە هیوای گەیشتن بە لووتکە (هێشتا ١٠٠٠ مەتری تر لەسەرەوە) لە ماوەی ١٠ بۆ ١٢ کاتژمێردا شاخەوانەکان سەرەتا بە بەرزایی ٨٤٠٠ مەتر دەگەنە "باڵکۆنی" کە پلاتفۆرمێکی بچووکە کە دەتوانن پشوو بدەن و لە لووتکە بۆ باشوور و ڕۆژهەڵات و چێژ لە تیشکی زووی بەرەبەیان وەربگرن، شاخەوانەکان دواتر ڕووبەڕووی زنجیرەیەک لە سەپاندنی هەنگاوی بەردین دەبن کە بە شێوەیەکی ئاسایی ناچاریان دەکات بەرەو ڕۆژهەڵات بۆ ناو بەفری کەمەری قووڵ بڕۆن، مەترسییەکی ڕووژد لە بەردەمیان دەبێت. لە لووتکەی باشوورەوە، شاخەوانەکان بە دوای قەراغی چەقۆی باشووری ڕۆژهەڵاتییەوە دێن(بارەمووس) بە درێژایی ئەو شتەی کە بە "ترایای کۆرنیس" ناسراوە، کە بەفر و بەرد تێکەڵ دەبێت. ئەمە ئاشکراترین بەشی سەرکەوتنە، و هەڵەیەک بۆ لای چەپ تا ٢٤٠٠ مەتر خۆت پێ ناگیرێتەوە، لەکاتێکدا بۆ لای ڕاست ڕاستەوخۆ بەبەرزی ٣.٠٥٠ مەتر ڕووی کانگشونگە. لە کۆتایی ئەم ترەیتەدا دیوارێکی بەردی ١٢ مەتری هەیە پێی دەڵێن هەنگاوی هیلاری، لەبەرزی ٨٧٩٠ مەتر. هیلاری و تەنزینگ یەکەم شاخەوان بوون کە ئەم هەنگاوەیان بڕی و ئەو کارەیان کرد بە بەکارهێنانی ئامێر و پەتی سەهۆڵی سەرەتایی لەو ڕۆژگاردا، شاخەوانەکان بەم هەنگاوە بەرز دەبنەوە بە بەکارهێنانی پەتی جێگیر کە پێشتر لەلایەن کۆڵبەرەکانەوە دانراوە. کاتێک لە سەرەوەی هەنگاوەکە، ئەوە بە بەراوردی ئاسانە بۆ سەرەوە لەسەر بەفری بە گۆشەی مامناوەندەوە، هەرچەندە بەرکەوتنی سەر یالەکە زۆر توندە. لەگەڵ بەرزبوونەوەی ژمارەی خەڵک بۆ سەر شاخ لەم ساڵانەی دواییدا، هەنگاوەکە زۆر جار بووە بە پارچەیەک، کە شاخەوانەکان ناچار بوون کاتێکی بەرچاو چاوەڕێ بکەن بۆ هەڵکردنی پەت، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە بە کارامەیی شاخەوانەکان بەرەو سەرەوە و خوارەوەی چیاکە کێشە دروست بکەن . لە دوای هەنگاوی هیلاری، شاخەوانەکان هەروەها دەبێت بەشێکی شل و بەردین دا بڕۆن. شاخەوانەکان بە شێوەیەکی ئاسایی کەمتر لە نیو کاتژمێر لە لووتکە بەسەر دەبەن بۆ ڕێگەدان بە کات بۆ دابەزین بۆ خێوەتگای چوارەم پێش ئەوەی تاریکی دابێت، بۆ خۆلادان لە کێشەی ڕووژد لەگەڵ کەشوھەوای پاشنیوەڕۆ، یان لەبەر ئەوەی کە ڕەنگە تانکی ئۆکسجین تەواو ببێت.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Opinion {{!}} Climbing Mount Everest|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1997/05/19/opinion/climbing-mount-everest.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US}} </ref> ===ڕێچکەی هێڵی باکوور=== ڕێگای هێڵی باکوور لە باکووری ئیڤرستەوە دەست پێدەکات، لە بەری تبت گەشتەکان بەرەو گڵگەی ڕوۆنگبوک دەست پێدەکەن، خێوەتگای سەرەکیان لە ٥,١٨٠ مەتر لەسەر دەشتایی خوارەوەی کەندەڵانە سەهۆڵبەندیەکە دروست کردووە. بۆ گەیشتن بە خێوەتگەی دووەم، شاخەوانان بەرەو سەرەوەی مۆراینی ناوەڕاستی ڕۆژهەڵاتی ڕونگبوک گلسیەر تا بنکەی چانگتس دەڕۆن، لە دەوروبەری ٦١٠٠ مەتر. خێوەتگای سێیەم (ئەی بی سی —خێوەتگای بنکەی پێشکەوتوو) دەکەوێتە خوار کۆلی باکوورەوە لە بەرزایی ٦٥٠٠ مەتر. بۆ گەیشتن بە خێوەتگای چوارەم لە کۆلی باکوور، شاخەوانەکان لە تەڵانەکە بەرز دەبنەوە بۆ دامێنی کۆلەکەکە کە پەتی جێگیر بەکاردێت بۆ گەیشتن بە کۆلی باکوور لە ٧,٠١٠ مەتر. لە کۆلی باکوورەوە، شاخەوانەکان لە پشتە بەردینەکانی باکوور بەرز دەبنەوە بۆ دانانی خێوەتگای ڤی لە دەوروبەری ٧٧٧٥ مەتر. ڕێڕەوەکە لە ڕووی باکوور دەپەڕێتەوە لە بەرزبوونەوەیەکی لاری بۆ بنچینەی باندە زەردەکان و دەگاتە شوێنی خێوەتگای شەشەم لە ٨٢٣٠ مەتر. لە خێوەتگای شەشەمەوە، شاخەوانەکان کۆتایی لووتکەی چیایەکە دەبینن<ref> https://www.affimer.org/ </ref>{{پشتڕاست نەکراو}}. [[پەڕگە: Inside Khumbu-Icefall.jpg |وێنۆک| .]] شاخەوانەکان ڕووبەڕووی تراوێزێکی زیخاوی دەبنەوە لە بنچینەی هەنگاوی یەکەم: بەرزبوونەوە لە ٨,٥٠١ مەتر بۆ ٨,٥٣٤ مەتر. (هەنگاوی دووەم یارمەتیەکی بەرزبوونەوە لەخۆ دەگرێت بە ناوی "پەیژەی چینی"، پەیژەیەکی کانزاییە لە ساڵی ١٩٧٥دا بە نیمچە هەمیشەیی لەلایەن دەستەیەک شاخەوانانی چینییەوە دانرابوو.لەو کاتەوە بە بەردەوامی لە شوێنی خۆیدا بووە و بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەلایەن هەموو شاخەوانەکانی تر بەکاردێت،لە سەرەوەی هەنگاوی دووەم هەنگاوی سێیەم دەست پێدەکات کە زۆر نالەبارە لەبەرزی ٨,٦٩٠ بۆ ٨,٨٠٠ م بەرزدەبێتەوە. لە سەرەوەی ئەم هەنگاوانە، قوچەکی لووتکە بە بەفرێکی بەرزەوە لەگۆشەی ٥٠ پلە بەدی دەکرێت کە هەمان ڕێچکە بە ترۆپکی لووتکەکە دەگات.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NOVA Online {{!}} Everest {{!}} Climb North {{!}} The Way to the Summit|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/climb/waytosummitnor.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.pbs.org}} </ref> ===ترۆپکەکەی=== [[پەڕگە: Mount Everest North Face.jpg |وێنۆک|بەری باکووری ترۆپکی ئیڤرست .]] لووتکەی ئیڤرست بە "قەبارەی مێزی ژووری نانخواردن" مەزەندە کراوە. لووتکە بەفریەکە تاوەرێکی بەردینە کە بەفر دای پۆشیوە و چینەکانی بەفر لە ساڵێکەوە بۆ ساڵێکی تر جیاوازن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.everest1953.co.uk/Facts.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150509045702/http://www.everest1953.co.uk/Facts.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شوێنە ڕووتەکانی لە بەردی لیمۆیی ئۆردۆڤیچ دروست کراوە و بەردێکی میتاتۆرفیکی پلە نزمە. (بڕوانە بەشی 'پێوانەکان' بۆ زیاتر لەسەر بەرزی و دەربارەی لووتکەی بەردی ئیڤرست).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Swindon explorer on top of the world|ناونیشان=https://www.swindonadvertiser.co.uk/news/9046854.swindon-explorer-on-top-of-the-world/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Swindon Advertiser|زمان=en}} </ref> لە خوارەوەی لووتکە، ناوچەیەک هەیە کە بە "دۆڵی پەلکەزێرین" ناسراوە، پڕە لە لاشەی مردووەکان ،بۆیە پێی دەڵێن زێڕین چونکە هێشتا جلوبەرگە بریسکەداریە زستانیە ڕەنگاورەنگەکانیان لەبەرە. بەشی خوارتری بۆ نزیکەی ٨,٠٠٠مەتر ناوچەیەکە کە بە گشتی پێی دەوترێت "ناوچەی مەرگ"، بەهۆی مەترسی زۆر و کەمی ئۆکسجین و نزمی فشارەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Highest Mountain {{!}} Everest|ناونیشان=http://www.extremescience.com/everest.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.extremescience.com}} </ref> لە خوارەوەی لووتکە شاخەکە سەرشانێکی سێ لایی دروست بووە کە هەر لایەکی وەها دابەش بووە: ڕووی باکوور، ڕووی باشوور-ڕۆژاوا، و ڕووی ڕۆژهەڵات/کانگشونگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Montana State University - Everest Education Expedition - Everest Facts|ناونیشان=http://www.montana.edu/everest/facts/morefacts/ff06.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305013250/http://www.montana.edu/everest/facts/morefacts/ff06.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ===ناوچەی مەرگ=== لە ناوچە بەرزەکانی چیای ئیڤرست، ئەو شاخەوانانەی کە دەیانەوێت بەرەو لووتکە بڕۆن بە شێوەیەکی ئاسایی کاتێکی زۆر لە ناوچەی مەرگدا بەسەر دەبەن بەرزاییەکانی بەرزتر لە ٨٠٠٠ مەتر و ڕووبەڕووی بەرەنگارییەکی بەرچاو دەبنەوە بۆ پاڕێزگاریکردن لە پلەی گەرمی جەستەیان. بەهۆی نزمی پلەکانی گەرما، بەفر لە چەندین ناوچە بە باشی بەستایتی و بەهۆی باوە شێوەی نوک تیژ و ڕەق و چەقۆیی دروست کردوە و لەکاتی خلیسکان و بانگرۆزبوونەوەدا دەبنە هۆی مردن یان برینداری سەختی شاخەوانان. بای بەرز لەم بەرزاییانە لەسەر ئیڤرست هەڕەشەیەکی شاراوەن بۆ سەر شاخەوانان. یەکێکی تر لە هەڕەشە گرنگەکان بۆ سەر شاخەوانەکان فشاری ئەتمۆسفێری نزمە.<ref>http://mentalfloss.com/article/30757/5-mountains-deadlier-everest {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923175946/http://mentalfloss.com/article/30757/5-mountains-deadlier-everest |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}</ref> پاڵەپەستۆی ئەتمۆسفێر لە سەرەوەی ئیڤرست نزیکەی سێیەکی فشاری ئاستی دەریایە یان ٠.٣٣٣ کەشوھەوای ستانداردە و لە ئەنجامدا تەنها سێهەم هێندەی ئۆکسجین بۆ هەناسەدان هەیە.<ref>https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=1_cc-session_bf839b5c-44ae-493c-af71-329bdb5454f9#9eTWTzo {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019005425/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=1_cc-session_bf839b5c-44ae-493c-af71-329bdb5454f9#9eTWTzo |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> کاریگەرییە لاوازکەرەکانی ناوچەی مەرگ زۆر زۆرن کە زۆربەی شاخەوانەکان تا ١٢ کاتژمێر دەتوانن تێیدا بمێننەوە کە ماوەکەی ١.٧٢ کیلۆمەترە لە کۆلی باشوورەوە تا لووتکە. ئەم ماوەیەش بۆ گەشتێکی ئاسایی ٤٠ هەتا ٦٠ ڕۆژی پێدەچێت بۆیە ناچارن ئەم ماوەیە هەناسەدانی دەستکرد بەکاربێنن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mt. Everest South Col Route Maps|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/everest/everestsouthroutes.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alanarnette.com}} </ref> چونکە هەرکەسێک لە بەرزایی ٨٥٠٠ مەتردا بێت و بۆ ماوەی ٢تا ٣ خولەک بەبێ ئۆکسجین بێت ڕاستەوخۆ هۆشیاری لە دەست دەدات. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧ کاودویل ئێکتریمی لێکۆڵینەوەیەکی پزیشکی لەسەر ئاستی ئۆکسجین کرد لە خوێنی مرۆڤ لە بەرزایییەکی زۆردا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Everest team forced to leave sick British climber to die|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/everest-team-forced-to-leave-sick-british-climber-to-die-1988979.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Independent|زمان=en}} </ref> زیاتر لە ٢٠٠ خۆبەخش چوونە سەر خێوەتگەی بنچینەی ئیڤرست تاوەکو تاقیکردنەوەی پزیشکی جۆراوجۆریان لەسەر ئەنجام بدەن بۆ پشکنینی ئاستی ئۆکسجینی خوێن. هەروەها دەستەیەکی بچووک تاقیکردنەوەیان ئەنجام دا لەسەر ڕێچکەکەی لووتکە تەنانەت لە خێوەتگای سەرەکیش، فشاری کەمی ئۆکسجین کاریگەری ڕاستەوخۆی هەبوو لەسەر ئاستی پاڵەپەستۆی ئۆکسجینی خوێن. ئۆکسجینی خوێن بە گشتی ٩٨-٩٩٪ یە. لە خێوەتگای سەرەکیدا، پەڕینەوەی خوێن کەوتە نێوان ٨٥ بۆ ٨٧٪. نموونە خوێنەکان کە لە لووتکە وەرگیراون ئاماژەیان بە ئاستی ئۆکسجینی زۆر نزم لە خوێندا کرد.<ref> https://web.archive.org/web/20160304102433/http://www.semae.es/wp-content/uploads/2009/11/climbers-on-mt-everest-.pdf </ref> کاریگەریەکی لاوەکی ئۆکسجینی خوێنی نزم ئەوەیە ڕێژەی هەناسەدانێکی زۆر زیادی پێویستە، زۆرجار ٨٠–٩٠ هەناسە لە هەر خولەکێکدا دەکرێت لەچاو هەناسەدانی ئاسایی کە ٢٠-٣٠جارە. ماندوو بوونی شاخەوانان بەزۆری بەهۆی زۆری هەناسەدانیانەوەیە. نەبوونی ئۆکسجین و ماندوو بوون و ساردی زۆر و سەرکەوتن و مەترسیەکان هەموویان بەشداریان لە ژمارەی کوژراوەکان کردووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Watch a Record-Setting BASE Jump From Mt. Everest|ناونیشان=https://www.redbull.com/us-en/watch-a-record-setting-base-jump-from-mt-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Red Bull|زمان=en}} </ref> بریندارێک کە ناتوانێت ڕێ بکات لە کێشەیەکی گەورە دایە، چونکە ڕزگارکردن بە هەلیکۆپتەر بەشێوەیەکی گشتی نابەجێیە و هەڵگرتنی ئەو کەسەی لە شاخەکە زۆر مەترسیدارە ئەو کەسانەی کە لە کاتی سەرکەوتندا دەمرن بە شێوەیەکی ئاسایی ئەو کەسانەن کە لە دواوە ماونەتەوە، لە ساڵی ٢٠٠٦دا نزیکەی ١٥٠ تەرم نەگەڕێندرایەوە ئەوە شتێکی ئاسایی نیە بۆ دۆزینەوەی تەرمەکان لە نزیک ڕێگا ستانداردەکانی سەرکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Caudwell Xtreme Everest|ناونیشان=http://www.xtreme-everest.co.uk/news_detail.php?article=196|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080606065437/http://www.xtreme-everest.co.uk/news_detail.php?article=196|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ئاماژەی بەوەدا کە "ناوچەی مەرگ" لە ڕاستیدا ئەو شوێنەیە کە زۆربەی مردنەکانی ئیڤرست تیایاندا ڕوودەدەن، بەڵام ئاماژەی بەوەشدا کە زۆربەی مردنەکان لە کاتی دابەزین لە لووتکەکە ڕوودەدەن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=CLIMBING EVEREST: WHO MAKES IT TO THE TOP?|ناونیشان=https://www.climbing.com/news/climbing-everest-who-makes-it-to-the-top/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Climbing}} </ref> وتارێکی ساڵی ٢٠١٤ لە ئەتلانتیک سەبارەت بە مەرگەکان لەسەر ئیڤرست ئاماژە بەوە دەکات کە لەکاتێکدا کەوتن یەکێکە لە گەورەترین مەترسییەکان کە ناوچەی مەرگ بۆ هەموو ٨٠٠٠ کەس پێشکەش دەکات، و ڕەنووەبەفرەکان هۆکارێکی باوترن بۆ مردن لە بەرزاییەکانی خوار لووتکە، لەگەڵ ئەوەشدا بەرزبوونەوەکەی ئیڤرست کوشندەترە لە بازدان لە بنکەی بازدان لەئاستی ڕووی دەریا یان لە هەر شوێنێکی تری ئاسایی، هەرچەندە هەندێک لە وەرزشە توندڕەوەکان تێکەڵیان کردووە و ئەم کارەیان ئەنجام داوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Narula|یەکەم=Svati Kirsten|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Charting Deaths on Mount Everest|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/04/mortality-on-mount-everest/360927/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Atlantic|زمان=en}} </ref> [[پەڕگە: Amanecer desde la cima del Everest por Carlos Pauner.JPG |وێنۆک|تارمایی سێبەری کەپکی ئیڤرست.]] سەرەڕای ئەمە، ئیڤرست بۆ شاخەوانەکان پارێزراوترە لەچاو ژمارەیەک لە لووتکەکان بە چەند پێوانەیەک، بەڵام پشت بە ماوەکە دەبەستێت هەندێک نموونە بریتین لە کانگچنجونگا و کەی تو و ئاناپورنا و نانگا پاربات و ئیگەر (بەتایبەتی نۆردۆند).<ref>http://www.theweek.co.uk/politics/14247/what-killed-peter-kinloch-%25E2%2580%2598left-die%25E2%2580%2599-everest {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402234654/http://www.theweek.co.uk/politics/14247/what-killed-peter-kinloch-%E2%80%98left-die%E2%80%99-everest |date= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ }}</ref> چیای بلان ساڵانە مردنێکی زۆرتری هەیە لە چاو ئیڤرست، کە زیاتر لە سەدی مردن لە ساڵێکی ئاساییدا و زیاتر لە هەشت هەزار کوژراوە لەوەتەی تۆمارەکان هێشتراونەتەوە. هەندێک هۆکار کە کاریگەری لەسەر تەواوی کوشندەیی چیاکان هەیە بریتین لە ئاستی ناوبانگی شاخەکە و لێهاتوویی ئەو سەرکەوتنانە و سەختی سەرکەوتن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kathmandu|یەکەم=Connie Levett|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=The deadly business of climbing Everest|ناونیشان=https://www.theage.com.au/world/the-deadly-business-of-climbing-everest-20060603-ge2g2l.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Age|زمان=en}} </ref> یەکێکی تر لە مەترسییەکانی تەندروستی، هۆمۆرەژەکانی تینەیە، کە دەبێتە هۆی زیان گەیاندن بە بینایی و دەبێتە هۆی کوێربوون. چارەکێک لە شاخەوانەکانی ئیڤرست ئەگەری تووش بوونیان بە هەوکردنی خوێنبەرەکان هەیە و هەرچەندە بە شێوەیەکی ئاسایی لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا چاک دەبنەوە بۆ بەرزاییەکانی خوارەوە، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٠ شاخەوانێک کوێر بووە و لە ناوچەی مەرگ کۆتایی پێ هاتووە دەستەکە بۆ ماوەی ١٢ کاتژمێر هەوڵێکی زۆریان دا بۆ ئەوەی بەرەو خوارەوەی چیاکەی ببەن، بەڵام هیچ سوودێکی نەبوو، چونکە ئەوان سەرکەوتوو نەبوون لە گەیشتنی بە بەشە سەختەکان تەنانەت بۆ بە تواناکان، ڕێچکەی باکووری ڕۆژهەڵاتی ئیڤرست وەک تەحەدا دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Captcha|ناونیشان=http://www.altitude.org/oxygen_levels.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616140234/http://www.altitude.org/oxygen_levels.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەوە سەختە کەسێک ڕزگار بکرێت کە بێ توانایی بووە و دەتوانێت بەدەر بێت لە توانای ڕزگارکەران بۆ ڕزگارکردنی هەر کەسێک لە شوێنێکی وەها سەختدا. ڕێگەیەک لە دەوری ئەم دۆخەدا لەلایەن دوو پیاوی نیپالی لە ساڵی ٢٠١١دا پێشەنگایەتی کرا، کە بەنیازبوون لە لووتکەکە پەرەی پێ بدەن ئەوان هیچ بژاردەیەکیان نەبوو و ناچار بوون بە هەر حاڵێک بە پلانەکەیاندا تێپەڕبن، چونکە ئەوان ئۆکسجین و پێداویستیی بوتڵکراویان تەواو کردبوو بە سەرکەوتوویی دەستیان کرد بە ڕۆیشتن بەرەو لووتکە و تەنها لە ماوەی ٤٢ خولەکدا بەرەو بازاری نامچی دابەزین، بەبێ ئەوەی پێویست بکات لە چیاکە سەربکەون.<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Firth|یەکەم=Paul G|دوایین٢=Zheng|یەکەم٢=Hui|دوایین٣=Windsor|یەکەم٣=Jeremy S|دوایین٤=Sutherland|یەکەم٤=Andrew I|دوایین٥=Imray|یەکەم٥=Christopher H|دوایین٦=Moore|یەکەم٦=G W K|دوایین٧=Semple|یەکەم٧=John L|دوایین٨=Roach|یەکەم٨=Robert C|دوایین٩=Salisbury|یەکەم٩=Richard A|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Mortality on Mount Everest, 1921-2006: descriptive study|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2602730/|journal=The BMJ|بەرگ=٣٣٧|پەڕەکان=a٢٦٥٤|doi=10.1136/bmj.a2654|issn=0959-8138|pmc=٢٦٠٢٧٣٠|pmid=١٩٠٧٤٢٢٢}} </ref> [[پەڕگە: Everest-fromKalarPatar.jpg |وێنۆک|بەری باشووری ترۆپکی ئیڤرست.]] ===هەناسەدانی دەستکرد=== [[پەڕگە: Everest Oxygen Graph.jpg |وێنۆک|دەرخستەی ئاستی بەکارهێنانی ئۆکسجین.]] شاخەوانان لە زۆربەی گەشتەکاندا دەمامکی ئۆکسجین و تانکی سەرووی ٨,٠٠٠ مەتری بەکاردەهێنن. دەشتوانرێت بە بێ ئۆکسجینی تەواو سەربکەون، بەڵام تەنها بە سەرکەوتووترین شاخەوان و لە مەترسی زیادکراودا دەکرێت. توانای مرۆڤ بۆ بیرکردنەوە بە ڕوونی هۆکارە لە ئۆکسجینی نزم لە کەشوھەوای زۆرناجێگیر و پلەی نزم و لێوارە تیژ وتوندەکان،نزیکەی لەسەدا ٩٥ی شاخەوانەکان بۆ گەیشتن بە لووتکە ئۆکسجینی بتڵکراو بەکاردەهێنن بۆ ئەوەی بگەنە لووتکە، نزیکەی لەسەدا پێنجی شاخەوانەکان بێ ئۆکسجینی تەواو توانیویانە بگەنە لووتکە. ڕێژەی مردن بۆ ئەو کەسانەی هەوڵ دەدەن بگەنە لووتکە بەبێ ئۆکسجینی تەواو زۆرترە. گەشتکردن لە سەرووی ٢٤٠٠ م بەرزایی هۆکارێکە بۆ ڕوودانی هەیپۆکسیای مێشک.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mountainzone.com/everest/98/climb5-21oxygen.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.mountainzone.com}} </ref> ئەم کەمبوونەوەی ئۆکسجینە بۆ مێشک دەتوانێت تووشی نەخۆشیی دەروونی و زیانەکانی مێشک. توێژینەوەیەک بۆی دەرکەوت کە چیای ئیڤرست بەرزترین شوێنە کە مرۆڤێک بیەوێت بۆی بچێت بەڵام لەوانەیە تووشی زیانی دەماری هەمیشەیی ببن سەرەڕای گەڕانەوە بۆ بەرزاییە نزمەکانی تری خوارەوە. بەکارهێنانی ئۆکسجینی بتڵکراو بۆ بەرزبوونەوە لە چیای ئیڤرست مشتومڕی لەسەرە. یەکەم جار لە گەشتی ١٩٢٢ی بەریتانی لەلایەن جۆرج فینچ و جیۆفری بروس بەکارهات کە بەرزبوونەوە بۆ ٧٨٠٠ مەتر لە خێراییەکی سەیر و سەرنج ڕاکێش لە ٣٠٠ مەتر ستوونی لە کاتژمێرێکدا. بە ڕەشەبایەکی سەخت دایان بەزاند، ئەوان لە کاتی شەودا بە هەناسەدانی ئۆکسجین لە مردن دەرباز بوون ڕۆژی دواتر بەرەو ٨١٠٠ مەتر دابەزین. لەگەڵ ئەوەشدا بەکارهێنانی ئۆکسجین بە زۆر ناوەرزشکارانە دادەنرێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Geographic Magazine|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/magazine|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=National Geographic|زمان=en}} </ref> جۆرج مالۆری بەکارهێنانی ئەو جۆرە ئۆکسجینەی بە شێوەیەکی ناوەرزشکاری وەسف کرد، بەڵام دواتر بەم ئەنجامە گەیشت کە ئەستەمە بەبێ ئۆکسجین بگەی بە لووتکەکە و لە ئەنجامدا لە هەوڵی کۆتایی ساڵی ١٩٢٤ بەکاری هێنا کاتێک تێنزینگ و هیلاری یەکەم لووتکەی سەرکەوتوویان لە ساڵی ١٩٥٣دا کرد، هەروەها کۆتەکانی ئۆکسجینی بوتڵی کراوەیان بەکارهێنا، لەگەڵ فیزیۆلۆجیستەکەی گەشتەکە گریفیس پوغ ئاماژەی بە مشتومڕی ئۆکسجین دا وەک "مشتومڕێکی بێهودە" ناوی برد و ئاماژەی بەوە کرد کە ئۆکسجین بۆ بیست و پێنج ساڵی داهاتوو بە ستاندارد دادەنرێت بۆ هەر لووتکەیەکی سەرکەوتوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Brain Hypoxia: Causes, Symptoms, and Diagnosis|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/cerebral-hypoxia|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}} </ref> [[پەڕگە: Iván Ernesto Gómez Carrasco en la cima del Monte Everest.jpg |وێنۆک|ئیڤان ئیرنیستۆی بە دەمامکی ئۆکسجینەوە لەسەر کەپکی ئیڤرست .]] ڕینهۆڵد میسنەر یەکەم شاخەوان بوو کە نەریتی ئۆکسجینی بوتڵکراوی شکاند و لە ساڵی ١٩٧٨ لەگەڵ پیتەر هابیلەر یەکەم سەرکەوتنی بەبێ ئۆکسجینیان ئەنجامدا،هەروەها لە ساڵی ١٩٨٠ میسنەر بە تەنهایی بەبێ ئۆکسجینی تەواوکەر یان هیچ کۆڵبەرێک یان هاوبەشێک سەر کەوت لە ڕێگای باکووری ڕۆژاوا کە ڕێچکەیەکی سەختترە بەرەو لووتکەکە. کاتێک کە کۆمەڵگەی سەرهەڵدان ڕازی بوو بەوەی کە بەسەر کێوەکە بکەوێت بە بێ ئۆکسجینی تەواو، زۆر لە شاخەوانان لە هەنگاوی لۆژیکی داهاتوویدا پێداگرییان کرد کە دەبێت بەو شێوەیە سەربکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dementia From Oxygen Deprivation|ناونیشان=https://www.anxiety.org/oxygen-deprivation-dementia|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Dementia.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170919164610/https://www.anxiety.org/oxygen-deprivation-dementia|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای کارەساتی ١٩٩٦ مشتومڕەکەی زیاتر چڕتر بۆوە. جۆن کراکاوەر بۆ ناو هەوای تەنک (١٩٩٧) ڕەخنەی تایبەتی نووسەرەکەی لە بەکارهێنانی ئۆکسجینی بتڵکراو دەربڕی. کراکاوەر نوسیویەتی کە بەکارهێنانی ئۆکسجینی بوتڵکراو ڕێگەی بە شاخەوانانی بێ یەکسانی داوە بۆ هەوڵدان بۆ لووتکە، ئەمەش دەبێتە هۆی بارودۆخێکی مەترسیدار و مردنی زیاتر، کارەساتەکە تاڕاددەیەک بەهۆی زۆری ژمارەی شاخەوانەکانەوە بووە نەک کەمی ئۆکسجین (٣٤ کەس لەو ڕۆژەدا) هەوڵی بەرزبوونەوە دەدەن و بەهۆیەوە لە هەنگاوی هیلاری و دواکەوتنی زۆر لە شاخەوانەکان<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fraser|یەکەم=Ross|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=This is your brain. This is your brain at altitude.|ناونیشان=https://www.boulderweekly.com/adventure/this-is-your-brain-this-is-your-brain-at-altitude/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Boulder Weekly|زمان=en-US}} </ref>، ئەو پێشنیاری قەدەغەکردنی ئۆکسجینی بوتڵکراوی کرد جگە لە حاڵەتەکانی فریاکەوتن، مشتومڕی ئەوەی کرد کە ئەمە هەردووک دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی پیسبوون لە ئیڤرست- زۆر بوتڵ لەسەر لێوارەکانی کۆ کراوەتەوە، و بە پەراوێزی شاخەوانانی لێهاتوو لە کێوەکە دەهێڵنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٠٠|سەردێڕ=Salon Wanderlust {{!}} Coming down|ناونیشان=http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/cov_03feature3.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠٠٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20000303032319/http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/cov_03feature3.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کارەساتەکەی ساڵی ١٩٩٦ هەروەها بابەتی ڕۆڵی ڕێبەری لە بەکارهێنانی ئۆکسجینی بتڵکراو ناساند. ڕێنوێنی بڕیارەکەی ئەناتۆلی بۆکریڤ بۆ بەکارنەهێنانی ئۆکسجینی بتڵکراو بە توندی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جۆن کراکاوەرەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hornbein|یەکەم=Thomas F.|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠١|سەردێڕ=The high-altitude brain|ناونیشان=https://doi.org/10.1242/jeb.204.18.3129|journal=Journal of Experimental Biology|بەرگ=٢٠٤|issue=18|پەڕەکان=٣١٢٩–٣١٣٢|doi=10.1242/jeb.204.18.3129|issn=0022-0949}} </ref> لایەنگرانی بۆکریڤ (کە جی وێستۆن دیوالت لەخۆدەگرێت، کە هاوئاهنگەکەی نوسیوە) بەکارهێنانی ئۆکسجینی بوتڵکراو هەستێکی هەڵەی ئاسایش دەبەخشێت. کراکاوەر و لایەنگرانی ئاماژە بەوە دەکەن، کە بەبێ ئۆکسجینی بتڵکراو، بۆکریڤ نەیتوانی ڕاستەوخۆ یارمەتی کڕیارەکانی بدات بۆ دابەزین.ئەوان دەڵێن کە بۆکریڤ وتی کە ئەو لەگەڵ کڕیار مارتین ئادامز دابەزێت، بەڵام لە خوار لووتکەی باشوورەوە، بۆکریڤ دەستنیشانی کرد کە ئادەمز چاکە دەکات لەسەر دابەزینەکە و بە خێراییەکی خێراتر دابەزیوە، ئادەمس بەجێی هێشتووە ئادامز لە شاخاوی دەڵێت، "بۆ من وەک هەمیشە بازرگانی بوو، ئاناتۆلی بەڕێوە دەچێت، من هیچ کێشەیەکم لەگەڵ ئەوەدا نەبوو.<ref>http://www.boukreev.org/The%20Oxygen%20Illusion.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730093801/http://www.boukreev.org/The%20Oxygen%20Illusion.htm |date=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٩ }}</ref> ئۆکسیجینی نزم دەتوانێت ببێتە هۆی پەککەوتنی تەمی دەروونی لە توانا زانستیەکان کە بە "پرۆسەی بیرکردنەوە دواکەوتو و بێهۆشکەرەکان وەسف دەکرێت، بە شێوەیەکی نۆرینگەیی بە برادیپسیچیا پێناسە دەکرێت" تەنانەت دوای گەڕانەوە بۆ بەرزایی نزمتر. لە حاڵەتێکی سەختدا، شاخەوانەکان دەتوانن تووشی هەڵەبوون بن هەندێک لە توێژینەوەکان ئەوەیان دۆزیوەتەوە کە شاخەوانانی بەرز، لەوانە شاخەوانەکانی ئیڤرست، ئەزموونی پێکهاتەی مێشکیان گۆڕدراوە. کاریگەری بەرزایی لەسەر مێشک، بە تایبەتی ئەگەری زیانی هەمیشەیی مێشکی لێبکەوێتەوە، بەردەوام لێکۆڵینەوە دەکرێت لەم بوارەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ=Salon Wanderlust {{!}} Everest controversy continues|ناونیشان=http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/07featurea.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514043017/http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/07featurea.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==شاخەوانی لە پایزدا== هەرچەندە بە گشتی کەمتر لە بەهار بەناوبانگ ترە، بەڵام چیای ئیڤرست لە پاییزانیشدا گەشتی بۆ ئەنجام دەدرێت (هەروەها پێی دەوترێت وەرزی دوای مۆنسۆن) بۆ نموونە، لە ساڵی ٢٠١٠ ئێریک لارسن و پێنج ڕێبەری نیپالی لە پاییز بۆ یەکەم جار لە ماوەی دە ساڵدا توانیان بگەن بە لووتکەی ئیڤرست. وەرزی پاییز<ref>http://faculty.washington.edu/hueyrb/pdfs/AAJEverest2003.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326072914/http://faculty.washington.edu/hueyrb/pdfs/AAJEverest2003.pdf |date=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref>، کاتێک مۆنسون کۆتایی دێت، بە مەترسیدارتر دادەنرێت چونکە بەشێوەیەکی ئاسایی بەفرێکی زۆر تازە هەیە کە دەکرێت ناجێگیر بێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AAC Publications - Asia, Nepal, Malahangur Asia, Nepal (Khumbu), Everest, Summer and Autumn Attempts with Ski and Snowboard|ناونیشان=http://publications.americanalpineclub.org/articles/12200440601/Asia-Nepal-Malahangur-Asia-Nepal-Khumbu-Everest-Summer-and-Autumn-Attempts-with-Ski-and-Snowboard|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=publications.americanalpineclub.org}} </ref> لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم بەفرە زیادکراوە دەتوانێت زیاتر بەناوبانگ بێت لەگەڵ وەرزشێکی زستانەی دیاریکراو وەک خلیسکێنە و بەفرەخشۆکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=First Everest ascent in autumn in 10 yrs {{!}} MONEY {{!}} :: The Kathmandu Post ::|ناونیشان=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/10/22/money/first-everest-ascent-in-autumn-in-10-yrs/214039/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150721191741/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/10/22/money/first-everest-ascent-in-autumn-in-10-yrs/214039/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دوو شاخەوانى ژاپۆنى هەروەها لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٣ گەیشتنە لووتکە. کریس چاندلەر و بۆب کۆرماک لە مانگی تشرینی یەکەمی ١٩٧٦ وەک بەشێک لە گەشتی ئەمریکی لەو ساڵەدا، یەکەم بەسەرکەوتنیان لە پاییزدا ئەنجامدا. لە ماوەی ١٩٨٠کاندا، سەرکەوتن لە پاییزدا زۆر بەناوبانگتر بوو لە لەچاو بەهاردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Japanese Everest Summiters 53-85|ناونیشان=http://www.everesthistory.com/everestsummits/japanese.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.everesthistory.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150722113220/http://www.everesthistory.com/everestsummits/japanese.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەستێرەی ئاسمانی ئەمریکی کارل گۆردن هێنیز لە مانگی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لە گەشتێکی پاییز کۆچی دوایی کرد، لە ئەنجامی تاقیکردنەوەیەک لەسەر تیشک.<ref>http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160901215435/http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 |date= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}</ref> ڕێژەی تیشکی پاشبنەما بەرز دەبێتەوە لەگەڵ بەرزایی زیاتر. هەروەها لە زستاندا شاخەکە بەرز بۆتەوە، بەڵام بەهۆی تێکەڵبوونی بای بەرز و ڕۆژەکانی کورتترەوە ناوبانگی نییە تا مانگی کانوونی دووەم لووتکە بە شێوەیەکی ئاسایی ١٧٠کم لەکاتژمێرێکدا بای لێدراوە و تێکڕای پلەی گەرمای لووتکە لە دەوروبەری −٣٣پلەی سیلیلیزی دەبێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archives|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}} </ref> [[پەڕگە: Mount Everest as seen from Drukair.jpg |وێنۆک|ئیڤرست لە زستانی ٢٠٠٦.]] ==تۆمارکردنی ژمارەی پێوانەیی== تا کۆتایی وەرزی سەرکەوتن لە ساڵی ٢٠١٠دا<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Townsend|یەکەم=Lawrence W.|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٠١|سەردێڕ=Invited Editorial: Radiation exposures of aircrew in high altitude flight|ناونیشان=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2001JRP....21....5T|journal=Journal of Radiological Protection|بەرگ=٢١|پەڕەکان=٥–٨|doi=10.1088/0952-4746/21/1/003}} </ref>، نزیکەی ٣١٤٢ کەس لەکۆی ٥١٠٤ بەشداربوو توانیان بەرزبوونەوە بۆ لووتکە ئەنجام بدەن هەندێک لە شاخەوانە یەکەمە بەرچاوەکان بریتین لە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everest|ناونیشان=http://www.8000ers.com/cms/de/everest-general-info-185.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.8000ers.com}} </ref> *١٩٢٢ – یەکەم سەرکەوتن بۆ ٨,٠٠٠ مەتر , لەلایەن جۆرج فینچ و کاپتن جیفری بروس *١٩٥٢ – یەکەم گەیشتن بە کۆلی باشوور لە ساڵی ١٩٥٢ گەشتی سوێس ماونت ئیڤرست. *١٩٥٣ – یەکەم گەیشتن بە لووتکە، لەلایەن تێنزینگ نۆرگای و ئێدمۆند هیلاری لە ١٩٥٣ گەشتی چیای ئیڤرست بەریتانی. *١٩٦٠ – یەکەم جار لە ڕێچکەی باکوورەوە گەیشتنە لووتکە لەلایەن وانگ فجوو، گۆنپۆ و قو یێنهوا لە چین. *١٩٥٧ - یەکەم ڕەگەزی مێینە، لەلایەن جونکۆ تابی (١٦ی ئایار)ئەنجام درا. *١٩٧٥- یەکەم سەرکەوتنی ڕەگەزی مێینە لە ڕێچکەی باکوور، لەلایەن فانتۆگ، جێگری سەرۆکی دووەم گەشتی ئیڤرست چینی کە نۆ شاخەوانیان نارد بۆ لووتکە (٢٧ی ئایار). *١٩٧٨– یەکەم سەرکەوتن بە بێ ئۆکسجینی تەواوکەر لەلایەن ڕینهۆلد میسنەر و پیتەر هابیلەر. *١٩٧٨– یەکەم گەشتی تاک، لەلایەن فرانتس ئۆپۆرگ. *١٩٨٠– یەکەم بەسەرکەوتنی زستان، لەلایەن گەشتی نەتەوەیی پۆڵەندی زستانی ١٩٧٩/١٩٨٠ (لێزێک سیچی و کرزیستۆف ویلیکی *١٩٨٠– یەکەم بە تەنیا بە بێ ئۆکسجینی تەواو، لەلایەن ڕینهۆلد میسێنر. *١٩٨٨ - یەکەم "کراس ئۆڤەر" بەرزدەبێتەوە لەلایەن تیمەکانی چینی، ژاپۆنی و نیپالی کە لە هەردوو لایەنی باکوور و باشووری چیاکەوە لووتکەیان بەرز کردەوە و لە لایەکی ترەوە دابەزین. هەروەها ئەو سەرکەوتنەی کە لە تەلەڤیزیۆنی پەخشی ڕاستەوخۆ تۆمار کرا یەکەم جار بوو. *١٩٨٨– یەکەم دابەزین لەلایەن پاراگلیدەر، لەلایەن ژان مارک بۆڤین. *١٩٨٨– یەکەم ڕەگەزی مێینە بەبێ ئۆکسجینی تەواوکەر لەلایەن لیدیا برادی. *١٩٩٨- خێراترین بۆ گەیشتن بە لووتکە لە ڕێچکەی باشووری ڕۆژهەڵات (کۆلی باشوور)، بەبێ ئۆکسجینی تەواو، لەلایەن کازی شێرپا، لە ماوەی ٢٠ کاتژمێر و ٢٤ خولەکدا ٢٠٠٦ – لووتکەی لێخپا شێرپا بۆ جاری ٦, شکاندنی تۆماری خۆی بۆ سەرکەوتووترین شاخەوانەکانی مێی ئیڤرست. *٢٠٠٧ - خێراترین بۆ گەیشتن بە لووتکە لە ڕێگەی ڕێچکەی خۆرهەڵاتەوە، بەبێ ئۆکسجینی تەواو، لەلایەن کریستیان ستانگل، لە ماوەی ١٦ کاتژمێر و ٤٢ خولەکدا. *٢٠١٠– گەنجترین نێر بۆ گەیشتن بە لووتکە، لەلایەن جۆردەن ڕۆمرۆ (تەمەن ١٣ ساڵ و ١٠ مانگ). *٢٠١١- زۆرترین جار بەسەرکەوتن بۆ گەیشتن بە لووتکە، ئاپا شێرپا (٢١ جار؛ ١٠ی ئایاری ١٩٩٠–١١ی ئایاری ٢٠١١). *٢٠١٣- ئاپا شێرپا بۆ زۆربەی کات گرێدا بۆ گەیشتن بە لووتکە لەلایەن Phurba Tashi (٢١ جار؛ ١٩٩٩-٢٠١٣) *٢٠١٣ - ملیسا ئارنۆتی ئەمریکی بۆ پێنجەمین جار گەیشتە لووتکە ، زۆرترین جار بۆ گەیشتن بە لووتکە لەلایەن هەر ژنێکی نا شێرپایی. *٢٠١٤- گەنجترین ژن بۆ گەیشتن بە لووتکە، لەلایەن Malavath Purna (تەمەن ١٣ ساڵ و ١١ مانگ) *٢٠١٧ - کامی ڕیتا شێرپا لە ئەلپاین ئەسنت دەگاتە ٢١ بەرزبوونەوە بۆ لووتکە. *٢٠١٩ - کامی ڕیتا شێرپا دەگاتە ٢٤ جار بۆ لووتکە. *٢٠٢١ - کامی ڕیتا شێرپا دەگاتە ٢٥ بەرزبوونەوە بۆ لووتکە. [[پەڕگە: Kathmandu, Nepal, Himalayas, Everest 2.jpg |وێنۆک|دیمەنێک لە خێوەتگای بنکە.]] ==شاخەوانە کەمئەندامەکان== لووتکەی ئیڤرست بە لووتکەی هۆکاری کەمئەندامی وەک بڕانەوە و نەخۆشیەکان لە سەدەی ٢١دا بەناوبانگ بووە، لەگەڵ چیرۆکەکانی وەک سودارشان گەوتام، پیاوێکی بێ چەک کە لە ساڵی ٢٠١٣دا بۆ لووتکە دروستی کردووە مێردمنداڵێک لەگەڵ نەخۆشی داون دروستی کرد بۆ خێوەتگەی بنکە، کە بۆتە جێگرەوەی بۆ تۆماری زۆر زۆر تێکچوو چونکە زۆر لە هەمان جۆش و خرۆش هەڵدەگرێت لەوانە گەشتەکە بۆ هیمالایە و دیمەنی ڕووست. مەترسی لە خێوەتگەی بنەرەتدا<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Teen with Down syndrome becomes first ever to reach Mt. Everest base camp|ناونیشان=https://www.foxnews.com/health/teen-with-down-syndrome-becomes-first-ever-to-reach-mt-everest-base-camp|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Fox News|زمان=en-US}} </ref>، کە ئەو شوێنە بوو کە لە ساڵی ٢٠١٥دا دەیان کەسی تێدا کوژران. ئەوانی تر کە بە بڕینەوەیان لە ئیڤرست بەرزبوونەوە بریتین لە مارک ئینگلیس (هیچ قاچێک)، پۆل هاکی (تەنها یەک بازوو)، و ئاروونیما سینها (تەنها یەک قاچ).<ref> https://www.cbc.ca/radio/asithappens/canadian-double-amputee-summits-mount-everest-1.1322725 </ref> لە ساڵی ٢٠٠١،. ئێریک ویهێنمایەر بوو بە یەکەم کەس کە لە کاتی کوێریدا گەیشتە لووتکەی چیای ئیڤرست.<ref> https://web.archive.org/web/20070505060841/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1000120,00.html </ref> ==شاخەوانە ساختەکان== لە ساڵی ٢٠٢١دا نیپال سێ هیندی قەدەغە کرد بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٦دا بەسەر شاخی ئیڤرست بکەون. لە ساڵی ٢٠١٧دا دوو ئەفسەری پۆلیسی هیندی کە گوایە دووانێکی یەکەمن کە توانیویانە بەسەر چیای ئیڤرست بکەون، پاش ئەوەی دەرکەوت کە ئەوان ساختەیان کردووە.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nepal bans India climbers for faking Everest summit|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-56021135|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Nepal bans three Indian climbers accused of faking Everest summit|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2021/feb/11/nepal-bans-three-indian-climbers-accused-faking-everest-summit|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}} </ref> ==بازرگانی شاخەوانی== ‎بە وتەی جۆن کراکاوەر، سەردەمی بازرگانیکردنی ئیڤرست لە ساڵی ١٩٨٥ دەستی پێکرد، کاتێک لووتکەکە بە گەشتێکی ڕێنیشاندەری بە سەرۆکایەتی دەیڤد براشێرس گەیشت کە ڕیچارد باس، بازرگانێکی دەوڵەمەندی تەمەن ٥٥ ساڵان بوو و شاخەوانێکی تازەپێگەیشتوو بوو<ref> http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2938596.stm </ref>.لەماوەی تەنیا چوار ساڵ (٣٣٦) لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٠، چەندین هاوبەشگا گەشتی ڕێنیشاندەریان پێشکەش کرد بۆ چیا.<ref> https://www.latimes.com/archives </ref> ڕۆب هال، یەکێک لەو شاخەوانانەی کە لە کارەساتی ساڵی ١٩٩٦دا کۆچی دوایی کرد، پێش ئەو ڕووداوە ٣٩ کڕیاری بە سەرکەوتوویی ڕێنموویی کردبوو بۆ لووتکە. تا ساڵی ٢٠١٦، زۆربەی خزمەتگوزارییە ڕێنماییەکان لە نێوان ٣٥،٠٠٠–٢٠٠٠٠ دۆلاری تێدەچێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OSM: Interview with moutaineer Reinhold Messner {{!}} Sport {{!}} The Observer|ناونیشان=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,1315445,00.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.theguardian.com}} </ref> ڕۆیشتن لەگەڵ "ڕێبەرێکی بەناوبانگ"، زۆربەی کات شاخەوانێکی ناسراو بە شێوەی ئاسایی لەگەڵ دەیان ساڵ ئەزموون ڕەنگە تێچووی زیاتر بێت لە ١٠٠٠٠ پاوەند، وەک ساڵی ٢٠١٥. لەگەڵ ئەوەشدا، خزمەتگوزاریەکان بە شێوەیەکی فراوان پێشکەشیان کرد و ئەوە "وشیاری کڕیار" ە لە کاتی ئەنجامدانی مامەڵەکان لە نیپال، یەکێک لە هەژارترین و کەمترین وڵاتە پێشکەوتووەکانی جیهان. گەشت و گوزار نزیکەی لە سەدا چواری ئابووری نیپالە، بەڵام داهاتی چیای ئیڤرست تایبەتە لەودا کە داهاتی ئیڤرست دەتوانێت نزیکەی دوو ئەوەندەی تێکرای داهاتی یەک هەرێمی نیپال بێت.<ref> https://dsf.newscorpaustralia.com/heraldsun/subscription/ </ref> تێچوونەکان لە دەرەوەی خزمەتگوزاری ڕێنماییەکان دەتوانن بە شێوەیەکی فراوان جیاواز بن. لە بواری تەکنیکییەوە دەکرێت بگەینە لووتکە بە کەمترین خەرجی زیادە، و دەزگای گەشتی "بودجە" هەیە کە پشتگیری لۆجستی بۆ ئەو گەشتانە پێشکەش دەکەن. خزمەتگوزاریەکی سنوورداری پشتگیری، تەنها چەند ژەمێک لە کامپی بنەرەت و سەرەرای بیرۆکراتی وەک مۆڵەتێک پێشکەش دەکات<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Mount Everest to be declared off-limits to inexperienced climbers, says Nepal|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2015/sep/28/mount-everest-to-be-declared-off-limits-to-inexperienced-climbers|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}} </ref>، دەتوانرێت تەنها ٧٠٠٠ دۆلار بێت وەک ساڵی ٢٠٠٧. هەرچۆنێک بێت ئەمە بە قورسی و مەترسیدار دادەنرێت (وەک ئەوەی کە لەلایەن کەیسی دەیڤید شارپەوە نیشاندراوە). گێڕی سەرکەوتن پێویستە بۆ گەیشتن بە لووتکە لەوانەیە زیاتر لە ٨٠٠٠ دۆلار تێچووی بێت، هەروەها زۆربەی شاخەوانەکان ئۆکسجینی بتڵکراو بەکاردەهێنن، کە لە دەوروبەری ٣٠٠٠ دۆلارە.<ref>https://www.natgeofe.com/404{{بەستەری مردوو|url=https://www.natgeofe.com/404 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> ڕێگەپێدان بۆ چوونە ناو ناوچەی ئیڤرست لە باشوورەوە لە ڕێگەی نیپالەوە ١٠،٠٠٠ دۆلار بۆ ٣٠٠٠٠ دۆلارە بۆ هەر کەسێک، بەپێی قەبارەی تیمەکە.<ref> https://www.cbc.ca/news/canada/exclusive-canadian-everest-victim-used-inexperienced-company-lacked-oxygen-1.1195149 </ref> بە شێوەیەکی ئاسایی لە یەکێک لە دوو خێوەتگای بنکە لە نزیک شاخەکە دەست پێدەکات، کە هەردووکیان نزیکەی ١٠٠ کیلۆمەتر لە کاتماندۆوە دوورە و ٣٠٠ کیلۆمەتر لە له لهاسا (دوو نزیکترین شار کە فڕۆکەخانەی سەرەکیان هەیە) گواستنەوەی ئامێرەکانیش لە یەکێک لە فڕۆکەخانەکان بۆ خێوەتگای بنکە لەوانەیە ٢٠٠٠ دۆلار زیاد بکات. زۆرێک لە شاخەوانان هاوبەشگا ڕێبەریەکانی "خزمەتگوزاری تەواو" بەکرێ دەگرن، کە بوارێکی فراوانی خزمەتگوزاری پێشکەش دەکەن، لەوانە وەرگرتنی مۆڵەتەکان<ref> https://www.theguardian.com/guardianweekly/story/0,12674,961195,00.html </ref>، گواستنەوەی شتومەک لە فڕۆکەخانەوە بۆ خێوەتگای بنکە و لەوێشەوە بۆ خێوەتگاکانی تر هەروەها خواردن و چادر و پەتی جێگیر و یارمەتی پزیشکی لەکاتێکدا لەسەر چیا تێچووی خزمەتگوزاریەکی ڕێنیشاندەر لەوانەیە لە ٤٠،٠٠٠دۆلار بۆ ٨٠،٠٠٠ دۆلار بۆ هەر کەسێک بێت. لەو کاتەوەی زۆربەی کەلوپەلەکان لەلایەن شێرپاییەکانەوە دەگوازرێنەوە، کڕیارانی هاوبەشگاکانی ڕانیشاندەری تەواوی خزمەتگوزاری دەتوانن کێشی باکەکانیان لەژێر ١٠ کیلۆگرام بهێڵنەوە، یان شێرپایەک دابمەزرێنن بۆ هەڵگرتنی جانتا و پێداویستیەکانیان بە پێچەوانەوە، ئەو شاخەوانانەی کە هەوڵی بازرگانی کەمتر دەدەن، وەک دنالی، زۆر جار پێشبینی دەکرێت کە پشتەوەی ٣٠ کیلۆگرام هەڵبگرن.<ref> https://www.telegraph.co.uk/men/active/11794351/Kenton-Cool-my-journey-from-a-wheelchair-to-the-peak-of-Mount-Everest.html </ref> نموونەیەک لەمانە شەهریە شا کلۆرفینە، کە دەبوایە فێری ئەوە بکرێت کە چۆن لە هەوڵی لووتکەیدا لە ساڵی ٢٠١٢دا کرامپۆن دابنێین بەلایەنی کەمەوە ٤٠،٠٠٠ دۆلاری دا بە هاوبەشگایەکی تازەی ڕێنمایی بۆ گەشتەکە و ژیانی لەدەستدا کاتێک کە لە کاتی دابەزیندا لە ئۆکسجین دەرچوو دوای ئەوەی بۆ ماوەی ٢٧ کاتژمێر ڕاستەوخۆ سەرکەوت. لە ساڵی ٢٠٠٤دا ڕینهۆلد میسنەر ڕازی بوو، "دەتوانیت لە هەر سەرکەوتنێکدا بمریت و ئەوە مانای ئەوە بوو کە تۆ بەرپرسیاری خۆت بوویت. ئێمە شاخەوانێکی ڕاستەقینە بووین: وریا، ئاگادار و تەنانەت دەترسین.<ref> https://www.alpineinstitute.com/articles/expert-tips/how-difficult-is-climbing-denalis-west-buttress/ </ref> بە بەرزبوونەوە لە چیاکان ئێمە فێر نەبووین کە ئێمە چەندە گەورە بووین ئێمە بۆمان دەرکەوت کە چەندە تێکچوو، چەندە لاواز و چەند پڕ لە ترسین. تۆ تەنها دەتوانیت ئەمە بەدەست بهێنیت ئەگەر خۆت لە مەترسییەکی گەورەدا ئاشکرا بکەیت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=How Much Does It Cost to Climb Mount Everest - Expedition|ناونیشان=https://www.whatitcosts.com/climbing-mount-everest-expedition-cost/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=What It Costs|زمان=en-US}} </ref> من هەمیشە وتوومە چیایەکی بێ مەترسی چیا نییە.... ئەم گەشتە بازرگانیانە بۆ ئیڤرست، ئەوان هێشتا مەترسیدارن بەڵام ڕێنیشاندەرەکان و ڕێکخەرەکان بە کڕیارەکان دەڵێن' نیگەران مەبە، هەمووی ڕێکخراوە' ڕێگاکە لەلایەن سەدان شێرپاییەوە ئامادەکراوە ئۆکسیجینی زیادە لە هەموو خێوەتگاکان بەردەستن، لە سەرەوەی لوتکە. خەڵک بۆ تۆ چێشت دەکەن و جێگاکانت دادەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nepal October 2022|ناونیشان=https://developingworldconnections.org/trip/nepal-october-2022/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Developing World Connections|زمان=en-CA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211019011952/https://developingworldconnections.org/trip/nepal-october-2022/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کڕیارەکان هەست بە سەلامەتی دەکەن و گرنگی بە مەترسیەکان نادەن. تا ساڵی ٢٠١٥ نیپال بیر لەوە دەکردەوە کە ئەو شاخەوانانە هەندێک ئەزموونیان هەبێت و ویستیان چیاکە ئارامتر بکەن و بەتایبەتی داهات زیاتر بکەن ] یەکێک لە بەربەستەکانی بەردەم ئەمە ئەوەیە کە کۆمپانیا کەم بودجەکان پارەیان بۆ نەبردنی شاخەوانانی بێ ئەزموون بۆ لوتکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Adventurer: Dick Bass' Many Summits|ناونیشان=https://www.forbes.com/2003/11/12/cz_jc_1112sport.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Forbes|زمان=en}} </ref> 337_ ئەوانەی کە لەلایەن کۆمپانیا ڕۆژئاواییەکان پشتیان هەڵکرد، زۆربەی کات دەتوانن کۆمپانیایەکی تر بدۆزنەوە کە بە نرخێک بیانباتەوە، کە پاش گەیشتنیان بە کامپی بنکە، یان بەشێک لە سەر چیا دەگەڕێنەوە ماڵەوە http://www.mounteverest.net/expguide/ropes.htm. لەکاتێکدا کە کۆمپانیایەکی خۆرئاوایی قەناعەت بەوانە دەهێنێت کەناتوانن بگەڕێنەوە، بەڵام دەزگاکانی تر بە سادەیی ئازادیان دەدات بەخەڵکی بۆ هەڵبژاردن. لەگەڵ ئەوەشدا، هەموو بۆچوونەکان لەسەر بابەتەکە لە نێوان شاخەوانە دیارەکان بە توندی نەرێنی نەبوون بۆ نموونە ئێدمۆند هیلاری لە ساڵی ٢٠٠٣ ڕایگەیاند کە لە کاتێکدا کە "هەبوونی خەڵک 65,000 دۆلار دەدات و دواتر لەلایەن چەند ڕێبەرێکی بە ئەزموونەوە سەرکردایەتی شاخەکە دەکرێت... بە ڕاستی شاخەوانی نییە"،[351] ئەو دڵخۆش بوو بەو گۆڕانکاریانەی کە لەلایەن ڕۆژئاواییەکانەوە بۆ ناوچەی ئێڤەرست هێنراوە، "من هیچ پەشیمانیم نییە چونکە بەڕاستی زۆر کارم کرد بۆ باشترکردنی مەرج بۆ خەڵکی ناوچەکە کاتێک ئێمە سەرەتا چووینە ئەوێ هیچ قوتابخانەیەکیان نەبوو<ref> https://adventure.howstuffworks.com/outdoor-activities/climbing/mt-everest-tourism.htm </ref>، هیچ ئاسانکارییەکی پزیشکییان نەبوو، لە هەموو ئەو ساڵانەدا ٢٧ خوێندنگامان دامەزراندووە، دوو نەخۆشخانە و دەیان نۆرینگەی پزیشکیمان هەیە و دواتر پردێکمان لەسەر ڕووباری کێوی دروست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Foreign Correspondent - 29/4/2003: Interview with Sir Edmund Hillary|ناونیشان=https://www.abc.net.au/foreign/stories/s843061.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131114194558/https://www.abc.net.au/foreign/stories/s843061.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> یەکێک لە لووتکە پێشەکیەکان ڕیچارد باس (لە ناوبانگی حەوت لووتکە) لە ساڵی ٢٠٠٣ ڕای گەیاند کە "شاخەوانەکان دەبێت ئەزموونی بەرزی بەرزیان هەبێت پێش ئەوەی هەوڵی شاخە گەورەکان بدەن. خەڵک لە جیاوازی نێوان شاخێکی (٦١٠٠ م) و (٨٨٠٠ م) تێناگەن. ئەوە تەنها بیرکاری نیە. کەمبوونەوەی ئۆکسجین لە هەوادا گونجاوە لەگەڵ بەرزایی باش، بەڵام کاریگەری لەسەر جەستەی مرۆڤ ناتەواوە-چەماوەیەکی بەرچاو. خەڵک بە 6,190 م یان 20,320 فەتی بەرز دەبێتەوە یان ئەکۆنکاگوا [6,960 م و بیردەکەنەوە، 'هێک، من هەستێکی زۆر باشم لێرە، من هەوڵ دەدەم ئیڤرست' بەڵام ئەوە وانییە".<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=How Much Does It Cost to Climb Everest? 2021 Edition|ناونیشان=https://www.climbing.com/news/how-much-does-it-cost-to-climb-everest-2021-edition/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Climbing}} </ref> ==یاساشکێنی== بەشی تبتی- چینی بە "دەرەوەی کۆنتڕۆڵ" مەزەندە کراوە بەهۆی زۆڕی دزی و هەڕەشەوە. هەندێک لە شاخەوانەکان ڕاپۆرتی دزیەکانیان داوە کە هەرچی پارە هەیە لێیان دزراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Two Climbers Return to Everest to Snapchat the Summit|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/cory-richards-adrian-ballinger-climbers-mount-everest-unfiltered-expedition-2017|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Adventure|زمان=en}} </ref> ڤیتۆر نیگرتی، یەکەم بەرازیلی بوو کە بە بێ ئۆکسجین وەک بەشێک لە هەوڵەکانی دەیڤد شارپ سەرچیاکە کەوت، لە ماوەی دابەزینیدا گیانی لەدەستدا، هەروەها دزینی گێڕ و خواردن لە کامپی بەرزاییەوە لەوانەیە بەشداریان کردبێت.<ref> https://explorersweb.com/?id=15994 </ref> یەکێک لە شاخەوانەکان وتی:"چەند ئەندامێک بە زەبری زۆرەوە، گەڕی دزرا و هەڕەشە لە من و هاوەڵی سەرکەوتنم، میشێل کۆداس کرا، کە لە ئێستادا بارودۆخێکی سەختی زیاتر دروست کرد". میشێل کۆداس جگە لە دزی، لە کتێبەکەیدا باسی دەکات، تاوانە باڵاکان: چارەنووسی ئیڤرست لە تەمەنێکی چاوچنۆکدا ڕێنوێنی ناشێرپاییەکان<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Explorersweb|ناونیشان=https://explorersweb.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Explorersweb}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Explorersweb|ناونیشان=https://explorersweb.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Explorersweb}} </ref>، لەشفرۆشی و قومارکردن لە خێوەتگای بنچینەیی تبت، ساختەکاری لایەنی چینی ئیڤرست لە تبت بە "دەرەوەی کۆنتڕۆڵ" دانراوە دوای ئەوەی کە کەنەدییەکە هەموو گێڕەکەی دزرا و لەلایەن شێرپاکەیەوە چۆڵ کرا.<ref> http://views.washingtonpost.com/leadership/guestinsights/2010/04/everest-climb.html </ref> شێرپایەکی تر یارمەتی قوربانیەکەی دا کە بە سەلامەتی لە چیاکە بڕوات و هەندێک گێڕی بێسەروشوێنی پێ ببەخشێت.<ref> https://www.motherjones.com/media/2008/02/go-sell-it-mountain/ </ref> هەروەها شاخەوانەکانی تر باس لە بێسەروشوێنکردنی بوتڵی ئۆکسجینیان کردووە، کە لەوانەیە بەهای سەدان دۆلار بێت سەدان کەس لە شاخەوانەکان بە چادری خەڵکدا تێپەڕن و پاراستنیان لە دژی دزی قورس کردووە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٠دا، ڕاپۆرتەکانی دزینی بوتڵی ئۆکسجین لە کامپەکان باوتر بوون.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Everest base camp a 'wild-west town'|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6897591.stm|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> == مانگرتنی کۆڵبەرە شێرپاییەکان== لە ١٨ی نیسانی ٢٠١٤، لە یەکێک لە خراپترین کارەساتەکاندا ١٦ شێرپایی لە نیپال بەهۆی ئەو ڕەنووی بەفرە گیانیان لە دەستدا کە لە چیای ئیڤرست هاتەخوارەوە. لە وەڵامی ئەو [[تراژیدیا]]یەدا، چەندین ڕێبەری شێرپایی لە کارەکەدا ڕۆشتن و زۆربەی هاوبەشگاکانی سەرکەوتن لە ڕێزی خەڵکی شێرپا هاوبەشی ماتەمینیەکە بوون و هاوکاریان بوون لە دەرهێنانی جەستەکانیان. دواتر ویستیان کار سەرکەوتن درێژە پێ بدەن بەڵام مشتومڕێکی زۆر هەبوو بۆ بەردەوامبوون لەو ساڵەدا.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Injured Sherpa Explains Why He'll Never Climb Mount Everest Again|ناونیشان=https://www.npr.org/sections/parallels/2014/04/24/306390312/injured-sherpa-explains-why-hell-never-climb-mount-everest-again|newspaper=NPR.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en}} </ref> یەکێک لەو مەسەلانەی کە کاری کردە سەر شێرپاییەکان داواکاری زۆری شاخەوانانی بیانی بوو کە بەسەر شێرپاییەکان دەیانسەپاند.<ref> http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=305178526 </ref> == وەرزشوانە سەرسەختەکانی ئیڤرست== یۆیچیرۆ میورا بوو بە یەکەم پیاو کە لە ساڵی ١٩٧٠دا توانی لەچیای ئیڤرست خلیسکانێ بکات. ئەو نزیکەی ١٣٠٠ مەتر ستوونی دابەزی لە کۆلی باشوورەوە پێش ئەوەی بگات بەناوچە بەردەڵان و سەختەکان. ستیفان گات و مارکۆ سیفردی لە ساڵی ٢٠٠١دا سوارچاکیان لە چیاکەدا کرد<ref> https://www.snowboarder.com/ </ref>.هەروەها لە ساڵی ٢٠٠٦ تۆماس ئۆلسنی سوێدی و تۆرمۆد گرانهایمی نۆرویژی پێکەوە لە بەری باکوورەوە خلیسکانێیان کرد.بەڵام تەختەخلیسکەکەی ئۆلسن شکا کاتێک کە لە بەرزی ٨٥٠٠ مەتردا ویستی لەسەر گردێکی ناو کۆلۆری نۆرتۆندا پازبدات بۆ خوارەوە دوای ئەوەی توانی دوو کیلۆمەتر و نیو ببڕێت ، هەرچی گرانهایم بوو ئەو توانی بەرەو خێوەتگەی سێی دابەزێت.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Unsworth|یەکەم=Walt|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Everest.html?id=STs1loP7sfsC|سەردێڕ=Everest: The Mountaineering History|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Mountaineers|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٨٨٦-٦٧٠-٤|زمان=en}} </ref> هەروەها مارکۆ سیفردی لە ساڵی ٢٠٠٢ لە دووەمین گەشتە بەفرینەکەیدا کۆچی دوایی کرد. ئەو خلێسکەرانە سەرەتا لە بەرزاییەکان بە هێواشی دادەبەزن تا دەگەنە خێوەتگا نزمەکان ئینجا کەم کەمە خێراییان زیاد دەکەن ئەم شێوازە بۆتس شێوازێکی تایبەتی ئیڤرست.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Skiing Down The World's Highest Peaks {{!}} Iglu Ski|ناونیشان=https://www.igluski.com/guides/advanced/highest-peaks-and-skiing-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.igluski.com}} </ref> لە ساڵی ١٩٨٦ ستیڤ مەککینی سەرکردایەتی گەشتێکی کرد بۆ چیای ئیڤرست، کە لە ماوەی ئەودا بوو بە یەکەم کەس کە لە شاخەکەدا خلیسکانێ بەم شێوازە باوە ئەنجام بدرێت. پیاوی فەڕەنسی ژان مارک بۆیڤین لە ساڵی ١٩٨٨ یەکەم کەس بوو کە توانی بە پاراگلاید لەچیای ئیڤرست دابەزێت کە لە چەند خولەکێک دابەزی لە بەری خوارووی ڕۆژهەڵاتەوە بۆ خێوەتگەی خوارەوە.<ref> http://www.himalayandatabase.com/ </ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Ultimate Adventure Bucket List - Dream Trip: Make the Ultimate Descent -- National Geographic|ناونیشان=http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/bucket-list/2013/ultimate-descent/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121201122104/http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/bucket-list/2013/ultimate-descent|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١ دوو نیپالی لە لووتکەی ئیڤرستەوە بە ٥٠٠٠ مەتر لە ماوەی ٤٥ خولەکدا دابەزینێکیان ئەنجامدا .لە ٥ی ئایاری ٢٠١٣ هاوبەشگای خواردنەوەی ڕێد بول پاڵپشیتی ڤالێری ڕۆزۆڤی کرد تابتوانێت بە سەرکەوتوویی لە بنکەی شاخەکە بازبدات لە کاتی لەبەرکردنی جلی باڵ، ڕیکۆردێکی دانا بۆ بەرزترین بازدانی بنکەی جیهان لە مێژوودا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tomas Olsson found dead - Skiing down from the North side of Mount Everest ended in tradegy!|ناونیشان=http://www.travelexplorations.com/tomas-olsson-found-dead-skiing-down-from-the-north-side-of-mount-everest-ended-in-tradegy.326749-18558.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.travelexplorations.com}} </ref> ==مەڵبەندە ئاینیەکان== بەشی باشووری چیای ئیڤرست بە یەکێک لە چەندین "دۆڵی شاراوە" دادەنرێت کە لەسەدەی نۆیەمدا لەلایەن پادماسامباڤا دیاری کراون وەک شوێنی لەدایکبوونی "لوتوس لەدایک بوو".<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NOVA Online {{!}} Everest {{!}} Rongbuk Monastery|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/history/rongbukmon.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.pbs.org}} </ref> لەنزیک بنکەی باکووری ئیڤرست پەرستگای مۆنێگباک هەیە، کە پێی دەوترێت "بەرگەی پیرۆز بۆ چیای ئیڤرست، بە دیمەنی هەرە دراماتیکی جیهان" شوێنێکی پیرۆزە بۆ شێرپاییەکانی نیشتەجێی ئیڤرست لە ناوچەی خومبووی نیپال، ئەم پەرستگایە( ڕۆنگبوک) شوێنێکی گرنگی حەجیە بۆ شێرپاکان، کە لە چەند ڕۆژێکدا گەشتی بۆ دەکەن و لەکۆندا لەپێناویدا بەسەر هیمالایەدا هەردەگەڕێن لە ڕێگەی نەنگپا لا. باوەر وایە کە میۆلانگسانگما، بوودێکی تبتی "خودای بەخشینە تەواونەکراوەکان"ە،کە پێشتر لە لووتکەی چیای ئیڤرست ژیاوە. بە وتەی پێشەوایانی شێرپا بوودایی، چیای ئیڤرست کۆشک و شوێنی یاری میۆلانگسانگمایە و هەموو شاخەوانەکان تەنها بە بەشێک پێشوازی لە میوانەکان دەکەن و بەبێ بانگهێشت دەتوانن سەردانی بکەن. هەروەها خەڵکی شێرپا لەو باوەڕەدان کە چیای ئیڤرست و باڵەکانی ڕۆحی پیرۆزن و مرۆڤ دەبێت لە کاتی تێپەڕینی ئەم چیایە پیرۆزەدا ڕێزدار بێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Mount Everest Fight Raises Questions About Sherpas|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/130501-mount-everest-fight-sherpas-sahibs-world-mountain-climbing|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Travel|زمان=en}} </ref> [[پەڕگە: Rongbuk Monastery Everest.jpg |وێنۆک|پەرستگایەک لە قەدپاڵی ئیڤرست.]] ==پیسکردنی ژینگە== لە ساڵی ٢٠١٥ سەرۆکی کۆمەڵەی شاخەوانی نیپال هۆشداریدا کە پیسبوونی ژینگەی ئیڤرست بەهۆی پاشەڕۆی مرۆڤ گەیشتووەتە ئاستێکی مەترسیدار،پتر لە ١٢٠٠٠ کیلۆگرام لە پاشەڕۆکانی مرۆڤ بۆ هەر وەرزێک لەسەر چیایەکە دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هۆشداری دەدرێت لەگەرمبوون و پیسبوونی لوتكەی ئێڤرست|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=79616&cor=eraq|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211004020651/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=79616&cor=eraq|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم پیسیە لەسەر ڕێچکەکان و کەناراوی ڕێگاکان بەدرێژایی لووتکە بەدی دەکرێت،ئەم پیسیانە بۆتە هۆی دروستبوونی چوار زبڵخانەی گەورە لە دامێن و ترۆپکی چیایەکە.<ref> https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2015/03/03/decades-of-human-waste-have-made-mount-everest-a-fecal-time-bomb/ </ref> شاخەوانانی سەرەوەی خێوەتگەی بنکە بەدرێژایی مێژووی ٦٢ ساڵەی شاخەوانی چیایەکە خاشاکیان لە چیایەکە فڕێداوە کە لە هەموو شوێنێک ئەم خاشاک و پیسیانە بەدی دەکرێت<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Major cleanup of Everest aims to bring back 10,000kg of garbage, bodies of dead climbers|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/major-clean-up-of-everest-aims-to-bring-back-10000kg-garbage-bodies-of-dead-climbers|newspaper=The Straits Times|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0585-3923|زمان=en}} </ref>، بنکەی خێوەتگە زۆرترین چالاکی بەخۆوە دەبینێت لەچاو هەموو خێوەتگاکانی تر چونکە شاخەوانەکان بەردەوامن و لەوێ پشوو دەدەن لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٩٠دا شاخەوانان دەستیان کرد بە بەکارهێنانی ئاودەستی گەڕۆک کە لە پلاستیکی شینی ١٩٠ لیتری پێک هاتووە لەگەڵ کورسییەک کە بەیەکەوە دەنووسێندرێن.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=China closes its Everest base camp to tourists|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-47249141|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> کێشەی پاشەڕۆی مرۆڤ بە بوونی بەفیڕۆدانی زیاتری ئەنۆدین تێکەڵ دەکرێت: تانکی ئۆکسجینی سەرفکراو، چادری چۆڵکراو، قونات و بوتڵی بەتاڵ. حکوومەتی نیپالی ئێستا شاخەوانانی ناچارکردووە پارەی هەشت کیلۆ پاشەڕۆ بدەن لەکاتی دابەزیندا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Peak Poop: The Feces Problem on Everest Needs a Solution|ناونیشان=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/climbing/peak-poop-feces-problem-everest-needs-solution/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Outside Online|زمان=en-US}} </ref> لە مانگی شوباتی ٢٠١٩ بەهۆی کێشەی زیادکردنی پاشەڕۆ، چین خێوەتگای سەرەکی لە لای ئیڤرست داخست بۆ سەردانیکەران بەبێ ئەوەی کە ڕێگەپێدانی سەرکەوتن بدەن. گەشتیارەکان ڕێگەپێدراون تا ئەو شوێنە بڕۆن کە مۆنیسک بووک بۆی داناون. لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٩دا [[شارەوانی]] گوندی خومبو پاسانگلهامو-ی ناوچەی سۆلوخومبو هەڵمەتێکی بۆ کۆکردنەوەی نزیکەی ١٠ هەزار کیلۆ لە خاشاک لە ئیڤرست دەستپێکرد.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=The top of Mount Everest is awash with human poo|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/climate-change/news/human-waste-left-by-climbers-on-mount-everest-is-causing-pollution-and-could-spread-diseases-10081562.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Independent|زمان=en}} </ref> ==کەشوھەوا== چیای ئیڤرست کەشوھەوایەکی جەمسەری هەیە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]])تێیدا هەموو مانگەکانی ساڵ دەیبەستێت. {{Weather box <!--Infobox begins--> |collapsed= <!--Any entry in this line will make the template initially collapsed. Leave blank or remove this line for uncollapsed.--> |open= <!--Any entry in this line will make the template permanently open, and remove the hide button. Remove this line for a collapsable table.--> | width = auto !-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --> |metric first= yes |single line= yes |location= Mount Everest |Jan avg record low C= -36 |Feb avg record low C= -35 |Mar avg record low C= -32 |Apr avg record low C= -31 |May avg record low C= -25 |Jun avg record low C= -20 |Jul avg record low C= -18 |Aug avg record low C= -18 |Sep avg record low C= -21 |Oct avg record low C= -27 |Nov avg record low C= -30 |Dec avg record low C= -34 <!--Mandatory fields, source--> |source 1= <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.topchinatravel.com/mount-everest/the-climate-of-mount-everest.htm |سەردێڕ= Monthly Average Coldest temperature on Everest Summit |بڵاوکەرەوە= topchinatravel.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> |source 2= }} ==ناوەکانی تری== ئەم چیایە بە درێژایی مێژووی هەندێک ناوی تری هەبووە: * لووتکەی XV (ڕاپرسی ئیمپراتۆری بەریتانی) * چیای باستەرد"زۆڵ" (هیلاری).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pokharel|یەکەم=By Phurba Sherpa and Sugam|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Mount Everest deaths: Body of 5th climber located|ناونیشان=https://www.cnn.com/2016/05/27/asia/everest-climbing-deaths/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=CNN|زمان=en}} </ref> * چیای چۆمۆلۆنگما ناوی تبتی ڕۆمانی. * چیای قۆمۆلانگما ناوی چینی ڕۆمانی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qomolangma Feng, Nepal - Geographical Names, map, geographic coordinates|ناونیشان=https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-1506739&fid=4445&c=nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=geographic.org}} </ref> * چیای ساگار ماتا،ناوی نیپالی. * چیای دێودونگها ناوی دارجیلینگی کۆن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mystery on Everest: did Mallory and Irvine reach the summit in 1924?|ناونیشان=https://www.historyextra.com/period/20th-century/mystery-everest-mallory-irvine-climb-disappearance-what-happened/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=HistoryExtra|زمان=en}} </ref> * چیای ئیڤرست، ناوی باوی ئینگلیزی. * چیای گاوری شانکار یان گاوریسانکار؛ لە سەردەمی ئێستادا ناوەکە بەکاردێت بۆ لووتکەیەکی جیاواز نزیکەی ٣٠ میل دوورتر، بەڵام جاروبار بەکارهێنراوە تا نزیکەی ساڵی ١٩٠٠.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahluwalia|یەکەم=H. P. S.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Faces_of_Everest.html?id=EK-CAAAAMAAJ|سەردێڕ=Faces of Everest|دوایین٢=Ahluwalia|یەکەم٢=H. P.|ڕێکەوت=١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=Vikas Publishing House|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٦٩-٠٥٦٣-٢|زمان=en}} </ref> [[پەڕگە: Himalaya annotated.jpg |ناوەڕاست|350px |وێنۆک|بنۆڕە هەردوو ڕێچکەی باکوور و باشووری لووتکەکە.]] ==بەستەرە دەرەکیەکان== ==ئەمانەش ببینە== ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} {{تووڵی دەروازە|چین|ھیندستان|چیاکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Everest}} [[پۆل:بەرزرترین شوێنی وڵاتەکان]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:کێوە نێودەولەتییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:چیای ئێڤەرست]] [[پۆل:شوێنە سەرەنج ڕاکێشەکانی گەشتیاری لە نیپاڵ]] [[پۆل:ھیمالایا]] [[پۆل:کێوەکانی چین]] [[پۆل:حەوت لووتکە]] t6ktrzb1x0xwfd8oxejol63etz50on0 0 208632 1582969 1578563 2026-05-11T11:20:42Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582969 wikitext text/x-wiki {{ئیسلام}} '''ڕەخنەگرتن لەقورئان''' بوارێکی خوێندنە لەبوارەکانی خوێندنی سەبارەت بەدروستی و ڕاستی بانگەشەکان و ڕەوشتی ئەو فەرمانانەی کە لە [[قورئان]] کتێبی پیرۆزی [[ئیسلام]]دا کراوە.<ref name="theatlantic">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Toby|دوایین١=Lester|سەردێڕ=What Is the Koran?|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1999/01/what-is-the-koran/304024/|وێبگە=The Atlantic|بڵاوکەرەوە=theatlantic.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩}}</ref> ڕەخنەگرانی قورئان لەکاتێکدا بەرەنگاری جێمتمانە بوونی مێژوویی ئەم دەقە دەکەن کە بەپێی [[بیروباوەڕی ئیسلامی]] لەلایەن [[جبرەییل|جبرەییلەوە]] بۆ محەممەد ھاتووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qur’an {{!}} Description, Meaning, History, & Facts {{!}}|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Quran|وێبگە=www.britannica.com|بڵاوکەرەوە=Britannica|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ھەوڵ دەدەن نیشان بدەن کە بەڵگەکانی [[پێغەمبەر]]ایەتی [[محەممەد]] و ئاسمانی قورئان لاوازن. کۆمەڵێک ڕەخنەگر، وێڕای ڕەتکردنەوەی موعجیزەکانی قورئان، ئەو گێڕانەوەی مێژوویییە کە مێژوونووسانی موسڵمان پێشکەشی دەکەن ڕەتدەکەنەوە؛ و ھەروەھا لە ڕووی مێژوویییەوە، بە پاڵوێدەری ئەو کتێبە پیرۆزانە دادەنرێت کە پێشتر ھەبوون. لە «لێکۆڵینەوەی ڕەخنەیی - مێژووییدا» توێژەران (وەک جۆن وانسبراو، یۆزێف ساخت، پاتریشا کرۆن، مایکڵ کووک) بەدوای لێکۆڵینەوە و پشتڕاستکردنەوەی بنچینە، دەق، پێکھاتە، مێژووی قورئان، تاقیکردنەوەی پرسیارەکانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BIBLE IN MOHAMMEDAN LITERATURE|ناونیشان=http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1032&letter=B#3068|وێبگە=jewishencyclopedia.com|بڵاوکەرەوە=JewishEncyclopedia|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> [[ئیبن وەڕاق]] ناکۆکییە ناوخۆیییەکان و کەموکوڕییە زانستییەکانی لە قورئاندا دۆزییەوە، ھەروەھا ھەڵەکانی بە ڕوونی و ڕاستی و پەیامی ئەخلاقی پێشکەش کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BIBLE IN MOHAMMEDAN LITERATURE|ناونیشان=http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1032&letter=B#3068|وێبگە=jewishencyclopedia.com|بڵاوکەرەوە=JewishEncyclopedia|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref> == ڕەسەنایەتی مێژوویی == === دیمەنی نەریتی === بەپێی باوەرە نەریتییەکانی ئیسلام [[قورئان]] وشەی خودایە کە [[جبرەییل]]ی فریشتە بۆ محەممەدی خوێندووە. بەپێی نەریت، بە تەواوی ئەوەی کە جبرەییل فریشتە سەرەکی بۆی ئاشکرا کردبوو دەخوێندەوە بۆ ئەوەی ھاوڕێکانی بینووسن و لەبیریان بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Esposito|یەکەم١=John L.|سەردێڕ=Islam: The Straight Path|ڕێکەوت=ی ی 2016|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٣٢١٥-١|پەڕەکان=١٩-٢٠|edition=Fifth|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4mmYDAEACAAJ&dq=Islam+the+Straight+Path&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjhv_bR68n2AhVuQ_EDHQxxAQUQ6AF6BAgCEAI|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ڕێنووسی سەرەتایی عەرەبی ٢٨پیتی بێدەنگ نووسیوە، کە تەنیا ٦ یان دەتوانرێت بە ئاسانی جیا بکرێتەوە، ٢٢ پیتەکەی دیکە لێکچوونی ڕواڵەتییان ھەیە ئەمەش بەو مانایەیە کە مەبەست لێی چ پیتیێکی تایبەتە تەنھا بەپێی بواردەتوانرێ دیاری بکرێت. تەبەری لە پێشەکی تەفسیری خۆی لەسەر قورئان نیشان دەدات کە شێوازی خوێندنەوەی ئایەتەکانی دەقی قورئان تەنانەت لە کاتی پێغەمبەریشدا ڕێک نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Luxenberg|یەکەم١=Christoph|سەردێڕ=The Syro-Aramaic Reading of the Koran: A Contribution to the Decoding of the Language of the Koran|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Verlag Hans Schiler|شوێن=Berlin|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٩٩٣٠-٠٨٨-٨|پەڕە=٣١|edition=1st|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=227GhaeKYl4C&pg=PA36|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> === بەراوردکردن لەگەڵ گێڕانەوەکانی کتێبی پیرۆز === قورئان باسی زیاتر لە ٥٠ کەس دەکات کە پێشتر لە [[کتێبی پیرۆز]] ھاتووە کە چەند سەدەیەک پێش بوونی ھەبووە. چیرۆکە پەیوەندیدارەکان لەقورئاندا زیاتر جەخت لەسەر گرنگی واتایی ڕووداوەکان دەکاتەوە تاکوو وردەکارییەکان. چیرۆکەکان بە گشتی بەراورد دەکرێن، بەڵام جیاوازی ھەیە. یەکێک لە بەناوبانگترین جیاوازییەکان تێڕوانینی ئیسلامە بۆ لەخاچ درانی [[عیسا]]. قورئان بڕوای وایە کە عیسا لە ڕاستیدا لە لەخاچ نەدراوە و بە خاچ نەمردووە. تێڕوانینی گشتی ئیسلامی کە پشتگیری لە نکۆڵیکردن لە خاچپەرستی دەکات ھاوشێوەی ئایینی مانەوییە (وێناکردن) کە ھەڵگری ئەوەیە کە کەسێکی تر لە جیاتی عیسا لە خاچ بەستراوە و لە ئاکامدا عیسا دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Israel Oriental Studies|ڕێکەوت=ی ی 1992|بڵاوکەرەوە=Faculty of Humanities, Tel Aviv University.|شوێن=Leiden|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩٥٨٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XvViAAAAMAAJ&q=9789004095847&dq=9789004095847&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiBg62Mpc32AhWbQ_EDHeBtB24Q6AF6BAgLEAI|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> === بەڵگە سەرەتایییەکان === دوایین ھەڵسانەوەکان بۆ پێکھێنانی قورئان بە فەرمی و بە یەک شێوە نزیکەی دوازدە ساڵ لە مردنی [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] لە سەردەمی خەلیفە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمان]]دا (٦٤٤–٦٥٦) دەستی پێکرد، بیست و چوار ساڵ پاش دەستپێکردنی بە سووتاندنی کۆپی و شێوەزارەکانی تری کەسی و تاکەکەسی قورئان کۆتایی ھات: {{quote |کاتێک قورئانەکانیان نووسییەوە، عوسمان ڕوونووسێکی بۆ ھەریەک لە ناوەندە سەرەکییەکانی ئیمپراتۆرییەتی نارد بە فەرمانی ئەوەی کە ھەموو کەرەستەکانی تری قورئان، چ بە شێوەی یەک بەرگ، یان بە قەبارەی تەواو، بسوتێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Fath al-bari sharh sahih al-Bukhari: al-Juz' 9|ڕێکەوت=ی ی 1973|پەڕە=١٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YlqdtAEACAAJ&dq=Fath+al+Bari&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjzl_C7m-H2AhXpRfEDHc9cBQk4FBDoAXoECAkQAQ|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=ar}}</ref>}} بە شێوەیەکی نەریتی باوەڕ وایە کە یەکەم نووسینەکان ئەو سوودەیان ھەبووە کە لەلایەن کەسانێکەوە تاقیببنەوە کە دەقەکەیان بە شێوەیەکی خۆڕایی دەناسی، چونکە ئەوان لە کاتی ئاشکرابوونیاندا فێری بوون و دواتر بەردەوام دەیانخوێندەوە. لەو کاتەوەی کە کۆکراوەی فەرمی دوو دەیە دوای مردنی محەممەد تەواو بوو، دەقی عوسمان بە وریایییەوە پارێزراوە. بووکایڵ پێیوابوو کە ئەمە ھیچ کێشەیەکی ڕەسەنایەتی بۆ قورئان دروست ناکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bucaille|یەکەم١=Maurice|سەردێڕ=The Bible, the Qura̓n and science: the holy scriptures examined in the light of modern knowledge|بڵاوکەرەوە=Adam Publishers & Distributors|شوێن=Delhi, India|ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٤٣٥-٣٣٧-٥|پەڕە=٢٦٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WuE0zP792xwC&dq=978-1-879402-98-0&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjD7OLDm-L2AhUjRPEDHb89BDsQ6AF6BAgJEAI|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> === وەشانەکانی بەردەست پێش وەشانی عوسمان === ==== دەستنووسی سەنعا ==== [[پەڕگە:Blue koran sanaa.jpg|200px|وێنۆک|alt=دەستنووسی سەنعا|ئەو دەستنووسانەی لە [[سەنعا]] دۆزراونەتەوە. ئەو «ژێردەقانە» کە بە بەکارھێنانی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی]]یی ئاشکرا دەبن، زۆر جیاوازن لە قورئانی ئەمڕۆ.]] دەستنووسەکەی سەنعا بەشێکی کۆنتری قورئانی تێدایە کە جیاوازن لە وەشانی [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمان]]. ئەو پێستەی کە دەستنووسی سەنعا لەسەری نووسراوە بە ٩٩٪ بە وردی پەیوەندی بە پێش ٦٧١ی زایینییەوە ھەیە و ٩٥٫٥٪ دەگەڕێتەوە بۆ پێش ٦٦١ و ٧٥٪ بە ئەگەری زۆر پێش ٦٤٦ی زایینی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sadeghi|یەکەم١=Behnam|دوایین٢=Goudarzi|یەکەم٢=Mohsen|سەردێڕ=Ṣan‘ā’ 1 and the Origins of the Qur’ān|journal=Der Islam|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٢|بەرگ=٨٧|issue=1-2|پەڕە=٨|doi=10.1515/islam-2011-0025|ناونیشان=https://doi.org/10.1515/islam-2011-0025|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en|issn=1613-0928}}</ref> دەستنووسی سەنعا یەکێکە لە گرنگترین دەستنووسەکانی ئەم کۆکراوەیە لە جیھاندا. ئەم پاڵێوانە دوو چینی تێکستی ھەیە کە ھەردووکیان قورئانیین و بە دەقی حیجازی نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sadeghi|یەکەم١=Behnam|دوایین٢=Goudarzi|یەکەم٢=M.|سەردێڕ=Ṣan‘ā’ 1 and the Origins of the Qur’ān|ڕێکەوت=ی ی 2012|پەڕە=٢٦|doi=10.1515/ISLAM-2011-0025|ناونیشان=https://www.semanticscholar.org/paper/Ṣan‘ā’-1-and-the-Origins-of-the-Qur’ān-Sadeghi-Goudarzi/0faffa26f4bd3f398000e24581056b7c5a4c30f9|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە کاتێکدا دەقی سەرەوە نزیکە لە گەڵ قورئانە مۆدێرنەکان (جگە لە جیاوازی ڕێنووسەکان)، دەقی خوارەوە جیاوازییەکی بەرچاو لە دەقی ستانداردی تێدایە. دەستنووسەکەی سەنعا بەتەواوی ھەمان ئایەت و ھەمان ڕیزبەندی ئایەتەکانی قورئانی ستانداردی ھەیە. ڕێکخستنی سوورەتەکان لە کۆدی سەنعا جیاوازە لە فەرمانی قورئانی ستاندارد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sadeghi|یەکەم١=Behnam|دوایین٢=Goudarzi|یەکەم٢=M.|سەردێڕ=Ṣan‘ā’ 1 and the Origins of the Qur’ān|journal=Der Islam|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٢|بەرگ=٨٧|issue=1-2|پەڕە=٢٣|doi=10.1515/islam-2011-0025|ناونیشان=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/islam-2011-0025/html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en|issn=1613-0928}}</ref> ==== دەستنووسی بێرمینگھام/پاریس ==== لە ساڵی ٢٠١٥دا زانستگەی بیرمنگام ئاشکرای کرد کە لەوانەیە تاقیکردنەوە زانستییەکان دەستنووسێکی قورئان لە کۆکراوەکەیدا وەک یەکێک لە کۆنترین دەقە ناسراوەکان نیشان بدەن و پێیان وایە لە نزیکی سەردەمی محەممەدەوە نووسراوە. لێدوانی جۆزێف لومبارد پرۆفیسۆری یاریدەدەری ئیسلامی کلاسیک لە زانکۆی براندیس لەسەر دۆزینەوەکانی دەستنووسی بێرمینگھام لە ساڵی ٢٠١٥:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New Light on the History of the Quranic Text?|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.com/joseph-e-b-lumbard/new-light-on-the-history-_b_7864930.html|وێبگە=HuffPost|بڵاوکەرەوە=huffingtonpost.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> {{quote|ئەم دۆزینەوە ئەزموونیانەی ئەم دوایییە گرینگییەکی سەرەکییان ھەیە. دەیسەلمێنن، بە لەبەرچاوگرتنی چوارچێوەکانی مێژووی کۆکردنەوە و پێکەوەنانی دەقی قورئان، سەرچاوە کلاسیکییەکانی ئیسلامی زۆر لەوە بڕوادارترن کە پێشتر بیری لێ دەکرانەوە.}} تاقیکردنەوەکانی یەکەی خێراکەری ڕادیۆکاربۆنی ئۆکسفۆرد بە ئەگەری زیاتر لە ٩٤ لە سەد دەری خست کە کۆنی پێستەکە دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ٥٦٨ بۆ ٦٤٥ زائیینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Dan|دوایین١=Bilefsky|سەردێڕ=A Find in Britain: Quran Fragments Perhaps as Old as Islam|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/07/23/world/europe/quran-fragments-university-birmingham.html?mcubz=0|وێبگە=The New York Times|بڵاوکەرەوە=nytimes.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> == ئیدعای بنەچەکی خودایی == === پرسیارەکان دەربارەی دەقەکە === قورئان خۆی باس لەوە دەکات کە وەحییەکانی خۆیان «نیشانەی موعجیزە»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Guillaume|یەکەم١=Alfred|سەردێڕ=Islam|ڕێکەوت=١٩٥٤|پەڕە=٥٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=28c4NQEACAAJ&dq=Alfred+Guillaume&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiSlZfzv_v3AhWqGTQIHeemCOIQ6AF6BAgJEAE|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref>- بێھاوتا (ئیعجاز) لە ڕەوانبێژی و بێعەیببوون<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cook|یەکەم١=Michael|سەردێڕ=The Koran: A Very Short Introduction|ڕێکەوت=ی ی 2000|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٥٧٨٢٧-٤|پەڕەکان=١١٢–١١٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rUEe1twiimUC&q=The+Koran+%3A+A+Very+Short+Introduction|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> و بەڵگەی ڕاستی پێغەمبەرایەتی محەممەدن. (بۆ نموونە [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D2%3Averse%3D2 ٢: ٢]، [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D17%3Averse%3D88-89 ١٧: ٨٨–٨٩]، [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D29%3Averse%3D47 ٢٩: ٤٧]، [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D28%3Averse%3D49 ٢٨: ٤٩]) چەند ئایەتێک شتەکان ڕوون دەکەن یان باس لەسەر چۆنییەتی ڕوونکردنەوەی ئایەتەکان دەکەنەوە، و بە زمانی عەرەبی «پاک و ڕوونن». لە ھەمان کاتدا (زۆربەی موسڵمانان پێیان وایە) ھەندێک ئایەتەکانی قورئان لەلایەن ئایەتی ترەوە ھەڵوەشێنراونەتەوە (ناسخ) و ئەمانە و ئایەتەکانی تر ھەندێک جار لە وەڵام یان وەڵامی پرسیارەکانی شوێنکەوتووان یان نەیاراندا دابەزیون. ھەموو موسڵمانانی سەرەتایی لەگەڵ ئەم کۆدەنگییە نەبوون. ئیبن ئەلڕەوەندی (مردوی ٩١١) کە موسڵمانی گوماناوی بووە قورئانی بە «نەک قسەیەکی ژیرانە، بەڵکو ناکۆکی، ھەڵە و بێمانایی تێدایە» ڕەتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cook|یەکەم١=Michael|سەردێڕ=The Koran: A Very Short Introduction|ڕێکەوت=ی ی 2000|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٥٧٨٢٧-٤|پەڕە=٤٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rUEe1twiimUC|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> [[ئەبووبەکر ڕازی]] پزیشک و زۆرزانی سەدەی ١٠ لە وەڵامی ئەو بانگەشەیەی کە قورئان ئیدعایە (بە وتەی نەیارەکەی ئەبو حاتم ئەحمەد کوڕی حەمدان الرازی) نووسیوە. <blockquote> ئێوە ئیدعای ئەوە دەکەن کە موعجیزە بەڵگەدارەکە ئامادەیە و لەبەردەستدایە، ئەویش قورئانە. ئێوە دەڵێن: «ھەرکەسێک ئینکاری بکات، با یەکێکی ھاوشێوەی بەرھەم بھێنێت.» بەڕاستی ھەزار ھاوشێوەی بەرھەم دەھێنین، لە بەرھەمی ڕەوانبێژان، قسەکەران و شاعیرانی ئازا، کە بە شێوەیەکی گونجاوتر دەستەواژەیان بۆ کراوە و کێشەکان بە شێوەیەکی پوختتر دەردەکەن. ماناکە باشتر دەگەیەنن و پەخشانەکەیان لە مەترێکی باشتردایە … بەخوا ئەوەی دەیڵێی سەرساممان دەکات! تۆ باسی بەرھەمێک دەکەیت کە ئەفسانەی کۆن دەگێڕێتەوە، و لە ھەمان کاتدا پڕە لە دژایەتی و ھیچ زانیاری و ڕوونکردنەوەیەکی بەسوود لەخۆناگرێت. پاشان دەڵێی: «شتێکی ھاوشێوەی بەرھەم بھێنە».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Stroumsa|یەکەم١=Sarah|سەردێڕ=Freethinkers of Medieval Islam: Ibn Al-Rawāndī, Abū Bakr Al-Rāzī and Their Impact on Islamic Thought|ڕێکەوت=ی ی 1999|بڵاوکەرەوە=BRILL|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١١٣٧٤-٩|پەڕە=١٠٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9b8uQfmQM8kC&pg=PA103|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> </blockquote> ھەروەھا زانایانی سەرەتایی ڕۆژاوایی زۆرجار ھێرشیان دەکردە سەر شایستەیی ئەدەبی قورئان. ڕۆژھەڵاتناس تۆماس کارلایل، قورئان بە «خوێندنەوەی زەحمەتکێش و تێکەڵاوێکی سەرلێشێواوی ماندووکەر، خام، بێ مەرج» بە «دووبارەبوونەوەی بێکۆتا، با درێژخایەن، تێکەڵبوون» و «گەمژەیی پشتگیری نەکراو» ناوبرد. سالۆمۆن ڕەیناخ نوسیبوویە کە ئەم کتێبە شیاوبوونی کەمی ھەیە لە ڕوانگەی ئەدەبییەوە. بە شێوەیەکی دیاریکراوتر، «تایبەتمەندییەکان» کە لە دەقەکەدا ئیدعای بۆ کراوە. زانای ئێرانی عەلی دەشتی ئاماژە بەوە دەکات کە پێش ئەوەی کامڵبوونی ببێتە پرسێکی عەقیدەی ئیسلامی، زانای سەرەتایی موسڵمان ئیبراھیم نەزام «بە ئاشکرا دان بەوەدا دەنێت کە ڕێکخستن و ڕستەسازی» قورئان کەمترە لە «موعجیزە». عەلی دەشتی دەڵێت «زیاتر لە سەد» لادان لە «یاسا و پێکھاتەی ئاسایی زمانی عەرەبی تێبینی کراوە» لە قورئاندا.<ref name="dashti"/> <blockquote> ئەو ئایەتانەی کە بەبێ شرۆڤەکان ناتەواون و بە تەواوی تێناگەیەنن؛ وشەی بیانی، وشەی عەرەبی نامۆ، و وشەی بەکارھێنراو بە مانای تر جگە لە مانای ئاسایی، سیفات و کردارەکان کە بەبێ ڕەچاوکردنی گونجانی ڕەگەز و ژمارە؛ بە شێوەیەکی ناگوجاو ورونەکانی کرداری نا-ڕێزمانی بەکارھێنراو کە ھەندێک جار ھیچ ئاماژەیەکیان نییە، بریناو ناعەقڵانی و نا ڕێزمانییەکان کە ھەندێ جار ھیچ سەرچاوەیەکیان نییە و و پێشبینییەکان کە لە بڕگە قافیەکراوەکاندا زۆرجار لە بابەتەکان دوورن.<ref name="dashti">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dashtī|یەکەم١=ʻAlī|سەردێڕ=Twenty Three Years: A Study of the Prophetic Career of Mohammad|ڕێکەوت=ی ی 1994|بڵاوکەرەوە=Mazda|شوێن=Costa Mesa, Calif.|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٨٥٩-٠٢٩-٥|پەڕەکان=٤١-٤٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OAsEAAAACAAJ&dq=Twenty+Three+Years:+A+Study+of+the+Prophetic+Career+of+Mohammad&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjEs9Ksyvv3AhUtSfEDHQJRArAQ6AF6BAgJEAI|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> </blockquote> زانا گێرد ئاڕ پوین ژمارەی ئایەتە ناڕوونەکان زۆر زیاتر دادەنێت: <blockquote> قورئان بۆ خۆی بانگەشەی ئەوە دەکات کە 'موبیین'، یان 'ڕوونە'، بەڵام ئەگەر سەیری بکەیت، تێبینی ئەوە دەکەیت کە ھەر ڕستەی پێنجەم یان زیاتر بە سادەیی مانای نییە. بێگومان زۆرێک لە موسڵمانان- و ڕۆژھەڵاتناسەکان- بە پێچەوانەوە دەڵێن، بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە کە یەک لەسەر پێنجی دەقی قورئان ناتەواوە. ئەمەش بووەتە ھۆی دڵەڕاوکێی نەریتی سەبارەت بە وەرگێڕان.<ref name="theatlantic"/> </blockquote> تیۆدۆر نۆڵدێکە زانای زمانە سامییەکان بڕێکی زۆر گرفتی لە فۆڕمی ڕێزمانی و ڕستەسازی لە قورئاندا کۆکردووەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Nöldeke|یەکەم١=Theodor|سەردێڕ=Remarques critiques sur le style et la syntaxe du Coran: Traduit avec une postface; Observations sociologiques sur le dogme de la précellence du Coran par G. -H. Bousquet {{!}} Theodor Nöldeke 1836-1930 (Bousquet, G. -H. (Georges-Henri), 1900-1978 (editor translator)) {{!}} The National Library of Israel|journal=www.nli.org.il|ڕێکەوت=١٩٥٣|پەڕەکان=١-٣٠|doi=https://www.nli.org.il/en/books/NNL_ALEPH002985084/NLI|ناونیشان=https://ccfr.bnf.fr/portailccfr/ark:/06871/0014799233|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=A. Maisonneuve, édit.|شوێن=پاریس|زمان=fr}}</ref> «ناچنە ناو سیستەمی زمانی گشتی عەرەبی».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Reynolds|یەکەم١=Gabriel Said|سەردێڕ=The Qur’an in Its Historical Context|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٠٩٤٥-٦|پەڕە=٩٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LKt8AgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=The+Quran+in+its+Historical+Context.+Routledge&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjn3fK3nZf4AhVWhv0HHZHLDWYQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=The%20Quran%20in%20its%20Historical%20Context.%20Routledge&f=false|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en|format=Paperback}}</ref> خۆ ئەگەر لە لایەن کەسێکی ترەوە بوایە جگەلە خوا بێگومان جیاوازی و دژایەتییەکی زۆریان تێدا دەدۆزییەوە.".<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dundes|یەکەم١=Alan|سەردێڕ=Fables of the Ancients?: Folklore in the Qur'an|ڕێکەوت=ی ی 2004|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield Publishers|شوێن=Lanham, Md.|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٨٥-٤٦٦٧٧-٤|پەڕە=٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Yfo2AgAAQBAJ|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ([[نیسا]]. [https://al-quran.info/#4:82 ٤: ٨٢] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040101022957/https://al-quran.info/#4:82 |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤}}) ==== دەنگی گێڕەرەوە:قسەکەر محەممەد یان خودا ==== بەو پێیەی قورئان وەحی خودایە بۆ مرۆڤایەتی، ڕەخنەگران پرسیاریان کردووە کە بۆچی لە زۆر ئایەتدا، خودا لەلایەن مرۆڤەکانەوە قسەی بۆ دەکرێت، لەبری ئەوەی ئەو قسە بۆ مرۆڤەکان بکات؟ یان وەک زانایانی ھاوسۆزی ڕۆژاوایی ڕیچارد بێڵ و دبلیو مۆنتگۆمێری وات ئاماژەی پێدەکەن، شتێکی نەبیستراو نییە کە کەسێک (بەتایبەت کەسێکی زۆر بەھێز) بە کەسی سێیەم باسی خۆی بکات، «ئەو ڕادەیەی کە دەبینین پێغەمبەر بە ڕواڵەت وەک کەسی سێیەم قسەی لەگەڵ دەکرێت و باسی خودا دەکات، نائاسایییە»، وەک ئەوەی «خودا سوێند بە خۆی بخوات».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bell|یەکەم١=Richard|سەردێڕ=Archaeological Survey of India|ڕێکەوت=ی ی 1953|بڵاوکەرەوە=Edinburgh at the University Press|شوێن=London|پەڕە=٦٦|ناونیشان=http://asi.nic.in/asi_books/962.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ئالان دوندێس فۆلکلۆرناس ئاماژە بەوە دەکات کە چۆن یەک "فۆرمولە" یان دەستەواژەی ("... تۆ/تۆ/ئەوان/ئەی لە ئێمە/تۆ/ئەوان/ئەی بێتاوان بکەرەوە لە ئێمە/خۆت/ئەوان/ئەو/ئەو") بە دەنگی جۆراوجۆر دووبارە دەبێتەوە ھەم خودایی و ھەم مرۆڤ، تاک و… کۆ: * پەروەدگارا؛ دەتۆش لەگوناھو ھەڵەکانمان خۆش ببە، چاوپۆشی بکە لەکردارە ناپەسەندەکانمان [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D4%3Averse%3D31 ٤:٣١] * ئەوە لە گوناھەکانی ترتان چاوپۆشی دەکەین [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D5%3Averse%3D12 ٥:١٢] * لە گوناھو ھەڵەکانتان خۆشدەبم و چاوپۆشیتان لێدەکەم [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D47%3Averse%3D2 ٤٧:٢] * ئەوانەخوا چاوپۆشی کردووەلەھەموو گوناھەکانیان [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D64%3Averse%3D9 ٦٤:٩] * خوا چاوپۆشی دەکات لە گوناە و ھەڵەکانی و دەیخاتە باخەکانی بەھەشتەوە[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2002.02.0006%3Asura%3D64%3Averse%3D9 64:9]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Reynolds|یەکەم١=Gabriel Said|سەردێڕ=The Qur’an in Its Historical Context|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٠٩٤٥-٦|پەڕەکان=٤٥-٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LKt8AgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=The+Quran+in+its+Historical+Context.+Routledge&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjn3fK3nZf4AhVWhv0HHZHLDWYQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=The%20Quran%20in%20its%20Historical%20Context.%20Routledge&f=false|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ڕوانگەی خودا لە کەسی سێیەمەوە ("ئەو" و "ھی ئەو") لە ''پاکی و بێگەردی و ستایش بۆ ئەو زاتەی کە شەوڕەوی کرد لە بەشێکی کەمی شەودا بەبەندەی خۆی لە مزگەوتی ئەلحرام برد بۆ مزگەوتی ئەلئەقسا'' بۆ یەکەم کەس ''تا ھەندێک نیشانەی خۆمانی نیشان بدەین''و دووبارە دەگەڕێتەوە بۆ سێیەم ''بەڕاستی ئەو زاتە بیسەرو بینایە''ھەموویان لە یەک ئایەتدا دەگۆڕێت. بۆ نموونە ئینسایکلۆپیدیای [[جوو|جووەکان]] دەنووسێت: «بۆ نموونە ڕەخنەگران تێبینی ئەوە دەکەن کە ڕستەیەک کە تێیدا شتێک سەبارەت بە خوا دەگوترێت، ھەندێک جار یەکسەر دوای ڕستەیەکی دیکە دێت کە اللە قسەکەرە (نموونەکانی ئەمە بریتین لە Q.١٦٫٨١, ٢٧:٦١, ٦٢). ٣١:٩، ٤٣:١٠) زۆر تایبەتمەندی لە پێگەی وشەکاندا دەگەڕێتەوە بۆ پێداویستییەکانی قافیە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KORAN - JewishEncyclopedia.com|ناونیشان=http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=363&letter=K&search=Koran|وێبگە=jewishencyclopedia.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ئایەتی ٦:١١٤ بە قسە محەممەدەوە یەکەم کەس دەست پێدەکات کە و دەگۆڕێت بۆ سێیەم (تۆ). * ''ئایا ڕەوایە جگە لە اللە کەسێکی تر بکەمە حەکەم و دادوەر، لەکاتێکدا ئەو زاتە کتێبی پیرۆزی خۆی کە (قورئانە) بۆ دابەزاندوون کە ھەموو دروست و نادروستێکی تیادا جیاکردووەتەوە، ئەوانەش کە کتێبی (ئاسمانیمان) پێداون چاک دەزانن بەڕاستی ئەو قورئانە لەلایەن پەروەردگارتەوە بەڕاست و ڕەوا دابەزێنراوە، کەوابوو ئیتر تۆ (محەممەد) ھەرگیز مەچۆرە ڕیزی گوماندار و دوو دڵانەوە.'' لە کاتێکدا ھەندێک (محەممەد عەبدولحەلیم) باسی ئەوەیان کردووە کە «ئەم جۆرە گۆڕینە ڕێزمانییە لایەنێکی نەریتی شێوازی ڕەوانبێژی عەرەبییە»، عەلی دەشتی (ھەروەھا لە لایەن ڕەخنەگر ئیبن وەررەقەوە ئاماژە بەوە دەکات کە لە زۆر ئایەتدا «ناتوانێت قسەکەر خودا بووبێت». سوورەتی فاتحییە کە چەند دێڕێکی وەک <blockquote> ''سوپاس و ستایش ھەر شایستەی خوایە، کە خاوەن و پەروەردگاری ھەموو جیھانیان و ھەموو بوونەوەرە. {{ھن}}تەنھا ھەر تۆ دەپەرستین و ھەر لەتۆش داوای یارمەتی و پشتیوانی دەکەین'' </blockquote>لەشێوەی دوعایەکدا بەڕوونی ئاڕاستەی خودا دەکرێت.<ref name=AD23Y1994:148>[[#AD23Y1994|Dashti, ''23 Years'', 1994]]: p.148</ref><ref name=AD23Y1994:109>[[#AD23Y1994|Dashti, ''23 Years'', 1994]]: p.109</ref> ==== ڕێنووس و ڕستەسازی و ڕێزمان ==== لە ساڵی ٢٠٢٠ ماڵپەڕێکی سعودی بابەتێکی بڵاوکردەوە<ref name="memri">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Articles In Saudi Press Call To Amend Thousands Of Scribal Errors In The Quran, Reexamine Islamic Texts In Light Of Modern Perceptions|ناونیشان=https://www.memri.org/reports/articles-saudi-press-call-amend-thousands-scribal-errors-quran-reexamine-islamic-texts-light|وێبگە=MEMRI|بڵاوکەرەوە=پەیمانگای توێژینەوەی میدیای ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|شوێن=[[عەرەبستانی سعوودی]]|زمان=en}}</ref> کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە کاتێکدا زۆربەی موسڵمانان پێیان وایە ئەو دەقەی کە لەلایەن خەلیفەی سێیەم [[عوسمان کوڕی عەفان]]ەوە دامەزراوە «پیرۆزە و نابێت ھەموار بکرێتەوە». لەناو ئەوە نزیکەی ٢٥٠٠ «ھەڵەی ڕێنووسی و ڕستەسازی و ڕێزمان» ھەبوون. نووسەر (ئەحمەد ھاشم) باس لەوە دەکات کە لە کاتێکدا خوێندنی قورئان خودایییە، بەڵام ئەو ڕێنووسە قورئانییەی کە لەلایەن عوسمانەوە دامەزراوە «داھێنانێکی مرۆڤە» جێگەی ھەڵە و ڕاستکردنەوەی دەبێت. * [[قەڵەم (سوورەت)|سوورەتی قەڵەم]]، ئایەتی ٦، [وشەی] بِأَیِّیکُمُ ["کام لە ئێوە"]، لەبری بأیکم دەردەکەوێت. بە واتایەکی تر ی زیادە زیاد کراوە. * [[قەسەس|سوورەتی قەسەس]]، ئایەتی ٩، وشەی امرأت ["ژن"] دەردەکەوێت، لەبری امرأة.<ref name="memri"/> ==== دەستەواژەکان، ڕستەکان یان ئایەتەکان کە لە دەرەوەی شوێن دەردەکەون و لەوانەیە بگوازرێتەوە ==== نموونەیەک لە پارچە ئایەتێکی دەرەوەی شوێنی خۆی لە [[نوور (سوورەت)|سوورەتی نوور]] دا دەبینرێت کە سەرەتای ئایەتێکە — (ئایەتی ٦١) "کوێرو نابینا گوناھو گلەییان لەسەر نییە، ھەروەھا شەل، نەخۆش…"ناوەڕاستی بەشێکە باس لە ڕەفتاری دروست بۆ پەیوەندییەکانی سەردانیکردن و [[حەیا]] بۆ ژنان و منداڵان دەکات ("خواردن بخۆن لە ماڵی خۆتان یان ماڵی باوکتان یان ماڵی دایکتان، یان ماڵی براکانتان یان ماڵی خوشکەکانتان،...) لە کاتێکدا لێرەدا مانایەکی کەمی ھەیە، بەڵام ھەمان دەستەواژە لە بەشێکی سوورەتی فەتح (ئایەتی١١–١٧)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=- Quran Navigator {{!}} القرآن الکریم|ناونیشان=https://tanzil.net/#48:11|وێبگە=tanzil.net|بڵاوکەرەوە=Tanzil|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=ar}}</ref> دەردەکەونکە وەک پێڕستی ئەو کەسانە کە ئەگەر لە ھەڵمەتێکی سەربازی جیھاددا شەڕ نەکەن لە تاوان و ئاگری [[دۆزەخ]] بەخشراون دەگونجێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bayḍāwī|یەکەم١=ʻAbd Allāh ibn ʻUmar|سەردێڕ=Anwār al-tanzīl wa-asrār al-taʼwīl|ڕێکەوت=ی ی 1600|شوێن=McGill University Library|پەڕە=٦|ناونیشان=https://archive.org/details/McGillLibrary-rbsc_islam-ms-isl-0004-17850|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=Arabic}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Goldziher|یەکەم١=Ignác|سەردێڕ=Introduction to Islamic Theology and Law|ڕێکەوت=ی ی 1981|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, N.J.|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٠٠٩٩-٩|پەڕەکان=٢٨-٣٠|ناونیشان=https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691100999/introduction-to-islamic-theology-and-law|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Warraq|یەکەم١=Ibn|سەردێڕ=What the Koran Really Says: Language, Text, and Commentary|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books|شوێن=Amherst, N.Y.|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٣٩٢-٩٤٥-٥|پەڕەکان=٢٣–١٠٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ASjCS9Ok22oC&q=What+the+Koran+Really+Says:&dq=What+the+Koran+Really+Says:&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi7iuHrmKH4AhValf0HHXT0AqMQ6AF6BAgJEAI|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> === سەرچاوەکانی پێشتر === [[پەڕگە:Maryam.jpg|200px|وێنۆک|[[مریەم]] لە کاتی ئازاری زاییندا دارخورماکە دەلەرزێنێت بۆ خورما. ھاوتەریبی ئەم ئەفسانەیە لە ئینجیلی مەتای ساختەدا دەبینرێت، بەڵام پەیوەندی بە فڕین بۆ میسرەوە ھەیە.]] سامی ئەلدیب، پارێزەری [[سویس]]ی لەدایکبووی [[فەلەستین]] و نووسەری چەندین کتێب و وتار لەسەر یاسای عەرەبی و [[ئیسلام]]ی، خاوەنی ئەو تیۆرییەیە کە قورئان لەلایەن حاخامێکەوە نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sami Aldeeb, traducteur du Coran en français, en anglais et en italien - Vidéo Dailymotion|ناونیشان=https://www.dailymotion.com/video/xlfmwg_sami-aldeeb-traducteur-du-coran-en-francais-en-anglais-et-en-italien_news|وێبگە=Dailymotion|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> گنتەر لولینگ دووپاتی دەکاتەوە کە یەک لەسەر سێی قورئان بنچینەی [[مەسیحییەت|مەسیحی]] پێش ئیسلامی ھەیە. پۆین بە ھەمان شێوە پێی وایە ھەندێک لە بابەتەکان پەیوەندی بە ژیانی [[محەممەد]]ەوە ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Toby|دوایین١=Lester|سەردێڕ=What Is the Koran?|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/doc/199901/koran|وێبگە=The Atlantic|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩}}</ref> زانا ئۆدبیۆرن لیرڤیک دەڵێت «قورئان و [[فەرموودە|حەدیس]] بە ڕوونی لە ژێر کاریگەری مەسیحییەتی نا ئاسایی (ناڕەسەن) دا بووە کە لە نیمچە دوورگەی عەرەبی و زیاتر لە حەبەشەدا» پێش ئیسلام زاڵ بووە.<ref name="Leirvik">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Leirvik|یەکەم١=Oddbjørn|سەردێڕ=Images of Jesus Christ in Islam: 2nd Edition|ڕێکەوت=ی ی 2010|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|شوێن=[[لەندەن]]|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤١١-٨٦٦٢-١|پەڕەکان=٣٣–٦٦|edition=2nd|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IEUdCgAAQBAJ&q=child+jesus+islam&pg=PR5|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> کاتێک سەیری چێڕووکەکانی عیسا کە لە قورئاندا دۆزراونەتەوە دەکەین، ھەندێک تەوەر لە سەرچاوەکانی پێش ئیسلامدا دەبینرێن وەک ئینجیلە ساختەکانی دەربارەی مەسیح.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Leirvik|یەکەم١=Oddbjørn|سەردێڕ=Images of Jesus Christ in Islam: 2nd Edition وێنەکانی عیسا لە ئیسلامدا: چاپی دووەم|ڕێکەوت=ی ی 2010|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|شوێن=لەندەن|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤١١-٨٦٦٢-١|پەڕەکان=٣٣-٦٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IEUdCgAAQBAJ&q=child+jesus+islam&pg=PR5|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref> زۆربەی ناوەڕۆکی قورئان دەربارەی بژاردن و پەروەردەکردنی [[مریەم]] ھاوڕاستای زۆرێک لە ئینجیلی یاقوبە لەگەڵ موعجیزەی دارخورما و چەمی ئاو کە لە ئینجیلی مەتای ساختەدا دۆزراوەتەوە. لە ئینجیلی مەتای ساختەدا، ھەڵاتن بۆ میسر بە ھەمان شێوە گێڕدراوەتەوە کە لە زانستی ئیسلامیدا دەدۆزرێتەوە. لەگەڵ وەرگێڕانی سریانی ئینجیلی ساختەی یاقوب و ئینجیلی کۆرپەی تۆماس کە پێش ئیسلامە.<ref name="Leirvik"/> جۆن وانسبرۆ پێی وایە قورئان نووسینەوەی بەشێک لە کتێبە پیرۆزەکانی ترە، بەتایبەتی کتێبە پیرۆزەکانی [[جوو]] و مەسیحییەت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wansbrough|یەکەم١=John E.|سەردێڕ=Quranic Studies: Sources and Methods of Scriptural Interpretation|ڕێکەوت=ی ی 2004|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books|شوێن=Amherst, N.Y.|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩١٠٢-٢٠١-٥|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Quranic_Studies/pftuQgAACAAJ?hl=en|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wansbrough|یەکەم١=John E.|سەردێڕ=The Sectarian Milieu: Content and Composition of Islamic Salvation History|ڕێکەوت=ی ی 2006|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books|شوێن=Amherst, N.Y.|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩١٠٢-٣٧٨-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Sectarian_Milieu.html?id=fQMRAQAAIAAJ|زمان=en}}</ref> ھێربێرت بێرگ دەنووسێت «سەرەڕای ئەوەی جۆن وانسبرۆ زۆر بە وریایییەوە و بە وردی بڕوانامەکانی وەک 'گریمانەیی'، و 'تاقیکردنەوە و بە جەختکردنەوە کاتی' خستووەتە ناوەوە، بەڵام کارەکانی لەلایەن ھەندێک کەسەوە ئیدانە دەکرێن. ھەندێک لە کاردانەوە نەرێنییەکان بێ گومان بەھۆی ڕادیکاڵبوونییەوەیە… کارەکانی وانسبرۆ لەلایەن کەم کەسەوە بە دڵ و گیان لە باوەش گیراوە و بە شێوەیەکی پارچەپارچە لەلایەن زۆر کەسەوە بەکارھێنراوە. زۆر کەس ستایشی تێڕوانین و شێوازەکانی دەکەن، بەڵام نە ھەموو دەرەنجامەکانی.»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Berg|یەکەم١=Herbert|سەردێڕ=The Development of Exegesis in Early Islam: The Authenticity of Muslim Literature from the Formative Period|ڕێکەوت=ی ی 2000|بڵاوکەرەوە=Psychology Press|شوێن=Richmond, Surrey|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٠٧-١٢٢٤-٣|پەڕەکان=٨٣, ٢٥١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8oYLyS_pIAgC&pg=PA83|زمان=en}}</ref> لێکۆڵینەوەکانی گێرد پوین لە دەستنووسە کۆنەکانی قورئان وای لێکرد کە بگاتە ئەو ئەنجامەی کە ڕەنگە ھەندێک لە دەقە قورئانییەکان سەدان ساڵ پێش محەممەد لەبەردەستدابووبن. نۆرمان گێسلەر باس لەوە دەکات کە پشتبەستنی قورئان بە سەرچاوەکانی پێش یەکێکە لە بەڵگەکانی ئەسڵی تەواوی مرۆڤ. نۆرمان گەیسلەر دەڵێت وابەستەیی قورئان بە سەرچاوەی پێشوەختە یەکێکە لە بەڵگەکانی سەرچاوەی بەیەکدەستی مرۆڤی قورئان. ئیبن ئیسحاق، مێژوونووسی موسڵمانی عەرەب کە نەریتە گرنگە زارەکییەکان بنەمای ژیاننامەی محەممەدی کۆکردووەتەوە، ئیدیعای کردووە کە کە ڕەنگە محەممەد چیرۆکە جوو-مەسیحییەکانی کە لە کەسانی دیکە بیستبووی لەخۆگرتووبێت. بۆ نموونە لە کتێبی (السیرة النبویة) دا (وەشانێکی دەستکاریکراو لە بەرھەمە ڕەسەنەکەی ئیبن ئیسحاق)، ڕاپۆرتەکەی [[ئیبن ھیشام]] دەگێڕیێتەوە "ڕوونی دەکاتەوە کە پێغەمبەر زۆرجار لەسەر گردی مەروە دادەنیشت و مەسیحییەکی بانگھێشت دەکرد… بەڵام ئەوان لە ڕاستیدا ھەندێک سەرچاوەیان بۆ فێرکردنی پێغەمبەر ھەبوو ."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Osman|یەکەم١=Ghada|سەردێڕ=Foreign slaves in Mecca and Medina in the formative Islamic period|journal=Islam and Christian–Muslim Relations|ڕێکەوت=ی تشرینی یەکەمی 2005|بەرگ=١٦|issue=4|پەڕەکان=٣٤٥–٣٥٩|doi=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09596410500250230|ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09596410500250230|زمان=en}}</ref> «... بینییان پێغەمبەر قسەی لەگەڵ دەکرد و گوتیان: بەڕاستی ئەبووفوکەێحە یەسار فێری دەکات…». بەگوێرەی وەشانێکی تر: "پێغەمبەر زۆرجار لە مەروە لە ژووری جەبر، گەنجێکی مەسیحی، دادەنیشت کە نۆکەری بەنی حەزرەمی بوو و دەیانگوت: 'زۆربەی ئەو شتانەی محەممەد دەیھێنێت ، جەبری مەسیحی نۆکەری بەنی حەزرەمییە کە فیری دەکا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Reynolds|یەکەم١=Gabriel Said|سەردێڕ=The Qur’an in Its Historical Context|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٠٩٤٥-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LKt8AgAAQBAJ&pg=PA90|زمان=en}}</ref> لێکۆڵینەوەیەک لەسەر ڕاپۆرتە زانیاریدەرەکان لەلایەن کلۆد گیلیۆوە گەیشتووەتە ئەو ئەنجامەی کە لەوانەیە تەواوی بەشەکانی مەککی قورئان ھەڵگری بنەماکانی ئەو گرووپانە بێت کە خاوەنی سەرچاوەی ئینجیلی و دوائینجیلی و سەرچاوەی دیکەن. یەکێک لەو ڕاپۆرتانە پێدەچێت گوێبەلی محەممەد ئەو کۆیلە مەسیحییە بوو کە لە [[سەحیحی بوخاری]]دا باسی لێوە کراوە کە ئیبن ئیسحاق بە ناوی جەبر باسی کردووە، ڕەنگە بەشی [[نەحل |١٦]]: ١٠١–١٠٤ی قورئان بۆ ئەو دابەزیبێت. واقیدی ناوی ئەم مەسیحییە بە ئیبن قومتە ناو دەھێنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Warraq|یەکەم١=Ibn|سەردێڕ=The Origins of the Koran: Classic Essays on Islam's Holy Book|ڕێکەوت=ی ی 2010|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٩٢-١٤٦-١|پەڕە=١٠٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r1fm33NeNlgC&pg=102|زمان=en}}</ref> لەگەڵ دژایەتی ناسنامە و پەیوەندی ئایینییەکەی لە ڕاپۆرتەکانی زانیاریدەرەکاندا. ھەروەھا [[ئیبن ئیسحاق]] چیرۆکی ئەوە دەگێڕێتەوە کە چۆن سێ مەسیحی بە ناوەکانی ئەبو حەریتا ئیبن ئەلقامە، ئەلعەقیب عەبدولمەسیح و ئەیھام ئەلسەعید سەبارەت بە بابەتە مەسیحییەکان وەک [[سیانەیی پیرۆز|سیانەیی]] قسەیان لەگەڵ محەممەد کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tisdall|یەکەم١=William St Clair|سەردێڕ=The Original Sources of the Qur'ân|ڕێکەوت=ی ی 1911|بڵاوکەرەوە=Society for promoting Christian knowledge|پەڕەکان=١٨٠–٨١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vHowAQAAMAAJ&pg=180|زمان=en}}</ref> چیرۆکی عیسای کۆرپە کە لە بێشکە قسە دەکات دەتوانرێت بگەڕێتەوە بۆ ئینجیلی کۆرپەی سریانی، و موعجیزەی زیندووکردنەوەی باڵندە گڵینەکان کە لە چیرۆکی کۆرپەی تۆماسدا دۆزرایەوە. چەندین گێڕانەوە پشت بە ئەفسانەی جوەکانی میدراش تانھوما دەبەستن، وەک چیرۆکی [[قابیل و ھابیل]] کە قابیل لە [[مائیدە|سوورەتی مائیدە]] ئایەتی ٣١ کە فێری ناشتنی تەرمی [[قابیل و ھابیل|ھابیل]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Midrash Tanhuma-Yelammedenu: an English translation of Genesis and Exodus from the printed version of Tanhuma-Yelammedenu with an introduction, notes, and indexes|ڕێکەوت=ی ی 1995|بڵاوکەرەوە=KTAV Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨١٢٥-٤٠٠-٦|پەڕە=١٥٦|ناونیشان=https://searchworks.stanford.edu/view/3131739|زمان=en}}</ref> ڕیچارد کاریر ئەم پشتبەستنە بە سەرچاوە مەسیحییەکانی پێش ئیسلام، وەک بەڵگەیەک دەزانێت کە ئیسلام لە جەماعەتێکی باوەڕی نوێ (بیدعەت) ھێنەری مەسیحییەوە سەرچاوەی گرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Richard|دوایین١=Carrier|سەردێڕ=Did Muhammad Exist? (Why That Question Is Hard to Answer) • Richard Carrier|ناونیشان=https://www.richardcarrier.info/archives/8574|وێبگە=Richard Carrier|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> === کاریگەری دەستە مەسیحییە بیدعەت ھێنەرەکان === قورئان پێداگری دەکات کە عیسا لە ڕاستیدا لە خاچ نەدراوە و لەسەر خاچ نەمردووە. ڕەنگە ئەو ڕوانگەی گشتی ئیسلامی کە پشتگیری لە ئینکاری لە خاچدان دەکات لە ژێر کاریگەری [[مانیچیزم]] (دۆسیتیزم) دا بووبێت، کە پێی وایە کەسێکی تر لەبری عیسا لە خاچ دراوە، لە ھەمان کاتدا بەو ئەنجامە گەیشتوە کە عیسا لە کاتی کۆتاییدا دەگەڕێتەوە. ھەرچەندە کۆدەنگی گشتی ئەوەیە کە مانیکیزم لە سەدەی شەشەم و حەوتەمدا، کاتێک ئیسلام پەرەی سەند، لە مەککەدا باو نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tardieu|یەکەم١=Michel|دوایین٢=Tardieu|یەکەم٢=Michel|سەردێڕ=Manichaeism|ڕێکەوت=ی ی 2008|بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press|شوێن=Urbana, Ill.|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٣٢٧٨-٣|پەڕەکان=٢٣-٢٧|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Manichaeism/e9wk7DQRoPoC?hl=en&gbpv=0|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Encyclopaedia Iranica|دوایین١=Foundation|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/manicheism-iv-missionary-activity-and-technique-|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en}}</ref> {{quote|''بەھۆی ئەو قسەیەشیان کە دەیانوت بە ڕاستی ئێمە مەسیح پێغەمبەری خوا عیسای کوڕی مریەممان کوشتووە، کەچی لەڕاستیدا نەکوشتوویانەو نە لە قەنارەو خاچیانداو، بەڵکو لێیان تێکچووە و (کەسێکی تریان کوشتووە لە بری ئەو)، بەڕاستی ئەوانەی کە بیرو بۆچوونی جیاوازیان لەو کێشەیەدا ھەیە، خۆشیان لە گوماندان تێیدا و ئەوانە ھیچ زانستییەکی ڕاستیان نییە لەو بارەیەوە، جگە لە شوێنکەوتنی گومان نەبێت و بەدڵنیایییەوە (دەڵێین) کە نەیانکوشتووەو بۆیان نەکوژراوە. نەخێر، بەڵکو خوا بەرزی کردەوە بۆ لای خۆی، خوا ھەمیشەو بەردەوام باڵادەست و دانایە.''. -|[[نیسا]] ١٥٧ و ١٥٨<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lawson|یەکەم١=Todd|سەردێڕ=The Crucifixion and the Qur'an: A Study in the History of Muslim Thought-لە خاچدان و قورئان: لێکۆڵینەوەیەک لە مێژووی بیری موسڵمانان|ڕێکەوت=ی ی 2014|بڵاوکەرەوە=Oneworld Publications|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٧٤-٦٧٥-٣|پەڕە=١٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C1cQBwAAQBAJ&pg=PA12|زمان=en}}</ref>}} سەرەڕای ئەم بۆچوونانە و نەبوونی ھیچ شایەتحاڵێک، زۆربەی زانا مۆدێرنەکان باوەڕیان وایە کە لە خاچدانی عیسا حاشاھەڵنەگرە. ئەو بۆچوونەی کە عیسا تەنھا وا دەرکەوتووە کە لە خاچ دراوە و لە ڕاستیدا نەمردووە، پێش ئیسلامە، و لە چەندین ئینجیلی ئەپۆکریفدا دەبینرێت. ئیرانیۆس لە کتێبی دژی بیدعەتدا باسی بیروباوەڕی گنۆسییەکان دەکات کە لێکچوونێکی بەرچاویان لەگەڵ تێڕوانینی ئیسلامیدا ھەیە: {{quote|''ئەو خۆی نەمرد، بەڵکو شیمۆن، پیاوێکی خەڵکی کۆرنییە، ناچارکرابوو خاچەکە لە جێی ئەو ھەڵبگرێت. تاکو ئەوەی عیسا وەک عیسا لە خاچ درا، لەبەر نەزانی و ھەڵە لە خاچ درا، لە کاتێکدا عیسا شێوەی شیمۆنی وەرگرت و لە کاتی ڕاوەستاندا پێی پێدەکەنی. چونکە بەو پێیەی ھێزێکی بێ جەستە بوو، و بیری باوکی نەزا، خۆی بە ئارەزووی خۆی گۆڕی و بەم شێوەیە بەرزبووەوە بۆ لای ئەو کەسەی کە ناردبووی، گاڵتەیان پێدەکرد، تا ئەو ڕادەیەی کە نەتوانرا دەستی بەسەردا بگیرێت و بۆ ھەمووان نەبینراو بوو.''-|ئیرانیۆس - دژی بیدعەت -کتێبی یەکەم، وەرزی ٢٤، بەشی ٤٠<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Irenaeus Against Heresies (Complete)|بڵاوکەرەوە=Library of Alexandria|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٥٥-٥٤٩٩-٤|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Irenaeus_Against_Heresies_Complete/csXmWVFs1zoC?hl=en&gbpv=0|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=en|format=ebook}}</ref>}} === دژایەتی و ھەڵوەشاندنەوە === قورئان چەند فەرمان یان سیاسەتی خودایی تێدایە کە لە شەریعەتی ئیسلامدا پشتگوێ خراوە، لەوانە [[نوور (سوورەت)|نوور]] ئایەتی ٢<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=موکریانی|یەکەم١=ھەژار|سەردێڕ=قورئانی پیرۆز بە کوردی|بڵاوکەرەوە=نشر احسان|شوێن=تاران|ناونیشان=https://allekok.ir/poet:1/book:8/poem:24|زمان=کوردیی ناوەندی|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230928205454/https://allekok.ir/poet:1/book:8/poem:24|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە سزای «١٠٠ تازیانە» بۆ زینا (سێکسی دەرەوەی ھاوسەرگیری) دیاری دەکات، لە کاتێکدا یاساکانی شەریعەت - بەپێی حەدیس لە محەممەدەوە فەرمان بە بەردبارانکردنی زیناکاران دەکات، نەک تازیانە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cook|یەکەم١=Michael|سەردێڕ=The Koran: A Very Short Introduction|ڕێکەوت=ی ی 2000|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford|شوێن=ئۆکسفۆرد|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٥٧٨٢٧-٤|پەڕە=١٤٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rUEe1twiimUC|زمان=en}}</ref> ئەم بێبایەخکردنە ڕواڵەتییەی وەحی ئیسلام بە چەمکی ھەڵوەشێنەر (ناسخ) ڕوون کراوەتەوە، کە خودا ھەندێک جار وەحییەک (ھەندێکجاریش زیاتر) بە وەحییەکی دیکە ھەڵدەوەشێنێتەوە- نەک تەنھا لە قورئاندا بەڵکو لە حەدیسیشدا. === غەرانیق (ئایەتە شەیتانییەکان) === {{Main|غەرانیق}} ھەندێک ڕەخنە لە قورئان لە دەوری دوو ئایەت دەسوڕێتەوە کە بە [[غەرانیق]] یان «ئایەتەکانی شەیتان» ناسراون. ھەندێک لە مێژووە سەرەتایییەکانی ئیسلامی باس لەوە دەکەن کە لە کاتێکدا محەممەد سوورەی [[نەجم]]ی دەخوێندەوە، وەک لەلایەن فریشتە جبریلەوە بۆی دابەزی، شەیتان فێڵی لێکرد و دوای ئایەتەکانی ١٩ و ٢٠ ئەم دێڕانەی خوارەوە خویندەوە: «جا ھەواڵم بدەنێ دەربارەی لات و عوززا و سێھەمیش مەنات. ئەوان باڵندەی بەرزەفڕن کە ھیوای شەفاعەتیان دەخوازرێت.» [[خوا لە ئیسلامدا|اللە]] و عوززا و مەنات سێ خوداوەند بوون کە لەلایەن مەککییەکانەوە دەپەرستران. پاشان ئەم مێژووانە دەڵێن کە 'ئایەتەکانی شەیتان' دوای ماوەیەکی کەم لەلایەن محەممەدەوە لەسەر فەرمانی جبریل ڕەتکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Guillaume|یەکەم١=Alfred|دوایین٢=Ibn-Hišām|یەکەم٢=ʿAbd-al-Malik|دوایین٣=Ibn-Isḥāq|یەکەم٣=Muḥammad|سەردێڕ=The life of Muhammad: a translation of Ishāq's Sīrat rasūl Allāh|ڕێکەوت=ی ی 1955|بڵاوکەرەوە=لقی پاکستان، چاپەمەنی زانکۆی ئۆکسفۆرد|شوێن=Karachi|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٦٣٦٠٣٤-٨|پەڕە=١٦٦|edition=کاریگەری ١١|ناونیشان=https://discover.libraryhub.jisc.ac.uk/search?q=0196360331&rn=2|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://discover.libraryhub.jisc.ac.uk/search?q=0196360331&rn=2 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} === کتێبنامە === * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dashti |یەکەم١=`Ali |سەردێڕ=Twenty Three Years: A Study of the Prophetic Career of Mohammad |ساڵ=١٩٩٤|ناونیشان=https://1400years.org/books/twentythreeyearsEN.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ref=AD23Y1994 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425032900/http://www.1400years.org/books/twentythreeyearsEN.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{تووڵی دەروازە|قورئان|ئیسلام|فەلسەفە}} [[پۆل:ڕەخنە لە ئیسلام]] [[پۆل:قورئان]] 1x551nzqf5qbr6v7m6y732dvlawiayy 0 211796 1582909 1405655 2026-05-11T00:38:11Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582909 wikitext text/x-wiki '''پردی قەڵاتاسیان''' پردێکی مێژوویی لە [[نەبیاوە]]، [[شارستانی میراوە]]، [[پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە. مێژووی سازکردنی پردەکە بۆ سەردەمی [[قاجاڕەکان]] دەگەڕێتەوە. ئەو پردە لەسەر ڕێگای کۆنی [[میراوە]] و [[مەھاباد]] لە بەشی باکووری ڕووباری [[زێی بچووک]] ساز کراوە. ناوی ئەو پردە لە گوندی [[قەڵاتاسیان]]ەوە وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://mahabad.irib.ir/-/%D9%BE%D9%84-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86|سەردێڕ= پل قلاتاسیان - نمایش محتوای تولیدات ویژه - صدا و سیمای مهاباد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= دەنگ و ڕەنگی ناوەندی مەھاباد|ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160501052332/http://mahabad.irib.ir/-/%D9%BE%D9%84-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پردی قەڵاتاسیان لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠، وەکوو یەکێک لە [[ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران]] بە ژمارەی تۆمارکردنی ٢٩٢٢ ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.islahweb.org/content/2013/9/9577/%D9%BE%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D9%82%D9%87%DA%B5%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86|سەردێڕ= پل تاریخی قلاتاسیان (پردی مێژویی قه‌ڵاتاسیان)|بڵاوکەرەوە= جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت|ڕێکەوت= ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160617003345/http://islahweb.org/content/2013/9/9577/%D9%BE%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D9%82%D9%87%DA%B5%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو پردە یەکێک لە شوێنە گەشتیارییەکانی سەردەشت ھەژمار دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://fa.tripyar.com/iran/%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C/%D8%A7%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C/%D9%BE%D9%84-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA.html|سەردێڕ= پل قلاتاسیان سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= وێبگەی گەشتیاریی ئێران|ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://fa.tripyar.com/iran/%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C/%D8%A7%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C/%D9%BE%D9%84-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پرد|موکریان|کوردستان}} {{سەردەشت-کۆلکە}} [[پۆل:پردەکانی ئێران]] [[پۆل:پردەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:زێی بچووک]] 7y6rwd3y0titflx6zdkwkap8ot8v793 0 212041 1582916 1578050 2026-05-11T02:39:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582916 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان | ناوی_خۆماڵی = | زمان١ = فارسی | ناوی_زمان١ = '''پیشمرگان کرد مسلمان''' | زمان٢ = | ناوی_زمان٢ = | زمان٣ = | ناوی_زمان٣ = | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = | ڕەنگکۆد = | سەرکردە = | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_گشتی = | سکرتێری_یەکەم = | لجە = | سکرتارییەت = | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = [[محەممەد برووجێردی]] | ناونیشانی_سەرکردە١ = | ناوی_سەرکردە١ = | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن = ١٩٧٩ | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = | یەکگرتن = | پاشینە = | شوێنگە = | ڕۆژنامە = | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = | ناوی_باڵی١ = | باڵی١ = | ناوی_باڵی٢ = | باڵی٢ = | ناوی_باڵی٣ = | باڵی٣ = | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = لایەنگری لە [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]{{ھن}}[[خومەینیزم]]{{ھن}}[[ئیسلامی سیاسی]]{{ھن}}دژایەتیی [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|حیزبە کوردییەکان]]{{ھن}}دژایەتیی [[کوردایەتی]] |شوێنی_سیاسی = ڕاست | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | نیشتمانی = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] و لقی [[بەسیج]] | نێودەوڵەتی = | ئەوروپی = | پەرلەمانی_ئەوروپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = | ئینتیما١ = | ڕەنگەکان = | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا = | ماڵپەر = | وڵات = [[ئێران]] | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }} {{Infobox war faction | name = پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان | native_name = '''پیشمرگان کرد مسلمان''' | war = [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران|ناکۆکیی کورد و ئێران]] | image = | caption = | active = ١٩٧٩–ئێستا | ideology = | position = | leaders = | clans = | headquarters = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[ئێران]] | area = | size = | partof = | predecessor = | successor = | allies = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] * {{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ** {{flagicon image|Flag of Basij.svg}} [[بەسیج]] | split = | opponents = {{flagicon image|لۆگۆی ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران.jpg}} [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران|ناوەندی ھاوکاری]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png}} [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حدکا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Komala.svg}} [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی زەحمەتکێشان]]{{ھن}} {{flagicon image|Komala's flag.png}} [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵەی کۆمۆنیست]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} [[پارتی ئازادیی کوردستان (ئێران)|پاک]]{{ھن}} {{flagicon image|Khebat.png}} [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|خەبات]] | battles = [[سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)|سەرھەڵدانی دوای شۆڕش لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[شەڕی ئێران و عێراق]]، [[تێکھەڵچوونی ئێران و پژاک]] | website = | strength = نادیار }} [[پەڕگە:Khamenei with Muslim Peshmerga in 1980.jpg|وێنۆک|[[عەلی خامنەیی]] لە ساڵی ١٩٨٠، لەگەڵ چەکدارە کوردەکانی سەر بە کۆماری ئیسلامیی ئێران کە لەلایەن حکوومەتەوە پێیان دەگوترێت «پێشمەرگە کوردە موسڵمان»]] '''پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان''' ھێزێکی میلیشیای سەر بە [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە بەمەبەستی شەڕ لەگەڵ چەکدارە کوردەکان لەکاتی [[سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)|سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە ساڵی ١٩٧٩ دامەزرا. [[محەممەد برووجێردی]]، یەکێک لە فەرماندە باڵاکانی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] لە ڕێکخستنی ئەو ھێزانە لە دژی حیزبە کوردییەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نقش شهید بروجردی در بسیج پیشمرگان کُرد/ روایتی از تشییع پیکر مسیح کردستان|ناونیشان=https://defapress.ir/fa/news/524871/نقش-شهید-بروجردی-در-بسیج-پیشمرگان-کُرد-روایتی-از-تشییع-پیکر-مسیح-کردستان|زمان=فارسی|بڵاوکەرەوە=defapress.ir|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> ئەو ھێزە میلیشیایە لە سەرەتای دامەزراندنییەوە بێجگە لە بەشداریکردنی لە ھەر شەڕێک لە دژی [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|حیزبە کوردییەکان]]، لە سەرکوتکردنی ھەر جۆرە سەرھەڵدان، ڕاپەڕین و خۆپیشاندانێک لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ڕۆڵی ھەبووە کە لە دژی حکوومەتی کۆماری ئیسلامی بوون، لەوانەش سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی دوای کوژرانی ژینا ئەمینی]] لە ساڵی ٢٠٢٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farhikhtegandaily.com/newspaper/3739/2/|سەردێڕ=پیشمرگ‌های مسلمان کُرد علیه تجزیه‌طلبان|بڵاوکەرەوە=فرهیختگان|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250112063057/https://farhikhtegandaily.com/newspaper/3739/2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پاڵنەرەکان == زۆربەی ئەو کەسانەی کە دەبنە پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان، پاڵنەر و کێشەی ئابوورییان ھەیە. ھەروەھا بەشێکی بەرچاو لەم کەسانە لەلایەن حکوومەتەوە پارە و وامی زۆریان دەدرێتێ. بۆ نموونە لە شوباتی ٢٠٢٤، سەرۆکی دەستەی پەیوەندیدارەکانی [[سپای بەیتولموقەدەسی کوردستان]] ڕای گەیاند کە ئامانجی ئەوان خەڵاتکردتی ٤،٦٠٠ پێشمەرگەی کوردی موسڵمانە و ھەتا ئەوکات بە ٤٨٣ بنەماڵەی ئەم کەسانە وامی ١٥ ملیارد تەمەنییان داوە، کە بە دۆلاری ئەوکات دەبوو نزیکەی ٢٦٥،٠٠٠ دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اقوام مختلف ایران پایه افتخار و سربلندی کشور هستند|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2767194/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%84%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=فارسی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240221115604/https://www.kurdpress.com/news/2767194/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%84%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == پاش سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]] و ھاتنە سەرکاری [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]]، کۆمەڵێک لە کوردە موسڵمانەکان بە بیروڕای ئیسلامی دەستیان بە چالاکی کرد و بۆ یەکەم جار [[ئەحمەد موفتیزادە]] لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ کەسانی سەر بە کۆماری ئیسلامی، ناوی پێشمەرگەی موسڵمانی لەسەر دانان. ئەو کەسانە ڕۆڵێکی گرینگیان لە شەڕی دژی حیزبە کوردییەکاندا ھەبووە و بەھۆیەوە لەلایەن بەشێکی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و پارتە ئۆپۆزسیۆنە کوردییەکان وەکوو «[[جاش]]»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?Jmara=10136&Jor=4|سەردێڕ= پێشمەرگەی موسڵمان " یان جاش و خۆ فروشەکانی نیشتمان !|بڵاوکەرەوە= ئاسۆی ڕۆژھەڵات|ڕێکەوت= ٥ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?Jmara=10136&Jor=4 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> یان «[[خۆفرۆش]]»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%95%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B3%DA%B5%D9%85%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%86%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%95%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C|سەردێڕ= پێشمەرگەی موسڵمان، یان خۆفرۆشانی خۆوڵاتی ( کاوە بەھرامی)|بڵاوکەرەوە= کوردستان میدیا|ڕێکەوت= ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%95%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B3%DA%B5%D9%85%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%86%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%95%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ناسراون. لە ئێستادا حکوومەتی کۆماری ئیسلامی ئەو کوردە چەکدارانەی کە لە لقەکانی [[بەسیج]] و [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] ئەندامن بەو نازناوەوە دەناسێنێت. ئەو کەسانە دژی [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|حیزبە ئۆپۆزسیۆنەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] شەڕ دەکەن. == ئەمانەش ببینە == * [[حەمیدیە]] * [[جاش]] * [[جەردەوان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ئیسلامی سیاسی لە کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|کوردستان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Muslim Kurdish Peshmerga}} [[پۆل:ململانێکانی ١٩٧٩]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران]] [[پۆل:دژەکوردبوون]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] 7y4fpt79gxzqlkql5vpq835g6w7eq9b 0 212707 1582903 1405641 2026-05-11T00:20:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582903 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر}} {{ویکیسازی}} {{خاوێنکردن}} '''پاڵەوانێتی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی''' ( بە زۆری بانگ دەکرێت بە خولی سوپەری لانکاشەیر، بە کورتی چامپیۆنشیپ یاخود '''چامپیۆنشیپی سکای بێت''' بە مەبەستی سپۆنسەر)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=The Football League {{!}} News {{!}} Football League {{!}} FL News {{!}} Sky Bet to sponsor The Football League|ناونیشان=http://www.football-league.co.uk/footballleaguenews/20130718/sky-bet-to-sponsor-the-football-league_2293334_3318506|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130721163828/http://www.football-league.co.uk/footballleaguenews/20130718/sky-bet-to-sponsor-the-football-league_2293334_3318506|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بەرزترین ئاستی خولی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] ئینگلیزیە (ئینگلیزی :  EFL) و دووەم بەرزترینە لە سیستەمی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی لە دوای [[پرێمیەرلیگ|پریمەر لیگ]]. خولەکە لە ٢٤ یانە پێکهاتووە.{{Infobox football league|name=خولی چامپیۆنشیپ|image=|pixels=145px|country={{ENG}} (٢٢ یانە)|other countries={{WAL}} (٢ یانە)|founded={{plainlist| *1892 (as [[Football League Second Division]]) *2004 (as Football League Championship)}}|teams=[[#Current members|24]]|promotion=خولی نایاب|relegation=لیگی یەک|levels=2|domest_cup=جامی قەلغانی ئینگلیزی <br/> جامی ئێف ئەی|league_cup=جامی ئی ئێف ئێڵ <br/> نازناوی ئی ئێف ئێڵ|confed_cup=خولی ئەوروپا (لە ڕێگەی جامی ئێف ئەی) <br/> خولی کۆنفڕانسی ئەوروپا (لە ڕێگەی جامی ئی ئێف ئێڵ)|champions=فولهام (یەکەم نازناو)|season=[[2021–22 EFL Championship|2021–22]]|most_champs={{plainlist| *نیوکاسڵ یونایتد *نۆرویچ ستی *ڕیدینگ *سەندەرلاند *وۆڵڤەر هامتۆن *(هەر یەکێکیان ٢ نازناو)}}|tv=[[English Football League#Media rights|List of broadcasters]]|website=[http://www.efl.com/sky-bet-championship/ Official website]|current=[[2022–23 EFL Championship]]}}لە وەرزی ٢٠٠٤-٠٥ ناسرا بە پاڵەوانێتی خولی تۆپی پێ، ئەم ئاستە پێشتر ناسرا بوو بە خولی تۆپی پێی پلە دوو (لە ١٨٩٢ – ١٩٩٢) و خولی تۆپی پێی پلە یەک (١٩٩٢ – ٢٠٠٤). براوەی چامپیۆنشیپ نازناوی چامپیۆنشیپی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی دەبردەوە، هەمان نازناو کە دەبەخشرا بە پاڵەوانی خولی پلەیەکی ئینگلیزی لە پێشتردا تا ١٩٩٢. هەر وەک ئاستەکانی تری تۆپی پێی پیشەگەری [[ئینگلیزی]]، یانەکانی وێڵز دەتوانن بەشێک بن لەم ئاستە، کە وا دەکات خولێک بێت لە دەرەوەی وڵاتەکەش بەشدار بێت. هەموو وەرزێک، دوو یانەکەی کە لە ئاستی سەرەوەدا دەبن لە چامپیۆنشیپ ڕاستەوخۆ سەردەخرێن بۆ خولی [[پریمەرلیگ]]. یانەکانی کە لە سێیەم تا شەشەم دەبن لە وەرزەکەدا بەشدار دەبن لە پاڵەوانێتیەکی یەکتر دەرکردن، کە براوەی ئەو پاڵەوانێتیەش سەرەخرێت بۆ خولی پریمەرلیگ. سێ یانەی خوارەوەی ڕیزبەندی لە چامپیۆنشیپ دادەبەزن بۆ لیگی یەک. چامپیۆنشیپ دەوڵەمەندترین خولە لە جیهاندا لە ئاست خولەکانی کە یەکەم ئاستی وڵات نین، و نۆیەم دەوڵەمەنترین خولە لە [[ئەورووپا|ئەوروپا]]<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Press-2014-06-05|ناونیشان=https://www2.deloitte.com/ba/en/pages/press/press-2014-06-05.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Deloitte Bosnia and Herzegovina|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220425231624/https://www2.deloitte.com/ba/en/pages/press/press-2014-06-05.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>، و لە ئاستی دەیەمە لە جیهانی [[تۆپی پێ|تۆپی پێدا]] سەبارەت بە هەبوونی هاندەران و ئامادەبوونیان ( لەگەڵ زۆرترین ئامادەبوونی هاندەر لە هەر یاریەکدا لە ئاست خولەکانی پلە دوو). تێکڕای ئامادەبوون لە وەرزی ٢٠١٨-١٩ بریتی بوو لە ٢٠،١٨١ هاندەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2018/2019 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2018-2019/1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> یانەی بارنسلی زۆرترین وەرزی هەبووە لە ئاستی دووەمی تۆپی پێی ئینگلیزی لە هەر یانەیەکی تر و لە ٣ [[کانوونی دووەم|کانونی دووەمی]] ٢٠١١ بوو بە یەکەم یانە کە ١،٠٠٠ بردنەوە بەدەست بهێنێت لە ئاستی دووەمی تۆپی پێی ئینگلیزی لەگەڵ بردنەوەی ٢-١ لە یاریگای خۆیدا بەرامبەر کۆڤێنتری ستی. بارنسلی هەروەها بوو بە یەکەم یانە کە ٣،٠٠٠ یاری بکات لە ئاستی دووەمی خولی تۆپی پێ (١٠٢٨ بردنەوە، ٧٤٧ بەرامبەر بوون، ١٢٢٤ دۆڕان).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Barnsley 2-1 Brighton|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/21665814|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> لە ئێستادا، بێرمینگهام ستی زۆرترین ماوە لە چامپیۆنشیپ بووە، کۆتا جار کە لەو ئاستە نەبووە بریتیە لە وەرزی ٢٠١٠-١١. == مێژوو == لە وەرزی دەستپێکیدا لە ٢٠٠٤-٠٥، خولی تۆپی پێی چامپیۆنشیپ ڕایگەیاند کە کۆی گشتی ئامادەبووان (لەناویدا دوای وەرز) بریتی بووە لە ٩.٨ ملیۆن، کە ڕایگەیاند چوارەم زۆرترین ئامادەبوونە بۆ خولێکی تۆپی پێی [[ئەورووپا|ئەوروپی]]، تەنیا لە دوای خولی [[پرێمیەرلیگ|پریمەرلیگ]] (١٢.٨٨ ملیۆن)، خولی ئیسپانی [[لالیگا|لا لیگا]] (١١.٥٧ ملیۆن) و خولی ئەڵمانی [[بۆندسلیگا]] (١٠.٩٢ ملیۆن)، بەڵام لە پێش خولی ئیتاڵی [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|سێریا ئەی]] (٩.٧٧ ملیۆن) و خولی فەڕەنسی لیگ ١ (٨.١٧ ملیۆن) هات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Countdown underway to new season|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/4748403.stm|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Times & The Sunday Times|ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.thetimes.co.uk|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=TheFA.com - First class second division|ناونیشان=http://www.thefa.com/TheFA/NewsFromTheFA/Postings/2005/08/Features_ChampionshipSuccess.htm|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=archive.ph|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20051102201410/http://www.thefa.com/TheFA/NewsFromTheFA/Postings/2005/08/Features_ChampionshipSuccess.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> سەندەرلاند یەکەم خولی بردەوە لە وەرزی یەکەمدا دوای گۆڕانکاریەکان، کە ویگان لە دووەمدا هات و سەرکەوت بۆ ئاستی یەکەمی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی بۆ یەکەم جار لە مێژوویدا. یانەکە بیست و حەوت ساڵ پێش ئەوە ڕێگەی پێدرا لە خولی تۆپی پێ؛ لە ئاستی چوارەم بوو یانزە ساڵ پێش ئەو سەرکەوتنە. وێستهام یونایتد یەکەم یاری کۆتایی پلەی ئۆفی بردەوە لەو وەرزەدا، لە دوای بردنەوەی ١-٠ لە بەرامبەر پریستۆن لە یاریگای میلینیۆم لە [[کاردیف]]. لە وەرزی ٢٠٠٥-٠٦، ڕیدینگ ڕیکۆردی زۆرترین خاڵی خولی تۆپی پێی شکاند، کە ١٠٦ خاڵی کۆکردەوە، و ڕیکۆردەکەی پێشووی شکاند کە بەناوی سەندەرلاند بوو لە ١٩٩٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=League Points - Football League 125|ناونیشان=http://www.fl125.co.uk/records/league-points|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171112223703/http://www.fl125.co.uk/records/league-points|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> سەندەرلاند دووەم نازناوی چامپیۆنشیپی بردەوە لە تەنیا سێ وەرزدا لە وەرزی ٢٠٠٦-٠٧. لە ٤ مایسی ٢٠٠٧، لیدس یونایتد بوو بە یەکەم یانە لە کاتی گۆڕانکاریەکانی خولەکەوە کە بچێتە بەشی بەڕێوەبردن و یانەکە بێ خاوەن بێت؛ ئەوان ١٠ خاڵیان لێ شکێندرا و لە ئەنجامدا بۆ خولی خوارتر دابەزین.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Leeds Utd call in administrators|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6624731.stm|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Relegated Leeds in administration|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/l/leeds_united/6625751.stm|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> لە ٢٨ ی مایسی ٢٠٠٧، دێربی کاونتی یەکەم یاری کۆتایی پلەی ئۆفی چامپیۆنشیپی بردەوە لە یاریگا نوێیەکەی وێمبڵی بە بردنەوە لە وێست برۆمیچ ١-٠ بە ئامادەبوونی نزیکەی ٧٥،٠٠٠ هاندەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Derby 1-0 West Brom|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_div_1/6689971.stm|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> وێست برۆمیچ لە وەرزی دواتردا پاڵەوانێتی چامپیۆنشیپی بردەوە. لە ٣٠ ئەیلولی ٢٠٠٩، [[کۆکا کۆلا]] ڕایگەیاند کە گرێبەستی سپۆنسەرەکەیان کۆتایی پێ دەهێنن لەگەڵ خولی تۆپی پێ (ئێستا خولی تۆپی پێی ئینگلیزی)، کە لە ٢٠٠٤-٠٥ دەستی پێکردبوو، لە کۆتایی وەرزی ٢٠٠٩-<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff|یەکەم=Guardian|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Coca-Cola end Football League sponsorship deal|ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2009/sep/30/coca-cola-football-league-sponsorship|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref>١٠. لە ١٦ مارسی ٢٠١٠، ئێن پاوەر (ئینگلیزی : npower) وەکو سپۆنسەری نوێی نازناوی خولی تۆپی پێ ڕاگەیاندرا، و لە سەرەتای وەرزی خولی تۆپی پێی ٢٠١٠-١١ تا کۆتایی وەرزی ٢٠١٢-١٣، خولی تۆپی پێی چامپیۆنشیپ ناسراو بوو بە ئێن پاوەر چامپیۆنشیپ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Npower signs Football League deal|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8570749.stm|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> لە ١٨ تەموزی ٢٠١٣، دروستکەری گرەوی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] سکای بێت ڕایگەیاند کە گرێبەستێکیان واژۆ کردووە بۆ پێنج ساڵ تا سپۆنسەری خولەکە بکەن.<ref name=":3" /> لە ٢٤ مایسی ٢٠١٣، لە یاری کۆتایی پلەی ئۆفی چامپیۆنشیپ لە نێوان دێربی کاونتی و کوینس پارک ڕەینجەریس زۆرترین هاندەری بەخۆیەوە بینی زیاتر لە هەفتەیەکی تری چامپیۆنشیپ – ٨٧،٣٤٨ هاندەر ئامادە بوون کاتێک بۆبی زامۆرا لە خولەکاکانی کۆتایی بردنەوەی بۆ کوینس پارک ڕەینجەرس بەدەست هێنا تا یانە لەندەنیەکە سەرکەوتن بەدەست بهێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Derby County 0-1 Queens Park Rangers|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/27452294|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> بۆ وەرزی ٢٠١٦-١٧، خولی تۆپی پێ دوبارە ناوەکەی گۆڕدرا بۆ خولی تۆپی پێی ئینگلیزی. خولەکە ژمارەیەکی زۆر هاندەری هەبوو کە زیاتر بوو لە یانزە ملیۆن – بە بێ یاریەکانی پلەی ئۆف – کە زیاتر لە دوو ملیۆن هاندەر بەتەنیا سەیری یاریەکانی [[یانەی تۆپی پێی نیوکاسڵ یونایتد|نیوکاسڵ یونایتد]] و ئەستۆن ڤێلایان کردبوو لە یاریگای خۆیاندا ؛ کە هەردووکیان لە پریمەرلیگ دابەزیبوون لە وەرزی پێشتردا. ئەمەش زۆرترین ژمارەی هاندەر بوو بۆ خولەکانی ئاستی دووەم تا چوارەمی ئینگلیزی لە وەرزی ١٩٥٨-٥٩ تا ئەوکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=EFL attendances highest since 1959|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/39885344|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> == پێکهاتەی خولەکە == خولەکە لە 24 یانە پێکدێت، کە بە درێژای وەرزێک، کە ساڵانە دەست پێ دەکات لە مانگی [[ئاب]] بۆ مانگی مایسی ساڵی دواتر، هەر یانەیەک دوو جار بەرامبەر یانەکانی تر یاری دەکات لە خولەکەدا، جارێک لە یاریگای خۆی و جارێک یاریگای بەرامبەر، کە لە ئەنجامدا هەر تیمێک بە کۆی گشتی ٤٦ یاری ئەنجام دەدات. سێ خاڵ دەبەخشرێت بۆ بردنەوە، یەک بۆ بەرامبەر و سفر بۆ دۆڕاند. یانەکان ڕیزبەندی دەکرێن لەسەر بنەمای خاڵەکانی بەدەستیان هێناوە، دواتر جیاوازی گۆڵ، دواتر گۆڵەکانی تۆمار کراون، و دواتر ئەنجامی یاری نێوانیان بۆ وەرزەکە (بە هەژمارکردنی گۆڵی میوان). ئەگەر دوو یانە یان زیاتر وەرزەکە کۆتایی پێ بهێنن و یەکسان بن لە هەموو ئەم بنەمایانەدا، ئەوکات تیمەکان جیادەکرێنەوە لەسەر بنەمای ڕیزبەندی ئەلف و بێ، بەڵام بەو مەرجەی کار نەکاتە سەر سەرکەوتن، دابەزین یاخود قۆناغی پلەی ئۆف ( لە خوارەوە بیبینە )، کە کاتێک ئەوە ڕودەدات تیمەکان لە ڕێگەی یاریەک لە نێوانیاندا ئاستەکەیان دیاری دەکرێن، و هەرچەندە ئەم حاڵەتە هیچ کاتێک ڕووی نەداوە بە درێژای ساڵەکانی کە یاساکە هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Sporting Life - Football {{!}} Championship Play-offs Live, Preston v Leeds, Watford v Crystal Palace, UEFA Cup Final Live, Middlesbrough v Sevilla, Scottish Premier, Coca-Cola Championship, European News, Fixtures, Results, Tables|ناونیشان=http://www.sporting-life.com/football/live/tables/cc_champ.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060509014633/http://www.sporting-life.com/football/live/tables/cc_champ.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە کۆتایی وەرزەکە، دوو یانەی سەرەوەی ڕیزبەندی و براوەی قۆناغی دەرکردن (پلەی ئۆفی چامپیۆنشیپ) سەردەکەون بۆ [[پریمەرلیگ]] و سێ یانەی کۆتایی ڕیزبەندی دادەبەزن بۆ خولی پلە یەکی تۆپی پێ. پلەی ئۆفی چامیپیۆنشیپی خولی تۆپی پێ پاڵەوانێتیەکی دەرکردنە بۆ ئەو یانانەی لە وەرزەکەدا لە سێیەم تا شەشەم بوون و براوەکەیان سەردەکەوێت بۆ پریمەرلیگ. لە پلەی ئۆفدا، ئەو یانەیەی سێیەم بووە یاری دەکات لە دژی ئەوەی شەشەم بووە و یانەی چوارەم یاری دەکات لە دژی ئەوەی پێنجەم بووە بە دوو یاری قۆناغی پێشکۆتایی (یەکیان لە یاریگای خۆی و یەکیان لە یاریگای بەرامبەر). براوەی هەر یەکێک لە پێش کۆتاییەکان یەک یاری دەکەن لە یاریگای وێمبڵی کە خەڵاتەکەی سەرکەوتنە بۆ پریمەرلیگ و بوون بە خاوەنی نازناوی پلەی ئۆفی چامپیۆنشیپ. == ئەندامانی ئێستا == ئەم ٢٤ یانەیەی خوارەوە لە ئێستادا ڕکابەری دەکەن لە خولی تۆپی پێی ئینگلیزی چامپیۆنشیپ لە وەرزی ٢٠٢١-٢٠٢٢ {{location map+|England|float=right|width=585|caption=Locations of the 2021–22 EFL Championship teams|places={{location map~ |England |lat=51.5155|long=-0.0922|label=[[Football in London|London]]|mark=Blue pog.svg|label_size=85|position=bottom}} {{location map~ |England |lat=53.7866633|long=-2.74181667|label=[[Lancashire]]|mark=Blue pog.svg|label_size=85|position=bottom}} {{location map~ |England |lat=53.522222|long=-1.46750 |label=[[Barnsley F.C.|Barnsley]] |position=right}} {{location map~ |England |lat=52.47587 |long=-1.86809 |label=[[Birmingham City F.C.|Birmingham City]] |position=bottom}} {{Location map~ |England |lat=50.7192|long=-1.8808|label=[[AFC Bournemouth|{{nowrap|Bournemouth}}]] |position=top}} {{location map~ |England |lat=51.4401 |long=-2.6203 |label=[[Bristol City F.C.|{{nowrap|Bristol City}}]] |position=right}} {{location map~ |England |lat=51.47297 |long=-3.20288 |label=[[Cardiff City F.C.|Cardiff<br>City]] |position=bottom}} {{location map~ |England |lat=52.4483 |long=-1.4966 |label=[[Coventry City F.C.|{{nowrap|Coventry City}}]] |position=bottomright}} {{location map~ |England |lat=52.9149 |long=-1.4472 |label=[[Derby County F.C.|Derby<br>County]] |position=top}} {{location map~ |England |lat=53.6543 |long=-1.7684 |label=[[Huddersfield Town A.F.C.|Huddersfield Town]] |position=top}} {{location map~ |England |lat=53.74603 |long=-0.36795 |label=[[Hull City A.F.C.|Hull City]] |position=left}} {{location map~ |England |lat=51.88423 |long=-0.43163 |label=[[Luton Town F.C.|{{nowrap|Luton Town}}]] |position=right}} {{location map~ |England |lat=54.57833 |long=-1.21694 |label=[[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]] |position=bottom}} {{location map~ |England |lat=52.9399 |long=-1.1329 |label=[[Nottingham Forest F.C.|{{nowrap|Nottingham Forest}}]] |position=right}} {{location map~ |England |lat=52.5647 |long=-0.2402 |label=[[Peterborough United F.C.|{{nowrap|Peterborough United}}]] |position=top}} {{location map~ |England |lat=51.4224 |long=-0.9826 |label=[[Reading F.C.|Reading]] |position=bottom}} {{location map~ |England |lat=53.37004 |long=-1.46994 |label=[[Sheffield United F.C.|{{nowrap|Sheffield United}}]] |position=right}} {{location map~ |England |lat=52.98841 |long=-2.17609 |label=[[Stoke City F.C.|Stoke City]] |position=left}} {{location map~ |England |lat=51.642752 |long=-3.934588 |label=[[Swansea City A.F.C.|{{nowrap|Swansea City}}]] |position=right}} {{location map~ |England |lat=52.50916667 |long=-1.96388889 |label=[[West Bromwich Albion F.C.|{{nowrap|West Bromwich Albion}}]] |position=left}} <!--DISPLAY OF LONDON TEAMS IN BOTTOM RIGHT CORNER--> {{Location map~ |England |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1 |lat=50.7 |long=-0.5 |label_size=80|label='''[[Football in London|London]]&nbsp;teams'''<br> [[Fulham F.C.|Fulham]]<br> [[Millwall F.C.|Millwall]]<br> {{nowrap|[[Queens Park Rangers F.C.|Queens Park Rangers]]}} |position=right}} <!--DISPLAY OF LANCASHIRE TEAMS IN TOP LEFT CORNER--> {{Location map~ |England |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1 |lat=55.7 |long=-0.6 |label_size=80|label='''[[Lancashire#Football|Lancashire]]&nbsp;teams'''<br> [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]]<br> [[Blackpool F.C.|Blackpool]]<br> {{nowrap|[[Preston North End F.C.|Preston North End]]}} |position=right}}}} {| class="wikitable sortable" !یانە !ڕیزبەندی کۆتایی وەرزی پێشوو !جێگا !یاریگا !ژمارەی کورسی یاریگا |- | |5th |Barnsley |Oakwell |23,287 |- |Birmingham City |18th |Birmingham |St Andrew's Stadium |29,409 |- |Blackburn Rovers |15th |Blackburn |Ewood Park |31,367 |- |Bournemouth |6th |Bournemouth |Vitality Stadium |11,364 |- |Blackpool |3rd in League One (promoted via play-offs) |Blackpool |Bloomfield Road |17,338 |- |Bristol City |19th |Bristol |Ashton Gate |27,000 |- |Cardiff City |8th |Cardiff |Cardiff City Stadium |33,316 |- |Coventry City |16th |Coventry |Coventry Building Society Arena |32,609 |- |Derby County |21st |Derby |Pride Park Stadium |33,597 |- |Fulham |18th in Premier League (relegated) |London <small>(Fulham)</small> |Craven Cottage |19,359 |- |Huddersfield Town |20th |Huddersfield |John Smith's Stadium |24,121 |- |Hull City |1st in League One (promoted) |Kingston upon Hull |MKM Stadium |25,400 |- |Luton Town |12th |Luton |Kenilworth Road |10,356 |- |Middlesbrough |10th |Middlesbrough |Riverside Stadium |34,742 |- |Millwall |11th |London <small>(South Bermondsey)</small> |The Den |20,146 |- |Nottingham Forest |17th |Nottingham |City Ground |30,576 |- |Peterborough United |2nd in League One (promoted) |Peterborough |Weston Homes Stadium |15,314 |- |Preston North End |13th |Preston |Deepdale |23,408 |- |Queens Park Rangers |9th |London <small>(Shepherd's Bush)</small> |Kiyan Prince Foundation Stadium |18,360 |- |Reading |7th |Reading |Select Car Leasing Stadium |24,200 |- |Sheffield United |20th in Premier League (relegated) |Sheffield |Bramall Lane |32,050 |- |Stoke City |14th |Stoke-on-Trent |bet365 Stadium |30,089 |- |Swansea City |4th |Swansea |Liberty Stadium |21,088 |- |West Bromwich Albion |19th in Premier League (relegated) |West Bromwich |The Hawthorns |26,688 |} == ئەنجامەکان == {| class="wikitable" !وەرز !پاڵەوان !دووەم !براوەی پلەی ئۆف !ئەنجام !دووەمی پلەی ئۆف |- |2004–05 |Sunderland 94 |Wigan Athletic 87 |West Ham United 73 (6th) |1–0 |Preston North End 75 (5th) |- |2005–06 |Reading 106 |Sheffield United 90 |Watford 81 (3rd) |3–0 |Leeds United 78 (5th) |- |2006–07 |Sunderland 88 |Birmingham City 86 |Derby County 84 (3rd) |1–0 |West Bromwich Albion 76 (4th) |- |2007–08 |West Bromwich Albion 81 |Stoke City 79 |Hull City 75 (3rd) |1–0 |Bristol City 74 (4th) |- |2008–09 |Wolverhampton Wanderers 90 |Birmingham City 83 |Burnley 76 (5th) |1–0 |Sheffield United 80 (3rd) |- |2009–10 |Newcastle United 102 |West Bromwich Albion 91 |Blackpool 70 (6th) |3–2 |Cardiff City 76 (4th) |- |2010–11 |Queens Park Rangers 88 |Norwich City¹ 84 |Swansea City 80 (3rd) |4–2 |Reading 77 (5th) |- |2011–12 |Reading 89 |Southampton 88 |West Ham United 86 (3rd) |2–1 |Blackpool 75 (5th) |- |2012–13 |Cardiff City 87 |Hull City 79 |Crystal Palace 72 (5th) |1–0 (a.e.t.) |Watford 77 (3rd) |- |2013–14 |Leicester City 102 |Burnley² 93 |Queens Park Rangers 80 (4th) |1–0 |Derby County 85 (3rd) |- |2014–15 |Bournemouth 90 |Watford 89 |Norwich City 86 (3rd) |2–0 |Middlesbrough 85 (4th) |- |2015–16 |Burnley 93 |Middlesbrough 89 |Hull City 83 (4th) |1–0 |Sheffield Wednesday 74 (6th) |- |2016–17 |Newcastle United 94 |Brighton & Hove Albion² 93 |Huddersfield Town 81 (5th) |0–0 (4–3 pen.) |Reading 85 (3rd) |- |2017–18 |Wolverhampton Wanderers 99 |Cardiff City 90 |Fulham 88 (3rd) |1–0 |Aston Villa 83 (4th) |- |2018–19 |Norwich City 94 |Sheffield United 89 |Aston Villa 76 (5th) |2–1 |Derby County 74 (6th) |- |2019–20 |Leeds United 93 |West Bromwich Albion 83 |Fulham 81 (4th) |2–1 (a.e.t.) |Brentford 81 (3rd) |- |2020–21 |Norwich City 97 |Watford 91 |Brentford 87 (3rd) |2–0 |Swansea City 80 (4th) |- |2021–22 |Fulham (90) |Bournemouth (88) |TBD |TBD |TBD |} === یانەکانی دابەزیون (لە چامپیۆنشیپ بۆ لیگی یەک) === {| class="wikitable" !Season !Clubs (Points) |- |2004–05 |Gillingham (50), Nottingham Forest (44), Rotherham United (29) |- |2005–06 |Crewe Alexandra (42), Millwall (40), Brighton & Hove Albion (38) |- |2006–07 |Southend United (42), Luton Town (40), Leeds United (36) |- |2007–08 |Leicester City (52), Scunthorpe United (46), Colchester United (38) |- |2008–09 |Norwich City (46), Southampton (45), Charlton Athletic (39) |- |2009–10 |Sheffield Wednesday (47), Plymouth Argyle (41), Peterborough United (34) |- |2010–11 |Preston North End (42), Sheffield United (42), Scunthorpe United (42) |- |2011–12 |Portsmouth (40), Coventry City (40), Doncaster Rovers (36) |- |2012–13 |Peterborough United (54), Wolverhampton Wanderers (51), Bristol City (41) |- |2013–14 |Doncaster Rovers (44), Barnsley (39), Yeovil Town (37) |- |2014–15 |Millwall (41), Wigan Athletic (39), Blackpool (26) |- |2015–16 |Charlton Athletic (40), Milton Keynes Dons (39), Bolton Wanderers (30) |- |2016–17 |Blackburn Rovers (51), Wigan Athletic (42), Rotherham United (23) |- |2017–18 |Barnsley (41), Burton Albion (41), Sunderland (37) |- |2018–19 |Rotherham United (40), Bolton Wanderers (32), Ipswich Town (31) |- |2019–20 |Charlton Athletic (48), Wigan Athletic (47), Hull City (45) |- |2020–21 |Wycombe Wanderers (43), Rotherham United (42), Sheffield Wednesday (41) |- |2021–22 |Peterborough United (37), Derby County (34), Barnsley (30) |} === یانەکانی دابەزیون (لە پریمەرلیگ بۆ چامپیۆنشیپ) === {| class="wikitable" !Season !Clubs (Points) |- |2004–05 |Crystal Palace (33), Norwich City (33), Southampton (32) |- |2005–06 |Birmingham City (34), West Bromwich Albion (30), Sunderland (15) |- |2006–07 |Sheffield United (38), Charlton Athletic (34), Watford (29) |- |2007–08 |Reading (36), Birmingham City (35), Derby County (11) |- |2008–09 |Newcastle United (34), Middlesbrough (32), West Bromwich Albion (32) |- |2009–10 |Burnley (30), Hull City (30), Portsmouth (19) |- |2010–11 |Birmingham City (39), Blackpool (39), West Ham United (33) |- |2011–12 |Bolton Wanderers (36), Blackburn Rovers (31), Wolverhampton Wanderers (25) |- |2012–13 |Wigan Athletic (36), Reading (28), Queens Park Rangers (25) |- |2013–14 |Norwich City (33), Fulham (32), Cardiff City (30) |- |2014–15 |Hull City (35), Burnley (33), Queens Park Rangers (30) |- |2015–16 |Newcastle United (37), Norwich City (34), Aston Villa (17) |- |2016–17 |Hull City (34), Middlesbrough (28), Sunderland (24) |- |2017–18 |Swansea City (33), Stoke City (33), West Bromwich Albion (31) |- |2018–19 |Cardiff City (34), Fulham (26), Huddersfield Town (16) |- |2019–20 |Bournemouth (34), Watford (34), Norwich City (21) |- |2020–21 |Fulham (28), West Bromwich Albion (26), Sheffield United (23) |- |2021–22 |Burnley (35), Watford (23), Norwich City (22) |} === یانەکانی سەرکەوتوون (لە لیگی یەک بۆ چامپیۆنشیپ) === {| class="wikitable" !Season !Clubs (Points) |- |2004–05 |Luton Town (98), Hull City (86), Sheffield Wednesday (Play-off winners) (72) |- |2005–06 |Southend United (82), Colchester United (79), Barnsley (Play-off winners) (72) |- |2006–07 |Scunthorpe United (91), Bristol City (85), Blackpool (Play-off winners) (83) |- |2007–08 |Swansea City (91), Nottingham Forest (82), Doncaster Rovers (Play-off winners) (80) |- |2008–09 |Leicester City (96), Peterborough United (89), Scunthorpe United (Play-off winners) (76) |- |2009–10 |Norwich City (95), Leeds United (86), Millwall (Play-off winners) (85) |- |2010–11 |Brighton & Hove Albion (95), Southampton (92), Peterborough United (Play-off winners) (79) |- |2011–12 |Charlton Athletic (101), Sheffield Wednesday (93), Huddersfield Town (Play-off winners) (81) |- |2012–13 |Doncaster Rovers (84), Bournemouth (83), Yeovil Town (Play-off winners) (77) |- |2013–14 |Wolverhampton Wanderers (103), Brentford (94), Rotherham United (Play-off winners) (86) |- |2014–15 |Bristol City (99), Milton Keynes Dons (91), Preston North End (Play-off winners) (89) |- |2015–16 |Wigan Athletic (87), Burton Albion (85), Barnsley (Play-off winners) (74) |- |2016–17 |Sheffield United (100), Bolton Wanderers (87), Millwall (Play-off winners) (73) |- |2017–18 |Wigan Athletic (98), Blackburn Rovers (96), Rotherham United (Play-off winners) (79) |- |2018–19 |Luton Town (94), Barnsley (91), Charlton Athletic (Play-off winners) (88) |- |2019–20 |Coventry City (88.71), Rotherham United (77.94), Wycombe Wanderers (Play-off winners) (76.35) |- |2020–21 |Hull City (89), Peterborough United (87), Blackpool (Play-off winners) (80) |- |2021–22 |Wigan Athletic (92), Rotherham United (90), Sunderland (Play-off winners) (84) |} == گۆڵکاران == {| class="wikitable" !Season !Top scorer(s) !Club(s) !Goals |- |2004–05 |Nathan Ellington |Wigan Athletic |24 |- |2005–06 |Marlon King |Watford |21 |- |2006–07 |Jamie Cureton |Colchester United |23 |- |2007–08 |Sylvan Ebanks-Blake |Plymouth Argyle Wolverhampton Wanderers |23 |- |2008–09 |Sylvan Ebanks-Blake |Wolverhampton Wanderers |25 |- | rowspan="2" |2009–10 |Peter Whittingham |Cardiff City | rowspan="2" |20 |- |Nicky Maynard |Bristol City |- |2010–11 |Danny Graham |Watford |24 |- |2011–12 |Rickie Lambert |Southampton |27 |- |2012–13 |Glenn Murray |Crystal Palace |30 |- |2013–14 |Ross McCormack |Leeds United |28 |- |2014–15 |Daryl Murphy |Ipswich Town |27 |- |2015–16 |Andre Gray |Burnley |25 |- |2016–17 |Chris Wood |Leeds United |27 |- |2017–18 |Matěj Vydra |Derby County |21 |- |2018–19 |Teemu Pukki |Norwich City |29 |- |2019–20 |Aleksandar Mitrović |Fulham |26 |- |2020–21 |Ivan Toney |Brentford |31 |- |2021–22 |Aleksandar Mitrović |Fulham |43* |} == ئامادەبوونی هاندەران == چامپیۆنشیپی خولی ئینگلیزی دووەم زۆرترین سەیرکردنی هەیە لە ئاستی خولەکانی وەرزشی ئاستی دووەم لە جیهاندا، لە دوای بۆندسلیگا ٢ لە [[ئەڵمانیا]] (٢٠،٣٧٢)، لەگەڵ ڕێژەی تێکڕای ١٨،٥٧٥ ئامادەبوون بۆ هەر یاریەک لە وەرزی ٢٠١٩-٢٠. چامیۆنشیپ حەوتەم زۆرترین بینەری هەبوو لە ئاستی خولە ناوخۆییەکانی تۆپی پێ لە ئەوروپا ٢٠١٩-<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=English League Championship Performance Stats 2019-20|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/stats/_/league/ENG.2/view/performance/season/2019|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ESPN|زمان=en}}</ref>٢٠، لە دوای [[پرێمیەرلیگ|خولی نایابی ئینگلیزی]]، [[بۆندسلیگا]] (١ و ٢)، [[لا لیگا]]، سێریا ئەی و لیگ ١. لە وەرزی ٢٠١٦-١٧، چامپیۆنشیپ خولی ئینگلیزی سێیەم زۆرترین بینەری هەبوو لە خولە ناوخۆیەکانی ئەوروپا، لە دوای خولی نایابی ئینگلیزی و بۆنسلیگا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Championship attendances beat La Liga|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/42704713|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref>، ئەم ئامارانە تایبەت نیین بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا]] کە خولەکە لە ئاستی کیشوەری دەکرێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=amy|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=UEFA Champions League Competition Overview - IraqBet|ناونیشان=https://iraqbet.com/en/uefa-champions-league/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704155901/https://iraqbet.com/en/uefa-champions-league/|url-status=dead}}</ref> و تەنیا بۆ ئاستی ناوخۆی وڵاتەکانە. بەرزترین تێکڕای ئامادەبوونی خولەکە لە وەرزی ٢٠١٧-١٨ بوو، کاتێک ١١.٣ ملیۆن خەڵک سەیری یاری چامپیۆنشیپیان کردبوو، بە تێکڕای ٢٠،٤٨٩ هاندەر بۆ هەر یاریەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2017/2018 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2017-2018/1/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> نزمترین ئامادەبوون لە وەرزی ٢٠١٣-١٤ تۆمار کرا، کاتێک تەنیا ٩.١ ملیۆن هاندەر سەیری یاریەکانیان کردبوو بە تێکڕای ١٦،٦٠٥ بۆ هەر یاریەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2013/2014 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2013-2014/1/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> بەرزترین تێکڕای وەرزێک بۆ یانەیەک بریتی بوو لە ٥١،١٠٦ بۆ نیوکاسڵ یونایتد لە وەرزی ٢٠١٦-١٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=EFL records highest attendance records in 60 years '“ thanks to Newcastle|ناونیشان=https://www.shieldsgazette.com/news/efl-records-highest-attendance-records-60-years-thanks-newcastle-380027|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.shieldsgazette.com|زمان=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |وەرز ! rowspan="2" |تێکڕای ئامادەبوونی لە خولەکەدا ! colspan="2" |زۆرترین تێکڕا |- !یانە !ئامادەبوون |- |[[:en:2004–05_Football_League_Championship|2004-05]] |17,417 |[[:en:Leeds_United_F.C.|Leeds United]] |29,207 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=EFL Championship 2004/2005 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2004-2005/1/|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2005–06_Football_League_Championship|2005-06]] |17,607 |[[:en:Norwich_City_F.C.|Norwich City]] |24,952 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2005/2006 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2005-2006/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2006–07_Football_League_Championship|2006-07]] |18,179 |[[:en:Sunderland_A.F.C.|Sunderland]] |31,887 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2006/2007 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2006-2007/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2007–08_Football_League_Championship|2007-08]] |17,027 |[[:en:Sheffield_United_F.C.|Sheffield United]] |25,631 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2007/2008 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2007-2008/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2008–09_Football_League_Championship|2008-09]] |17,888 |[[:en:Derby_County_F.C.|Derby County]] |29,440 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2008/2009 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2008-2009/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2009–10_Football_League_Championship|2009-10]] |17,949 |[[:en:Newcastle_United_F.C.|Newcastle United]] |43,388 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2009/2010 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2009-2010/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2010–11_Football_League_Championship|2010-11]] |17,369 |Leeds United |27,299 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2010/2011 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2010-2011/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2011–12_Football_League_Championship|2011-12]] |17,739 |[[:en:West_Ham_United_F.C.|West Ham United]] |30,923 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2011/2012 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2011-2012/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2012–13_Football_League_Championship|2012-13]] |17,493 |[[:en:Brighton_&_Hove_Albion_F.C.|Brighton & Hove Albion]] |26,236 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2012/2013 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2012-2013/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2013–14_Football_League_Championship|2013-14]] |16,605 |Brighton & Hove Albion |27,283 <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2013/2014 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2013-2014/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2014–15_Football_League_Championship|2014-15]] |17,857 |Derby County |29,232 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2014/2015 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2014-2015/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2015–16_Football_League_Championship|2015-16]] |17,583 |Derby County |29,663 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2015/2016 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2015-2016/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2016–17_EFL_Championship|2016-17]] |20,119 |Newcastle United |51,106 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2016/2017 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2016-2017/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2017–18_EFL_Championship|2017-18]] |20,489 |[[:en:Aston_Villa_F.C.|Aston Villa]] |32,097 <ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2017/2018 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2017-2018/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2018–19_EFL_Championship|2018-19]] |20,269 |Aston Villa |36,029 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2018/2019 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2018-2019/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2019–20_EFL_Championship|2019-20]] |18,585 <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=English League Championship Performance Stats 2019-20|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/stats/_/league/ENG.2/view/performance/season/2019|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ESPN|زمان=en}}</ref> |Leeds United |27,643 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2019/2020 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2019-2020/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |- |[[:en:2020–21_EFL_Championship|2020-21]] | colspan="4" |No attendances due to [[:en:COVID-19_pandemic|COVID-19 pandemic]] |- |[[:en:2019–20_EFL_Championship|2021-22]] |16,776 |Sheffield United |27,611 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Championship 2021/2022 - Attendance|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/attendance/eng-championship-2021-2022/1/|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> |} == ئاستی مێژووی == لە دوای گۆڕانکاریەکان و بوون بە چامپیۆنشیپ لە ٢٠٠٤، ٥٥ یانە بە لایەنی کەم یەک وەرز لەو ئاستە بوون، لە ناویاندا ١٣ یانە لە کۆی گشتی ٢٠ یانەکەی خولی نایابی ئینگلیزی ٢٠٢٢-٢٠٢٣. کاردیف ستی و دێربی کاونتی هەردووکیان زۆرترین ماوە لە خولەکەدا بوون بە کە ١٧ وەرزە. ١٥ وەرز زۆرترینە کە بەدوای یەکدا یانەیەک لە خولەکەدا بوبێت ئەویش ئیسپویچ تاون بوو لە نێوان ٢٠٠٤ بۆ ٢٠١٩. ئەو تیمەی کە زۆرترین ماوە لە خولەکەدایە لە ئێستادا بریتیە لە ڕیدینگ، کە ١٠ وەرزی لەسەر یەکە لە چامپیۆنشیپ یاری دەکات. نۆرویچ ستی شەش کاتی جیاواز لە چامپیۆنشیپ یاری کردووە؛ زۆرترینە لە ئاست یانەکانی تر. ١٣ براوەی جیاوازی خولی ئینگلیزی چامۆیۆنشیپ هەبووە کە پێنجیان دوو جار بردویانەتەوە ([[نیوکاسڵ یونایتد]]، سەندەرلاند، وۆڵڤەرهامپتۆپن واندەرس، ڕیدین و نۆرویچ ستی). نۆرویچ ستی چوار جار لە چامپیۆنشیپ سەرکەوتووە، پێنج یانەی تر هەر یەکەیان سێ جار سەرکەوتوون (بێرنلی، فولهام، هەڵ ستی، واتفۆرد، وێست برۆمیچ). == سەرچاوە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Football League Championship}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٠٠|تۆپی پێ}} [[پۆل:خولەکانی تۆپی پێ لە ئینگلتەڕا]] [[پۆل:خولە وەرزشییە پیشەگەرەکان لە بەریتانیا]] sge0hpmdddcewrwm9coa0u9o6xe4ed7 1 213564 1582925 1581244 2026-05-11T03:49:23Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582925 wikitext text/x-wiki ==ناو== ئەمە پێوانە نییە، پێکچوواندن -ە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١٢، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێکچوواندن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1581243 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220519192656/https://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-10;toc.depth=1;toc.id=dv1-10;brand=default بۆ http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-10;toc.depth=1;toc.id=dv1-10;brand=default زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٠٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێکچوواندن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582924 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220519192704/https://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-09;toc.depth=1;toc.id=dv1-09;brand=default بۆ http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-09;toc.depth=1;toc.id=dv1-09;brand=default زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٤٩، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 21556n6hdbf5xe35ameezo6q3ehlcin 0 213852 1582823 1578066 2026-05-10T19:27:34Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582823 wikitext text/x-wiki {{Infobox former subdivision | native_name = ویلایەتی ئادانا | common_name = | subdivision = ویلایەت لە | nation = ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی | year_start = ١٨٦٩ | year_end = ١٩٢٢ | date_start = | date_end = | event_start = | event_end = | p1 = ئەیالەتی ئادانا | flag_p1 = Ottoman flag alternative 2.svg | s1 = تورکیا | flag_s1 = Flag of Turkey.svg | image_flag = | flag_type = | image_coat = | image_map = Adana Vilayet, Ottoman Empire (1900).svg | image_map_caption = ویلایەتی ئادانا لە ١٩٠٠ | capital = [[ئادانا]]<ref name="eb1911"/> | today = {{flag|Turkey}} <!--- Area and population of a given year ---> | stat_year1 = | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | footnotes = }} '''ویلایەتی ئادانا''' (بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''ولايت اطنه'' بە ڕۆمانی: ''Vilâyet-i Adana'')<ref>[http://catalog.hathitrust.org/Record/003517067 ''Salname-yi Vilâyet-i Adana''] ("Yearbook of the Vilayet of Adana"), Adana vilâyet matbaası, Adana, 1321 [1903]. in the website of Hathi Trust Digital Library.</ref> لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بوو، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ|ئاسیای بچووک]] کە ناوچەی کیلیقیای گرتەوە.<ref name="eb1911">{{Cite EB1911|wstitle=Adana}}</ref>ویلایەتی ئادانا لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٦٩ دامەزراوە.<ref name="SunyGocek2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Ronald Grigor Suny|نووسەر٢=Fatma Muge Gocek|نووسەر٣=Norman M. Naimark|سەردێڕ=A Question of Genocide:Armenians and Turks at the End of the Ottoman Empire|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZPEduby8jNIC&pg=PA67|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٢٧٦-٤|پەڕە=٦٧}}</ref> بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ١٤٤٩٤ میل چوارگۆشە بووە (٣٧٥٤٠ کیلۆمەتر دووجا)، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکراوەتەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی ٤٠٢ ھەزار و ٤٣٩ کەس بووە.<ref name="asia">[https://archive.org/stream/asiakeane00kean#page/459/mode/1up Asia] by [[A. H. Keane]], page 459</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، بەپێی ڕاپۆرتەکان ڕووبەرەکەی {{convert|14494|sqmi|km2}} بووە، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێریی عوسمانیی ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکرایەوە) ژمارەی دانیشتووانی بە ٤٠٢،٤٣٩ کەس دیاری کردبوو.<ref name="asia"/> دروستیی ژمارەی دانیشتووان لە نێوان «نزیکەیی» بۆ «تەنھا خەمڵاندن» دایە بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.<ref name="asia"/> == مێژووی ئابووری == لەلایەن [[ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا ١٩١١]]ەوە وەک ناوچەیەکی دەوڵەمەند بە سەروەتی کانزاییی دەستکارینەکراو لە ناوچە شاخاوییەکاندا، و بەپیت لە دەشتە کەنارییەکاندا وەسف کراوە، کە [[لۆکە]]، [[برنج]]، [[دانەوێڵە]]، [[شەکر]] و [[میوە]]یان بەرھەم دەھێنا. لە ساڵی ١٩٢٠دا، ناوچەکە بەھۆی ناوچە ڕۆژاوایییە دارستانییەکەیەوە ناسرابوو، کە بەرھەمی کشتوکاڵیی کەمی ھەبوو. ناوچەی [[کیلیکیە]] بە بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی ناسرابوو، لەوانە گەنم، [[جۆ]]، یۆلاف، برنج، تۆوەکان، [[ئەفیوون]]، [[قامیشی شەکر]] و لۆکە. بەرھەمھێنانی لۆکە پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] باوتر بوو. لە ساڵی ١٩١٢دا، ناوچەکە ١١٠،٠٠٠ باڵە لۆکە و ٣٥،٠٠٠ تۆن [[تۆوی لۆکە]]ی بەرھەم ھێناوە.<ref name=Prothero92>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prothero|یەکەم=G.W.|سەردێڕ=Anatolia|ساڵ=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=H.M. Stationery Office|شوێن=London|ناونیشان=http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/92/|access-date=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|archive-date=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611185555/http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/92/|url-status=dead}}</ref> [[پایریت]] لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا لە ناوچەکەدا دەرھێنراوە.<ref name=Prothero106>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prothero|یەکەم=G.W.|سەردێڕ=Anatolia|ساڵ=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=H.M. Stationery Office|شوێن=London|پەڕە=١٠٦|ناونیشان=http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/106/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160919050626/http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/106/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دابەشکردنی کارگێڕی == سنجاقەکانی ویلایەتی ئادانا:<ref name="a-ids">[http://tarihvemedeniyet.org/2009/10/adana-vilayeti/ Adana Vilayeti | Tarih ve Medeniyet]</ref> # سنجاقی ئادانا (ئادانا، حەمیدییە، قەرەیسەلی) # سنجاقی مێرسین ([[مێرسین]]، [[تارسوس]]) # سنجاقی جەبەل-ی بەرێکێت (یارپوز، عوسمانی، ئیسلاحییە، بولانیک، حەسا) # سنجاقی کۆزان (سیس، ھاچین، فێکێ، کارس-ی زولکەدرییە) # سنجاقی ئیچێل (سیلیفکە، ئەنامور، ئەرمەنێک، گوڵنار، موت) == نەخشە == {{ویلایەتەکانی دەوڵەتی عوسمانی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|سووریا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{پۆلی کۆمنز|Adana Vilayet}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی|ئادانا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢]] [[پۆل:پارێزگای ئادانا]] [[پۆل:پارێزگای مێرسین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٦٩ لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] nr3dsgdqm2lhwuk635l1927jmt9glr9 0 214700 1582814 1582595 2026-05-10T17:12:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئێران|ئێران]] و [[دەروازە:ڕووسیا|ڕووسیا]] 1582814 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''قەڵای ئێریڤان''' ({{بە ئەرمەنی|Երևանի բերդը}}, {{بە فارسی|قلعه ایروان}}, {{بە ڕووسی|Эриванская крепость}}) قەڵایەکی سەدەی ١٦ بوو لە [[یەریڤان]]. == مێژوو == [[پەڕگە:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|وێنۆک|ڕاست|پلانی قەڵای ئێریڤان، ١٨٢٧]] قەڵاکە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[عوسمانی]]یەکان لە ساڵانی ١٥٨٢–١٥٨٣ لەلایەن [[سەردار فەرھاد پاشا]] دروست کراوە<ref name="arlis.am">{{in lang|hy}} [http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?docid=31421 ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԱՆՇԱՐԺ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՑՈՒՑԱԿ ''(State List of the Immovable Historical and Cultural Monuments of the City of Yerevan)'']</ref><ref>Arutyunyan, V. “Yerevan”, Moscow, 1968, p. 18</ref><ref name="noy1877.am">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.noy1877.am/main.php?id=12 |سەردێڕ=History of the Erivan Fortress |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110531154540/http://www.noy1877.am/main.php?id=12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قەڵاکە لە ساڵی ١٦٧٩ بەھۆی بوومەلەرزەیەکەوە وێران بوو، دوای بوومەلەرزەکە، زاڵ خان، پارێزگاری سەفەویی شاری ئێریوان، داوای یارمەتی لە شای کرد بۆ ئاوەدانکردنەوەی شاری ئێریوان، لەنێویاندا قەڵاکە و کۆشکی سەردارەکان. لە ١٢ی تەممووزی ١٦٧٩، میرزا ئیبراھیم، جێگری سەرۆکی [[سەفەوی]]ی [[ئازەربایجان]] (ئازەربایجانی مێژوویی، ناسراو بە ئازەربایجانی [[ئێران]]ی)، سەردانی ئێریڤانی کرد. ئاڕاستە کرا بۆ وەرگرتنەوەی قەڵاکە کە شوێنی حاکمی ئێریوان بوو. لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٢٧، لە کاتی جەنگی ڕووسیا و فارسی ١٨٢٦–١٨٢٩، سوپای [[ڕووسیا]] بە سەرکردایەتی [[ئیڤان پاسکێڤیچ]] ئێریڤانی گرت. لە ساڵی ١٨٥٣ قەڵاکە بەھۆی بوومەلەرزەیەکی دیکەوە وێران بوو. لە ساڵی ١٨٦٥دا خاکی قەڵاکە لەلایەن نێرسێس تایریانتسەوە کڕدرا کە بازرگانێکی یەکەم سەندیکا بوو. .<ref name="noy1877.am"/> دواتر لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا تایریانتەکان کارگەیەکی براندییان لە بەشی باکووری قەڵاکە دروست کرد. قەڵاکە لە ساڵانی ١٩٣٠ لە سەردەمی دەسەڵاتی سۆڤیەتدا بە تەواوی ڕووخێندرا، ھەرچەندە ھەندێک بەش لە دیوارەکانی بەرگری ھێشتا ماونەتەوە.<ref>{{in lang|hy}} [http://www.yerevan.am/edfiles/files/ANDZNAGIR/berder.pdf Բերդերը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603233732/http://www.yerevan.am/edfiles/files/ANDZNAGIR/berder.pdf |date=2012-06-03}}</ref> == ناوەوە == === کۆشکی سەردار === کۆشکەکە لە بەشی باکووری ڕۆژاوای قەڵاکە بوو. کۆشکەکە بە گەرووی [[ھرازدان]] ھەڵواسرابوو. بینایەکی چوارگۆشەی پان بوو کە چەندین بەش بوو. حەرەمەکە یەکێک بوو لە گەورەترین بەشەکان، درێژییەکەی ٦١ مەتر (٢٠٠ پێ) و پانییەکەی ٣٨ مەتر (١٢٥ پێ) بوو. بەسەر چەندین ژوور و کۆریدۆردا دابەشکرابوو. ئەم کۆشکە لە ساڵی ١٧٩٨ لە سەردەمی مەحموودی کوڕی حوسێن عەلی خان دروست کراوە.<ref>Hovhannes Shahkhatunyants, Ստորագրութիւն Կաթուղիկէ Էջմիածնի և հինգ գաւառացն Արարատայ, vol 2, p. 52</ref> ھەموو ئەو کۆشکانەی پێشتر دروستکرابوون ھەرکاتێک خانەکان کۆشکێکی نوێیان دروست کردبوو، وێران بوون. دواھەمینیان لە ساڵی ١٧٩٨ بە شێوازی تەلارسازی فارسی دروست کراوە، کە «ھۆڵی [[ئاوێنە]]»ی تێدایە، کە کۆرنیسەکەی بە شووشەی ڕەنگاوڕەنگ داپۆشرابوو. سەقفەکە بە وێنەی گوڵی بریقەدار ڕازێنرابووەوە؛ و لە دیوارەکانی ھۆڵەکەدا ھەشت وێنە لەسەر کانڤاسەکە کێشرابوون: [[فەتح عەلی شا]]، حوسێن-غولی و حەسەن، [[عەباس میرزا]]، فەرەمەرز.<ref>{{in lang|ru}} [http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/aprel/medeniyyet2007_aprel_495.htm Прикосновение к истории] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181008051153/http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/aprel/medeniyyet2007_aprel_495.htm |date= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ }}</ref><ref>{{in lang|hy}} T. Kh. Hakobyan, The History of Yerevan ''(Երևանի պատմությունը (1801 — 1879 թթ.))'', pp. 240-42</ref> دوای [[گرتنی ئێریڤان]] لەلایەن ڕووسەکانەوە، لە یەکێک لە ھۆڵەکانی کۆشکەکەدا، کۆمیدیای بەناوبانگی ئەلێکساندەر گریبۆیدۆڤ بە ناوی «وا لە ویت» لەلایەن گارنیۆنی سەربازییەوە بە وەستانی نووسەرەوە نمایشکرا. تابلۆیەکی یادگاری مەڕمەڕ کە یادی نمایشەکە دەکاتەوە لە کارگەی شەرابی ئاراراتی یەریڤانە، کە لە ئێستادا ئەو شوێنەی داگیرکردووە کە ڕۆژێک قەڵاکە تێیدا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|script-title=hy:Հայրենագիտական Էտյուդներ|trans-title=Armenian etudes|ناونیشان=http://armenianhouse.org/avetisyan/yerevan-1.html|سەردێڕ=Երևանի միկրոտոպոնիմիկան|ساڵ=١٩٧٩|بڵاوکەرەوە= «Սովետական գրող»|شوێن=Yerevan|زمان=hy|پەڕەکان=٢٨٣–٨٤}}</ref> <gallery> File:Yerevan Sardar Palace.png|ناوەوەی کۆشکی سەردار File:Palace of sardars yerevan.jpg|ناوەوەی کیۆسکی سیردارەکان File:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|وردەکارییەکی ڕازاندنەوەی دیواری کۆشکی سەردار، ساڵی ١٨٢٨، لەلایەن ھونەرمەندێکی ئازەری میرزا گادیم ئیراوانی </gallery> === حەرێم و حەمامەکە === دیوارەکانی ناوەوەی حەرەمی خان بە مەڕمەڕ داپۆشرابوو، بە نەخشی ڕەنگاوڕەنگ. مەلەوانگەیەک ھەبوو (پێوانەکان ١٥ ساژێن (٣٢ مەتر) درێژی، ٤ ساژێن (٩ مەتر) لە پانی و ٣ ئارشین (٢٬١ مەتر) لە قووڵی).<ref>{{in lang|ru}} I. Chopin, Historical monuments of the Armenian Oblast ''(Исторический памятник Армянской области)'', p. 867</ref> === مزگەوتی ڕەجەب-پاشا === ئەم مزگەوتە لە ساڵی ١٧٢٥ لە سەردەمی ڕەجەب پاشاخانی تورکدا دروست کراوە. بینایەکی گەورەی کەوانەیی ٤ ستوونی بوو و دەرەوەی جوان بوو. لە سەردەمی دەسەڵاتی فارسەکاندا وەک [[جبەخانە]] بەکاردەھات، چونکە مزگەوتێکی سوننە بوو، خاوەنە نوێیەکانیش، فارسەکان، موسڵمانی شیعە بوون. ئەم مزگەوتە لە ساڵی ١٨٢٧دا گۆڕدرا بۆ کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕووسیا، و ناوی پاکیزەی پیرۆزی لێنرا.<ref name="hakobyan">{{in lang|hy}} Hakobyan, Tadevos. [http://armenianhouse.org/hakobyan-t/yerevan/index.html ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ (1500–1800 ԹԹ.] (English: ''History of Yerevan (1500-1800''), 1979, Yerevan State University. p. 370</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|نژیاروانی|مێژوو|ئێران|ڕووسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Yerevan Fortress}} [[پۆل:مێژووی یەریڤان|قەڵای ئێریڤان]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی یەریڤان]] 8alfx368bqjwfey4139tagrqp978k2f 0 214749 1582938 1435893 2026-05-11T07:58:34Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582938 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕافایل "رافۆ" ئیسرائیلیان'''{{sfn|Dolukhanian|2008|p=119}}.<ref>[http://echmiadzin.asj-oa.am/9823/ part 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322080056/http://echmiadzin.asj-oa.am/9823/ |date=٢٢ی ئازاری ٢٠١٩ }}, [http://echmiadzin.asj-oa.am/9861/ part 2]{{بەستەری مردوو|url=http://echmiadzin.asj-oa.am/9861/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="kyanq">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Կյանքն ու հասարակական գործունեությունը [The Life and Social Activities] |ناونیشان=http://www.rafaelisraelyan.com/node/14 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180120135712/http://www.rafaelisraelyan.com/node/14 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=rafaelisraelyan.com |زمان=hy |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> ({{بە ئەرمەنی|Ռաֆայել Իսրայելյան}} ; ١٧ی ئەیلوول (ساڵنامەی جوولیانی ٤ی ئەیلوولی) ١٩٠٨ – ٨ی ئەیلوولی ١٩٧٣) تەلارسازێکی ئەرمەنی بووە. وەک شوێنکەوتووی [[ئەلێکساندەر تامانیان]] سەیر دەکرێت<ref name="SovLandm">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ryabushin |یەکەم١=Alexander |دوایین٢=Smolina |یەکەم٢=Nadia |سەردێڕ=Landmarks of Soviet architecture, 1917–1991 |ڕێکەوت=1992 |بڵاوکەرەوە=Rizzoli |ژپنک=٩٧٨-٣-٤٣٣-٠٢٣٣٤-١|پەڕە=٧٤}}</ref> ئیسرائیلیان ھەندێک لە دیارترین پێکھاتەکانی ئەرمینیای سۆڤیەت دیزاین کردووە، لەوانە یادەوەری سەرداراپات، کارگەی شەرابی یەریڤان و چەند کڵێسایەک، چ لە [[ئەرمینیا]] و چ لە دەرەوەی وڵات، دیارترینیان سانت سەرگیس لە [[یەریڤان]] و سانت. ڤارتان لە [[نیویۆرک]]. == ژیان == ئیسرائیلی لە شاری تیفلیس ([[تبلیس]] ئێستا، پایتەختی [[جۆرجیا]])، کە ئەوکات بەشێک بوو لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا]]، لە ١٧ی ئەیلوول لەدایکبووە [ساڵنامەی جوولیانی ٤ی ئەیلوول] ١٩٠٨ بۆ دایک و باوکی ئەرمەنی. باوکی، سەرگیس، فیلۆلۆژیست و فۆلکلۆرناس بووە و لە شووشە (شوشی)ی قەرەباغ لەدایکبووە، لەکاتێکدا دایکی، مریەم (لەدایکبووی ھەخانەزەریان) مامۆستا بووە، لە بنەڕەتدا خەڵکی ناخیچەوان بووە.<ref name="bio">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Տարեգրություն [Biography] |ناونیشان=http://www.rafaelisraelyan.com/node/13 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180206175426/http://www.rafaelisraelyan.com/node/13 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=rafaelisraelyan.com |زمان=hy |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> لە قوتابخانەیەکی ئەرمەنی لە شاری تیفلیس خوێندوویەتی و لە [[ئەکادیمیای ھونەری دەوڵەتی جۆرجیا]] بەردەوام بووە لە خوێندن و لە ساڵی ١٩٢٨ وەک تەلارساز دەرچووی خوێندن بووە. دواتر ڕووی لە [[سەنت پیتەرزبورگ|لێنینگراد]] کردووە، لەوێ لە ساڵی ١٩٢٩ تا ١٩٣٢ لە [[پەیمانگای لینینگراد بۆ بینای کۆمەڵایەتی]] خوێندوویەتی دواتر لە پەیمانگای ئیلیا ڕێپین لینینگراد بۆ نیگارکێشان و پەیکەرسازی و تەلارسازی (پێشتر ئەکادیمیای ئیمپراتۆری [[ھونەر]] تا ساڵی ١٩٣٦) بەردەوام بووە لە خوێندن.<ref name="bio"/><ref name="Babayan">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Babayan |یەکەم١=L. |سەردێڕ=[[Soviet Armenian Encyclopedia]] Volume 4 |ڕێکەوت=1978 |پەڕەکان=[//hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_٤.djvu/٤١٩ ٤١٩]-[//hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_٤.djvu/٤٢٠ ٤٢٠]|زمان=hy |chapter=Իսրայելյան Ռաֆայել [Israyelian Rafayel]}}</ref> ئیسرائیلیان لە ساڵی ١٩٣٦دا ڕووی لە [[یەریڤان]]ی [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان|ئەرمەنستانی سۆڤیەت]] کرد<ref name="obit">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Editoral |سەردێڕ=Մահ ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի (1908–1973) |journal=[[Etchmiadzin (magazine)|Etchmiadzin]] |ڕێکەوت=1973|بەرگ=٣٠|issue=9 |پەڕەکان=٤١–٤٣|ناونیشان=http://echmiadzin.asj-oa.am/9033/}}</ref> و لە ڕێکخراوە تەلارسازییە جیاوازەکانی سەر بە دەوڵەت کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٤١ تا ١٩٦٣ لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی یەریڤان وانە دەڵێتەوە، لە جەنگی جیھانی دووەمدا لە یەکەی بەرگری دژە فڕۆکەدا خزمەت دەکات کە بنکەکەی لە یەریڤانە.<ref name="kyanq"/> لە ساڵی ١٩٥٢ نازناوی کاندیدات ناوکی لە پەیمانگای ڕێپین لینینگراد بۆ نیگارکێشان و پەیکەرسازی و تەلارسازی وەرگرتووە.<ref name="bio"/> ئیسرائیلیان لە نزیکەوە لەگەڵ کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنی کاریان کردووە، لەژێر سەرپەرشتی کاسۆلیکۆس ڤازگێنی یەکەم و بەشێک بووە لە لیژنەی تەلارسازی کۆشکی دایکی ئێچمیادزینی پیرۆز لە ساڵی ١٩٥٦ تا ١٩٧٢.{{sfn|Harutiunian|1978|p=٨٧}} == خێزان == ئیسرائیلیان لە ساڵی ١٩٣٤ لەگەڵ سۆفیا مورادیان ھاوسەرگیری کردووە، دوو کوڕ و سێ کچیان بووە<ref name="bio"/> کوڕی یەکەمی بە ناوی ڤاھاگن (لەدایکبووی ١٩٣٧)، جیۆلۆجیست و کوڕی دووەمی بە ناوی ئارێگ (١٩٣٩–٢٠٠١) تەلارساز بووە، کە ھەندێک لە کارە تەواونەکراوەکانی باوکی تەواو کردووە. == خەڵاتەکان == ئیسرائیلیان خەڵات کرا:<ref name="bio"/><ref name="Babayan"/> * خەڵاتی دەوڵەتی یەکێتی سۆڤیەت * ھونەرمەندی ڕێزدار لە [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان]] (١٩٦١) * تەلارسازێکی ڕێزلێنراو لە کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان (١٩٦٨) * ھونەرمەندی گەلی [[یەکێتی سۆڤیەت]] (١٩٧٠) == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Սուրբ Սարգիս, Իսրայել յան փող., ArmAg (3).jpg|سانت سەرگیس، یەریڤان (١٩٧٦، ئاوەدانکردنەوە) پەڕگە:Armenian Apostolic Church San Nerses Shnorhali, Montevideo.jpg|سانت نێرسێس شنۆرھالی، [[مۆنتیڤیدیۆ]] (١٩٦٨) پەڕگە:St. Vartan Armenian Cathedral.jpg|سانت ڤارتان، نیویۆرک (١٩٦٨) پەڕگە:St Hovhanes, Kond, ArmAg.jpg|سانت جۆن باپتیست (ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، ئاوەدانکردنەوە) پەڕگە:Hammond Slides Armenia 29. Former Stalin monument in Yerevan.jpg|مۆزەخانەی جەنگی جیھانی دووەم پەڕگە:Երևանի արևմյան մուտքը.jpg|ڕۆژاوای ھاتنە ژوورەوەی یەریڤان (١٩٦٠) پەڕگە:2014 Erywań, Park Zwycięstwa (01).jpg|دەرگای چوونە ژوورەوەی پارکەکەی سەرکەوتن (١٩٨٢) پەڕگە:Arc-tcharents.JPG|کەوانەی چارێنتس (١٩٥٧) پەڕگە:Plaza de la República, Ereván, Armenia, 2016-10-03, DD 11.jpg|ماڵی دووەمی حکومەت پەڕگە:Building of Armenian Union of Artists, Yerevan (7).jpg|یەکێتی ھونەرمەندان لە [[ئەرمەنستان]] (١٩٥٦) پەڕگە:Hrazdan Gorge Aqueduct, Yerevan.jpg|ئاودۆکی ھرازدان (١٩٥٠) پەڕگە:Arazul Yerevan.jpg|[[چێشتخانەی ئاراگیل]] (١٩٥٧-٦٠) پەڕگە:Yerevan Noy Ararat Brandy Wine Vodka Factory.jpg|[[کارگەی شەرابی ئارارات]] پەڕگە:Gevorg Chaush museum 2015 aug pic 01.JPG|[[مۆزەخانەی کەڤۆرک چاووش]] (١٩٨٠) پەڕگە:Musaler.jpg|یادی موسا داغ (موسا لێر) (١٩٧٦) پەڕگە:Aparan, Monument Veratsnund (Renaissance) - panoramio.jpg|یادی باش-ئاپاران (١٩٧٩) پەڕگە:Sardarabad Memorial.jpg|[[یادی سەرداراپات]] (١٩٦٨) File:Nor_Hachen_memorial.JPG[یادی [[نۆر هاچن]] (١٩٧٤) پەڕگە:Kotogh-Ughenish Geghard (4).JPG|شێری گێگارد (١٩٥٨) پەڕگە:2014 Prowincja Armawir, Wagharszapat, Pomnik ludobójstwa Ormian (02).jpg|یادی جینۆساید لە ئێجمیتسین (١٩٦٥) </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|ژیاننامە|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Rafael Israelyan}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:ئەرمەنیەکانی سۆڤیەت]] 9nc6rr9ql2r71f71379mkopyjh96gy3 0 217310 1582862 1582620 2026-05-10T20:06:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582862 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}} '''مزگەوتی خەمیس''' یەکەم [[مزگەوت|مزگەوتە]] لە [[بەحرەین]] کە دروستکرابێت، لەسەردەمی خەلیفە [[عومەر کوڕی عەبدولعەزیز|عومەری کوڕی عەبدولعەزیز]] [[دەوڵەتی ئەمەوی|ئەمەوی]] دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=فضاءات|یەکەم=الوسط-محرر|سەردێڕ=«ڕوافد من بلادي» لقاسم حسين|ناونیشان=http://www.alwasatnews.com/news/415272.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=صحيفة الوسط البحرينية|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.alwasatnews.com/news/415272.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> [[پەڕگە:Khamis Mosque 2019.jpg|وێنۆک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مزگەوت|ئیسلام|بەحرەین|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Khamis Mosque}} [[پۆل:مزگەوتەکانی سەدەی ١١یەم]] j3d5y5a4x7y2zntk3fhwmdn4iz57wiu 0 219452 1582905 1578032 2026-05-11T00:28:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582905 wikitext text/x-wiki '''پراگماتیزم''' یان '''کردەوەخوازی''' یان '''کردارخوازی'''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سەجادی|یەکەم=بەختیار|سەردێڕ=فەرھەنگی زاراوەی ڕەخنەیی|بڵاوکەرەوە=ماڵی وەفایی|ساڵ=٢٠٢٢|پەڕەکان=٣٦٢}}</ref> ھۆرتەوبەرەیەکی [[فەلسەفە|فەلسەفییە]] کە [[وشە]] و [[ھزر|ھزر]] بە ئامرازی پێشبینیکردن و چارەسەرکردنی پرس و دەستبەکاربوون دەزانێ و، ئەوە ڕەت دەکاتەوە کە ئەرکی ئەندێشە گێڕانەوە و [[نوێنەرایەتیی زەینی|نواندنەوەی]] [[واقیع|واقیعە]]. پراگماتیستەکان دەڵێن بۆ ئەوەی کە فەلسەفیترین مژارەکان - وەک سروشتی [[زانین|مەعریفەت]] و [[زمان]] و [[چەمک|تێگەیشتەکان]] و [[واتا|مانا]] و [[باوەڕ|باوەڕەکان]] و [[زانست]] - بە باشترین شێوە خۆیان نیشان بدەن، پێویستە بە کردەوە بە کار بگیرێن و ڕادەی سەرکەوتن یا پەککەوتنیان لە کردەوەدا ھەڵبسەنگێندرێ.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Pragmatism|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pragmatism&oldid=1113440724|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> پراگماتیزم پێی وایە ئێمە [[ڕاستی|ھەقیقەتی]] ڕەھامان نییە، بەڵکوو ھەقیقەتی سوودبەخش یا مەعریفەتی سوودبەخشمان ھەیە و ئەزموون ئەمەی سەلماندووە. ھەقیقەت بە ئاکامەکانیەوە دەناسرێ و خۆی دەردەخا. ھەرچی قازانج و سوودی بێ ئەوە ھەقیقەتە و ڕاستە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئەحمەد ئەسوەد|یەکەم=نەوزاد|سەردێڕ=فەرھەنگی زاراوەکانی ئەدەب و زانستە مرۆڤایەتییەکان|بڵاوکەرەوە=غەزەلنووس|پەڕەکان=١٠٧}}</ref> پراگماتیزم لە ۱۸۷۰کان لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووکاندا]] دەستی پێ کرد. سەرچاوەکەی زۆرتر دەگەڕێننەوە بۆ [[چارڵز سەندێرز پێرس]] و [[ویلیام جەیمز]] و [[جۆن دووی|جۆن دیوویی]].<ref name=":0" /> == وشەی پراگماتیزم == [[File:Charles_Sanders_Peirce_theb3558.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Charles_Sanders_Peirce_theb3558.jpg|وێنۆک| چارڵز سەندێرس پێرس داھێنەری وشەی پراگماتیزم]] پراگماتیزم لە وشەی یۆنانیی پراگما بە مانای کردەوە گیراوە. یەکەم جار ساڵی ۱۸۷۸ [[چارڵز سەندێرز پێرس|چارڵز سەندێرس پێرس]] ئەم زاراوەیەی ھێنایە نێو فەلسەفە. پێرس لە وتارێکدا بە ناونیشانی «چۆن فکرەکانمان بەڕۆشنی دەرببڕین؟»<ref>How to make our ideas clear</ref> کە لە کۆواری «مانگنامەی زانستی خەڵکپەسەند»<ref>Popular Science Monthly</ref> -دا بڵاوی کردەوە، دوای وەبیرھێنانەوەی ئەوە کە [[باوەڕ|باوەڕەکانی]] ئێمە لە ڕاستیدا دەستوورگەلێکن بۆ [[کردەوە (فەلسەفە)|کردەوە]]، ڕایگەیاند کە بۆ ئەوەی بزانین [[تێگەیشتە|تێگەیشتەیەکی]] ناو زەین ئاماژە بە چی دەکا لە دنیای دەرەوەی زەیندا، پێویستە ئەوە دیاری بکەین کە ئەو تێگەیشتەیە دەبێ بە ھۆی چ ئاکار و کردەوەیەک. تێگەیشتەکان و ئیدیاکان و باوەڕەکان و فکرەکانمان ھەرچەندەش کە لێک نزیک بن و لە یەکتر بچن، ھێشتا ھەر جیاوازییەکەیان ئەوەندە بچووک نییە کە فەرقێک نەخاتە ناو کردار و ئاکارمانەوە. کەوابوو، بۆ ئەوەی زەینمان دەرحەق بە بابەتێک ڕوون بێتەوە پێویستە سەرنج بدەین کە ئەو فکرەی کە ھەمانە ئاکامەکانی لە کردەوەدا دەبن بە چی و کاریگەرییەکانی چۆن دەبێ.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=جەیمز|یەکەم=ویلیام|سەردێڕ=پراگماتیزم|بڵاوکەرەوە=علمی و فرھنگی|شوێن=تاران|زمان=فارسی|translator-last=عەبدولکەریمی|translator-first=بیژەن|پەڕەکان=٤٠, ٤٥}}</ref> == میتۆدی پراگماتیکی == میتۆدی پراگماتیکی میتۆدێکە بۆ چارەکردنی ململانێیە [[مێتافیزیک|مێتافیزیکییە]] دوایینەھاتووەکان: ئەوەی کە ئاخۆ بنچینەی جیھان یەکێتییە یان زۆرێتی؟ ماددییە یان ڕۆحی و ناماددی؟ جەبرە یان ئیختیار؟ ئەمانە تێگەیشتەگەلێکن کە ھەر کامەیان بە جیا دەتوانێ ڕاست بێ، دەشتوانێ ڕاست نەبێ. مشتومڕیش لەسەریان ھەر دوایی نایە. لەم حاڵەتانەدا، میتۆدی پراگماتیکی بریتییە لە ھەوڵدان بۆ ڕاڤەکردنی ھەر تێگەیشتەیەک بە چاولێکردنی ئاکامە کردارییەکانی. ئەگەر فڵانە تێگەیشتە ڕاست بێ، چ جیاوازییەکی کرداری لە نێواندا دەبێ؟ ئەگەر ھیچ جیاوازییەکی کرداری نەدۆزرێتەوە ئەوسا ئاڵتەرناتیڤە جیاکان ھەمان مانایان ھەیە و، ململانێ و مشتومڕ بێھوودەیە. ململانێ و مشتومڕی ڕاستەقینە و بەدوور لە گاڵتە و گەپ ئەوەیە کە بتوانین ئەو جیاوازییە کردارییە دەستنیشان بکەین کە بە ھۆی بە بەرحەق دانانی ھەر کام لە لایەنەکانی ململانێ بەرھەم دێ. بە درێژاییی مێژووی مێتافیزیک، جیھان ھەمووکات وەکوو مەتەڵێک خۆی لە بەرامبەر زەینی مرۆڤەوە نواندووە؛ مەتەڵێک کە وەڵامەکەی تاقە وشەیەکە و دەبێ مرۆڤ بە ھێزی ئەقڵی، ھەڵی بێنێ. ئەو وشەیە ناوی [[بنەواشە|بنواشەی]] جیھانی لە خۆیا ھەڵگرتووە. «خوا»، «ماددە»، «زەین»، «ڕەھا» و، «ھێز» لەو ناوە ڕاییکەرانەی مێژووی فەلسەفەن. میتۆدی پراگماتیکی ھیچ یەک لەم ناوانە بە دواوەڵام نازانێ و دەڵێ پێویستە ئێمە لە ھەموو ناوێک و لە ھەموو وشەیەک بایەخە کردارییەکەی دەربکێشین و لە ناو ئەزموونماندا بیگرینە کار. کە وا بکەین ئینجا [[ئامرازخوازی|گشت تیۆرییەکان وەکوو ئامرازیان لێ دێ]] و چیدیکە وەڵامی سوکناییبەخش نین بۆ مەتەڵی جیھان.<ref name=":1" /> == کاکڵەی باوەڕە پراگماتیستییەکان == === دەربارەی ناسیاری === پراگماتیستەکان لایان وایە [[زانایی|ناسین]] جۆرێ جموجووڵ و ھەڵسووڕاوییە. پێداویستییەک یا کەمایەسییەک یا گومانێک ھانمان دەدا بۆ لێکۆڵینەوە، بۆ ئەوەی بزانین و بناسین. جا ناچار دەبین بارودۆخەکە یا پرسەکە ھەڵبسەنگێنین. تێدەکۆشین مەعلوومی بکەین چی کەمە و، عەیب لە چیدایە و، ڕێگاکانی چاککردنی کامانەن. کەوایە، ناسین یا زانین شتێکە ئێمە بە ئەنجامی دەگەیێنین و باشترە وەکوو کردارێک چاوی لێ بکەین. ئەم قسانە لە سەردەمی خۆیدا زۆر تازە و ئۆریجیناڵ بوون و، بۆچوونێکی کۆنیان دەربارەی مەعریفەت و ناسیاری ڕەت دەکردەوە کە زانایان نزیکەی دوو سەدە و نیو قەبووڵیان کردبوو، بۆچوونێ کە ناسیاری بە واقیعێکی ناکەسەکی حیساب دەکرد. زانایان دەیانوت مرۆڤ لە دەرەوەی جیھانەوە سەیری جیھان دەکا و، لەو سەیرکردن و [[ڕوانین|ڕوانینە]] ناسیاری و زانایی و مەعریفەت بە دەست دێنێ. بەڵام پراگماتیستەکان دەیانوت ھەرگیز وا نییە. ئێمە بۆ گەیشتن بە ناسیاری دەبێ بەشدار بین نەک ڕوانەر. ئێمەش بەشێکین لە جیھان، لە بگرە و بەردەی جیھاندا ژیان بە سەر دەبەین و، زیاتر لەبەر مانەوەیە کە دەمانەوێ ناسیاری و مەعریفەت بە دەست بێنین. ناسیاری جۆرێ ئامرازە. ڕەنگە گرنگترین ئامرازی ئێمە بێ بۆ زیندوومانەوە. ئێمە ئەم ئامرازە بە «کار» دەگرین. وە لەبەر ئەوەی کە سوودمەندترین لایەنی ئەم ناسیارییە ھێزی ڕوونکردنەوەیەتی، وەکوو ھەر ڕوونکردنەوەیەکی تر، مادام کە بەکار بێت، مادام کە ئاکامەکانی تەماوی نەبن، پشتی پێ دەبەستین. ئەگەر ئەو کاتەی بە کاری دەگرین و ئەرکی خۆمانی پێ ڕێ دەخەین تووشی لەنگییەک یا گێچەڵێک ببین، ھەوڵ دەدەین چاکی بکەین، یا جێگرەوەیەکی بۆ بدۆزینەوە. ئەمە یانی ناسیاری و مەعریفەتی زانستی کۆمەڵەیەک لە [[دڵنیایی|دڵنیایییەکان]] نییە بەڵکوو کۆمەڵەیەک لە  [[ڕوونکردنەوە|ڕوونکردنەوەکانە]]. گەشەی مەعریفەتی زانستی بە مانای ئەوە نییە کە دڵنیاییی تازە بخەینە سەر دڵنیاییگەلی پێشوو، بەڵکوو بە مانای گۆڕینەوەی ڕوونکردنەوەگەلی پێشوو لەگەڵ ڕوونکردنەوەگەلی باشترە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەگی|یەکەم=برایان|سەردێڕ=سەربوردەی فەلسەفە|بڵاوکەرەوە=نەشری نەی|پەڕەکان=١٨٦|زمان=فارسی|translator-last=کامشاد|translator-first=حەسەن}}</ref> === دەربارەی ڕاستی === بەکورتی، پراگماتیزم بەم چەشنە تەماشای [[ڕاستی]] دەکا: [[قەزیە (لۆژیک)|قەزیەی]] P ڕاستە [[ئەگەر و تەنیا ئەگەر]] P لە کردەوەدا بە جۆرێ سوودمەند و بەکەڵک بێ. کەوایە، دەکرێ وا تێ بگەین کە پراگماتیزم ھیچ جیاوازییەک دانانێ لە نێوان ڕاستی و سوودمەندیدا. بە ھەموو تیۆرییەکاندا دەچێتەوە و ھەڵیان دەسەنگێنێ و باشترینیان ھەڵدەبژێرێ. پراگماتیزم خوازیاری یەکگرتنی [[لۆژیک]] و کەسەکیترین ئەزموونەکانی مرۆڤە، تا بەڵکوو زۆرترین کەڵک و سوودیان لێ بە دەست بێنێ. ھەر باوەڕێ کە بەسوودە، ئەوە ڕاستیشە، ھەر باوەڕێکیش کە بێکەڵکە، ئەوە درۆیە. بەڵام، دوای ئەمە، پرسیارێک زەق دەبێتەوە: مەبەست لە کەڵک و سوودمەندی چییە؟ [[ویلیام جەیمز]]، یەکێ لە بناخەدانەرانی پراگماتیزم، دەڵێ سوودمەندی لایەنی [[سوبژەکتیڤیتە|سووبژەکتیڤی]] ھەیە و لایەنی [[ئۆبژەکتیڤیتە|ئۆبژەکتیڤیش]]. سووبژەکتیڤەکەی ئەوەیە کە ئیدیاکە یا باوەڕەکە ھەستێکی خۆش و دڵخواز لە دڵ و دەرووندا ھەڵبخڕێنێ، ئۆبژەکتیڤەکەشی ئەوەیە کە ئەو [[ئیدیا|ئیدیایە]] یا ئەو [[باوەڕ|باوەڕە]] زۆرترین نزیکایەتیی ھەبێ لەگەڵ [[واقیع|واقیعدا]]. ھەرچی ئیدیایەک زیاتر خۆی لەگەڵ ئەم دوو حاڵەتە ڕێک بخات، ئەوە سوودی زۆرترە و بە ھەمان ڕادە ڕاستتر و ھەقترە.<ref>ensani.ir، [https://ensani.ir/fa/article/306674/%D8%B5%D8%AF%D9%82-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AC%DB%8C%D9%85%D8%B2 صدق از دیدگاھ پراگماتیسم]{{بەستەری مردوو|url=https://ensani.ir/fa/article/306674/%D8%B5%D8%AF%D9%82-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AC%DB%8C%D9%85%D8%B2 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }} (فارسی)</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Pragmatism}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:بزووتنەوە فەلسەفییەکان]] [[پۆل:قوتابخانە و نەریتە فەلسەفییەکان]] [[پۆل:فەلسەفەی زانست]] [[پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان]] l6nbh70usgqk8m01v69lnxsdyqw8gwg 1 220575 1582904 1329249 2026-05-11T00:20:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582904 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پاڵەوانێتی پلە یەکی تۆپی پێی ئینگلیزی (چامپیۆنشیپ)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1008601 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220425231624/https://www2.deloitte.com/ba/en/pages/press/press-2014-06-05.html بۆ https://www2.deloitte.com/ba/en/pages/press/press-2014-06-05.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٠٤، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پاڵەوانێتی پلە یەکی تۆپی پێی ئینگلیزی (چامپیۆنشیپ)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1329248 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200204173527/https://www2.deloitte.com/ba/en/pages/press/press-2014-06-05.html بۆ https://www2.deloitte.com/ba/en/pages/press/press-2014-06-05.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٨، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پاڵەوانێتی پلە یەکی تۆپی پێی ئینگلیزی (چامپیۆنشیپ)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582903 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220704155901/https://iraqbet.com/en/uefa-champions-league/ بۆ https://iraqbet.com/en/uefa-champions-league/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٢٠، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) k2xc15pvslby9ac2dqa8bgclh9sby5n 0 222315 1582737 1525015 2026-05-10T14:44:35Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582737 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بەکرەجۆ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة البکرجو}}<br>{{lang-en| Bakrajo Sub-District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = ناحیەی_بەکرەجۆ.png | photo2a = Qazai Sulaimaniy.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی ناحیەی بەکرەجۆ{{ھن}}نەخشەی خوارەوە{{ھن}}نەخشەی ناحیەی بەکرەجۆ لە [[قەزای سلێمانی]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.55385| 45.34398}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی بەکرەجۆ''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.55385| 45.34398 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بەکرەجۆ]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٧٩</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٥٩]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = عوسمان ئەنوەر | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٧٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٣٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٥٤١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٦١٥ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٥]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بەکرەجۆ''' یەکێکە لە دوو ناحیەی [[قەزای سلێمانی]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بەکرەجۆ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.slemani.gov.krd/ku/pageDetail.php?secID=5 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151120151813/http://www.slemani.gov.krd/ku/pageDetail.php?secID=5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151120151813/http://www.slemani.gov.krd/ku/pageDetail.php?secID=5 |date=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ }}</ref> <ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/</ref><ref>http://krso.net/Default.aspx?page=article&id=836&l=3</ref> == ناو == لە جۆگای بەکرەوە کە پاشتر بووە بە بەکرەجۆگا پاشتر بەکرەجۆ، واتە لە بەکر و جۆگاوە ھاتووە نەک لە [[جۆ]]ی برای [[گەنم]]ەوە. == جوگرافیا == سنووری ناحیەی بەکرەجۆ، لەباکوورەوە [[ناحیەی سیتەک]]، لە باکووری ڕۆژاواوە [[ناحیەی گاپیڵۆن]]، لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە باشووری ڕۆژاواوە [[ناحیەی بازیان]] لەڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی تانجەرۆ]].<ref> https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == مێژوو == مەرحووم (بەکر بەگ یاخود بەکرەسوور)، کەیەکێک بووە لە میرە ھەڵکەوتووەکانی [[میرنشینی بابان]] و لەسەردەمی خۆیدا کە لە [[قەڵاچوالان]] دادەنیشت، سنوری میرنشینکەی لە [[زێی بچووک]]ەوە بۆ [[سیروان|زێی سیروان]] فراوانتر بکات و زۆر گرنگی بەکشتوکاڵ و ئاودێری داوە، جۆگاکەی لێداوە لە [[سەرچنار]]ەوە بە [[قلیاسان]]دا بۆ [[بەکرەجۆ]] و خۆیشی جۆماڵی کردووە لەگەڵیاندا، کەپێ دەچێت ئەمە سەرەتای گرتنەدەستی دەسەڵاتی بووبێت"۱۷۰۳-۱۷۱٤"ز، واتە بەکرەجۆ (۷۰-۸۰ )ساڵ لەشاری [[سلێمانی]] کۆنترە، شایانی باسە ساڵی ۱۸٥۱ی زاینی دەسەڵاتی میرنشینەکە کۆتایی پێھێنراوە لەلایەن عوسمانییەکانەوە و سڵێمان پاشا کۆتا میریان بووە، کە ئێمارەتەکە کۆتایی ھاتووە، عوسمانییەکان حوکمی ناوچەکەیان کردووە تا ھەڵایسانی جەنگی جیھانی یەکەم ۱۹۱۳-۱۹۱۹ز، کەمەشھورە بەسەفەر بەلک و گرانی گەورەش لەناوڕاستی جەنگەکەدا ۱۹۱٦ز، توشی ناوچەکە بووە. === سەردەمی عوسمانی === لە ساڵی (١٨٧٣)دا یەکەی ناحیە ھاتە نێو یەکەی کارگێڕی دەوڵەتی عوسمانی، [[قەزای سلێمانی]] دوو ناحیەی تیادا دروستکرا، یەک لە ناحیەکانی ناحیەی ناوەندی قەزای سلێمانی بوو کە دەکاتە سنووری ئێستای ناحیەی بەکرەجۆ. ==== لەنێوان ساڵانی ١٨٧٥-١٨٩٤ ==== ناوی [[ناحیەی تانجەرۆ|ناحیەی زڕگوێز]] گۆڕدرا بە ناحیەی سەرچناری ڕۆژھەڵات بە ھەمان سنووری خۆی، ھەروەھا ناحیەی ناوەندی قەزای سلێمانی گۆڕدرا بە ناحیەی سەرچناری ڕۆژاوا. ناحیەی سەرچناری ڕۆژاوا ھەمان سنووری ناحیەی بەکرەجۆی ئێستایە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا: ١٩١٨-١٩٥٨ === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکان]] و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە بەغدا بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا، ئەم بڕیارەش لە ساڵی دوایدا جێبەجێکرا بە ناردنی(٥) ئەندام وەکو نوێنەری لیواکە لە ئەنجوومەنی دامەزراندنی عێراقدا(المجلیس التأسیس العراقی)، دواتر لە کاتی لێکۆڵینەوەی تایبەت بە ناکۆکی نیوان [[عێراق]] - [[تورکیا]] لە سەر دواڕۆژی [[ویلایەتی مووسڵ]]، کۆمەڵەی گەلان لە شوباتی ١٩٢٥ز دا لیژنەی خۆی ڕەوانەی ئەم ویلایەتە کرد، بە کۆتایی ھاتنی ئەم کێشەیە ئیتر [[سلێمانی]] بووە بەشێک لە دەوڵەتی [[عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==== لە نێوان ساڵانی ١٩١٨-١٩٣٦ ==== * ناوی ناحیەی سەرچناری ڕۆژاوا بوو بە ناحیەی ناوەندی قەزای سلێمانی. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٤٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا]] === سەردەمی کۆماریدا: ١٩٥٨-١٩٩٠ === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== لە نێوان ساڵانی ١٩٥٨-١٩٦٥ ==== * ھێنانە کایەی [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] لە سنووری قەزای سلێمانی بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٧١٥) لە ١٠/١١/١٩٥٩دا.<ref> https://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain/opendocpdf.pdf?reldoc=y&docid=5c76654f4</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٦٥)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|300px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٦٥دا]] ==== لە نێوان ساڵانی ١٩٧٧-١٩٨٦ ==== * گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی بەکرەجۆ|ناحیەی سەرچنار]] لە [[سەرچنار]]ەوە بۆ [[بەکرەجۆ]] بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(١٢٩٢٥) لە ساڵی ١٩٨٤دا.<ref>https://moj.gov.iq/upload/pdf/4510.pdf{{بەستەری مردوو|url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4510.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٨٦)دا.png|300px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٦دا]] ==== لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨-١٩٩٠ ==== * ناحیەی سەرچنار ھەڵوەشێنراو ھەموو کەرتەکانی بەسترایەوە بە ناوەندی قەزای سلێمانییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٩٠)دا.png|300px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٨٩دا]] === لە دوای ڕاپەڕین === * لەم قۆناغەدا پارێزگای سلێمانی و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. * لەم سەردەمە بەدواوە ناحیەی سەرچنار ناوی بوو بە ناحیەی بەکرەجۆ. === مێژووی مەزرەعەی بەکرجۆ === مەرحووم [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] گەورە مێژووناسی کورد، ساڵی ۱۹۳٤ی زاینی مەزرەعەکەی دامەزراندووە، کەئەوکات وەزیر بووە لە شانشینی ھاشمی عێراقی، تاکو بەو ئەرزوئاوە شاری [[سلێمانی]] بەخێو بکات، لەبەرئەوەی لەوڵاتی بابان و سۆراندا یەکێک بووە لەچوار بەپیتترین خاک و دەشتەکان بۆ کشتوکاڵ کە ئەوانیش (دەشتی شارەزوور، بەکرەجۆ، بیتوێن و ھەولێرن). === باخی ھەژدیابان === ئەم باخە پیاوێکی کوردی جولەکە دایمەزراندووە لەجێگای [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی]]دا، بەناوی (عوزرەوایسمەن"عیزر فایتسمان") کە بەباخەکەی عوزرە بەناوبانگ بووە و ڕێنمایکاری کشتوکاڵی"مرشد زراعی" بووە، دەڵێن عوزرە بەسواری ئاوزەنگی لێئەدا لەم سەر بۆ ئەو سەری باخەکە تا مێخی چوارگۆشەی باخەکە دابکوتێ، پاشتر کەجولەکە لەدوای جەنگی جیھانی دووھەم ٤٦ و ٤۷ ئەگەڕێنەوە [[ئیسرائیل]] ئەم کەسەش کۆچدەکات بۆ ئەوێ. === ماڵە عەرەبەکان === ئەم ماڵانە لەجێگەی ئێستای [[بەکرەجۆ]]ی کۆندابوون، حکومەتی ئەوکاتی پاشایەتی ھێنابوونی تا کوردەکان شتەکانیان لێوەفێربن لەبواری ئامێرەکان و کشتوکاڵ و ئاژەڵداری مەزرەعەکە، ماڵی مەئموورەکانیش"فەرمانبەرەکان" ھەر لەم شوێنەدابووە، ساڵی ۱۹٥۰ز کارەبا"عەلەتریک-Electric"یان بۆ دانراوە. === ھێنانی بەحراوی یەکان بۆ بەکرەجۆ === پاش ئەوەی بناغەی [[بەنداوی دووکان]] لێدەدرێت ساڵی ۱۹٥٤ز و گوندێکی زۆری ئەوناوچەیە ژێر ئاو دەکەون و زیانیان پێ دەگات حکوومەتی فەیسەڵ لە ۱۹٥٦ز دا لە [[بەکرەجۆ]] خانوویان بۆ دروست دەکات و ساڵی ۱۹٥۸ پەنجا ماڵیان دەھێنرێتە ئەم ناوچەیە و پاشتریش سەدماڵ، لە گەڵنێری و تۆربەیی..ھتد وە ئەرزی کشتوکاڵیشیان دەدرێتێ لەبەرجۆگا بۆ دابینکردنی بژێوی ژیانیان، ھەروەک چۆن لەچەند ناوچەیەکی تریش دابەشکراون وەکو کرژە و ھەیاسی و کەنەکەوە، کەئەمانە زیانلێکەوتووی گوندەکانی سەر [[زێی بچووک]] بوون لەناوچەی دووکان. === ئەحمەد ڕەفیق === یەکێک بووە لە مدیرەکانی مەزرەعەی بەکرەجۆ، پیاوێکی نیشتیمانپەر و خزمەتگوزاری ناوچەکە بووە، زۆرێک لەدارەکانی غاباتەکانی بەکرەجۆ چەشنی سنۆبەر و سروو ئەو لێیداون و مشووری ئاودێریشی خواردوون تا وشک نەکەن، کوڕێکی ھەبووە بەناوی بەختیار و باخێکی بەناوی ئەم کوڕەیەوە لەدەروازەی سلێمانی-بەکرەجۆ دروستکردووە کە مەشھورە بە (باخی بەختیاری). === بەکرەجۆ لەئێستادا === لەئێستادا شارۆچکەی بەکرەجۆ بەڕاپەڕین و ناوچە سەکەنی یە تازەکان و دانیشتوانەکانیانەوە، چ وەکو ڕووبەر و چ وەکو دانیشتوان سێیەکی شاری [[سلێمانی]] پێکدێنن و گەڕەکێکی گەورەی دەرەوەی شارەکەن. === مێژووی ناحیەیەکە لە چەند نەخشەیەکدا === <gallery> پەڕگە:نەخشەی ناحیەی بەکرەجۆ.jpg|وێنۆک|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی بەکرەجۆ پەڕگە:نەخشەی ناحیەی بەکرەجۆ لە ساڵی 1987دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی ناحیەی بەکرەجۆ لە ساڵی ١٩٨٧دا پەڕگە:نەخشەی ناحیەی بەکرەجۆ لە ساڵی 1989دا.jpg|وێنۆک|نەخشەی ناحیەی بەکرەجۆ لە ساڵی ١٩٨٩دا </gallery> == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە ٧٨ [[گوند]] پێکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[بەکرەجۆ]](ناوەند) * [[ئاشەسپی]] * [[ئالیاوای خواروو]] * [[ئالیاوای سەروو]] * [[ئاوبارە، بەکرەجۆ]] * [[ئەحمەدئاوا، بەکرەجۆ]] * [[بابان، بەکرەجۆ]] * [[باریکە، تانجەرۆ]] * [[باڵچوغ]] * [[باوەگێلدی]] * [[باوەمەردەی خواروو]] * [[باوەمەردەی سەروو]] * [[بنگرد، بەکرەجۆ]] * [[پیرکە]] * [[تاسڵوجە، سلێمانی]] * [[تەپەڕەش، بەرانان]] * [[تووەسپی]] * [[جۆگەی گەورە]] * [[جێشانە]] * [[چاڵگە، دۆڵەڕووت]] * [[چەقژی خواروو]] * [[چەقژی سەروو]] * [[خەلیفاوا]] * [[خێوەتە، دۆڵەڕووت]] * [[داراغا]] * [[داربەڕوو، بەرانان]] * [[دارتووی حارس]] * [[دارتووی مەولانە]] * [[دارتووی نەزەر]] * [[دارەبەن، دۆڵەڕووت]] * [[داودبڵاخ]] * [[دێکۆنی بابەعەلی]] * [[دێکۆنی عەلی ئەفەندی]] * [[ڕاپەڕین، بەکرەجۆ|ڕاپەڕین]] * [[سماقان، دۆڵەڕووت]] * [[سەرداراوا]] * [[سورگەی خواروو]] * [[سورگەی سەروو]] * [[سۆتکە]] * [[شێخ ڕەش]] * [[شێخ وەساڵ]] * [[عەزیزاوا، بەکرەجۆ]] * [[عەواڵ]] * [[فەیاڵ]] * [[قادراوا، دۆڵەڕووت]] * [[قازان، بەرانان]] * [[قزلەر]] * [[قلیاسان]] * [[قەمەرتلی]] * [[قولەرەیسی]] * [[قوڵقوڵە، دۆڵەڕووت]] * [[قۆرخودوباش]] * [[کارێزکڵاو]] * [[کانی بەردینە]] * [[کانی بەردینەی قازان]] * [[کانی پیرە]] * [[کانی جنە]] * [[کانی سپیکەی گڵەزەردە]] * [[کانی سەفەر]] * [[کانی گۆران]] * [[کانی گۆمە]] * [[کانی مەنم]] * [[کانی میکائیل]] * [[کەڵەکن]] * [[کەڵەوانان]] * [[کەنەسوورە، بەکرەجۆ]] * [[کەنەکەوەی ئیسکان]] * [[کەنەکەوەی دەواجین]] * [[کەنەکەوەی شەھیدان]] * [[کۆسەی چەم]] * [[کێلەسپی]] * [[گڵەزەردە، بەرانان]] * [[گۆپیتە]] * [[لەنجاوا، بەرانان]] * [[مەلاداود]] * [[ھەزارمێرد]] * [[ھەنارانی خواروو]] * [[ھەنارانی سەروو]] * [[ھەنارانی کۆن]] {{Div col end}} == ئەمانە ببینە == * [[بەکرەجۆ]] * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[سلێمانی]] * [[قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] hfjqiua92vucz9vg5diflej34omkxod 0 229036 1582902 1487479 2026-05-11T00:04:03Z PaulLim11 73535 Image 1582902 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Erin Moriarty - LACC 2023.jpg|وێنۆک|162x162پیکسڵ]] '''ئێرین مۆریارتی''' ({{بە ئینگلیزی|Erin Moriarty، لەدایکبووی ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٩٤}})<ref>https://web.archive.org/web/20131203222413/http://www.maxim.com/todays-girl/erin-moriarty</ref> خانمەکتەرێکی ئەمریکییە، ئەو زیاتر بە ڕۆڵی [[ستارڵایت]]ی زنجیرەکەی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ]] بەناوی [[دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|دەستەی ھاوڕێکان]] (٢٠١٩-ئێستا) ناوبانگی ھەیە. ھەروەھا بەشداری لە فیلمەکانی وەک [[جێسیکا جانز (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جێسیکا جانز]] و [[لێکۆڵەری ڕاستەقینە]] و ڕێد ویدۆ کردووە، و دەرکەوتنی لە فیلمی [[کاپیتانی خەیاڵی]]شیدا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ویلایەتی نیویۆرک|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Erin Moriarty}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] i0b8j5wdmg86iv3mayxl28xw0xbl3gw 1582940 1582902 2026-05-11T09:02:28Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1582940 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Erin Moriarty - LACC 2023.jpg|وێنۆک|162x162پیکسڵ]] '''ئێرین مۆریارتی''' ({{بە ئینگلیزی|Erin Moriarty، لەدایکبووی ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٩٤}})<ref>https://web.archive.org/web/20131203222413/http://www.maxim.com/todays-girl/erin-moriarty</ref> خانمەکتەرێکی ئەمریکییە، ئەو زیاتر بە ڕۆڵی [[ستارڵایت]]ی زنجیرەکەی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ]] بەناوی [[دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|دەستەی ھاوڕێکان]] (٢٠١٩-ئێستا) ناوبانگی ھەیە. ھەروەھا بەشداری لە فیلمەکانی وەک [[جێسیکا جانز (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جێسیکا جانز]] و [[لێکۆڵەری ڕاستەقینە]] و ڕێد ویدۆ کردووە، و دەرکەوتنی لە فیلمی [[کاپیتانی خەیاڵی]]شیدا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ویلایەتی نیویۆرک|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Erin Moriarty}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]] e80kqasip9r2u17ejg7usa7vb5mr0vg 0 229042 1582901 1499322 2026-05-10T23:47:22Z PaulLim11 73535 Image 1582901 wikitext text/x-wiki {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Jessie T. Usher at 53rd Saturn Awards 2026.jpg|وێنۆک]] '''جێسی تی. ئۆشەر جونیۆر''' (لەدایکبووی ٢٩ی شوباتی ١٩٩٢) ئەکتەرێکی ئەمریکییە،<ref>https://www.rottentomatoes.com/celebrity/jessie_usher</ref> ئۆشەر کوڕی جێسی تی و جودیس ئۆشەرە، لە شاری سیلڤەر سپرینگ لە ویلایەتی میریلاند لەدایکبووە.<ref>https://nypost.com/2016/06/24/meet-jessie-usher-the-new-hero-of-independence-day-resurgence/</ref> ئوشەر لە تەمەنی پێنج ساڵیدا ئارەزووی نواندنی خۆی نیشان دا، دوای ئەوەی جێستیای خوشکەکەی ڕیکلامێکی تەلەڤیزیۆنی جێگیر کردبوو، بۆیە یەکەم کاری نواندنی ڕیکلامی ئۆسکار مایر بوو. لە ساڵی ٢٠٠٣ خێزانەکە گواسترایەوە بۆ لۆس ئەنجلۆس بۆ ئەوەی یارمەتی زیاتری کارکردنی ئۆشەر بدەن. لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا خوێندنی ئامادەیی تەواو کردووە، ئۆشەر پەیوەندی بە کۆمپانیای ئەلفا گاما سیگما کردووە و لە کۆلێژی کۆمەڵایەتی ھونەری چێشتلێناندا خوێندوویەتی.<ref>https://www.tvguide.com/celebrities/jessie-t-usher/bio/3030586194/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ژیاننامە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ھۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Jessie Usher}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ویلایەتی میریلاند]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] avwmmlyfwy3a6nrxlo1a7f4cr2u9qa4 1582941 1582901 2026-05-11T09:02:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1582941 wikitext text/x-wiki {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Jessie T. Usher at 53rd Saturn Awards 2026.jpg|وێنۆک]] '''جێسی تی. ئۆشەر جونیۆر''' (لەدایکبووی ٢٩ی شوباتی ١٩٩٢) ئەکتەرێکی ئەمریکییە،<ref>https://www.rottentomatoes.com/celebrity/jessie_usher</ref> ئۆشەر کوڕی جێسی تی و جودیس ئۆشەرە، لە شاری سیلڤەر سپرینگ لە ویلایەتی میریلاند لەدایکبووە.<ref>https://nypost.com/2016/06/24/meet-jessie-usher-the-new-hero-of-independence-day-resurgence/</ref> ئوشەر لە تەمەنی پێنج ساڵیدا ئارەزووی نواندنی خۆی نیشان دا، دوای ئەوەی جێستیای خوشکەکەی ڕیکلامێکی تەلەڤیزیۆنی جێگیر کردبوو، بۆیە یەکەم کاری نواندنی ڕیکلامی ئۆسکار مایر بوو. لە ساڵی ٢٠٠٣ خێزانەکە گواسترایەوە بۆ لۆس ئەنجلۆس بۆ ئەوەی یارمەتی زیاتری کارکردنی ئۆشەر بدەن. لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا خوێندنی ئامادەیی تەواو کردووە، ئۆشەر پەیوەندی بە کۆمپانیای ئەلفا گاما سیگما کردووە و لە کۆلێژی کۆمەڵایەتی ھونەری چێشتلێناندا خوێندوویەتی.<ref>https://www.tvguide.com/celebrities/jessie-t-usher/bio/3030586194/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ژیاننامە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ھۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Jessie Usher}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ویلایەتی میریلاند]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] 0cuvtvc5u3flhq3ur6pvxjyt2d46bv0 0 229048 1582911 1178302 2026-05-11T01:15:16Z PaulLim11 73535 Image 1582911 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Karen Fukuhara at 53rd Saturn Awards 2026.jpg|وێنۆک|162x162پیکسڵ|کارێن لە ساڵی ٢٠٢٦]] '''کارێن فۆکوھارا''' ({{بە ژاپۆنی| 福原かれん Fukuhara Karen، لەدایکبووی ١٠ی شوباتی ١٩٩٢}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، زیاتر بەڕۆڵی لە [[فیلمی سووپەرھیرۆ]]ی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|دەستەی ھاوڕێکان]] بەناوی [[کیمیکۆ]] ناسراوە، و ھەروەھا ڕۆڵی لە فیلمی [[دەستەی خۆکوژی (فیلم)|دەستەی خۆکوژی]] ھەیە کە ناوبانگێکی باشی پێدا کرد. فوکوھارا لە دایک و باوکێکی ژاپۆنی لە شاری [[لۆس ئانجلەس]] لەدایک بووە.<ref>https://www.nbcnews.com/news/asian-america/karen-fukuhara-talks-suicide-squad-katana-not-knowing-dora-explorer-n622351</ref> یەکەم زمانی [[ژاپۆنی]] بوو، بۆ ماوەی ١١ ساڵ ڕۆژانی شەممە لە قوتابخانەی زمانی ژاپۆنی خوێندوویەتی.<ref>https://www.vogue.com/article/suicide-squad-actress-karen-fukuhara-fitness-karate-martial-arts-skin-care</ref> برایەکی بچووکی ھەیە. فوکوھارا لە قۆناغی ناوەندییەوە دەستی بە ڕاھێنانی [[کاراتێ]] کردووە، و پێش ئەوەی بەرەو کۆلێژ بڕوات، پشتێنی قاوەیی بەدەست ھێناوە. فوکوھارا لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە لۆس ئەنجلۆس (UCLA) خوێندوویەتی لەکاتێکدا وەک پەیامنێر بۆ بەرنامەیەکی وەرزشی لە کەناڵی NHK لە ژاپۆن کاری کردووە.<ref>https://alumni.ucla.edu/class-notes/karen-fukuhara-14/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ژاپۆن|کالیفۆڕنیا|لۆس ئانجلەس|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەکتەران }} {{پۆلی کۆمنز|Karen Fukuhara}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] r1cfb27a9u67rrv65mkg68oyqdhrzqk 0 230853 1582738 1461943 2026-05-10T14:50:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582738 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی سورداش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة سورداش}}{{ھن}}{{lang-en| Surdash Sub-District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = ناحیەی_سورداش.png | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای دووکان.jpg | photo2b = نەخشەی کارگێڕی ناحیەی سورداش.jpg | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی ناحیەی سورداش{{ھن}}نەخشەی ناوەڕاست:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی سورداش لە [[قەزای دووکان]]{{ھن}}(مۆر){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی ناحیەی سورداش | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=9 |coord={{Coord| 35.86174| 45.10325}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی سورداش''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.86174| 45.10325 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[سورداش]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٣٦</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٢٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = دەرباز قادر | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٨٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٢٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦١١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٧١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٠٥٨ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٠]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢٤٫٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٣٣٥ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٦٧٢٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی سورداش''' یەکێکە لە شەش ناحیەی [[قەزای دووکان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[سورداش]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی سورداش لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٧٬٠٥٨)کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == ناوی ناحیەی سورداش لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[سورداش]]ە. چەند بۆچوونێک ھەیە لە سەر ناوی سورداش: * ناوی سورداش لەوەوە ھاتووە کە (سەر+دەشت)ەوە ھاتووە و بەپێی کات گۆڕاوە بووەتە سورداش. * بۆچوونێکی تر دەڵێت لە [[زەردەشت]]ەوە ھاتووە دامەزرێنەری ئاینی زەردەشتی. * سوورئاش گوایە ئاشێکی لێبووە سوور بووە. * گوایە لە (صولی طاش)ی تورکییەوە ھاتووە کە بە واتای ئاو و بەردی زۆردێت. * سێ ھەزار و سەد و سی ساڵێک لەمەوبەر، [[ئاشوورییەکان]] ھێرشیانکردە سەر دۆڵی سورداش لە رۆژھەڵاتی [[زێی بچووک]]، ئەوکات ئەوێ پێی ئەوترا (سارادائوش)، کۆشک و خانووی [[لۆلۆبی]]یەکان تاڵانکران و سوتێندران، کەلوپەل و گەنجینەیەکی زۆریان بەتاڵانبرا! ناوی سورداش نە تورکی یە و نە کوردی یە، بەڵکو ناوێکی کۆنی [[لۆلۆبی]]یەکانە و واتاکەی نازاندرێت، و بەپێی سەردەم و زمانی تۆمارەکان گۆڕانکاری بەسەرداھاتووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == ناحیەی سورداش ھاوسنوورە لەگەڵ؛ لە باکوورەوە [[ناحیەی بنگرد]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان]]، لە باشوورەوە [[ناحیەی پیرەمەگروون]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی گاپیڵۆن]] و [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان]] و [[ناحیەی ئاغجەلەر]].<ref> https://www.openstreetmap.org/#map=11/35.8340/45.1662</ref> * ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٢٨٩کم<small>٢</small>)ە لە (١٦٫٢١٪) [[قەزای دووکان]] پێکدەھێنێت، وە لە (١٫٤٣٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت. * لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (سێیەمە) لە شەش ناحیەی [[قەزای دووکان]]دا. * لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (پێنجەمە) لە شەش ناحیەی [[قەزای دووکان]].<ref> https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == مێژوو == * [[ئەشکەوتی قزقاپان]]: لە ناحیەی سورداش، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ چاخی بەردینی کۆن ٣٥ ھەزار ساڵ پێش زانین. * سێ ھەزار ساڵێک لەمەوبەر، [[ئاشوورییەکان]] ھێرشیانکردە سەر دۆڵی سورداش لە رۆژھەڵاتی [[زێی بچووک]]، ئەوکات ئەوێ پێی ئەوترا (سارادائوش)، کۆشک و خانووی [[لۆلۆبی]]یەکان تاڵانکران و سوتێندران، کەلوپەل و گەنجینەیەکی زۆریان بەتاڵانبرا. * بابانییەکان ماوەیەک [[سورداش]]یان کردە پایتەختی میرنشینەکەیان. === سەردەمی عوسمانی === * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩):''' * لە نێوان ئەم ساڵانەدا دابەشی کارگێڕی عوسمانی لە ویلایەت و لیوا و قەزا پێکھاتبوو، سورداشیش یەکێک بوو لە ١٧ قەزاکەی لیوای سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا:''' قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. # کۆکردنەوەی [[قەزا]]کان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا. # لەم گۆڕانکارییەی مەدحەت پاشادا سورداش وەک [[قەزا]] مایەوە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png|وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]] * '''لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا:''' # لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی (مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. لەم قۆناغەدا قەزای سورداش بچووککرایەوە و کرایە [[ناحیە]] و خرایە سەر [[قەزای پشدەر]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> # لە ڕۆژی (٢١شەعبانی ١٣٠٥ک-١/٦/١٨٨٨ز) دەرچووە، بڕیارەکە ئاراستەی والی [[ویلایەتی مووسڵ]] کراوە، تێدا ھاتووە: (محمد فکری ئەفەندی) وەک بەڕێوەبەری '''ناحیەی سورداشی''' سنجاقی سلێمانی دانراوە. لە ڕۆژی دەست بەکاربونیەوە، مووچەی (٥٠٠) قوروشی پی دەدرێت، ھەروەھا مانگانە بری دیاریکراوی بۆ صندوقی [[خانەنشینی]] لێوەردەگیرێت، ھەروەھا کرێی ڕێگا (١٨٦٠) قوروشی پێ دەدرێت، ھەموو ئەمانە بە گوێرەی ڕێنومایی دارایی ڕێکدەخرێت، بەڕێوەبەری پێشوو (عەبدوڵا ئاغا) ئاگادار دەکرێتەوە لەم بڕیارە. ھیمەت بکرێت بۆ جێبەجێ کردنی ئەم بریارە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]] * لە ڕۆژی (٦ ڕەبیعی یەکەم ١٣١٠ک-٢٨/٩/١٨٩٢ز) دەچووە، ئاراستەی والی [[ویلایەتی مووسڵ]] کراوە، تێدا ھاتووە: لە سنجاقی سلێمانی (عبدالفتاح ئاغا) بەڕێوەبەری (ناحیەی ڕۆژئاوای سەرچنار)، ئەرکەکەی بۆ بەڕێوەبەری '''ناحیەی سورداش''' دەگوێزرێتەوە، لە شوێنی ئەویش (فەتحوڵا بەگ) دادەمەزرێت، بۆ ئەم مەبەستە نوسراو بۆ لایەنە پەیوەندیدارەکان بکرێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * لە ساڵی ١٨٩٤دا ناحیەی سورداش سەر بە [[قەزای پشدەر]] بوو. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png |وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا]] * لە ساڵی ١٩١١دا ناحیەی سورداش لە [[قەزای پشدەر]] دابڕێنراو لکێندرا بە [[قەزای سلێمانی]]یەوە. [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨) === لەدوای نەمانی دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکان]] و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە بەغدا بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا. * '''لە نێوان ساڵانی(١٩١٨ - ١٩٣٦)دا:''' لەم مێژووەدا ناحیەی سورداش سەر بە [[قەزای سلێمانی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الکورد فی الوثائق البریطانیة | ناونیشان = https://www.noor-book.com/کتاب-الکورد-فی-الوثائق-البریطانیھ-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عثمان علی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]] * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦ - ١٩٤٧)دا:''' حکومەت لەم قۆناغەدا سەرلەنوێ [[قەزای پشدەر]]ی ھێنایە کایەوە بە دابڕانی لە [[قەزای شارباژێڕ]]، بەم شێوەیە ئەم لیوایە لە (٤)[[قەزا]] و (١٠) [[ناحیە]] پێکھاتبوو، لە پڕۆسەی سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧دا زانیاری ورد و تایبەت بە ڕەوشی کارگێڕی لیواکانی [[عێراق]] تۆمارکرا، وەکو یەکە کارگێڕییەکان، ڕووبەر و دانیشتوانەکەی، ئەمە لەلایەک و لەلایەکیترەوە پێویستی یەکە کارگێڕییەکان لە دوای تەواو بوونی پرۆسەی یەکلاکردنەوەی مافی زەوییەکانی ھەریەک لەلایەن فەرمانگەکانی تەسوییەوە کێشرا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٤٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧دا]] [[پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی سورداش.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی سورداش]] * '''لە نێوان ساڵان(١٩٤٧ - ١٩٥٨):''' * بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە سەرەتای ساڵی ١٩٥٧دا ناوەندی ناحیەی چناران لە گوندی [[میرزا ڕۆستەمی گەورە]]وە بۆ گوندی [[دووکان]] گواسترایەوە و لەگەڵ دابڕانی گوندەکانی( [[دووکان]]، [[تۆپزاوا]]، [[جۆبڵاخ]] و قەشقۆڵی) لە ناحیەی سورداشی سەر بە [[قەزای سلێمانی]] و لکاندنی بە ناحیەی چنارانەوە لە [[قەزای ڕانیە]].<ref> http://buratha.com/librory/books.php?books=11229</ref> [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] [[پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی سورداش لە ساڵی ۱۹٥۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی سورداش لە ساڵی ۱۹٥۷دا]] === سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥):''' * ناحیەی سورداش وەک خۆی مایەوە ھەر سەر بە [[قەزای سلێمانی]] بوو. * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧):''' * ھێنانە کایەی [[قەزای دووکان]] لە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]]، ناوەندەکەشی لە جێکەوتی [[بەنداوی دووکان]]، لە کەرتی (٤٧/[[تۆپزاوا]]) و ھەردوو ناحیەی سورداش و [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] بەستران بەم قەزایەوە بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٧) لە ١٦\٦\١٩٧١دا. * '''لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا:''' # دابڕاندنی (٤) کەرت لە ناحیەی سورداش و (٧) کەرت لە [[ناحیەی خەلەکان|ناحیەی چناران]] و لکاندنیان بە ناوەندی [[قەزای دووکان]]ەوە بە پێی بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٢٣٣) لە ساڵی ١٩٧٨دا. # گواستەوەی ناوەندی ناحیەی سورداش لە گوندی [[سورداش]]ەوە بۆ گوندی [[سوسێی سەیدان]] بە پێی بڕیاری وەزارەتی حکومی مەحەللی ژمارە(٤١٠٦)ی ساڵی ١٩٨١. <ref>https://moj.gov.iq/upload/pdf/4510.pdf{{بەستەری مردوو|url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4510.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === * '''لە نێوان ساڵی (١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:''' لەم قۆناغەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی گوندەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. * '''لە نێوان ساڵی (١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا''' # لەم قۆناغەدا یەکە کارگێڕییەکانی [[پارێزگای سلێمانی]] بە پێی ئاوەدانکردنەوە نوێ کرانەوە و یەکە کارگێڕییەکان چوونەوە جێی خۆیان و ناوی کوردییان لێنرانەوە، ھەرچەندە [[شەڕی براکوژی]] کاریگەری خۆی لەسەر ئەم ئاواکردنەوەیەش دانا و [[ھەرێمی کوردستان]] بووە دوو حکومەتی جوودا و تاوەکو ئێستاش کاریگەری لەسەر پڕۆسەی حکومداری جێھێشتووە. # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # لە ١٥\١\٢٠٠٥ دا [[ناحیەی پیرەمەگروون]] ھاتە کایەوە و لە ٤٦ کەرتی ناحیەی سورداش و [[ناحیەی بەکرەجۆ]] درووستکرا. == بەڕێوبەری ناحیە == ناوی ھەندێک لە بەرێوەبەرەکانی ناحیەی سورداش: ===سەردەمی دەولەتی عوسمانی=== * حاجی ڕەسول بەگ * تۆفیق بەگ باوکی سلێمان بەگی [[گێچینە]] * کەریمە تورکە(تورکمان بووە) ===سەردەمی دەولەتی عێراقی=== * شێخ یوسف [[شەدەڵە]]یی یەکەم بەرێوە بەری ناحیەی سورداش لەسەردەمی دەولەتی عێراقی * سەعید بەگی [[گێچینە]] * حەمەکاکەی کوری سەعید بەگ * کەریم ئەفندی(لەلایەن [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحموودەوە]] بەند کراوە) * شەفیق بەگ * ئەمین یاموڵکی * عیزەت نەجیب * ئەحمەد فەخری * عومەر ئاغا * جەمیل ئاغای [[شەقلاوە]]یی * حەمە سەعید فەقێ مەحموود * ڕۆییتەن == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە ٣٦ گوند پێکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=8em}} * [[سورداش]](ناوەند) * [[بیران]] * [[پێدارە]] * [[تیمار (ڕوونکردنەوە)]] * [[جاسەنە]] * [[چاڵاوا]] * [[خوردەلوکی خواروو]] * [[خوردەلوکی سەروو]] * [[دەرەنار]] * [[دولکان]] * [[زەرزی]] * [[زەلێن]] * [[سردی بچوک]] * [[سردی گەورە]] * [[سەرگەڵو، سورداش]] * [[سێکانیان]] * [[سێکانیانی شێخ باخ]] * [[شاقوڵی]] * [[شەدەڵە]] * [[شێخ باخ]] * [[شێخ زەینەڵ]] * [[عیسابەگی]] * [[قەرەنگوێ]] * [[قومەرغان]] * [[کانی خان]] * [[کانی شۆک]] * [[کانی ھەنجیری خواروو]] * [[کانی ھەنجیری سەروو]] * [[کەڵەباش]] * [[گوێزیلە، سورداش]] * [[گێچینە]] * [[مەولان]] * [[مەیدان، سورداش]] * [[مێرگەپان]] * [[ھەڵەدن]] * [[ھۆمەرقەوم]] * [[یاخسەمەر]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای دووکان]] * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[سورداش]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی دووکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای دووکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] 88zxwmfia2utait3vcliejuv8xujw6h 0 237539 1582936 1529296 2026-05-11T07:05:55Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582936 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|item=Q171655}} '''چێرگ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چێرگ {{!}} فەرهەنگی خاڵ {{!}} ڤەژینلێکس|ناونیشان=http://lex.vejin.net/ck/def/xall/چێرگ|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=VejinLex|زمان=ku}}</ref> (ناوی زانستی: Otis tarda) مەلێکی دەشتیی گەورەیە. ئەم پەلەوەرە لە دەشتەکان و کێڵگەکاندا ھێلکە دەکات و جووجەڵەکانی گەورە دەکات. ژینگەی چێرگ بریتییە لە لە باکووری [[مەغریب]] و باشوور و ناوەڕاستی [[ئەورووپا|ئەوروپا]] و تا دەگاتە ئاسیای ناوەڕاست. لە ساڵی ١٩٩٦ەوە وەک جۆرێکی لە مەترسیی لەناوچووندا لە لیستی سووری IUCNدا تۆمار کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Great Bustard: Otis tarda|ناونیشان=https://www.iucnredlist.org/species/22691900/119044104|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکێک لە دوایین ژینگەکانی ئەم پەلەوەرە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا ناوچەی دەشتی سووتاوە لە نزیکی [[بۆکان]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=چێرگ|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/tv/کورتە_بەرنامە-i303410|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/tv/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%95_%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95-i303410 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بەپێی ئامارێک ژمارەی ئەم پەلەوەرانە لە وڵاتی ئێران ھاتووەتە ژێر ٣٠ دانە و ھەمووی ئەوانەی ماون لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84762559|سەردێڕ=خطر انقراض در کمین «میش مرغ ایرانی» + فیلم|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.irna.ir}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Otis tarda}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|باڵندەکان|گیانلەبەران}} [[پۆل:ئای یوو سی ئێن لیستی سووری جۆرە لاوازەکان]] [[پۆل:مەلەکانی کوردستان]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] [[پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] 2zhupbw753fnckzb39cuuvwvwulrypf 0 238470 1582815 1582546 2026-05-10T17:12:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:میسر|میسر]] 1582815 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''عەقیدەی تەحاوی''' یان '''ڕونکردنەوەی عەقیدەی ئەھلی سوننە و جەماعە''' یەکێکە لە گرینگترین کتێبەکانی ڕونکردنەوە بیروباوەڕی عەقیدەی [[سوننە|ئەھلی سوننە و جەماعە]]، لە نووسینی [[تەحاوی]]، تێیدا باسی عەقیدەی ئەھلی سوننە و جەماعە کراوە بەپێی [[قورئان]] و [[فەرموودە]] و باسی بۆچۆنی جیاوازی نەکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یسأل عن العقیدة الطحاویة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/93197/یسال-عن-العقیدة-الطحاویة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص2 - کتاب شرح العقیدة الطحاویة خالد المصلح - ما ذکر عن الطحاوی من وصف اللە بألفاظ محتملة وصحة نسبتھا إلییە - المکتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/7712/100#:~:text=قال%20الإمام%20الطحاوی%20رحمھ%20اللە، تحویھ%20الجھات%20الست%20کسائر%20المبتدعات%5D%20.|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سؤال عن العقیدة.. !!|ناونیشان=https://www.eltwhed.com/vb/showthread.php?14529-%25DA%25E4-%25C7%25E1%25DA%25DE%25ED%25CF%25C9-!!#:~:text=%25D9%2585%25D8%25A7%2520%25D9%2581%25D9%2587%25D9%2585%25D8%25AA%25D9%2587%2520%25D9%2585%25D9%2586%2520%25D9%2583%25D9%2584%25D8%25A7%25D9%2585%25D9%2583%2520%25D9%2587%25D9%2588,%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25B7%25D9%258A%25D9%2587%2520%25D9%2588%2520%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B7%25D8%25AD%25D8%25A7%25D9%2588%25D9%258A%25D9%2587)%2520..!!&text=%25D9%2585%25D9%2586%2520%25D9%2585%25D9%2588%25D9%2582%25D8%25B9%2520%25D8%25A3%25D8%25B9%25D8%25AF%25D9%2587%2520%25D9%2585%25D9%2586%2520%25D8%25A7%25D9%2587%25D9%2585,%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B9%25D9%2582%25D9%258A%25D8%25AF%25D8%25A9%2520%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B7%25D8%25AD%25D8%25A7%25D9%2588%25D9%258A%25D8%25A9%2520%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2588%25D8%25AF%2520%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D8%25A7%2520%25D9%2581%25D9%258A%25D9%2587%2520..|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.eltwhed.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.eltwhed.com/vb/showthread.php?14529-%25DA%25E4-%25C7%25E1%25DA%25DE%25ED%25CF%25C9-!! |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص2 - کتاب دروس فی العقیدة الراجحی - التعریف بمؤلف العقیدة الطحاویة وشارحھا - المکتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/37010/2#:~:text=أما%20بعد:%20فإن%20العقیدة%20الطحاویة، العقیدة%20فی%20علم%20أصول%20الدین.|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|ئیسلام|کتێب|میسر}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:کتێبەکانی ئەھلی سونە و جەماعە]] [[پۆل:ئیمان و عەقیدەی ئیسلامی]] lm53crq35zilx83rynp1d6c1merxnvx 0 239975 1582965 1582475 2026-05-11T10:56:25Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[ئێم پی تری]]ی گواستەوە بۆ [[ئێم پی ٣]]: ناوی شیاوتر 1582475 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Mp3 format logo.svg }} '''ئێم پی تری''' بەکورتی '''MP3''' (کورتکراوە: MPEG-1 Audio Layer 3) فۆرماتێکی دەنگی دیجیتاڵییە کە کار لەسەر فایلە دەنگییەکان دەکات، لە ھەمان کاتدا کوالێتی دەنگی بەرز دەپارێزێت. فایلەکانی MP3 بە شێوەیەکی باو بۆ پەخشکردنی مۆسیقا لە ئامێرە گەورە و کۆمپیوتەرەکاندا بەکاردەھێنرێن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|MP3}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ptgm2i00xkkj3rlgzp6lo5m8c2jy5qg 4 241625 1582882 1582573 2026-05-10T21:02:58Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1582882 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٢، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١٠ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٥٣٩٨ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١٠ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٦٦٥٠ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٩ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢٠٩ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٨ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٣٩٩ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٤ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٦٦ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 4pd8xfhk3wpayv26wymi8f1fvm75i01 0 244019 1582706 1582482 2026-05-10T12:08:22Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582706 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|main|conflict=شەڕی عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)|partof=[[شەڕەکانی عێراق]]، [[شەڕی تیرۆر]]، [[پەرەسەندنی شەڕی ناوخۆییی سووریا]] و [[شەڕی دژ بە داعش]]|image=ISOF APC on the street of Mosul, Northern Iraq, Western Asia. 16 November, 2016.jpg|image_size=300px|caption=[[ھێزی تایبەتی عێراقی]] [[ھامڤی]] لەسەر شەقامی مووسڵ, لە باکوری عێراق, ١٦ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٦ لە [[شەڕی مووسڵ (٢٠١٦)| شەڕی مووسڵ]]|date=٣٠ کانوونی یەکەمی ٢٠١٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalsecuritystudies.com/Gulmonhamad%20ISIS%20AG.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150701210021/http://www.globalsecuritystudies.com/Gulmonhamad%20ISIS%20AG.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Rise and Fall of the Islamic State of Iraq and Al-Sham (Levant) ISIS|وتەگێڕانەوە=The continued and even escalating sectarian tensions and acts like the demolition of demonstration camps led to an all-out revolt against the government institutions on the eve of the New Year 2014 in the western province Ramadi. ISIS seized this golden opportunity and gained control over a swath of territories in Anbar province, especially its two large cities, Ramadi and Fallujah.|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.newyorker.com/news/news-desk/watching-isis-flourish-where-we-once-fought|سەردێڕ=Watching ISIS Flourish Where We Once Fought|دوایین=Ackerman|یەکەم=Elliot|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٤|magazine=The New Yorker}}</ref> – نۆی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ <ref name="Reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-islamicstate/iraq-declares-final-victory-over-islamic-state-idUSKBN1E30B9|سەردێڕ=Iraq declares final victory over Islamic State|بڵاوکەرەوە=Reuters|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><br />({{small|{{Age in years, months, weeks and days|month1=12|day1=30|year1=2013|month2=12|day2=9|year2=2017}}}})|place=عێراق|combatants_header=[[لیستی گروپە چەکدارەکانی شەڕی ناوخۆی عێراق|شەڕکەرە سەرەکییەکان]]|combatant2='''{{flagicon|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]]''' ---- {{flagicon|Ba'athist Iraq|1991}} [[سوپای پیاوانی تەریقەتی نەقشبەندی]] (٢٠١٣–١٥)|combatant1='''{{flag|Iraq|name=Iraqi Central Government}}'''<ref name="IsisIraqiArmyPeshmerga">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/12/how-battle-ready-isis-iraqi-army-peshmerga|سەردێڕ=How effective is Isis compared with the Iraqi army and Kurdish peshmerga?|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٩|دوایین=Beaumont|یەکەم=Peter}}</ref> * {{flagicon image|Coat of arms of Iraq.svg|border=no}} [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]] ** {{flagicon image|Flag of the Iraqi Ground Forces.svg}} [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق]] ** {{flagicon image|Flag of the Iraqi Air Force.svg}} [[ھێزی ئاسمانیی عێراقی]] ** {{flagicon image|Special Operations Iraq Flag.svg}} [[ھێزی تایبەتی عێراقی]] ** {{flagicon image|Flag of Popular Mobilization Forces.svg}} [[حەشدی شەعبی]] **{{flagicon image|Flag of Assyria.svg}} [[هێزەکانی ئاشووری]] <small>(فەرماندەیی عێراق)</small> {{flagdeco|Kurdistan}} '''[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]'''<ref name="IsisIraqiArmyPeshmerga" /> * {{flagdeco|Kurdistan Region}} [[پێشمەرگە]] * [[دەزگای دژەتیرۆر]] * [[پاراستن و زانیاری]] *{{flagicon image|Flag of Assyria.svg}} [[هێزەکانی ئاشووری]] <small>(فەرماندەیی کورد)</small> '''گروپە هاوپەیمانەکان:''' *{{flagicon image|Flag of HPŞ.svg}} [[هاوپەیمانی شەنگال]]<br/> *{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers' Party.svg}} [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]<ref name="pkkypg" >{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=YNK: PKK and YPG are fighting in Şengal and Rabia against ISIS|ناونیشان=http://www.diclehaber.com/en/news/content/view/414000?from=2082207090|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> *{{flag|Rojava|name= خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا}}<ref name="pkkypg"/> *[[ئەنجومەنی نیشتمانیی کورد (سووریا)]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://warisboring.com/politics-keep-syrian-kurdish-troops-from-fighting-in-their-homeland-adc2ef3897fd#.e6fd4v0cu|سەردێڕ=Politics Keep Syrian Kurdish Troops From Fighting in Their Homeland. Never mind Islamic State—one faction rejects another's fighters|نووسەر=Vager Saadullah|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> * {{flag| بەرەی تورکمانی عێراق}} * {{flagicon image|Flag of the Iraqi Communist Party.svg}} [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] * {{flagdeco|IRQ}} [[گروپە جۆراوجۆرەکانی بەرگریکردن لە خۆیان]] '''گروپەکانی دیکە:''' <br>{{flag|Iran}}<br /> {{flag|Hezbollah|size=23px}}<br /> {{flag|Syria}}<ref name="syria">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jun-15/260207-syria-pounds-isis-bases-in-coordination-with-iraq.ashx|سەردێڕ=Syria pounds ISIS bases in coordination with Iraq|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش=[[Daily Star (Lebanon)|Daily Star]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150318032519/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jun-15/260207-syria-pounds-isis-bases-in-coordination-with-iraq.ashx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://online.wsj.com/articles/sunni-rebels-take-complete-control-of-iraqs-largest-oil-refinery-1403605510|سەردێڕ=Syrian Warplanes Strike in Western Iraq, Killing at Least 50 People|نووسەر=Ali A. Nabhan and Matt Bradley|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش=The Wall Street Journal}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28033684 |سەردێڕ=Iraqi PM welcomes Syria air strike on border crossing |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> <!--{{flag|Russia}}<br /> Need source if direct involvement exists--> ---- {{nowrap|{{Dodseal|CJTFOIR|25}} '''[[ھێزی ئەرکی ھاوبەشی تێکەڵ – ئۆپەراسیۆنی چارەسەری ڕیشەیی|ھئھت – ئچڕ]]'''}}<br /> '''{{Flag|United States}}'''<br /> {{flag|United Kingdom}}<br /> {{flag|Canada}}<ref name="militaryaid">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Seven Countries to sell weapons to Kurds|ناونیشان=http://basnews.com/en/News/Details/Seven-Countries-to-sell-weapons-to-Kurds/30439|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|agency=BasNews|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Operation IMPACT |ناونیشان=https://www.canada.ca/en/department-national-defence/services/operations/military-operations/current-operations/operation-impact.html |وێبگە=Government of Canada |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919185507/http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br /> {{flag|Australia}}<ref name="auto6">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Adam Vidler|ناونیشان=http://www.9news.com.au/national/2014/08/31/14/59/tony-abbott-commits-australia-to-iraq-conflict|سەردێڕ=Australia to take up military role in Iraq conflict|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><br /> {{Flag|France}}<br /> {{Flag|Italy}}<br /> {{Flag|Netherlands}}<br /> {{Flag|Finland}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Involvement of Finnish SOF in the Battle of Mosul. Dutch government report| ناونیشان=https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2017/04/04/kamerbrief-over-voortgangsrapportage-nederlandse-bijdrage-aan-de-strijd-tegen-isis|زمان=NL|بڵاوکەرەوە=Government of the Netherlands}}{{dead link|date=November 2021}}</ref><br /> {{Flag|Denmark}}<ref name="auto7">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Enhedslisten støtter dansk våbenfly til kurdere i Irak|ناونیشان=http://www.dr.dk/Nyheder/Politik/2014/08/24/0824174721.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|agency=DR|بڵاوکەرەوە=DR|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|زمان=da}}</ref><br />٤٤٤٤٤٤٤|commander2={{Flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[ئەبووبەکر بەغدادی]]|commander1={{flagdeco|Iraq}} [[حەیدەر عەبادی]]<ref group="nb">2014–2017</ref><br/> {{flagdeco|Iraq}} [[نووری مالیکی]]<ref group="nb">2013–2014</ref><br/> {{flagdeco|Kurdistan}} [[مەسعوود بارزانی]]|strength2={{flagcountry|Islamic State of Iraq and the Levant}}: * ١٠٠٠٠٠–٢٠٠٠٠٠ جەنگاوەر <ref name="ISForceAljazeera">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Islamic State 'has 50,000 in fighters Syria'|ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/islamic-state-50000-fighters-syria-2014819184258421392.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><ref name=el-balad.com1>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ISIS militants have army of 200,000, claims senior Kurdish leader|ناونیشان=http://www.el-balad.com/1247637|بڵاوکەرەوە=El-balad.com|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref>|strength1={{flagdeco|Iraq}} ھێزە چەکدارەکانی عێراق <br/>٦٠٠٠٠٠ (٣٠٠٠٠٠ی [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق]] وە ٣٠٠٠٠٠ی [[ئاسایشی ئێراق]])<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Collins|یەکەم=Chris|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.mcclatchydc.com/iraq/story/19049.html|سەردێڕ=U.S. says Iranians train Iraqi insurgents|بڵاوکەرەوە=McClatchy Newspapers}}</ref> [[حەشدی شەعبی]]: ٦٠٠٠٠–٩٠٠٠٠ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.niqash.org/en/articles/security/3614/Are-Shiite-Militias-Growing-More-Powerful-Than-Iraqi-Army.htm|سەردێڕ=Are Shiite Militias Growing More Powerful Than Iraqi Army?|نووسەر=Mustafa Habib|ئیش=Niqash|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171213010127/http://www.niqash.org/en/articles/security/3614/Are-Shiite-Militias-Growing-More-Powerful-Than-Iraqi-Army.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> *{{flagicon image|}} [[ڕێکخراوەی بەدر]]: ١٠٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cfr.org/iraq/iraq-militia-groups/p8175|سەردێڕ=IRAQ: Militia Groups|یەکەم=Lionel|دوایین=Beehner|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Council on Foreign Relations|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150405141337/http://www.cfr.org/iraq/iraq-militia-groups/p8175|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Iraq Turkmen FrontVEC.svg}} [[لیواکانی تورکمان]]: ٣٠٠٠٠<ref>[http://www.tasnimnews.com/ar/news/2016/10/20/1216412/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%84-%D8%AC%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AA%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%A7-%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8D-%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7] اردوغان ارسل جيشه الى العراق تجنبا لانقلاب ثانٍ.. لا حاجة للتركمان بتركيا</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.almadapaper.net/ar/news/483294/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%84|سەردێڕ=التركمان يشاركون في معركة تحرير تكريت بلواء من 4 آلاف مقاتل|ئیش=Almada|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011062818/http://www.almadapaper.net/ar/news/483294/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} Retrieved 3 June 2016.</ref> [[کوڕانی عێراق]] میلیشیاکان: ٣٠٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Dark Side to Iraq 'Awakening' Groups|ناونیشان=http://www.military.com/NewsContent/0,13319,159357,00.html|ئیش=International Herald Tribune|بڵاوکەرەوە=www.military.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130618034434/http://www.military.com/NewsContent/0,13319,159357,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br/>[[بەڵێندەران]]: ٧٠٠٠٠<ref name=LATcontractors>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-na-private4jul04,0,5419234,full.story|سەردێڕ=Private contractors outnumber U.S. troops in Iraq|یەکەم=T. Christia n|دوایین=Miller|ئیش=[[Los Angeles Times]]|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070902082133/http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-na-private4jul04,0,5419234,full.story|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=contractorsguardian>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/dn/view/0,1249,660198347,00.html|سەردێڕ=Contractor deaths add up in Iraq|یەکەم=Michelle|دوایین=Roberts|ئیش=[[Deseret Morning News]]|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080613214957/http://www.deseretnews.com/dn/view/0%2C1249%2C660198347%2C00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ---- {{flagdeco|Kurdistan}} پێشمەرگە: ٢٠٠٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-iraq-peshmerga-training-20141009-story.html#page=1|سەردێڕ=Are Iraq's renowned peshmerga fighters any match for Islamic State?|نووسەر=Los Angeles Times|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=[[Los Angeles Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uk.reuters.com/article/2014/08/13/uk-iraq-security-peshmerga-idUKKBN0GD1N820140813|سەردێڕ=Outgunned and untested for years, Kurdish peshmerga struggle|ئیش=Reuters UK|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150717081611/http://uk.reuters.com/article/2014/08/13/uk-iraq-security-peshmerga-idUKKBN0GD1N820140813|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ---- {{flagdeco|USA}} [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]: ٥٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/06/12/world/middleeast/iraq-isis-us-military-bases-martin-e-dempsey.html|سەردێڕ=Obama Looks at Adding Bases and Troops in Iraq, to Fight ISIS|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|دوایین١=Baker |یەکەم١=Peter |دوایین٢=Cooper |یەکەم٢=Helene |دوایین٣=Gordon |یەکەم٣=Michael R.}}</ref><br/>{{flagdeco|Canada}} [[هێزە چەکدارەکانی کەنەدا]]: ٦٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page|سەردێڕ=Operation IMPACT|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181021003736/http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact.page|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br />{{flagdeco|France}} [[هێزە چەکدارەکانی فەڕەنسا]]: ٥٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-france-iraq-iraq-idUSKCN12B2QI|سەردێڕ=Islamic State drone kills two Kurdish fighters, wounds two French...|وێبگە=[[Reuters]] |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><br />{{flagdeco|Italy}} [[هێزە چەکدارەکانی ئیتاڵیا]]: ٥٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://video.corriere.it/pinotti-contro-l-isis-500-unita-italiane-iraq/ddb77e32-b159-11e4-9c01-b887ba5f55e9|سەردێڕ=Pinotti: "Contro l'Isis 500 unità italiane in Iraq"|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Corriere della Sera]]}}</ref><br />{{flagdeco|UK}} [[هێزە چەکدارەکانی بەڕیتانیا]]: ٥٠٠|casualties1={{flagdeco|Iraq}} '''[[ھێزە ئەمنییەکانی عێراق]] وە میلیشیاکان''':<br /> ١٩٠٠٠ زیاتر کوژراو و ٢٩٠٠٠ زیاتر بریندارکرا <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jacob Eriksson, Ahmed Khaleel|سەردێڕ=Iraq After ISIS|ساڵ=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٠٠٩٥٥-٧}}</ref> {{flagdeco|Kurdistan}} '''پێشمەرگە''':<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/iraq-war/kurdistan-1760-peshmerga-soldiers-killed-anti-war-since-2014/|سەردێڕ=Kurdistan: 1760 Peshmerga soldiers killed in anti-IS war since 2014|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><br />١٨٣٧ کوژرا<br />١٠٥٤٦ بریندارکرا<br />٦٢ نادیارن [[File:Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg|border|20px]] '''[[پارتی کرێکارانی کوردستان]]''':<br />١٨٠ کوژرا (٢٠١٤–کانوونی دووەمی ٢٠١٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.vice.com/fr/article/lhomme-le-plus-recherche-de-turquie-vice-news-rencontre-le-leader-du-pkk-cemil-bayik|سەردێڕ=L'homme le plus recherché de Turquie : VICE News rencontre le leader du PKK, Cemil Bayik|وێبگە=Vice News|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|زمان=fr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160309113255/https://news.vice.com/fr/article/lhomme-le-plus-recherche-de-turquie-vice-news-rencontre-le-leader-du-pkk-cemil-bayik|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{flagdeco|Iran}} '''[[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|IRGC]]''':<br />٤٣ کوژرا<ref name=lesser>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://agsiw.org/limited-iranian-losses-in-iraq-do-not-indicate-lesser-strategic-interest/|سەردێڕ=Limited Iranian Losses in Iraq Do Not Indicate Lesser Strategic Interest|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> '''[[لیوا زەینەبیون]]''':<br />٣ کوژرا<ref name=lesser/> {{flagicon image|Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg|size=23px}} '''[[هێزی ئەرکی هاوبەشی تێکەڵاو – ئۆپەراسیۆن چارەسەری سروشتی|CJTF–OIR]]:''' * {{flagdeco|United States}} 57 killed (44 non-hostile), 58 wounded<ref name=defGov>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.defense.gov/casualty.pdf|سەردێڕ=Operation Inherent Resolve (OIR) U.S. Casualty Status|ئیش=defense.gov|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> * {{flagdeco|United Kingdom}} 1 killed (non-hostile)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/amp/38500127?|سەردێڕ=L/Cpl Scott Hetherington: UK soldier died 'in shooting accident'}}</ref> * {{flagdeco|Canada}} 1 killed (friendly fire)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thestar.com/news/canada/2015/03/07/canadian-soldier-killed-by-friendly-fire-in-iraq.html|سەردێڕ=Canadian soldier killed by friendly fire in Iraq - The Star|وێبگە=[[Toronto Star]] |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> * {{flagdeco|France}} 1 killed<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.france24.com/en/20170923-french-soldier-killed-iraq-syria-military-zone|سەردێڕ=French soldier killed in Iraq-Syria military zone, Élysée Palace says - France 24|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> * {{flagdeco|Germany}} 1 killed (non-hostile)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nbcnews.com/news/world/anti-isis-coalition-personnel-dies-iraqs-city-irbil-n432291|سەردێڕ=German Anti-ISIS Coalition Chief Found Dead in Iraq Hotel|وێبگە=[[NBC News]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> '''Total:''' 21,124 dead and 39,546 wounded |casualties2={{Flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} دەوڵەتی ئیسلامی ١٢٩٠٠٠ زیاتر کوژرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Griffis|یەکەم=Margaret|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Iraq 2014: 48,590 Killed and 26,516 Wounded|ناونیشان=https://original.antiwar.com/updates/2015/01/01/iraq-2014-48590-killed-and-26516-wounded/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Antiwar.com Original|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Griffis|یەکەم=Margaret|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Over 52,000 Killed in Iraq during 2015|ناونیشان=https://original.antiwar.com/updates/2015/12/31/over-51000-killed-in-iraq-during-2015/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Antiwar.com Original|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Griffis|یەکەم=Margaret|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=52,369 Killed in Iraq during 2016; 3,174 Killed During December|ناونیشان=https://original.antiwar.com/updates/2017/01/01/52369-killed-in-iraq-during-2016-3174-killed-during-december/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Antiwar.com Original|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Griffis|یەکەم=Margaret|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=36,898 Killed in Iraq During 2017|ناونیشان=https://original.antiwar.com/updates/2018/01/01/36898-killed-iraq-207/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Antiwar.com Original|زمان=en-US}}</ref>|casualties3=67,376 civilians killed (Iraq body count figures)<ref name=ibcdatabase>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iraqbodycount.org/database/ |سەردێڕ=Documented civilian deaths from violence |ئیش=Iraq Body Count database |بڵاوکەرەوە=Iraq Body Count |ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref><br /> 5,625,024 displaced (IOM Iraq figures)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iom.int/news/displacement-iraq-exceeds-33-million-iom|سەردێڕ=Displacement in Iraq Exceeds 3.3 Million: IOM}}</ref><ref>[http://iraqdtm.iom.int] 2,780,406 displaced and 2,844,618 returnees. Retrieved 2 January 2018.</ref><br>'''Total killed: 217,500+'''<ref group="nb">Combined death toll of every belligerent</ref>|notes=|campaignbox=|result=سەرکەوتنی عێراق و هاوپەیمانان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=England, Andrew|سەردێڕ=Iraq announces defeat of Isis|ناونیشان=https://www.ft.com/content/d6636416-dcf3-11e7-a8a4-0a1e63a52f9c|بڵاوکەرەوە=Financial Times|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|شوێن=Manama, Bahrain|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref>}} '''شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)''' شەڕێکی چەکدارییە لە ساڵی ٢٠١٣ لە [[عێراق]] بە شێوەی یاخیبوون دەستیپێکرد، دواتر بە خێرایی ڕووداوەکان پەرەی سەند و دواجار گۆڕا بۆ شەڕێکی سەربازیی درێژخایەن، لەگەڵ داگیرکردنی [[فەلووجە|فەلووجە]] و [[مووسڵ]] و ناوچە گەورەکانی باکووری عێراق لەلایەن [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامیی]] و ڕاگەیاندنی خەلافەتێکی نوێی ئیسلامیی لەلایەن [[ئەبووبەکر بەغدادی]]. لە ئەنجامی ئەم لەشکرکێشییەدا ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]] لەلایەن [[نووری مالیکی]] سەرۆکوەزیرانی عێراق لەو کاتەدا پێکھێنرا کە دوای ئەوەی ڕێگری لێکرا لە دەستبەکاربوونی لە خولی سێیەم و پێدانی ئەو پۆستە بۆ [[حەیدەر عەبادی]]، دەستی لە پۆستەکەی کێشایەوە، زنجیرەیەکی درێژخایەنی ئاسمانیی لەلایەن [[ئەمریکا]] و [[ئێران]] و [[سووریا]] و دە وڵاتی دیکەوە دەستیپێکرد لە دژی داعش و شەڕەکەش کۆتایی ھات کاتێک حکوومەتی ناوەندی لە [[بەغدا]] کۆنترۆڵی خۆی بەسەر ھەموو ناوچەکانی عێراق ڕاگەیاند، و بۆ یەکەمجار کۆنترۆڵی خۆی بەسەر سنووری نێونەتەوەییدا درێژبووەوە لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، بە بەشداریی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی ئێران]] و بە ھاوکاری سەربازی کە لە [[ڕووسیا]]وە پێشکەش بە عێراق کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Who Else, Besides Americans, Are Flying Fighter Jets in Iraq?|ناونیشان=http://www.slate.com/blogs/business_insider/2014/08/08/who_else_besides_americans_are_flying_fighter_jets_in_iraq.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180914143825/http://www.slate.com/blogs/business_insider/2014/08/08/who_else_besides_americans_are_flying_fighter_jets_in_iraq.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=بالفيديو .. طائرات حرس الثورة الاسلامية تستهدف آليات داعش عند المناطق الحدودية بين سوريا والعراق – موقع قناة المنار – لبنان|ناونیشان=http://www.almanar.com.lb/2652318|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171212031642/http://www.almanar.com.lb/2652318|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Iran 'sent soldiers to fight in Iraq' {{!}} News {{!}} Al Jazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/iran-soldiers-iraq-islamic-state-2014823161322258630.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190520162938/https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/iran-soldiers-iraq-islamic-state-2014823161322258630.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ھۆیەکانی شەڕ == {{سەرەکی|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|شەڕی عێراق}} [[پەڕگە:UStanks_baghdad_2003.JPEG|وێنۆک|چەپ|تانکە ئەمریکییەکان لەکاتی چوونە ناو [[بەغدا]] لە ساڵی ٢٠٠٣ لەژێر [[کەوانەی سەرکەوتن]] لە بەغدا تێدەپەڕن]] [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی بۆ سەر عێراق]] لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٣ دەستی پێکرد و نزیکەی ٣ ھەفتە بەردەوام بوو، لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ناوی لێنا ھاوپەیمانی خوازیارەکان، ئەم ھاوپەیمانییە زۆر جیاواز بوو لەو ھاوپەیمانییەی کە [[شەڕی کەنداو|شەڕی دووەمی کەنداو]]ی کرد چونکە ھاوپەیمانی پێشوو ھاوپەیمانییەکی قورس بوو بۆ پێکھێنان و پشتی بە بوونی بەرەی ناوخۆیی بەستبوو کە [[شیعە|شیعەکان]] نوێنەرایەتی باشوور و ناوەڕاستی عێراقیان دەکرد بە سەرۆکایەتی پیاوانی ئایینی، ھەروەھا [[کوردەکان]] لە باکوور بە سەرۆکایەتی [[جەلال تاڵەبانی]] و [[مەسعوود بارزانی]]. ھێزە سەربازییەکانی ئەمریکا و [[شانشینی یەکگرتوو]] ٩٨٪ی ئەم ھاوپەیمانییەیان پێکدەھێنا، ئەم شەڕە گەورەترین زیانی گیانی مەدەنی لێکەوتەوە لە مێژووی نوێی عێراق و مێژووی سوپای ئەمریکا بۆ چەند دەیەیەک، لەم شەڕەدا [[قاعیدە]] کۆنترۆڵی ئەو شارانەی کرد کە زۆرینە [[سوننە|سوننی]] بوون و ھێزەکانی ئەمریکا چەندین شەڕیان کرد بە مەبەستی نەھێشتنی، ئەمەش وای کرد قاعیدە لە ڕووی سەربازییەوە پاشەکشە بکات و کۆنترۆڵی خۆی بەسەر ھەموو شارەکاندا لەدەست بدات لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩. سەرەڕای ئەمەش قاعیدە بە ناوێکی نوێ کە دەوڵەتی ئیسلامیی عێراقە لە عێراقدا مایەوە، سەرەڕای ئەمەش شەڕەکە بە فەرمی بۆ ئەمریکا کۆتایی ھاتبوو و لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١دا ئاڵای ئەمریکا لە [[بەغدا]] داگیرا و کشانەوەی خۆی لە عێراق ڕاگەیاند، دوا سەربازی ئەمریکیش لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ عێراقی بەجێھێشت. سەرەڕای ئەم کشانەوەیە، ھێرشە تیرۆریستیەکان پەرەی سەند و شەڕەکە بۆ یاخیبووان بەردەوام بوو و ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان نەوەستان کە سوپا و خەڵکی مەدەنییان دەکردە ئامانج بە کردەوەی خۆکوژی یان بە بەکارھێنانی ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو لە دژی شارەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=BBC Arabic - ‮الشرق الأوسط‬ - ‮مراسم احتفال بنهاية العمليات العسكرية الامريكية في العراق‬|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2011/12/111215_usa_iraq_pullout.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140321194153/http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2011/12/111215_usa_iraq_pullout.shtml|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === مانگرتنەکان === [[پەڕگە:Iraq_Sunni_Protests_2013_6.png|وێنۆک|چەپ|مانگرتنی [[ئەنبار]] لە شاری [[ڕەمادی]]]] ئەم مانگرتنانە لە کۆتایی مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢ لە ئەنبار لە ڕۆژاوای عێراق دەستیپێکرد، ئەوەش دوای ئەوەی ھێزێکی ئەمنی گەمارۆی ماڵی وەزیری دارایی عێراقی دا بەناوی ڕافیع عیساوی و دەستگیرکردنی پارێزکارەکانی لە دژی پاشخانی تێوەگلانیان لە ئۆپەراسیۆنە تیرۆریستییەکاندا. دەستگیرکردنی ئەندامانی پاراستنی عیساوی و ھەڵکوتانە سەر ماڵەکەی ھۆکارێکی ڕاستەوخۆی بانگەوازی خۆپیشاندانەکان بوون دژی حکوومەت لەلایەن سەرکردەکانی لیستی عێراقییەوە، کە چەند ھەزار خۆپیشاندەرێک چوونە سەر شەقامەکانی [[ئەنبار]] دوای نوێژی ھەینی، و خۆپیشاندەران ڕێگای خێرای [[فەلووجە|فەللووجە]]یان داخست و سەرکردە سوننەکان داوایان کرد ئەو ھێزانەی ھەڵیانکوتاوەتە سەر ماڵی عیساوی لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکرێت و بەئامانجگرتنی ھێماکانی سوننە ڕابگیرێت، لە پاشخانی خۆپیشاندانەکاندا، چەکدارەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق]] لە ڕۆژی سێشەممە ٥ی شوبات ھێرشێکی چەکداریی بۆ سەر زیندانی حوت لە ناوچەی تاجی لە باکووری بەغدا دەستپێکرد و لەوێ ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو تەقییەوە، کە لەلایەن خۆکوژێکەوە لێخوڕا و سوپای عێراقی کردە ئامانج لە بازگەی پشکنین لە دەوروبەری زیندانەکە، ھێرشەکە بووە ھۆی کوژران و برینداربوونی زیاتر لە ٢١ کەس، جا خەڵکی مەدەنی بێت یان سەرباز، ئەم تەقینەوەیە بەدوایدا تەقەیەکی زۆر لە دەوروبەری زیندانەکە ڕوویدا و بەدوایدا ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ کارمەندانی پاراستنی زیندانەکە ڕوویدا، ڕاپۆرتە جۆراوجۆرەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە چەکدارەکان ئۆتۆمبێلی سەر بە ھێزەکانی سووات یان فیرقەی زێڕینیان سووتاندووە، وەزارەتی دادی عێراق پووچەڵکردنەوەی ھەوڵێکی بە قاچاخکردنی زیندانییەکان لەلایەن گرووپە چەکدارەکانەوە ڕاگەیاند، دوای پەرەسەندنی توندوتیژییەکان لە دژی حکوومەت و سوپای عێراق، حکوومەتی عێراق مانگرتنی ڕەمادی ھەڵوەشاندەوە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣، کاتێک ھێزە ئەمنییەکانی عێراق ھەڵیانکوتایە سەر گۆڕەپانی مانگرتنی شاری [[ڕەمادی]]، کە نزیکەی ساڵێک بوو نوێنەرانی ھۆزەکانی [[پارێزگای ئەنبار]] مانگرتنیان تێدا ئەنجامدابوو. مالیکی فەرماندا مانگرتنەکە ھەڵبوەشێتەوە دوای ئەوەی وتی کە گۆڕەپانەکە «گۆڕاوە بۆ بارەگای قاعیدە». بەھۆی پێکدادانی چەکدارییەوە، کاتێک پۆلیس دەستیکرد بە چۆڵکردنی خێمە دانراوەکان، بە لایەنیکەم ١٠ کەس کوژران. وتەبێژی وەزارەتی بەرگریی ڕای گەیاند، سەرکردەکانی مانگرتنەکە ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی بە شێوەیەکی ئاشتییانە کۆتایی پێ بھێنن.<ref>https://www.reuters.com/?edition-redirect=ara</ref><ref>http://ipairaq.com/?p=76505 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180203181239/http://ipairaq.com/?p=76505 |date= ٣ی شوباتی ٢٠١٨ }}</ref><ref>https://www.sotaliraq.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/#axzz2K2jk7R00</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=العدل العراقية تعلن إحباط محاولة تهريب السجناء بالقرب من سجن التاجي {{!}} محيط|ناونیشان=http://www.moheet.com/2013/02/05/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A5%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%81/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130212042153/http://www.moheet.com/2013/02/05/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A5%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%81/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=العراق: 23 قتيلاً في هجوم انتحاري بـ"التاجي"|ناونیشان=https://arabic.cnn.com/2013/middle_east/2/4/awakening.council.attack.taji/index.html|newspaper=CNNArabic|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=المالكي يأمر بفض اعتصام الأنبار بعد أن أصبح "مقرا للقاعدة"|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/20131223-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B6%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%81%D8%B6-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=فرانس 24 / France 24|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=‮الشرق الأوسط‬ - BBC Arabic - ‮العراق: مقتل 10 في فض اعتصام الأنبار وانسحابات من البرلمان‬|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2013/12/131230_iraq_sunni_protest.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140203174437/http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2013/12/131230_iraq_sunni_protest.shtml|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === یاخیبوون === [[پەڕگە:Map_of_the_Anbar_clashes_(2013–14).svg|وێنۆک|چەپ|ئەو ناوچانەی لە سەرەتای یاخیبووندا لەلایەن داعش و ھۆزە سوننەکانەوە کۆنتڕۆڵ کرابوون]] دوای ئەوەی ھێزە ئەمنییەکان کەمپی مانگرتنی ڕەمادییان ھەڵوەشاندەوە و دوای دەستگیرکردنی ئەحمەد عەلوانی ئەندام پەرلەمان و کوشتنی عەلی عەلوانی برای کاتێک گرووپە چەکدارە عەشایەرییەکان چەکەکانیان ئاراستەی [[سوپای عێراق ]]کرد. کە بووە ھۆی کشانەوەی سوپا لە بەشێک لە شارەکانی پارێزگای ئەنبار لە ٣١ی کانوونی یەکەم بۆ ھێورکردنەوەی دۆخەکە، پاشان داعش بەشێک لە شارەکانی فەللووجە و ڕەمادی داگیرکرد کە دەکەونە پارێزگای ئەنبار و زۆرینەیان سوننەن، ھەروەھا ڕێکخراوەکە ناوچە داگیرکراوەکانی بە دەوڵەتی سەربەخۆ ناساند، کە ئەو ناوچانەی لەخۆگرتبوو کە کۆنترۆڵی دەکرد، وەک قەزاکانی قائیم و عانە و ڕاوە.<ref>https://www.aljazeera.net/news/pages/2301d667-1aef-4c8a-9224-30cc673e90a6</ref> == زنجیرەی کاتیی شەڕ == === سەرەتای ھێرشی سەربازی === [[پەڕگە:Emblem_of_the_General_Military_Council_for_Iraqi_Revolutionaries.svg|وێنۆک|چەپ|لۆگۆی [[ئەنجومەنی گشتی سەربازی شۆڕشگێڕانی عێراق|ئەنجومەنی گشتی سەربازیی شۆڕشگێڕانی عێراق]] کە توخمێکی سەرەکی بوو لە پڕۆسەی ڕووخانی پارێزگاکانی [[پارێزگای نەینەوا|مووسڵ]] و [[پارێزگای سەلاحەدین|سەلاحەدین]]]] دوای ھەڵوەشاندنەوەی مانگرتنی [[ئەنبار]]، [[حیزبی بەعس]] و ھاوپەیمانەکانی (وەک [[سوپای ئیسلامیی لە عێراق|سوپای ئیسلامیی]] و بزووتنەوەی نەقشبەندی) ئەنجومەنی سەربازیی گشتی بۆ شۆڕشگێڕانی عێراقیان پێکھێنا، بە سەرۆکایەتی ئەفسەرانی پێشووی سوننەی دڵسۆزی [[سەددام حوسێن]] -وەک مەزھەر قەیسی- جگە لە ھەندێک سیاسەتووانی ڕژێم. [[کەناڵی ئەلجەزیرە|کەناڵی جەزیرە]] ئەنجومەنەکەی بە یەکێک لەو گرووپە چەکدارانە وەسف کرد کە لە شەڕی دژی حکوومەتی عێراق بوون، ئەم گرووپە بۆ شەڕی دژی حکوومەتی ناوەند و سوپای عێراق پێکھێنراوە، ھەروەھا لە شارە سوننەنشینەکان لە سەردەمی دەسەڵاتی نووری مالیکیدا سوپای کردووەتە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القيسي: ثوار العشائر على أسوار بغداد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/programs/today-interview/2014/6/21/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d8%b3%d9%8a-%d8%ab%d9%88%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b4%d8%a7%d8%a6%d8%b1-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%a3%d8%b3%d9%88%d8%a7%d8%b1-%d8%a8%d8%ba%d8%af%d8%a7%d8%af|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Iraq’s Sunni tribal leaders say fight for Fallujah is part of a revolution - The Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iraqs-sunni-tribal-leaders-say-fight-for-fallujah-is-part-of-a-revolution/2014/03/12/cac86d7a-9f19-11e3-b8d8-94577ff66b28_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612144515/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iraqs-sunni-tribal-leaders-say-fight-for-fallujah-is-part-of-a-revolution/2014/03/12/cac86d7a-9f19-11e3-b8d8-94577ff66b28_story.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Mapping Iraq's fighting groups {{!}} News {{!}} Al Jazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/mapping-out-iraq-fighting-groups-201462494731548175.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190227195903/https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/mapping-out-iraq-fighting-groups-201462494731548175.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Ahram Weekly|ناونیشان=http://weekly.ahram.org.eg/News/5710/19/The-enemy-next-door.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612141247/http://weekly.ahram.org.eg/News/5710/19/The-enemy-next-door.aspx|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ساڵی ٢٠١٤ === {{سەرەکی|کەوتنی فەلووجە}} [[پەڕگە:Fallujah.JPEG|وێنۆک|چەپ|[[فەلووجە|فەللووجە]]، یەکەم شارە بکەوێتە دەستی [[داعش]]]] لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤، یاخیبووانی خێڵەکی چەکدار (یاخیبووانی سوننە) ھێرشیان کردە سەر بنکەکانی پۆلیسی خۆجێیی فەللووجە و بەبێ بەرگریی کۆنترۆڵیان کرد، دوای ئەوە داعش لە ڕێگەی بڵندگۆوە لە شاری [[فەلووجە|فەللووجە]] کۆنترۆڵکردنی تەواوەتی بەسەر شارەکەدا ڕاگەیاند و داوای لە ھۆزە سوننەکانی فەللووجە کرد لەگەڵیاندا لە دژی ھێزەکانی عێراق شەڕ بکەن، فەللووجە لەکاتی [[شەڕی عێراق]]دا قەڵای سەرەکیی ھەموو ڕێکخراوە توندڕەوەکانی سوننە بوو، وەک قاعیدە، و کەوتنی شارەکە لەم جارەدا کێشەیەکی گەورەی بۆ حکوومەتی عێراق دروست کرد بەھۆی شوێنە ستراتیژییەکەی کە نزیک بەغدا و فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الأزمنة {{!}} أخبار سورية والعالم بين يديك|ناونیشان=https://alazmenah.com/?page=show_det&category_id=44&id=63258|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=alazmenah.com}}</ref> === کەوتنی شاری مووسڵ === {{سەرەکی|شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ}} [[پەڕگە:Humvee_down_after_isis_attack.jpg|وێنۆک|چەپ|١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤ لەکاتی شەڕی مووسڵدا ئۆتۆمبێلێکی جۆری [[ھامڤی]] شکێندراوە]] شاری مووسڵ لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤ لە ماوەی ھەڵمەتێک لە باکووری عێراق، بە تەواوی کەوتە دەستی داعش و ھێزە ناوخۆییە ھاوپەیمانەکان. شارەکە شاھیدی شەپۆلێکی ئاوارەبوون بوو لە ئەنجامی ئەو شەڕانەی کە ڕوویاندا، لە کاتێکدا ھەزاران چەکداری داعش ھێرشیان کردە سەر فڕۆکەخانەی مووسڵ و بنکە سەربازییەکان و کەمپەکان و بارەگاکانی [[پارێزگای نەینەوا]]، کە بووە ھۆی داڕمانی سەربازانی سوپای عێراق و کشانەوەیان بۆ ھەرێمی کوردستان. ڕێکخراوەکە توانی کۆنترۆڵی شارەکە و زۆربەی شارەکانی پارێزگای نەینەوا بکات، لەوانەش دامەزراوە گرنگەکانی ناو شارەکە، کە گرنگترینیان بینای پارێزگای نەینەوا، فڕۆکەخانە، و کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانە، ئەمەش دوای ئازادکردنی سێ ھەزار زیندانی لە زیندان و ناوەندەکانی دەستبەسەرکردنی مووسڵ، ڕێکخراوەکە کۆنترۆڵی تەواوی پارێزگاری نەینەوای کرد و ئەو شەڕانەی کە کردی بە شەڕی ئەسەدوڵڵا بیلاوی ناوی برد، پارێزگای نەینەواش بوو بە ویلایەتی نەینەوا، دوای شەڕەکە پێشمەرگە لە [[شەنگال]] و [[زوممار|زووممار]] و وانا و [[ڕەبیعە، عێراق|ڕەبیعە]] کشایەوە، داعشیش کۆنترۆڵی کرد، پاشان داعش ھەندێک مەزارگە و مەرقەدی لابرد لە شاری [[مووسڵ]] و باقی ئەو ناوچانەی کە کۆنترۆڵی کردبوو، وەک مزگەوتی پێغەمبەر یوونس و [[مۆزەخانەی مووسڵ]]، کە بە تیرۆری فیکری دادەنرا، و ئەم ئۆپەراسیۆنانە بەگوێرەی عەقیدەی [[سەلەفییەت|سەلەفیی]] ئەنجام دەدرا و بەپێی ئایدۆلۆژیای ڕێکخراوەکە ئەم مەزارگە و مەرقەدانە بە شوێنی پەرستن دەزانێت جگە لە خودا. بەو پێیەی شارەکە لە شەڕی تائیفییەوە گۆڕانکاری دیمۆگرافی بەسەردا ھاتووە بۆ [[مەسیحی]]، [[شیعە]]، [[ئێزیدی]] و کەمینەکانی دیکە. ڕێکخراوەکە دوای کەوتنی شارەکە کۆمەڵکوژیی ئەنجامدا، ھێرشی کردە سەر ناحیەی [[بادووش]] کە دەکەوێتە باکووری مووسڵ و دەستیان بەسەر زیندانی بادووشدا گرت، نزیکەی ھەزار زیندانی ھەبوون، ھەندێکیان لەکاتی ھێرشەکەدا ھەڵھاتن، ڕێکخراوەکە نزیکەی ٦٧٠ کەسی دیکەی بە پاساوی تائیفی لەسێدارەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=المالكي يعلن الاستنفار بعد سقوط الموصل بأيدي "داعش" وفرار القوات العراقية|ناونیشان=https://arabic.cnn.com/middleeast/2014/06/10/militant-gunmen-control-parts-mosul-northern-iraq|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN Arabic|زمان=ar}}</ref><ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2014/08/04/%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%B7%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B5%D9%8A%D8%B1-200-%D8%A3%D9%84%D9%81-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D9%81%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%81%D9%8A-%D8%AE%D8%B7%D8%B1</ref><ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2014/09/02/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%B9%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D8%A7%D8%AD%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A3%D8%B9%D8%AF%D9%85%D9%87%D9%85</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Khabaar.net -|ناونیشان=https://khabaar.net/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=khabaar.net|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240827162243/https://khabaar.net/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=ماذا قالت هيومن رايتس ووتش حول مجزرة بادوش؟؟؟|ناونیشان=http://burathanews.com/arabic/reports/251650|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170725061508/http://burathanews.com/arabic/reports/251650|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ڕووخانی تەلەعفەر === {{سەرەکی|شەڕی تەلەعفەر (٢٠١٤)}} [[پەڕگە:Tal_Afar_Castle.jpg|وێنۆک|چەپ|قەڵای [[تەلەعفەر]]، کە ھێزە عێراقییەکان پێش کشانەوەیان خۆیان تێدا پتەو کردبوو]] لە بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممەی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤، داعش ھێرشی کردە سەر شاری [[تەلەعفەر]] کە زۆرینەیان [[تورکمان|تورکمانی]] [[شیعە]]ن، سەرەتا لە ڕێگەی گەڕەکی سەلامەوە ھاتنە ناو شار و دواتر بە خێرایی چوونە نیو گەڕەکەکان دیکەی شارەکە بە ئۆتۆمبێلی پڕ لە چەکدارەوە، فڕۆکە سەربازییەکانی عێراق ھەوڵیاندا بە بۆردوومان ڕێگری لە پێشڕەوی چەکدارەکان بکەن، بۆ ئەوەی ڕێگە بە دەرچوونی دانیشتووانی شارەکە بدەن، ھێرشبەرەکان ژمارەیان نزیکەی ٢٠٠ چەکدار بوو لەکاتێکدا ٤ ھەزار چەکداری ھێزە عێراقییەکان لە شارەکەدا ھەبوون بە سەرۆکایەتی فەرماندەی پێشووی لیوای عەقرەب کە نازناوی ئەبوو وەلید بوو.<ref>https://www.reuters.com/article/us-iraq-security/advancing-iraq-rebels-seize-northwest-town-in-heavy-battle-idUSKBN0EP0KJ20140615</ref> === کەوتنی شەنگال و ڕەبیعە === {{سەرەکی|شەڕی پێشمەرگە و داعش}} [[پەڕگە:Mountainside_fields.jpg|وێنۆک|چەپ|[[چیای شنگال|چیای شەنگال]] کە [[ئێزیدی|ئێزیدییەکان]] لەکاتی ھێرشی [[داعش]] بۆی ھەڵھاتن]] دوای ڕووخانی شاری [[مووسڵ]]، ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] بەبێ بەرگریی سەربازیی لە شارۆچکەکانی [[شەنگال]]، [[زوممار|زووممار]]، وانا، [[ڕەبیعە، عێراق|ڕەبیعە]] کشایەوە، دوای ئەم کشانەوەیە لەناکاو لە مانگی ئابدا، [[کۆمەڵکوژیی ئێزدییەکان لەلایەن داعش|کۆمەڵکوژیی شەنگال]] لەلایەن [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامیی]] دژی کەمینەی [[ئێزیدی]] لە شاری [[شەنگال]] و دەوروبەری ڕوویدا، قوربانیانی ئەم ھێرشە بەپێی ھەندێک خەمڵاندن نزیکەی ٢٠٠٠–٥٠٠٠ کەس بوون، ڕێکخراوەکە بەم کۆمەڵکوژییە ڕازی نەبوو، بەڵکو کچە ئێزیدییەکانیان برد و وەک کۆیلە لە بازاڕەکانی مووسڵ و [[ڕەققە]] و ناوچەکانی دیکەی ژێر کۆنترۆڵی ڕێکخراوەکەدا بۆ فرۆشتن دایاننابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Will anyone stop ISIS? - CNN.com|ناونیشان=http://www.cnn.com/2014/08/07/world/meast/stopping-isis|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140807191105/http://www.cnn.com/2014/08/07/world/meast/stopping-isis|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Isil carried out massacres and mass sexual enslavement of Yazidis, UN confirms|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11160906/Isil-carried-out-massacres-and-mass-sexual-enslavement-of-Yazidis-UN-confirms.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=The Telegraph|زمان=en}}</ref> === کەوتنی حەویجە === چەکدارانی [[داعش]] توانیان ناحیەی [[حەویجە]] و پێنج قەزای سەر بە [[پارێزگای کەرکووک]] کۆنترۆڵ بکەن کە دەکەونە ڕۆژاوا و باشووری شاری [[کەرکووک]] (٢٤٠ کم باکووری [[بەغدا]])، ناوەندی ئەم پارێزگایە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]] و ناکۆکی لەسەرە، دوای کەوتنی [[پارێزگای نەینەوا]]. دەستیان بەسەر قەزاکانی [[زاب]] و ڕیاز و عەباسیشدا گرت کە دەکەوێتە ڕۆژاوای کەرکووک و ناحیەی ڕەشاد و یانکجە لە باشوور و ھاوکات لەگەڵ ڕووخانی ھێزە عێراقییەکان، ھێزە کوردییەکان دەستیان بەسەر ھەموو [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکاندا]] گرت کە دیارترینیان کەرکووک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بعد نينوى وكركوك.. 'داعش' يسيطر على ناحيتين في محافظة صلاح الدين {{!}} الحرة|ناونیشان=https://www.alhurra.com/iraq/2014/06/10/%D9%86%D9%8A%D9%86%D9%88%D9%89-%D9%88%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%AD%D9%8A%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.alhurra.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180203180943/https://www.alhurra.com/a/251386.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === گەمارۆدانی بێجی === [[پەڕگە:Power_plant_in_Bayji,_Iraq.jpg|وێنۆک|چەپ|پاڵاوگەی نەوتی بێجی، دوایین شوێنە لە باکووری [[پارێزگای سەلاحەدین|سەلاحەدین]] کە لەلایەن [[داعش]]ەوە دەستی بەسەردا نەگیراوە]] لە سەرەتای ھێرشکردنە سەر [[پارێزگای سەلاحەدین]]، داعش توانی گەمارۆ بخاتە سەر [[پاڵاوگەی بێجی]] دوای کۆنترۆڵکردنی ناوەندی شار و سەرجەم گوندەکانی دەوروبەری پاڵاوگەکە، ڕێکخراوەکە ھەوڵیدا بچێتە ناو پاڵاوگەکە، بەڵام نەیتوانی کۆترۆڵی بکات بەھۆی ئەو بەرەنگارییە توندانەی کە ڕووبەڕووی بووەوە سەرەڕای باڵادەستی ژمارەیان، پاڵاوگەکە بۆ چەند مانگێک بە گەمارۆدراوی مایەوە بێ ئەوەی ئازاد بکرێت چونکە ھێزەکانی عێراق سەرقاڵی شەڕی دیکە بوون.<ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2014/08/24/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%84%D9%80-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D8%B5%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D8%AC%D9%8A-%D8%A8%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA-</ref> === گەمارۆدانی ئامرلی === لە ١١ی حوزەیران، داعش گەمارۆیەکی ھەمەلایەنەی بەسەر شاری [[ئامرلی]]دا سەپاند کە تورکمانی شیعەی تێدا نیشتەجێیە. گەمارۆدانی شارەکە لە دوای ڕووخانی [[مووسڵ]] و کشانەوەی [[سوپای عێراق]] بوو لە زۆرێک لە شارەکان لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤، چەکدارانی داعش سەرجەم گوندە [[سوننە]]کانی دەوروبەری ئامرلییان کۆنترۆڵکرد، بەمەش شارەکەیان لە باقی ئەو شارانە دابڕاند کە لەژێر دەستی عێراقدا مابوونەوە. لە ماوەی گەمارۆدا داعش ئاوی بڕی و نەیھێشت خواردن و دەرمان بچێتە ناو شارەکە بۆ ماوەی ٨٠ ڕۆژ. ڕۆژانە لە ھەموو لایەکەوە ھێرش دەکرایە سەر شارەکە بۆ کۆنترۆڵکردنی، بەڵام دانیشتووانی شارەکە خۆیان ڕێکخستبوو بە ھێڵی بەرگریی کە چەکدارانی داعش نەیاندەتوانی بیبەزێنن. ڕێکخراوەکە لە یەکەم ھێرشیدا ٥ [[تانک]] و ٦ ھەمەر و ٣ زرێپۆشی برادلی و ٣٠٠ شەڕکەری بەکارھێناوە بەبێ ئەوەی ھیچ ئەنجامێک بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Iraq conflict: UN warns of possible Amerli 'massacre' - BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28910674|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416173927/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28910674|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=الفضيلة: نحو 300 عائلة محاصرة في آمرلي مهددة بالموت لنقص الماء والغذاء {{!}} الشارع العراقي|ناونیشان=http://www.alsumaria.tv/news/108177/%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%AD%D9%88-300-%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A2%D9%85%D8%B1%D9%84%D9%8A-%D9%85%D9%87/ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305041422/http://www.alsumaria.tv/news/108177/%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%AD%D9%88-300-%D8%B9%D8%A7%D8%A6%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A2%D9%85%D8%B1%D9%84%D9%8A-%D9%85%D9%87/ar|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ڕووخانی تکریت و کۆمەڵکوژیی سپایکەر === {{سەرەکی|یەکەم شەڕی تکریت|کۆمەڵکوژی سپایکەر}} [[پەڕگە:Irak1aout2014.png|وێنۆک|چەپ|دۆخی سەربازیی [[عێراق]] لە حوزەیرانی ٢٠١٤]] شاری [[تکریت]]ی پایتەختی [[پارێزگای سەلاحەدین]] بەتەواوی کەوتە دەست داعش و ئەندامانی [[حیزبی بەعس]] و [[عیزەت دووری]] لە وتارێکی تەلەڤیزیۆنیدا پشتیووانی خۆی بۆ ئەوانەی بە شۆڕشگێڕ و قارەمانانی [[قاعیدە]] ناوی برد و دەوڵەتی ئیسلامیی و ناوەکانیان ژمار کاتێک شارەکەیان کۆنترۆڵ کرد. دواتر چەکدارەکان نزیکەی (٢٠٠٠–٢٢٠٠) خوێندکاریان لە ھێزی ئاسمانیی عێراق گرت و بردیانن بۆ کۆشکەکانی [[سەددام]] لە [[تکریت]]، لەوێ و لە ناوچەکانی دیکە تەقەیان لێدەکەن و ھەندێکیان بە زیندوویی دەنێژن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=عزة الدوري يحيي "داعش والقاعدة" ويدعو إلى تجاوز الخلافات {{!}} سياسة|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/mobile/news/105417/%D8%B9%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D9%8A-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D9%88%D9%8A%D8%AF%D8%B9%D9%88-%D8%A5%D9%84%D9%89|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216223444/https://www.alsumaria.tv/mobile/news/105417/%D8%B9%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D9%8A-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D9%88%D9%8A%D8%AF%D8%B9%D9%88-%D8%A5%D9%84%D9%89|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> داعش ڕەوتی ئەم کۆمەڵکوژییەی وێنەگرت و بەشێک لە ئەندامانی ھۆزە سوننەکان (سەر بە حیزبی بەعس و داعش) لە پارێزگای سەلاحەدین بەشداریان تێدا کرد، بەشێک لە خوێندکارە عێراقییەکان سەرکەوتوو بوون لە دەربازبوون بۆ قەزای عەلەم کە لەو کاتەدا خۆڕاگر بوو و نەکەوتە دەستی داعش تا ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤ عەشیرەتی جبوور لەم ناوچەیەدا پێشوازییان لە ھەڵھاتووەکان کرد، کە [[ڕووباری دیجلە]] لە تکریت جیادەکاتەوە، و یارمەتییان دان بۆ ئەوەی لەژێر کۆنترۆڵی ڕێکخراوەکە ڕزگاریان بێت و ھەندێک لە خوێندکارەکان ڕووداوەکانی کۆمەڵکوژییەکەیان گێڕاوەتەوە، کە بەپێی قسە و شایەتحاڵی خۆیان، خوێندکارەکان لە بنکەی سپایکەرەوە ڕادەست کران چونکە ھەندێک لە فەرماندە سەربازییەکان خوێندکارەکانیان فریودا و وایان لێکردن باوەڕیان بەوە ھەبێت کە دۆخەکە سەلامەتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=ناجي من جحيم داعش في قاعدة “سبايكر” في تكريت يروي تفاصيل عن المأساة {{!}} مبادرة التضامن مع المجتمع المدني العراقي|ناونیشان=https://www.almubadarairaq.org/?p=1618|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190327161457/https://www.almubadarairaq.org/?p=1618|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ڕاگەیاندنی جیھادی کیفایی === {{سەرەکی|حەشدی شەعبی}} لە ١٤ی حوزەیران، دوای ئەوەی [[داعش]] گەیشتە جەرگەی [[بەغدا]]، دەسەڵاتی باڵای ئایینی، سەید [[عەلی سیستانی]]، داوای کرد «جیھادی کیفایی بۆ ھەموو کەسێکە کە بتوانێت چەک ھەڵبگرێت و شەڕی تیرۆریستان بکات بۆ بەرگریکردن لە وڵات و گەل و پیرۆزییەکانی. [[سوننە]] و [[شیعە]] دەبێت خۆبەخشانە بچنە ناو ھێزە ئەمنییەکانەوە، چونکە داعش ھەموو پارێزگاکان دەکاتە ئامانج بەبێ جیاوازی، دوای [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] و [[پارێزگای سەلاحەدین|سەلاحەدین]]، ڕایان گەیاند کە دێنە بەغدا و [[نەجەف]] و [[کەربەلا]]، ھەموو عێراقییەکانیان کردە ئامانج لە ھەموو ناوچەکانیان. لێرەوە بەرپرسیارێتی ڕووبەڕووبوونەوە و بەرەنگاربوونەوەیان لە عێراقدا، بەرپرسیارێتی ھەمووانە و تایبەت نییە بە مەزھەبێک بەبێ ئەوی دیکە یان لایەنێک بەبێ ئەوی دیکە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الحاج {{!}}|یەکەم={{!}} النجف-من خضر عباس وايليا ج مغناير {{!}} {{!}} بغداد- من حيدر|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=السيستاني يدعو إلى «الجهاد الكفائي» ... والفصائل الشيعية المقاتلة في سورية تعود إلى العراق|ناونیشان=https://www.alraimedia.com/article/500568/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%8A%D8%A7%D8%AA/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%8A%D8%AF%D8%B9%D9%88-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Alrai-media|زمان=ar}}</ref> دوای ئەم ڕاگەیاندنە، ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]] پێکھێنرا، کە کۆمەڵێک کوتلەی چەکداری لەخۆگرتبوو، دوای ئەوەی [[نووری مالیکی]]، سەرۆکوەزیران و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان لەو کاتەدا، فەرمانی بە کۆکردنەوەی جەماوەر و پێکھێنانی حەشدی شەعبی دەرکرد، بەمەبەستی وەستانەوە بەرامبەر ھەڕەشەکانی داعش بۆ سەر بەغدا و دەوروبەری، حەشدی شەعبی لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٤ دەستیپێکرد، دوای کۆبوونەوەی نێوان نووری مالیکی و سەرکردەی کەتیبە چەکدارەکان، پاشان کەتیبەکان دەچنە فەللووجە. و لەسەر پاراستنی بەغدا و [[سامەڕا]] و ناوچەکانی ڕۆژاوا ڕێککەوتن کرا و لە سەرەتادا حەشد لە کەتیبەکانی [[حیزبوڵڵای عێراق|حیزبووڵڵا]] و [[عەسائیبی ئەھلی حەق]] و ڕێکخراوی بەدر و ھێزەکانی شەھید سەدر پێکھاتبوون. پاشان حەشد فراوانتر بوو لە خۆبەخشەکان کە وەڵامی فەتوای جیھادی کیفاییان دایەوە، و زۆربەیان شیعە بوون، دواتر عەشیرەتە سوننەکان لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی داعش لە پارێزگاکانی سەلاحەدین و نەینەوا و ئەنبار پەیوەندییان پێوە کرد، و ھەزارانی دیکە لە ئایین و نەتەوەی جیاواز، وەک [[مەسیحی]]، [[تورکمان]] و [[کورد]]، پەیوەست بوون بە ڕیزەکانی حەشدەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=معارك في عدة مناطق في العراق ومزاعم عراقية باستعادة عشرات القرى من "الدولة الاسلامية" - BBC Arabic|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2014/12/141225_iraq_is_kurds_abady|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150104115014/http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2014/12/141225_iraq_is_kurds_abady|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>http://www.iraqmidea.com/?p=3095 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306042844/http://www.iraqmidea.com/?p=3095 |date= ٦ی ئازاری ٢٠١٩ }}</ref><ref>http://arabic.rt.com/features/778009</ref><ref>http://www.alalam.ir/news/1701425</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=كركوك: حشد شعبي من شبان تركمان|ناونیشان=https://www.iraqhurr.org/a/26873066.html|newspaper=إذاعة العراق الحر|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar|یەکەم=نهاد|دوایین=البياتي|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170804053609/https://www.iraqhurr.org/a/26873066.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=4 آلاف تركماني يشاركون بقوات الحشد الشعبي لمواجهة داعش {{!}} البوابة|ناونیشان=https://article.albawaba.net/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/4-%D8%A2%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%8A%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%86-%D8%A8%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-692182|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=article.albawaba.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=الميادين {{!}} الأخبار #iraq-iTnnJxMa0kOe66RCAJvtyQ|ناونیشان=http://www.almayadeen.net/news/iraq-iTnnJxMa0kOe66RCAJvtyQ/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190306043002/http://www.almayadeen.net/news/iraq-iTnnJxMa0kOe66RCAJvtyQ/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ئازادکردنی ئامرلی === دوای نزیکەی سێ مانگ لەو گەمارۆیەی کە ئامرلی تووشی بوو، ئۆپەراسیۆنێک بۆ ئازادکردنی شارەکە دەستیپێکرد لە سێ میحوەرەوە: دووز بەرەو گوندی سەلام و بەستەملی (باکوور)، میحوەری [[کفری]] ئامرلی (ڕۆژھەڵات)، میحوەری عەزیم ئەنجانە (باشوور)، ھێزەکانی سوپا لە باشووری ئامرلییەوە ھێرش دەکەن، لەکاتێکدا ھێزەکانی حەشدی شەعبی لە کفرییەوە ھێرش دەکەن و لە میحوەری سێیەمەوە ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] و ھێزەکانی حەشدی شەعبی ھێرش دەکەن. ڕۆژی ٣١ی ئاب، سوپای عێراق ھەڵگرتنی تەواوەتی گەمارۆی سەر شارەکە و شکستی داعش لە ناوچەکە و دەرکردنی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سەلاحەدین]] ڕاگەیاند.<ref>https://www.raialyoum.com/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B7%D9%84%D9%82-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%83%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%84_%D9%83-%D8%A7/{{بەستەری مردوو|url=https://www.raialyoum.com/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B7%D9%84%D9%82-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%83%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%84_%D9%83-%D8%A7/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Iraqi forces 'reach besieged Amerli' - BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29003321|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190516031136/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29003321|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ئۆپەراسیۆنی عاشورا === لەگەڵ نزیکبوونەوەی مانگەکانی [[موحەڕەم]] و [[سەفەر]]، کە تێیدا شیعەکان یادی ڕووداوی چل ساڵەی [[حوسێن کوڕی عەلی|ئیمام حوسێن]]، و داعش ھەڕەشە دەکات بە بەئامانجگرتنی ئەو ڕێوڕەسمانە، بەرپرسانی عێراق ڕایان گەیاند کە جوورف نەسر ھەڕەشەیە بۆ سەر کەربەلا و گەڕاندنەوەی ناوچەکەش ئەولەوییەتە لە پێش مانگی موحەڕەم، تەقینەوەی پێنج ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو لە [[کەربەلا]] پێش ھەفتەیەک لە دەستپێکردنی پرۆسەکە پرۆسەکەی خێراتر کرد. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ئۆپەراسیۆنەکە بە بەشداریی ھێزەکانی عێراق و ھێزەکانی حەشدی شەعبی دەستیپێکرد، کە بووە ھۆی ئازادکردنی شارەکە، ئۆپەراسیۆنەکە تەنیا دوو ڕۆژی خایاند، و نزیکەی ٥٠٠ چەکداری داعش لەو شارەدا بوون، ئۆپەراسیۆنەکە لێدانێکی کوشندە بوو بۆ ڕێکخراوەکە، چونکە گرنگترین خاڵی ستراتیژی لەدەستدا. ھاوکات ھێزە کوردییەکان [[زوممار|زووممار]]یان کۆنترۆڵکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iraq soldiers retake Jurf al-Sakhar, town held by ISIS - World - CBC News|ناونیشان=http://www.cbc.ca/news/world/iraq-soldiers-retake-jurf-al-sakhar-town-held-by-isis-1.2813697|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010053411/http://www.cbc.ca/news/world/iraq-soldiers-retake-jurf-al-sakhar-town-held-by-isis-1.2813697|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iraqi forces press to secure Shiite south ahead of Ashura religious commemorations|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/iraqi-forces-press-to-secure-shiite-south-ahead-of-religious-festival/2014/10/25/0b6ac5f0-6e1e-47f4-ab8d-a942c3606506_story.html|newspaper=Washington Post|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|issn=0190-8286|زمان=en-US|یەکەم=Loveday|دوایین=Morris|یەکەم٢=Mustafa|دوایین٢=Salim}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Iraqi Forces Recapture Key Towns from Isis Following 22 US Air Strikes|ناونیشان=https://www.ibtimes.co.uk/iraqi-forces-recapture-key-towns-isis-following-22-us-air-strikes-1471756|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626164033/https://www.ibtimes.co.uk/iraqi-forces-recapture-key-towns-isis-following-22-us-air-strikes-1471756|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Alforat News - Jurf al-Sakhar librated from ISIL, says Babel Governor|ناونیشان=http://en.alforatnews.com/modules/news/article.php?storyid=12454|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190610234502/http://en.alforatnews.com/modules/news/article.php?storyid=12454|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === پێکھێنانی ھاوپەیمانی نێونەتەوەیی === [[پەڕگە:CombinedTaskForce.svg|وێنۆک|چەپ|وڵاتانی بەشدار لە ھاوپەیمانی دژ بە داعش]] لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤دا [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ھاوپەیمانییەکی نێونەتەوەیی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[داعش]] پێکھێنا و بە ھێزی ئەرکی ھاوبەش - ئۆپەراسیۆنی ویستی پتەو (CJTF-OIR) ناوی برد، ھێزێکی ئەرکیی ھاوبەشە کە بۆ لەناوبردنی داعش دروستکراوە. لەلایەن فەرماندەی ناوەندی ئەمریکییەوە پێکھێنراوە، یەکەمین کۆنفرانسی ئەم ھاوپەیمانییە لە ھەفتەی یەکەمی مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ بەڕێوەچوو، ئۆپەراسیۆنەکان لەلایەن [[وەزارەتی بەرگری ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا]]وە ناونراون و پێکھاتوون لە ھێزی سەربازی ئەمریکی و زیاتر لە ٣٠ وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=JECC assists in the establishment of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve > Joint Enabling Capabilities Command > Recent JECC News|ناونیشان=http://www.jecc.mil/News/RecentNews/tabid/3796/Article/572157/jecc-assists-in-the-establishment-of-combined-joint-task-force-operation-inhere.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304133055/http://www.jecc.mil/News/RecentNews/tabid/3796/Article/572157/jecc-assists-in-the-establishment-of-combined-joint-task-force-operation-inhere.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=The US-Led War On ISIS Now Has A Logo {{!}} Business Insider|ناونیشان=https://www.businessinsider.com.au/the-us-led-war-on-isis-now-has-a-logo-2014-12|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501203752/https://www.businessinsider.com.au/the-us-led-war-on-isis-now-has-a-logo-2014-12|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھەڵمەتی دیالە === [[پەڕگە:Diyala_map.svg|وێنۆک|چەپ|[[پارێزگای دیالە]]]] لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠١٤ [[حکوومەتی عێراق]] یەکەم ھەڵمەتی سەربازی بۆ ڕزگارکردنی [[پارێزگای دیالە]] دەستپێکرد، کە داعش زۆربەی شار و گوندەکانی تەنیشت پارێزگاکانی [[پارێزگای سەلاحەدین|سەلاحەدین]] و [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووکی]] کۆنترۆڵکردبوو، ھێزە عێراقییەکان لەگەڵ ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]] و [[پێشمەرگە]] زیاتر لە ٥٠ ئۆپەراسیۆنی سەربازی ئەنجامدا بۆ ڕزگارکردنی تەواوی پارێزگای دیالە، و زیانەکانی ھێزەکانی ئاسایشی ھاوبەشی عێراق نزیکەی ٥٨ کوژراو و ٤٨٢ بریندار بوو و زیانەکانی [[داعش]] گەیشتە ھەزار کوژراو و لەنێویاندا ٣٠٠ کوژراوی بیانی بوو، ئۆپەراسیۆنەکان لە قەزای عەزیم دەستیان پێکرد و بە ئازادکردنی شاری [[جەلەولا]] کۆتاییان ھات.<ref>https://arabic.rt.com/news/772022-%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4/</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Simcast News portal.|ناونیشان=https://simcast.com/?d=tvalsalam.tv&s=bone&sw=16&tr=15886028090&oip=207.241.232.186&eol|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210806041243/https://simcast.com/?d=tvalsalam.tv&s=bone&sw=16&tr=15886028090&oip=207.241.232.186&eol|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200523052044/http://aleshraq.tv/25529.html/</ref><ref>معارك ديالى تنتهي بتحريرها من سيطر داعش بعد خسائر كبيرة بين الطرفين - العالم</ref> === ھێرشی زوولووعیە === [[پەڕگە:Alq_55046aec858ad.jpg|وێنۆک|چەپ|گۆڕستانێک ھەموو ئەو کەسانە لەخۆدەگرێت کە لەکاتی گەمارۆکەدا مردوون]] لە مانگی حوزەیراندا ناحیەی زوولووعیەی سەر بە [[پارێزگای سەلاحەدین]] کە ٨٥ کم لە باکووری [[بەغدا]]وە دوورە، کەوتە ژێر دەستی [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامیی]]، ڕێکخراوەکە لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٤ چووەتە ناو زوولووعیە کە ھۆزە [[عەرەب]]ە سوننەکانی تێدا نیشتەجێیە، دوای تەنیا دوو ڕۆژە عەشیرەتەکان دژی داعش ڕاپەڕین و لە قەزاکە دەریانکردن بۆ ناوچەکانی نزیک دیالە و [[سامەڕا]]، بەڵام دوای مانگێک ڕێکخراوەکە گەڕایەوە و لە سێ لاوە گەمارۆی ناحیەکەی دا و ھەموو ئەو پردانەی ڕووخاند کە بە شارەکانی دراوسێوە دەیانبەستنەوە. گەمارۆدانەکە زیاتر لە ٢٠٠ ڕۆژی خایاند، و زۆربەی قەزاکە ڕووخا، جگە لە ناوچەی عەرەب جبوور کە خۆڕاگرانە مایەوە، لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٥ سوپای عێراق و حەشدی شەعبی بە ھاوکاری خێڵەکانی زوولووعیە، توانیان بە تەواوی ناحیەکە ئازاد بکەن، ئەم ئۆپەراسیۆنە ڕێگەی خۆشکرد بۆ ھەڵگرتنی گەمارۆی سەر شارەکانی بەلەد و دوجەیل، جگە لە کردنەوەی ڕێگای بەغدا – سامەڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=PressTV-Iraq militants seize area near Baghdad|ناونیشان=http://www.presstv.ir/detail/2014/07/14/371236/iraq-militants-seize-area-near-baghdad/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924135558/http://www.presstv.ir/detail/2014/07/14/371236/iraq-militants-seize-area-near-baghdad/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھەڵمەتی سەلاحەدین === [[پەڕگە:Salah_Al-Din_map.svg|وێنۆک|چەپ|[[پارێزگای سەلاحەدین]]]] دوای ھەڵوەشاندنەوەی گەمارۆی سەر ھەموو شارە گەمارۆدراوەکانی [[عێراق]]، حکوومەت دەستیکرد بە ئامادەکاری بۆ دەستپێکردنی ھێرشی پێچەوانە بۆ سەر داعش بۆ ڕزگارکردنی پارێزگا سەلاحەدین، دوای چەند مانگێک لە مانۆڕی ئامادەکاری و کۆکردنەوەی زانیاری ھەواڵگری، ھێزێکی ٢٣ ھەزار چەکداری ھاوپەیمانان، لەنێویاندا ھێزە ئەمنییەکانی عێراق و چەکدارانی حەشدی شەعبی، و چەکدارە خێڵەکییە سوننەکان ئامادە بوون، لە سەرەتای مانگی ئازاردا ھێرشێک دەستیپێکرد بۆ گەمارۆدان و دانانی تەڵەیەک بۆ داعش لە [[تکریت]] و دەوروبەری کە لە ناوەندی پارێزگاکەدا خۆیان قاییم کردبوو. ئۆپەراسیۆنەکە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بەدەستھێنا بەو پێیەی سەرجەم چەکدارانی داعش گەمارۆدران، ناحیەی عەلەم و [[عۆجە|عۆجە]] و [[دۆر|دۆر]] ئازادکران، گەمارۆی سامەڕا ھەڵگیرا و گردەکانی باشووری حەمرینیش کۆنترۆڵکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Islamic State will be forced out of Tikrit, says top US general {{!}} World news {{!}} The Guardian|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/07/islamic-state-will-be-forced-out-of-tikrit-says-top-us-general|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180204123931/https://www.theguardian.com/world/2015/mar/07/islamic-state-will-be-forced-out-of-tikrit-says-top-us-general|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Advancing Iraq troops enter strategic town on edge of Tikrit {{!}} Reuters|ناونیشان=http://uk.reuters.com/article/2015/03/07/uk-mideast-crisis-iraq-idUKKBN0M21NI20150307|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925070853/http://uk.reuters.com/article/2015/03/07/uk-mideast-crisis-iraq-idUKKBN0M21NI20150307|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Top US general optimistic about outcome of Tikrit battle|ناونیشان=http://www.dailytimes.com.pk/foreign/08-Mar-2015/top-us-general-optimistic-about-outcome-of-tikrit-battle|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303222953/http://www.dailytimes.com.pk/foreign/08-Mar-2015/top-us-general-optimistic-about-outcome-of-tikrit-battle|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === کەوتنی ڕەمادی === لە ١٧ی ئایاری ٢٠١٥، دوای کشانەوەی ھێزەکانی پۆلیس و سوپای ناوچەکە، داعش دەستی بەسەر شاری ڕەمادی ناوەندی پارێزگای ئەنباردا گرت. ئەو گرووپە لە ئەنجامی ئەم کشانەوەیە پێشڕەوی بەرچاوی لە شاری [[ڕەمادی]] کرد و ھەڕەشەی لە دەستکەوتە سەربازییەکانی ھێزە عێراقییەکان کرد کە لە پارێزگای سەلاحەددین بەدەستیان ھێنابوو. نزیکەی ٩٠٪ی ئەنبار لەژێر کۆنترۆڵی داعشدا بوو، جگە لە عامرییە فەلووجە و خالیدیە و [[حەدیسە]] کە گەمارۆدرابوون. لە شەڕەکەدا نزیکەی ١٣٣ ھەزار کەس لە دانیشتووانی شارەکە ئاوارە بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20160422072925/http://burathanews.com/news/267095.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180204070356/https://www.skynewsarabia.com/web/article/744948/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2%D8%AD%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D9%82%D8%AA%D8%B1%D8%A8-3-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%AE%D8%B5</ref> === گەمارۆدانی حەدیسە === دوای ئەوەی داعش بەتەواوەتی کۆنتڕۆڵی [[ڕەمادی]] کرد، گروپەکە گەمارۆیەکی بەرفراوانی بەسەر [[حەدیسە]]دا سەپاند کە دەکەوێتە ئەوپەڕی ڕۆژاوای عێراق. بەھۆی ئەو گەمارۆیە خنکێنەرە، دانیشتووان ڕووبەڕووی کێشەی بەرچاو بوونەتەوە لە ھێنانی خۆراک و دەرمان بۆ ناو شارەکە، ھەندێکجار ناچاربوون بە ڕێگا چۆڵەکان لە قووڵایی بیابانەکاندا بڕۆن بۆ ئەوەی بگەنە شارەکە. زۆربەی ھاوکارییەکان لە ڕێگەی پشتیووانی ئاسمانییەوە ھاتبوون.<ref>https://web.archive.org/web/20170629183622/http://www.aljazeera.net/news/reportsandinterviews/2016/1/31/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%B1</ref> === ڕزگارکردنی شنگال === سەبارەت بە دۆخی سەربازیی باکووری عێراق، ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] و [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە)، بە پاڵپشتی ھێزەکانی ئەمریکا، توانیان قەزای [[شنگال]] کە لە دەستی چەکدارانی داعشدا بوو کۆنترۆڵ بکەنەوە و لە ڕۆژی ھەینی ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ ڕزگاری بکەن، نزیکەی حەوت ھەزار و ٥٠٠ چەکداری پێشمەرگە بەشدارییان کرد و لەلایەن ھێزە ناوخۆییەکانی کۆمەڵگەی ئێزیدییەوە پشتیوانییان لێکرا. ھەروەھا شەڕڤانانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) بەشدارییان لە ھێرشەکەدا کردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20181120033745/http://www.bbc.com/arabic/middleeast/2015/11/151113_kurds_sinjar_entrance_all_directions </ref> === ساڵی ٢٠١٧ === === پرۆسەی سەپاندنی ئاسایش === [[پەڕگە:Kirkuk_offensive-ar.svg|وێنۆک|چەپ|نەخشەی ھێرش و کۆنترۆڵکردنی کەرکووک]] دوای شەڕی حەویجە و سەرکەوتن تێیدا و پاککردنەوەی باشووری [[کەرکووک]]، ھێزە عێراقییەکان ئۆپەراسیۆنێکی سەربازییان دەستپێکرد بۆ سەپاندنی ئاسایش لە [[ناوچە جێناکۆکەکان]]ی نێوان حکوومەتی ناوەندی [[عێراق]] و حکوومەتی [[ھەرێمی کوردستان]]، کە ھێزە کوردییەکان لە ساڵی ٢٠١٤ەوە کۆنتڕۆڵیان کرد لەکاتی چوونە ناوەوەی [[داعش]] بۆ ناو [[مووسڵ]]، دوای ئەنجامدانی [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆم بۆ جیابوونەوەی ھەرێمی کوردستان]]، پرۆسەی سەپاندنی یاسا بۆ گەڕاندنەوەی ناوچە جێناکۆکەکان دەستیپێکرد، ناوچە جێناکۆکەکان لە ١٣ی [[تشرینی یەکەم]] (ئۆکتۆبەر)، جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان ڕای گەیاند کە دەیان ھەزار ھێزی [[پێشمەرگە]] لە ناوچەی کەرکووک جێگیر کران بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ھەڕەشە ئەگەرییەکانی ھێزەکانی عێراق. فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکان ڕەتیکردەوە ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە باشووری کەرکووک دەستپێبکات. ھێزەکانی پێشمەرگە ڕایان گەیاند کە ھێڵی بەرگریی خۆیان بۆ دوو کیلۆمەتر ھێنایە دواوە لە دەوروبەری ناوچەی کەرکووک، بە ئامانجی کەمکردنەوەی خۆلێدان لەگەڵ ھێزە عێراقییەکان، ھەروەھا لە ڕۆژی پێشوودا ھێزەکانی پێشمەرگە کشانەوە لە ناوچەکانی تازە و بەشیر کە نزیکەی ١٠ کیلۆمەتر لە باشووری کەرکووکەوە دوورن، و ھێزە ئەمنییەکان ڕوویان لە ھەندێک لەو شوێنانە کردبوو کە پێشمەرگە تێیدا کشابوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=نشر آلاف من قوات البيشمركة قرب كركوك لصد "أي تهديد"|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41607593|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/13/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A3-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83</ref><ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/13/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9-%D8%A8%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%84%D8%AA%D8%AC%D9%86%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%83%D8%A7%D9%83-%D8%A8%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF</ref> لە ١٤ی تشرینی یەکەم، لە ناوچەی [[دووزخورماتوو]]، شەڕ و پێکدادانی توند لە نێوان ھێزەکانی حەشدی تورکمان و پێشمەرگە ڕاگەیەندرا. ئاشکراشی کرد کە سوپای عێراق [[ئاڵای کوردستان|ئاڵاکانی ھەرێمی کوردستان]]ی دابەزاند کە لە باشووری [[پارێزگای کەرکووک]] ھەڵکرابوون، و [[ئاڵای عێراق]]ی لە شوێنی ئەوان داناوە. ھێزەکانی عێراق لە چوارچێوەی پلانێک بۆ دووبارە بڵاوبوونەوەیان لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ھێزەکانی پێشمەرگە لە دەرەوەی سنوورەکانی [[ھەرێمی کوردستان]]. بەرپرسێکی کورد ڕای گەیاند کە ھێزەکانی عێراق تا ئێوارەی شەممە مۆڵەتیان بە پێشمەرگە دا بۆ کشانەوە بۆ ناوچەکانی پێشوویان لە ساڵی ٢٠١٤ لە پارێزگای کەرکووک. لەکاتێکدا حکوومەتی ناوەندی ڕەتیکردەوە وادەی بۆ [[کورد]] دانابێت.<ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%86%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83</ref><ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D9%8A%D9%86%D8%B2%D9%84-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بغداد تمهل البشمركة لإخلاء آبار النفط بكركوك|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/10/14/%d8%a8%d8%ba%d8%af%d8%a7%d8%af-%d8%aa%d9%85%d9%87%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b4%d9%85%d8%b1%d9%83%d8%a9-%d9%84%d8%a5%d8%ae%d9%84%d8%a7%d8%a1-%d8%a2%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%81%d8%b7|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=غموض يحيط بـ "مهلة حددتها بغداد" لانسحاب البيشمركة من مواقع في كركوك|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41622000|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/14/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D9%85%D9%87%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9.html</ref><ref>https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/15/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B4%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D9%8A%D8%B1%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%86-%D8%A5%D9%86%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D8%A9-%D8%A8%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83.html</ref> [[پەڕگە:Battle_of_kirkuk_photo.jpg|وێنۆک|چەپ|زرێپۆشی عێراقی لە شەقامەکانی کەرکووک لەکاتی ئۆپەراسیۆنی سەپاندنی ئاسایش]] لە ١٥ی تشرینی یەکەمدا [[حکوومەتی عێراق]] ھەرێمی کوردستانی تۆمەتبار کرد بەوەی چەکداری [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]ی ھێناوەتە کەرکووک و بە «راگەیاندنی شەڕ»ی زانی. و لایەنی کوردی بوونی چەکدارانی پەکەکەی ڕەتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بغداد تتهم أربيل بـ "إعلان حرب" في كركوك|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/10/15/%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%80-%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref><ref>https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/iraq/2017/10/15/%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D9%84-%D8%AC%D9%84%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84%D9%8A%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8-%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%A8%D9%85%D8%AB%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B1%D8%A8.html</ref> ڕۆژی ١٦ی تشرینی یەکەم سوپای عێراق کۆنترۆڵکردنی فڕۆکەخانەی سەربازیی کەرکووکی ڕاگەیاند، جگە لە گەورەترین بنکەی سەربازی لە پارێزگاکە، ھاوکات کۆنتڕۆڵی ژمارەیەک کێڵگەی [[نەوت]]ی کرد لە باکووردا. ئاشکراشی کرد کە ھیچ فەرمانێکی پێنەگەیشتووە بۆ چوونە ناو شارەکە، و ئامانجی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش تەنیا بۆ پاراستنی دەوروبەری کەرکووک بوو.<ref>https://www.dostor.org/</ref> سەرکردایەتی ھێزی پێشمەرگە فراکسیۆنێکی ناو [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ی بە [[خیانەتکار]] تۆمەتبار کرد بە ھاوکاریکردنی سوپای عێراق لە ئۆپەراسیۆنی کەرکووک.<ref>https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/16/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AA%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83</ref> سوپای عێراق کۆنترۆڵکردنی کۆمپانیای نەوتی باکوور و کێڵگە نەوتییەکانی [[بابە گوڕگوڕ]]ی ڕاگەیاند، ھەروەھا ئاسایشی بەسەر قەزای لەیلاندا سەپاند، ھەروەھا دەزگای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کۆنترۆڵکردنی سەربازگەی K1ی ڕاگەیاند. لە کاتژمێرەکانی سەرلەبەیانیدا، بەرپرسێکی ئەمنی کورد ڕەتیدەکاتەوە کە ھێزە عێراقییەکان توانیبێتیان لە شارەکە نزیکببنەوە یان خاک لە ھێزەکانی پێشمەرگەوە کۆنترۆڵ بکەن، بەڵام ئاماژەی بەوەدا کە ھەندێک پێکدادان بە تۆپبارانکردن ڕوویداوە.<ref>https://www.alarabiya.net/aswaq/oil-and-gas/2017/10/16/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D9%82%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D9%86%D9%81%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=التلفزيون الرسمي: القوات العراقية تسيطر على «مناطق واسعة» في كركوك|ناونیشان=https://aawsat.com/home/article/1053716/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%84%D9%81%D8%B2%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%C2%AB%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82-%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9%C2%BB-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=aawsat.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الصفحة غير موجودة|ناونیشان=https://www.annahar.com/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.annahar.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240701174317/https://www.annahar.com/notfound.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مصادر في كركوك تقول إن القوات العراقية سيطرت على مبنى المحافظة، وأنباء عن فرار المئات|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41631269|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=معارك وقصف مدفعي متبادل بين القوات العراقية والكردية في جنوب كركوك|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/20171016-%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B5%D9%81|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=فرانس 24 / France 24|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=تبادل بنيران المدفعية بين القوات العراقية والبيشمركة|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41631664|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=منشآت كركوك العسكرية والنفطية تحت سيطرة بغداد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/10/16/%d9%85%d9%86%d8%b4%d8%a2%d8%aa-%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b3%d9%83%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d8%a7%d9%84%d9%86%d9%81%d8%b7%d9%8a%d8%a9-%d8%aa%d8%ad%d8%aa|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref> [[پەڕگە:Battle_of_Kirkuk.jpg|وێنۆک|چەپ|سەربازانی عێراق وێنەیەکی [[مەسعوود بارزانی]] لە [[کەرکووک]] دەشکێنن]] ڕۆژنامە و کەناڵە ھەواڵییەکان ڕایان گەیاند کە ھێزەکانی عێراق کۆنتڕۆڵی تەواوی پارێزگای کەرکووکیان کردووە، و ڕایان گەیاند کە ھێزەکانی پۆلیسی فیدراڵی توانیان بچنە ناو بینای پارێزگای کەرکووک و ئەنجوومەنی بەبێ شەڕێکی بەرچاو، و ڕاکان سەعید جبووری کارەکانی جێگری پارێزگای کەرکووکی بە وەکالەت گرت. فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکان ڕای گەیاند کە ئاڵای عێراق لەسەر سەرجەم دامەزراوە نەوتییەکانی پارێزگای کەرکووک ھەڵکرا. دەزگاکانی تری ھەواڵ بڵاویانکردەوە کە سەدان خێزان دەستیان بە کۆچکردن کردووە بەرەو [[سلێمانی]] و [[ھەولێر]] و تۆمەتبارکردنی ھەندێک لە سەرکردەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بە خیانەت. پۆلیسی کەرکووک داوای لە خێزانە ئاوارەکان کرد بگەڕێنەوە. و بڕیاری قەدەغەی ھاتووچۆی لە کاتژمێر حەوتەوە تا کاتژمێر حەوتی بەیانی ڕۆژی دواتر ڕاگەیاند. سەرچاوەکان باسیان لە کوژرانی دە پێشمەرگە کردووە لە شەڕی شەوانەدا.<ref>https://gate.ahram.org.eg/News/1598050.aspx</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مصادر في كركوك تقول إن القوات العراقية سيطرت على مبنى المحافظة، وأنباء عن فرار المئات|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41631269|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref>https://www.mobtada.com/world/660166/%D8%B9%D8%A7%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%A8%D8%B4%D9%83%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=القوات العراقية تتمكن من بسط سيطرتها الكاملة على محافظة كركوك|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2017/10/16/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AA%D9%85%D9%83%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%B3%D8%B7-%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83/3459271|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=اليوم السابع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القوات العراقية تدخل كركوك|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/10/16/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%88%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d8%aa%d8%af%d8%ae%d9%84-%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b4%d9%85%d8%b1%d9%83%d8%a9|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شرطة كركوك تفرض حظراً للتجوال من السابعة مساءً الى السابعة من صباح الغد|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/news/218840/%D8%B4%D8%B1%D8%B7%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%B6-%D8%AD%D8%B8%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%AA%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7/ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=قناه السومرية العراقية|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجيش والحشد يسيطران على كركوك والبشمركة تتوعد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/10/16/%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%b4%d8%af-%d9%8a%d8%b3%d9%8a%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d9%83%d8%b1%d9%83%d9%88%d9%83|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت|زمان=ar}}</ref> لە کۆتایی ئۆپراسیۆنەکەدا حکوومەتی عێراق دووبارە سەرجەم ناوچە جێناکۆکەکان کۆنترۆڵ دەکاتەوە، لەوانە [[کەرکووک]]، [[داقووق]]، [[شەنگال]]، [[دووزخورماتوو]]، [[جەلەولا]]، [[پردێ]]، [[خانەقین]]، [[زوممار|زووممار]]، [[ڕەبیعە، عێراق|ڕەبیعە]]، [[مەخموور]]. === شەڕی سنوورەکان و ڕاگەیاندنی سەرکەوتنی کۆتایی === [[پەڕگە:Destruction of ISIS.svg|وێنۆک|ھێزەکانی عێراق و سوریا بەرەو سنووری ھاوبەش پێشڕەوی دەکەن]] [[پەڕگە:Average territorial frontlines of the Syrian, Iraqi, and Lebanese Civil War in 2017.png|وێنۆک|دۆخی سەربازی لە عێراق (٢٠١٧)]] دوای ئۆپراسیۆنی سەپاندنی یاسا لە [[ناوچە جێناکۆکەکان]] و وەرگرتنەوەی سەرجەم ئەو زەوییانەی کە لەلایەن [[پێشمەرگە]]وە کۆنترۆڵکرابوون، ھێزەکانی عێراق تەنھا ناوچەی سنووری ڕۆژاوای بۆ مایەوە، کە ئەلقائیم و عانەت و ڕاوەت لەخۆدەگرێت، جگە لە بیابانی باکووری ئەلجەزیرە. ئۆپەراسیۆنەکە کاتێک دەستیپێکرد، [[حەیدەر عەبادی]]، سەرۆکوەزیرانی عێراق لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی قەزای ئەلقائیمی ڕاگەیاند و ڕای گەیاند [[داعش]] ھیچ ڕێگەیەکی دیکەی نییە جگە لە مردن یان تەسلیمبوون. حەیدەر عەبادی، [[سەرۆکوەزیرانی عێراق]] لە میانی کردنەوەی کۆنفرانسی میدیایی نێونەتەوەیی لە بەغدا (شەممە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧) ڕای گەیاند، ھێزەکانمان سنووری سووریا-عێراقیان بە تەواوی کۆنترۆڵکردووە، و لێرەوە کۆتایی شەڕی داعش ڕادەگەیەنین. گوتیشی: شەڕی ئێمە لەگەڵ دووژمنێک بوو کە دەیویست شارستانییەتەکانمان لەناو ببات، بەڵام بە یەکڕیزی و ئیرادەمان سەرکەوتنمان بەدەستھێنا و لە ماوەیەکی کورتدا توانیمان داعش تێکبشکێنین. لە ٩ی کانونی یەکەمی ٢٠١٧، فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکانی عێراق بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و ڕای گەیاند، ھێزە عێراقییەکان سەرکەوتووبوون لە ئازادکردنی دوورگەی نێوان نەینەوا و ئەنبار، بە پاڵپشتی فڕۆکەی سوپا، ھەروەھا سنووری نێونەتەوەیی عێراق و سووریایان لە باکووری [[فورات]]، لە ناوچەی ڕووممانەوە تا تەلسەفووک کە درێژیەکەی ١٨٣ کیلۆمەترە، مسۆگەرکردووە. بەم شێوەیە «رزگارکردنی ھەموو خاکەکانی عێراق لە چنگی چەتە تیرۆریستییەکانی داعش تەواو بووە و ھێزە قارەمانەکانمان کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر سنووری نێونەتەوەیی عێراق و سووریا توندتر کردووە، لە دەروازەی ئەلوەلیدەوە تا دەروازەی سنووری ڕەبیعە». ڕۆژی دواتر واتە ١٠ی کانونی یەکەم، عێراق دوای چەندین ساڵ لە شەڕ ئاھەنگی سەرکەوتن بەسەر داعشدا گێڕا و ئەو ڕۆژەش بوو بە بۆنەیەکی نیشتمانی کە ھەموو ساڵێک یادی کۆتایی ھاتنی شەڕ و ڕاگەیاندنی سەرکەوتن دەکرێتەوە.<ref>https://arabic.rt.com/middle_east/906566-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D9%8A-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4/</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.alhurra.com/iraq/2017/10/26/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%AD%D8%B1%D8%B1%D9%86%D8%A7-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D8%AC%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%85%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B1 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180203235714/https://www.alhurra.com/a/iraq-rawa-al-qaim-military-operation/399355.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://www.bbc.com/arabic/middleeast-41757786</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200308180155/http://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%B6%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/a-41724341?xtref=</ref><ref>https://web.archive.org/web/20220912121001/https://www.swissinfo.ch/ara/afp/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89-%D9%84%D9%80-%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B5%D8%B1--%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9/44607734</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{حەشدی شەعبی}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شەڕ|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Iraqi Civil War}} [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:عێراق لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی]] [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] nwrlwq8k32vfb6f9huscqxn5qyz5dfd 0 244937 1582951 1397075 2026-05-11T09:28:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582951 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ڕۆساریۆ | native_name = Rosario | native_name_lang = ئیسپانی | settlement_type = [[شار]] و شارەوانی | image_skyline = Montaje Rosario 01.jpg | image_alt = | image_caption = لە بانەوە، چەپ بۆ ڕاست: دیمەنی [[قەزاکانی ڕۆساریۆ|قەزای ناوەندی ڕۆساریۆ]]، [[ئەنجومەنی بازرگانیی ڕۆساریۆ]]، [[مۆنۆمێنتی مێژووییی نەتەوەییی ئاڵا]]، [[نەخۆشخانەی فریاکەوتنی کلێمێنتێ ئالڤارێز]]، [[کاتدراڵی ڕۆساریۆ]]، [[بۆلێڤاری ئۆرۆنیۆ]]، [[پالاسیۆ دێ لۆس لێیۆنێس|بینای شارەوانیی ڕۆساریۆ]]، کڵێسای پێرپوێتۆ سۆکۆرۆ، و [[پردی ڕۆساریۆ-ڤیکتۆریا]] | image_flag = Bandera de la Ciudad de Rosario.svg | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = Escudo de armas de Rosario.svg | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = Isologotipo Municipalidad de Rosario 2019.png | blank_emblem_type = [[لۆگۆ]] | blank_emblem_alt = | nickname = «زێدی [[ئاڵای ئەرژەنتین]]ی»، «[[شیکاگۆ]]ی ئەرژەنتینی»<ref name="rosario.gob.ar">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rosario.gob.ar/web/ |سەردێڕ=Sitio de la Municipalidad de Rosario |وێبگە=Sitio de la Municipalidad de Rosario |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190618210840/https://www.rosario.gob.ar/web/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.me.gov.ar/efeme/20dejunio/monumento.html Página del Ministerio de Educación de la Nación sobre el Monumento Histórico Nacional a la Bandera.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090222000113/http://www.me.gov.ar/efeme/20dejunio/monumento.html |date=2009-02-22}}</ref> | motto = | image_map = Mapa de Rosario, Argentina.svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Argentina Santa Fe Province#Argentina#South America | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = شوێنی ڕۆساریۆ لە ئەرژەنتیندا | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[وڵات]] | subdivision_name = {{flag|Argentina}} | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئەرژەنتین|پارێزگا]] | subdivision_name1 = {{flag|Santa Fe}} | subdivision_type2 = [[بەشەکانی ئەرژەنتین|بەش]] | subdivision_name2 = [[بەشی ڕۆساریۆ|ڕۆساریۆ]] | parts_type = [[قەزاکانی ڕۆساریۆ|قەزاکان]] | parts_style = para | parts = | p1 = باکوور | p2 = ناوەند | p3 = باشوور | p4 = باشووری ڕۆژاوا | p5 = باکووری ڕۆژاوا | founder = | named_for = | seat_type = | seat = | governing_body = شارەوانیی ڕۆساریۆ | government_type = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = سەرپەرشت | leader_name = [[پابلۆ خاڤکین]]<ref name="rosario.gob.ar"/> | leader_title1 = | leader_name1 = 30 municipal mayors | total_type = | unit_pref = km | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_blank1_title = شار | area_blank1_km2 = ١٧٨٫٦٩ | elevation_m = ٣١ | elevation_ft = ١٠٢ | population_footnotes = <ref name=٢٠١٠>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Provincia de Santa Fe, departamento Rosario. Población total por país de nacimiento, según sexo y grupo de edad. Año 2010. |ناونیشان=http://www.censo2010.indec.gov.ar/CuadrosDefinitivos/P5-D_82_84.pdf |بڵاوکەرەوە=INDEC |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140826114846/http://www.censo2010.indec.gov.ar/CuadrosDefinitivos/P5-D_82_84.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> | population_urban = ١٬٢٧٦٬٠٠٠ | population_metro = | population_as_of = ٢٠١٢ | population_est = | population_est_as_of = | population_density_km2 = ٦٦٨٠ | population_demonym = ڕۆساریۆیی | population_note = | timezone1 = [[کات لە ئەرژەنتین|ART]] | utc_offset1 = &minus;٣ | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = کۆدی پۆستی | postal_code = ئێس ٢٠٠٠ | area_code_type = کۆدی تەلەفۆن | area_code = ٠٣٤١ | website = {{URL|http://www.rosario.gob.ar/|rosario.gob.ar}} | footnotes = | official_name = }} '''ڕۆساریۆ''' ({{بە ئیسپانی|Rosario}}) گەورەترین شاری پارێزگای [[پارێزگای سانتا فێ|سانتا فێی]] [[ئەرژەنتین|ئەرژەنتینە]]. شارەکە ٣٠٠ کم (١٨٦ میل) لە باکووری ڕۆژاوای [[بوێنس ئایریس|بوێنۆس ئایرێس]] و لە کەناری ڕۆژاوای [[ڕووباری پارانا|ڕووباری پارانادا]] ھەڵکەوتووە. ڕۆساریۆ سێیەم پڕگەلھەترین شاری وڵاتەکەیە، و ھەروەھا پڕگەلھەترین شاری ئەرژەنتینە کە پایتەخت (پارێزگایی یان نەتەوەیی) نەبێت. ھەتا ٢٠٢٠، دانیشتووانی ڕۆساریۆی گەورە نزیکەی ١٬٧٥٠٬٠٠٠ کەس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rosario · Población|ناونیشان=http://poblacion.population.city/argentina/rosario/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=poblacion.population.city|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200719112212/http://poblacion.population.city/argentina/rosario/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="eph">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Encuesta Permanente de Hogares. Resultados del segundo trimestre de 2012|ناونیشان=http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/4/EPH_cont_2trim12.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029192858/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/4/EPH_cont_2trim12.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=INDEC|ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> == کەسە دیارەکان == کەسە دیارەکانی ڕۆساریۆ: {{div col|colwidth=20em}} * [[لوسیانا ئەیمار]]، یاریزانی ھۆکیی سەرچیمەن * [[گاتۆ باربیێری]]، ئاوازدانەری جاز * [[ئەنتۆنیۆ باربیێری]]، وێنەکێش * [[مارسێلۆ بیێلسا]]، ڕاھێنەری تۆپی پێ * [[ئێمیلیانۆ بۆفێیی]]، یاریزانی یەکیەتیی ڕەگبی * [[فێلیپێ مارتینێز کاربۆنێل]]، دەرھێنەری فیلم<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Martínez Carbonell: “A los que me decían que era imposible vivir del cine, les demostré lo contrario”|ناونیشان=https://www.lacapital.com.ar/zoom/felipe-martinez-carbonell-a-los-que-me-decian-que-era-imposible-vivir-del-cine-les-demostre-lo-contrario-n2612460.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=La Capital}}</ref> * [[ئەنخێل کۆریا|ئانخێل کۆرێیا]]، یاریزانی تۆپی پێ * [[خۆسێ کورا]]، تێنۆری ئۆپێرایی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Para Cura, Rosario siempre estuvo cerca|ناونیشان=https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/para-cura-rosario-siempre-estuvo-cerca-nid133855/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=LA NACION|زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Cura versus Cura|ناونیشان=https://www.lanacion.com.ar/lifestyle/cura-versus-cura-nid1602943/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=LA NACION|زمان=es}}</ref> * [[ئانخێل دی ماریا]]، یاریزانی تۆپی پێ * [[لوسیۆ فۆنتانا]]، ھونەرمەند * [[ڕۆبێرتۆ فۆنتاناڕۆسا]]، کارتۆنیست * [[ئەنخێلیکا گۆرۆدیسێر]]، نووسەر * [[چێ گیڤارا|چێ گێڤارا]]، شۆڕشگێڕ * [[ھوگۆ گوتیێرێز]]، یاریزانی تۆپی پێ * [[خانا ڕۆدریگێز ھێرتز]]، ماتماتیکزان * [[ماورۆ ئیکاردی]]، یاریزانی تۆپی پێ * [[خوان ئیمھۆف]]، یاریزانی یەکیەتیی ڕەگبی * [[لیبێرتاد لامارکێ]]، خانمەئەکتەر * [[جیۆڤانی لۆ سێلسۆ]]، یاریزانی تۆپی پێ * [[جێراردۆ مارتینۆ|خێراردۆ مارتینۆ]]، یاریزانی تۆپی پێ و ڕاھێنەر * [[ڤالێریا ماسا]]، مۆدێل * [[یامیلێ سەیێد مێندێز]]، نووسەر * [[سێسار لویس مێنۆتی]]، ڕاھێنەری تۆپی پێ * [[لیۆنێل مێسی]]، یاریزانی تۆپی پێ * [[ئەلبێرتۆ ئۆلمێدۆ]]، ئەکتەر و کۆمیدیان * [[فیتۆ پایێز]]، گۆرانیبێژ-گۆرانینووس * [[پاتریسیۆ پرۆن]]، نووسەر * [[ماکسیمیلیانۆ ڕۆدریگێز]]، یاریزانی تۆپی پێ * [[لیۆناردۆ سێناتۆرێ]]، یاریزانی یەکیەتیی ڕەگبی * [[دۆرۆتی ڕینچ]]، ماتماتیکزان و تیۆریستی ژینکیمیایی * [[ئەلبێرتۆ دێمیدی]]، سەوڵلێدەر * [[خوان کارلۆس باگلیێتۆ]]، گۆرانیبێژ {{div col end}} <gallery mode="packed"> File:LibertadLamarque.jpg|[[لیبێرتاد لامارکێ]] File:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|[[چێ گیڤارا|چێ گێڤارا]] File:NIG-ARG (5).jpg|[[ئانخێل دی ماریا]] File:Lionel Messi 20180626.jpg|[[لیۆنێل مێسی]] File:Lucha Aymar.jpg|[[لوسیانا ئەیمار]] File:Marcelo Bielsa 2009-03-03.jpg|[[مارسێلۆ بیێلسا]] File:Valeria Mazza.jpg|[[ڤالێریا ماسا]] File:Stade toulousain vs Racing Metro 2012 1409.JPG|[[خوان ئیمھۆف]] File:Director de cine felipe martinez carbonell.jpg|[[فێلیپێ مارتینێز کاربۆنێل]] </gallery> == شارە دوانەکان == ڕۆساریۆ لەگەڵ ئەم شارانە دوانەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Nos renovamos|ناونیشان=https://www.rosario.gob.ar/web/error|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Municipalidad de Rosario|زمان=es}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|ITA}} [[ئالێساندریا]]، ئیتاڵیا *{{flagicon|KAZ}} [[ئالماتی]]، کازاخستان *{{flagicon|PAR}} [[ئاسونسیۆن]]، پاراگوای *{{flagicon|ESP}} [[بیلباو]]، ئیسپانیا *{{flagicon|VEN}} [[کاراکاس]]، ڤێنێزوێلا *{{flagicon|ECU}} [[کوێنکا]]، ئێکوادۆر *{{flagicon|SEN}} [[داکار]]، سێنیگال *{{flagicon|ISR}} [[حەیفا]]، ئیسرائیل *{{flagicon|ITA}} [[ئیمپێریا]]، ئیتاڵیا *{{flagicon|KWT}} [[شاری کووەیت]]، کووەیت *{{flagicon|COL}} [[مانیسالێس]]، کۆلۆمبیا *{{flagicon|COL}} [[مێدێلین]]، کۆلۆمبیا *{{flagicon|MEX}} [[مۆنتەری|مۆنتێرێی]]، مەکسیک *{{flagicon|URY}} [[مۆنتیڤیدیۆ|مۆنتێڤیدیۆ]]، ئوروگوای *{{flagicon|GRC}} [[پیرایۆس]]، یۆنان *{{flagicon|PER}} [[پیسکۆ، پێروو|پیسکۆ]]، پێروو *{{flagicon|BRA}} [[پۆرتۆ ئالێگری]], بەڕازیل *{{flagicon|CHN}} [[شانگھای]]، چین *{{flagicon|CUB}} [[سانتا کلارا، کووبا|سانتا کلارا]]، کووبا *{{flagicon|BOL}} [[سانتا کروز دێ لا سیێرا|سانتا کروس دێ لا سیێرا]]، بۆلیڤیا *{{flagicon|CUB}} [[سانتیاگۆ دێ کووبا]]، کووبا *{{flagicon|DOM}} [[سانتۆ دۆمینگۆ]]، کۆماری دۆمینیکان *{{flagicon|USA}} [[سەینت لویس]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان *{{flagicon|ITA}} [[تورین|تۆرینۆ]]، ئیتاڵیا *{{flagicon|CHL}} [[ڤالپارایسۆ]]، چیلی {{div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Rosario (Argentina)|ڕۆساریۆ، سانتا فێ}} * [http://www.rosario.gov.ar/ شارەوانیی ڕۆساریۆ] (وێبگەی فەرمی) {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەرژەنتین}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ڕووباری پارانا]] [[پۆل:ڕۆساریۆ، سانتا فێ]] [[پۆل:شارەکانی ئارجەنتین]] qo9l8mymny681gunwb3ykdizqiyicym 0 245013 1582707 1582476 2026-05-10T12:08:32Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582707 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=شیلا مەکارتی|honorific_suffix=|image=Sheila McCarthy at the 2012 Genie Awards.jpg|image_size=200px|alt=|caption=مەکارتی لەساڵی ٢٠١٢|native_name=|native_name_lang=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1956|1|1}}|birth_place=کەنەدا|disappeared_place=|disappeared_status=|death_date=<!--{{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}}-->|death_place=|death_cause=|body_discovered=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|monuments=|nationality=|other_names=|citizenship=|education=|alma_mater=|occupation=ئەکتەر|years_active=چالاکە لە ١٩٨٢|employer=|organization=|known_for=|notable_works=|style=|height=<!-- {{height|m=}} -->|television=|title=|term=|predecessor=|successor=|party=|movement=|opponents=|boards=|criminal_charge=<!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources -->|criminal_penalty=|criminal_status=|spouse=|partner=|children=|parents=|relatives=|callsign=|awards=|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|module=|module2=|module3=|module4=|module5=|module6=|signature=|signature_size=|signature_alt=|footnotes=}} '''شیلا مەکارتی''' ({{بە ئینگلیزی|Sheila McCarthy}}) (لەدایکبووی ١ی ژانویەی ١٩٥٦) ئەکتەر و گۆرانیبێژی کەنەدییە.<ref name="The Canadian Encyclopedia">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Townend|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Sheila McCarthy|ناونیشان=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sheila-mccarthy/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=The Canadian Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Historica Canada|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402155213/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sheila-mccarthy/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Riggs">{{cite encyclopedia|editor-last=Riggs|editor-first=Thomas|encyclopedia=Contemporary Theatre, Film, and Television|title=McCarthy, Sheila, 1956-|language=en|year=2009|publisher=Gale|volume=90|location=Detroit, MI|id=CX3069900115|isbn=978-1-4144-3465-0|oclc=733291253|pages=181–183}}</ref><ref name="AllMovie">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Sheila McCarthy|ناونیشان=https://www.allmovie.com/artist/sheila-mccarthy-p46970|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=AllMovie}}</ref> لە فیلم و تەلەفزیۆن و لەسەر شانۆ کاری کردووە. مەکارتی یەکێکە لە ئەکتەرە بەڕێزەکانی کەنەدا، دوو خەڵاتی جینی (فیلم) و دوو خەڵاتی دووانە (تەلەفزیۆن) و خەڵاتێکی ئەکترا و دوو خەڵاتی دۆرا (شانۆ)ی بەدەستھێناوە، لەگەڵ چەندین پاڵێوراوی.<ref name="little">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=n.d.|سەردێڕ=Little Mosque on the Prairie Cast: Sheila McCarthy|ناونیشان=http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160722103602/http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=CBC Television|بڵاوکەرەوە=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref><ref name="Ben Kaplanr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.postcity.com/Eat-Shop-Do/Do/February-2013/The-star-of-stage-and-screen-on-collaborating-with-Liza-Minnelli-and-why-she-loves-living-at-Yonge-St-Clair/|سەردێڕ=Sheila McCarthy: the star on collaborating with Liza Minnelli and why she loves life at Yonge & St. Clair|نووسەر=Ben Kaplan|بڵاوکەرەوە=Post City Toronto|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == سەرەتای ژیانی == مەکارتی لە شاری تۆرۆنتۆی ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. لە گەنجیدا لە قوتابخانەی ناوەندی تۆرنلی لە شاری تۆرنھیل خوێندوویەتی. یەکەم دەرکەوتنی لەسەر شانۆ لە شانۆی ئێلگین لە تۆرۆنتۆ بوو لە پیتەر پان کاتێک تەمەنی شەش ساڵ بوو. دواتر لە زانکۆی ڤیکتۆریا خوێندوویەتی و ساڵێک لەگەڵ یوتا ھاگن لە ستۆدیۆی ئێچ بی لە شاری نیویۆرک خوێندوویەتی، ھەروەھا لەگەڵ تیپی شاری ناوخۆ لە تۆرۆنتۆ وۆرک شانۆی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Alumni|ناونیشان=https://hbstudio.org/about-hb-studio/alumni/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=HB Studio}}</ref> == پیشە == مەکارتی خەڵاتی جینی بۆ باشترین ئەکتەری کچ بەدەستھێناوە. فیلمەکە لە کەنەدا بە شێوەیەکی کێوی بەناوبانگ بوو، چەندین خەڵاتی نێودەوڵەتی و ناوخۆیی و ستایشی ڕەخنەگرانی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ebert|یەکەم=Roger|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ١٩٨٨|سەردێڕ=I've Heard the Mermaids Singing|ناونیشان=http://www.rogerebert.com/reviews/ive-heard-the-mermaids-singing-1988|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=RogerEbert.com}}</ref><ref name="tiff">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=n.d.|سەردێڕ=I've Heard the Mermaids Singing|ناونیشان=http://tiff.net/spring2015-cinematheque/canadian-open-vault-spring-2015/ive-heard-the-mermaids-singing|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150507204439/http://tiff.net/spring2015-cinematheque/canadian-open-vault-spring-2015/ive-heard-the-mermaids-singing|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=tiff.net|بڵاوکەرەوە=Toronto International Film Festival}}</ref> لەو کاتەوە مەکارتی بووەتە یەکێک لە ئەکتەرە بەڕێزەکانی کەنەدا، دوو خەڵاتی جینی (فیلم)، دوو خەڵاتی دووانە (تەلەفزیۆن) و دوو خەڵاتی دۆرا (شانۆ)ی بەدەستھێناوە لەگەڵ چەندین پاڵێوراوی.<ref name="little2">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=n.d.|سەردێڕ=Little Mosque on the Prairie Cast: Sheila McCarthy|ناونیشان=http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160722103602/http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=CBC Television|بڵاوکەرەوە=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref><ref name="Ben Kaplanr2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.postcity.com/Eat-Shop-Do/Do/February-2013/The-star-of-stage-and-screen-on-collaborating-with-Liza-Minnelli-and-why-she-loves-living-at-Yonge-St-Clair/|سەردێڕ=Sheila McCarthy: the star on collaborating with Liza Minnelli and why she loves life at Yonge & St. Clair|نووسەر=Ben Kaplan|بڵاوکەرەوە=Post City Toronto|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ماکارتی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری ناوداری ئەمریکی پیتەر دۆناڵدسۆن کردووە کە لە ٨ی ١ی ٢٠١١ دوای دوو ساڵ لە تووشبوون بە نەخۆشی شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد.<ref name="cbc20110109">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Peter Donaldson was 'finest actor's actor'|ناونیشان=http://news.ca.msn.com/top-stories/cbc-article.aspx?cp-documentid=2717727|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110112152317/http://news.ca.msn.com/top-stories/cbc-article.aspx?cp-documentid=27177278|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ئیش=MSN CA|بڵاوکەرەوە=[[CBC News]]}}</ref> مەکارتی دوو کچی لەگەڵ دۆناڵدسۆن ھەیە، درو و ماکینزی دۆناڵدسۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Barnard|یەکەم=Elissa|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://thechronicleherald.ca/artslife/55744-actress-finds-inspiration-even-sadness-death|سەردێڕ=Actress finds inspiration even in sadness of death|بڵاوکەرەوە=Herald Arts & Life|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120131060850/http://thechronicleherald.ca/artslife/55744-actress-finds-inspiration-even-sadness-death|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sheila McCarthy}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کەنەدا|ژن|ژیاننامە|شانۆ}} [[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] fl6cm6741e4h3huqlmd52ttube1mp28 0 248830 1582922 1528118 2026-05-11T03:47:20Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582922 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox civil conflict|title=٢٠١٥–٢٠١٦ پێکدادانەکانی شرناخ|side3=|partof=[[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە]]|image=File:2015_Şırnak_ayaklanması.jpg|caption=|date=ئابی ٢٠١٥ بۆ ئایاری ٢٠١٦|place=[[شرنەخ]]، [[باکووری کوردستان]] ([[تورکیا]])|coordinates=|causes=داواکاری بۆ دامەزراندنی حکوومەتی [[ئۆتۆنۆمی]] لە [[شرنەخ]]|methods=[[شەڕی چریکی]]{{ھن}}[[شەڕ|ململانێی سەربازی]]|status=|result=بردنەوەی [[تورکیا|حکوومەتی تورکیا]]{{ھن}}شکستخواردنی [[پەکەکە]] بۆ دامەزراندنی ھەرێمی ئۆتۆنۆمی|side1={{ئاڵا|تورکیا}} * پۆلیسی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان * {{flagicon image|Flag_of_Turkish_Land_Forces_Command.svg}} ھێزە وشکانییەکانی تورکیا * ھێزە تایبەتەکانی تورکیا<ref name="hurriyetdailynews1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-deploying-special-commandos-to-cizre.aspx?pageID=238&nID=93224&NewsCatID=341 |سەردێڕ=Turkey deploying special commandos to Cizre - LOCAL |وێبگە=Hurriyet Daily News |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> * [[سەربازە گوندنشینییەکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ensonhaber.com/koy-koruculari-kurtleri-pkkdan-koruyoruz-2016-01-03.html |سەردێڕ=Köy korucuları: Kürtleri PKK'dan koruyoruz |وێبگە=Ensonhaber.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> * {{flagicon image|Flag_of_Turkish_Air_Force_Command.svg}} ھێزی ئاسمانیی تورکیا|side2={{flagicon image|Flag_of_Koma_Komal%C3%AAn_Kurdistan.svg}} [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] * {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party.svg}} [[پەکەکە]] ** {{flagicon image|HPG_Flag.svg|border=no}} [[ھێزەکانی پاراستنی گەل|ھەپەگە]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://anfturkce.net/kurdistan/hpg-sirnak-ta-11-asker-olduruldu |سەردێڕ=ANF &#124; HPG: Şırnak'ta 11 asker öldürüldü |وێبگە=Anfturkce.net |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> ** {{flagicon image|Infobox_YDGH_Flag.png}} [[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]] <small>(تا کانوونی یەکەمی ٢٠١٥)</small> ** {{flagicon image|Flag_of_the_YPS_-_Horizontal.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی گەل]] <small>(لە کانوونی دووەمی ٢٠١٥ەوە)</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.anfenglish.com/kurdistan/yps-20-special-operations-members-killed-in-nusaybin-and-sirnak |سەردێڕ=ANF &#124; Ajansa Nûçeyan a Firatê |وێبگە=www.anfenglish.com:80 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160501172618/http://www.anfenglish.com:80/kurdistan/yps-20-special-operations-members-killed-in-nusaybin-and-sirnak |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|leadfigures1={{flagicon|Turkey}} توران بەدرھانۆغڵو<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=http://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/12/22/pkk-assassination-attempt-against-sirnaks-appointed-administrator-prevented |سەردێڕ=PKK assassination attempt against Şırnak's appointed administrator prevented |newspaper=[[Daily Sabah]] |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231230092852/https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/12/22/pkk-assassination-attempt-against-sirnaks-appointed-administrator-prevented |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|leadfigures2={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party.svg}} [[دووران کاڵکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aktuel.com.tr/gundem/2015/08/19/ozerklik-oyununa-agir-darbe |سەردێڕ=Özerklik oyununa ağır darbe - Aktüel |وێبگە=Aktuel.com.tr |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref>{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party.svg}} مستەفا کاراسوو{{ژێدەر پێویستە}}|leadfigures3=|howmany1=٢٠٫٠٠٠ سەرباز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.radikal.com.tr/turkiye/cizre-ve-silopide-10-bin-askerle-operasyon-tanklar-ilce-merkezinde-1494018/ |سەردێڕ=Cizre ve Silopi'de 10 bin askerle operasyon: Tanklar ilçe merkezinde - Türkiye Haberleri |ئیش=Radikal |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref>{{ھن}}~٢٠٠ لە کارمەندانی گرووپە تایبەتەکان<ref name="hurriyetdailynews1"/>|howmany2={{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers%27_Party.svg}} نەزانراو|howmany3=|casualties1=کۆی گشتیی کوژراو ١١٧|casualties2=کۆی گشتیی کوژراو ١٫٤٦٤<ref name="theguardian1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/02/turkey-kurdish-people-cizre-return-to-ruins |سەردێڕ=Turkey eases curfew after assault on PKK rebels leaves Cizre in ruins |newspaper=[[The Guardian]] |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref>|casualties3=٩٢ کوژراو لە [[جزیر]] (بەپێی گوتەی گرووپەکانی مافی مرۆڤ)<ref name="theguardian1"/>|injuries=|fatalities=|arrests=|detentions=|charged=|fined=|casualties_label=|notes=|sidebox=}} '''پێکدادانەکانی شرناخ لە ٢٠١٥‒٢٠١٦''' زنجیرەیەک پێکدادانی چەکداری بوو لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای شرنەخ]]، لە نێوان ھێزەکانی [[تورکیا|حکوومەتی تورکیا]] و گرووپە چەکدارە [[کوردایەتی|کوردییەکان]]، وەک بەشێک لە [[کاتھێڵی ناکۆکیی تورکیا و کورد (٢٠١٥–تا ئێستا)|ململانێی کورد و تورکیا]]. == ڕووداوەکان == دوا بەدوای [[تەقینەوەی سیرووچ ٢٠١٥|تەقینەوەی سیرووچ لە ٢٠١٥]]، [[پرۆسەی ئاشتی پارتی کرێکارانی کوردستان-تورکیا ٢٠١٣–٢٠١٥|ئاگربەستی]] نێوان [[تورکیا|حکوومەتی تورکیا]] و [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) کۆتایی ھات، دوای ئەوەی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] لە ٢٢ی تەممووزدا دوو ئەفسەری پۆلیسی لە سێدارەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Marszal|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Kurdish militants claim 'revenge' killing of two Turkish policemen|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/11755018/Two-Turkish-police-officers-killed-close-to-Syria-border.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Telegraph}}</ref> لە تۆڵەسەندنەوەی ئەو ڕووداوەدا، ھێزی ئاسمانی تورکیا دەستیکرد بە ھێرشکردنە سەر ناوچەکانی پەکەکە لە [[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21659870-truce-between-turkey-and-kurdish-militants-over-turkey-and-kurds|سەردێڕ=Turkey and the Kurds: The truce between Turkey and Kurdish militants is over|ئیش=[[The Economist]]|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> لێرەوە[[کاتھێڵی ناکۆکیی تورکیا و کورد (٢٠١٥–تا ئێستا)|قۆناغێکی نوێی]] ململانێی نێوان تورکیا و پەکەکە دەستپێکرد. دووبارە پەرەسەندنی ململانێی نێوان پەکەکە و [[تورکیا|حکوومەتی تورکیا]] بووە ھۆی بەرزبوونەوەی ناڕەزایی لە [[باکووری کوردستان]]. == چالاکییە سەربازییەکان == === ٢٠١٥ === یەکەم ڕووداوی چەکداری لە [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگای شرناخ]] لە ٢٨ی تەممووز ڕوویدا کاتێک ھێزی ئاسمانی تورکیا چەکدارانی پەکەکەی لە گوندەکان دەکردە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=L'armée turque pilonne le PKK dans le sud-est|ناونیشان=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2015/07/28/97001-20150728FILWWW00246-l-armee-turque-pillone-le-pkk-dans-le-sud-est.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Le Figaro}}</ref> شەڕ و پێکدادانەکان لە [[شرنەخ|شرناخ]] زیاتر بوون، دوای تەقینەوەی بۆمبێک کە لە ٢٩ی تەممووزدا زیانی بە بەشێک لە ھێڵی بۆری کەرکوک‒جەیھان لە سنووری پارێزگای شرناخ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Oil pipeline blown up in east Turkey|ناونیشان=http://aa.com.tr/en/turkey/oil-pipeline-blown-up-in-east-turkey/21751|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> و بۆسەیەکی پەکەکە لە ٣٠ی تەممووزدا، کە بووە ھۆی کوژرانی ٣ سەربازی [[تورکیا]]. لە ٤ی ئاب، ھێزەکانی پەکەکە بە چەکی ئاڕ پی جی ھێرشیان کردە سەر بنکەیەکی پاسەوانی لە پارێزگای شرناخ و سەربازێکیان کوشت و سەربازێکی دیکەش بریندار کرا. لە ڕووداوێکی تردا لە [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگاکە]]، مینێک بووە ھۆی کوژرانی دوو سەربازی تورک. فڕۆکەکانی ئێف ١٦ی تورکیا لە تۆڵەی کوژرانی سەربازەکانیدا، بارەگاکانی پەکەکەیان لە [[پارێزگای حەکاری|پارێزگای ھەکاری]] کردە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Man killed in PKK bomb attack in eastern Turkey|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/man-killed-in-pkk-bomb-attack-in-eastern-turkey.aspx?pageID=238&nID=86551&NewsCatID=509|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Hurriyet Daily News}}</ref> لە ١٠ی ئاب لە [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگای شرناخ]] ٤ ئەفسەری پۆلیس و سەربازێکی سوپای تورکیا بەھۆی ھێرشە جیاجیاکانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Round-up: At least 6 security personnel killed in attacks in Istanbul, southeast Turkey|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/round-up-at-least-6-security-personnel-killed-in-attacks-in-istanbul-southeast-turkey.aspx?pageID=238&nID=86717&NewsCatID=509|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Hurriyet Daily News}}</ref> دوای شەڕ و پێکدادان لە بەیتوشەباب لە ١٣ی ئاب، ھێزەکانی [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|تورکیا]] دوو چەکداری پەکەکەیان کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PKK kills four more soldiers as Turkey faces non-stop violence in east|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-kills-four-more-soldiers-as-turkey-faces-non-stop-violence-in-east.aspx?pageID=238&nID=86942&NewsCatID=341|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Hurriyet Daily News}}</ref> لە نێوان ٤ بۆ ١٢ی ئەیلوول، [[تورکیا]] یەکەم قەدەغەی ھاتوچۆی لەسەر [[جزیر]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=More than 20 Cizre civilians dead during eight-day curfew: Relatives - Turkey News|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/more-than-20-cizre-civilians-dead-during-eight-day-curfew-relatives-88703|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Hürriyet Daily News|زمان=en}}</ref> دانا کە لەو ماوەیەدا ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی دژی چەکدارەکانی ناوچەکە دەستپێکرد.<ref name="middleeasteye.net">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who are the Kurdish militants fighting in Cizre?|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/who-are-kurdish-militants-fighting-cizre|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Middle East Eye|زمان=en}}</ref> لەو شەڕەدا ٣٠ کەس کوژران، [[سەلاحەدین دەمیرتاش]] سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی گەلان|ھەدەپە]]، بانگەشەی ئەوەی کرد کە ٢٠ کەسیان خەڵکی سیڤیل بوون، بەڵام [[حکوومەتی تورکیا]] ڕەتیکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-34206924|سەردێڕ=Turkey Kurds: Many dead in Cizre violence as MPs' march blocked|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> شەڕ و پێکدادانی سەخت لە پارێزگای شرناخ لە ٢٥ بۆ ٢٦ی ئەیلوول ڕوویدا و [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بانگەشەی کوشتنی ٧٥ سەرباز و گیان لەدەستدانی ١٤ چەکداری خۆی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PKK: Dozens of Turkish soldiers killed in ongoing clashes|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/middleeast/turkey/27092015/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> و حکوومەتی تورکیا ڕایگەیاند، ٣٦ سەربازی تورکیا کوژراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Turkey says scores killed in southeastern clashes|ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/2015/09/scores-killed-southeastern-turkey-clashes-150926142625145.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera English}}</ref> لە ١٤ی کانوونی دووەمدا حکوومەتی تورکیا قەدەغەی ھاتوچۆی بۆ ماوەی ٢٤ کاتژمێر بۆ شارەکانی سیلۆپی و جزیر ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Indefinite 24-hour curfew, over 200,000 in danger — Amnesty Urgent Actions|ناونیشان=https://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2016/01/006-16?ua_language=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=ua.amnesty.ch|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031084844/https://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2016/01/006-16?ua_language=en|url-status=dead}}</ref> کە دواتر ئۆپەراسیۆنی سەربازی بەرفراوان لەلایەن ھێزەکانی تورکیاوە ئەنجامدراوە.<ref name="middleeasteye.net"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Turkish Army kills 55 Kurdish militants during battle, party calls for resistance|ناونیشان=http://www.smh.com.au/world/turkish-army-kills-55-kurdish-militants-during-battle-party-calls-for-resistance-20151218-glreux.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Sydney Morning Herald}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-35142586|سەردێڕ=Turkey kills 70 Kurdish militants, vowing to prevent 'chaos'|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> [[سەلاحەدین دەمیرتاش]] داوای لە خەڵکی ناوچەکە کرد بەرەنگاری ئۆپەراسیۆنەکان ببنەوە، بەکارھێنانی ھێزی لەلایەن حکوومەتەوە ئیدانە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=HDP Co-Chair Demirtaş Urges Allout Resistance Against Turkish State Terror And Curfews|ناونیشان=https://www.kurdishquestion.com/oldarticle.php?aid=hdp-co-chair-demirtas-urges-allout-resistance-against-turkish-state-terror-and-curfews|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180120235959/https://www.kurdishquestion.com/oldarticle.php?aid=hdp-co-chair-demirtas-urges-allout-resistance-against-turkish-state-terror-and-curfews|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=Kurdishquestion.com}}</ref> لە ٣١ی کانوونی یەکەم، بەھۆی ھێرشیی مووشەکی پەکەکە سەربازێک کوژرا و ٥ی دیکەش برینداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Two Turkish police officers killed in southeastern Turkey|ناونیشان=http://www.hurriyetdailynews.com/two-turkish-police-officers-killed-in-southeastern-turkey.aspx?pageID=238&nID=93296&NewsCatID=509|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Hurriyet Daily News}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کاتھێڵی ناکۆکیی تورکیا و کورد (٢٠١٥–تا ئێستا)|کاتھێڵی ناکۆکیی تورکیا‒کورد]] * [[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|شەڕ}} {{پۆلی کۆمنز|2015-16 Şırnak clashes}} [[پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا]] [[پۆل:شەڕ]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:ململانێ]] [[پۆل:ململانێکان لە تورکیا]] [[پۆل:ململانێی کورد-تورکیا (٢٠١٥–ئێستا)]] [[پۆل:تورکیا]] pyutv3ttrxqspgkmi25ojcpdj723yf8 1 248863 1582923 1458435 2026-05-11T03:47:32Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582923 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1192190 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160501172618/http://www.anfenglish.com/kurdistan/yps-20-special-operations-members-killed-in-nusaybin-and-sirnak بۆ http://www.anfenglish.com/kurdistan/yps-20-special-operations-members-killed-in-nusaybin-and-sirnak زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180120235959/https://www.kurdishquestion.com/oldarticle.php?aid=hdp-co-chair-demirtas-urges-allout-resistance-against-turkish-state-terror-and-curfews بۆ https://www.kurdishquestion.com/oldarticle.php?aid=hdp-co-chair-demirtas-urges-allout-resistance-against-turkish-state-terror-and-curfews زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٠١، ٧ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1458434 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231230092852/https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/12/22/pkk-assassination-attempt-against-sirnaks-appointed-administrator-prevented بۆ http://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/12/22/pkk-assassination-attempt-against-sirnaks-appointed-administrator-prevented زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٥٤، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582922 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221031084844/https://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2016/01/006-16?ua_language=en بۆ https://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2016/01/006-16?ua_language=en زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٤٧، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 3f4cargmpnejwom3q12ue358pr27umt 1 252152 1582952 1329991 2026-05-11T09:29:08Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582952 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆساریۆ، سانتا فێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1209474 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200719112212/http://poblacion.population.city/argentina/rosario/ بۆ http://poblacion.population.city/argentina/rosario/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٥٦، ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆساریۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1329990 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140826114846/http://www.censo2010.indec.gov.ar/CuadrosDefinitivos/P5-D_82_84.pdf بۆ http://www.censo2010.indec.gov.ar/CuadrosDefinitivos/P5-D_82_84.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200719112212/http://poblacion.population.city/argentina/rosario/ بۆ http://poblacion.population.city/argentina/rosario/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131029192858/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/4/EPH_cont_2trim12.pdf بۆ http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/4/EPH_cont_2trim12.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٣٩، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆساریۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582951 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190618210840/https://www.rosario.gob.ar/web/ بۆ https://www.rosario.gob.ar/web/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٢٩، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 3wix7t0rm34mdxed7otgp4150cqaeo3 0 252651 1582927 1547195 2026-05-11T04:55:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582927 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag_of_the_Arab_League.svg|وێنۆک|ئاڵای [[کۆمکاری عەرەبی]]]] [[پەڕگە:Flag_of_the_United_States_(Pantone).svg|وێنۆک|ئاڵای ئەمریکا]] '''پەیوەندییەکانی عەرەب و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' گێڕانەوەیەکی دەوڵەمەند و کەم جیاواز پێکدێت کە بەھۆی سەدەکانی کارلێککردن و دیپلۆماسی و ئاڵوگۆڕی نێوان [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[جیھانی عەرەب|جیھانی عەرەبییەوە]] لە قاڵب دراوە. ڕەگ و ڕیشەی لە ڕێگا بازرگانییە مێژوویییەکان و پەیوەندییە کولتوورییەکاندا ھەیە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی دێرین، دووبارەبوونەوەی مۆدێرنی ئەم پەیوەندییانە بە قووڵی کاریگەری داینامیکی جیۆپۆلەتیکی و بەرژەوەندییە ئابوورییەکان و ئاڵوگۆڕە کولتوورییەکان بووە. پەیوەندی ئەمریکا لەگەڵ جیھانی عەرەبیدا لە دوای جەنگی جیھانی دووەمدا زەبری بەرچاوی بەدەستھێنا، لەگەڵ فراوانبوونی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا شانبەشانی سەرھەڵدانی [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]]. بە درێژایی سەردەمی [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]]، ئەمریکا ھاوپەیمانی و ڕکابەرییە ئاڵۆزەکانی لەناو جیھانی عەرەبیدا بەڕێوەبرد، کە زۆرجار بەھۆی ڕەچاوکردنی ستراتیژییەوە بوو، وەک دەستڕاگەیشتن بە سەرچاوە نەوتییەکان و کۆنتڕۆڵکردنی کاریگەریی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]. [[کێشەی عەرەب–ئیسرائیل|ململانێی عەرەبی و ئیسرائیل]] کە بەھۆی دامەزراندنی [[ئیسرائیل|دەوڵەتی ئیسرائیل]] لە ساڵی ١٩٤٨دا بووە ھۆی کاتالیزەکردنی، وەک خاڵێکی سەرەکی سەریھەڵدا، کە پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان و داینامیکی ناوچەیی بۆ دەیان ساڵی داھاتوو لە قاڵب دا. [[شەڕی کەنداو]] و [[شەڕی عێراق|جەنگی عێراق]] و ململانێی بەردەوامی ئیسرائیل و فەلەستین زیاتر جەختیان لەسەر ئاڵۆزییەکان و تەحەددیاتی سروشتی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکا کردووەتەوە، کە خۆڕاگری ھاوپەیمانییەکانیان تاقیکردووەتەوە و ھەوڵە دیپلۆماسییەکانیان بۆ پەرەپێدانی سەقامگیری و ئاشتی ھانداوە. لە نێوان ئەم ڕەوتە جیۆپۆلیتیکییانەدا، ئاڵوگۆڕی کولتووری، دەستپێشخەرییە پەروەردەیییەکان و ھاوبەشییە ئابوورییەکان وەک پایەی بەشداریکردن، پەرەپێدانی لێکتێگەیشتن و ھاوکاری لە نێوان گەلانی عەرەب و ئەمریکادا بوون.<ref>http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/26/newsid_2701000/2701603.stm</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mideastweb.org/ga997.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20021217025345/http://www.mideastweb.org/ga997.htm |url-status=dead }}</ref> == پەیوەندییە سەرەتایییەکان == === پەیوەندییە سەرەتایییەکانی مەغریب و ئەمریکا === پەیوەندییە مێژوویییەکانی نێوان [[مەغریب|شانشینی مەغریب]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دەگەڕێتەوە بۆ [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|شەڕی شۆڕشی ئەمریکا]] (١٧٧٥–١٧٨٣)، بەتایبەتی لە ساڵی ١٧٧٧دا قووڵتر بووەوە کاتێک سوڵتان محەممەد بن عەبدوڵڵا بوو بە یەکەم پاشا کە یارمەتی پێشکەش بە ئەمریکا کرد، لێرەوە مەغریب یەکەم وڵات یان شانشینی گەورە بوو کە دانی بە سەربەخۆیی ئەمریکادا نا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of the U.S. and Morocco|ناونیشان=https://ma.usembassy.gov/our-relationship/policy-history/io/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=U.S. Embassy & Consulate in Morocco|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Sidi Mohamed Ben Abdellah's Diplomatic Initiatives towards the United States 1777-1786: Direct Reasons|ناونیشان=https://www.moroccoworldnews.com/2012/03/32075/sidi-mohamed-ben-abdellahs-diplomatic-initiatives-towards-the-united-states-1777-1786-direct-reasons/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Morocco World News|زمان=en-US}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=15OtZv_x9bMC&pg=PA1|سەردێڕ=Capitalizing on the Morocco-US Free Trade Agreement: A Road Map for Success|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨١٣٢-٥٨١-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Descos|یەکەم=Léon Eugène Aubin Coullard|ناونیشان=http://archive.org/details/lemarocdaujourdh00desc|سەردێڕ=Le Maroc d'aujourd'hui [par] Eugène Aubin|ڕێکەوت=١٩٠٤|بڵاوکەرەوە=Paris A. Colin|ئەوانی تر=Robarts - University of Toronto|پەڕەکان=٢٣٧}}</ref> پەیوەندییە دیپلۆماسییە فەرمییەکانی ئەمریکا لەگەڵ مەغریب لە ساڵی ١٧٨٧ دەستیپێکرد کاتێک کۆنگرەی کۆنفیدڕاڵی پەیماننامەی ئاشتی و دۆستایەتی نێوان ئەو دوو نەتەوەیەی پەسەندکرد کە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Avalon Project - The Barbary Treaties 1786-1816 - Treaty with Morocco June 28 and July 15, 1786|ناونیشان=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/bar1786t.asp}}</ref> لە ساڵی ١٧٨٦ واژووکرابوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Guide To The United States' History Of Recognition, Diplomatic, And Consular Relations, By Country, Since 1776: Morocco|ناونیشان=https://history.state.gov/countries/morocco|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=state.gov}}</ref> ئەم پەیماننامەیە لە ساڵی ١٨٣٦ دانوستاندنێکی لەسەر کراوەتەوە و تا ئێستاش کاری پێدەکرێت و درێژترین پەیوەندی پەیماننامەی نەشکاوە لە مێژووی ئەمریکادا پێکدەھێنێت و تەنجەر شوێنی کۆنترین موڵکی دیپلۆماسی ئەمریکایە لە جیھاندا. ئێستا مۆزەخانەیە، مۆزەخانەی نێردەی ئەمریکی تەنجەر تاکە بینایە لە دەرەوەی ئەمریکا کە ئێستا شوێنێکی مێژوویی نیشتمانییە.<ref name="onlylandmark">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Why a 200-Year-Building in Morocco Is the Only National Historic Landmark Outside the U.S.|ناونیشان=https://www.smithsonianmag.com/history/two-hundred-years-tangier-legislation-180977742/|وێبگە=smithsonianmag.com}}</ref> پەیماننامەکە لە ئەورووپا لەلایەن نێردەی ئەمریکی جۆن ئادەمز و تۆماس جێفرسۆنەوە جێبەجێکرا، دواتر لە کۆنگرەی کۆنفیدڕاڵی (کە بەپێی مادەکانی پێشووی کۆنفیدڕاڵی و حکوومەتی یەکێتی ھەمیشەیی کاردەکات) لە تەممووزی ١٧٨٧ پەسەندکرا<ref>(Roberts and Roberts, 2008, pp. 189–223)</ref> تا ساڵی ٢٠٢٠، پەیماننامەکە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٣٥ ساڵ بەرگەی فشار و ئاڵۆزییەکانی ترانزاتلانتیک گرتووە و وەک درێژترین ھاوپەیمانی پەیماننامەی نەشکاو لە مێژووی ئەمریکادا خۆی دامەزراندووە.<ref name=":0">Ogot, ''General History of Africa'', pp. 231–232.</ref> مەغریب بەردەوامە لە وەستانەوە وەک یەکێک لە ھاوپەیمانە بەردەوام و متمانەپێکراوەکانی ئەمریکا لە [[باکووری ئەفریقا]]. لەنێو ئەو نامەنووسییانەی لە نێوان ئەمریکا و مەغریبدا ئاڵوگۆڕکرابوون، یەکێک لە نموونە دیارەکان نامەیەکی [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆن]] سەرۆکی دەستبەکاربوونی بۆ محەممەد ئیبن عەبدوڵڵا بوو. واشنتۆن لە ڕێکەوتی ١ی کانوونی دووەمی ١٧٨٩، لە مانگەکانی سەرەتای سەرۆکایەتییەکەیدا، باسی لە پرسەکانی دەسەڵات و سەرکردایەتی لە ئەمریکا کرد، ھەروەھا تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان مەغریب و ئەمریکا. لە نامەکەدا واشنتۆن پەشیمانی خۆی لە دواکەوتنی پەیوەندییەکان دەربڕی و ھۆکارەکەی بۆ گواستنەوەی حکوومەت و خواستی دامەزراندنی مەرجە ڕوونەکانی پەیوەندیکردن گەڕاندەوە. ھەروەھا دەستخۆشی لە ھەوڵە دیپلۆماسییەکانی محەممەد ئیبن عەبدوڵڵا کرد لە پاراستنی کەشتییە ئەمریکییەکان لە چەتەی دەریایی، دان بە لاوازی ئەمریکای تازەپێگەیشتوودا نا کە لەو کاتەدا ھێزی دەریایی نەبوو. ئامادەیی مەغریب بۆ بەشداریکردن لە دانوستانە دیپلۆماسییەکان بڕگەیەکی گرنگ بوو، چونکە بووە یەکەم دەوڵەتی ئەمازیغ، عەرەبی، ئەفریقی، یان موسڵمان کە پەیماننامەیەکی لەگەڵ ئەمریکادا بە فەرمی کرد، سەرەڕای بێتوانایی ئەمریکا لە پاراستنی کەشتییەکانی لە دەریای ناوەڕاستدا. === جەنگی بەرباری === [[پەڕگە:BainbridgeTribute.jpg|وێنۆک|کاپتن ویلیام بەینبریج لەکاتی ڕێزگرتن لە دێی جەزائیر، ساڵی ١٨٠٠]] جەنگەکانی بەربەری زنجیرەیەک ململانێ بوون کە لە نێوان ئەمریکا و دەوڵەتە بەربەرییە عەرەبییەکانی باکووری ئەفریقادا ئەنجامدرا، ئەوانیش پارێزگاکانی عوسمانی لە تەرابلوس و جەزائیر و تونس و ھەروەھا سوڵتانییەتی سەربەخۆی مەغریب. ئەم شەڕانە لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ و ١٨١٥ ڕوویانداوە و بە پلەی یەکەم بەھۆی پراکتیزەکردنی چەتەی دەریایی و زەوتکردنی کەشتییە بازرگانییەکانی ئەمریکا لە [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]] لەلایەن دەوڵەتانی بەربەرییەوە بووە.<ref name="bbc.co.uk">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC - History - British History in depth: British Slaves on the Barbary Coast|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/white_slaves_01.shtml|وێبگە=www.bbc.co.uk}}</ref> لەم ماوەیەدا دەوڵەتانی بەرباری کە لیبیا و جەزائیر و تونس و مەغریبی ئێستای لەخۆگرتبوو، پێگەی ستراتیژییان بەدرێژایی کەناراوەکانی باکووری ئەفریقا ھەبوو و ڕێڕەوی بازرگانی گرنگیان کۆنترۆڵکرد. ئەوان داوای پارەی باجیان لە گەلانی ئەورووپا و ئەمریکا کرد لە بەرامبەر تێپەڕبوونی سەلامەت بۆ کەشتییەکانیان؛ بەڵام داواکارییەکان تادێت زیادەڕەوییان دەکرد و فەرمانڕەواکانی بەرباری پەنایان بردە بەر گرتنی کەشتییەکان و کۆیلەکردنی تیمەکانیان. لە بەرامبەر زیادبوونی زیانەکان و پێشێلکردنی سەروەری خۆیان، ئەمریکا لە سەردەمی سەرۆک [[تۆماس جێفەرسۆن|تۆماس جێفرسۆن]] و [[جەیمز مەدیسۆن|جەیمس مادیسۆن]] بڕیاریدا لە ڕووی سەربازییەوە ڕووبەڕووی ویلایەتە بەربەرییەکان ببێتەوە نەک بەردەوام بێت لە باجدان. ئەمەش بووە ھۆی یەکەمین جەنگی بەربەری (١٨٠١–١٨٠٥) دژی تەرابلوس، دواتر جەنگی بەربەری دووەم (١٨١٥) دژی جەزائیر. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پەڕگە:Burning_of_the_uss_philadelphia.jpg|وێنۆک|207x207پیکسڵ| لە شەڕی بەندەری تەرابلوس لە کاتی جەنگی یەکەمی بەربەری لە ساڵی ١٨٠٤دا کەشتیی یو ئێس ئێس <nowiki><i id="mwYw">فیلادلفیا</i></nowiki> سووتاوە]] ئەم ململانێیە بە شەڕە دەریایییەکان تایبەتمەند بوو، دیارترینیان کردەوەکانی بەلەمی بچووکی ھێزی دەریایی تازەپێگەیشتووی ئەمریکا بوو لە دژی بەلەمەکانی کۆرسەی بارباری گەورەتر و دامەزراوتر. ھێزی دەریایی ئەمریکا سەرکەوتنی بەرچاوی بەدەستھێنا، لەوانە سەرکەوتنە بەناوبانگەکانی کەشتیی یو ئێس ئێس ئینتەرپڕایز و دەستووری یو ئێس ئێس. شەڕەکانی بەربەری ساتێکی بەرچاوی لە پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکادا بەخۆیەوە بینی. ئەوان ئیرادەی ئەمریکایان نیشان دا بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی لە دەرەوەی وڵات و ئامادەنەبوونی ملکەچی زەوتکردن. سەرەڕای ئەوەش، شەڕەکان تیشکیان خستە سەر ئاڵۆزییەکانی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان لە ناوچەی دەریای ناوەڕاست، چونکە دەوڵەتانی بەربەری بە ناو لەژێر کۆنترۆڵی عوسمانییەکان بوون بەڵام بە شێوەیەکی سەربەخۆ کاریان دەکرد. لە دوای جەنگەکانی بەربەری، ئەمریکا دانوستانی پەیماننامەی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی بارباری کرد، کە ڕێگەی سەلامەتی بۆ کەشتییە ئەمریکییەکان مسۆگەر کرد لە بەرامبەر پارەی ساڵانەدا. ئەم پەیمانانە یارمەتیدەر بوون بۆ سەقامگیری ناوچەکە و ڕێگەیان بە زیادبوونی بازرگانی ئەمریکا لە دەریای ناوەڕاست دا. == دوای جەنگی جیھانی دووەم == پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکا پێش [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەم]] سنووردار بوو؛ بەڵام یەکەم وڵات کە بە فەرمی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکای]] ناساند [[مەغریب]] بوو. جگە لەوەش، بە بەراورد لەگەڵ زلھێزە ئەورووپییەکانی وەک [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] کە توانیبوویان نزیکەی ھەموو [[جیھانی عەرەب]]ی داگیربکەن دوای شکستپێھێنانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] لە ساڵی ١٩١٨، ئەمریکا 'لە سەرانسەری ناوچەکەدا جەماوەری و ڕێزی لێگیرا'.<ref>Fawcett,L(2005) ''The International Relations of the Middle East'' UK: Oxford University Press p 284</ref> لەڕاستیدا 'ئەمریکییەکان وەک مرۆڤێکی باش سەیر دەکران، بەھۆی ئەو خۆپەرستی و دووفاقییەی پەیوەست بوو بە ئەورووپییەکانەوە پیس نەبوون'.<ref name="Fawcett,L 2005 p 285">Fawcett,L(2005) ''The International Relations of the Middle East'' UK: Oxford University Press p 285</ref> میسیۆنەرە ئەمریکییەکان پزیشکی مۆدێرنیان ھێنابوو و دامەزراوەی پەروەردەیییان لە ھەموو جیھانی عەرەبیدا دانابوو. جگە لەمەش ئەمریکا ئەندازیاری نەوتی لێھاتووی بەرزی بۆ دەوڵەتانی عەرەبی دابین کردبوو.<ref>Rugh, W, A (2005) ''American Encounters with Arabs: The Soft Power of U.S. Public Diplomacy in the Middle East'' U.S. : Praeger Publishers Inc. {{ISBN|978-0-275-98817-3}} pp 25-26</ref> بەم شێوەیە ھەندێک پەیوەندی ھەبوون، کە لە نێوان ئەمریکا و دەوڵەتە عەرەبییەکان پێش جەنگی جیھانی دووەم دروستکراون. بە گشتی پەیوەندییەکانی ئەمریکا و عەرەب ھەوراز و نشێوی خۆی ھەبووە و ھەر ململانێیەک پەیوەندییەکانی دەگۆڕێت. لە ئێستادا پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکا لە ڕووی ئابوورییەوە زۆر بەھێزە، کە جیھانی عەرەبی سێیەم گەورەترین ھەناردەکاری ئەمریکایە، ئەمریکاش یەکەم گەورەترین ھاوردەکاری جیھانی عەرەبییە. سەرەڕای ئەوەش ئەم پەیوەندییە ئابوورییە بەھێزانە لە گۆڕەپانی سیاسیدا شکست دەھێنن. == ململانێی عەرەبی و ئیسرائیل == یەکەم ڕووداوی ڕاستەقینەی تێکچوونی نێوان جیھانی عەرەبی و ئەمریکا کاتێک بوو کە ئەمریکا دان بە ئیسرائیلدا نا و لە نەتەوە یەکگرتووەکاندا پشتیوانی لێکرد. جگە لەوەش، «یەکەم دەوڵەت کە دانپێدانانی دیپلۆماسی بۆ ئیسرائیل درێژکردەوە، ئەمریکا بوو؛ یەکێتی سۆڤییەت و چەند نەتەوەیەکی ڕۆژئاوایی بە خێرایی بەدوایدا ڕۆیشتن؛ بەڵام ھیچ دەوڵەتێکی عەرەبی دانیان بە ئیسرائیلدا نەنا».<ref>McWilliams, W, C, Piotrowski, H, (6th ed.)(2005) ''The World since 1945: A History of International Relations U.S.'' Lynne Rienner Publishers p 154</ref> ئەمریکا [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|دەستێوەردانی عەرەبی لە فەلەستینی ئیجباری پێشوو]] کە دوای ماوەیەکی کەم لە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨ ڕوویدا، ئیدانە کرد<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tucker|یەکەم=Spencer C.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&pg=PA528|سەردێڕ=The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and Military History|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٨٤١-٥|پەڕە=٥٢٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230320123847/https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&pg=PA528|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم بابەتە ناوبانگ و ڕۆڵی ئەمریکای لەناو شەقامی عەرەبیدا کەمکردووەتەوە، ڕق و کینە بەرامبەر بە ئەمریکا زیادی کردووە و ئەمریکا وەک 'دۆستی دوژمنی عەرەبەکان' سەیر دەکرا، ئیسرائیل، بەم شێوەیە بوو بە دوژمن. == شەڕی ئێران و عێراق == شەڕی نێوان [[ئێران]] و [[عێراق]] ھەنگاوێکی دیکەی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکا بوو، کە ئەمریکا پشتیوانی عێراقی کرد لە شەڕی دژی [[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]]. لە نێو زلھێزەکان، سیاسەتی ئەمریکا بریتی بوو لە «مەیل» بەرەو عێراق بە کردنەوەی کەناڵە دیپلۆماسییەکان و ھەڵگرتنی سنووردارکردنی ھەناردەکردنی تەکنەلۆژیای دوو بەکارھێنان و سەرپەرشتیکردنی گواستنەوەی ڕەقەکاڵای سەربازیی لایەنی سێیەم و دابینکردنی زانیاری ھەواڵگری ئۆپەراسیۆن لە بەرەکانی شەڕدا. سەرەڕای ئەمانەش ئەمریکا تێوەگلاوە لە مامەڵەیەکی شاراوە و نایاسایی چەکدا بە ئێرانی گەمارۆدراو. ئەم فەزیحە سیاسییە بە [[ئابڕوچوونی ئێران-کۆنترا|کاروباری ئێران-کۆنترا]] ناسرا.<ref>[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB210/ ''The Iran-Contra Affair 20 Years On'']. The National Security Archive (George Washington University), 2006-11-24</ref> == جەنگی کەنداو == [[پەڕگە:Various_Arabic_Troops_during_Operation_Desert_Storm.jpg|وێنۆک|ھێزەکانی ھاوپەیمانی عەرەبی، لە میسر، سووریا، عومان و کوێت لە کاتی [[شەڕی کەنداو|ئۆپەراسیۆنی زریانی بیابان]] .]] ئەمریکا لە شەڕی کەنداودا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو. کاتێک عێراق ھێرشی کردە سەر کوەیت، چەند وڵاتێکی دیکەی عەرەبی بڕیاریاندا لەلایەن ئەمریکا، سەرۆکی ھاوپەیمانی دژە عێراقەوە بچنە نێو شەڕەکەوە. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە وێنەیەکی ئەمریکا وەک ڕزگارکەرێک دەربکەوێت، بەتایبەتی لەنێو دەوڵەتە دەوڵەمەندەکانی کەنداودا کە بریتین لە سعودیە، ئیمارات، بەحرەین، قەتەر و کوێت. لە ئێستادا ئەمریکا چەندین بنکەی سەربازی لە ناوچەکەدا پاراستووە. == جەنگی عێراق == [[کۆمکاری عەرەبی]] بە کۆی دەنگ ئەو شەڕەی ئیدانە کرد، جگە لە کوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CNN.com - Arab leaders declare opposition to war in Iraq - Mar. 2, 2003|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/03/01/sprj.irq.arab.ministers/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=edition.cnn.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240323143710/https://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/03/01/sprj.irq.arab.ministers/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[سعوود کوڕی فەیسەڵ|شازادە سعوود]]، وەزیری دەرەوەی سعودیە بە ئاشکرا بانگەشەی ئەوەی کرد کە سوپای ئەمریکا مۆڵەتی بەکارھێنانی خاکی سعودیە بە ھیچ شێوەیەک بۆ ھێرشکردنە سەر عێراق نابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Saudis Ban Attack on Iraq From Their Soil {{!}} Fox News|ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,59796,00.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130405021640/http://www.foxnews.com/story/0,2933,59796,00.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بەڵام دواتر دەرکەوت کە ئەمە بەرەیەک بووە، وەک چۆن سعودیە و کوەیت و ھەندێک دەوڵەتی عەرەبی دیکە، لە ڕاستیدا پشتیوانییان لە سەربازانی ئەمریکا کردووە، بەڵام ئەوان نەیانویستووە مەترسی توڕەکردنی سەدام بکەن پێش جەنگ بە دانی ئەو لێدوانانە بە ئاشکرا. دوای دە ساڵ بوونی ئەمریکا لە سعودیە، کە لەنێو ھۆکارەکانی [[ئوسامە بن لادن]] لەدایکبووی سعودیە بۆ ھێرشەکانی [[ئەلقاعیدە|قاعیدە]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ بۆ سەر ئەمریکا ئاماژەی پێکراوە، زۆربەی ھێزەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٣ لە سعودیە کشێنرانەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Burkeman|یەکەم=Oliver|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=America signals withdrawal of troops from Saudi Arabia|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2003/apr/30/usa.iraq|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> بۆ ماوەی شەڕەکە، جەماوەری سعودیە بە توندی دژی ئەو کارەی ئەمریکا مانەوە، بەبێ گوێدانە ئەرکێکی نەتەوە یەکگرتووەکان. پێش شەڕەکە، حکوومەت چەندین جار ھەوڵی دۆزینەوەی چارەسەرێکی دیپلۆماسی دا، بە گشتی لەگەڵ ھەڵوێستی ئەمریکا لەسەر ھەڕەشەی سەدام ھاوڕا بوو، تەنانەت تا ئەو شوێنەی کە داوای لە سەدام کرد کە بچێتە دەربەدەری خۆبەخشانە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|سیاسەت|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ix8czekgmjthh3ceonufognelt6rxdj 0 267411 1582730 1582584 2026-05-10T13:33:17Z Brwa Gillee 66237 1582730 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ڕێبوار تەھا مستەفا | image = ڕێبوار تەھا مستەفا.jpg |image_size= 250px | caption1 = وێنەیەکی ڕێبوار تەھا لە ساڵی ٢٠٢٢ | order = جێگری پارێزگاری کەرکووک | 1blankname = {{nowrap|[[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]}} | 1namedata = [[محەممەد شیاع سوودانی]]<br />[[عەلی زەیدی]] | president = [[نزار ئامێدی]] | term_start = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ | term_end = | order1 = پارێزگاری [[پارێزگاری کەرکووک|کەرکووک]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]}} | 1namedata1 = [[محەممەد شیاع سوودانی]] | president1 = [[لەتیف ڕەشید]] | vicepresident = | term_start1 = ١٤ی ئابی ٢٠٢٤ | term_end1 = | succeeding1 = [[ڕاکان سەعید جبووی]] (بەوکالەت) | office2 = ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] | term_start2 = ٢٠١٤ | term_end2 = ٢٠٢١ | constituency2 = [[پارێزگای کەرکووک]] | majority2 = ٦٣،٧٢١ (١٨٫٣٦٪) | birth_date = ١٩٨٢ | birth_place = گەڕەکی ئازادی، [[کەرکووک]]، [[عێراقی بەعس]] | profession = [[سیاسەتوان]] | alma_mater = پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک<ref name="bwar1"/> | party = {{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] }} '''ڕێبوار تەھا مستەفا''' (لەدایکبووی ١٩٨٢ لە [[کەرکووک]]) سیاسەتوانێکی کوردە کە لە ئێستادا جێگری پارێزگاری کەرکووکە. وە لە ساڵی ٢٠٢٤ـەوە تاوەکو ساڵی ٢٠٢٦ پارێزگاری [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]] بووە. ئەو لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٤دا، وەک پارێزگاری نوێی کەرکووک ھەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.pukmedia.com/KS/Details/201204| سەردێڕ = رێبوار تەها وەک پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٠ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = pukmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240811222824/https://pukmedia.com/KS/Details/201204|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و دوای چوار ڕۆژان لە ١٤ی ئابدا دەستبەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.ava.news/news/11278| سەردێڕ = ڕێبوار تەها وەک پارێزگاری کەرکووک سوێندی یاسایی دەخوات| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٤ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = ava.news}}</ref> بەھۆیەوە لەدوای [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)|ڕووداوەکانی ٢٠١٧ەوە]] بۆ یەکەمجار [[کورد]]ەکان توانیان دەست بەسەر ئەو پۆستەدا بگرنەوە. ڕێبوار تەھا پێشتر لە ساڵانی [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٨|٢٠١٨]]، دوو خوولان وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا. ئەو ئەندامی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ە و ھەروەھا زمانەکانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] دەزانێت.<ref name="bwar1">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.bwar.news/?per=posts&pewakraw=view&id=8380| سەردێڕ = ڕێبوار تەها، کێیە کە بە پارێزگاری کەرکوک هەڵبژێردرا؟| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی ئابی ٢٠٢٤| ڕێکەوت = ١٠ی ئابی ٢٠٢٤| بڵاوکەرەوە = bwar.news}}</ref> == ژیاننامە == ڕێبوار تەھا مستەفا ئەحمەد لە ساڵی ١٩٨٢ لە گەڕەکی ئازادی لە شاری [[کەرکووک]] لەدایک بوو و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە کەرکووک تەواو كرد. ئەو خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی پەروەردەی زمانی ئینگلیزی، بەکالۆریۆسی یاسا و بڕوانامەی دیپلۆمی كارگێڕى و ياسایە لە پەیمانگای تەکنیکیی کەرکووک. لەدوای پرۆسەی ئازادکردنی عێراق، ھەتا ساڵی ٢٠١٤ لە بواری ئەمنی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کاری کرد. ساڵی ٢٠١٤ بۆ جاری یەکەم بووە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] و ئەندامی لیژنەی دەستپاکیی پەرلەمان. رێبوار تەھا لە لێکەوتەکانی دوای [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕێفراندۆم]] و [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)|ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەر]]دا ڕۆڵێکی بەرچاوی لە پاراستنی ماڵی کوردانی کەرکووک گێڕا و شارەکەی بەجێ نەھێشت. لە ساڵی ٢٠١٨دا وەک سەرۆکی لیستی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەنەکە]] بۆ جاری دووەم بووەوە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و لەو خوولەدا جێگری سەرۆکی لیژنەی نەوت و وزە و ھەروەھا جێگری نووسینەوەی پەیڕەوەی ناوخۆی پەرلەمانی عێراق بوو. لە خوولی سێیەم و چوارەمی پەرلەمانی عێراقدا، داکۆکیکاری پرس و مافەکانی خەڵکی کوردستان و کەرکووک بوو. لە کۆنگرەکانى چوارەم و پێنجەمی یەنەکەدا، وەک ئەندامی ئەنجومەنى سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ھەڵبژێردرا. ئەو ھەروەھا لە چەندین کۆڕ و کۆبووبوونەوەی سیاسی، تایبەت بە کارگێری و کاروباری پەرلەمانی لە دەرەوەی وڵات بەشداریی کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، وەک سەرۆکی ھاوپەیمانیی کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە، بەشداریی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی کرد و بووە ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک.<ref name="bwar1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|پارێزگای کەرکووک|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:خەڵکی کەرکووک]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] kjb5rxc528o4ie6s3spcqbhpdwhnf6q 0 270160 1582926 1483544 2026-05-11T04:42:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582926 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر |ناو = پەیام ئیبراھیم |وێنە = Payam Ibrahim.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٧٩ |شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |شوێنی گۆڕ = |نازناو = |پیشە = [[نووسەر]]، [[میدیاکار]]، [[چاڵاکوان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] |نەتەوە = [[کورد]] |ڕەگەز = |ڕەگەزنامە = [[خەڵکی عێراق|عێراقی]] |خوێندن = |شوێنی بڕوانامە = |سەردەم = |بواری کارکردن = |قوتابخانەی ئەدەبی = |کارە دیارەکان = |خەڵاتە دیارەکان = |ساڵانی چالاکی = ٢٠١٠ - ئێستا |ھاوسەر = |منداڵەکان = }} '''پەیام ئیبراھیم عەبدولڕەحمان''' (١٩٧٩ لە [[سلێمانی]]، [[عێراق]])<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wtarikurd.info/2020/09/08/%D9%BE|سەردێڕ=په‌یام ئیبراهیم عه‌بدولڕه‌حمان: پەیامی من لە چیرۆکەکانمدا بۆ منداڵان چاندنی تۆوی بەها باڵاكانه‌ هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌.|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=wtarikurd.info}}</ref> خانمە نووسەر، میدیاکار<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/6126|سەردێڕ=په‌یام ئیبراهیم رۆمانێكی زانستی بۆ نه‌وجه‌وانان ده‌نووسێت|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240830070102/https://knwe.org/KU/Details/6126|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و چاڵاکوانێکی کوردی بواری ئەدەبیاتی منداڵانە لە [[باشووری کوردستان]]. لە منداڵییەوە ھۆنراوەی نووسیوە و گرنگی بە بواری منداڵان دەدات و چیرۆک دەنووسێت، خاوەنی شەش پەرتووکی چاپکراوە بۆ منداڵان لە شێوەی چیرۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency.com/so/zhyan/fg-43606|سەردێڕ=پەیام ئیبراهیم مێژووی پێشەنگانی کورد بە گەنجان ئاشنا دەکات|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=jinhaagency.com}} </ref> {{وتەی ڕازێندراوە|پەیامی من لە چیرۆکەکانمدا بۆ منداڵان چاندنی تۆوی بەھا باڵاکانە ھەر لە منداڵییەوە.<ref name=":0"/>}} == ژیاننامە == === ژیانی تایبەتی === لە ساڵی ١٩٧٩ لە [[سلێمانی]] لە دایک بووە و ھەر لەوێش دەژی. خێزاندارە و دایکی چوار منداڵە، کە دوو کوڕ و دوو کچن. دەرچووی بەشی ژمێریارییە لە پەیمانگای تەکنیکی سلێمانی. === ئەدەبیات === پەیام ئیبراھیم لە زاری خۆیەوە دەڵێت: «لە ساڵی ٢٠١٠وە دەستم بە نووسین بۆ مناڵان کردووە، لە سەرەتادا تەنھا شیعرم دەنووسی، دواتر دەستم بە نووسینی چیرۆک و ڕۆمان بۆ مناڵ و نەوجەوانان کرد»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://newjin.net/details.aspx?kodtech=21062|سەردێڕ=خانمە نوسەرێکی کورد رۆمانێک بۆ نەوجەوانان دەنوسێت|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=newjin.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240829162204/https://newjin.net/details.aspx?kodtech=21062|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩وە سەرقاڵی نووسینی رۆمانی «[[نازیلێی مانگ و شازادەی خۆر]]»ە و یەکەم ژنی کوردە کە رۆمانی زانستی بۆ نەوجەوانان نووسیوە. لە دوای ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە لە دوای [[عەزیزی مەلاڕەش]] و [[کاروان کاکەسوور]]، پەیام ئیبراھیم سێیەم کەسە ڕۆمانی زانستیی بۆ نەوجەوانان نووسیوە. پەیام دوو چیرۆکی لە کوردییەوە وەرگێڕدراون بۆ سەر زمانەکان، یەکێکیان بۆ سەر [[زمانی ئینگلیزی]] و یەکێکیش بۆ سەر [[زمانی نەرویچی]]. === کارکردن === * جێگری بەڕێوەبەری بەشی پەروەردە لە ڕێکخراوی ھۆس.<ref name=":0"/> * بەرپرسی پەیوەندییەکانی ڕێکخراوی ھۆس.<ref name=":0"/> * ئەندام و ڕاھێنەری ژینگە لە ڕێکخراوی سروشتیی کوردستان.<ref name=":0"/> * ئەندامی ڕێخراوی نازی بێسەرپەرشتان بۆ منداڵانی بێلانە.<ref name=":0"/> * سەرپەرشتیاری بەشی منداڵانە لە تەلەڤیزیۆنی پەروەردەیی و ھەر لەو کەناڵەش‌ دوو بەرنامە پێشکەش دەکات بە ناوەکانی: چیرۆک بۆ منداڵان و میوانداری.<ref name=":0"/> * کارمەندی ڕادیۆی گەلی کوردستان.<ref name=":1"/> == بەرھەمەکان == * ''گفتوگۆی نێوان میوەکان'' (یەکەم چیرۆک - گۆڤاری خەندە) '''بەرھەمە چاپکراوەکان:''' * ''سمۆرەی میھرەبان'' (کۆمەڵە چیرۆک)<ref name=":1"/> * ''قاپی خواردنەکەی یەسنا'' (کۆمەڵە چیرۆک)<ref name=":1"/> * ''ئۆتیزمم ھاوکارم بە'' (کۆمەڵە چیرۆک)<ref name=":1"/> * ''ددانی ورچە بچکۆڵەکەم'' (کۆمەڵە چیرۆک)<ref name=":1"/> * ''[[نازیلێی مانگ و شازادەی خۆر]]'' (ڕۆمان) * ''[[٢١ تیشکی خۆری کوردستان]]'' (کۆمەڵە چیرۆک)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://49plusbooks.com/shop-1.html#!/products/21tishk|سەردێڕ=٢١ تیشکی خۆری کوردستان|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=49plusbooks.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://49plusbooks.com/shop-1.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|وێژەی کوردی|وێژە}} {{نووسەران وشاعیران}} [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] gpu3vrk68wxa1exvqighucw3nli02bw 3 270757 1582912 1578189 2026-05-11T01:47:54Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad]] 1582912 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == Wikipedia translation of the week: 2024-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Suffrage drama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pamphlet from NAWSA for women's suffrage plays, page 1.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Suffrage drama''' (also known as suffrage plays or suffrage theatre) is a form of dramatic literature that emerged during the British women's suffrage movement in the early twentieth century. Suffrage performances lasted approximately from 1907-1914. Many suffrage plays called for a predominant or all female cast. Suffrage plays served to reveal issues behind the suffrage movement. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:١٣، ٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)'' </div> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Karatgurk]]'''<br /> <small>''([[:it:Karatgurk]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the Australian Aboriginal mythology of the Aboriginal people of south-eastern Australian state of Victoria, the '''Karatgurk''' were seven sisters who represented the constellation known in western astronomy as the Pleiades. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:١٣، ١٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)'' </div> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27264174 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:B1 (classification)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''B1''' is a medical-based Paralympic classification for blind sport. Athletes in this classification are totally or almost totally blind. It is used by a number of blind sports including blind tennis, para-alpine skiing, para-Nordic skiing, blind cricket, blind golf, five-a-side football, goalball and judo. Some other sports, including adaptive rowing, athletics and swimming, have equivalents to this class. The B1 classification was first created by the IBSA in the 1970s, and has largely remained unchanged since despite an effort by the International Paralympic Committee (IPC) to move towards a more functional and evidence-based classification system. Classification is often handled on the international level by the International Blind Sports Federation (IBSA) but it sometimes handled by national sport federations. There are exceptions for sports like athletics and cycling, where classification is handled by their own governing bodies. Equipment utilized by competitors in this class may differ from sport to sport, and may include sighted guides, guide rails, beeping balls and clapsticks. There may be some modifications related to equipment and rules to specifically address needs of competitors in this class to allow them to compete in specific sports. Some sports specifically do not allow a guide, whereas cycling and skiing require one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠١:٥٦، ١٩ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27278917 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Erzi (village)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни, горы Кавказа.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Erzi''' (Russian: Эрзи; Ingush: Аьрзи, romanized: Ärzi, lit. 'Eagle') is a medieval village (aul) in the Dzheyrakhsky District of Ingushetia. It is part of the rural settlement (administrative center) of Olgeti. The entire territory of the settlement is included in the Dzheyrakh-Assa State Historical-Architectural and Natural Museum-Reserve and is under state protection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٣:١٩، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27345183 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cappadocian calendar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cappadocian calendar''' was a solar calendar that was derived from the Persian Zoroastrian calendar. It is named after the historic region Cappadocia in present-day Turkey, where it was used. The calendar, which had 12 months of 30 days each and five epagomenal days, originated between 550 and 330 BC, when Cappadocia was part of the Persian Achaemenid Empire. The Cappadocian calendar was identical to the Zoroastrian calendar; this can be seen in its structure, in the Avestan names and in the order of the months. The Cappadocian calendar reflects the Iranian cultural influence in the region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠١:٤٢، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27357319 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Albania)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Albanian: Dita e Pavarësisë) is a public holiday in Albania observed on 28 November. It commemorates the Albanian Declaration of Independence (from the Ottoman Empire), which was ratified by the All-Albanian Congress on 28 November 1912, establishing the state of Albania. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٠:٢٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Bahrain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Birds in Al-Areen Wildlife Park.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The wildlife of the archipelago of Bahrain, is more varied than might be expected of this small group of islands in the Persian Gulf. Apart from a strip of the north and west of the main island, where crops are grown with irrigation, the land is arid. With a very hot dry summer, a mild winter, and brackish groundwater, the plants need adaptations in order to survive. Nevertheless, 196 species of higher plant have been recorded here, as well as about seventeen species of terrestrial mammals, many birds and reptiles, and many migratory birds visit the islands in autumn and spring. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠١:٥٧، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Little Danes experiment]]'''<br /> <small>''([[:fa:آزمایش دانمارکی‌های کوچک]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Children play at a Danish Red Cross-run orphanage in Greenland.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''little Danes experiment''' was a 1951 Danish operation where 22 Greenlandic Inuit children were sent to Danish foster families in an attempt to re-educate them as "little Danes". While the children were all supposed to be orphans, most were not. Six children were adopted while in Denmark, and sixteen returned to Greenland, only to be placed in Danish-speaking orphanages and never live with their families again. Half of the children experienced mental health disturbances, and half of them died in young adulthood. The government of Denmark officially apologised in 2020, after several years of demands from Greenlandic officials. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٣:١٦، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kharayeb]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Muharram 1Oth-Ashouraa 2007 in Kharayeb - panoramio.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kharayeb''' (Arabic: الخرايب) is a historic town in the Sidon District in the South Governorate, Lebanon. The town is 77 km (48 mi) south of Beirut, and stands at an average altitude of 190 m (620 ft) above sea level. The town boasts a rich historical legacy, with archaeological excavations revealing a complex settlement history spanning from Prehistory to the Ottoman period. Notably, Kharayeb's origins can be traced back to the Persian period (539–330 BC), when it played a pivotal role in the region's agricultural and economic landscape, culminating in the construction of its Phoenician temple around the 6th century BC. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٨، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas horror]]'''<br /> <small>''([[:es:Terror navideño]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Christmascarol1843 -- 169.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas horror''' is a fiction genre and film genre that incorporates horror elements into a seasonal setting. It is popular in multiple countries. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٥، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Placenta cake]]'''<br /> <small>''([[:simple:Placenta cake]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bucharest, Greek pie-maker, 1880.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Placenta cake''' is a dish from ancient Greece and Rome consisting of many dough layers interspersed with a mixture of cheese and honey and flavored with bay leaves, baked and then covered in honey. The dessert is mentioned in classical texts such as the Greek poems of Archestratos and Antiphanes, as well as the De agri cultura of Cato the Elder. It is often seen as the predecessor of baklava and börek. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:١٦، ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trisomy 16]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chromosome 16.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trisomy 16''' is a chromosomal abnormality in which there are 3 copies of chromosome 16 rather than two. It is the most common trisomy leading to miscarriage and the second most common chromosomal cause of it, closely following X-chromosome monosomy. About 6% of miscarriages have trisomy 16. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٩، ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27708700 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Boana platanera]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Rana platanera - Boana platanera.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Boana platanera''''', commonly known as the banana tree dwelling frog, is a species of tree frog in the family Hylidae. It is distributed within Venezuela, Colombia, Panama, and Trinidad and Tobago. Boana platanera was described in 2021, and individuals of the species were previously classified as Boana crepitans or Boana xerophylla. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:٥٣، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27735014 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wang Su-bok]]'''<br /> <small>''([[:fa:وانگ سو بوک]])&#32;([[:ko:왕수복]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Wang Su-bok''' was a singer from North Korea, who was the most popular singer in Japanese-occupied Korea in 1935. She was credited as a ground-breaking female artist, whose work led the way for the modern K-pop phenomenon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠١:٥٧، ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Storm Filomena]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Spain’s chilly blanket ESA22415247.jpeg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Storm Filomena''' was an extratropical cyclone in early January 2021 that was most notable for bringing unusually heavy snowfall to parts of Spain, with Madrid recording its heaviest snowfall in over a century, and with Portugal being hit less severely. The eighth named storm of the 2020–21 European windstorm season, Filomena formed over the Atlantic Ocean close to the Canary Islands on 7 January, subsequently taking a slow track north-eastwards towards the Iberian Peninsula and then eastwards across the Mediterranean Sea. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٢:٤٨، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Syrian literature]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Poem about Baybars page 1 from Hakawati book.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Syrian literature''' is modern fiction written or orally performed in Arabic by writers from Syria since the independence of the Syrian Arab Republic in 1946. It is part of the historically and geographically wider Arabic literature. The modern states of Syria, Lebanon, Jordan, Israel as well as the Palestinian autonomous areas only came into being in the mid-20th century. Therefore, Syrian literature has since been referred to by literary scholarship as the national literature of the Syrian Arab Republic, as well as the works created in Arabic by Syrian writers in the diaspora. This literature has been influenced by the country's political history, the literature of other Arabic-speaking countries and, especially in its early days, by French literature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٩، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mars ocean theory]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:AncientMars.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Mars ocean theory''' states that nearly a third of the surface of Mars was covered by an ocean of liquid water early in the planet's geologic history. This primordial ocean, dubbed Paleo-Ocean or Oceanus Borealis (/oʊˈsiːənəs ˌbɒriˈælɪs/ oh-SEE-ə-nəs BORR-ee-AL-iss), would have filled the basin Vastitas Borealis in the northern hemisphere, a region that lies 4–5 km (2.5–3 miles) below the mean planetary elevation, at a time period of approximately 4.1–3.8 billion years ago. Evidence for this ocean includes geographic features resembling ancient shorelines, and the chemical properties of the Martian soil and atmosphere <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٤٤، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2023 Slovenia floods]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In August 2023, major floods occurred in large part of Slovenia and neighbouring areas of Austria and Croatia due to heavy rain. Amongst others, the level of rivers Sava, Mur and Drava was exceptionally high. Several settlements and transport links in Slovene Littoral, Upper Carniola and Slovenian Carinthia were flooded. Due to the amount of rain, the streams in Idrija, Cerkno and Škofja Loka Hills overflowed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٥، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == [[:پەڕگە:Sony-Music-Logo.svg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Sony-Music-Logo.svg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>لە کۆمنز ھەیە</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Sony-Music-Logo.svg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3ASony-Music-Logo.svg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥١، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == [[:پەڕگە:Logo of the 100.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Logo of the 100.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>لە کۆمنز ھەیە</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Logo of the 100.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3ALogo+of+the+100.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥١، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == [[:پەڕگە:Junko Icon.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Junko Icon.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیە</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Junko Icon.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AJunko+Icon.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥١، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == [[:پەڕگە:She-hulk.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:She-hulk.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیە</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:She-hulk.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AShe-hulk.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥١، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == وێنەی نائازادی ھەتیو پەڕگە:Hur Jun 1999 drama promotional image.jpg == [[پەڕگە:Ambox warning blue.svg|35px|text-top|ڕاست|⚠|link=]] سپاس بۆ بارکردنی '''[[:پەڕگە:Hur Jun 1999 drama promotional image.jpg]]'''. پەڕەی وەسفی وێنەکە لە ئێستادا ئەوە دەردەخات کە وێنەکە نائازادە و دەتوانرێت تەنیا لە ویکیپیدیا و لەژێر [[ویکیپیدیا:ناوەرۆکی نائازاد|بەکارھێنانی داد]] بەکاربھێنرێت. بەڵام، لە ئێستادا وێنەکە لەسەر ھیچ وتارێکی ویکیپیدیا بەکارنەھاتووە. ئەگەر پێشتر وێنەکە لەناو وتارێک بوو، ئەوا تکایە بڕۆ بۆ وتارەکە و بزانە بۆچی لابراوە. لەوانەیە زیادی بکەیتەوە ئەگەر پێت وایە بەسوود بێت. بەڵام، تکایە تێبینی بکە کە ئەو وێنانەی کە دەکرێ جێگرەوەیەکیان بۆ دروست بکرێت قابیلی قبوڵکردن نییە تا لە ویکیپیدیا بەکاربێت. (بڕوانە [[ویکیپیدیا:ناوەرۆکی نائازاد|سیاسەتەکەمان لەسەر میدیای نائازاد]]). تێبینی بکە کە ھەر وێنەگەلێکی نائازاد کە لەسەر '''ھیچ وتارێک''' بەکارنەھاتبێت، دوای ٧ ڕۆژ دەسڕدرێتەوە، ھەر وەک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ٥|بەشی پ٥ لە پێوەری سڕینەوەی خێرا]] باس کراوە. سپاس.<!-- داڕێژە:سخ-پ٥-ئاگاداری --> ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥١، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Uganda Railways Corporation]]'''<br /> <small>''([[:de:Schienenverkehr in Uganda]])&#32;([[:no:Uganda Railways Corporation]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:9620 mit Güterzug.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Uganda Railways Corporation''' (URC) is the parastatal railway of Uganda. It was formed after the breakup of the East African Railways Corporation (EARC) in 1977 when it took over the Ugandan part of the East African railways. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٧، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28019313 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Internment of Japanese Canadians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Japanese road camp.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> From 1942 to 1949, Canada forcibly relocated and incarcerated over 22,000 Japanese Canadians—comprising over 90% of the total Japanese Canadian population—from British Columbia in the name of "national security". The majority were Canadian citizens by birth and were targeted based on their ancestry. This decision followed the events of the Japanese Empire's war in the Pacific against the Western Allies, such as the invasion of Hong Kong, the attack on Pearl Harbor in Hawaii, and the Fall of Singapore which led to the Canadian declaration of war on Japan during World War II. Similar to the actions taken against Japanese Americans in neighbouring United States, this forced relocation subjected many Japanese Canadians to government-enforced curfews and interrogations, job and property losses, and forced repatriation to Japan <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٥٦، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28070038 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas seals]]'''<br /> <small>''([[:no:Julemerke]])&#32;([[:ru:Рождественская виньетка]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:1915 US Christmas Seal.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas seals''' are adhesive labels that are similar in appearance to postage stamps that are sold then affixed to mail during the Christmas season to raise funds and awareness for charitable programs. Christmas seals have become particularly associated with lung diseases such as tuberculosis, and with child welfare in general. They were first issued in Denmark beginning in 1904, with Sweden and Iceland following with issues that same year. Thereafter the use of Christmas seals proved to be popular and spread quickly around the world, with 130 countries producing their own issues. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28086717 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢٠، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٣٠، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٠، ٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == دەستکاری لە پەڕەی بەکارھێنەری == سڵاو بەڕێز ساکوورا؛ بە ھەڵە دەستکاریی پەڕەی بەکارھێنەری بەڕێزتانم کرد کە بووە ھۆی تێکچوونی نووسینەکانتان؛ تکایە دەستکارییەکانم بسڕەوە و ئەگەریش دەکرێت جۆرێک ناوی خۆتان بخەنە ناو پۆلی بەڕێوەبەران. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٠٥، ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢١، ١٧ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٣، ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٤٩، ٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٠، ١٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٧، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٩، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٥٢، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٤، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == پاراستن == سڵاو ساکورا، تکایە ئاستی پاراستنی لەسەر ئەم پەڕانە بەرز بکەوە بۆ پاسدەری خۆگەڕ: * [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/ڕاوێژکاریی_دژایەتیی_خواستەکان_(کرێ)]] * [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان]] * [[WP:Article_wizard/Content]] * [[WP:Article_wizard/Header]] * [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/سەرچاوەدان]] * [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/ھەڵە_باوەکان]] * [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/دروستکردنی_وتار]] * [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/ڕاوێژکاریی_دژایەتیی_خواستەکان]] * [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/نووسینەوەی_وتار_بە_دژایەتیی_خواستەکانەوە]] * [[ویکیپیدیا:جادووگەری_وتارەکان/ئاشکراکردن]] * [[داڕێژە:بەکرێگیراو]] &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ١٨:١٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] دەست خۆش بەڵام لە کۆتا داڕێژە تێنەگەیشتم لە ویکیی سۆرانی کێ ھەیە سەربە دامەزراوە بێت و فەرمانبەر بێت لایان سوودی چییە ئەم داڕێژەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٥٧، ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::داڕێژەکە بۆ ئاشکراکردنی ئەو دەستکاریانە کە لە بەرامبەر پارەدا ئەنجام دراون کە دەکرێ هەر کەسێ لە ویکیپیدیا کاری وا ئەنجام بدا. لەگەڵ گەەرەبوونی ویکییەکان زیاتر ڕوو دەدات. ڕەنگە ئێستا لە ویکی کوردی نەبێ، بەڵام باشە بۆ داهاتوو. داڕێژەکە بەشێکی لە پرۆسەکەی جادووگەر. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ٠٤:٢٩، ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) |} == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٧، ١٤ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == پەڕگەی سڕاوە == سڵاو @Sakura emad: بینیم پەڕگەی Hamid Effendi.jpg سڕیوەتەوە بە هۆکاری بە کار نەهاتوو، تکایە بیھێنەرەوە چونکە ئەو پەڕگەیە لە وتارەکەی [[حەمید ئەفەندی|خۆی]] بە کار هاتبوو. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٠٧، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :{{کرا}} ببورن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٩، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] پرسیارێک [[:پەڕگە:KomelleFlag.png|ئەم پەڕگەیە]] ھی کام وتارە؟ تا گەر سوودی نییە بیسرمەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٢٢، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::هی ئەم [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|وتارەیە]]، ھەمان پەڕگە لە [[:پەڕگە:The Official Logo Of Komala.png|کۆمنز]]یش ھەیە. سودێکی نییە، بە ئەرک نەبێ بیسڕیتەوە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٣، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٥:٣٩، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٣، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == پاراستنی وەشانی جێگیر == سڵاو ساکورا، وتاری [[زایەندێتیی مرۆڤ]] هەڵبژێردراوە و دەبێ بە وەشانی جێگیر بپارێزرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ١١:٥٨، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٧:٢٤، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == edits by KiranBOT == Hello. I made some edits using KiranBOT, but I cant be sure if they are correct. I have stopped the bot for now. would you kindly take a look at few edits? especially [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%D9%BE%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%85%D9%88%D9%82%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=prev&oldid=1454379 this edit]. I am getting confused because of the indention. I am not sure if it working properly. The bot is working fine on Arabic wikipedia. [[بەکارھێنەر:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Usernamekiran|لێدوان]]) ٠٩:٥٥، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:١٨، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٥، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٠، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٣:٤٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢٨، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٤٠، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢١، ٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ١٨ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٨، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٠:٥٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٤٨، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٠٦، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥١، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٢، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٤، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٣، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٩، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٦، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٦، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٠، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٢، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٥٩، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٣:٤٥، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١١:٤٣، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٧:٣٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٧، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> boj8c4x68zj5bcstoljvtbnfdxcll8s 102 272014 1582889 1464593 2026-05-10T21:24:36Z Hivja 64112 /* */ 1582889 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم |ناوی_پرۆژە=خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم |ژمارەی_پرۆژە= ١١ |ژمارەی_وتارەکان= ٨٬٥٩٠+ |کویری= [https://query.wikidata.org/#SELECT%20%3Factor%20%3FactorLabel%20%3FdateOfBirth%20%3FplaceOfBirthLink%20%3FdateOfDeath%20%3FplaceOfDeathLink%20%3FworkPeriodStart%20%3FworkPeriodEnd%0A%20%20%20%20%20%20%20%28GROUP_CONCAT%28%3FfilmTitle%3B%20SEPARATOR%3D%22%2C%20%22%29%20AS%20%3FFilms%29%0A%20%20%20%20%20%20%20%28GROUP_CONCAT%28%3FtvShowTitle%3B%20SEPARATOR%3D%22%2C%20%22%29%20AS%20%3FTV_Shows%29%0AWHERE%20%7B%0A%20%20%7B%0A%20%20%20%20SELECT%20%3Factor%20%28COUNT%28%3Factor%29%20AS%20%3Fcount%29%0A%20%20%20%20WHERE%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%3Factor%20wdt%3AP106%20wd%3AQ33999%3B%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%23%20Occupation%3A%20Actor%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20wdt%3AP21%20wd%3AQ6581072%3B%20%20%20%20%20%20%20%20%20%23%20Gender%3A%20male%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20wdt%3AP27%20wd%3AQ30%3B%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%23%20Country%20of%20citizenship%3A%20United%20States%20of%20America%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20wdt%3AP569%20%3FdateOfBirth%3B%20%20%20%20%20%20%23%20Date%20of%20birth%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20wdt%3AP19%20%3FplaceOfBirth.%20%20%20%20%20%23%20Place%20of%20birth%0A%20%20%20%20%20%20FILTER%20%28%3FdateOfBirth%20%3E%3D%20%221901-01-01%22%5E%5Exsd%3AdateTime%20%26%26%20%3FdateOfBirth%20%3C%3D%20%222000-12-31%22%5E%5Exsd%3AdateTime%29%0A%0A%20%20%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Factor%20wdt%3AP570%20%3FdateOfDeath.%20%7D%20%20%20%23%20Date%20of%20death%0A%20%20%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Factor%20wdt%3AP20%20%3FplaceOfDeath.%20%7D%20%20%20%23%20Place%20of%20death%0A%20%20%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Factor%20wdt%3AP2031%20%3FworkPeriodStart.%20%7D%20%20%20%23%20Work%20period%20start%0A%20%20%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Factor%20wdt%3AP2032%20%3FworkPeriodEnd.%20%7D%20%20%20%23%20Work%20period%20end%0A%0A%20%20%20%20%20%20%3Factor%20rdfs%3Alabel%20%3FactorLabel.%0A%20%20%20%20%20%20FILTER%28LANG%28%3FactorLabel%29%20%3D%20%22en%22%29%0A%20%20%20%20%20%20FILTER%20EXISTS%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%3Farticle_en%20schema%3Aabout%20%3Factor.%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%3Farticle_en%20schema%3AinLanguage%20%22en%22.%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%3Farticle_en%20schema%3AisPartOf%20%3Chttps%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F%3E.%0A%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%3Farticle_ckb%20schema%3Aabout%20%3Factor.%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%3Farticle_ckb%20schema%3AinLanguage%20%22ckb%22.%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%3Farticle_ckb%20schema%3AisPartOf%20%3Chttps%3A%2F%2Fckb.wikipedia.org%2F%3E.%0A%20%20%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20%20%20FILTER%28%21BOUND%28%3Farticle_ckb%29%29%0A%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20GROUP%20BY%20%3Factor%0A%20%20%20%20HAVING%20%28%3Fcount%20%3D%201%29%0A%20%20%7D%0A%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%3Ffilm%20wdt%3AP31%20wd%3AQ11424%3B%20%20%20%20%20%20%20%23%20Film%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20wdt%3AP161%20%3Factor.%20%20%20%20%20%20%20%20%20%23%20Actor%0A%20%20%20%20%20%20%3FfilmArticle%20schema%3Aabout%20%3Ffilm%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20schema%3AisPartOf%20%3Chttps%3A%2F%2Fckb.wikipedia.org%2F%3E.%0A%20%20%20%20%20%20BIND%28wikibase%3AdecodeUri%28REPLACE%28STR%28%3FfilmArticle%29%2C%20%22https%3A%2F%2Fckb.wikipedia.org%2Fwiki%2F%22%2C%20%22%22%29%29%20AS%20%3FfilmTitle%29%0A%20%20%20%20%7D%0A%20%20%20%20UNION%0A%20%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%3FtvShow%20wdt%3AP31%20wd%3AQ5398426%3B%20%20%20%23%20Television%20series%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20wdt%3AP161%20%3Factor.%20%20%20%20%20%20%20%23%20Actor%0A%20%20%20%20%20%20%3FtvShowArticle%20schema%3Aabout%20%3FtvShow%3B%0A%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20schema%3AisPartOf%20%3Chttps%3A%2F%2Fckb.wikipedia.org%2F%3E.%0A%20%20%20%20%20%20BIND%28wikibase%3AdecodeUri%28REPLACE%28STR%28%3FtvShowArticle%29%2C%20%22https%3A%2F%2Fckb.wikipedia.org%2Fwiki%2F%22%2C%20%22%22%29%29%20AS%20%3FtvShowTitle%29%0A%20%20%20%20%7D%0A%20%20%7D%0A%0A%20%20%23%20Retrieve%20English%20Wikipedia%20article%20site%20links%20for%20place%20of%20birth%20and%20place%20of%20death%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%3Factor%20wdt%3AP19%20%3FplaceOfBirth.%20%20%20%23%20Place%20of%20birth%0A%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle_placeOfBirth%20schema%3Aabout%20%3FplaceOfBirth.%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle_placeOfBirth%20schema%3AinLanguage%20%22en%22.%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle_placeOfBirth%20schema%3AisPartOf%20%3Chttps%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F%3E.%0A%20%20%20%20%20%20BIND%28wikibase%3AdecodeUri%28REPLACE%28STR%28%3Farticle_placeOfBirth%29%2C%20%22https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2F%22%2C%20%22%22%29%29%20AS%20%3FplaceOfBirthLink%29%0A%20%20%20%20%7D%0A%20%20%7D%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%3Factor%20wdt%3AP20%20%3FplaceOfDeath.%20%20%20%23%20Place%20of%20death%0A%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle_placeOfDeath%20schema%3Aabout%20%3FplaceOfDeath.%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle_placeOfDeath%20schema%3AinLanguage%20%22en%22.%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle_placeOfDeath%20schema%3AisPartOf%20%3Chttps%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F%3E.%0A%20%20%20%20%20%20BIND%28wikibase%3AdecodeUri%28REPLACE%28STR%28%3Farticle_placeOfDeath%29%2C%20%22https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2F%22%2C%20%22%22%29%29%20AS%20%3FplaceOfDeathLink%29%0A%20%20%20%20%7D%0A%20%20%7D%0A%0A%20%20%23%20Retrieve%20other%20properties%20of%20the%20actor%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%3Factor%20rdfs%3Alabel%20%3FactorLabel.%0A%20%20%20%20FILTER%28LANG%28%3FactorLabel%29%20%3D%20%22en%22%29%0A%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Factor%20wdt%3AP569%20%3FdateOfBirth.%20%7D%0A%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Factor%20wdt%3AP570%20%3FdateOfDeath.%20%7D%0A%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Factor%20wdt%3AP2031%20%3FworkPeriodStart.%20%7D%0A%20%20%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Factor%20wdt%3AP2032%20%3FworkPeriodEnd.%20%7D%0A%20%20%20%20SERVICE%20wikibase%3Alabel%20%7B%20bd%3AserviceParam%20wikibase%3Alanguage%20%22%5BAUTO_LANGUAGE%5D%2Cen%22.%20%7D%0A%20%20%7D%0A%7D%0AGROUP%20BY%20%3Factor%20%3FactorLabel%20%3FdateOfBirth%20%3FplaceOfBirthLink%20%3FdateOfDeath%20%3FplaceOfDeathLink%20%3FworkPeriodStart%20%3FworkPeriodEnd%0A ئێرە] |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس =بەڵێ |بۆت=نادیار |ڕەوش = {{ڕەوش|لە چاوەڕوانیدایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە = |تێبینییەکان = }} 5a1qizkdd7sd5unu16bte7li9f24chv 0 272735 1582890 1581801 2026-05-10T21:51:26Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1582890 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شەمامک | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.02257| 43.91847}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی شەمامک''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[شەمامک]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٨٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٤٤٢ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦٩ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨،٨۱۲ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ۱۲٠،۷٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٠،٧٠٥ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤٨،١٠٧ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شەمامک''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة شمامک''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Shamamk SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[شەمامک]]ە..<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[شەمامک]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * ناوی شارەدێی شەمامک لە دەشتی پڕپیت و بەرەکەتی شەمامک وەرگیراوە کەئەم دەشتە زۆر بەناوبانگە بە چاندنی [[شەمامە]] واتە گندۆرە ھەربۆیە ئەم ناوەی لێندراوە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی شەمامک: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی کەندێناوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گوێڕ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی شەمامک | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077981 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٣٥٥١٢) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == {{div col|colwidth=14em}} * [[ئاودەلۆک، شەمامک]] * [[ئەسحابە لەک]] * [[باترتۆق]] * [[باقرتە، شەمامک]] * [[بنبێرز]] * [[بێریات]] * [[ترپەسپیان]] * [[تەندورە]] * [[تووڕەق]] * [[تۆپزاوەی ئەحمەد]] * [[تیماری بچووک]] * [[تیماری گەورە]] * [[جمکە]] * [[جەدیدە لەک]] * [[چیمەن]] * [[خەزنە]] * [[داڵداغان]] * [[دھێمات]] * [[دەلوگوڵی خواروو]] * [[دەلوگوڵی سەروو]] * [[دووزتەپە]] * [[دووسەرە جەبار]] * [[دۆغان]] * [[ڕەختاوە]] * [[سەعداوە]] * [[سورێژە، شەمامک]] * [[سوێری، شەمامک]] * [[سۆربەش حەوێز]] * [[سۆربەش کاکەڵا]] * [[سیاو]] * [[سیراوە]] * [[شێخ شێروان]] * [[شێراوە، شەمامک]] * [[عارەب کەند]] * [[عەزە]] * [[عەلیاوەی شێخان]] * [[قشلە]] * [[قەتەوی]] * [[قەرێتاغ]] * [[قونیان]] * [[قۆریتانی جوکل]] * [[قۆریتانی عەلی مەحمود]] * [[کلێسە]] * [[کەسنەزان، شەمامک]] * [[گردعازەبان]] * [[لاجان ھەرکی]] * [[ماستاوە]] * [[مزە ئەحمەد]] * [[منارە، شەمامک]] * [[ھێلەوە]] * [[یارمجە محەمەد باوە]] * [[یارمجە ھەرکی]] * [[یەدی قزلەر]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی بەحرکە]] == سەرچاوەکان == {{قەزای ھەولێر}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] tcgassm9kqngj8vt97z7t7ul3856ne5 1582931 1582890 2026-05-11T06:00:33Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1582931 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شەمامک | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.02257| 43.91847}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی شەمامک''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[شەمامک]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٨٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٤٤٢ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦٩ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨،٨۱۲ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ۱۲٠،۷٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٠،٧٠٥ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤٨،١٠٧ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شەمامک''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة شمامک''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Shamamk SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[شەمامک]]ە..<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[شەمامک]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * ناوی شارەدێی شەمامک لە دەشتی پڕپیت و بەرەکەتی شەمامک وەرگیراوە کەئەم دەشتە زۆر بەناوبانگە بە چاندنی [[شەمامە]] واتە گندۆرە ھەربۆیە ئەم ناوەی لێندراوە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی شەمامک: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی کەندێناوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گوێڕ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی شەمامک | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077981 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٣٥٥١٢) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٥٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ئاودەلۆک، شەمامک]] * [[ئەسحابە لەک]] * [[باترتۆق]] * [[باقرتە، شەمامک]] * [[بنبێرز]] * [[بێریات]] * [[ترپەسپیان]] * [[تەندورە]] * [[تووڕەق]] * [[تۆپزاوەی ئەحمەد]] * [[تیماری بچووک]] * [[تیماری گەورە]] * [[جمکە]] * [[جەدیدە لەک]] * [[چیمەن]] * [[خەزنە]] * [[داڵداغان]] * [[دھێمات]] * [[دەلوگوڵی خواروو]] * [[دەلوگوڵی سەروو]] * [[دووزتەپە]] * [[دووسەرە جەبار]] * [[دۆغان]] * [[ڕەختاوە]] * [[سەعداوە]] * [[سورێژە، شەمامک]] * [[سوێری، شەمامک]] * [[سۆربەش حەوێز]] * [[سۆربەش کاکەڵا]] * [[سیاو]] * [[سیراوە]] * [[شێخ شێروان]] * [[شێراوە، شەمامک]] * [[عارەب کەند]] * [[عەزە]] * [[عەلیاوەی شێخان]] * [[قشلە]] * [[قەتەوی]] * [[قەرێتاغ]] * [[قونیان]] * [[قۆریتانی جوکل]] * [[قۆریتانی عەلی مەحمود]] * [[کلێسە]] * [[کەسنەزان، شەمامک]] * [[گردعازەبان]] * [[لاجان ھەرکی]] * [[ماستاوە]] * [[مزە ئەحمەد]] * [[منارە، شەمامک]] * [[ھێلەوە]] * [[یارمجە محەمەد باوە]] * [[یارمجە ھەرکی]] * [[یەدی قزلەر]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی بەحرکە]] == سەرچاوەکان == {{قەزای ھەولێر}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] eqy9e922u31341bv0a4do97ble8dsu6 1582932 1582931 2026-05-11T06:02:52Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ 1582932 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شەمامک | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.02257| 43.91847}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی شەمامک''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[شەمامک]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٨٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٤٤٢ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦٩ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨،٨۱۲ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ۱۲٠،۷٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٠،٧٠٥ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤٨،١٠٧ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شەمامک''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة شمامک''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Shamamk SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[شەمامک]]ە..<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[شەمامک]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * ناوی شارەدێی شەمامک لە دەشتی پڕپیت و بەرەکەتی شەمامک وەرگیراوە کەئەم دەشتە زۆر بەناوبانگە بە چاندنی [[شەمامە]] واتە گندۆرە ھەربۆیە ئەم ناوەی لێندراوە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی شەمامک: * لە باکوورەوە شاری [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی کەندێناوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گوێڕ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077981 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٣٥٥١٢) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٥٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ئاودەلۆک، شەمامک]] * [[ئەسحابە لەک]] * [[باترتۆق]] * [[باقرتە، شەمامک]] * [[بنبێرز]] * [[بێریات]] * [[ترپەسپیان]] * [[تەندورە]] * [[تووڕەق]] * [[تۆپزاوەی ئەحمەد]] * [[تیماری بچووک]] * [[تیماری گەورە]] * [[جمکە]] * [[جەدیدە لەک]] * [[چیمەن]] * [[خەزنە]] * [[داڵداغان]] * [[دھێمات]] * [[دەلوگوڵی خواروو]] * [[دەلوگوڵی سەروو]] * [[دووزتەپە]] * [[دووسەرە جەبار]] * [[دۆغان]] * [[ڕەختاوە]] * [[سەعداوە]] * [[سورێژە، شەمامک]] * [[سوێری، شەمامک]] * [[سۆربەش حەوێز]] * [[سۆربەش کاکەڵا]] * [[سیاو]] * [[سیراوە]] * [[شێخ شێروان]] * [[شێراوە، شەمامک]] * [[عارەب کەند]] * [[عەزە]] * [[عەلیاوەی شێخان]] * [[قشلە]] * [[قەتەوی]] * [[قەرێتاغ]] * [[قونیان]] * [[قۆریتانی جوکل]] * [[قۆریتانی عەلی مەحمود]] * [[کلێسە]] * [[کەسنەزان، شەمامک]] * [[گردعازەبان]] * [[لاجان ھەرکی]] * [[ماستاوە]] * [[مزە ئەحمەد]] * [[منارە، شەمامک]] * [[ھێلەوە]] * [[یارمجە محەمەد باوە]] * [[یارمجە ھەرکی]] * [[یەدی قزلەر]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی بەحرکە]] == سەرچاوەکان == {{قەزای ھەولێر}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 1u554qmfof52gryszh6mgy2hb2wl79i 1582933 1582932 2026-05-11T06:04:11Z MFTG 21816 /* ناو */ 1582933 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شەمامک | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.02257| 43.91847}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی شەمامک''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[شەمامک]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٨٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٤٤٢ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦٩ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨،٨۱۲ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ۱۲٠،۷٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٠،٧٠٥ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤٨،١٠٧ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شەمامک''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة شمامک''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Shamamk SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[شەمامک]]ە..<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[شەمامک]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی شارەدێی شەمامک لە دەشتی پڕپیت و بەرەکەتی شەمامک وەرگیراوە کەئەم دەشتە زۆر بەناوبانگە بە چاندنی [[شەمامە]] واتە گندۆرە ھەربۆیە ئەم ناوەی لێندراوە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی شەمامک: * لە باکوورەوە شاری [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی کەندێناوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گوێڕ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077981 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٣٥٥١٢) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٥٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ئاودەلۆک، شەمامک]] * [[ئەسحابە لەک]] * [[باترتۆق]] * [[باقرتە، شەمامک]] * [[بنبێرز]] * [[بێریات]] * [[ترپەسپیان]] * [[تەندورە]] * [[تووڕەق]] * [[تۆپزاوەی ئەحمەد]] * [[تیماری بچووک]] * [[تیماری گەورە]] * [[جمکە]] * [[جەدیدە لەک]] * [[چیمەن]] * [[خەزنە]] * [[داڵداغان]] * [[دھێمات]] * [[دەلوگوڵی خواروو]] * [[دەلوگوڵی سەروو]] * [[دووزتەپە]] * [[دووسەرە جەبار]] * [[دۆغان]] * [[ڕەختاوە]] * [[سەعداوە]] * [[سورێژە، شەمامک]] * [[سوێری، شەمامک]] * [[سۆربەش حەوێز]] * [[سۆربەش کاکەڵا]] * [[سیاو]] * [[سیراوە]] * [[شێخ شێروان]] * [[شێراوە، شەمامک]] * [[عارەب کەند]] * [[عەزە]] * [[عەلیاوەی شێخان]] * [[قشلە]] * [[قەتەوی]] * [[قەرێتاغ]] * [[قونیان]] * [[قۆریتانی جوکل]] * [[قۆریتانی عەلی مەحمود]] * [[کلێسە]] * [[کەسنەزان، شەمامک]] * [[گردعازەبان]] * [[لاجان ھەرکی]] * [[ماستاوە]] * [[مزە ئەحمەد]] * [[منارە، شەمامک]] * [[ھێلەوە]] * [[یارمجە محەمەد باوە]] * [[یارمجە ھەرکی]] * [[یەدی قزلەر]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی بەحرکە]] == سەرچاوەکان == {{قەزای ھەولێر}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] bb96lzulbfagneqmmll3qsc1s9e7uka 0 272737 1582879 1582576 2026-05-10T20:54:47Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1582879 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحیة مرکز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە [[قەزای بنەسڵاوە]]، شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،٢١٤ [[خێزان]] و ٦٨،٣٦٠ کەس، کە ٣٤،٤٢١ [[نێر]] و ٣٣،٩٣٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە سێ گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] dvvqdkbplhtrt60de703i50t9v3e7b0 1 275747 1582921 1340542 2026-05-11T03:43:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582921 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[پێڕستی یارییە ڤیدیۆیییەکانی لێکۆڵەر کۆنان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1340541 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120307082640/http://uk.gameboy.ign.com/objects/840/840503.html بۆ http://uk.gameboy.ign.com/objects/840/840503.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120307082707/http://uk.gameboy.ign.com/objects/739/739940.html بۆ http://uk.gameboy.ign.com/objects/739/739940.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140116205553/http://ds.ign.com/objects/143/14337397.html بۆ http://ds.ign.com/objects/143/14337397.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٢٣، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٨ بەستەری دەرەکیی [[پێڕستی یارییە ڤیدیۆیییەکانی لێکۆڵەر کۆنان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582920 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200227162813/https://www.ign.com/games/detective-conan-detective-trainer بۆ http://uk.ds.ign.com/objects/878/878677.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110613191051/http://gameboy.ign.com/objects/840/840503.html بۆ http://gameboy.ign.com/objects/840/840503.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110613191231/http://gameboy.ign.com/objects/840/840504.html بۆ http://gameboy.ign.com/objects/840/840504.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110613191051/http://gameboy.ign.com/objects/840/840503.html بۆ http://gameboy.ign.com/objects/840/840503.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110613191151/http://gameboy.ign.com/objects/739/739940.html بۆ http://gameboy.ign.com/objects/739/739940.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110613191205/http://gameboy.ign.com/objects/739/739941.html بۆ http://gameboy.ign.com/objects/739/739941.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110606160132/http://ds.ign.com/objects/878/878677.html بۆ http://ds.ign.com/objects/878/878677.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110606160132/http://ds.ign.com/objects/878/878677.html بۆ http://ds.ign.com/objects/878/878677.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٤٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) auh4ohnuou0g3ej0ck25j339992287j 1 277528 1582928 1436351 2026-05-11T04:56:00Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582928 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1376017 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240323143710/https://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/03/01/sprj.irq.arab.ministers/ بۆ https://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/03/01/sprj.irq.arab.ministers/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٣٤، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەیوەندییەکانی عەرەب و ویلایەتە یەکگرتووەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582927 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20021217025345/http://www.mideastweb.org/ga997.htm بۆ http://www.mideastweb.org/ga997.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٥٦، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 134fxdgkk47knt5uawiatixqq2z1eku 0 280649 1582822 1554389 2026-05-10T19:11:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582822 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = وریا حەمەکەریم |وێنە = وریا حەمە کەریم.jpeg |قەبارەی وێنە = |شرۆڤەی وێنە = |ناوی کاتی لەدایکبوون = وریا حەمەساڵح |ناوبانگ = وریا حەمەکەریم |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨٧ |شوێنی لەدایکبوون = [[ھەڵەبجە]]، [[عێراق]] |ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٥|٢|٦|١٩٨٧}} |شوێنی مردن = ڕێگای سلێمانی–عەربەت، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[ھەرێمی کوردستان]] |ھۆکاری مردن = [[ڕووداوی ھاتووچۆ]] |شوێنی ناشتن = گۆڕستانی گوڵان، [[ھەڵەبجە]] |نەتەوە = [[کورد]] |شارۆمەندێتی = [[عێراق]] |پیشە = [[ڕۆژنامەنووس]]، پێشکەشکار |ساڵانی چالاکی = نز. ٢٠١٣–٢٠٢٥ |کارە دیارەکان = بەرنامەی «گەڕیدە»، ڕاپۆرتە لێکۆڵینەوەییەکان |تەلەڤیزیۆن = [[ئێن ئاڕ تی]]، [[کەناڵی پەیام]] |ھاوسەر = |منداڵەکان = ٢ (کوڕێک و کچێک؛ محەممەد و ترێ) }} '''وریا حەمەساڵح''' ناسراو بە '''وریا حەمەکەریم''' (١٩٨٧ لە [[ھەڵەبجە]] – ٦ی شوباتی ٢٠٢٥ لەسەر ڕێگای [[سلێمانی]]–[[عەربەت]]) ڕۆژنامەنووس، پەیامنێر و پێشکەشکارێکی دیاری کورد بوو کە بۆ ماوەی زیاتر لە ١٢ ساڵ لە [[دەزگای میدیاییی نالیا]] ([[ئێن ئاڕ تی]]) کاری کرد.<ref name="nrttv-khirmanek">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خەرمانێک لە ژیانی وریا حەمەکەریم و کارەکانی |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/45525 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="xendan-12sal">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وریا حەمەکەریم له‌ ڕوداوێكی هاتوچۆدا گیانی له‌ده‌ستدا |ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews/190307 |وێبگە=xendan.org |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ئەو بە بەرنامە کۆمەڵایەتییەکانی، بەتایبەت بەرنامەی '''گەڕیدە''' و ڕاپۆرتە لێکۆڵینەوەییەکانی لەسەر گەندەڵی ناسرابوو.<ref name="964-malawayi">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وریا حەمەکەریم ماڵئاوایی کرد و باران چووە ناو خێمەی مانگرتووانەوە |ناونیشان=https://ku.964media.com/271904/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> کۆچی دواییەکەی لە ڕووداوێکی ھاتوچۆی دڵتەزێندا کاردانەوەیەکی بەرفراوانی لەسەر ئاستی [[ھەرێمی کوردستان]] لێکەوتەوە و بووە ھۆی ئاشکرابوونی دۆسیەیەکی گەورەی قاچاخچێتیی بەرھەمی کشتوکاڵی.<ref name="964-mergishi">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وریا حەمەکەریم، بە مەرگیشى قاچاخچێتییەکى ئاشکرا کرد |ناونیشان=https://ku.964media.com/271924/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و خێزان == وریا حەمەکەریم لە ساڵی ١٩٨٧ لە شاری ھەڵەبجە لەدایک بووە.<ref name="nrttv-khirmanek" /> باوکی، حەمەساڵح، یەکێک بووە لە شەھیدانی خۆپیشاندانەکانی ساڵی ١٩٨٧ لە ھەڵەبجە و شارەزوور.<ref name="westganews-dawa">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئێن ئاڕتی داوا دەکات هیچ کەس و لایەنێک مردنی وریا حەمە کەریم بۆ ڕاکێشانی سۆز بەکارنەهێنێت |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=142090&Jor=1 |وێبگە=www.westganews.net |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="avanews-mardi">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=میدیاکار وریا حەمەکەریم بە ڕووداوی هاتووچۆ گیانی لەدەست دا |ناونیشان=https://www.ava.news/news/20974 |وێبگە=AVA News |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> وریا خۆی یەکێک بوو لە بەرکەوتووانی [[کیمیابارانی ھەڵەبجە]] و تاقانەی دایکی بوو.<ref name="nrttv-khirmanek" /><ref name="zoomnews">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رۆژنامەنووس وریا حەمەکەریم بە رووداوێکی هاتوچۆ گیانی لەدەستدا |ناونیشان=https://zoomnews.info/ku/57863/ |وێبگە=Zoom News |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> بەپێی ھەندێک سەرچاوە، لە کاتی کیمیابارانەکەدا بۆ ماوەی ھەشت مانگ ون بووە و دواتر لە نەخۆشخانەیەکی [[تاران]] لەلایەن خاڵیەوە بەھۆی نیشانەیەک لەسەر ڕوومەتی دۆزراوەتەوە.<ref name="speemedia">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رۆژنامەنووس و پەیامنێری ئێن ئار تی وریا حەمەکەریم کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=141150&Jor=1 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ژیانی ھاوسەرگیریی پێکھێنابوو و باوکی دوو منداڵ بوو بە ناوەکانی '''محەممەد''' و '''ترێ'''.<ref name="964-dwayn">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دواین ماڵئاوایی ھاوڕێ و ھاوپیشەکانی وریا حەمەکەریم لەسەر گۆڕەکەی |ناونیشان=https://ku.964media.com/272374/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == پیشەی ڕۆژنامەوانی == وریا حەمەکەریم ماوەی زیاتر لە ١٢ ساڵ لە بواری میدیادا کاریکرد.<ref name="esta-krd">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رۆژنامەنووس وریا حەمەکەریم لە رووداوێکی هاتوچۆدا گیانیلەدەستدا |ناونیشان=https://esta.krd/335900/ |وێبگە=esta.krd |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> دەستپێکی کاری میدیایی لە [[کەناڵی پەیام]] بوو،<ref name="peyam-prsenama">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەناڵی ئاسیمانی پەیام پرسەنامەیەك بە بۆنەی گیانی لەدەستدانی وریا حەمەكەریم بڵاو دەكاتەوە |ناونیشان=https://www.peyam.net/Details/54169 |وێبگە=peyam.net |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> دواتر وەک پەیامنێر و بەرپرسی نووسینگەی کەناڵی ئێن ئاڕ تی لە سنووری پارێزگای ھەڵەبجە دەستبەکاربوو.<ref name="peyam-ragayenraw">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگه‌یه‌نراوی هاتووچۆ له‌سه‌ر ڕووداوه‌كه‌ی ئه‌مڕۆی نێوان عه‌ربه‌ت-سلێمانی |ناونیشان=https://www.peyam.net/Details/54162 |وێبگە=peyam.net |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="kurdistan24">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە ڕووداوێکی هاتوچۆدا ڕۆژنامەنووس وریا حەمەکەریم گیانی سپارد |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/823419 |وێبگە=kurdistan24.net |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ئەو بە کەسایەتییەکی ڕووخۆش، قسەخۆش و نزیک لە خەڵک ناسرابوو.<ref name="nrttv-khirmanek" /> === بەرنامەی «گەڕیدە» === لە وەرزی نوێی کەناڵی ئێن ئاڕ تی، وریا بووە پێشکەشکاری بەرنامەی '''گەڕیدە'''.<ref name="nrttv-khirmanek" /> لەم بەرنامەیەدا، سەردانی شار و شارۆچکەکانی ھەرێمی کوردستان و ناوچە دابڕاوەکانی دەکرد و ڕاستەوخۆ کێشە و داواکارییەکانی ھاووڵاتیانی دەخستەڕوو. بەرنامەکە بە خێرایی بووە یەکێک لە پڕبینەرترین بەرنامەکانی کەناڵەکە.<ref name="nrttv-kota-barnama">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەی کۆتا بەرنامەی گەڕیدەی وریا حەمەکەریم لە ئێن ئاڕتی پەخشدەکرێت؟ |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/45676 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ڕۆژنامەوانیی لێکۆڵینەوەیی و کێشە یاساییەکان === وریا حەمەکەریم بە بوێری و دەستبردن بۆ دۆسیە ھەستیارەکانی گەندەڵی ناسرابوو. بەپێی وتەی ھاوکارەکانی، ئەو پەردەی لەسەر چەندین کەیسی گەندەڵی و نایاسایی لە سنووری پارێزگای ھەڵەبجە ھەڵدابووەوە.<ref name="964-bareweber">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەڕێوەبەر و پێشکەشکارانی NRT چی لەسەر وریا حەمە کەریم دەڵێن |ناونیشان=https://ku.964media.com/271882/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> بەھۆی کارەکانیەوە، زیاتر لە ١٠ جار ڕووبەڕووی گرتن و دادگاییکردن بووەوە و تا کاتی کۆچی دواییشی ھەندێک لە دۆسیەکانی لە دادگا یەکلایی نەکرابوونەوە.<ref name="nrttv-khirmanek" /> == کۆچی دوایی == وریا حەمەکەریم لە بەرەبەیانی ڕۆژی پێنجشەممە، ٦ی شوباتی ٢٠٢٥، لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا لە ڕووداوێکی ھاتوچۆ لەسەر ڕێگای سلێمانی–عەربەت گیانی لەدەستدا.<ref name="964-giyanledestda">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=میدیاکارێکی دیاری NRT گیانی لەدەست دا |ناونیشان=https://ku.964media.com/271765/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === وردەکاریی ڕووداوەکە === ڕووداوەکە لە بەرەبەیانێکی سارد و کڕێوەدا،<ref name="nrttv-dadga">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری نوێ لەبارەی کەیسی گیانلەدەستدانی وریا حەمەکەریم |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/51577 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> نزیکەی کاتژمێر ٥:٣٠ی بەیانی ڕوویدا.<ref name="knnc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رۆژنامەنوس، وریا حەمەکەریم لە روداوێکى هاتوچۆدا گیانى لەدەستدا |ناونیشان=https://www.knnc.net/Details.aspx?jimare=59794 |وێبگە=knnc.net |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ئۆتۆمبێلی ھاووڵاتییەک بە ناوی [[ئارام فەتاح]]، کە یاریزان و پاڵەوانی لەشجوانیی عێراق بوو، لەسەر ڕێگاکە لەکارکەوتبوو.<ref name="964-palawan">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پرسەى ئەو پاڵەوانەى لەگەڵ وریا حەمەکەریم گیانى لەدەستدا |ناونیشان=https://ku.964media.com/271926/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> وریا حەمەکەریم کە لە ھەڵەبجەوە بەرەو سلێمانی بەڕێگاوە بوو، بۆ مەبەستی یارمەتیدان لە ئۆتۆمبێلەکەی دابەزیبوو. لە کاتی سەرقاڵبوونیان بە چارەسەرکردنی کێشەکە، ئۆتۆمبێلێکی بارھەڵگر کە شۆفێرەکەی بە ڕەچەڵەک ئێرانی بوو، کۆنترۆڵی لەدەستدا و خۆی کێشا بە ھەردووکیاندا، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی دەستبەجێی وریا حەمەکەریم و ئارام فەتاح.<ref name="westganews-wrda">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وردەکاری رووداوی گیان لەدەستدانی وریا حەمەکەریم |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=142063&Jor=1 |وێبگە=westganews.net |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="xendan-12sal"/><ref name="kurdsatnews">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رۆژنامەنووس وریا حەمەكەریم بە روداوی هاتووچۆ گیانی لەدەستدا |ناونیشان=https://news.kurdsat.tv/ckb/News/44130 |وێبگە=news.kurdsat.tv |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://news.kurdsat.tv/ckb/News/44130 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> === بەخاکسپاردن === تەرمی وریا حەمەکەریم کاتژمێر ٦ی بەیانی گەیەندرایە پزیشکی دادی سلێمانی.<ref name="nrttv-wrda-giyanledestdan">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وردەکاری گیانلەدەستدانی هاوکارمان وریا حەمەکەریم |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/45511 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> دواتر گەڕێندرایەوە بۆ زێدی خۆی لە ھەڵەبجە و لەلایەن ھاوڕێ و ھاوپیشەکانییەوە لە دەروازەی شار پێشوازی لێکرا.<ref name="964-degatewe">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وریا حەمە کەریم بۆ دواینجار دەگاتەوە هەڵەبجە |ناونیشان=https://ku.964media.com/271799/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ھەر لە ھەمان ڕۆژدا، دوای نوێژی مردووان، لە گۆڕستانی گوڵان لە ھەڵەبجە بە ئامادەبوونی جەماوەرێکی زۆر بەخاک سپێردرا.<ref name="964-gwlan">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆڕستانی گوڵان بوو بە دوا مەنزڵگەی وریا حەمە کەریم |ناونیشان=https://ku.964media.com/271844/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == دەرەنجام و کاردانەوەکان == === ئاشکرابوونی باری قاچاخ === ڕووداوی گیانلەدەستدانی وریا حەمەکەریم دۆسیەیەکی گەورەی گەندەڵی و قاچاخچێتیی ئاشکرا کرد. دەرکەوت ئەو بارھەڵگرەی بووە ھۆی ڕووداوەکە، نزیکەی ٤٠ تەن [[تەماتە]]ی بەشێوەی قاچاخ و نایاسایی ھەڵگرتبوو.<ref name="964-barhelgr-qachax">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“ئەو بارهەڵگرەی میدیاکار و هاوڵاتییەکەی کوشت تەماتەی قاچاغی پێ بوو” |ناونیشان=https://ku.964media.com/271901/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="sharpress">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مەرگی وریا حەمەکەریم قاچاخییەکی گەورە ئاشکرادەکات |ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=234519 |وێبگە=sharpress.net |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ئەمە لە کاتێکدا بوو کە وەزارەتی کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان نزیکەی دوو ھەفتە پێشتر بە فەرمی ھاوردەکردنی تەماتەی قەدەغە کردبوو بۆ پاراستنی بەرھەمی ناوخۆیی.<ref name="xendan-qachax">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕێکخراوی جوتیاران: ئەو بارهەڵگرەی بوە هۆی گیانلەدەستدانی وریا حەمەکەریم باری قاچاغی پێبوە |ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews/190323 |وێبگە=xendan.org |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="wishe-qachax">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بارێكی قاچاخ هۆكاری گیان لەدەستدانی وریا حەمەكەریم بوو |ناونیشان=https://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=178407&Jor=14 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ڕێکخراوی جوتیاران و لایەنە پەیوەندیدارەکان ڕایانگەیاند کە ئەم جۆرە بەرھەمانە بەبێ پشکنینی کوالێتی و تەندروستی دەھێندرێنە ھەرێم.<ref name="nrttv-zanyari-barhelgr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری لەبارەی ئەو بارهەڵگرەی بووە هۆی رووداوی گیان لەدەستدانی 'وریا حەمەکەریم' |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/45544 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> دواتر دۆسیەکە ڕەھەندی سیاسی وەرگرت، کاتێک ماڵپەڕی «وشە» و پەرلەمانتار [[عەلی حەمەساڵح]] ئیدیعایان کرد کە کرێی ھێنانی بارە قاچاخەکە ٣٠٥٠ دۆلار بووە و کاری قاچاخچێتی لەو سنوورەدا پەیوەستە بە بەرپرسانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و گرووپە چەکدارەکانەوە.<ref name="wishe-tometbar">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مانگرێكی خێمەكە بە مەرگی رۆژنامەنووس وریا تۆمەتبار دەكرێت |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=178422&Jor=4 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ڕەوتی دادگاییکردن === پۆلیسی سلێمانی لێکۆڵینەوەی لە دوو قۆناغدا دەستپێکرد: یەکەمیان لەسەر ڕووداوی ھاتوچۆکە و دووەمیان لەسەر پرسی بارە قاچاخەکە.<ref name="sbey">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کەس لە بارە قاچاخەکەى نەپرسییەوە؛ پۆلیس بە دوو قۆناغ لێکۆڵینەوە لەرووداوى گیانلەدەستدانى وریا حەمەکەریم دەکات |ناونیشان=https://www.sbey.net/news/9e33d5b8-85b2-44e9-860e-533b7ed3c508 |وێبگە=sbey.net |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sbey.net/news/9e33d5b8-85b2-44e9-860e-533b7ed3c508 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> دوای نزیکەی شەش مانگ لە ڕووداوەکە، یەکەم دانیشتنی دادگاییکردنی شۆفێری بارھەڵگرەکە لە دادگای سلێمانی بەڕێوەچوو. دۆسیەکە کە لە بنەڕەتدا لە دادگای شارەزوور بوو، گواسترابووەوە بۆ سلێمانی. لە دانیشتنەکەدا، دوای وەرگرتنی زانیاریی کەسیی تۆمەتبار و گوێگرتن لە وتەی بنەماڵەی قوربانییەکان، دادگا بڕیاریدا بەردەوامی بە ڕەوتی دادگاییکردنەکە بدات و دانیشتنی دواتری بۆ ١٩ی ھەمان مانگ دواخست.<ref name="nrttv-dadga"/> === کاردانەوەکان === کۆچی دوایی وریا حەمەکەریم کاردانەوەی بەرفراوانی لەسەر ئاستی ھەرێم و لەنێو ڕۆژنامەنووسان، ھاووڵاتیان و کەسایەتییە سیاسی و ئیدارییەکاندا ھەبوو. * '''دەزگای میدیایی نالیا (NRT)''': ماتەمینیی قووڵی خۆی ڕاگەیاند و گیانلەدەستدانی بە «کەلێنێکی گەورە» ناوبرد.<ref name="nrttv-damezrawe">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وریا حەمە کەریم بە رووداوێکی هاتووچۆ گیانی لەدەستدا |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/45509 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> بڕیاریدا کە مووچەی وریا بۆ منداڵەکانی بەردەوام بێت<ref name="nrttv-muche">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەناڵی ئێن ئاڕ تی: مووچەی وریا حەمەکەریم بەردەوام دەبێت بۆ منداڵەکانی |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/45559 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> و بەرنامەی «گەڕیدە»ش بە ناوی ئەوەوە بمێنێتەوە و چیتر پێشکەش نەکرێت.<ref name="nrttv-kota-barnama"/> * '''سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی کوردستان''': لە پەیامێکدا وریایان بە «ڕۆژنامەنووسێکی ڕۆح سووک، زیرەک و چالاک» وەسف کرد کە «بەرھەمەکانی دانسقەبوون».<ref name="nrttv-sendika">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەندیکای رۆژنامەنووسان: وریا رۆژنامەنووسێکی رۆح سوک و زیرەک و چالاک بوو بەرهەمەکانی دانسقەبوون |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/45522 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * '''ڕۆژنامەنووسان''': لە شارەکانی سلێمانی، ھەولێر و ھەڵەبجە مەراسیمی ماتەمینی و یادکردنەوەیان بۆ ساز کرد و گیانلەدەستدانیان بە «کەلێنێکی گەورە لە میدیای کوردیدا» ناوبرد.<ref name="964-matem-hawre">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوڕێ و هاوکارانی وریا حەمەکەریم ماتەمیان گێڕا |ناونیشان=https://ku.964media.com/272647/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="nrttv-rojnamanusan-hewler">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رۆژنامەنووسانی هەولێر بۆ گیان لەدەستدانی 'وریا حەمەکەریم' ماتەمینیان راگەیاند |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/45608 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ھەڵوێستی بنەماڵەکەی === لە ڕووداوێکی مرۆیی دەگمەندا، کەسوکاری شۆفێری ئەو بارھەڵگرەی بووە ھۆی ڕووداوەکە، بەشدارییان لە پرسەی وریا حەمەکەریمدا کرد. بنەماڵەی وریا لێخۆشبوونی خۆیان بۆ شۆفێرەکە ڕاگەیاند و ئەم ھەڵوێستەیان وەک «نیشانەی برایەتی» وەسف کرا.<ref name="nrttv-kesukar-shoffer">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەسوکاری شۆفێری ئەو بارهەڵگرەی بووە هۆی گیان لەدەستدانی وریا حەمەکەریم؛بەشداری پرسەکەیان کرد |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/45572 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == میرات و یادکردنەوە == * '''چلەی ماتەمینی''': لە شاری ھەڵەبجە بە ئامادەبوونی کەسوکار و ڕۆژنامەنووسان مەراسیمی چلەی ماتەمینی بۆ بەڕێوەچوو.<ref name="964-chla">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سبەینێ چلەى وریا حەمەکەریم بەڕێوەى دەچێت |ناونیشان=https://ku.964media.com/283243/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * '''کتێبی «گەوھەری ناو سەدەف»''': نووسەر و ھاوڕێی، [[ئارام شەمێرانی]]، کتێبێکی بەڵگەنامەیی لەسەر ژیان و کارەکانی وریا بە ناوی '''گەوھەری ناو سەدەف''' ئامادە کرد و ھەزار دانەی لێ چاپکرا و بەسەر ھاوڕێیان و بنەماڵەکەیدا دابەشکرا.<ref name="964-ktib-aram">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئارام شەمێرانی کتێبێک دەربارەی ژیانی وریا حەمەکەریم دەنووسێت |ناونیشان=https://ku.964media.com/291056/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="964-ktib-blawkrdnawa">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتێبێ گەوهەری ناو سەدەف تایبەت بە ژیانی وریا حەمەکەریم بڵاوکرایەوە |ناونیشان=https://ku.964media.com/299451/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * '''بەرھەمە ھونەرییەکان''': ** گۆرانیی «بۆ وریا»: ھونەرمەند [[میران عەلی]] گۆرانییەکی بەم ناوە پێشکەش بە ڕۆحی وریا کرد.<ref name="xendan-miran-ali">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=میران عەلی گۆرانی بۆ مەرگی وریا حەمەكەریم دەڵێت |ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews?jimare=25327&babet=40&relat=8127 |وێبگە=xendan.org |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ** سروودی «ھەڵەبجەی یار»: سروودێکی نوێ بۆ یادی کیمیابارانی ھەڵەبجە، لە ئاوازی ھونەرمەند [[ئەنوەر قەرەداغی]]، پێشکەش بە ڕۆحی وریا حەمەکەریم کرا.<ref name="avanews-srud">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سروودێکی نوێ بۆ یادکردنەوەی قوربانییانی هەڵەبجە بەرهەمدەهێنرێت |ناونیشان=https://www.ava.news/news/22024 |وێبگە=AVA News |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * '''دروستکردنی مزگەوت''': [[جووڵانەوەی نەوەی نوێ]] بە سەرۆکایەتیی [[شاسوار عەبدولواحید]] بڕیاریدا لە شوێنی ڕووداوەکە مزگەوتێک بە ناوی وریا حەمەکەریمەوە دروست بکات.<ref name="nrttv-mzgewt">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە شوێنی گیان لەدەستدانی وریا حەمەکەریم شاسوار عەبدولواحید مزگەوتێک دروستدەکات |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/45702 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * '''شینبوونی تەماتەکان''': دوای ماوەیەک لە ڕووداوەکە، لە شوێنی ڕژانی تەماتە قاچاخەکان، تۆوی تەماتەکان بە شێوەی خۆڕسک شین بوون. ئەم دیمەنە لەلایەن میدیاکارانەوە وەک «خێر و بەرەکەت» بۆ ڕۆحی وریا و ھاوڕێکەی وەسف کرا.<ref name="964-kher">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وریا حەمەكەریم بە مردووییش هەر خێر و بەرەكەتە |ناونیشان=https://ku.964media.com/300072/ |وێبگە=ku.964media.com |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تەلەڤیزیۆن|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە]] [[پۆل:قوربانییانی ڕووداوی ھاتوچۆ]] [[پۆل:بەرکەوتووانی چەکی کیمیایی]] [[پۆل:کارمەندانی ئێن ئاڕ تی]] [[پۆل:مردووان]] me4e133nwtwhk2jmjriln75q8g7y5u3 828 280962 1582817 1582631 2026-05-10T17:28:46Z -Haryad 40333 دەستکاریی [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] ([[User talk:-Haryad|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Aram|Aram]] گەڕێندرایەوە 1419149 sanitized-css text/css /* {{pp|small=y}} */ .tmbox { margin: 4px 0; border-collapse: collapse; border: 1px solid #c0c090; /* Default "notice" gray-brown */ background-color: #f8eaba; box-sizing: border-box; } /* For the "small=yes" option. */ .tmbox.mbox-small { font-size: 88%; line-height: 1.25em; } .tmbox-speedy { border: 2px solid #b32424; /* Red */ background-color: #fee7e6; /* Pink */ } .tmbox-delete { border: 2px solid #b32424; /* Red */ } .tmbox-content { border: 2px solid #f28500; /* Orange */ } .tmbox-style { border: 2px solid #fc3; /* Yellow */ } .tmbox-move { border: 2px solid #9932cc; /* Purple */ } .tmbox .mbox-text { border: none; /* @noflip */ padding: 0.25em 0.9em; width: 100%; } .tmbox .mbox-image { border: none; /* @noflip */ padding: 2px 0 2px 0.9em; text-align: center; } .tmbox .mbox-imageright { border: none; /* @noflip */ padding: 2px 0.9em 2px 0; text-align: center; } /* An empty narrow cell */ .tmbox .mbox-empty-cell { border: none; padding: 0; width: 1px; } .tmbox .mbox-invalid-type { text-align: center; } @media (min-width: 720px) { .tmbox { margin: 4px 10%; } .tmbox.mbox-small { /* @noflip */ clear: left; /* @noflip */ float: left; /* @noflip */ margin: 4px 1em 4px 0; width: 238px; } } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .tmbox { background-color: #2e2505; /* Dark brown, same hue/saturation as light */ } html.skin-theme-clientpref-night .tmbox-speedy { background-color: #310402; /* Dark red, same hue/saturation as light */ } } @media screen and ( prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .tmbox { background-color: #2e2505; /* Dark brown, same hue/saturation as light */ } html.skin-theme-clientpref-os .tmbox-speedy { background-color: #310402; /* Dark red, same hue/saturation as light */ } } /** T367463 */ body.skin--responsive table.tmbox img { max-width: none !important; } q2l3kgtqzq3jql4a4s2oq54ef87u1fy 102 281434 1582874 1418444 2026-05-10T20:12:49Z Hivja 64112 /* */ 1582874 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو= زانکۆکانی زانستە پزیشکییەکانی ئێران |ژمارەی_پرۆژە= ؟ |ژمارەی_وتارەکان= ~٩٠ |کویری= |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/فڕۆکەخانەکانی تورکیا/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس= بەڵێ |بۆت= [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] |ڕەوش= {{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان= [[پێڕستی فرۆکەخانەکانی تورکیا]] ([[:en:List of airports in Turkey|en]]، [[:tr:Türkiye'deki havaalanları listesi|tr]]) }} ge0shkdxf1ppt6q301pijofjyuesdxo 1582886 1582874 2026-05-10T21:22:43Z Hivja 64112 /* */ 1582886 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو= زانکۆکانی زانستە پزیشکییەکانی ئێران |ژمارەی_پرۆژە= ؟ |ژمارەی_وتارەکان= ~٩٠ |کویری= |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/فڕۆکەخانەکانی تورکیا/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس= بەڵێ |بۆت= نادیار |ڕەوش= {{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان= [[پێڕستی فرۆکەخانەکانی تورکیا]] ([[:en:List of airports in Turkey|en]]، [[:tr:Türkiye'deki havaalanları listesi|tr]]) }} jnjseqo7w1bl93blgdnaahovtq1e99s 103 281435 1582885 1420656 2026-05-10T21:20:51Z Hivja 64112 /* ناوەرۆک */ وەڵامدانەوە 1582885 wikitext text/x-wiki == ناوەرۆک == سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەو پرۆژەیە نوێیەم دانا تاوەکوو لەگەڵ ئەوەی تر خۆشم یەکی تر ببمە پێش. لەو جێیەش کە نە بۆم گرنگە ژمارە وتارەکانی خۆم بچنە سەر و نە تاقەتی سازکردنی نزیکەی ١٠٠ کۆلکە وتارم ھەیە، پێم باشبوو کارەکە لەژێر ناوی ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکاندا بکەم (ھەرچەند زۆریشم پێخۆشە کار لە کۆمەڵە وتارەکاندا بکەم:). ) تەنیا داوام لە بەڕێزت ئەوەیە وەک زانکۆ زانستە پزیشکییەکانی ئێران لە ئیمەیل کویرییەکەم بۆ بنێرە و خۆم کاری لەسەر دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٠٢، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو {{وب|Hivja}} سپاس، بەس وەڵا تا بکرایە پڕۆژەی ئاوا وتاری کەمیان ھەبێت، نەھێندرێنە ئێرە باشترە چونکە کاتێکی باشی بۆ تەرخان دەکەین و بەرھەمێکی واشی نییە. بۆ ئەوەی زانکۆکان حەزمان نەکرد دڵتان بشکێنین. ڕاستی من حەزم لە پڕۆژەی ھەزاران وتارە. ^_^ ھەرچۆنێک بێت، ئەگەر ڕەگەکەی فراوان دەکەیت، ھەوڵ دەدەم ئیشی تێدا بکەم. ماندوو نەبیت! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستیت دەوێت، لەبەرئەوەی ئێمە ویکییەکەمان هێشتا زۆر فراوان نییە، باشتر وایە پڕۆژەی هەزاران وتار بھێنین، نەک سەدان. هەربۆیە ئەو وزە و توانایەی هەمانە لە ئێستادا با بۆ ئەکتەرەکان و پڕۆژەی تری (هەزاران وتار)ی لەو شێوەیە سەرفی بکەین باشترە. ئەمە تەنیا ڕای من بوو لەبەر خۆم و خۆت و کاکە ئارام وا دەڵێم بەشکم وزەمان هەبێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٣، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وایە سپاس بۆ تێبینییەکەت. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە ڕاستیدا ھاوڕام لەگەڵتان ئەو کارە بۆ زانکۆکان ھەر وەک پرۆژەی شار و شارستانەکان کاتی لێ کوشتین، بەڵام دەکرێ کارێک بکەم لەجیاتی بڵاوکردنەوەی تاکبەتاکیان بە بۆت بڵاو بکرێنەوە بەبێ ئەوەی بخرێنە ناو ئەو پرۆژەیە؟ بۆ ئەو پرۆژەی فڕۆکەخانەکان بۆچوونی ھەر دووتان چییە ئەگەر فڕۆکەخانەکانی وڵاتی تریشی بخەینەوە ناوەوە؟ و ناوی پرۆژەکە بکرێتە: فڕۆکەخانەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٣٢، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::::ئەگەر پێتان باش بێت ویکیپرۆژەکە بۆ «فڕۆکەخانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست» بگۆڕین و تێیدا تەواوی فڕۆکەخانەکانی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بڵاو بکەینەوە، پێتان چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٣٦، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەوەیان کاک ئارام باشتر دەیزانێت، بەڵام بۆچی چاوەڕێی ئەوە نەکەین تا کاک ئارام خەریک تەواوکردنی خشتەی خانمەکتەرەکان بێت و تەواوی بکات؟ وا پێ باشە، و دواتر خەریک بین بە فڕۆکەخانەکان. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٤٨، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستییەکەی لە ئێستادا ناتوانم بڕیاری بدەم چیی لێ بکەین. @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاست دەکات و خەریکی ئەکتەرەکان بین باشترە. با جارێ ئەمە ڕاگرین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٥٤، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، ئێستا دەست ڕادەگرین و دوای پڕۆژەی ١١ ئەوەیان یەکلایی دەکەینەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٤، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پێت چۆنە ئەو وتارەی ویکیپرۆژەیە لەگەڵ وتاری ڕەگەکەی بسڕییەوە؟ ئەوکات من لەخۆوە و بەبێ وتووێژ ئەو ویکیپرۆژەیەم پێشکەش کرد، بەڵام ئێستا پێموایە ئەو پرۆژەیە ناگاتە ھیچ ئەنجامێک. ئەگەر خۆت کێشەت نییە تکایە ئەو دوو وتارەی وتم بیانسڕەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٠، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) j7bx7yxohxnp3nupuq731yi4wcyr9xc 1582942 1582885 2026-05-11T09:16:32Z Tessla 41338 /* ناوەرۆک */ وەڵامدانەوە 1582942 wikitext text/x-wiki == ناوەرۆک == سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەو پرۆژەیە نوێیەم دانا تاوەکوو لەگەڵ ئەوەی تر خۆشم یەکی تر ببمە پێش. لەو جێیەش کە نە بۆم گرنگە ژمارە وتارەکانی خۆم بچنە سەر و نە تاقەتی سازکردنی نزیکەی ١٠٠ کۆلکە وتارم ھەیە، پێم باشبوو کارەکە لەژێر ناوی ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکاندا بکەم (ھەرچەند زۆریشم پێخۆشە کار لە کۆمەڵە وتارەکاندا بکەم:). ) تەنیا داوام لە بەڕێزت ئەوەیە وەک زانکۆ زانستە پزیشکییەکانی ئێران لە ئیمەیل کویرییەکەم بۆ بنێرە و خۆم کاری لەسەر دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٠٢، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو {{وب|Hivja}} سپاس، بەس وەڵا تا بکرایە پڕۆژەی ئاوا وتاری کەمیان ھەبێت، نەھێندرێنە ئێرە باشترە چونکە کاتێکی باشی بۆ تەرخان دەکەین و بەرھەمێکی واشی نییە. بۆ ئەوەی زانکۆکان حەزمان نەکرد دڵتان بشکێنین. ڕاستی من حەزم لە پڕۆژەی ھەزاران وتارە. ^_^ ھەرچۆنێک بێت، ئەگەر ڕەگەکەی فراوان دەکەیت، ھەوڵ دەدەم ئیشی تێدا بکەم. ماندوو نەبیت! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستیت دەوێت، لەبەرئەوەی ئێمە ویکییەکەمان هێشتا زۆر فراوان نییە، باشتر وایە پڕۆژەی هەزاران وتار بھێنین، نەک سەدان. هەربۆیە ئەو وزە و توانایەی هەمانە لە ئێستادا با بۆ ئەکتەرەکان و پڕۆژەی تری (هەزاران وتار)ی لەو شێوەیە سەرفی بکەین باشترە. ئەمە تەنیا ڕای من بوو لەبەر خۆم و خۆت و کاکە ئارام وا دەڵێم بەشکم وزەمان هەبێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٣، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وایە سپاس بۆ تێبینییەکەت. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە ڕاستیدا ھاوڕام لەگەڵتان ئەو کارە بۆ زانکۆکان ھەر وەک پرۆژەی شار و شارستانەکان کاتی لێ کوشتین، بەڵام دەکرێ کارێک بکەم لەجیاتی بڵاوکردنەوەی تاکبەتاکیان بە بۆت بڵاو بکرێنەوە بەبێ ئەوەی بخرێنە ناو ئەو پرۆژەیە؟ بۆ ئەو پرۆژەی فڕۆکەخانەکان بۆچوونی ھەر دووتان چییە ئەگەر فڕۆکەخانەکانی وڵاتی تریشی بخەینەوە ناوەوە؟ و ناوی پرۆژەکە بکرێتە: فڕۆکەخانەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٣٢، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::::ئەگەر پێتان باش بێت ویکیپرۆژەکە بۆ «فڕۆکەخانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست» بگۆڕین و تێیدا تەواوی فڕۆکەخانەکانی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بڵاو بکەینەوە، پێتان چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٣٦، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەوەیان کاک ئارام باشتر دەیزانێت، بەڵام بۆچی چاوەڕێی ئەوە نەکەین تا کاک ئارام خەریک تەواوکردنی خشتەی خانمەکتەرەکان بێت و تەواوی بکات؟ وا پێ باشە، و دواتر خەریک بین بە فڕۆکەخانەکان. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٤٨، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستییەکەی لە ئێستادا ناتوانم بڕیاری بدەم چیی لێ بکەین. @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاست دەکات و خەریکی ئەکتەرەکان بین باشترە. با جارێ ئەمە ڕاگرین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٥٤، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، ئێستا دەست ڕادەگرین و دوای پڕۆژەی ١١ ئەوەیان یەکلایی دەکەینەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٤، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پێت چۆنە ئەو وتارەی ویکیپرۆژەیە لەگەڵ وتاری ڕەگەکەی بسڕییەوە؟ ئەوکات من لەخۆوە و بەبێ وتووێژ ئەو ویکیپرۆژەیەم پێشکەش کرد، بەڵام ئێستا پێموایە ئەو پرۆژەیە ناگاتە ھیچ ئەنجامێک. ئەگەر خۆت کێشەت نییە تکایە ئەو دوو وتارەی وتم بیانسڕەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٠، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: جارێ با بمێنێت، بزانم دەگەین بەچی لە پڕۆژەی شارەکانی ئیسرائیل، پاشان دەست بەمەش دەکەین بۆ نا؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٦، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) boub1gsuhsqokeqwil5x90e1qsy4chy 102 282928 1582871 1431995 2026-05-10T20:09:06Z Hivja 64112 /* */ 1582871 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=ساڵە زایینییەکان |ناوی_پرۆژە=ساڵە کۆچییەکان |ژمارەی_پرۆژە=١٢ |ژمارەی_وتارەکان=١،٤٥٠ |کویری= نییە |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ساڵە کۆچییەکان/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس = نەخێر |بۆت=[[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] |ڕەوش={{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان=ھەموو ساڵە کۆچییەکان لە ١ ھەتا ١٤٤٦ بێجگە لە ئەو وتارانەی ساز کراون. }} {{ھن|١١}} == دراوەکان == fe3wz95vyy3i6raeq5ignifp4rr63ft 1582887 1582871 2026-05-10T21:23:17Z Hivja 64112 /* */ 1582887 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=ساڵە زایینییەکان |ناوی_پرۆژە=ساڵە کۆچییەکان |ژمارەی_پرۆژە=١٢ |ژمارەی_وتارەکان=١،٤٥٠ |کویری= نییە |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ساڵە کۆچییەکان/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس = نەخێر |بۆت= نادیار |ڕەوش= {{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان= ھەموو ساڵە کۆچییەکان لە ١ ھەتا ١٤٤٦ بێجگە لە ئەو وتارانەی ساز کراون. }} {{ھن|١١}} == دراوەکان == pz8c6asuqtkmgopk8lu9p53s66lpaq2 1582888 1582887 2026-05-10T21:23:31Z Hivja 64112 /* */ 1582888 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=ساڵە زایینییەکان |ناوی_پرۆژە=ساڵە کۆچییەکان |ژمارەی_پرۆژە=١٢ |ژمارەی_وتارەکان=١،٤٥٠ |کویری= نییە |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/ساڵە کۆچییەکان/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس = نەخێر |بۆت= نادیار |ڕەوش= {{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان= ھەموو ساڵە کۆچییەکان لە ١ ھەتا ١٤٤٦ بێجگە لە ئەو وتارانەی ساز کراون. }} == دراوەکان == c1pn2fjy1r8jtbnvqxehov8oxxfvr2q 0 286218 1582676 1582669 2026-05-10T12:01:12Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582676 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=Michel Trudeau|birth_name=Michel Charles-Émile Trudeau|birth_date={{Birth date|1975|10|02|mf=yes}}|birth_place=[[ئۆتاوا]]، [[ئۆنتاریۆ]], کەنەدا|death_date={{Death date and age|1998|11|13|1975|10|02}}|death_place=[[دەریاچەی کۆکانی]]، [[بریتش کۆڵۆمبیا]]، کەنەدا|mother=[[مارگرێت ترودۆ]]|father=[[پیێر ترودۆ]]|relatives=[[خێزانی ترودۆ]]|alma mater=[[زانکۆی داڵھۆزی]]}} '''میشێل چارڵز-ئیمیل ترودۆ''' (٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥ – ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨) کوڕی سەرۆکوەزیرانی کەنەدا پیێر ترودۆ و مارگرێت ترودۆ و برا بچووکی [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[کەنەدا]] [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]] بووە. لە ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨ لە کاتی [[خلیسکانی سەر بەفر]] گیانی لەدەست داوە. == ژیان == میشێل لە نەخۆشخانەی مەدەنی ئۆتاوا لە شاری [[ئۆتاوا]] لە ویلایەتی [[ئانتاریۆ|ئۆنتاریۆ]] لەدایکبووە و ناوی ناوەندی وەک ڕێزێک بۆ باپیری کە ناوی [[چارڵز ئێمێل]] بووە ناونراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?nid=QBJtjoHflPwC&dat=19751002&printsec=frontpage&hl=en|سەردێڕ=A third son for Trudeaus|دوایین=<!--Staff writer(s); no by-line. -->|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥|ئیش=[[Ottawa Citizen]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=<!--Staff writer(s); no by-line. -->|سەردێڕ=Trudeau Names Son Michel|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?nid=1755&dat=19751016&id=qD41AAAAIBAJ&sjid=IGcEAAAAIBAJ&pg=4588,85378&hl=en|ئیش=[[Ottawa Citizen]]|بڵاوکەرەوە=UPI|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> لەلایەن خێزان و ھاوڕێکانییەوە بە میچ ناسرابوو، دواتر گۆڕی بۆ مایک. سەرەتا میشێل ژیانی لە [[ئۆتاوا]] و دواتر لە [[مۆنتریال]] بەسەر بردووە دوای ساڵی ١٩٨٤ی خانەنشینبوونی باوکی لە [[سیاسەت]]. لە [[مۆنتریال]] ھاوپۆلی [[سۆفی گرێگوار]] بوو کە دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ [[جەستن تروودۆو|جەستنی]] برای کرد. لە پشووەکانی ھاوینەدا، میشێل و براکانی بەشدارییان لە کەمپی ئامێک کرد لە دەریاچەی کانۆ لە پارکی ھەرێمی ئالگۆنکوین کە دواتر وەک ڕاوێژکاری کەمپەکە کاری دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=<!--Staff writer(s); no by-line. --> |ناونیشان=http://www.taylorstattencamps.com/tsc-history|سەردێڕ=The Taylor Statten Camps - The History and Legacy Behind it All |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=The Taylor Statten Camps |وتەگێڕانەوە=Prime Minister Trudeau, a former Ahmek camper himself (and yes, we taught him the "Ahmek J-stroke"), sent Justin, Alexandre (Sasha) and Michel (Mike) to Ahmek. Both Justin and Mike eventually became counsellors.}}</ref> پێش ئەوەی بچێتە [[زانکۆی داڵھاوسی|زانکۆی داڵھۆزی]] بۆ خوێندنی زیندەزانی دەریایی، لە زانکۆی جان دی برێبۆف خوێندوویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Trudeau |یەکەم=Justin |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.thestar.com/news/insight/2014/10/17/justin_trudeaus_memoir_my_father_was_never_the_same_man.html|سەردێڕ=Justin Trudeau’s memoir: ‘My father was never the same man’ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> کاتێک باسی کوڕەکانی دەکات کە ھەریەکەیان کەسایەتییەکی جیاوازیان ھەیە، لە چاوپێکەوتنێکدا لە ساڵی ١٩٧٧دا، مارگرێت ترودۆ وتی: [[جەستن تروودۆو|جەستن]] تەمەن ٦ ساڵ، شازادەیە کوڕێکی بچووکی زۆر باشە. [[ئەلێکساندەر ترودۆ|ساشا]] کە لە ڕۆژی کریسمەسی ١٩٧٣دا لەدایک بووە، کەمێک شۆڕشگێڕ، زۆر تێکۆشەر و داوای بەھێزە. میش (میشێل) منداڵێکی دڵخۆش و ڕێکخەرێکی باشە، کە تێکەڵەی سیفاتەکانی ھەردوو براکەیەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Larkin|یەکەم=Kathy|ئیش=The Blade|agency=KNS|سەردێڕ=Margaret Trudeau Says She Likes New Freedom|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?id=Hg9PAAAAIBAJ&sjid=YwIEAAAAIBAJ&pg=6993%2C2118256|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> == مەرگ == لە ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨، لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا میشێل لە ئەنجامی [[ھەرەس|کڵاڵەیەک]] گیانی لەدەستدا. نزیکەی ساڵێک بوو لە ھاوینەھەواری کێوی سوور کاری کرد و لە شاری ڕۆسلاند لە ویلایەتی [[بریتش کۆلۆمبیا|کۆڵۆمبیای بەریتانی]] دەژیا. لەگەڵ ھەندێک ھاوڕێیدا گەشتێکی خلیسکێنەی سەر بەفریان لە پارکی ھەرێمی سەھۆڵبەندی کۆکانی ئەنجامدا، کاتێک کەوتنە دەریاچەی کۆکانی (نزیکەی ٤٩°44'53.2"N ١١٧°10'32.2"W) و نەیتوانی بگاتە ڕۆخەکە. ھاوڕێکانی نەیانتوانی ڕزگاری بکەن و گومانیان کرد کە خنکابێت.<ref name="nyt16Nov1998">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=DePalma|یەکەم=Anthony|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=Pierre Trudeau's Youngest son Believed Killed in Avalanche|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1998/11/16/world/pierre-trudeau-s-youngest-son-believed-killed-in-avalanche.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=[[The New York Times]]}}</ref> گەڕانێکی بەرفراوان دەستیپێکرد، بەڵام تەرمەکەی نەدۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hall |یەکەم=Bob |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.nelsonstar.com/news/216382041.html|سەردێڕ=Trudeau visits Nelson; plans Monday trip to Kokanee Lake - Nelson Star |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305203502/http://www.nelsonstar.com/news/216382041.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=Trudeau's eyes began to water when he spoke about his brother's final resting place. "If our brave men and women from search and rescue had ever recovered him, we would have probably incinerated him and sprinkled him back into the lake," Trudeau said.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hall |یەکەم=Bob |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.nelsonstar.com/news/trudeau-tweets-kokanee-lake-visit/|سەردێڕ=Trudeau Tweets Kokanee Lake visit |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> بەرزی دەریاچەکە و ژمارەیەک سنوورداری ڕۆژانی ئاوی کراوە لە ساڵێکدا ڕێگری لە غەواسەکان دەکرد کە گەڕانەکە تەواو بکەن.<ref name="macleans">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wood |یەکەم=Chris |ناونیشان=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/trudeau-search-suspended/ |سەردێڕ=Trudeau Search Suspended |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |وێبگە=[[Maclean's]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230824074058/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/trudeau-search-suspended |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="cbcsuspended">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Search for body of Michel Trudeau postponed|ناونیشان=http://www.cbc.ca/news/canada/search-for-body-of-michel-trudeau-postponed-1.180530|بڵاوکەرەوە=[[CBC.ca]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠}}</ref><ref name="cpress">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moore |یەکەم=Dene |ناونیشان=http://www.canoe.ca/AllAboutCanoesNewsJan00/000114_av.html|سەردێڕ=What's New in Canadian Online Gambling Industry in 2025? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130115064723/http://www.canoe.ca/AllAboutCanoesNewsJan00/000114_av.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|وێبگە=Canadian Press}}</ref> خێزانی ترودۆ ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنیان ھەڵوەشاندەوە، دواتر پشتگیریان لە دروستکردنی شاڵێتێکی نزیکیان کرد وەک یادگارییەک بۆ کوڕە بچووکەکەیان و قوربانیانی [[ھەرەس|کڵاڵەکە]].<ref name="cpress"/> جۆرەھا گوڵ لەلایەن بێتسی دێنینگ، باخداری [[بریتش کۆلۆمبیا|کۆڵۆمبیای بەریتانی]] دۆزرایەوە و پووری ترودۆ بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی جیھانی [[گوڵ|گوڵدا]] لە ساڵی ٢٠١٠ بەناوی (یادەوەری گوڵەباخی میشێل ترودۆ) نمایشکرا. فرۆشتنی گوڵەباخ سوود بە دامەزراوەی [[ھەرەس|کڵاڵەی]] [[کەنەدا]] دەگەیەنێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|کەنەدا}} [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]] [[پۆل:خەڵکانی ئۆتاوا]] [[پۆل:خێزانی ترودۆ]] [[پۆل:منداڵەکانی سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] [[پۆل:مردنی کارەساتی سروشتی لە کەنەدا]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئەندەنوسی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز مالیزی]] 4dmisjm2qvdg5rqdrh5swv05j5dzg5p 0 286407 1582919 1572044 2026-05-11T03:07:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582919 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:UNO_graduate_students_visit_Louisiana_National_Guard_Museum,_Jackson_Barracks_150410-A-QM174-008.jpg|وێنۆک|کارتی یاریکردن کە وێنەی عێراقییە داواکراوەکانی لەسەرە لەسەر مێزێک لە بەشی ئەرشیف لە مۆزەخانەی سوپای نیشتمانی لە شاری [[لویزیانا]] لە [[ئەمریکا]]]] لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٠٣، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] '''[[پێڕست]]ی داواکراوانی عێراقی''' دروست کرد، کە پێکھاتبوو لە ٥٥ ئەندامی ڕژێمی پێشووی [[عێراق]] کە بۆ دەستگیرکردن داواکرابوون. پێڕستێک بوو بە کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ دابەشکردن بەسەر سەربازانی ئەمریکادا. دواتر لە ھەمان ساڵدا پێڕستەکە ژمارەیان بۆ دانرایەوە بۆ ئەوەی لەگەڵ ڕیزبەندییەکەی ناو کارتەکانی یاریکردندا بگونجێت (بڕوانە [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|کارتی یاریکردنی زۆرترین داواکراوی عێراقی]]). [[پێڕست]]ەکە پێنج کەسی کوژراوی تێدایە کە دیارترینیان بریتین لە: [[عودەی سەددام حوسێن]] و [[قوسەی سەددام حوسێن]]. ھەروەھا لە پێڕستەکەدا دوو ھەڵھاتووی تێدایە کە دیارترینیان [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی]]یە و سێ کەسیش چارەنووسیان نادیارە. ژمارەی ئەوانەی ئازاد کراون یازدە بوون لەکاتێکدا ژمارەی ئەوانەی سزای لە سێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە سێزدە: دیارترینیان [[سەددام حوسێن]]، [[تەھا یاسین ڕەمەزان]]، [[عەلی حەسەن مەجید]]، و [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]]. پێنج کەسیان لەسێدارە دراون، چواریان دوای ئەوەی سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێندرا بەڵام بەھۆی نەخۆشی [[شێرپەنجە]]وە گیانیان لەدەستدا. ئەوانی تر لە سێدارە نەدراون و ژمارەیان چوارە. ژمارەی ئەو کەسانەی کە گیراون و نە گیانیان لەدەستداوە یان دادگایی نەکراون نۆ کەسە، ژمارەی کوژراوەکانیش چواردە کەسە. == پێڕست == * {{updated|١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}} * '''کۆی گشتی''' ٥٥ * '''مردوو:''' ٣٤ * '''زیندانیکراو:''' ٤ * '''ئازادکراو:''' ١٣ * '''ھەڵاتوو:''' ٤ {| class="wikitable" |- | colspan=65 bgcolor=#ffe0e0| مردوو | colspan=65 bgcolor=#eaf3ff| زیندانیکراو | colspan=65 bgcolor=#e0ffe0| ئازادکراو | colspan=65 bgcolor=#fc3| ھەڵاتوو |} {| class="wikitable" style="background:#ffffe0" |- ! width="5"| ژمارە !! width="280"| ناو !! width="320"| ڕۆڵ !! width="350"| بارودۆخ |-style="background:#ffe0e0" |١.|| [[سەددام حوسێن]] || [[سەرۆک کۆماری عێراق]]|| [[لەسێدارەدانی سەددام حوسێن|لەسێدارەدرا لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦]] |- style="background:#ffe0e0" |٢. || [[قوسەی حوسێن]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]]|| کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣ |- style="background:#ffe0e0" |٣. || [[عودەی حوسێن]] || فەرماندەی [[فیداییەکانی سەددام]] || کوژرا لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣ |- style="background:#ffe0e0" |٤. || [[عابد حەمید مەحموود]] || سکرتێری سەرۆکایەتی || لەسێدارەدرا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |- style="background:#ffe0e0" |٥. || [[عەلی حەسەن مەجید]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ |- style="background:#ffe0e0" |٦. || [[عیزەت دووری]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || مرد لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |- style="background:#eaf3ff" |٧. || [[ھانی عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ھانی عەبدوللەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ئاسایشی تایبەتی عێراق|دەزگای ئاسایشی تایبەت]] || دەستگیرکرا لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theyworkforyou.com/wrans/?id=2009-03-02f.257964.h|سەردێڕ=Iraq: Peacekeeping Operations: 2 Mar 2009: Hansard Written Answers - TheyWorkForYou|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> |- style="background:#ffe0e0" |٨. || [[عەزیز سالح ئەلنوعمان]] || ئەندامی [[سەرکردایەتی ھەرێمیی پارتی سۆسیالیستی بەعس – ھەرێمی عێراق|سەرکردایەتی ھەرێمی]]|| لە زینداندا مرد لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |- style="background:#ffe0e0" |٩. || [[محەممەد حەمزە زوبەیدی]] || [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|| لە زینداندا مرد لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ |- style="background:#eaf3ff" |١٠. || [[کەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || سکرتێری [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپا لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://burathanews.com/arabic/news/126968|سەردێڕ=الجنائية تحكم باعدام كمال مصطفى وعزيز النومان ومزبان هادي في قضية انتفاضة عام 1991|یەکەم=وكالة انباء|دوایین=براثا|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|وێبگە=وكالة أنباء براثا}}</ref> |- style="background:#e0ffe0" |١١. || [[بارزان عەبدولغەفور تکریتی|بەرزان عەبدولغەفوور سولەیمان]] || فەرماندەی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]]|| ئازادکرا لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |- style="background:#e0ffe0" |١٢. || [[موزاحیم سەعب حەسەن تکریتی|موزاحیم سەعب حەسەن]] || فەرماندەی ھێزی بەرگریی ئاسمانی || ئازادکرا لە نیسانی ٢٠١٢ |- style="background:#ffe0e0" |١٣. || [[ئیبراھیم ئەحمەد عەبدولسەتار]] || [[سوپاسالار]]ی ھێزە چەکدارەکان || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |- style="background:#fc3" |١٤. || [[سەیفەددین ئەلراوی]] || سەرۆکی ئەرکانی [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت |- style="background:#fc3" |١٥. || [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدولەتیف تلفاح]] || بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت |- style="background:#fc3" |١٦. || [[تاھیر جەلیل حەبووش]] || بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] || پێدەچێت ھەڵاتوو بێت |- style="background:#e0ffe0" |١٧. || [[حەمید ڕەجا شەلاح]] || فەرماندەی [[ھێزی ئاسمانیی عێراق|ھێزی ئاسمانی]] || ئازادکرا لە ٢٠٠٧ |- style="background:#ffe0e0" |١٨. || [[لەتیف نەسیف جاسم]] || جێگری سەرۆکی [[حیزبی بەعس (فراکسیۆنی عێراق)|حیزبی بەعس]]|| بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢١ |- style="background:#e0ffe0" |١٩. || [[عەبدولتەواب مەلا حووەیش]] || جێگری سەرۆک وەزیرانی عێراق || ئازادکرا لە ٢٠٠٦ |- style="background:#ffe0e0" |٢٠. || [[تەھا یاسین ڕەمەزان]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || لەسێدارەدرا لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٧ |- style="background:#ffe0e0" |٢١. || [[ڕۆکان تکریتی|ڕووکان ڕەزووقی عەبدولغەفار]] || بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || کوژرا لە ٢٠٠٣ |- style="background:#e0ffe0" |٢٢. || [[جەمال مستەفا عەبدوڵڵا]] || جێگری بەرپرسی کاروباری خێڵەکان || ئازادکرا لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://al-ain.com/article/iraq-saddam-hussein-husband|سەردێڕ=العراق يفرج عن زوج ابنة صدام حسين بعد 17 عاما بالسجن|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=العين الإخبارية}}</ref> |- style="background:#ffe0e0" |٢٣. || [[میزبان خدر ھادی]] || ئەندامی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش]]، فەرماندەی ناوچەی فوراتی ناوەڕاست || مرد لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://aliraqnet.net/وفاة-مزبان-خضر-هادي-في-سجن-الناصرية/|سەردێڕ=وفاة مزبان خضر هادي في سجن الناصرية|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241220042244/https://aliraqnet.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D9%85%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B6%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D8%AC%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- style="background:#ffe0e0" |٢٤. || [[تەھا محێدین مەعرووف]] || [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق]] || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٩ی ئابی ٢٠٠٩ |- style="background:#ffe0e0" |٢٥. || [[تارق عەزیز|تاریق عەزیز]] || جێگری سەرۆک وەزیران || بە [[جەڵتەی دڵ]] مرد لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |- style="background:#e0ffe0" |٢٦. || [[وەلید حامد تۆفیق]] || پارێزگاری [[پارێزگای بەسرە]] || ئازادکرا لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iraqnewspaper.net/ar/الان-اطلاق-سراح-محافظ-البصرة-قبل-2003-وليد/|سەردێڕ=الان اطلاق سراح محافظ البصرة قبل 2003 وليد حميد توفيق الناصري التكريتي من سجن الحوت|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> |- style="background:#ffe0e0" |٢٧. || [[سوڵتان ھاشم]]|| [[وەزیری بەرگری]] || مرد لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ |- style="background:#ffe0e0" |٢٨. || [[حیکمەت میزبان ئیبراھیم]] || [[جێگری سەرۆک وەزیران]]، وەزیری دارایی و ئابووری || بە نەخۆشی [[شێرپەنجە]] مرد لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |- style="background:#e0ffe0" |٢٩. || [[مەحموود دیاب ئەلئەحمەد|مەحموود دیاب]] || [[وەزیری ناوخۆ]] || ئازادکرا لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |-style="background:#ffe0e0" |٣٠. || [[ئەیاد فوتەیح]] || سەرۆکی ئەرکانی سوپای قودس || بە [[جەڵتەی مێشک]] مرد لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|url=https://shafaaq.com/ar|title=شفق{{بەستەری مردوو|url=https://shafaaq.com/ar%7Ctitle%3D%D8%B4%D9%81%D9%82 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }} نيوز|website=شفق نيوز|access-date=2020-10-27|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{شریتی دەروازە|عێراق|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} hbnm47qqc6kmm9d3vxkmtjmkmj56f3a 0 286629 1582704 1582522 2026-05-10T12:08:02Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582704 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەباس حەسەن مووسا عەباس ئەلبەیاتی''' [[سیاسەتمەدار]]ێکی [[عێراق|عێراقی]] بە ڕەچەڵەک [[تورکمانەکانی عێراق|تورکمانە]] و لە ساڵانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانیی کاتی ئینتیقالی کاری کردووە. ھەروەھا ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]] بووە لە ساڵی ٢٠٠٥وە، ئەمەش خولی سێیەمی ئەنجومەنی نوێنەرانە.<ref>https://web.archive.org/web/20170730021313/http://daharchives.alhayat.com/issue_archive/Hayat%20INT/2004/8/20/%D9%84%D8%A7%D8%A6%D8%AD%D8%A9-%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A3%D8%B9%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA.html</ref> نوێنەرایەتی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی عێراق|ھاوپەیمانی نیشتمانی عێراق]] دەکات لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]] و وەک ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری کاردەکات. ئەندامی لیژنەی بەدواداچوون و ھەماھەنگی بووە کە لەلایەن کۆنفرانسی ئۆپۆزسیۆنی عێراقەوە لە [[کانوونی یەکەم|کانوونی یەکەمی]] [[٢٠٠٢]] لە [[لەندەن]] ([[ئینگلتەرا]]) پەسەند کراوە. جێگای سەرنجە کە خاوەنی بڕوانامەی [[ماستەر]]ە لە [[زانستی سیاسی|زانستە سیاسییەکان]]، تایبەتمەندە لە توێژینەوە نێونەتەوەیییەکان، لە [[زانکۆی بەغدا]]. دوای کۆتا بڕوانامەکەی، سەرەڕای ئەوەی لە ساڵی ٢٠١١ لە تاقیکردنەوەی پێشبڕکێدا شکستی ھێنا، وەرگیرا بۆ خوێندنی [[ماستەر]] جگە لە تەمەن و مەرجی خزمەتگوزاری.<ref>https://web.archive.org/web/20170707152019/http://www.aljazeera.net/news/arabic/2002/12/17/%D9%86%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%84%D9%85%D8%A4%D8%AA%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%84%D9%86%D8%AF%D9%86</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://middleeastreference.org.uk/iraqfuac.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠٠٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080705095054/http://www.middleeastreference.org.uk/iraqfuac.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|سیاسەت|ژیاننامە}} [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] bbvbdsels80s6adpg4ovmqd6eh02e41 0 288864 1582907 1526583 2026-05-11T00:36:01Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582907 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی پرد|ناوی فەرمی=پردی درێژی بارنستەپڵ|ناوی خۆماڵی=Barnstaple Long Bridge|وێنە=Barnstaple (Devon, UK), Long Bridge -- 2013 -- 3.jpg|شرۆڤەی وێنە=پردی درێژی بارنستەپڵ، کە بەسەر ڕووباری تۆدا درێژ دەبێتەوە.|ھەڵگرتن=ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل (ڕێگای A3125) و پیادە|پەڕینەوە=[[ڕووباری تۆ]]|شوێن=[[بارنستەپڵ]]، [[دێڤن]]، [[ئینگلتەرا]]|نەخشەسازیی=پردی کەوانەیی بەردین|ژمارەی مەوداکان=١٣ کەوانەی بنەڕەتی|کرایەوە=بنەڕەتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٣|ئەندازیاری نەخشەسازیی=جەیمس گرین (بۆ فراوانکردنی ١٨٣٤)}} '''پردی درێژی بارنستەپڵ''' (بە ئینگلیزی: Barnstaple Long Bridge) پردێکی بەردینی مێژووییە لە شارۆچکەی [[بارنستەپڵ]]، [[دێڤۆن|دێڤن]]، کە بەسەر [[ڕووباری تۆ|ڕووباری تۆدا]] تێدەپەڕێت. مێژووی ئەم پردە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست دەگەڕێتەوە و بە درێژایی سەدەکان چەندین جار فراوان کراوە و گۆڕانکاریی بەسەردا ھاتووە. بەھۆی گرنگییە مێژوویی و نژیاروانییەکەیەوە، وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم پۆلێن کراوە.<ref name="wiki">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Barnstaple Long Bridge |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Barnstaple_Long_Bridge |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == مێژووی سەرەتایی == پێش دروستکردنی پردی بەردین، پردێکی دارین لە ھەمان شوێندا ھەبووە کە مێژووەکەی بۆ سەدەی ١٢ دەگەڕێتەوە. بەڵام بەھۆی ناجێگیری و کاریگەریی ئاوی زۆر، بڕیار درا پردێکی بەردینی پتەوتر دروست بکرێت. کاری دروستکردنی پردە بەردینەکە لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٣ دەستی پێ کرد و پێکھاتبوو لە ١٣ کەوانەی بەردینی تیژ. بۆ دابینکردنی خەرجیی چاککردنەوە و پاراستنی، دامەزراوەیەکی خێرخوازی بە ناوی "ترەستی پردی درێژ" (Long Bridge Trust) دامەزرا، کە تا ئەمڕۆش بەرپرسە لە بەڕێوەبردنی پردەکە.<ref name="trust">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=History |ناونیشان=https://barumbridgetrust.org/history/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="museum">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Spanning Proud: The Evolution Of Barnstaple’s Long Bridge |ناونیشان=https://barnstaplemuseum.org.uk/ourstories/spanning-proud-the-evolution-of-barnstaples-long-bridge/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> [[پەڕگە:Barnstaple_Long_Bridge_-_geograph.org.uk_-_4913016.jpg|چەپ|وێنۆک|دیوی پردەکە کە تێکەڵەیەک لە بەردی کۆن و فراوانکردنە نوێیەکەی پیشان دەدات.]] == فراوانکردن و گۆڕانکارییەکان == بە تێپەڕبوونی کات و گۆڕانی شێوازی ھاتوچۆ، پردەکە چەندین قۆناغی فراوانکردنی بەخۆیەوە بینیوە: '''فراوانکردنی یەکەم (١٨٣٢-١٨٣٤):''' بە سەرپەرشتیی ئەندازیار جەیمس گرین، پردەکە بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان کرا. لەم پرۆسەیەدا، لەجیاتی ڕووخاندنی پردە کۆنەکە، پێکھاتە مێژووییە سەدەکانی ناوەڕاستییەکە لەناو بەرگێکی نوێی بەردیندا داپۆشرا. ئەم کارە وای کرد کە ناوکی پردەکە وەک خۆی بمێنێتەوە و لە دەرەوە ڕووکارێکی نوێ و فراوانتری ھەبێت.<ref name="wiki" /><ref name="museum" /> '''فراوانکردنی دووەم (١٩٦٢-١٩٦٤):''' بۆ چارەسەرکردنی کێشەی قەرەباڵغیی ھاتوچۆی ھاوچەرخ، پردەکە جارێکی دیکە فراوان کرایەوە. لەم قۆناغەدا، پێکھاتەیەکی کۆنکرێتیی نوێ بە دیوی سەرئاو (upstream)ی پردەکەوە زیاد کرا. ئەم کارە یەک ڕاڕەوی ھاتوچۆ و شۆستەی پیادەی فراوانتری بۆ پردەکە دابین کرد، بەڵام لە ھەمان کاتدا بووە ھۆی ئەوەی کە دوو دیوی پردەکە شێوازی نژیاروانیی تەواو جیاوازیان ھەبێت.<ref name="trust" /> == پێکھاتە و گرنگیی ھاوچەرخ == ئەمڕۆ، پردی درێژی بارنستەپڵ تێکەڵەیەکە لە ئەندازیاریی سەدەکانی ناوەڕاست، سەدەی نۆزدەھەم و سەدەی بیستەم. سەرەڕای ئەو ھەموو گۆڕانکارییە، ھێشتا وەک یەکێک لە گرنگترین ڕێڕەوەکانی پەڕینەوە لە شارۆچکەکەدا خزمەت دەکات و ھاتوچۆی ڕێگای A3125ی بەسەردا تێدەپەڕێت. پاراستنی وەک باڵەخانەیەکی پۆلی یەکەم نیشاندەری ئەو گرنگییە مێژووییە قووڵەیە کە لە سیمای شارۆچکەی بارنستەپڵدا ھەیەتی.<ref name="ndlife">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Barnstaple Long Bridge |ناونیشان=https://www.northdevon.life/landmark/barnstaple-long-bridge |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.northdevon.life/landmark/barnstaple-long-bridge |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> [[پەڕگە:Crossing_the_Long_Bridge,_Barnstaple_-_geograph.org.uk_-_7286811.jpg|چەپ|وێنۆک|ھاتوچۆی ھاوچەرخ بەسەر پردە مێژووییەکەدا.]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ئینگلتەرا|نژیاروانی|پردەکان|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Long Bridge, Barnstaple}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} cjt8hslb633l0p6mwf7ljb9nnjdhir7 0 288961 1582696 1582569 2026-05-10T12:06:42Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582696 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فرانک کاپریۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Caprio}}؛ ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٣٦ – ٢٠ی ئابی ٢٠٢٥)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=DaSilva |یەکەم=Melanie |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=Judge Frank Caprio, known for 'Caught in Providence,' dies at 88 |ناونیشان=https://www.wpri.com/news/local-news/providence/judge-frank-caprio-known-for-caught-in-providence-dies-at-88/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |بڵاوکەرەوە=WPRI-TV |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250820200157/https://www.wpri.com/news/local-news/providence/judge-frank-caprio-known-for-caught-in-providence-dies-at-88/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Parent |یەکەم=Tabitha |سەردێڕ=TikTok Famous Judge Frank Caprio Dies at Age 88 |ناونیشان=https://people.com/judge-frank-caprio-dies-at-age-88-11794854 |ئیش=People |بڵاوکەرەوە=Dotdash Meredith |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> دادوەر و سیاسەتوانێکی ئەمریکی بوو کە وەک سەرۆکی دادوەرانی دادگای شارەوانیی [[پڕۆڤیدێنس|پڕۆڤیدێنس، ڕۆد ئایلەند]]، و سەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەرانی ڕۆد ئایلەند بۆ خوێندنی باڵا کاری کردووە. ئەو کاری دادوەرییەکەی لە بەرنامەی ''کۆت ئین پڕۆڤیدێنس'' لە تەلەڤیزیۆن پەخش دەکرا. ھەروەھا لە زنجیرەی ''پارکینگ وۆرز''دا دەرکەوتنی ھەبووە، و دادوەریی چەندین دۆسیەی سەرپێچیی ھاتوچۆی کردووە. کەناڵی [[یووتیووب]]ی کۆت ئین پڕۆڤیدێنس ٢٫٩٢ ملیۆن بەشداربووی ھەیە. لە ساڵی ٢٠١٧دا، ڤیدیۆکانی لە ھۆڵی دادگادا بوونە [[ڤیدیۆی ڤایرۆسی]]، و زیاتر لە ١٥ ملیۆن بینەریان ھەبوو. تا ساڵی ٢٠٢٢، بینینەکانی ''کۆت ئین پڕۆڤیدێنس'' نزیک بووەوە لە ٥٠٠ ملیۆن. ئەو بە ھاوسۆزی و نوکتەی سووکی لە دادگادا ناسرا. کاپریۆ کە [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|دیموکرات]] بوو، لە دەیەی ١٩٦٠دا لە ئەنجومەنی شاری پڕۆڤیدێنسدا کاری کردووە، و بە شێوەیەکی سەرنەکەوتوو خۆی بۆ ھەردوو پۆستی جێگری پارێزگار و داواکاری گشتی کاندید کرد. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == کاپریۆ لە گەڕەکی ئیتاڵی-ئەمریکیی فێدڕاڵ ھیڵ لە پڕۆڤیدێنس لەدایک بووە، دووەم کوڕی سێ کوڕی ئەنتۆنیۆ کاپریۆ بوو، کە کۆچبەرێک بوو لە تیانۆ، ئیتاڵیا، و فیلۆمینا کاپریۆ، کە خەڵکی ڕەسەنی [[پڕۆڤیدێنس]] بوو و خێزانەکەی لە [[ناپۆلی]]، ئیتاڵیاوە کۆچیان کردبوو.<ref name="RIM2019">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.rimonthly.com/judge-frank-caprio/|سەردێڕ=Judge Frank Caprio Wants Justice for All |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190806123200/https://www.rimonthly.com/judge-frank-caprio/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> باوکی کاپریۆ، ئەنتۆنیۆ «توپ» کاپریۆ، کە میوەفرۆش و شیرفرۆش بوو،<ref name="RIM2019"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.independentri.com/independents/ind/south_kingstown/article_323b88b3-6c27-565c-a513-fe72f66e47aa.html|سەردێڕ=Caprio: Leave the ladder down, so others may follow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190806123157/http://www.independentri.com/independents/ind/south_kingstown/article_323b88b3-6c27-565c-a513-fe72f66e47aa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ژیانی ھەبوو، و بە توندی منداڵەکانی فێر دەکرد کە بخوێنن و لەگەڵ ھەژاراندا بەسۆز بن، و لە کاتی کاری کوڕەکەیدا وەک دادوەر، بەردەوام بوو لە بوون بە «ئامادەییەکی بەھێز».<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.catholicnewsagency.com/news/266069/frank-caprio-famed-judge-known-for-showing-mercy-dies-at-88|سەردێڕ=Frank Caprio, famed judge known for showing mercy, dies at 88 |وێبگە=Catholic News Agency}}</ref> لە ساڵانی دواتریدا، توپ کاپریۆ وەک [[دەروونناس|دەروونناسێک]] کاری دەکرد، و نووسەرێکی بڵاوکراوە بوو لە بواری دەروونناسیی کۆمەڵایەتیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Byle |یەکەم=Hal |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ١٩٦٨|ناونیشان=https://www.newspapers.com/image/57022849|سەردێڕ=Sep 20, 1968, page 12 - Newport Daily News at Newspapers.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|پەڕە=١٢|زمان=en |via=Newspapers.com}}</ref> کاپریۆ لە قوتابخانە گشتییەکانی پڕۆڤیدێنسدا خوێندوویەتی و لە ھەمان کاتدا وەک قاپشۆر و بۆیاخچیی پێڵاو کاری کردووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی سێنترال دەرچووە، کە لە ساڵی ١٩٥٣دا نازناوی پاڵەوانێتیی ویلایەتی لە زۆرانبازیدا بەدەستھێناوە.<ref name="prov">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://news.providence.edu/providence-is-home-court-for-tv-judge-frank-caprio-58-08hon|سەردێڕ=Providence is home court for TV Judge Frank Caprio '58, '08Hon. {{!}} News {{!}} Providence College |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190806123206/https://news.providence.edu/providence-is-home-court-for-tv-judge-frank-caprio-58-08hon |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٨ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی پڕۆڤیدێنس بەدەستھێناوە، کە زانکۆیەکی کاسۆلیکییە و لەلایەن فەرمانی دۆمینیکانەوە دامەزراوە. دوای دەرچوونی، دەستی بە وانەوتنەوەی حکوومەتی ئەمریکی کردووە لە قوتابخانەی ئامادەیی ھۆپ لە پڕۆڤیدێنس. لە کاتی وانەوتنەوە لە ھۆپ، کاپریۆ لە قوتابخانەی شەوانەی قوتابخانەی یاسای زانکۆی سަفۆک لە بۆستن خوێندوویەتی، و لە ساڵی ١٩٦٥ بڕوانامەی یاسای بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=8fy719Nr3V8|سەردێڕ=- YouTube |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191217032520/https://www.youtube.com/watch?v=8fy719Nr3V8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=You tube (Caught in Providence Channel)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.suffolk.edu/news-features/news/2025/08/21/13/45/judge-frank-caprio|سەردێڕ=Using the Law to Lift Up Lives - Suffolk University |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.suffolk.edu |زمان=en}}</ref> کاپریۆ ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥٤ تا ١٩٦٢ لە [[پاسەوانی نەتەوەییی سوپا|پاسەوانی نیشتمانیی سوپای]] ڕۆد ئایلەند لە کەتیبەی ئەندازیاریی شەڕکەری ٨٧٦دا خزمەتی کردووە. لە ماوەی خزمەتکردنیدا لە پاسەوانی نیشتمانیی سوپادا، کاپریۆ لە کامپی ڤارنەم لە ناراگانسێت، [[ڕۆد ئایلەند]] و فۆرت ئیندیانتاون گاپ لە شارۆچکەی ڕۆژھەڵاتی ھانۆڤەر، [[پێنسیلڤانیا]] جێگیر کرابوو.<ref name="RIM2019"/><ref name="prov"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Caprio (Judge)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|مافەکانی مرۆڤ}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] 1blascyjmb4d0l7c64yvt7387a0g6sb 0 289488 1582908 1526584 2026-05-11T00:37:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582908 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی پرد|ناوی فەرمی=پردی درێژی بایدفۆرد|ناوی خۆماڵی=Bideford Long Bridge|وێنە=Bideford long bridge pan 1200.jpg|شرۆڤەی وێنە=دیمەنێکی پانۆرامایی پردی درێژی بایدفۆرد.|ھەڵگرتن=ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل و پیادە|پەڕینەوە=ڕووباری توریج|شوێن=بایدفۆرد، دێڤۆن، [[ئینگلتەرا]]|ئەندازیاری نەخشەسازیی=سێر تیۆباڵد گرێنڤیڵ (پردی بەردین)|ژمارەی مەوداکان=٢٤ کەوانە|درێژیی گشتی=٢٠٦ مەتر (٦٧٧ پێ)|کرایەوە=سەدەی ١٥ (پردی بەردین)}} '''پردی درێژی بایدفۆرد''' (بە ئینگلیزی: Bideford Long Bridge) پردێکی مێژوویی و بەردینی کەوانەییە لە شارۆچکەی بایدفۆرد لە دێڤۆن، [[ئینگلتەرا]]. پردەکە بەسەر ڕووباری توریجدا درێژ دەبێتەوە و بەھۆی مێژووە دێرینەکەی و پێکھاتە ناوازەکەیەوە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم پۆلێن کراوە.<ref name="wiki">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bideford Long Bridge |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Bideford_Long_Bridge |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="bideford.com">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bideford Long Bridge {{!}} bideford |ناونیشان=https://bideford.com/bideford-long-bridge/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == مێژوو == یەکەم پرد کە لەم شوێنەدا دروست کرا، پردێکی دارین بوو کە مێژووەکەی بۆ دەوروبەری ساڵی ١٣٠٠ دەگەڕێتەوە. بەھۆی ناسەقامگیریی پردە دارینەکەوە، لە سەدەی ١٥دا پردێکی بەردینی نوێ لە شوێنی دروست کرا. بەپێی گێڕانەوەکان، کارەکە لەلایەن سێر تیۆباڵد گرێنڤیڵەوە ئەنجام دراوە. بۆ دابینکردنی خەرجیی چاککردنەوە و پاراستنی بەردەوامی پردەکە، دەزگایەکی تایبەت بە ناوی "Bideford Bridge Trust" دامەزرا، کە لە ڕێگەی بەخشینی زەوی و زارەوە داھاتی بۆ کۆدەکراوەوە، ئەم دەزگایە تا ئەمڕۆش بەردەوامە لە بەڕێوەبردنی پردەکە.<ref name="trust">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=History of the Bideford Bridge Trust |ناونیشان=http://www.bidefordbridgetrust.org.uk/history/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> پردەکە لە مێژووی خۆیدا چەندین جار فراوان کراوە بۆ ئەوەی لەگەڵ پێداویستییەکانی ھاتوچۆی سەردەمدا بگونجێت. دیارترینیان لە ساڵانی ١٨٦٤ و ١٩٢٥دا بووە، کە تێیدا ڕێڕەوی ھاتوچۆ و شۆستەی پیادە فراوانتر کران.<ref name="wiki" /> [[پەڕگە:Bideford_Bridge.jpg|چەپ|وێنۆک|پردی درێژ لە بایدفۆرد، وێنەیەکی کۆنتر.]] == پێکھاتە و نەخشەسازیی == پردی درێژی بایدفۆرد بەوە ناسراوە کە لە ٢٤ کەوانەی بەردینی نووکتیژ پێکھاتووە، کە ھەریەکەیان قەبارە و پانیی جیاوازیان ھەیە. ھۆکاری ئەم جیاوازییە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە لە کاتی دروستکردنیدا، بونیادنەرەکان ناچار بوون بناغەی ھەر کەوانەیەک لەسەر ئەو بەشە پتەوەی بنکی ڕووبارەکە دابنێن کە دەیاندۆزییەوە، ئەمەش بووەتە ھۆی دروستبوونی کەوانەی جیاواز. درێژیی گشتیی پردەکە ٢٠٦ مەتر (٦٧٧ پێ)ە.<ref name="northdevon.life">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bideford Long Bridge {{!}} northdevon |ناونیشان=https://www.northdevon.life/landmark/bideford-long-bridge |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.northdevon.life/landmark/bideford-long-bridge |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="trust" /> ئەفسانەیەکی باو ھەیە کە دەڵێت بناغەکانی پردەکە لەسەر کیسەی خوری دانراون، بەڵام ئەمە تەنھا گێڕانەوەیەکی فۆلکلۆرییە و ھیچ بنەمایەکی ڕاستەقینەی نییە. لە ڕاستیدا، بناغەکان لەسەر کۆڵەکەی دارین و بەردی گەورە دروست کراون.<ref name="bideford.com" /> [[پەڕگە:Long_Bridge,_Bideford_-_geograph.org.uk_-_3442771.jpg|چەپ|وێنۆک|دیمەنێکی دیکەی پردەکە لە گۆشەیەکی جیاوازەوە.]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ئینگلتەرا|ئەندازیاری|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Bideford Long Bridge}} [[پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا]] 74bha949wx6rx657ffuwfpp63c3eqp9 0 289931 1582906 1526542 2026-05-11T00:30:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582906 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی پرد | ناوی فەرمی = پردی ئەسک | ناوی خۆماڵی = Usk Bridge | وێنە = The Usk Bridge, Brecon, Wales.jpg | شرۆڤەی وێنە = پردی ئەسک لە شارۆچکەی برێکۆن، وێڵز. | ھەڵگرتن = ڕێگای A40 و پیادە | پەڕینەوە = ڕووباری ئەسک | شوێن = برێکۆن، پاویس، [[وێڵز]] | کەرەستە = بەرد | کرایەوە = ١٥٦٣ (وەشانی بەردین) | ئەندازیاری نەخشەسازیی = تۆماس ئێدواردز (فراوانکردن لە ١٧٩٤) }} '''پردی ئەسک''' (بە ئینگلیزی: Usk Bridge) پردێکی مێژووییە لە شارۆچکەی برێکۆن، پاویس، [[وێڵز]]، کە بەسەر ڕووباری ئەسکدا ڕێگای A40 دەگوازێتەوە. ئەم پردە کە مێژووەکەی بۆ سەدەی شازدەھەم دەگەڕێتەوە، بەھۆی گرنگییە نژیاروانی و مێژووییەکەیەوە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم (Grade I listed building) و یادگارێکی خشتەبەندکراو (Scheduled Ancient Monument) پۆلێن کراوە.<ref name="wiki">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Usk_Bridge_(Brecon) |سەردێڕ=Usk Bridge (Brecon) |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="historypoints">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Usk Bridge, Brecon {{!}} historypoints |ناونیشان=https://historypoints.org/index.php?page=usk-bridge-brecon |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://historypoints.org/index.php?page=usk-bridge-brecon |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == مێژوو == پێشینەی پردێک لەم شوێنەدا دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست، بەڵام لە ساڵی ١٥٣٥دا بەھۆی لافاوێکی گەورەوە وێران بوو. لە ساڵی ١٥٦٣، پردەکە بە بەرد دووبارە دروست کرایەوە. بەپێی نەریتە ناوخۆییەکان، دوای ئەوەی ھاوسەری سێر جۆن گەیمز (Sir John Games)، کەسایەتییەکی دیاری ناوچەکە، لە کاتی پەڕینەوە لە ڕووبارەکەدا خنکا، ئەو بڕیاری دا پردێکی نوێ و پتەو لەسەر ئەرکی خۆی دروست بکات.<ref name="cariadslocal">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cariadslocal.co.uk/news/your-history-usk-bridge |سەردێڕ=YOUR HISTORY: Usk Bridge |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> لە ساڵی ١٧٩٤دا، پردەکە بە مەبەستی فراوانکردن و گونجاندنی لەگەڵ ھاتوچۆی زیاتردا، لەلایەن ئەندازیار تۆماس ئێدواردز، کوڕی پردسازە بەناوبانگەکە ویلیام ئێدواردز، کاری نوێکردنەوەی بۆ کرا. لەم نوێکردنەوەیەدا، کەوانەیەکی نوێ لە لای ڕۆژئاواوە بۆ زیاد کرا. گۆڕانکارییەکی دیاری دیکە لە ساڵی ١٩٥٥ ئەنجام درا، کاتێک ڕێڕەوی پیادەی کۆنکرێتی بە شێوەی کانتیلیڤەر بۆ ھەردوو لای پردەکە زیاد کرا بۆ سەلامەتیی پیادەکان.<ref name="wiki" /><ref name="historypoints" /> [[پەڕگە:River Usk and bridge, Brecon (geograph 1840498).jpg|وێنۆک|چەپ|ڕووباری ئەسک و پردەکە لە برێکۆن.]] == نەخشەسازیی و پێکھاتە == پردی ئەسک لە حەوت کەوانەی بەردینی پێکھاتووە کە شێوەیان نووکتیژە و تایبətمەندیی نژیاروانیی سەردەمی تیودۆر نیشان دەدەن. پردەکە خاوەنی بڕەرە ئاویی تیژە (cutwaters) کە یارمەتیی کەمکردنەوەی فشاری ئاو لەسەر ستوونەکان دەدات، بەتایبەتی لە کاتی لافاودا. پێکھاتە سەرەکییەکەی پردەکە ھی ساڵی ١٥٦٣یە، لە کاتێکدا کەوانە زیادکراوەکەی ساڵی ١٧٩٤ و ڕێڕەوە کۆنکرێتییەکانی ١٩٥٥ قۆناغە جیاوازەکانی گەشەسەندنی پردەکە نیشان دەدەن. ئەم تێکەڵاوییە لە نێوان نژیاروانیی کۆن و پێویستیی مۆدێرن، پردەکەی کردووەتە نموونەیەکی گرنگی مێژووی ئەندازیاری.<ref name="wiki" /><ref name="historypoints" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وێڵز|ئەندازیاری|نژیاروانی| شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Usk Bridge, Brecon}} [[پۆل:پردەکانی وێڵز]] do5w28ws779rxymq212w96lrtqtipte 0 289949 1582910 1526612 2026-05-11T00:39:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582910 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی پرد | ناوی فەرمی = پردی ئاسنینی وۆتەرلوو | ناوی خۆماڵی = Waterloo Bridge | وێنە = Betws Y Coed iron bridge - geograph.org.uk - 289742.jpg | شرۆڤەی وێنە = پردی وۆتەرلووی ئاسنین لە بێتووس-وای-کۆید، وێڵز. | ھەڵگرتن = ڕێگای A5 | پەڕینەوە = ڕووباری کۆنوی | شوێن = بێتووس-وای-کۆید، کۆنوی، [[وێڵز]] | نەخشەسازیی = پردی کەوانەیی ئاسنی داڕێژراو | درێژترین مەودا = ٣٢ مەتر (١٠٥ پێ) | ئەندازیاری نەخشەسازیی = تۆماس تێلفۆرد | کرایەوە = ١٨١٥ }} '''پردی وۆتەرلوو''' (بە ئینگلیزی: Waterloo Bridge) پردێکی ئاسنی داڕێژراوی مێژووییە کە ڕێگای A5 بەسەر ڕووباری کۆنوی (Conwy) لە شارۆچکەی بێتووس-وای-کۆید لە [[وێڵز]]دا ھەڵدەگرێت. پردەکە لەلایەن ئەندازیاری بەناوبانگ، تۆماس تێلفۆرد، نەخشەی بۆ کێشراوە و لە ساڵی ١٨١٥ کراوەتەوە. ئەم پردە بەھۆی گرنگیی مێژوویی و ئەندازیارییەکەیەوە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم (Grade I listed building) پۆلێن کراوە.<ref name="wiki">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Waterloo_Bridge,_Betws-y-Coed |سەردێڕ=Waterloo Bridge, Betws-y-Coed |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == مێژوو و نەخشەسازیی == پردی وۆتەرلوو وەک بەشێک لە پڕۆژە گەورەکەی تۆماس تێلفۆرد بۆ دروستکردنی ڕێگای نوێی لەندەن-ھۆلیھێد (A5) بنیات نرا. ئامانج لەم ڕێگایە باشترکردنی ھاتوچۆ بوو بەرەو [[ئایرلەند]] دوای یەکگرتنی لەگەڵ بەریتانیا لە ساڵی ١٨٠١. پردەکە ناوی "وۆتەرلوو"ی لێ نرا چونکە لە ھەمان ساڵی شەڕی بەناوبانگی وۆتەرلوودا دروست کرا.<ref name="historypoints">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Waterloo Bridge, Betws-y-Coed {{!}} historypoints |ناونیشان=https://historypoints.org/index.php?page=waterloo-bridge-betws-y-coed |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://historypoints.org/index.php?page=waterloo-bridge-betws-y-coed |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> پێکھاتە ئاسنینەکەی پردەکە لەلایەن ویلیام ھازڵداین (William Hazledine) لە کارگەی ئاسنەکەی لە Plas Kynaston لە نزیک ڕێکسھام (Wrexham) دروست کرا و پاشان بە ڕێگای ئاوی و وشکانیدا گواسترایەوە بۆ شوێنی مەبەست. نەخشەی پردەکە لە یەک کەوانەی ئاسنی داڕێژراو پێکدێت کە درێژییەکەی ٣٢ مەترە. لەسەر کەوانەکانی پردەکە نووسراوێکی تایبەت ھەیە کە دەڵێت: "ئەم کەوانەیە لە ھەمان ساڵدا دروست کرا کە شەڕی وۆتەرلوو تێیدا ڕوویدا". ھەروەھا ھێماکانی گوڵی ڕۆزی ئینگلتەرا، گوڵی سیری وێڵز و شامیی ئایرلەند لەسەر پردەکە نەخشێنراون، کە ئاماژەیە بۆ یەکێتیی وڵاتەکان.<ref name="historypoints" /><ref name="natt">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Waterloo Bridge, Betws-y-Coed {{!}} nationaltransporttrust |ناونیشان=https://www.nationaltransporttrust.org.uk/heritage-sites/heritage-detail/waterloo-bridge-betws-y-coed |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> [[پەڕگە:The A5 on the Waterloo Bridge - geograph.org.uk - 2111681.jpg|وێنۆک|چەپ|ڕێگای A5 بەسەر پردی وۆتەرلوودا تێدەپەڕێت.]] == گرنگی و پاراستن == پردی وۆتەرلوو وەک یەکێک لە باشترین نموونەکانی پردی ئاسنی داڕێژراوی سەرەتایی دادەنرێت و بەڵگەیە لەسەر لێھاتوویی و پێشەنگیی تۆماس تێلفۆرد لە بواری ئەندازیاریدا. ئەم پردە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵە بە شێوەیەکی بەردەوام ھاتوچۆی لەسەرە و تا ئێستاش بەشێکی گرنگی تۆڕی ڕێگاوبانی نیشتمانییە. بەھۆی ئەم گرنگییە مێژوویی و تەکنیکییەوە، پردەکە لە لیستی باڵەخانە پارێزراوەکانی پۆلی یەکەمدا دانراوە.<ref name="wiki" /><ref name="natt" /> [[پەڕگە:North west view of Waterloo Bridge, over the river Conway.jpeg|وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی پردەکە، ١٨١٥.]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وێڵز|ئەندازیاری|نژیاروانی|مێژوو| شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Waterloo Bridge, Betws-y-Coed}} [[پۆل:پردەکانی وێڵز]] p9t5rykcmco3gwknon46yj36id939k0 0 291067 1582825 1547674 2026-05-10T19:34:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582825 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = ویلایەتی حیجاز<br>ولایة حیجاز<br> حیجاز ولایتی | common_name = Beirut Vilayet | subdivision = [[ویلایەت]]ی | nation = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی | capital = [[مەککە]]<ref name="coins">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Roger Dewardt Lane|سەردێڕ=Encyclopedia Small Silver Coins|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IvqVxwpDK2UC&pg=PA268|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Roger deWardt Lane|ژپنک=٩٧٨-٠-٦١٥-٢٤٤٧٩-٢|پەڕە=٢٦٨}}</ref><br/>[[تایف]] <small>(شوێنی نیشتەجێبوونی ھاوینە){{sfn|Numan|2005|p=61-62}}</small> | national_motto = | national_anthem = | political_subdiv = | today = [[عەرەبستانی سعوودی]]<br />[[ئوردن]] | year_start = ١٥١٧ | year_end = ١٩١٦ | life_span = |image_map = {{Photomontage | photo1a = Hejaz Vilayet, Ottoman Empire (1900) v2.png | photo2a = | photo2b = Arabian Peninsula — Memalik-i Mahruse-i Shahane-ye Mahsus Mukemmel ve Mufassal Atlas (1907).jpg | photo3a = Hejaz Vilayet.png | photo3b = | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = }} |image_map_caption = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ویلایەتی حیجاز لە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، لە ساڵی ١٩٠٠دا{{ھن}} نەخشەی ناوەڕاست:{{ھن}} نەخشەی ویلایەتی حیجاز لە ساڵی ١٩٠٧دا{{ھن}} نەخشەی خوارەوە:{{ھن}} بەشە لاوەکییەکانی ویلایەت لە ساڵی ١٩١٠ | p1 = ئەیالەتی حەبەشە | flag_p1 = Flag of the Ottoman Empire.svg | s1 = شانشینی حیجاز | flag_s1 = Flag of Hejaz (1917).svg | image_flag = Flag of the Ottoman Empire.svg | p2 = مەمالیکەکان | stat_year1 = ١٩١٤ | stat_area1 = ٢٥٠٬٠٠٠ | stat_pop1 = ٣٠٠٬٠٠٠ | ref_pop1 = <ref name="coins"/> | footnotes = | demonym = حیجازی | image_map2 = Hejaz Vilayet.png | image_map2_caption = the Vilayet's subdivisions in 1910 | status_text = | event_start = [[یاسای ویلایەت]] | event1 = [[ھێڵی ئاسنینی حیجاز]] | date_event1 = ١٩٠٨ | event_end = [[ڕاپەڕینی گەورەی عەرەب]] | ref_area1 = <ref name="asia">[https://archive.org/stream/asiakeane00kean#page/459/mode/1up Asia] by [[A. H. Keane]], page 459</ref> }} '''ویلایەتی حیجاز'''، بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''حیجاز ولایتی'' بە ڕۆمانی:''Ḥijāz Vilâyeti'') دابەشکردنێکی کارگێڕی ئاستی یەکەم ([[ویلایەت]]) بوو لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].<ref>Kaligian, Dikran Mesrob (2011) Armenian Organization and Ideology Under Ottoman Rule, 1908–1914 (revised edition) Transaction Publishers, New Brunswick, New Jersey</ref> بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ٩٦٥٠٠ میل چوارگۆشە بووە (٢٥٠ ھەزار کیلۆمەتر دووجا). حیجاز ھەموو زەویەکانی لە سنووری باشووری [[ویلایەتی سووریا]]، باشووری شاری مەعان، تا سنووری باکووری [[ویلایەتی یەمەن]]، باکووری شاری ئەللیس لەخۆگرتبوو.<ref>https://archive.org/details/asiakeane00kean/page/459/mode/1up</ref> ھەرچەندە سەرەڕای نەبوونی سامانی سرووشتی، ھەرێم وەک شانەی ئیسلام گرنگییەکی سیاسی زۆری ھەبوو و سەرچاوەی ڕەوایەتی بوو بۆ حوکمڕانی عوسمانیەکان. ئەو یارمەتییانەی کە لەلایەن دەوڵەت و [[زەکات]]ەوە دابین دەکرا، سەرچاوەی سەرەکی داھات بوون بۆ دانیشتوانی ئەو دوو شارە پیرۆزە، بەڵام بازرگانی کە بەھۆی [[حەج]]ەوە دروست دەکرا، سەرچاوەیەکی گرنگی داھاتیش بوو.<ref>https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA253&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> ھێزی ئاسایی عوسمانی لە حیجاز وەک فیرقە پێکھێنرا، کە پەیوەست بوو بە سوپای حەوتەمەوە لە [[ویلایەتی یەمەن]]. لە دەرەوەی شار و شارۆچکەکان، دەسەڵاتی عوسمانی لاواز بوو. تەنھا [[مەدینە]] و [[جدە]] لەشکری ھەمیشەیییان ھەبوو.<ref>https://ww1.slashdocs.com/{{بەستەری مردوو|url=https://ww1.slashdocs.com/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == مێژوو == سوڵتان [[سەلیمی یەکەم]] لە ساڵی ١٥١٧دا شکستی بە سوڵتانییەتی [[مەمالیکەکان]] ھێنا و دەستی بەسەر [[میسر]]دا گرت. حیجاز لەو کاتەدا، دەسەڵاتێکی [[مەمالیکەکان]] بوو و بۆ ھاوردەکردنی دانەوێڵە پشتی بە [[میسر]] بەستبوو، ھەروەھا لە ژێر ھەڕەشەی ھێزێکی دەریایی شەڕانگێزی [[پورتوگال]]دا بوو لە [[دەریای سوور]]. لە ئەنجامدا میری [[مەککە]] لەو کاتەدا، بەرەکاتی کوڕی محەمەد حەسەنی، کوڕە ١٢ ساڵانەکەی، محمد ("ئەبو نومێی"ی داھاتوو)ی ناردە [[میسر]] و بەیعەتیان بە سوڵتانی عوسمانی دا، لەگەڵ کلیلی [[مەککە]]. سوڵتان ڕێگەی بە میری مەککە دا لە دەسەڵاتدا بمێنێتەوە لە بەرامبەر وەفاداری بۆ سوڵتان. بۆ بەھێزکردنی شەرعیەتی سوڵتان لە حیجاز و لە جیھانی موسڵمانان، سوڵتان نازناوی پارێزەری دوو مزگەوتی پیرۆزی(خَادِمُ ٱلْحَرَمَیْنِ ٱلشَّرِیفَیْن) وەرگرت. سەرەتا عوسمانیەکان لە ژێر دەسەڵاتی [[ئەیالەتی میسر]]دا حیجازیان بەڕێوە دەبرد. شەریفی مەککە نوێنەرایەتی دەسەڵاتی ئیمپراتۆری لە ناوچەکەدا دەکرد. دواتر ئیدارە کەوتە دەست [[والی]]ەکانی [[جەدە]] و دواتر ئەیالەتی جددە گۆڕدرا بۆ ویلایەتی حیجاز، لەگەڵ پارێزگارێک لە [[مەککە]].<ref>https://books.google.iq/books?id=d2WcCIm6WaQC&pg=PA734&redir_esc=y</ref> لە ساڵانی ١٧٥٠ وە [[بانگەوازی وەھابییەت|موسڵمانانی وەھابی]] کە مەزھەبێکی پاکیزەیی ناوچەی [[نەجد]] بوون و لەلایەن بنەماڵەی کاریگەرەکەی ئالسعودەوە پشتیوانی دەکران، دەستیان کرد بە مەترسی لەسەر سەقامگیری حیجاز. لە ساڵی ١٨٠١ لە کاتێکدا سەرنجی [[باب ئەلعالی]] عوسمانی بۆ داگیرکردنی میسری فەرەنسی لادرا، وەھابیەکان زاڵ بوون بەسەر بەرگرییە ناوخۆییەکانی حیجازیدا و شارە پیرۆزەکانیان گرت. [[شەریف پاشا]]، [[والی]] [[جدە]]، بۆ ماوەیەکی کاتی مەککەی لە دەست وەھابییەکان وەرگرتەوە بەڵام دواجار لە ساڵی ١٨٠٦دا شکستی ھێنا. وەھابیەکان عەقیدەی ئایینی توندیان لە شارە پیرۆزەکاندا سەپاند؛ باسکردنی سوڵتان لە کاتی وتاری ھەینیدا قەدەغە بوو، بەرپرسانی چوار [[مەزھەبی فیقھی|مەزھەب]] ([[فیقھی ئیسلامی|قوتابخانەکانی فیقھی ئیسلامی]]) لە کارەکانیان دوورخرانەوە و وەھابیەکان لە شوێنی ئەوان دانران. لە سەرەتای ساڵی ١٨٠٧ سەرکردەی سوپای وەھابی ئیبن سعود فەرمانی دەرکردنی ھەموو حاجی و سەربازە دڵسۆزەکانی میری [[مەککە]] دەرکرد، دواتر تاڵانی شارەکە بەدوای خۆیدا ھێنا. گوایە ئیبن سعود کاروانی حاجیانی قەدەغە کردووە کە شمشاڵ و تەپڵیان لەگەڵدا بووە، ئەمەش پێچەوانەی عەقیدەی وەھابی بووە.<ref>https://ww1.slashdocs.com/{{بەستەری مردوو|url=https://ww1.slashdocs.com/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> حکومەتی عوسمانی خۆی بینی کە ناتوانێت ڕووبەڕووی وەھابیەکان ببێتەوە، و ئەرکی شکستپێھێنانیان بە [[محەممەد عەلی پاشا]] بەھێزی میسر لە ساڵانی ١٨٠٩-١٨١٠ دا. [[محەممەد عەلی پاشا]] لە ساڵی ١٨١١ سوپایەکی بە فەرماندەیی (طوسون پاشا)ی کوڕی ڕەوانە کرد و لە ساڵی ١٨١٢ و ١٨١٣دا بە سەرکەوتوویی [[مەدینە]] و [[مەککە]]ی گرتەوە. (طوسون پاشا) لە کاتی ھەڵمەتەکەدا بە نەخۆشی کۆچی دوایی کرد و برا بچووکەکەی (ئیبراھیم پاشا) جێگەی گرتەوە کە درێژە بە ھەڵمەتەکەی دا بۆ ناو [[نەجد]] و شەڕەکە تەنھا لە ئەیلولی ساڵی ١٨١٨ کۆتایی ھات، بە شکست و ھەڵوەشاندنەوەی ئەو وڵاتە کە بە یەکەم دەوڵەتی سعودیە ناسرابوو. لە ساڵی ١٨١٨ تا ١٨٤٥ ناوچەکە لە لایەن [[میسر]]ەوە بەڕێوەدەبرا، تاوەکو محمد عەلی ناچار بوو حیجاز بگەڕێنێتەوە بۆ سوڵتان لە ئەنجامی شەڕی دووەمی تورکیا و میسر. پاشان عوسمان پاشا کرا بە والی حیجاز. سنوورەکانی ویلایەتەکە باشتر پێناسە کرانەوە و میرنشینی مەککە نۆژەن کرایەوە.<ref>https://books.google.iq/books?id=41aVY2K95yEC&pg=PA189&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٨٦٠ کۆمیسیۆنێک بۆ ڕێکخستنەوەی ویلایەتەکە ڕەوانەی حیجاز کرا و لە دەیان ساڵی دواتردا چاکسازیی ئیداریی ھاتە ئاراوە. حیجاز لە ساڵی ١٨٧٢ بە پێی یاسای ویلایەت لە ساڵی ١٨٦٤ وەک ویلایەت ڕێکخرایەوە، ویلایەتەکە بەسەر [[سنجاق]] و [[قەزا]] و [[ناحیە]]دا دابەشکرا. [[مەککە]] بوو بە ناوەندی ویلایەت، [[مەدینە]] و [[جدە]] وەک سنجاق. پێکھاتەی ئیداریی حیجاز چاکسازی کرا، بەڵام ھەندێک گۆڕانکاری کە لە باقی ئیمپراتۆریەتدا دەرکران لێرەدا جێبەجێ نەکرا. شارۆچکەکانی [[مەککە]] و [[مەدینە]] لە پێدانی باج بەخشرابوون و لە ڕاستیدا، لە خەزێنەی عوسمانی کە بڕیار بوو بەسەر ھەژارانی مەککە و مەدینەدا دابەش بکرێت، یارمەتییان پێدرا، کە پێی دەگوترا سورە. ناوچەی حیجاز بۆ یەکەمجار لە سەردەمی خەلیفەی عەباسی ئەلموقتەدیر لە سەدەی دەیەمدا یارمەتی وەرگرت، دواتر بووە بە نەریت بۆ خەلیفە و سوڵتانەکانی تر کە ئەو یارمەتییانە بنێرن. بەڵام بەدەر لە دانیشتوانی مەککە و مەدینە، دانیشتوانی شارۆچکە و گوندەکانی تریش ئەوەندە سوودیان لێ وەرنەگرت. ھەروەھا یارمەتییەکان درا بە شێخە کۆچەرییە دیارەکان، کە توانای تێکدانی تێپەڕبوونی حاجیان لە ناوچەکەدا ھەبوو. ھەروەھا ھەموو ویلایەتەکە لە خزمەتی سەربازی بەخشرا؛ ھەوڵەکانی ھەڵوەشاندنەوەی ئەم لێخۆشبوونە لەلایەن شەریفی مەککەوە ڕێگری لێکرا. <ref>https://books.google.iq/books?id=Qx_8DAy9VMYC&redir_esc=y</ref> عوسمانییەکان ھێزێکی گارنیۆنیان لە ژێر فەرماندەیی ئەفسەرەکاندا ٧٠٠٠ سەربازی ھەبوو، جگە لە پاسەوانی کەسی شەریف خۆی کە ٥٠٠ کەس بوو. جگە لەم نیشتەجێبوونانە، ڕێگاوبان و ژێرخانی دیکە لە ژێر کۆنترۆڵی عوسمانییەکاندا نەبوون، ڕێگاکانی بۆ یانبوو لە مەدینەوە پێویستیان بە سکویرێتی بەھێز ھەبوو و ڕێگای شەمەندەفەری مەککە-مەدینە بە بەردەوامی لەلایەن خەڵکی ھۆزەکانەوە دادەخرا کە داوای پارەیان دەکرد بۆ تێپەڕین، دزیکردن و کوشتنی ڕێگاوبانەکان لەسەر ئەم ڕێگایانە باو بوو.<ref>Numan, Nurtaç (November 2005), The Emirs of Mecca and the Ottoman Government of Hijaz, 1840-1908, The Institute for Graduate Studies in Social Sciences</ref> عوسمانییەکان لە ساڵی ١٩٠٨ [[ھێڵی ئاسنینی حیجاز|ھێڵی ئاسنی حیجازیان]] تەواو کرد، کە [[دیمەشق]]ی بە [[مەدینە]] بەستەوە، بەڵام لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا زیانێکی زۆر بەر ھێڵی ئاسنینەکە کەوت و دواتر وازی لێھێنرا. لە ساڵی ١٩١٦ لە ئەنجامی نامەنووسی مەکماھۆن-حوسێن، [[حوسێن بن عەلی|شەریف حسێن کوڕی عەلی]] خۆی بە پاشای حیجاز ڕاگەیاند.<ref>https://nabataea.net/travel/info/the-hejaz-railway/</ref> == دیمۆگرافیا == دیاریکردنی ژمارەی وردی دانیشتوانی حیجاز مەحاڵە، بەتایبەتی بەھۆی جووڵەی بەدەوی و حاجیەکان و ھەروەھا بەھۆی بێتوانایی دەسەڵاتدارانی عوسمانی لە ئەنجامدانی سەرژمێری لە عەرەبستان.<ref>Ochsenwald, William (1984). Religion, Society And The State In Arabia: The Hijaz Under Ottoman Control, 1840-1908. Ohio State University Press. p. 10 [26].</ref> ژمارەی دانیشتوانی بۆ ویلایەت بەپێی سەرژمێری عوسمانی ساڵی ١٨٨٥ بە (٣،٥) ملیۆن کەس ھاتووە. بەپێی (ویلیام ئێڵ ئۆکسنڤاڵد)، ژمارەی دانیشتوانی ڕاستەقینەی حیجاز بە ئاسیرەوە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا لە نێوان ٤٠٠ ھەزار بۆ ٨٠٠ ھەزار کەس بووە.<ref>Ochsenwald, William (1984). Religion, Society And The State In Arabia: The Hijaz Under Ottoman Control, 1840-1908. Ohio State University Press. p. 17 [33].</ref> زۆربەی دانیشتووانەکە نیشتەجێ نەبوون، و کۆچەری و نیمچە کۆچەرییان لەخۆگرتبوو کە بژێوی ژیانیان لە بەخێوکردنی ئاژەڵەوە دەستدەکەوێت. ھۆزەکانی بەدەوی زاڵ بوون بەسەر ناوچەکەدا و کۆنترۆڵی عوسمانی بەسەریاندا زۆرتر ناڕاستەوخۆ بوو، [[والی]]یان بۆ [[مەدینە]] و [[جدە]] دانا بەڵام ڕێگەی بە حوکمڕانی ناوخۆیی دەدا لە شوێنەکانی تر.<ref>Numan, Nurtaç (November 2005), The Emirs of Mecca and the Ottoman Government of Hijaz, 1840-1908, The Institute for Graduate Studies in Social Sciences</ref> == ئابووری == {{multiple image | width1 = 180 | width2 = 180 | align = | footer = زۆرجار حاجیەکان بە کاروان گەشتیان دەکرد، کە ژمارەیەکی زۆر لە حیجازیەکان تێیدا کاریان دەکرد، وەک لێرەدا لە ساڵی ١٩١٠دا دەبینرێت، ئابووریی حیجاز زۆر پشتی بە [[حەج]] بەستبوو. | image1 = Camels and tents of pilgrims, Mecca 1910.jpg | image2 = Camel Caravan to Mecca, 1910.tif }} ئابوری ویلایەتەکە زۆر پشتی بە [[حەج]] و زیارەتی ساڵانە بەستبوو، کە [[موسڵمان]]ان لە ھەموو [[جیھان]]ەوە گەشت دەکەن بۆ شارەکانی [[مەککە]] و [[مەدینە]]. گرنگی حەجەکە بەجۆرێک بوو کە زۆرینەی خەڵکی شارەکە بەتایبەتی دانیشتوانی مەککە و مەدینە بۆ بژێوی ژیانی ڕۆژانە پشتیان بە داھاتی سەردانی زیارەتەکان بەستبوو. زۆرێک لە دانیشتووان وەک ڕێبەر بۆ زیارەتکاران، دەڵاڵی [[وشتر]] کاریان دەکرد، شوێنی نیشتەجێبوونی زیارەتکارانیان دروست دەکرد و دابینیان دەکرد، ئاوی [[زەمزەم]]یان دەفرۆشت یان دابەشیان دەکرد. ھەندێکی تر لە چاککردنەوەی [[مزگەوتی حەرام]] و [[مزگەوتی پێغەمبەر]]دا وەک ڕشتن، دەرگاوان، خزمەتکار، نوێژ، بانگخواز یان مۆم پاککەرەوە کاریان دەکرد. لەو پیشانە زۆرترینیان ڕێبەرانی زیارەت بوون. ئەم ڕێبەرانە ئەرکی ڕێکخستنی شوێنی مانەوەی حاجی و گواستنەوە و ڕۆڵگێڕان وەک وەرگێڕ و بە گشتی ڕێنماییکردنی حاجی لە ڕێگەی ڕێوڕەسم و نوێژەکانی پێویستیەوە بوو. جگە لە پارەدان لەلایەن حاجییەکەوە، ڕێبەرەکە دەیتوانی ھەر مامەڵەیەک بەناوی حاجییەکەوە ئەنجام بدات.<ref>http://ww1.slashdocs.com/</ref> ھەناردەی سەرەتایی حیجاز بریتی بوو لە [[خورما]]، [[خەنە]]، پێستە، بەڵسەمی مەککە، جەوی، مرواری و ئاوی [[زەمزەم]]. بەو پێیەی سەرچاوە سروشتییەکان لە ناوچەکەدا کەمن، زۆرینەی ڕەھای بەرھەمەکان دەبوو ھاوردە بکرێن، ئەمەش کارێکە تا سەرەتای سەدەی بیستەم بەردەوام بوو. ناوەندی بازرگانی ناوچەکە شاری بەندەری [[جدە]] بوو کە بەندەری سەرەکی [[دەریای سوور]] بوو. بەو پێیەی بەندەرەکە لەسەر ڕێڕەوی بازرگانی [[قاوە]] لە [[یەمەن]] و ڕێڕەوی بازرگانی لە [[ھیندستان]]ەوە بوو، کەشتییەکانی عەرەبستان، ھیندستان، ئەفریقا و باشووری ئەوروپا بە بەردەوامی بە بەندەرەکەدا تێدەپەڕین، زۆرینەی بازرگانانی ئەوروپی ئۆفیسیان لە بەندەرەکەدا دانا. باجی گومرگی کە لە بەندەرەکەدا کۆدەکرایەوە، سەرچاوەیەکی دیکەی داھات بوو بۆ ھەردوو ویلایەت و میرنشینی مەککە. کردنەوەی [[کەناڵی سوێس]] لە ساڵی ١٨٦٩ کاریگەری نەرێنی لەسەر بازرگانی [[جدە]] ھەبوو چونکە کەشتییە ھەڵمییەکان دەیانتوانی لە بەندەرەکانی بچووکتر وەک یەنبەع لە کەنارەکانی [[دەریای سوور]]دا جێگیر ببن.<ref>http://ww1.slashdocs.com/</ref> بەھۆی گەرمای زۆری ھەرێم و کەمی بارانبارین، حیجاز نەیتوانی پاڵپشتی ئابوورییەکی بنچینەیی کشتوکاڵی بکات. کشتوکاڵ تەنھا لە وەحشەتەکان و لە پەراوێزی ئاودێری شارە گەورەکاندا دەکرا، [[خورما]] بەرھەمی سەرەکی بوو کە دەچێنرا. ھەروەھا ھۆزە نیمچە کۆچەرییەکان خەریکی کشتوکاڵ بوون یان [[مەڕ]] و [[وشتر]]یان بەخێودەکرد. == دابەشی کارگێڕی == سنجاقەکانی ویلایەت:<ref>https://tarihvemedeniyet.org/2009/10/ceziretul-arab-hicaz-ve-yemen-vilayetleri/</ref> # سنجاقی [[مەککەی موکرەمە]] ([[مەککە]]) # سنجاقی [[مەدینەی مونەوەرە]] ([[مەدینە]])؛ لە ھاوینی ساڵی ١٩١٠ بوو بە سنجاقی سەربەخۆ. # سنجاقی [[سیدە]] ([[جەدە]])<ref>https://books.google.iq/books?id=zsXaC_HuTmoC&pg=PA11&redir_esc=y</ref> == نەخشە == <gallery> Arabia 1914.png|نیمچە دوورگەی عەرەبی لە ساڵی ١٩١٤ File:Ottoman Empire Administrative Divisions.png|نەخشەیەک کە دابەشبوونی ئیداریی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ساڵی ١٣١٧ی ھیجری، ١٨٩٩ گریگۆری، لەوانەش ویلایەتی حیجاز و سنجاقەکانی و [[ویلایەتی سووریا]] و سنجاقەکانی دەخاتەڕوو. </gallery> {{ویلایەتەکانی دەوڵەتی عوسمانی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|سووریا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|فەلەستین|مێژوو|عەرەبستانی سعوودی|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Beirut Vilayet}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٦]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٨]] [[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی|بەیروت]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٢]] [[پۆل:عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:نیمچەدوورگەی عەرەبی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩١٧]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٨٨]] 2qk36vrzu5n50rveh12pt7x1mjs7erq 0 291138 1582826 1550132 2026-05-10T19:37:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582826 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = {{lang|ota|ویلایەتی سەلانیک}}<br>''Vilâyet-i Selânik'' |common_name = Salonica Vilayet |subdivision = [[ویلایەت]]ی |nation = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی |year_start = ١٨٦٧ |year_end = ١٩١٣ |date_start = |date_end = |event_start = [[یاسای ویلایەت]] |event_end = [[جەنگی یەکەمی بالکان]] |p1 = ئەیالەتی سەلانیک |flag_p1 = Flag of the Ottoman Empire.svg |p2 = ئەیالەتی ڕوم ئەیلی |flag_p2 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = شانشینی یۆنان |flag_s1 = Flag of Greece (1828-1978).svg |s2 = شانشینی سڕبیا |flag_s2 = State Flag of Serbia (1882-1918).svg |s3 = شانشینی بولگاریا |flag_s3 = Flag of Bulgaria.svg |image_flag = Flag of the Ottoman Empire.svg |flag_type = |image_coat = |image_map = {{Photomontage | photo1a = Salonica Vilayet, Ottoman Empire (1900).svg | photo2a = | photo2b = Salonica Vilayet — Memalik-i Mahruse-i Shahane-ye Mahsus Mukemmel ve Mufassal Atlas (1907).jpg | photo3a = | photo3b = | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = }} |image_map_caption = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ویلایەتی سەلانیک لە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، لە ساڵی ١٩٠٠دا{{ھن}} نەخشەی خوارەوە:{{ھن}} نەخشەی ویلایەتی سەلانیک لە ساڵی ١٩٠٧دا |capital = [[سەلانیک]]<ref name="geodict">{{Google books|cVQDZFM1T2IC|page=1626|Geographical Dictionary of the World}}</ref> |today = [[یۆنان]]<br>[[مەقدوونیای باکوور]]<br>[[بولگاریا]] <!--- Area and population of a given year ---> |stat_year1 = ١٩١١<ref name="mseh">[http://lfh.edu.gr/histoiregeographie/sites/default/files/Ressources%20pedagogiques/conseils_bibliographiques/WorkBook3.pdf Teaching Modern Southeast European History] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320154832/http://lfh.edu.gr/histoiregeographie/sites/default/files/Ressources%20pedagogiques/conseils_bibliographiques/WorkBook3.pdf |date=2012-03-20 }}. Alternative Educational Materials, p. 26</ref> |stat_area1 = |stat_pop1 = ١٬٣٤٧٬٩١٥ |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |footnotes = }} '''ویلایەتی سەلانیک'''، بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''سلانیک ولایتی'' بە ڕۆمانی:''Vilâyet-i Selânik'') دابەشکردنێکی کارگێڕی ئاستی یەکەم ([[ویلایەت]]) بوو لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].<ref>Kaligian, Dikran Mesrob (2011) Armenian Organization and Ideology Under Ottoman Rule, 1908–1914 (revised edition) Transaction Publishers, New Brunswick, New Jersey</ref> بەپێی زانیارییەکان لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا ڕووبەرەکەی ١٢٩٥٠ میل چوارگۆشە بووە (٣٣٥٠٠ کیلۆمەتر دووجا).<ref>https://archive.org/details/earth01recluoft?view=theater#page/152/mode/1up</ref> ویلایەتەکە لە باکوورەوە بە [[شانشینی بولگاریا]] سنووردار بوو؛ [[ویلایەتی ڕوم ئەیلی ڕۆژھەڵات]] لە باکووری ڕۆژھەڵات (دوای پەیمانی بەرلین)؛ [[ویلایەتی ئەدیرنە]] لە ڕۆژھەڵات؛ [[دەریای ئیجە]] لە باشوورەوە؛ [[ویلایەتی مەناستیر]] و سنجاقی سەربەخۆی سێرفیجە لە ڕۆژئاوا (دوای ساڵی ١٨٨١)؛ [[ویلایەتی کۆسۆڤۆ]] لە باکووری ڕۆژئاوا. ویلایەتەکە پێکھاتبوو لە بەشەکانی ئێستای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی مەقدۆنیای یۆنانی و مەقدۆنیای پیرین لە [[بولگاریا]]. ئێستا پیرین مەقدۆنیا بەشێکی وەک قەزاکانی کوما-ی بالا، پێتریچ، نەڤریکۆپ، مێنلیک، ڕۆپچۆز و ڕازلیک بەڕێوەدەبرا. دوای شەڕەکانی بەڵکان ھەڵوەشایەوە و لە ساڵی ١٩١٣ بەسەر [[شانشینی یۆنان]] و [[شانشینی سڕبیا]] و [[شانشینی بولگاریا|تزارۆمی بولگاریا]] دابەشکرا. == دابەشی کارگێڕی == ئەم ویلایەتە لە چوار [[سنجاق]] پێکھاتبوو:<ref>https://web.archive.org/web/20140928080409/http://tarihvemedeniyet.org/2009/10/selanik-vilayeti/</ref> # سنجاقی سەلانیک. # سنجاقی سیروز. # سنجاقی درامە. # سنجاقی تاشوز(طاشوز). * پەیوەندی بە سنجاقی درامەوە ھەبووە و دواتر وەک سجاقێکی جیا دروست بووە. == دیمۆگرافیا == بەپێی سەرژمێری عوسمانی ١٨٨١/٨٢–١٨٩٣ ویلایەتەکە کۆی ژمارەی دانیشتووانی ١٫٠٠٩٫٩٩٢ کەس بووە، لە ڕووی نەتەوەییەوە بەم شێوەیە پێکھاتووە:<ref>https://kupdf.net/download/kemal-karpat-ottoman-population-1830-1914-demographic-and-social-characteristics_59e4a7b908bbc56144e653d7_pdf</ref> * [[موسڵمان]]ان - ٤٥٠٫٤٥٦ * [[یۆنانیەکان]] - ٢٨٢٫٠١٣ * [[خەڵکی بولگار|بولگارییەکان]] - ٢٣١٫٦٠٦ * [[جوو]] - ٤١٫٩٨٤ * [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیکەکان]] - ٢٫٦٥٤ * [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتەکان]] - ٣٢٩ * [[ئەرمەنییەکان]] - ٤٨ * ھاوڵاتیانی بیانی - ١٫٢٧٢ بەپێی سەرژمێری عوسمانی ساڵی ١٩٠٥/١٩٠٦، کۆی ژمارەی دانیشتوانی ویلایەتەکە ٩٢١٬٣٥٩ کەس بووە، لە ڕووی نەتەوەییەوە بەم شێوەیە پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/77091/T07628.pdf?sequence=1&isAllowed=y |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109022220/https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/77091/T07628.pdf?sequence=1&isAllowed=y |url-status=dead }}</ref> * موسڵمانان - ٤١٩٫٦٠٤ * یۆنانییە ئۆرتۆدۆکسەکان - ٢٦٣٫٨٨١ * بولگارییە ئۆرتۆدۆکسەکان - ١٥٥٫٧١٠ * جوولەکەکان - ٥٢٫٣٩٥ * والاچیان (ڤلاکس) - ٢٠٫٤٨٦ * [[دۆم]] - ٤٫٧٣٦ * یۆنانییە کاسۆلیکەکان - ٢٫٦٩٣ * ئەرمەنییەکانی ڕۆژھەڵات - ٦٣٧ * پرۆتستانتەکان - ٣٢٩ * ئەرمەنییە کاسۆلیکییەکان - ٥٨ * لاتینیەکان - ٣١ * [[سوورییەکان]] - ٤ * ھاووڵاتیانی بیانی - ٧٩٥ بەڵام بەپێی ئەرشیفی عوسمانی، گرووپە سەرەکییە ئیتنۆکۆفێشناڵەکانی ویلایەتەکە بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٩٠٥/١٩٠٦ی عوسمانی بریتین لە:<ref>https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=T0R1DRo5NiUe4AyO_ZLbMg&no=AJ6sNKEe3OSTl8u3cOsARQ</ref> * موسڵمانان - ٥١٠ ھەزار و ١٢٥ * یۆنانییە ئۆرتۆدۆکسەکان (پاتریارکیستەکان) - ٣٢٦٬٠٣٠ * بولگارییە ئۆرتۆدۆکسەکان (ئێکسارکیستەکان) - ٢٢٩٬٤٢٢ * جوولەکەکان - ٥٢ ھەزار و ٦٤٥ کەس بە سجاقەکان، چوار گروپی سەرەکی ئیتنۆی دانپێدانان ژمارەیان ھەیە، بەم شێوەیە: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2" |سنجاق |- ! style="width:60pt;"|موسڵمان !% ! style="width:60pt;"|یۆنانییەکان !% ! style="width:60pt;"|بولگارییەکان !% ! style="width:60pt;"|جوو !% ! style="width:60pt;"|سەرجەم !% |- | '''[[سنجاقی سەلانیک]]''' | align="right" | ٢٣٣٬٠٩٨ |''٣٩٫٨'' | align="right" | ٢١١٬٣٨٩ |''٣٦٫١'' | align="right" | ٩٢٬٧٥٢ |''١٥٫٨'' | align="right" | ٤٩٬٨٨٩ |''٨٫٣'' | align="right" | ٥٨٦٬١٢٨ |''١٠٠٫٠٠'' |- | '''[[سنجاقی سیروز]]''' | align="right" | ١٥٠٬٠٤٥ |''٤١٫١'' | align="right" | ٨٢٬٣٣٤ |''٢٢٫٥'' | align="right" | ١٣١٬٤٧٦ |''٣٩٫٣'' | align="right" | ١٬٥٨٠ |''٠٫٤'' | align="right" | ٣٦٥٬٤٣٥ |''١٠٠٫٠٠'' |- | '''[[سنجاقی درامە]]''' | align="right" | ١٢٦٬٩٨٢ |''٧٦٫٢'' | align="right" | ٣٢٬٣٠٧ |''١٩٫٤'' | align="right" | ٥٬١٩٤ |''٣٫١'' | align="right" | ٢٬١٧٦ |''١٫٣'' | align="right" | ١٦٦٬٦٥٩ |''١٠٠٫٠٠'' |- | '''سەرجەم''' | align="right" | '''٥١٠٬١٢٥''' | '''٤٥٫٦''' | align="right" | '''٣٢٦٬٠٣٠''' | '''٢٩٫١''' | align="right" | '''٢٢٩٬٤٢٢''' | '''٢٠٫٥''' | align="right" | '''٥٢٬٦٤٥''' | '''٤٫٧''' | align="right" | '''١٬١١٨٬٢٢٢''' | '''١٠٠٫٠''' |- |} بەپێی خەمڵاندنێکی ئارام ئەندۆنیان لە ساڵی ١٩٠٨دا ئەم دابەشبوونە نەتەوەییە لە ویلایەتەکەدا ھەبووە:<ref>https://books.google.iq/books?id=0kIU3-xnmBkC&dq=%22Defeat+in+Detail:+The+Ottoman+Army+in+the+Balkans%22&pg=PA41&redir_esc=y</ref> * بولگارییە ئۆرتۆدۆکسەکان - ٤٤٦ ھەزار و ٥٠ کەس * تورکە موسڵمانەکان - ٣٣٣ ھەزار و ٤٤٠ کەس * یۆنانییە ئۆرتۆدۆکسەکان - ١٦٨٬٥٠٠ * موسڵمانانی بولگاری - ٩٨٬٥٩٠ * [[جوو|جوولەکەکان]] - ٥٥٬٣٢٠ * ڤلاکسی ئۆرتۆدۆکس - ٢٤٬٩٧٠ * [[دۆم]]ە موسڵمان - ٢٢ ھەزار و ٢٠٠ کەس * تێکەڵاو - ١٦٬٣٢٠ == نەخشە == <gallery> پەڕگە:Ethnographic-map-Thrace-1912.jpg|300px|وێنۆک|نەخشەی نەتەوەیی ساڵی ١٩١٢ بەپێی ئێتنۆگرافەرانی بولگاری پەڕگە:Vilaet Solunski.jpg|وێنۆک|نەخشەی ھاوچەرخی عوسمانی لە ویلایەتی سەلانیک پەڕگە:Vilayet of Selanik (1881) Boundaries and Ethnic Makeup.png|وێنۆک|ویلایەتی سەلانیک (١٨٨١) سنوور و پێکھاتەی نەتەوەیی File:Ottoman Empire Administrative Divisions.png|نەخشەیەک کە دابەشبوونی ئیداریی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ساڵی ١٣١٧ی ھیجری، ١٨٩٩ گریگۆری، لەوانەش ویلایەتی سەلانیک و سنجاقەکانی دەخاتەڕوو. </gallery> {{ویلایەتەکانی دەوڵەتی عوسمانی}} == ئەمانەش ببینە == * [[ئەیالەتی سەلانیک]] * [[دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان}} {{پۆلی کۆمنز|Sivas Province}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٥]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای ئەستەمبوڵ]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٨]] 1nd5lwkqgn1vrimxezy68cijbqmrubw 0 291564 1582735 1555829 2026-05-10T14:31:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582735 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مەھەتێ | ناوی_فەرمی = Mahad - مھد | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای شێخان]] و [[ناحیە]] و [[گوند]]ەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.64778| 43.4075}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی مەھەتێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64778| 43.4075 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی زێلکان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٬٠٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = مەھەتێی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''مەھەتێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''مھد''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mahad''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی زێلکان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> گوھبەل دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٤ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[زێلکان]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای بەعشیقە]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |url-status=dead }}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ١٩٧٥ [[بەعسیزم|بەعسییەکان]] لە چوارچێوەی پڕۆژەکانیان بۆ [[عەرەباندن|بەعەرەبکردنی]] ناوچەکە، مەھەتێیان کردە شوێنی نیشتەجێبوونی تایبەت بە [[ئێزیدییەکان]]. دانیشتوانەکەیان لە ١٣ گوندی ئێزیدی دەوروبەرەوە پێکەوە گواستەوە بۆ یەک شوێن و گوندەکانیان بە ھەزاران دانیشتووی [[عەرەب]] گۆڕی. لە نێوان ساڵانی ١٩٧٥ بۆ ٢٠٠٣ ئەم کۆلۆنیالیستانە زۆربەی گۆڕستانەکانی ئێزیدیان لەو گوندانە وێران کرد.<ref>https://www.mesopotamiaheritage.org/en/monuments/le-mausolee-yezidi-sultan-ezid-de-mahed/</ref> گوندەکانی [[مام ڕەشان]]، [[جەروانە|چروانە]]، [[باقەسرێ]]، [[بێتنار]]، [[مەحموودان]]، [[موسەکان ئێزیدی]] و [[موقبلێ]] لە [[قەزای شێخان|دەڤەری شێخان]] لەلایەن حکومەتی عێراقەوە وێران کران و دانیشتوانەکانیان گواسترانەوە بۆ شارۆچکەی بەکۆمەڵی مەھەتێ.<ref>Shammo, Qader Saleem (2018). Yezidis in Iraq : between citizenship and policies of marginalization (1958-2005). Lewiston, New York</ref> لەگەڵ ڕووخانی [[سەددام حوسێن|ڕژێمی سەدام حوسێن]] لە ساڵی ٢٠٠٣، [[ئێزیدییەکان]] دەستیان کرد بە گەڕانەوە بۆ گوندەکانی زێدی خۆیان لە کاتێکدا دانیشتوانی [[عەرەب]] ڕۆیشتن. گۆڕستانەکانی ئێزیدییەکان ئاوەدانکرانەوە و ژمارەیەکی زۆر لە ئێزیدییەکان مردووەکانیان، کە لە مەھەتێ بە خاک سپێردرابوون، ھێنایەوە گوندەکانیان. لە ٦ی ئابی ٢٠١٤، بە پێشڕەوی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]]، دانیشتوانی مەھەتێ لە ناوچەکە ھەڵھاتن و بە شێوەیەکی سەرەکی پەنایان بۆ شارەکانی نزیک لە [[زاخۆ]]، [[ئامێدی]] و [[دھۆک]] برد. دوای دە ڕۆژ، کاتێک پێشڕەوی داعش پاڵیان پێوەنرا بۆ دواوە، زۆربەی ئاوارەبووەکان دەستیان کرد بە گەڕانەوە بۆ مەھەتێ. لە ساڵی ٢٠١٥دا شاری مەھەتێ و ١٣ گوندی دەوروبەری ھێشتا ٩ ھەزار و ٢١٠ کەسی دانیشتوویان ھەبووە. دوای سێ ساڵ و لە ساڵی ٢٠١٨دا ژمارەی دانیشتوانی کۆمەڵگاکە گەیشتبووە نزیکەی ١١ ھەزار کەس.<ref>https://www.mesopotamiaheritage.org/en/monuments/le-mausolee-yezidi-sultan-ezid-de-mahed/</ref> == شوێنە پیرۆزەکانی ئێزیدی == لە مەھەتێ و ھەروەھا گوندەکانی دەوروبەری کە خراونەتە ناو شارۆچکەی بەکۆمەڵیی مەھەتێوە، ئەم مەزارگەی خوارەوە دەتوانرێت بدۆزرێتەوە:<ref>https://www.calameo.com/read/00666852046795675c681</ref> # پیر داود. # پیر ئافات. # شەرفەدین. # شێخ زیری. # فەخرەدین. # شێخ مەحموود. # شێخ موسا سۆر. # شێخ سین. # [[مەلەک تاووس]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] hewn7mnnrj3vxk74d8oqthq9emj564s 0 291565 1582675 1582673 2026-05-10T12:00:52Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582675 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مێرکێ | ناوی_فەرمی = Merki - میرکی | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Mor-mattai.png | شرۆڤەی_وێنە = [[دێری مارمەتی]] لە سەرووی گوندەکەوە لە شاخەکانی باکوور دایە، ھەر بۆیەش تایبەتمەندییەکی گوندەکەیە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.47811| 43.43976}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی مێرکێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.47811| 43.43976 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مووسڵ|مووسڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باشیک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = مێرکێی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''مێرکێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''میرکی''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Merki''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی باشیک]] لە [[قەزای مووسڵ]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> مێرکێ دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٣ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[بەعشیقە]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[چیای بەعشیقە]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[ئاشوورییەکان]]ە ئاینزا [[مەسیحی]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == ئەو گوندە لەلایەن پەنابەرانی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی]] لە [[تکریت]]ەوە لە ساڵی ١٠٨٩ دامەزراون، کە ھەڵاتوون بۆ [[دێری مارمەتی]]، ئەم گوندەیان لە دۆڵی خوار دێرەکەوە دامەزراندووە.<ref>Gibb, H. A. R. (2000). "Takrīt". In Kramers, J. H. Encyclopaedia of Islam 10 (Second ed.). BRILL. pp. 140–141</ref> دواتر گوندەکە و ناوچەی [[دەشتی نەینەوا]] بەھۆی ھەڵکوتانە سەر [[مەغۆل|مەغۆلەکان]] لە ساڵی ١٢٩٥ و جینۆسایدکردنی مەسیحییەکان لەلایەن [[تەیمووری لەنگ|تەیموور]] لە سەرەتای ساڵانی ١٤٠٠دا لەلایەن پەنابەرە سورییەکانی دیکەی تکریتەوە بەھێزتر کران.<ref>Rassam, Suha (2005). Christianity in Iraq: Its Origins and Development to the Present Day. Gracewing Publishing. pp. 67–68.</ref> مێرکێ گوندێکی کشتوکاڵی ئاوەدانە، چاندنی [[زەیتوون]] تایبەتمەندی ئەوانە. گوندەکە چەند سەد خانوویەکی ھەیە، و کڵێسایەکی مێژوویی گەورەی ھەیە کە بەم دواییە نۆژەن کراوەتەوە.<ref>https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35661.html</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ ڕاھیبە مەسیحییەکان لە خانەقاکەدا مانەوە سەرەڕای زیادبوونی چالاکییەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] لە ناوچەی دەوروبەری [[دەشتی نەینەوا]].<ref>http://www.aina.org/news/20150527134926.htm</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] ituz2rj31p7hsgbgcbpxrv2qcg3vu7e 0 294257 1582937 1573236 2026-05-11T07:27:37Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582937 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''چەمی موراد''' ھەروەھا پێی دەوترێت '''ڕۆژھەڵاتی فورات''' ({{Langx|tr|Murat Nehri}}، {{Langx|ku-Latn|Çemê Miradê}}، {{Langx|hy|Արածանի}})، سەرچاوەیەکی سەرەکی ڕووباری [[فورات|فوراتە]]. یۆنانی و ڕۆمانە کۆنەکان بە ڕووباری ''ئارسانیا'' ناویان دەبرد ({{Langx|grc|Ἀρσανίας}}). لە نزیک [[کێوی ئارارات|چیای ئارارات]] لە باکووری [[دەریاچەی وان]]، لە [[باکووری کوردستان]] سەرچاوە دەگرێت و بەرەو ڕۆژاوا دەڕژێت بۆ ماوەی ٧٢٢ کم لە ڕێگەی زەوییە شاخاوییەکانەوە. پێش دروستکردنی [[بەنداوی کەبان]]، چەمی موراد پەیوەست بوو بە ڕووباری قەرەسوو یان ڕۆژاوای فورات ١٠ کم باکووری شوێنی بەنداوەکە و ١٣ کم باکووری شارۆچکەی [[کەبان]].<ref>"Soccer On Frozen River". Turkish Daily News. 2004-12-31.</ref> لە [[پارێزگای مووش]]، ڕووبارەکە لە نزیک [[تۆکلوو، ڤارتۆ|تۆکلوو]] بەھۆی [[بەنداوی ئەلپەسەلان-١]] دەوەستێنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Su geldi, gençler evlenmeye başladı |ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/su-geldi-gencler-evlenmeye-basladi,7udUwO0KFUySSgd5eGN4OA |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=Ntv.com.tr |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Alparslan 1 Hes |ناونیشان=https://www.euas.gov.tr/santraller/alpaslan-1-hes |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |وێبگە=Euas.gov.tr |زمان=tr }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.euas.gov.tr/santraller/alpaslan-1-hes |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> کە لە ساڵی ٢٠٠٩ تەواو کرا. [[بەنداوی ئەلپەسەلان-٢]] لە ساڵی ٢٠٢١ تەواو کرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hydroreview.com/hydro-industry-news/energo-pro-commissions-280-mw-alpaslan-2-hydropower-plant-in-turkey/|سەردێڕ= ENERGO-PRO commissions 280-MW Alpaslan 2 hydropower plant in Turkey|ڕێکەوت= ٢٨ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> و لە خوارووی ئەلپەسەلان-١ ھەڵکەوتووە. ڕووبارەکە تێکەڵی حەوزی [[بەنداوی کەبان]] دەبێت، کە سەردەمانێک گەورەترین بەنداوی تورکیا بوو، کە لە ساڵی ١٩٧٤ تەواو کرا و وزەی [[کارەبا]] دابین دەکات.<ref>{{Britannica|id=397950}}. Retrieved 8 May 2024.</ref> لە پارێزگاکانی [[بینگۆل (پارێزگا)|بینگۆل]] و [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]]، کالێھان ئێنێرجی پلانی بۆ چوار [[بەنداو]] لەسەر ڕووبارەکە داناوە: لە سەرەوە بۆ خوارەوە، [[بەنداوی سەرەوەی کالێکۆی]]، [[بەنداوی خوارەوەی کالێکۆی]]، [[بەنداوی بێیھانی ١]]، و [[بەنداوی بێیھانی ٢]]. بەنداوەکانی بێیھانی ١ و سەرەوەی کالێکۆی پێشتر تەواو کراون. کاتێک ھەموویان تەواو بوون، ھەر چوار بەنداوەکە پێکەوە توانای دامەزراوی کۆکراوەی ١،٨٥٥ [[مێگاوات]]یان دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Murat Hydropower Cascade|ناونیشان=http://www.poyry.at/sites/www.poyry.at/files/2012_beyhan_kalekoey_e.pdf|بڵاوکەرەوە=Poyry|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160308101205/http://www.poyry.at/sites/www.poyry.at/files/2012_beyhan_kalekoey_e.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|تورکیا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Murat River}} [[پۆل:ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:فورات]] [[پۆل:ڕووبارەکانی تورکیا]] t0una80167lno55psibs58wnsghwppi 0 294260 1582964 1575565 2026-05-11T10:54:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582964 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''ڕێکخراوی کەنداو بۆ توێژینەوە و گەشەپێدان''' (گۆرد) قەوارەیەکی توێژینەوە و گەشەپێدان (ئاڕ ئەند دی)یە کە [[ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام]]ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] (ئێس دی جیز) لە چەندین لایەنەوە دەکاتە ئامانج بە جەختکردنەوە لەسەر [[بەردەوامی]]ی ژینگەیی. گۆرد وەک ھاوبەشی بەردەوامی بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢ی قەتەر]] کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/news/gord-to-support-delivery-of-qatar-s-carbon-neutral-fifa-world-cuptm |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=FIFA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://digitalhub.fifa.com/m/4710ffeccb27c535/original/qlsdbl7ipsax0ndjqyup-pdf.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=FIFA}}</ref> ئەوان سەرکردایەتی لقی فەرمیی قەتەری کۆمەڵەی ئەندازیارانی وزە (ئەی ئی ئی) دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.aeecenter.org/listing/qatar-chapter/|سەردێڕ=Qatar Chapter - AEE Center |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Association of Energy Engineers}}</ref> گۆرد لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن دکتۆر یوسف ئەلحوڕەوە دامەزراوە، ھەروەھا سەرۆکایەتی لیژنەی تەکنیکیی جی ئەس ئۆ بۆ بینا بەردەوامەکان (تی سی ١٧) لە ڕێکخراوی ستانداردسازیی وڵاتانی کەنداو (جی ئەس ئۆ) دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.gso.org.sa/en/media/2017/11/gso-to-organize-the-renewal-energy-program-and-energy-storage-technologies/|سەردێڕ=GSO organizes the Renewal Energy Program and Energy Storage Technologies |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=GCC Standardization Organization}}</ref> لیژنەکە ڕاسپێردراوە بۆ پەرەپێدانی کۆدێکی ناوچەیی کە ستاندارد و پلانەکانی پەیوەست بە [[بینای سەوز|بینا سەوزەکان]] یەکبخات. بۆ دەسپێشخەرییەکانی کە ئامانجیان خێراکردنی چارەسەرە ئاووھەوایییەکانە، گۆرد لەگەڵ ئاژانسەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان ھاوبەشیی کردووە لەوانە، [[یوونێسکۆ]]، [[بەرنامەی ژینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان|یوونێپ]] و یوو ئێن ئێف سی سی سی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.unesco.org/en/articles/unesco-doha-office-and-gord-join-forces-towards-climate-action|سەردێڕ=UNESCO Doha Office and GORD join forces towards Climate Action |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/unep-unfccc-and-gord-unveil-online-green-events-tool|سەردێڕ=UNEP, UNFCCC and GORD unveil online Green Events Tool |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UNEP}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://unfccc.int/news/new-tool-helps-to-green-events|سەردێڕ=https://unfccc.int/news/new-tool-helps-to-green-events |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=UNFCCC}}</ref> گۆرد ھەروەھا ھاوبەشی بەردەوامیی پێشانگای نێودەوڵەتیی باخداریی ٢٠٢٣ی دەوحەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.dohaexpo2023.gov.qa/en/repositories/news/expo-2023-welcomes-gord-as-sustainability-partner/|سەردێڕ=Expo Doha & GORD Sustainability Partnership {{!}} Expo 2023 Doha|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=International Horticultural Expo 2023 Doha}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.dohaexpo2023.gov.qa/en/repositories/news/expo-2023-welcomes-gord-as-sustainability-partner/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://aiph.org/expo-2023-doha-qatar-sustainability/|سەردێڕ=Expo 2023 Doha Qatar {{!}} Sustainability • AIPH |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=International Association of Horticultural Producers}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nc4vaybsxbqby9t9vz7u05hu77nhgcg 0 294531 1582970 1582457 2026-05-11T11:33:29Z Staff.college.2003 67646 1582970 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big> دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big>[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> == <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> == <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە == <big>'''خولەکان'''</big> == [[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> == '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' == بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> == <big>'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''</big> == [[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.</big> == '''<big>ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</big>''' == [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]] #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]<nowiki/>ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.<ref name="فەرماندەی-نوێ">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] kkgw1ol3mdvrwg3re8u9i100b6681ip 0 294546 1582877 1576006 2026-05-10T20:25:54Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582877 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی''' (دەبلیوو ئی ئێف) [[ڕێکخراوەی ناحکوومیی نێونەتەوەیی|ڕێکخراوەیەکی ناحکوومیی نێونەتەوەییی داکۆکیکار]] و [[بیرگە|بیرگەیەکی]] بنکە لە کۆلۆنی، کانتۆنی ژنێڤ، سویسڕایە. لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧١ لەلایەن ئەندازیاری ئەڵمانی کلاوس شواب دامەزرا. ئەرکی ڕاگەیەندراوی دامەزراوەکە بریتییە لە «باشترکردنی دۆخی جیھان لە ڕێگەی بەشداریکردنی ڕێبەرانی بازرگانی، سیاسی، ئەکادیمی و ڕێبەرانی تری کۆمەڵگە بۆ داڕشتنی ئەجێندا جیھانی، ھەرێمی و پیشەسازییەکان».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.weforum.org/about/world-economic-forum/|سەردێڕ=Our Institutional Framework |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210721025349/https://www.weforum.org/about/world-economic-forum |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=World Economic Forum}}</ref> دەبلیوو ئی ئێف زیاتر بە کۆبوونەوەی ساڵانەی لە کۆتایی کانوونی دووەم لە داڤۆس دەناسرێت، کە ھاوینەھەوارێکی شاخاوییە لە کانتۆنی گراوبوندنی سویسڕا، لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی [[ئەڵپ]]. کۆبوونەوەکە نزیکەی ٣٬٠٠٠ ئەندامی پارەپێدەر و بەشداربووی دەستنیشانکراو – کە لە نێوانیاندا وەبەرھێنەران، ڕێبەرانی بازرگانی، ڕێبەرانی سیاسی، ئابووریناسان، کەسایەتییە ناودارەکان و ڕۆژنامەنووسان ھەن – بۆ ماوەی تا پێنج ڕۆژ کۆدەکاتەوە بۆ تاووتوێکردنی کێشە جیھانییەکان لە ٥٠٠ دانیشتندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://qz.com/davos-2024-world-economic-forum-highlights-1851181368 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Quartz |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Srivastava |یەکەم=Spriha |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/davos-switzerland-world-economic-forum-spectacular-winter-scenery-alps-2024-1|سەردێڕ=I'm at the World Economic Forum and I'm blown away by the beauty of Davos |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Business Insider |زمان=en-US}}</ref> دامەزراوەکە زیاتر لەلایەن ١٬٠٠٠ کۆمپانیای فرەنەتەوەیی ئەندامەوە دابینکردنی دارایی بۆ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.abc.net.au/listen/programs/radionational-breakfast/rn-breakfast/14100360|سەردێڕ=RN Breakfast, 20th January 2023 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231018130745/https://www.abc.net.au/listen/programs/radionational-breakfast/rn-breakfast/14100360 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ABC listen |زمان=en-AU}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|سیاسەت|سویس|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|World Economic Forum}} [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٧١]] [[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0k7f291ccwtderon990qeqj35unc5ul 0 294888 1582875 1579032 2026-05-10T20:15:11Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582875 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئوسترالیا]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Griggs|یەکەم=Lynden|سەردێڕ=Commercial and economic law in Australia|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Kluwer Law International|ئەوانی تر=John McLaren, James Scheibner, George Cho, E. Eugene Clark|ژپنک=٩٧٨-٩٤-٠٣٥-٠٧٠١-٩|edition=3rd|شوێن=Alphen aan den Rijn, the Netherlands|پەڕە=٣٣٧|oclc=١١٠١١٧٧٣٢٩|وتەگێڕانەوە=Australia is a mixed market economy}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nieuwenhuysen|یەکەم=John|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bAyB2IQWGREC&q=australian+market+economy|سەردێڕ=Reshaping Australia's Economy: Growth with Equity and Sustainability|دوایین٢=Lloyd|یەکەم٢=Peter|دوایین٣=Mead|یەکەم٣=Margaret|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠١١٢٠-٤|پەڕە=١٧٩}}</ref> ھەتا ساڵی ٢٠٢٥، ئوسترالیا [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٥ەمین گەورەترین ئابووریی نیشتمانی]] بوو بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پیی ڕواڵەتی]] ([[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]])،<ref name="gdp-rank">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-ranking-table|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=World Bank Open Data|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180209055842/https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-ranking-table|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ٢٢ەمین گەورەترین بەپێی جی دی پیی ڕێکخراو بە پی پی پی،<ref name="gdpPPP-rank">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-PPP-based-table|سەردێڕ=GDP ranking, PPP based {{!}} Data|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=World Bank Open Data|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180110194932/https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-PPP-based-table|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ٢١ەمین گەورەترین ھەناردەکاری کاڵا و ٢٤ەمین گەورەترین ھاوردەکاری کاڵا بوو.<ref name="ciafactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109090604/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=[[The World Factbook]]}}</ref> ئوسترالیا ڕیکۆردی درێژترین ماوەی [[گەشەی ئابووری|گەشەی جی دی پیی]] بێپچڕانی لە [[وڵاتی پێشکەوتوو|جیھانی پێشکەوتوودا]] بەدەستھێنا لە وەرزی داراییی ئازاری ٢٠١٧دا. ئەمە ١٠٣ەمین وەرز و ٢٦ەمین ساڵ بوو لەوەتەی وڵاتەکە ڕووبەڕووی پاشەکشەیەکی تەکنیکی ببووەوە.<ref name="smh-Bagshaw-201706">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bagshaw |یەکەم=Eryk |دوایین٢=Massola |یەکەم٢=James |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.smh.com.au/business/the-economy/gdp-australia-grabs-record-for-longest-time-without-a-recession-20170606-gwm0o2.html|سەردێڕ=GDP: Australia grabs record for longest time without a recession |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Sydney Morning Herald]]}}</ref> ھەتا حوزەیرانی ٢٠٢١، جی دی پیی وڵاتەکە بە ١٫٩٨ تریلیۆن دۆلار خەمڵێنرابوو.<ref name="abs-ecoIndicators">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.abs.gov.au/statistics/economy/key-indicators|سەردێڕ=Key economic indicators {{!}} Australian Bureau of Statistics |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Australia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} tezppl6b4y2g203iys4x093rvo9bmq1 0 294942 1582876 1577842 2026-05-10T20:19:46Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582876 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[سوێد]] خاوەنی ئابوورییەکی ھەناردەخوازی زۆر پێشکەوتووە، کە بەھۆی دار، [[وزەی ئاو]] و بەردەئاسنەوە یارمەتی دراوە. ئەمانە بنکەی سەرچاوەی ئابوورییەکن کە ڕووی لە بازرگانیی دەرەوەیە. پیشەسازییە سەرەکییەکان بریتین لە [[پێڕاگوێزی مۆتۆردار|پێڕاگوێزە مۆتۆردارەکان]]، [[دوورپەیوەندی]]، [[دەرمان]]، ئامێرە پیشەسازییەکان، کەرەستە وردەکان، کاڵا کیمیایییەکان، کاڵا و ئامێرە ناوخۆیییەکان، [[دارستانناسی]]، ئاسن و پۆڵا. لە مێژوودا، [[سوێد]] پشتی بە ئابوورییەکی کشتوکاڵیی مۆدێرن بەستبوو کە زیاتر لە نیوەی ھێزی کاری ناوخۆیی تێدا دامەزرابوو. ئەمڕۆ، سوێد زیاتر پیشەسازییەکانی ئەندازیاری، کانزا، پۆڵا و ھەویرەی دار پەرەپێدەدات، کە لە ئاستی نێونەتەوەییدا ڕکابەرن، وەک لە کۆمپانیاکانی وەک ئێریکسۆن، ئەی ئێس ئی ئەی/ئەی بی بی، ئێس کەی ئێف، ئەلفا لاڤال، ئەی جی ئەی و داینۆ نۆبڵدا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Sweden}} [[پۆل:ئابووری سوید]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e82623zt4wdojzl34tdarpc9c6lt0lz 1 295057 1582824 1577923 2026-05-10T19:27:45Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582824 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ویلایەتی ئادانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1577922 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160919050626/http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/106/ بۆ http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/106/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٣٢، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ویلایەتی ئادانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582823 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160611185555/http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/92/ بۆ http://www.wdl.org/en/item/11766/view/1/92/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢٧، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) oe0cw56jg5slj71jixqeul4lshqypew 0 295472 1582816 1581637 2026-05-10T17:16:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1582816 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان | image = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg | caption = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}} {{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}} {{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}} {{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}} {{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}} {{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|ڕووباری لیتانی|inline=yes}}<br /> {{legend-line|yellow dotted 2px|ھێڵی زەرد|inline=yes}}}}<br/>(بۆ بینینی گۆرانکاریی نوێ، نەخشەی نوێکراو و بارودۆخی سەربازیی ئێستا، سەیری [[:en:Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|ئێرە]] بکە.) | place = [[لوبنان]] و [[ئیسرائیل]] | date = {{start date|٢٠٢٦|٠٣|٠٢|df=yes}} – ئێستا{{ھن}}({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}}) | partof = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]] و [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] | status = [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستی کاتی]]{{ھن}}{{bulletedlist|ئۆپەراسیۆنی وشکانیی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد|[[ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان (٢٠٢٨)|ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٨ دوا خرا}} | combatant1 = {{tree list}} * {{flag|Hezbollah}} * {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]{{تێبینی|بزووتنەوەی ئەمەل ڕۆڵێکی بەچاوی لە پێکدادانەکاندا گێڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |ناونیشان=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Alma Research and Education Center |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jawad Al-Tamimi |یەکەم=Aymenn |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |ناونیشان=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}</ref> ھەروەھا کارمەندانی فریاکەوتنی کۆمەڵەی دۆزەرەوەی ڕیسالەی ئیسلامی کە سەر بە بزووتنەوەی ئەمەلە، لە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلدا کراونەتە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Younes |یەکەم١=Lylla |سەردێڕ=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |ناونیشان=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |وێبگە=Drop Site |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref>}}<hr/> * '''ھێرشکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە:''' * {{flag|Palestinian Islamic Jihad}} * {{flag|Hamas}} * {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[گرووپی ئیسلامی (لوبنان)|گرووپی ئیسلامی]]<ref name="MuslimBrothers">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|سەردێڕ=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|ئیش=The Jerusalem Post|نووسەر=Seth J. Frantzman|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> * {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}} {{tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Israel}}<hr/>'''ھێرشکراو لەلایەن حیزبوڵڵاوە:'''<!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---><br/>{{flag|Syria}}{{تێبینی|سووریا دوای ھەڵگیرسانی شەڕەکە، پشتگیریی خۆی بۆ [[بێچەککردنی حیزبوڵڵا]] ڕاگەیاند. لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵا ھێرشی کردە سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە نزیکی دیمەشق.<ref name="Iwaza-2026">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Iwaza |یەکەم١=Dayana |دوایین٢=Livni |یەکەم٢=Ephrat |شوێن=Beirut, Lebanon |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> دەسەڵاتدارانی سووریا دەستیان کرد بە داخستنی ئەو ڕێگا قاچاخانەی کە حیزبوڵڵا لەسەر سنووری لوبنان بەکاری دەھێنان.<ref name="auto3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |ناونیشان=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The Arab Weekly}}</ref> بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانە [[سووریا لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]].}} | combatant3 = {{flag|Lebanon}}{{تێبینی|سەربازانی لوبنانی لە ھێرشە درۆنییەکانی ئیسرائیلدا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Homsi |یەکەم١=uNada |سەردێڕ=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |ئیش=The National |زمان=en}}</ref> سوپای لوبنان ئەندامانی چەکداری حیزبوڵڵای دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |زمان=en-US |issn=0040-7909}}</ref>}}<br/>{{flagicon|United Nations}} [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]]{{efn|ھێزەکانی یوونیفیل لەلایەن ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیلەوە ھێرشیان کراوەتە سەر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|سەردێڕ=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &#124; UN News|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=news.un.org}}</ref> و لەگەڵ حیزبوڵڵا تووشی پێکدادان بوون.<ref name="DeirQanoun" />}} | commander1 = {{flagdeco|Hezbollah}} [[نەعیم قاسم]]{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} عەلی ڕەزا عەباس{{تیرۆرکردن|ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان}}{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} حاجی یووسف ئیسماعیل ھاشم{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} داوود عەلیزادە{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ڕەزا خەزایی{{تیرۆرکردن}}<hr/>{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} ئەدھەم عەدنان ئەلعوسمان{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flag icon|Hamas}} ئەحمەد عەبدوڵڵا{{تیرۆرکردن}} | commander2 = {{UBL| | {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[بێنیامین نێتانیاھوو]] | {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[یسرائیل کاتز]] | {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[ئیال زەمیر]] | {{flagicon|Israel|military}} [[ڕافی میلۆ]] }} | commander3 = {{flagicon|Lebanon}} [[جۆزێف عەون]]{{ھن}}{{flagicon|Lebanon}} [[نەواف سەلام]]{{ھن}}{{flagicon|United Nations}} دیۆداتۆ ئاباگنارا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |سەردێڕ= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |ئیش=Nova News |ڕێکەوت= ٦ی ئازاری ٢٠٢٦|شوێن=Beirut |بڵاوکەرەوە=Agenzia Nova |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> | casualties1 = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} +١،٠٠٠ چەکدار کوژران (بەپێی سەرچاوە ناوخۆیییەکان)<ref name="Hezbollah1">{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsat|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}</ref><br> | {{flagicon|Hezbollah}} ١،٩٠٠ چەکدار کوژران (بەوتەی ئیسرائیل)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}</ref> {{ھن}}{{flagicon|Hezbollah}} ٥ چەکدار بەدیل گیران (بەوتەی ئیسرائیل)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|سەردێڕ=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|وێبگە=MTV Lebanon}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|سەردێڕ=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=L'Orient Today}}</ref> | {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ٦ کارمەندی فریاکەوتن کوژران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |ناونیشان=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |وێبگە=MTV Lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The "Al-Risala Scouts" mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |ناونیشان=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |وێبگە=NNA |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ar |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> | {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ٣ ئەندام کوژران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|سەردێڕ=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|یەکەم=Joe|دوایین=Truzman|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> | {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ٦ ئەفسەر کوژران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|سەردێڕ=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Media Line}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Senior Quds Force commander killed, IDF says |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> }} | casualties2 = {{flagicon|Israel|tsahal}} ١٨ سەرباز و ١ کرێکاری ڕووخاندن کوژران{{تێبینی|١٨ سەربازی ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کوژران،<ref name="IDFlossesgov" /><ref name="IDFCas30052026" /> کە یەکیان لە کاتی پشوودا بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|سەردێڕ=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Ynetnews}}</ref> و یەکی تریان بە تەقەی ھەڵەی ھێزەکانی خۆیانەوە کوژرا.<ref>{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}</ref> ھەروەھا مەدەنییەک کە بۆ ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کاری دەکرد کوژرا.<ref name="IDFcontractor" /> ناوی سەربازانی کوژراوی ئیسرائیل لە ٢٠٢٦ لەو سەرچاوەدا ھاتووە.<ref name="IDFlossesgov">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |سەردێڕ=Swords of Iron: IDF Casualties |ئیش=Israel Government |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}}<br>{{flagicon|Israel|tsahal}} ٧٣٥ سەرباز بریندار بوون{{تێبینی|ھەموو بریندارەکانی ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێر لەو سەرچاوەدا ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=חללי ופצועי צה"ל במלחמה|ناونیشان=https://www.idf.il/160590 |ئیش=IDF Personel Directorate|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref>}} | casualties3 = {{flagicon|Lebanon|army}} +٢٤ سەرباز کوژران{{تێبینی|<ref name="Al Jazeera-20260307">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Al Jazeera |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |ناونیشان=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |وێبگە=Elnashra News |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ar |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Al Jazeera |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire}}</ref><ref name="AJ-10042026">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Al Jazzera |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon}}</ref><ref name="liveblog29apr"/>}} و ٦ کەس بریندار بوون<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |ناونیشان=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |وێبگە=Elnashra News |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ar |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref name="LOrientStrike"/>{{ھن}}٤ ئەندامی [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی بەرگریی شارستانی (لوبنان)|بەرگریی شارستانی]] کوژران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |ناونیشان=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |وێبگە=Elnashra News |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ar |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref name="LOrientStrike">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=L'Orient Today |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> و ١١ی تریش بریندار بوون<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |ناونیشان=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |وێبگە=Elnashra News |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ar |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref>{{ھن}}١ ئەندامی [[پاسەوانانی کۆماری (لوبنان)|پاسەوانانی کۆماری]] دەستبەسەر کرا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |ناونیشان=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Elnashra News |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}</ref>{{ھن}} {{flagicon|United Nations}} ٦ پارێزەری ئاشتی کوژران{{تێبینی|پێکھاتوو لە چوار پارێزەری ئاشتیی ئیندۆنیزی و دووی فەڕەنسی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shofa |یەکەم=Jayanty Nada |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |ناونیشان=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=[[Jakarta Globe]]}}</ref><ref name="ID peacekeepers">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|سەردێڕ=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|دوایین=Lamche|یەکەم=Anna|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref name="AP-18042026" /><ref name="Ghandourieh">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |ئیش=L'Orient Today |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref><ref>{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=United Nations Interim Force in Lebanon|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}</ref>}} و ١١ی تریش بریندار بوون{{تێبینی|پێکھاتوو لە ٤ی پارێزەری ئاشتیی گانایی،<ref name="The Times of Israel-20260307">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|agency=AFP |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |زمان=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|سەردێڕ=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|ئیش=GhanaWeb|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چواری ئیندۆنیزی<ref name="ID peacekeepers"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|سەردێڕ=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|ئیش=The Jakarta Post|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و سێی فەڕەنسی.<ref name="R24032026" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|سەردێڕ=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|دوایین١=Alashray|یەکەم١=Enas|دوایین٢=Alaa El-Din|یەکەم٢=Menna|دوایین٣=Tolba|یەکەم٣=Ahmed|دوایین٤=Hummel|یەکەم٤=Tassilo|دوایین٥=Le Poivedin|یەکەم٥=Olivia|دوایین٦=Lubell|یەکەم٦=Maayan|دوایین٧=Sithole-Matarise|یەکەم٧=Emelia|دوایین٨=Potter|یەکەم٨=Mark|agency=Reuters|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} | casualties4 = ٢،٦١٨ کوژراو، ٨،٠٩٤ بریندار<ref name="Lebanon1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٦|ئیش=Middle East Monitor |ناونیشان=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/}}</ref> و +١،٢٠٠،٠٠٠ ئاوارە لە لوبنان<ref name="displaced">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dugal |یەکەم=Hanna |سەردێڕ=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Al Jazeera |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}</ref>{{ھن}}٢ مەدەنی لە ئیسرائیل کوژران{{تێبینی|یەکیان بە تەقەی ھەڵەی خۆیانەوە کوژرا.<ref name="reuters230326">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|ناونیشان= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|ئیش=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref name="R24032026" />}} | campaignbox = | units1 = ''{{Center|[[ڕیزبەندیی ھێزەکانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|بڕوانە ڕیزبەندیی ھێزەکان]]}}'' }} لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.<ref name="NPA">{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}</ref><ref name="Ravid" /> ئەو شەڕە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bassam |یەکەم١=Laila |دوایین٢=Gebeily |یەکەم٢=Maya |دوایین٣=Lubell |یەکەم٣=Maayan |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Reuters}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=War Intensifies in Lebanon |ناونیشان=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Council on Foreign Relations |زمان=en}}</ref> بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:<ref name="Los Angeles Times-20260314" /> کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،<ref name="Lebanon1" /><ref name="toi08apr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ئەوانی تر=Agencies |دوایین٢=Magid |یەکەم٢=Jacob |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |زمان=en-US |issn=0040-7909}}</ref> [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،<ref name="displaced" /><ref name="Los Angeles Times-20260314">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chehayeb |یەکەم=Kareem |دوایین٢=Harb |یەکەم٢=Malak |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |ناونیشان=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Los Angeles Times |زمان=en-US}}</ref> و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Law |یەکەم=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |دوایین٢=GH |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |ناونیشان=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.jurist.org |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Amnesty International |زمان=en}}</ref> پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Christou |یەکەم=William |دوایین٢=Tondo |یەکەم٢=Lorenzo |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |ناونیشان=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=TRT World |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Homes |یەکەم=Hilary |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |ناونیشان=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Amnesty International Canada |زمان=en-US}}</ref> حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.<ref name="hezvio" /> ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].<ref name="Bernama-2026">{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}</ref><ref name="france24.com">{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}</ref> وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،<ref name="The Times of Israel-20260316" /> کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.<ref name="AA-07042026" /> حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /><ref name="RTE-10042026" /> پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.<ref name="ForeignPolicy-03042026" /> شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.<ref name="RTE-10042026">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=RTÉ |ناونیشان=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/}}</ref> لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.<ref name="France24 occupation">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |ئیش=France 24 |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> حکوومەتی لوبنان بە ئاشکرا سەرکۆنەی ھێرشە نوێیەکانی حیزبوڵڵای بۆ سەر ئیسرائیل کرد، بەھۆی ئەوەیکە دەوڵەتی لوبنان دەخاتە مەترسییەوە و لاوازی دەکات. ھەروەھا بڕیاری قەدەغەکردنی چالاکییە سەربازییەکانی حیزبوڵڵای دا، داوای لە گرووپەکە کرد کە چەکەکانی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی حکوومەت و کۆتایی بەو ھێرشە بێ مۆڵەتانە بھێنێت کە لە خاکی لوبنانەوە ئەنجام دەدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Christou |یەکەم=William |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sukarieh |یەکەم=Mayssoun |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |ناونیشان=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Mondoweiss |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|ئیش=Reuters}}</ref> ھاوکات حکوومەتی لوبنان سەرکۆنەی پلانی ئیسرائیلی بۆ داگیرکاری و ھێرشکردنە سەر مەدەنییەکان کرد.<ref name="France24 occupation"/> [[ئێران]] داوای کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیلی لە لوبنان کرد وەک مەرجێک بۆ ئاگربەستێکی بەرفراوانتر.<ref name="Reuters-20260325">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nakhoul |یەکەم=Samia |دوایین٢=Bassam |یەکەم٢=Laila |دوایین٣=Gebeily |یەکەم٣=Maya |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}</ref> لە مانگی نیساندا، ڕێککەوتنێکی [[ئاگربەستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ئاگربەستی کاتی]] لە نێوان ئێران و ئەمریکا–ئیسرائیل ئەنجام درا، حیزبوڵڵاش ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی ڕادەگرێت.<ref name="pauses-reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref> سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بێنیامین نێتانیاھوو]] جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی لێدوانەکانی ئێران و نێوەندگیری پاکستانی، [[شەھباز شەریف]] بوو.<ref name="doesnotincludelebanon">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> تەنیا چەند کاتژمێر دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکە، ئیسرائیل [[ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|گەورەترین ھێرشی ئاسمانیی خۆی لەم شەڕەدا]] ئەنجام دا و تێیدا زیاتر لە ٣٥٠ کەسی لە لوبنان کوشت.<ref name="Reuters-08042026">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> لە ١٦ی نیساندا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و لوبنان لەسەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستێکی ١٠ ڕۆژە]] ڕێککەوتوون.<ref>{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026 |website=[[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی|Al Jazeera English]]}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 Lebanon war}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوین|لوبنان|ئیسرائیل|سووریا|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت}} [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] te2puxo7ng7jj1zaxfwjhpium84rnii 0 295513 1582864 1582575 2026-05-10T20:06:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582864 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} '''ڕاڵف فینێز''' (بە ئینگلیزی: ''Ralph Fiennes''؛ لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢) ئەکتەر، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی بەریتانییە. ئەو یەکێکە لە ئەکتەرە ناسراوەکانی جیھان کە بەھۆی ڕۆڵە دراماتیکییەکانی لە فیلم و شانۆدا ناوبانگی دەرکردووە. فینێز لە ماوەی ژیانی ھونەریدا پاڵێوراو بووە بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار و چەندین خەڵاتی تری وەک خەڵاتی بافتا و خەڵاتی تۆنی بەدەستھێناوە. ناوبانگی جیھانی ئەو زیاتر بۆ ڕۆڵی «ئامۆن گۆت» لە فیلمی لیستی شیندلەر و ڕۆڵی لۆرد ڤۆڵدیمۆرت لە زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Fiennes, Ralph Nathanial, (born 22 Dec. 1962), actor |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ئیش=Who's Who |ناونیشان=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u15714 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press}}</ref> [[پەڕگە:Ralph Fiennes 2024.jpg|وێنۆک|ڕاڵف فینێز ٢٠٢٤]] == ژیانی پێشینە و دەستپێکی ھونەری == ڕاڵف فینێز لە بنەماڵەیەکی ھونەری لەدایکبووە؛ باوکی وێنەگر و دایکی نووسەر بووە. ئەو لە ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری دراما (RADA) خوێندوویەتی، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین قوتابخانەکانی نواندن لە جیھاندا. سەرەتای ناوبانگی ئەو لەسەر تەختەی شانۆکانی بەریتانیا دەستی پێکرد، بەتایبەت لە نمایشە شکسپیرییەکاندا، کە دواتر ڕێگەی بۆ خۆش کرد بچێتە ناو جیھانی سینەماوە. فینێز لە خێزانێکدا گەورە بووە کە زۆربەی ئەندامەکانی لە بوارەکانی سینەما و مۆسیقادا کار دەکەن، ئەمەش کاریگەری ھەبووە لەسەر خولیا ھونەرییەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=LW |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Organic Division Invites Nominations For Awards |ناونیشان=https://doi.org/10.1021/cen-09407-awards005 |journal=C&amp;EN Global Enterprise |بەرگ=٩٤|issue=7 |پەڕەکان=٣٣–٣٣|doi=10.1021/cen-09407-awards005 |issn=2474-7408}}</ref> == کارە دیارەکان و دەستکەوتەکان == فینێز بەھۆی تەرخانکردنی خۆی بۆ ڕۆڵە ئاڵۆزەکان ناسراوە. گەورەترین وەرچەرخان لە ژیانی ھونەریدا لە ساڵی ١٩٩٣ بوو کاتێک ڕۆڵی ئامۆن گۆتی لە فیلمی لیستی شیندلەردا گێڕا، کە بەھۆیەوە پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار و خەڵاتی بافتای بەدەستھێنا. ھەروەھا ڕۆڵە جیاوازەکانی لە فیلمی نەخۆشە ئینگلیزییەکە و زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر وەک لۆرد ڤۆڵدیمۆرت، پێگەی ئەوی وەک ئەکتەرێکی جیھانی جێگیر کرد. ئەو تا ئێستاش بەردەوامە لە کاری نواندن و دەرھێنان و بە یەکێک لە ڕوخسارە دیارەکانی سینەمای ھاوچەرخ دادەنرێت کە توانای گێڕانی ڕۆڵی جۆراوجۆری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mahendran |یەکەم=Amalan |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=SouthParkRshiny: Data and 'Shiny' Application for the Show 'SouthPark' |ناونیشان=https://doi.org/10.32614/cran.package.southparkrshiny |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=CRAN: Contributed Packages}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ralph Fiennes}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|فیلم|شانۆ}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھونەری درامی]] [[پۆل:باشترین ئەکتەرانی براوەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ئەی ئەی سی تی ئەی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی ئەورووپی بۆ باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] [[پۆل:ئەندامەکانی کۆمپانیای ڕۆیال شکسپیر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] [[پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف]] 0wcxpkz84b6f1z7f83avmn5zp8lkg3h 0 295523 1582866 1582451 2026-05-10T20:07:24Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582866 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[فینلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. خاوەنی بەرھەمێکی بۆ ھەر تاکێکە کە ھاوشێوەی ئابوورییەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپایە]] وەک [[ئابووریی فەرەنسا|فەڕەنسا]]، [[ئابووریی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، و شانشینی یەکگرتوو. گەورەترین کەرتی ئابووریی فینلاند [[ڕاژە (ئابوورناسی)|کەرتی خزمەتگوزارییە]]، کە ٧٢٫٧٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) وڵاتەکە پێکدەھێنێت؛ بەدوای ئەویشدا بەرھەمھێنان و پاڵاوتن بە ٣١٫٤٪؛ و کەرتی سەرەتایی بە ٢٫٩٪ دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html|سەردێڕ=Statistics Finland |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.statista.com/statistics/328329/employment-by-economic-sector-in-finland/|سەردێڕ=Finland - employment by economic sector 2013-2023 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Statista}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> کەرتی ئابووریی سەرەکیی فینلاند بەرھەمھێنانە. گەورەترین پیشەسازییەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> بریتین لە [[ئەلەکترۆنیک]] (٢١٫٦٪ - داتای زۆر کۆن)، ئامێر، پێڕاگوێزەکان و بەرھەمە کانزایییە ئەندازیارییەکانی تر (٢١٫١٪)، پیشەسازیی دارستان (١٣٫١٪)، و ماددە کیمیایییەکان (١٠٫٩٪). فینلاند خاوەنی دار و چەندین سەرچاوەی کانزایی و ئاوی شیرینە. [[دارستانناسی]]، کارگەکانی کاغەز، و [[وەرزێری|کەرتی کشتوکاڵ]] (کە باجدەران ساڵانە نزیکەی ٢ ملیار یۆرۆی تێدا خەرج دەکەن) لە ڕووی سیاسییەوە بۆ نیشتەجێیانی گوندەکان ھەستیارن. ناوچەی میترۆپۆلیتانی ھێلسینکی نزیکەی سێیەکی جی دی پی بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/|سەردێڕ=Statistics Finland |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Finland}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری فینلاند]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ec28t1xea00u6ah5aijjiqdmsu25hex 0 295603 1582703 1582544 2026-05-10T12:07:52Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582703 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیلا''' ({{بە عیبری|תילה}}) شارێکی [[جوویەتیی حەریدی|حەریدی]] لە [[ئیسرائیل]]ە کە لەژێر پلانی سازکردندایە. شوێنی ئەم شارە لە بیابانی باکووری [[نەگڤ]] لە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]دا ھەڵکەوتووە. تیلا کاتێک دروست بکرێت، لەژێر چوارچێوەی ئەنجومەنی ناوچەییی بنێی شیمۆندا دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-808445|سەردێڕ=Israel approves new ultra-Orthodox city for Jewish religious people {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en |issn=0792-822X}}</ref> شارەکە بڕیار وایە نزیکەی ٨٠ ھەزار دانیشتووی حەریدی لەخۆ بگرێت و لە ئێستادا ١٥،٠٠٠ شوقەی تێدا ساز دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Llanes |یەکەم=Rafael |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://zenit.org/2024/07/16/israeli-government-plans-new-city-in-israel-only-for-ultraorthodox/|سەردێڕ=Israeli Government Plans New City in Israel Only for Ultraorthodox |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ZENIT - English |زمان=es}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کەسیف، ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] nu0oia6n7acwwcizffhmtfkk7k0rvus 0 295606 1582697 1582559 2026-05-10T12:06:52Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582697 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[کارناتاکا]] یەکێکە لەو ویلایەتانەی خاوەنی بەرزترین گەشەی ئابوورییە لە [[ھیندستان]] بە گەشەیەکی چاوەڕوانکراوی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی ئێس دی پی]] (کۆی بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەت) بە ڕێژەی ٩٫٥٪ لە ساڵی داراییی ٢٠٢١–٢٢. خاوەنی ئابوورییەکی پێشکەوتووە.<ref name="ibef">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ibef.org/download/Karnataka_190111.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١١|وێبگە=Online webpage of the India Brand Equity Foundation}}</ref> کۆی جی ئێس دی پیی چاوەڕوانکراوی کارناتاکا لە ٢٠٢٢–٢٠٢٣ نزیکەی ٢٤٠ ملیار دۆلارە.<ref name="ibef"/> کارناتاکا یەکێک لە بەرزترین ڕێژەکانی گەشەی لە ڕووی جی دی پی و جی دی پی بۆ ھەر تاکێک لە دەیەی ڕابردوودا بەراورد بە ویلایەتەکانی تری ھیندستان تۆمار کردووە. لە ٢٠٠٨–٠٩، کەرتی سێیەم زۆرترین بەشداریی لە جی ئێس دی پی کردووە (٣١٫٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی ─ ٥٥ لە سەد)، پاشان [[دووەم کەرتی ئابووری|کەرتی دووەم]] (١٧ ملیار دۆلار ─ ٢٩ لە سەد)، و کەرتی یەکەم (٩٫٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی ─ ١٦ لە سەد).<ref name="contrib">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ibef.org/download/Karnataka_171109.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|وێبگە=Department of Commerce & Industry}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} qn4kzsvv2ms3sbzqpi091jju26wbk13 1582753 1582697 2026-05-10T16:08:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Karnataka}} 1582753 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[کارناتاکا]] یەکێکە لەو ویلایەتانەی خاوەنی بەرزترین گەشەی ئابوورییە لە [[ھیندستان]] بە گەشەیەکی چاوەڕوانکراوی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی ئێس دی پی]] (کۆی بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەت) بە ڕێژەی ٩٫٥٪ لە ساڵی داراییی ٢٠٢١–٢٢. خاوەنی ئابوورییەکی پێشکەوتووە.<ref name="ibef">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ibef.org/download/Karnataka_190111.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١١|وێبگە=Online webpage of the India Brand Equity Foundation}}</ref> کۆی جی ئێس دی پیی چاوەڕوانکراوی کارناتاکا لە ٢٠٢٢–٢٠٢٣ نزیکەی ٢٤٠ ملیار دۆلارە.<ref name="ibef"/> کارناتاکا یەکێک لە بەرزترین ڕێژەکانی گەشەی لە ڕووی جی دی پی و جی دی پی بۆ ھەر تاکێک لە دەیەی ڕابردوودا بەراورد بە ویلایەتەکانی تری ھیندستان تۆمار کردووە. لە ٢٠٠٨–٠٩، کەرتی سێیەم زۆرترین بەشداریی لە جی ئێس دی پی کردووە (٣١٫٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی ─ ٥٥ لە سەد)، پاشان [[دووەم کەرتی ئابووری|کەرتی دووەم]] (١٧ ملیار دۆلار ─ ٢٩ لە سەد)، و کەرتی یەکەم (٩٫٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی ─ ١٦ لە سەد).<ref name="contrib">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ibef.org/download/Karnataka_171109.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|وێبگە=Department of Commerce & Industry}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Karnataka}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] njkvog5hlcdv2773x2zl32yvcv6qno0 0 295607 1582698 1582558 2026-05-10T12:07:02Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582698 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[گانا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]]ی پەرەئەستێنە. لەسەر ئاستی جیھان پلەی ٧٩یەمی ھەیە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بە ناو، و پلەی ٦٨ەمی ھەیە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین. ئابووری ناوخۆیی گانا لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەوری خزمەتگوزارییەکان دەسوڕایەوە، کە ٥٠٪ی جی دی پی پێکدەھێنا و ٢٨٪ی ھێزی کاری دامەزراندبوو. جگە لەو پیشەسازییەی کە پەیوەستە بە کانزا و نەوت، گەشەپێدانی پیشەسازی لە گانادا بە سەرەتایی ماوەتەوە، زۆربەی جار پەیوەستە بە پلاستیک (وەک کورسی، کیسەی پلاستیکی، گوێزان و پێنووس). ٥٣٫٦٪ی ھێزی کاری گانا لە ساڵی ٢٠١٣ لە کشتوکاڵدا دامەزرابوون.<ref name="Food and Agriculture Policy Decision Analysis: Food and Agricultural Organisation of the United Nations">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=((Food and Agriculture Policy Decision Analysis (FAPDA))) |ناونیشان=http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160327173959/http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Food and Agricultural Organisation of the United Nations}}</ref>[ئاماری کۆنبوو] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شۆڕشی پیشەسازی]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 01kkx5p4tffmwf0xi5jkvp9zukdjaq0 1582752 1582698 2026-05-10T16:08:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Ghana}} 1582752 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[گانا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]]ی پەرەئەستێنە. لەسەر ئاستی جیھان پلەی ٧٩یەمی ھەیە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بە ناو، و پلەی ٦٨ەمی ھەیە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین. ئابووری ناوخۆیی گانا لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەوری خزمەتگوزارییەکان دەسوڕایەوە، کە ٥٠٪ی جی دی پی پێکدەھێنا و ٢٨٪ی ھێزی کاری دامەزراندبوو. جگە لەو پیشەسازییەی کە پەیوەستە بە کانزا و نەوت، گەشەپێدانی پیشەسازی لە گانادا بە سەرەتایی ماوەتەوە، زۆربەی جار پەیوەستە بە پلاستیک (وەک کورسی، کیسەی پلاستیکی، گوێزان و پێنووس). ٥٣٫٦٪ی ھێزی کاری گانا لە ساڵی ٢٠١٣ لە کشتوکاڵدا دامەزرابوون.<ref name="Food and Agriculture Policy Decision Analysis: Food and Agricultural Organisation of the United Nations">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=((Food and Agriculture Policy Decision Analysis (FAPDA))) |ناونیشان=http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160327173959/http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Food and Agricultural Organisation of the United Nations}}</ref>[ئاماری کۆنبوو] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Ghana}} [[پۆل:شۆڕشی پیشەسازی]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b7ndlb29frrdjuckc03f0o6y39lx952 1582802 1582752 2026-05-10T17:08:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582802 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[گانا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]]ی پەرەئەستێنە. لەسەر ئاستی جیھان پلەی ٧٩یەمی ھەیە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بە ناو، و پلەی ٦٨ەمی ھەیە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین. ئابووری ناوخۆیی گانا لە ساڵی ٢٠١٢ لە دەوری خزمەتگوزارییەکان دەسوڕایەوە، کە ٥٠٪ی جی دی پی پێکدەھێنا و ٢٨٪ی ھێزی کاری دامەزراندبوو. جگە لەو پیشەسازییەی کە پەیوەستە بە کانزا و نەوت، گەشەپێدانی پیشەسازی لە گانادا بە سەرەتایی ماوەتەوە، زۆربەی جار پەیوەستە بە پلاستیک (وەک کورسی، کیسەی پلاستیکی، گوێزان و پێنووس). ٥٣٫٦٪ی ھێزی کاری گانا لە ساڵی ٢٠١٣ لە کشتوکاڵدا دامەزرابوون.<ref name="Food and Agriculture Policy Decision Analysis: Food and Agricultural Organisation of the United Nations">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=((Food and Agriculture Policy Decision Analysis (FAPDA))) |ناونیشان=http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160327173959/http://www.fao.org/3/a-i4490e.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Food and Agricultural Organisation of the United Nations}}</ref>[ئاماری کۆنبوو] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Ghana}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:شۆڕشی پیشەسازی]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bckdvk5ipaapu5ewd9ydus8zdm6i2qp 0 295608 1582699 1582557 2026-05-10T12:07:12Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582699 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Advanced_economies.svg|وێنۆک|نەخشەی جیھانی 'ئابوورییە پێشکەوتووەکان' لەسەر بنەمای ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانیی ئای ئێم ئێف، نیسانی ٢٠٢٦.]] '''ئابووری پێشکەوتوو''' پۆلێنکردنێکە کە لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] (ئای ئێم ئێف) لە ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی (دەبلیوو ئای ئۆ) بەکاردێت بۆ گرووپکردنی ئەو وڵاتانەی کە ئاستێکی تا ڕادەیەک بەرزی گەشەپێدانی ئابوورییان ھەیە. ئای ئێم ئێف وڵاتان پۆلێن دەکات لەسەر بنەمای فاکتەرەکانی وەک بەرزی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک، ھەمەچەشنکردنی ھەناردە، و تێکەڵبوون لەگەڵ سیستەمی داراییی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Frequently-Asked-Questions|سەردێڕ=Frequently Asked Questions |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=data.imf.org}}</ref> == پێناسەکان و بەکارھێنانی زاراوە == ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکان، لەوانە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (سی ئای ئەی) و دابینکەرانی پێوەرە جیھانییەکان وەک ئێم ئێس سی ئای و فتسی ڕەسڵ، مێتۆدۆلۆژیی تایبەت بە خۆیان بەکاردەھێنن بۆ پۆلێنکردنی ئابوورییەکان وەک «پەرەسەندوو»یان «پێشکەوتوو». ئەمانە لەوانەیە پێوەرە زیادەکانی وەک دەستڕاگەیشتن بە بازاڕ، کوالێتیی دامەزراوەیی و پێگەیشتنی بازاڕی دارایی لەخۆ بگرن. لە ئەنجامدا، ئابوورییە پێشکەوتووەکان بەگشتی لە ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنەکان]] جیا دەکرێنەوە نەک تەنھا بەھۆی ئاستی داھات، بەڵکو بەھۆی ئاڵۆزی، ھەمەچەشنی و سەقامگیریی سیستەمە ئابوورییەکانیان. ئای ئێم ئێف ئەم پۆلێنکردنە بە پلەی یەکەم بۆ مەبەستی شیکاری دەھێڵێتەوە، و ھەندێک لە ئابوورییە داھات بەرزەکان بە تایبەت ئەوانەی کە بە توندی وابەستەی یەک کەرتن وەک ھەناردەکردنی نەوت لەوانەیە ھێشتا وەک نوێپێگەیشتوو پۆلێن بکرێن بەھۆی ھەمەچەشنکردنی سنووردارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dpad/|سەردێڕ=Home {{!}} Economic Analysis and Policy Division |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=un.org}}</ref> تاوەکوو نیسانی ٢٠٢٦، ٤٣ ئابووری وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون. ئەمانە ئابوورییە گەورە جیھانییەکانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]، ھەروەھا ئابوورییە بچووکەکان یان زۆر تایبەتمەندەکان وەک [[سینگاپوور]]، [[کۆماری ئیرلەندا]] و [[نیووزیلاند]] دەگرێتەوە.<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕە=٩٩}}</ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025|سەردێڕ=Groups and Aggregates |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == پێڕست == بەپێی چاپی نیسانی ٢٠٢٦ی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی، ئەم ٤٣ ئابوورییەی خوارەوە وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون:<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕە=٩٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf "World Economic Outlook, April 2026; Statistical Appendix"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Washington, D.C. : [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]]. 14 April 2026. p. &nbsp;99<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 May</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025|سەردێڕ=Groups and Aggregates |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 "Database—WEO Groups and Aggregates Information"]. Washington, D.C. : International Monetary Fund. 14 October 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 April</span> 2026</span>.</cite></ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flag icon|Andorra}} [[ئابووری ئەندۆرا]] * {{flag icon|Australia}} [[ئابووری ئوسترالیا]] * {{flag icon|Austria}} [[ئابووری نەمسا]] * {{flag icon|Belgium}} [[ئابووری بەلجیکا]] * {{flag icon|Bulgaria}} [[ئابووری بولگاریا]] * {{flag icon|Canada}} [[ئابووری کەنەدا]] * {{flag icon|Croatia}} [[ئابووری کرواتیا]] * {{flag icon|Cyprus}} [[ئابووری قوبرس]] * {{flag icon|Czech Republic}} [[ئابووری چیک]] * {{flag icon|Denmark}} [[ئابووری دانمارک]] * {{flag icon|Estonia}} [[ئابووری ئەستۆنیا]] * {{flag icon|Finland}} [[ئابووری فینلاند]] * {{flag icon|France}} [[ئابووری فەڕەنسا]] * {{flag icon|Germany}} [[ئابووری ئەڵمانیا]] * {{flag icon|Greece}} [[ئابووری یۆنان]] * {{flag icon|Hong Kong}} [[ئابووری ھۆنگ کۆنگ]] * {{flag icon|Iceland}} [[ئابووری ئایسلاند]] * {{flag icon|Republic of Ireland}} [[ئابووری ئیرلەندا]] * {{flag icon|Israel}} [[ئابووری ئیسرائیل]] * {{flag icon|Italy}} [[ئابووری ئیتاڵیا]] * {{flag icon|Japan}} [[ئابووری ژاپۆن]] * {{flag icon|South Korea}} [[ئابووری کۆریا]] * {{flag icon|Latvia}} [[ئابووری لاتڤیا]] * {{flag icon|Lithuania}} [[ئابووری لیتوانیا]] * {{flag icon|Liechtenstein}} [[ئابووری لیشتنشتاین]] * {{flag icon|Luxembourg}} [[ئابووری لوکسەمبورگ]] * {{flag icon|Macau}} [[ئابووری ماکاو]] * {{flag icon|Malta}} [[ئابووری ماڵتا]] * {{flag icon|Netherlands}} [[ئابووری ھۆڵەندا]] * {{flag icon|New Zealand}} [[ئابووری نیووزیلاند]] * {{flag icon|Norway}} [[ئابووری نەرویژ]] * {{flag icon|Portugal}} [[ئابووری پورتوگال]] * {{flag icon|Puerto Rico}} [[ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ]] * {{flag icon|San Marino}} [[ئابووری سان مارینۆ]] * {{flag icon|Singapore}} [[ئابووری سینگاپوور]] * {{flag icon|Slovakia}} [[ئابووری سلۆڤاکیا]] * {{flag icon|Slovenia}} [[ئابووری سلۆڤێنیا]] * {{flag icon|Spain}} [[ئابووری ئیسپانیا]] * {{flag icon|Sweden}} [[ئابووری سوێد]] * {{flag icon|Switzerland}} [[ئابووری سویسرا]] * {{flag icon|Taiwan}} [[ئابووری تایوان]] * {{flag icon|United Kingdom}} [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] * {{flag icon|United States}} [[ئابووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] {{div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئابوورناسیی نێونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1mfxf3doyqfms3gz30jlywf5iuuefya 1582860 1582699 2026-05-10T20:05:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582860 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Advanced_economies.svg|وێنۆک|نەخشەی جیھانی 'ئابوورییە پێشکەوتووەکان' لەسەر بنەمای ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانیی ئای ئێم ئێف، نیسانی ٢٠٢٦.]] '''ئابووری پێشکەوتوو''' پۆلێنکردنێکە کە لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] (ئای ئێم ئێف) لە ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی (دەبلیوو ئای ئۆ) بەکاردێت بۆ گرووپکردنی ئەو وڵاتانەی کە ئاستێکی تا ڕادەیەک بەرزی گەشەپێدانی ئابوورییان ھەیە. ئای ئێم ئێف وڵاتان پۆلێن دەکات لەسەر بنەمای فاکتەرەکانی وەک بەرزی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک، ھەمەچەشنکردنی ھەناردە، و تێکەڵبوون لەگەڵ سیستەمی داراییی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Frequently-Asked-Questions|سەردێڕ=Frequently Asked Questions |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=data.imf.org}}</ref> == پێناسەکان و بەکارھێنانی زاراوە == ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکان، لەوانە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (سی ئای ئەی) و دابینکەرانی پێوەرە جیھانییەکان وەک ئێم ئێس سی ئای و فتسی ڕەسڵ، مێتۆدۆلۆژیی تایبەت بە خۆیان بەکاردەھێنن بۆ پۆلێنکردنی ئابوورییەکان وەک «پەرەسەندوو»یان «پێشکەوتوو». ئەمانە لەوانەیە پێوەرە زیادەکانی وەک دەستڕاگەیشتن بە بازاڕ، کوالێتیی دامەزراوەیی و پێگەیشتنی بازاڕی دارایی لەخۆ بگرن. لە ئەنجامدا، ئابوورییە پێشکەوتووەکان بەگشتی لە ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنەکان]] جیا دەکرێنەوە نەک تەنھا بەھۆی ئاستی داھات، بەڵکو بەھۆی ئاڵۆزی، ھەمەچەشنی و سەقامگیریی سیستەمە ئابوورییەکانیان. ئای ئێم ئێف ئەم پۆلێنکردنە بە پلەی یەکەم بۆ مەبەستی شیکاری دەھێڵێتەوە، و ھەندێک لە ئابوورییە داھات بەرزەکان بە تایبەت ئەوانەی کە بە توندی وابەستەی یەک کەرتن وەک ھەناردەکردنی نەوت لەوانەیە ھێشتا وەک نوێپێگەیشتوو پۆلێن بکرێن بەھۆی ھەمەچەشنکردنی سنووردارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dpad/|سەردێڕ=Home {{!}} Economic Analysis and Policy Division |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=un.org}}</ref> تاوەکوو نیسانی ٢٠٢٦، ٤٣ ئابووری وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون. ئەمانە ئابوورییە گەورە جیھانییەکانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]، ھەروەھا ئابوورییە بچووکەکان یان زۆر تایبەتمەندەکان وەک [[سینگاپوور]]، [[کۆماری ئیرلەندا]] و [[نیووزیلاند]] دەگرێتەوە.<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕە=٩٩}}</ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025|سەردێڕ=Groups and Aggregates |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == پێڕست == بەپێی چاپی نیسانی ٢٠٢٦ی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی، ئەم ٤٣ ئابوورییەی خوارەوە وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون:<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕە=٩٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf "World Economic Outlook, April 2026; Statistical Appendix"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Washington, D.C. : [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]]. 14 April 2026. p. &nbsp;99<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 May</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025|سەردێڕ=Groups and Aggregates |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 "Database—WEO Groups and Aggregates Information"]. Washington, D.C. : International Monetary Fund. 14 October 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 April</span> 2026</span>.</cite></ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flag icon|Andorra}} [[ئابووری ئەندۆرا]] * {{flag icon|Australia}} [[ئابووری ئوسترالیا]] * {{flag icon|Austria}} [[ئابووری نەمسا]] * {{flag icon|Belgium}} [[ئابووری بەلجیکا]] * {{flag icon|Bulgaria}} [[ئابووری بولگاریا]] * {{flag icon|Canada}} [[ئابووری کەنەدا]] * {{flag icon|Croatia}} [[ئابووری کرواتیا]] * {{flag icon|Cyprus}} [[ئابووری قوبرس]] * {{flag icon|Czech Republic}} [[ئابووری چیک]] * {{flag icon|Denmark}} [[ئابووری دانمارک]] * {{flag icon|Estonia}} [[ئابووری ئەستۆنیا]] * {{flag icon|Finland}} [[ئابووری فینلاند]] * {{flag icon|France}} [[ئابووری فەڕەنسا]] * {{flag icon|Germany}} [[ئابووری ئەڵمانیا]] * {{flag icon|Greece}} [[ئابووری یۆنان]] * {{flag icon|Hong Kong}} [[ئابووری ھۆنگ کۆنگ]] * {{flag icon|Iceland}} [[ئابووری ئایسلاند]] * {{flag icon|Republic of Ireland}} [[ئابووری ئیرلەندا]] * {{flag icon|Israel}} [[ئابووری ئیسرائیل]] * {{flag icon|Italy}} [[ئابووری ئیتاڵیا]] * {{flag icon|Japan}} [[ئابووری ژاپۆن]] * {{flag icon|South Korea}} [[ئابووری کۆریا]] * {{flag icon|Latvia}} [[ئابووری لاتڤیا]] * {{flag icon|Lithuania}} [[ئابووری لیتوانیا]] * {{flag icon|Liechtenstein}} [[ئابووری لیشتنشتاین]] * {{flag icon|Luxembourg}} [[ئابووری لوکسەمبورگ]] * {{flag icon|Macau}} [[ئابووری ماکاو]] * {{flag icon|Malta}} [[ئابووری ماڵتا]] * {{flag icon|Netherlands}} [[ئابووری ھۆڵەندا]] * {{flag icon|New Zealand}} [[ئابووری نیووزیلاند]] * {{flag icon|Norway}} [[ئابووری نەرویژ]] * {{flag icon|Portugal}} [[ئابووری پورتوگال]] * {{flag icon|Puerto Rico}} [[ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ]] * {{flag icon|San Marino}} [[ئابووری سان مارینۆ]] * {{flag icon|Singapore}} [[ئابووری سینگاپوور]] * {{flag icon|Slovakia}} [[ئابووری سلۆڤاکیا]] * {{flag icon|Slovenia}} [[ئابووری سلۆڤێنیا]] * {{flag icon|Spain}} [[ئابووری ئیسپانیا]] * {{flag icon|Sweden}} [[ئابووری سوێد]] * {{flag icon|Switzerland}} [[ئابووری سویسرا]] * {{flag icon|Taiwan}} [[ئابووری تایوان]] * {{flag icon|United Kingdom}} [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] * {{flag icon|United States}} [[ئابووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] {{div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئابوورناسیی نێونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lpqnffn15nj9bksuimqp6hk2pko7t31 0 295609 1582700 1582556 2026-05-10T12:07:22Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582700 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازاد و پێشکەوتووە کە لەلایەن دارایی، تاکفرۆشی، و گەشتیارییەوە بەڕێوە دەبرێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210104184338/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=The World Facebook}}</ref> [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٦٫٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە. وەک [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد|بەندەرێکی ئازاد]] بۆ کڕیارانی فەڕەنسا و ئیسپانیا سەرنجڕاکێشە، ھەروەھا [[ئەندۆرا]] ھاوینەھەوار و زستانەھەوارە گەشتیارییە چالاکەکانی پەرەپێداوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٠|ناونیشان=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020605232138/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|postscript=. {{PD-notice}}}}</ref> بە ھەبوونی نزیکەی ٢٧٠ ھۆتێل و ٤٠٠ چێشتخانە، ھەروەھا چەندین فرۆشگا، بازرگانیی گەشتیاری بەشێکی ڕوو لە گەشەی ھێزی کاری ناوخۆیی دادەمەزرێنێت.<ref name=":1"/> بە نزیکەیی ١٠ ملیۆن گەشتیار ساڵانە سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-17028050|سەردێڕ=Andorra country profile |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=bbc.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} b6kls7a7mdre8f3oajstp0muqvuyoun 1582751 1582700 2026-05-10T16:07:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Andorra}} 1582751 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازاد و پێشکەوتووە کە لەلایەن دارایی، تاکفرۆشی، و گەشتیارییەوە بەڕێوە دەبرێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210104184338/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=The World Facebook}}</ref> [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٦٫٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە. وەک [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد|بەندەرێکی ئازاد]] بۆ کڕیارانی فەڕەنسا و ئیسپانیا سەرنجڕاکێشە، ھەروەھا [[ئەندۆرا]] ھاوینەھەوار و زستانەھەوارە گەشتیارییە چالاکەکانی پەرەپێداوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٠|ناونیشان=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020605232138/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|postscript=. {{PD-notice}}}}</ref> بە ھەبوونی نزیکەی ٢٧٠ ھۆتێل و ٤٠٠ چێشتخانە، ھەروەھا چەندین فرۆشگا، بازرگانیی گەشتیاری بەشێکی ڕوو لە گەشەی ھێزی کاری ناوخۆیی دادەمەزرێنێت.<ref name=":1"/> بە نزیکەیی ١٠ ملیۆن گەشتیار ساڵانە سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-17028050|سەردێڕ=Andorra country profile |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=bbc.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Andorra}} fkx5rroczuoml9ime7agqktxtkiseuf 1582803 1582751 2026-05-10T17:08:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]]، [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]] 1582803 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازاد و پێشکەوتووە کە لەلایەن دارایی، تاکفرۆشی، و گەشتیارییەوە بەڕێوە دەبرێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210104184338/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=The World Facebook}}</ref> [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٦٫٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە. وەک [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد|بەندەرێکی ئازاد]] بۆ کڕیارانی فەڕەنسا و ئیسپانیا سەرنجڕاکێشە، ھەروەھا [[ئەندۆرا]] ھاوینەھەوار و زستانەھەوارە گەشتیارییە چالاکەکانی پەرەپێداوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٠|ناونیشان=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020605232138/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|postscript=. {{PD-notice}}}}</ref> بە ھەبوونی نزیکەی ٢٧٠ ھۆتێل و ٤٠٠ چێشتخانە، ھەروەھا چەندین فرۆشگا، بازرگانیی گەشتیاری بەشێکی ڕوو لە گەشەی ھێزی کاری ناوخۆیی دادەمەزرێنێت.<ref name=":1"/> بە نزیکەیی ١٠ ملیۆن گەشتیار ساڵانە سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-17028050|سەردێڕ=Andorra country profile |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=bbc.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Andorra}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری|فەڕەنسا}} 2ti345dm4etxegpxvp2fza3mkjd122j 0 295610 1582701 1582555 2026-05-10T12:07:32Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582701 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری قوبرس ئابوورییەکی داھات بەرزە وەک لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] پۆلێن کراوە،<ref name="World Bank groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups|سەردێڕ=World Bank Country and Lending Groups – World Bank Data Help Desk |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> و لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] لە لیستی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییە پێشکەوتووەکان]] لە ساڵی ٢٠٠١دا جێگیر کرا.<ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025|سەردێڕ=Groups and Aggregates |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Changes-to-the-Database|سەردێڕ=Changes to the Database |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> [[قوبرس]] [[یۆرۆ]]ی وەک دراوی فەرمیی خۆی لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا وەرگرت، و جێگەی پاوەندی قوبرسی گرتەوە بە ڕێژەی ئاڵوگۆڕی جێگیری نەگۆڕی ٠٫٥٨٥٢٧٤ سی وای پی بۆ ھەر ١ یۆرۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.ecb.europa.eu/euro/intro/html/index.en.html|سەردێڕ=Our money |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} mqxk0n8skhm1xe35sikvv8v8wgyn501 1582750 1582701 2026-05-10T16:07:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Cyprus}} 1582750 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری قوبرس ئابوورییەکی داھات بەرزە وەک لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] پۆلێن کراوە،<ref name="World Bank groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups|سەردێڕ=World Bank Country and Lending Groups – World Bank Data Help Desk |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> و لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] لە لیستی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییە پێشکەوتووەکان]] لە ساڵی ٢٠٠١دا جێگیر کرا.<ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025|سەردێڕ=Groups and Aggregates |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Changes-to-the-Database|سەردێڕ=Changes to the Database |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> [[قوبرس]] [[یۆرۆ]]ی وەک دراوی فەرمیی خۆی لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا وەرگرت، و جێگەی پاوەندی قوبرسی گرتەوە بە ڕێژەی ئاڵوگۆڕی جێگیری نەگۆڕی ٠٫٥٨٥٢٧٤ سی وای پی بۆ ھەر ١ یۆرۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.ecb.europa.eu/euro/intro/html/index.en.html|سەردێڕ=Our money |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Cyprus}} 0cipeqgompjwaubw68zg6r8wlio6l7d 1582804 1582750 2026-05-10T17:09:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582804 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری قوبرس ئابوورییەکی داھات بەرزە وەک لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] پۆلێن کراوە،<ref name="World Bank groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups|سەردێڕ=World Bank Country and Lending Groups – World Bank Data Help Desk |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> و لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] لە لیستی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییە پێشکەوتووەکان]] لە ساڵی ٢٠٠١دا جێگیر کرا.<ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025|سەردێڕ=Groups and Aggregates |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Changes-to-the-Database|سەردێڕ=Changes to the Database |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> [[قوبرس]] [[یۆرۆ]]ی وەک دراوی فەرمیی خۆی لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا وەرگرت، و جێگەی پاوەندی قوبرسی گرتەوە بە ڕێژەی ئاڵوگۆڕی جێگیری نەگۆڕی ٠٫٥٨٥٢٧٤ سی وای پی بۆ ھەر ١ یۆرۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.ecb.europa.eu/euro/intro/html/index.en.html|سەردێڕ=Our money |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Cyprus}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} 21qzfc95hf2r1dlp3jrwuamqfz06bp6 0 295611 1582774 1582554 2026-05-10T16:31:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Czech Republic}} 1582774 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[کۆماری چیک]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی ھەناردەخواز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. ئەم ئابوورییە لەسەر بنەمای خزمەتگوزارییەکان، پیشەسازی و داھێنان دامەزراوە کە [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|دەوڵەتێکی خۆشبژیویی]] داھات بەرز و مۆدێلی کۆمەڵایەتیی ئەورووپی دەپارێزێت. کۆماری چیک وەک ئەندامێکی [[یەکێتیی ئەورووپا]] بەشداری لە بازاڕی یەکگرتووی ئەورووپادا دەکات، و ھەربۆیە بەشێکە لە ئابووریی یەکێتیی ئەورووپا. لە جیاتی [[یۆرۆ]]، دراوی تایبەت بە خۆی بەکاردەھێنێت کە کڕۆنای چیکییە. ئەم وڵاتە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆو ئی سی دی)یە. کۆماری چیک پلەی ١٦یەمی ھەیە لە گەشەپێدانی مرۆییی ڕێکخراو بۆ نایەکسانی و پلەی ٢٤ەم لە پێوەرەکانی سەرمایەی مرۆییی بانکی جیھانی، لە پێش وڵاتانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]] یان [[فەڕەنسا]]. کۆماری چیک پلەی ٧ەم بۆ ١٠یەمی ھەیە لە نێوان ھەمەچەشنترین ئابوورییەکانی جیھاندا لە پێوەرەکانی ئاڵۆزیی ئابووری.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Czech Republic}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] auz7e2vs1obae1l5indfm0ibh3yc7ps 1582786 1582774 2026-05-10T17:03:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582786 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[کۆماری چیک]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی ھەناردەخواز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. ئەم ئابوورییە لەسەر بنەمای خزمەتگوزارییەکان، پیشەسازی و داھێنان دامەزراوە کە [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|دەوڵەتێکی خۆشبژیویی]] داھات بەرز و مۆدێلی کۆمەڵایەتیی ئەورووپی دەپارێزێت. کۆماری چیک وەک ئەندامێکی [[یەکێتیی ئەورووپا]] بەشداری لە بازاڕی یەکگرتووی ئەورووپادا دەکات، و ھەربۆیە بەشێکە لە ئابووریی یەکێتیی ئەورووپا. لە جیاتی [[یۆرۆ]]، دراوی تایبەت بە خۆی بەکاردەھێنێت کە کڕۆنای چیکییە. ئەم وڵاتە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆو ئی سی دی)یە. کۆماری چیک پلەی ١٦یەمی ھەیە لە گەشەپێدانی مرۆییی ڕێکخراو بۆ نایەکسانی و پلەی ٢٤ەم لە پێوەرەکانی سەرمایەی مرۆییی بانکی جیھانی، لە پێش وڵاتانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]] یان [[فەڕەنسا]]. کۆماری چیک پلەی ٧ەم بۆ ١٠یەمی ھەیە لە نێوان ھەمەچەشنترین ئابوورییەکانی جیھاندا لە پێوەرەکانی ئاڵۆزیی ئابووری.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Czech Republic}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] eglvbyndl7xff12am7f8sj94t956ppd 0 295612 1582775 1582553 2026-05-10T16:31:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Denmark}} 1582775 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[دانمارک]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی مۆدێرن، داھات بەرز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]، کە کەرتی خزمەتگوزاری بەسەریدا زاڵە بە ھەبوونی ٨٠٪ی ھەموو کارەکان؛ نزیکەی ١١٪ی فەرمانبەران لە پیشەسازی و ٢٪ لە کشتوکاڵدا کار دەکەن. تێکڕای داھاتی نەتەوەییی خاو بۆ ھەر تاکێک بە ناو نۆیەم بەرزترین بوو لە جیھاندا بە ٦٨٬٨٢٧ دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٣دا. دانمارک شوێنی مۆدێلی نۆردیک دەکەوێت، کە بە ئاستێکی بەرزی باج لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی، و ئاستێکی بەرزی ھاوتای خزمەتگوزارییە حکوومەتییەکان (بۆ نموونە: چاودێریی تەندروستی، چاودێریی منداڵ و خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە) دەناسرێتەوە. ھەروەھا گواستنەوەی داھات بۆ گرووپە جۆراوجۆرەکان ھەیە، وەک خانەنشینان، کەمئەندامان، بێکاران و خوێندکاران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Denmark}} [[پۆل:ئابووری دانمارک]] j2tzpcr65jmnpw6jrwk2n427c237wfh 1582785 1582775 2026-05-10T17:02:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582785 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[دانمارک]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی مۆدێرن، داھات بەرز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]، کە کەرتی خزمەتگوزاری بەسەریدا زاڵە بە ھەبوونی ٨٠٪ی ھەموو کارەکان؛ نزیکەی ١١٪ی فەرمانبەران لە پیشەسازی و ٢٪ لە کشتوکاڵدا کار دەکەن. تێکڕای داھاتی نەتەوەییی خاو بۆ ھەر تاکێک بە ناو نۆیەم بەرزترین بوو لە جیھاندا بە ٦٨٬٨٢٧ دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٣دا. دانمارک شوێنی مۆدێلی نۆردیک دەکەوێت، کە بە ئاستێکی بەرزی باج لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی، و ئاستێکی بەرزی ھاوتای خزمەتگوزارییە حکوومەتییەکان (بۆ نموونە: چاودێریی تەندروستی، چاودێریی منداڵ و خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە) دەناسرێتەوە. ھەروەھا گواستنەوەی داھات بۆ گرووپە جۆراوجۆرەکان ھەیە، وەک خانەنشینان، کەمئەندامان، بێکاران و خوێندکاران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Denmark}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری دانمارک]] 48pe1ipviunip9kyw1qjj8xp3cm4mw5 0 295616 1582741 1582606 2026-05-10T15:00:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1582741 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:النائب_جمال_كوجر،_سياسي_كردي_وعضو_في_مجلس_النواب_العراقي،_خلال_ظهوره_في_برنامج_حواري_على_قناة_سبيدة_(IMG_7564).jpg|وێنۆک]] '''جەمال کۆچەر''' [[سیاسەتوان|ڕامیارێکی]] [[کورد|کوردی]] [[باشووری کوردستان]]ە و لە ساڵی ٢٠١٨ەوە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە]] بۆ [[پارێزگای دھۆک]]، ھەروەھا سەرۆکایەتی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] دەکات لە پەرلەمانی عێراق. ئەندامێکی دیاری [[لیژنەی دارایی پەرلەمانی]]یە، بە بەشداری چالاکانەی لە گفتوگۆکانی [[الموازنة العامة العراقية|بودجەی گشتی عێراق]] و چاکسازی دارایی ناسراوە.<ref>وكالة الأنباء العراقية، "جمال كوجر: رئيس كتلة الاتحاد الإسلامي الكردستاني وعضو اللجنة المالية النيابية"، 2023.</ref><ref>اللجنة المالية النيابية، بيان حول مناقشات الموازنة، قناة السومرية، 2023.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:موسڵمانانی عێراقی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی دھۆک]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] agj1a1ohemvhbgj596ykhx1u588x83x 1582811 1582741 2026-05-10T17:11:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1582811 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:النائب_جمال_كوجر،_سياسي_كردي_وعضو_في_مجلس_النواب_العراقي،_خلال_ظهوره_في_برنامج_حواري_على_قناة_سبيدة_(IMG_7564).jpg|وێنۆک]] '''جەمال کۆچەر''' [[سیاسەتوان|ڕامیارێکی]] [[کورد|کوردی]] [[باشووری کوردستان]]ە و لە ساڵی ٢٠١٨ەوە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە]] بۆ [[پارێزگای دھۆک]]، ھەروەھا سەرۆکایەتی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] دەکات لە پەرلەمانی عێراق. ئەندامێکی دیاری [[لیژنەی دارایی پەرلەمانی]]یە، بە بەشداری چالاکانەی لە گفتوگۆکانی [[الموازنة العامة العراقية|بودجەی گشتی عێراق]] و چاکسازی دارایی ناسراوە.<ref>وكالة الأنباء العراقية، "جمال كوجر: رئيس كتلة الاتحاد الإسلامي الكردستاني وعضو اللجنة المالية النيابية"، 2023.</ref><ref>اللجنة المالية النيابية، بيان حول مناقشات الموازنة، قناة السومرية، 2023.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:موسڵمانانی عێراقی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی دھۆک]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] 2kgn25oqlg43cazgsbm5y2xdd9olzu7 1582832 1582811 2026-05-10T20:00:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582832 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:النائب_جمال_كوجر،_سياسي_كردي_وعضو_في_مجلس_النواب_العراقي،_خلال_ظهوره_في_برنامج_حواري_على_قناة_سبيدة_(IMG_7564).jpg|وێنۆک]] '''جەمال کۆچەر''' [[سیاسەتوان|ڕامیارێکی]] [[کورد|کوردی]] [[باشووری کوردستان]]ە و لە ساڵی ٢٠١٨ەوە ئەندامی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە]] بۆ [[پارێزگای دھۆک]]، ھەروەھا سەرۆکایەتی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] دەکات لە پەرلەمانی عێراق. ئەندامێکی دیاری [[لیژنەی دارایی پەرلەمانی]]یە، بە بەشداری چالاکانەی لە گفتوگۆکانی [[الموازنة العامة العراقية|بودجەی گشتی عێراق]] و چاکسازی دارایی ناسراوە.<ref>وكالة الأنباء العراقية، "جمال كوجر: رئيس كتلة الاتحاد الإسلامي الكردستاني وعضو اللجنة المالية النيابية"، 2023.</ref><ref>اللجنة المالية النيابية، بيان حول مناقشات الموازنة، قناة السومرية، 2023.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:موسڵمانانی عێراقی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی دھۆک]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] j30181e3wso7mekbd7e5j0sq34nkkpu 0 295617 1582689 1582608 2026-05-10T12:05:32Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582689 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ھێزە چەکدارەکانی سووریا''' ھێزە چەکدارە ئاساییەکانی [[سووریا|کۆماری سووریان]]. پێکھاتوون لە سوپای سووریا و ھێزی ئاسمانی سووریا و ھێزی دەریایی سووریا. بەپێی ماددەی ٣٢ی جاڕنامەی دەستووریی سووریا، [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆکی سووریا]] پۆستی فەرماندەی گشتی سوپا و ھێزە چەکدارەکانی بەدەستەوەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria|سەردێڕ=Constitutional Declaration of Syria - Wikisource, the free online library |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260212041625/https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Wikisource}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:سەربازیی سووریا]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] 8gfcj4qxsae5dposog76qq0f6syibp5 1582739 1582689 2026-05-10T15:00:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1582739 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ھێزە چەکدارەکانی سووریا''' ھێزە چەکدارە ئاساییەکانی [[سووریا|کۆماری سووریان]]. پێکھاتوون لە سوپای سووریا و ھێزی ئاسمانی سووریا و ھێزی دەریایی سووریا. بەپێی ماددەی ٣٢ی جاڕنامەی دەستووریی سووریا، [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆکی سووریا]] پۆستی فەرماندەی گشتی سوپا و ھێزە چەکدارەکانی بەدەستەوەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria|سەردێڕ=Constitutional Declaration of Syria - Wikisource, the free online library |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260212041625/https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Wikisource}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سەربازیی سووریا]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] hc2j0cqo2pzu0yw2iznvgr35gmc02eb 1582744 1582739 2026-05-10T16:01:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Military of Syria}} 1582744 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ھێزە چەکدارەکانی سووریا''' ھێزە چەکدارە ئاساییەکانی [[سووریا|کۆماری سووریان]]. پێکھاتوون لە سوپای سووریا و ھێزی ئاسمانی سووریا و ھێزی دەریایی سووریا. بەپێی ماددەی ٣٢ی جاڕنامەی دەستووریی سووریا، [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆکی سووریا]] پۆستی فەرماندەی گشتی سوپا و ھێزە چەکدارەکانی بەدەستەوەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria|سەردێڕ=Constitutional Declaration of Syria - Wikisource, the free online library |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260212041625/https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Wikisource}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Military of Syria}} [[پۆل:سەربازیی سووریا]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] ssp2y9ff1kvs13u8y18j1jrnb58hjj5 1582810 1582744 2026-05-10T17:11:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]]، [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] و [[دەروازە:سووریا|سووریا]] 1582810 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ھێزە چەکدارەکانی سووریا''' ھێزە چەکدارە ئاساییەکانی [[سووریا|کۆماری سووریان]]. پێکھاتوون لە سوپای سووریا و ھێزی ئاسمانی سووریا و ھێزی دەریایی سووریا. بەپێی ماددەی ٣٢ی جاڕنامەی دەستووریی سووریا، [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆکی سووریا]] پۆستی فەرماندەی گشتی سوپا و ھێزە چەکدارەکانی بەدەستەوەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria|سەردێڕ=Constitutional Declaration of Syria - Wikisource, the free online library |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260212041625/https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Wikisource}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Military of Syria}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|شەڕ|سووریا}} [[پۆل:سەربازیی سووریا]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] 8wdj4ewe15hgvhwr4vpdhq30cc1xezk 1582833 1582810 2026-05-10T20:00:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1582833 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھێزە چەکدارەکانی سووریا''' ھێزە چەکدارە ئاساییەکانی [[سووریا|کۆماری سووریان]]. پێکھاتوون لە سوپای سووریا و ھێزی ئاسمانی سووریا و ھێزی دەریایی سووریا. بەپێی ماددەی ٣٢ی جاڕنامەی دەستووریی سووریا، [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆکی سووریا]] پۆستی فەرماندەی گشتی سوپا و ھێزە چەکدارەکانی بەدەستەوەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria|سەردێڕ=Constitutional Declaration of Syria - Wikisource, the free online library |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260212041625/https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Wikisource}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Military of Syria}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|شەڕ|سووریا}} [[پۆل:سەربازیی سووریا]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] heizfffw1f0oco6g8dmywywlzd8m7yv 0 295618 1582687 1582621 2026-05-10T12:04:52Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582687 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەمرو [[زوبێر کوڕی عەوام|کوڕی زوبەیر]] کوڕی عەوام ئەسەدی [[قوڕەیش|قوڕەیشی]]'''. سەرۆکی ھەیتەی [[مەدینە]] بووە و لایەنگری [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوییەکان]] بووە لە دژی براکەی [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. ئەو ڕەتیکردەوە [[بەیعەت]] بە [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزیدی کوڕی معاویە]] بدات وەک میراتگری بەیعەت کاتێک [[موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان|معاویەی کوڕی ئەبی سوفیان]] داوای کرد. پارێزگاری [[مەدینە]] عەمرو کوڕی سەعید ئەشدەق لە ساڵی ٦٠ی [[کۆچی]]دا ئەوی بۆ سەرکردایەتیکردنی ھیتەی شوێنەکە دەستنیشان کرد. ئەشدەق ناردی بۆ [[مەککە]] بۆ شەڕکردن [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەمرو لەگەڵ دوو ھەزار چەکداردا لە [[مەدینە|مەدینەوە]] بەرەو [[مەککە]] ڕۆشتن، لەوێ لەلایەن موسعەبی کوڕی عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوفەوە شەڕی کرد، ئەویش گرتی و بردییە لای براکەی، [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەبدوڵڵا فەرمانی دا لێی بدرێت. دەوترێت لەژێر لێداندا مردووە، ھەروەھا دەوترێت [[مەککە|لە مەککە]] دوای لێدان لە خاچ دراوە، پاشان نزمکراوەتەوە. [[ئیبن حەزم]] دەفەرموێت: «ھەروەھا دەوترێت کە لەلایەن جونادە کوڕی ئەسوەد ئەلھەدلیەوە کوژراوە.»<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=أحمد بن يحيى بن جابر بن داود البَلَاذُري (ت ٢٧٩ هـ)|ناونیشان=كتاب أنساب الأشراف - ط الفكر|سەردێڕ=أنساب الأشراف|بڵاوکەرەوە=دار الفكر - بيروت|بەرگ=٥|پەڕە=٣٢٩}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٨٠]] [[پۆل:مردووانی ٦٨٥]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:قوڕەیش]] 5u5fzg1alh475ifj9em6ca9mjuho7zk 1582740 1582687 2026-05-10T15:00:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1582740 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەمرو [[زوبێر کوڕی عەوام|کوڕی زوبەیر]] کوڕی عەوام ئەسەدی [[قوڕەیش|قوڕەیشی]]'''. سەرۆکی ھەیتەی [[مەدینە]] بووە و لایەنگری [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوییەکان]] بووە لە دژی براکەی [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. ئەو ڕەتیکردەوە [[بەیعەت]] بە [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزیدی کوڕی معاویە]] بدات وەک میراتگری بەیعەت کاتێک [[موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان|معاویەی کوڕی ئەبی سوفیان]] داوای کرد. پارێزگاری [[مەدینە]] عەمرو کوڕی سەعید ئەشدەق لە ساڵی ٦٠ی [[کۆچی]]دا ئەوی بۆ سەرکردایەتیکردنی ھیتەی شوێنەکە دەستنیشان کرد. ئەشدەق ناردی بۆ [[مەککە]] بۆ شەڕکردن [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەمرو لەگەڵ دوو ھەزار چەکداردا لە [[مەدینە|مەدینەوە]] بەرەو [[مەککە]] ڕۆشتن، لەوێ لەلایەن موسعەبی کوڕی عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوفەوە شەڕی کرد، ئەویش گرتی و بردییە لای براکەی، [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەبدوڵڵا فەرمانی دا لێی بدرێت. دەوترێت لەژێر لێداندا مردووە، ھەروەھا دەوترێت [[مەککە|لە مەککە]] دوای لێدان لە خاچ دراوە، پاشان نزمکراوەتەوە. [[ئیبن حەزم]] دەفەرموێت: «ھەروەھا دەوترێت کە لەلایەن جونادە کوڕی ئەسوەد ئەلھەدلیەوە کوژراوە.»<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=أحمد بن يحيى بن جابر بن داود البَلَاذُري (ت ٢٧٩ هـ)|ناونیشان=كتاب أنساب الأشراف - ط الفكر|سەردێڕ=أنساب الأشراف|بڵاوکەرەوە=دار الفكر - بيروت|بەرگ=٥|پەڕە=٣٢٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٨٠]] [[پۆل:مردووانی ٦٨٥]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:قوڕەیش]] ljeprok4prp58rnzunrg1tr8hmk4bfc 1582812 1582740 2026-05-10T17:11:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]]، [[دەروازە:مێژووی ئیسلام|مێژووی ئیسلام]] و [[دەروازە:محەممەد|محەممەد]] 1582812 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەمرو [[زوبێر کوڕی عەوام|کوڕی زوبەیر]] کوڕی عەوام ئەسەدی [[قوڕەیش|قوڕەیشی]]'''. سەرۆکی ھەیتەی [[مەدینە]] بووە و لایەنگری [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوییەکان]] بووە لە دژی براکەی [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. ئەو ڕەتیکردەوە [[بەیعەت]] بە [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزیدی کوڕی معاویە]] بدات وەک میراتگری بەیعەت کاتێک [[موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان|معاویەی کوڕی ئەبی سوفیان]] داوای کرد. پارێزگاری [[مەدینە]] عەمرو کوڕی سەعید ئەشدەق لە ساڵی ٦٠ی [[کۆچی]]دا ئەوی بۆ سەرکردایەتیکردنی ھیتەی شوێنەکە دەستنیشان کرد. ئەشدەق ناردی بۆ [[مەککە]] بۆ شەڕکردن [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەمرو لەگەڵ دوو ھەزار چەکداردا لە [[مەدینە|مەدینەوە]] بەرەو [[مەککە]] ڕۆشتن، لەوێ لەلایەن موسعەبی کوڕی عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوفەوە شەڕی کرد، ئەویش گرتی و بردییە لای براکەی، [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەبدوڵڵا فەرمانی دا لێی بدرێت. دەوترێت لەژێر لێداندا مردووە، ھەروەھا دەوترێت [[مەککە|لە مەککە]] دوای لێدان لە خاچ دراوە، پاشان نزمکراوەتەوە. [[ئیبن حەزم]] دەفەرموێت: «ھەروەھا دەوترێت کە لەلایەن جونادە کوڕی ئەسوەد ئەلھەدلیەوە کوژراوە.»<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=أحمد بن يحيى بن جابر بن داود البَلَاذُري (ت ٢٧٩ هـ)|ناونیشان=كتاب أنساب الأشراف - ط الفكر|سەردێڕ=أنساب الأشراف|بڵاوکەرەوە=دار الفكر - بيروت|بەرگ=٥|پەڕە=٣٢٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|محەممەد}} [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٨٠]] [[پۆل:مردووانی ٦٨٥]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:قوڕەیش]] pfvkfx6lfp4xbm8zdz70v7g27hp0lm4 1582831 1582812 2026-05-10T20:00:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582831 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''عەمرو [[زوبێر کوڕی عەوام|کوڕی زوبەیر]] کوڕی عەوام ئەسەدی [[قوڕەیش|قوڕەیشی]]'''. سەرۆکی ھەیتەی [[مەدینە]] بووە و لایەنگری [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوییەکان]] بووە لە دژی براکەی [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. ئەو ڕەتیکردەوە [[بەیعەت]] بە [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزیدی کوڕی معاویە]] بدات وەک میراتگری بەیعەت کاتێک [[موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان|معاویەی کوڕی ئەبی سوفیان]] داوای کرد. پارێزگاری [[مەدینە]] عەمرو کوڕی سەعید ئەشدەق لە ساڵی ٦٠ی [[کۆچی]]دا ئەوی بۆ سەرکردایەتیکردنی ھیتەی شوێنەکە دەستنیشان کرد. ئەشدەق ناردی بۆ [[مەککە]] بۆ شەڕکردن [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەمرو لەگەڵ دوو ھەزار چەکداردا لە [[مەدینە|مەدینەوە]] بەرەو [[مەککە]] ڕۆشتن، لەوێ لەلایەن موسعەبی کوڕی عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوفەوە شەڕی کرد، ئەویش گرتی و بردییە لای براکەی، [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]. عەبدوڵڵا فەرمانی دا لێی بدرێت. دەوترێت لەژێر لێداندا مردووە، ھەروەھا دەوترێت [[مەککە|لە مەککە]] دوای لێدان لە خاچ دراوە، پاشان نزمکراوەتەوە. [[ئیبن حەزم]] دەفەرموێت: «ھەروەھا دەوترێت کە لەلایەن جونادە کوڕی ئەسوەد ئەلھەدلیەوە کوژراوە.»<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=أحمد بن يحيى بن جابر بن داود البَلَاذُري (ت ٢٧٩ هـ)|ناونیشان=كتاب أنساب الأشراف - ط الفكر|سەردێڕ=أنساب الأشراف|بڵاوکەرەوە=دار الفكر - بيروت|بەرگ=٥|پەڕە=٣٢٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|محەممەد}} [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٨٠]] [[پۆل:مردووانی ٦٨٥]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:قوڕەیش]] mvxlavgzl1ca928pva1xzx4g82ogz7n 0 295619 1582770 1582628 2026-05-10T16:19:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2026 World Snooker Championship}} 1582770 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٦''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ھالۆی ٢٠٢٦''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٨ی نیسان تا ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ لە شانۆی کرووسیبڵ لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. بۆ ٥٠یەمین ساڵی یەک لە دوای یەک لە کرووسیبڵ بەڕێوەچوو، پاڵەوانێتییەکە ١٨یەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٢٥–٢٦ بوو. لەلایەن وۆرڵد سنووکەر توورەوە ڕێکخرابوو، لە ناوخۆدا لەلایەن بی بی سی سپۆرت، لە ئەورووپا لەلایەن یوورۆسپۆرت، و لەسەر ئاستی جیھان لەلایەن پەخشکەرانی دیکەوە پەخشکرا. براوەکە ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت. ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر وەک سەرەتۆو بۆ قۆناغی سەرەکی لە کرووسیبڵ دەستنیشانکران. یارییەکانی پاڵاوتن لە ٦ تا ١٥ی نیسان لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی لە شێفیڵد بەڕێوەچوو، کە ١٢٨ ڕکابەری پیشەگەر و ئاماتۆری بانگھێشتکراو تێیدا بەشداربوون، کە ١٦یان پەیوەندییان بە سەرەتۆوەکانەوە کرد لە کرووسیبڵ. ژمارەیەکی پێوانەیی لە یاریزانانی چینی نیشتیمانی، کە کۆی گشتی ١١ یاریزان بوون، گەیشتنە قۆناغی ٣٢ی کۆتایی. یەکەمین دەرکەوتووانی کرووسیبڵ لەم چالاکییەدا بریتی بوون لە ھێ گوۆچیانگ، ئەنتۆنی کۆڤالسکی، ستان موودی، و لیام پوولێن، کە کۆڤالسکی یەکەم یاریزانی پۆڵەندی بوو بگاتە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکە. ١٥ لە کۆی ١٦ سەرەتۆو گەیشتنە قۆناغی دووەم کە یەکسانکردنەوەی ژمارەیەکی پێوانەیی بوو، کە تەنھا دووجار پێشتر ڕوویدابوو، لە ساڵانی ١٩٨٣ و ١٩٩٣.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2026 World Snooker Championship}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4oktjbk0w6oqq7w2x4i8px57wgh6f1z 1582857 1582770 2026-05-10T20:04:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582857 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٦''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ھالۆی ٢٠٢٦''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٨ی نیسان تا ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ لە شانۆی کرووسیبڵ لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. بۆ ٥٠یەمین ساڵی یەک لە دوای یەک لە کرووسیبڵ بەڕێوەچوو، پاڵەوانێتییەکە ١٨یەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٢٥–٢٦ بوو. لەلایەن وۆرڵد سنووکەر توورەوە ڕێکخرابوو، لە ناوخۆدا لەلایەن بی بی سی سپۆرت، لە ئەورووپا لەلایەن یوورۆسپۆرت، و لەسەر ئاستی جیھان لەلایەن پەخشکەرانی دیکەوە پەخشکرا. براوەکە ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت. ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر وەک سەرەتۆو بۆ قۆناغی سەرەکی لە کرووسیبڵ دەستنیشانکران. یارییەکانی پاڵاوتن لە ٦ تا ١٥ی نیسان لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی لە شێفیڵد بەڕێوەچوو، کە ١٢٨ ڕکابەری پیشەگەر و ئاماتۆری بانگھێشتکراو تێیدا بەشداربوون، کە ١٦یان پەیوەندییان بە سەرەتۆوەکانەوە کرد لە کرووسیبڵ. ژمارەیەکی پێوانەیی لە یاریزانانی چینی نیشتیمانی، کە کۆی گشتی ١١ یاریزان بوون، گەیشتنە قۆناغی ٣٢ی کۆتایی. یەکەمین دەرکەوتووانی کرووسیبڵ لەم چالاکییەدا بریتی بوون لە ھێ گوۆچیانگ، ئەنتۆنی کۆڤالسکی، ستان موودی، و لیام پوولێن، کە کۆڤالسکی یەکەم یاریزانی پۆڵەندی بوو بگاتە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکە. ١٥ لە کۆی ١٦ سەرەتۆو گەیشتنە قۆناغی دووەم کە یەکسانکردنەوەی ژمارەیەکی پێوانەیی بوو، کە تەنھا دووجار پێشتر ڕوویدابوو، لە ساڵانی ١٩٨٣ و ١٩٩٣.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2026 World Snooker Championship}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 317t1gy1qzj6mq88zn61v9255r7csvg 0 295620 1582769 1582630 2026-05-10T16:18:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Shaun Murphy (snooker player)}} 1582769 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شۆن پیتەر مێرفی''' (لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٩٨٢)یاریزانێکی پیشەگەری [[سنووکەر]]ی ئینگلیزییە کە پاڵەوانێتیی جیھانیی ٢٠٠٥ی بردەوە و تاجی سێیانەی تەواو کردووە. مێرفی کە نازناوی «جادووگەر»ی لێنراوە، بە جووڵەی ڕاستیدارەکەی و پۆتینە دوورەکانی ناسراوە. مێرفی لە ھارلۆو، ئێسێکس لەدایکبووە و لە ئیرتلینگبۆرۆ، نۆرسامپتۆنشایر گەورە بووە، لە ساڵی ١٩٩٨دا بووە بە پیشەگەر. سەرکەوتنەکەی ساڵی ٢٠٠٥ی لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا وەک سوپرایزێکی گەورە ھەژمار کرا چونکە تەنھا سێیەم یاریزانی پاڵاوتن بوو کە نازناوەکە بباتەوە لە دوای ئەلێکس ھیگینز و تێری گریفیتس. لەو کاتەوە چوار جار لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، لە ساڵانی ٢٠٠٩، ٢٠١٥، ٢٠٢١ و ٢٠٢٦. سێزدە نازناوی ڕیزبەندیی بەدەستھێناوە، لەوانە پاڵەوانێتیی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٨، کە دەیخاتە پلەی دەیەم لە لیستی ھەموو سەردەمەکانی سەرکەوتنەکانی پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیدا. ھەروەھا دوازدە پاڵەوانێتیی نا-ڕیزبەندیی بردووەتەوە، لەوانە ماستەرزی ٢٠١٥ (کە تاجی سێیانەی کاروانی وەرزشیی تەواو کرد) و ماستەرزی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shaun Murphy (snooker player)}} [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cfc1v2miopgmroznq6ajizz75fws4g3 1582788 1582769 2026-05-10T17:03:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] 1582788 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شۆن پیتەر مێرفی''' (لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٩٨٢)یاریزانێکی پیشەگەری [[سنووکەر]]ی ئینگلیزییە کە پاڵەوانێتیی جیھانیی ٢٠٠٥ی بردەوە و تاجی سێیانەی تەواو کردووە. مێرفی کە نازناوی «جادووگەر»ی لێنراوە، بە جووڵەی ڕاستیدارەکەی و پۆتینە دوورەکانی ناسراوە. مێرفی لە ھارلۆو، ئێسێکس لەدایکبووە و لە ئیرتلینگبۆرۆ، نۆرسامپتۆنشایر گەورە بووە، لە ساڵی ١٩٩٨دا بووە بە پیشەگەر. سەرکەوتنەکەی ساڵی ٢٠٠٥ی لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا وەک سوپرایزێکی گەورە ھەژمار کرا چونکە تەنھا سێیەم یاریزانی پاڵاوتن بوو کە نازناوەکە بباتەوە لە دوای ئەلێکس ھیگینز و تێری گریفیتس. لەو کاتەوە چوار جار لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، لە ساڵانی ٢٠٠٩، ٢٠١٥، ٢٠٢١ و ٢٠٢٦. سێزدە نازناوی ڕیزبەندیی بەدەستھێناوە، لەوانە پاڵەوانێتیی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٨، کە دەیخاتە پلەی دەیەم لە لیستی ھەموو سەردەمەکانی سەرکەوتنەکانی پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیدا. ھەروەھا دوازدە پاڵەوانێتیی نا-ڕیزبەندیی بردووەتەوە، لەوانە ماستەرزی ٢٠١٥ (کە تاجی سێیانەی کاروانی وەرزشیی تەواو کرد) و ماستەرزی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shaun Murphy (snooker player)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 72vqzdq99s24kdkttc7c05eloyompd4 1582851 1582788 2026-05-10T20:03:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582851 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''شۆن پیتەر مێرفی''' (لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٩٨٢)یاریزانێکی پیشەگەری [[سنووکەر]]ی ئینگلیزییە کە پاڵەوانێتیی جیھانیی ٢٠٠٥ی بردەوە و تاجی سێیانەی تەواو کردووە. مێرفی کە نازناوی «جادووگەر»ی لێنراوە، بە جووڵەی ڕاستیدارەکەی و پۆتینە دوورەکانی ناسراوە. مێرفی لە ھارلۆو، ئێسێکس لەدایکبووە و لە ئیرتلینگبۆرۆ، نۆرسامپتۆنشایر گەورە بووە، لە ساڵی ١٩٩٨دا بووە بە پیشەگەر. سەرکەوتنەکەی ساڵی ٢٠٠٥ی لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا وەک سوپرایزێکی گەورە ھەژمار کرا چونکە تەنھا سێیەم یاریزانی پاڵاوتن بوو کە نازناوەکە بباتەوە لە دوای ئەلێکس ھیگینز و تێری گریفیتس. لەو کاتەوە چوار جار لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، لە ساڵانی ٢٠٠٩، ٢٠١٥، ٢٠٢١ و ٢٠٢٦. سێزدە نازناوی ڕیزبەندیی بەدەستھێناوە، لەوانە پاڵەوانێتیی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٨، کە دەیخاتە پلەی دەیەم لە لیستی ھەموو سەردەمەکانی سەرکەوتنەکانی پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیدا. ھەروەھا دوازدە پاڵەوانێتیی نا-ڕیزبەندیی بردووەتەوە، لەوانە ماستەرزی ٢٠١٥ (کە تاجی سێیانەی کاروانی وەرزشیی تەواو کرد) و ماستەرزی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shaun Murphy (snooker player)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] savp9470iemi1ohihgin2pqi1xsjkna 0 295621 1582768 1582634 2026-05-10T16:18:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Wu Yize}} 1582768 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''وو ییزە''' (بە [[چینی]]: 吴宜泽؛ لەدایکبووی ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣)یاریزانێکی پیشەگەری [[سنووکەر]]ی چینییە کە پاڵەوانی ئێستای جیھانیی سنووکەرە. لە لانژۆو لە پارێزگای [[گانسو]] لە [[باکوور و باشووری چین|باکووری ڕۆژاوای چین]] لەدایکبووە، وو لە تەمەنی ١١ ساڵیدا دەستی بە ڕاھێنان کردووە لە ئەکادیمیای نێونەتەوەییی بیلیاردی یوشان. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لەگەڵ باوکی گواستییەوە بۆ [[شێفیڵد]] لە ئینگلتەرا و لە ساڵی ٢٠٢١دا لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا بووە بە پیشەگەر. یەکەم نازناوی ڕیزبەندیی خۆی لە پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی ٢٠٢٥دا بەدەستھێنا بە شکستپێھێنانی جۆن ھیگینز ١٠–٦ لە یاریی کۆتاییدا، کە وای لێکرد بچێتە ناو ١٦ باشترینەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر. لە یەکەم دەرکەوتنیدا گەیشتە نیوەی کۆتاییی ماستەرزی ٢٠٢٦ و یەکەم ماکسیمەم برەیکی خۆی لە پێشبڕکێیە پیشەگەرەکاندا لە کاتی خولی پاڵەوانێتیی ٢٠٢٦دا تۆمار کرد. لە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٦دا، وو بۆ سێیەم جار لە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکەدا دەرکەوت، دوای ئەوەی لە ساڵانی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٥ لە قۆناغی یەکەمدا دۆڕابوو. لە نیوەی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٧–١٦ لە مارک ئالنی بردەوە و لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–١٧ لە شۆن مێرفی بردەوە بۆ ئەوەی دووەم نازناوی ڕیزبەندی و یەکەم نازناوی جیھانیی خۆی بەدەستبھێنێت. بوو بە دووەم پاڵەوانی جیھان لە ئاسیا، لە دوای ھاونیشتمانییەکەی ژاو شینتۆنگ لە ساڵی پێشوودا، و دووەم گەنجترین براوە لە مێژووی پیشەگەری سنووکەردا، لە دوای ستیفن ھێندری لە ساڵی ١٩٩٠. دوای سەرکەوتنی لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا، گەیشتە بەرزترین ئاستی کاروانی وەرزشیی خۆی کە پلەی چوارەمی ڕیزبەندیی جیھانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Wu Yize}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 61dtj58g486scys98p9hzggzub0oarg 1582858 1582768 2026-05-10T20:05:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1582858 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''وو ییزە''' (بە [[چینی]]: 吴宜泽؛ لەدایکبووی ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣)یاریزانێکی پیشەگەری [[سنووکەر]]ی چینییە کە پاڵەوانی ئێستای جیھانیی سنووکەرە. لە لانژۆو لە پارێزگای [[گانسو]] لە [[باکوور و باشووری چین|باکووری ڕۆژاوای چین]] لەدایکبووە، وو لە تەمەنی ١١ ساڵیدا دەستی بە ڕاھێنان کردووە لە ئەکادیمیای نێونەتەوەییی بیلیاردی یوشان. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لەگەڵ باوکی گواستییەوە بۆ [[شێفیڵد]] لە ئینگلتەرا و لە ساڵی ٢٠٢١دا لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا بووە بە پیشەگەر. یەکەم نازناوی ڕیزبەندیی خۆی لە پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی ٢٠٢٥دا بەدەستھێنا بە شکستپێھێنانی جۆن ھیگینز ١٠–٦ لە یاریی کۆتاییدا، کە وای لێکرد بچێتە ناو ١٦ باشترینەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر. لە یەکەم دەرکەوتنیدا گەیشتە نیوەی کۆتاییی ماستەرزی ٢٠٢٦ و یەکەم ماکسیمەم برەیکی خۆی لە پێشبڕکێیە پیشەگەرەکاندا لە کاتی خولی پاڵەوانێتیی ٢٠٢٦دا تۆمار کرد. لە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٦دا، وو بۆ سێیەم جار لە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکەدا دەرکەوت، دوای ئەوەی لە ساڵانی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٥ لە قۆناغی یەکەمدا دۆڕابوو. لە نیوەی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٧–١٦ لە مارک ئالنی بردەوە و لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–١٧ لە شۆن مێرفی بردەوە بۆ ئەوەی دووەم نازناوی ڕیزبەندی و یەکەم نازناوی جیھانیی خۆی بەدەستبھێنێت. بوو بە دووەم پاڵەوانی جیھان لە ئاسیا، لە دوای ھاونیشتمانییەکەی ژاو شینتۆنگ لە ساڵی پێشوودا، و دووەم گەنجترین براوە لە مێژووی پیشەگەری سنووکەردا، لە دوای ستیفن ھێندری لە ساڵی ١٩٩٠. دوای سەرکەوتنی لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا، گەیشتە بەرزترین ئاستی کاروانی وەرزشیی خۆی کە پلەی چوارەمی ڕیزبەندیی جیھانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Wu Yize}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] f9gqcpc8i7e9geotyxw2mlm3yggautm 0 295623 1582861 1582637 2026-05-10T20:06:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582861 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ماستەرزی ٢٠٢٦''' (بە فەرمی '''ماستەرزی جۆنستۆن پەینتی ٢٠٢٦''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری نا-ڕیزبەندیی [[سنووکەر]] بوو کە لە ١١ تا ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە [[کۆشکی ئەلێکساندرا]] لە لەندەن، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. دووەم چالاکیی تاجی سێیانەی وەرزی سنووکەری ٢٠٢٥–٢٦، لە دوای پاڵەوانێتیی بەریتانیای ٢٠٢٥ و پێش پاڵەوانێتیی جیھانیی ٢٠٢٦، پاڵەوانێتییەکە ٥٢ەمین خولی ماستەرز بوو، کە یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧٥دا بەڕێوەچوو. لە ناوخۆدا لەلایەن [[بی بی سی]] و تی ئێن تی سپۆرت، لە ناوەڕاستی ئەورووپا لەلایەن یوورۆسپۆرت، لە چین و شوێنەکانی تری ئاسیا لەلایەن کەناڵە ناوخۆیییەکان، و لە ھەموو ناوچەکانی تر لەلایەن دەبلیوو ئێس تی پلەی پەخشکرا. براوەکە ٣٥٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ١٬٠١٥٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 0flaklbh30ob8mps5jx5e8tb6kzwrcr 0 295624 1582767 1582639 2026-05-10T16:18:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Detroit International Riverfront}} 1582767 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Detroit_Skyline_viewed_from_Windsor_2025-09-01_3.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئاسۆییی دێترۆیت، ئەیلوولی ٢٠٢٥]] '''کەناراوی نێونەتەوەییی دێترۆیت''' ڕاکێشەرێکی گەشتیاری و نیشانەیەکی دیاری [[دێترۆیت|دێترۆیت، میشیگانە]]، کە لە پردی ئەمباسادۆر لە ڕۆژاواوە بۆ بێڵ ئایل لە ڕۆژھەڵاتەوە درێژ دەبێتەوە، بە کۆی گشتی ٥٫٥ میل (٨٫٨ کیلۆمەتر) لە درێژاییی ڕووباری دێترۆیت. کەنارئاوی نێونەتەوەیی تێرمی ناڵ و لنگەرگای گەشتیارانی کەشتیی کڕووز، مارینایەک، کۆمەڵێک پارک، چێشتخانە، فرۆشگای تاکفرۆشی، باڵەخانەی بەرز، و ناوچەی نیشتەجێبوونی بەرز لەگەڵ ھەنتینگتۆن پلەیس لەخۆ دەگرێت. ماریۆت لە ڕێنێسانس سەنتەر و ھۆتێلی ڕۆبێرتس ڕیڤەروۆکیش لەسەر کەنارئاوی نێونەتەوەیی ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Detroit International Riverfront}} ke912lgpn8m17gzmkrscl94jn48wfi8 1582859 1582767 2026-05-10T20:05:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582859 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Detroit_Skyline_viewed_from_Windsor_2025-09-01_3.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئاسۆییی دێترۆیت، ئەیلوولی ٢٠٢٥]] '''کەناراوی نێونەتەوەییی دێترۆیت''' ڕاکێشەرێکی گەشتیاری و نیشانەیەکی دیاری [[دێترۆیت|دێترۆیت، میشیگانە]]، کە لە پردی ئەمباسادۆر لە ڕۆژاواوە بۆ بێڵ ئایل لە ڕۆژھەڵاتەوە درێژ دەبێتەوە، بە کۆی گشتی ٥٫٥ میل (٨٫٨ کیلۆمەتر) لە درێژاییی ڕووباری دێترۆیت. کەنارئاوی نێونەتەوەیی تێرمی ناڵ و لنگەرگای گەشتیارانی کەشتیی کڕووز، مارینایەک، کۆمەڵێک پارک، چێشتخانە، فرۆشگای تاکفرۆشی، باڵەخانەی بەرز، و ناوچەی نیشتەجێبوونی بەرز لەگەڵ ھەنتینگتۆن پلەیس لەخۆ دەگرێت. ماریۆت لە ڕێنێسانس سەنتەر و ھۆتێلی ڕۆبێرتس ڕیڤەروۆکیش لەسەر کەنارئاوی نێونەتەوەیی ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Detroit International Riverfront}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 2s3208o315ofgrcrcglglaz3mjis998 0 295625 1582686 1582641 2026-05-10T12:04:32Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582686 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئیستۆنیا]] خاوەنی [[ئابووری پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[ناوچەی یۆرۆ]] و ئۆو ئی سی دییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/groups.htm#ae|سەردێڕ=World Economic Outlook Database April 2011 -- WEO Groups and Aggregates Information |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٢|وێبگە=Database—WEO Groups and Aggregates Information}}</ref> ئابوورییەکە بە توندی لەژێر کاریگەریی گەشەسەندنەکانی [[ئابووریی فینلاند|ئابووری فینلاند]] و [[ئابووریی سوێد|ئابووری سوێد دایە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730230932/https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> دوای ئەوەی ئیستۆنیا لە ساڵی ١٩٩١دا سەربەخۆییی خۆی گەڕاندەوە و بوو بە ئابوورییەکی بازاڕ، وەک پێشەنگێک لە ئابووریی جیھانیدا دەرکەوت. ئیستۆنیا خۆی وەک پردێک لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوادا ناساند، و چاکسازیی ئابووریی بەرچاو و داھێنانی تەکنەلۆژیی وەرگرت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] 9wejlx47fju1v8d22kxdgkilqi33zg9 1582754 1582686 2026-05-10T16:08:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Estonia}} 1582754 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئیستۆنیا]] خاوەنی [[ئابووری پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[ناوچەی یۆرۆ]] و ئۆو ئی سی دییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/groups.htm#ae|سەردێڕ=World Economic Outlook Database April 2011 -- WEO Groups and Aggregates Information |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٢|وێبگە=Database—WEO Groups and Aggregates Information}}</ref> ئابوورییەکە بە توندی لەژێر کاریگەریی گەشەسەندنەکانی [[ئابووریی فینلاند|ئابووری فینلاند]] و [[ئابووریی سوێد|ئابووری سوێد دایە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730230932/https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> دوای ئەوەی ئیستۆنیا لە ساڵی ١٩٩١دا سەربەخۆییی خۆی گەڕاندەوە و بوو بە ئابوورییەکی بازاڕ، وەک پێشەنگێک لە ئابووریی جیھانیدا دەرکەوت. ئیستۆنیا خۆی وەک پردێک لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوادا ناساند، و چاکسازیی ئابووریی بەرچاو و داھێنانی تەکنەلۆژیی وەرگرت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Estonia}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] 7pl0ur9bmdrn7lt269lviu2253nlq57 1582801 1582754 2026-05-10T17:08:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582801 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئیستۆنیا]] خاوەنی [[ئابووری پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[ناوچەی یۆرۆ]] و ئۆو ئی سی دییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/groups.htm#ae|سەردێڕ=World Economic Outlook Database April 2011 -- WEO Groups and Aggregates Information |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٢|وێبگە=Database—WEO Groups and Aggregates Information}}</ref> ئابوورییەکە بە توندی لەژێر کاریگەریی گەشەسەندنەکانی [[ئابووریی فینلاند|ئابووری فینلاند]] و [[ئابووریی سوێد|ئابووری سوێد دایە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730230932/https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> دوای ئەوەی ئیستۆنیا لە ساڵی ١٩٩١دا سەربەخۆییی خۆی گەڕاندەوە و بوو بە ئابوورییەکی بازاڕ، وەک پێشەنگێک لە ئابووریی جیھانیدا دەرکەوت. ئیستۆنیا خۆی وەک پردێک لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوادا ناساند، و چاکسازیی ئابووریی بەرچاو و داھێنانی تەکنەلۆژیی وەرگرت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Estonia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] chm05mh9znrb8yzsw95ria54n52gycm 1582839 1582801 2026-05-10T20:01:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582839 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئیستۆنیا]] خاوەنی [[ئابووری پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[ناوچەی یۆرۆ]] و ئۆو ئی سی دییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/groups.htm#ae|سەردێڕ=World Economic Outlook Database April 2011 -- WEO Groups and Aggregates Information |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٢|وێبگە=Database—WEO Groups and Aggregates Information}}</ref> ئابوورییەکە بە توندی لەژێر کاریگەریی گەشەسەندنەکانی [[ئابووریی فینلاند|ئابووری فینلاند]] و [[ئابووریی سوێد|ئابووری سوێد دایە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730230932/https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> دوای ئەوەی ئیستۆنیا لە ساڵی ١٩٩١دا سەربەخۆییی خۆی گەڕاندەوە و بوو بە ئابوورییەکی بازاڕ، وەک پێشەنگێک لە ئابووریی جیھانیدا دەرکەوت. ئیستۆنیا خۆی وەک پردێک لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوادا ناساند، و چاکسازیی ئابووریی بەرچاو و داھێنانی تەکنەلۆژیی وەرگرت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Estonia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} imwu3azt97cmval7uio8prek33hpfya 0 295626 1582685 1582643 2026-05-10T12:04:12Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ڕێکەوتی ئەرشیڤ؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582685 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} بە یەکێک لە دیارترین ناوەندە دارایییەکانی جیھان دادەنرێت چونکە '''ئابووری ھۆنگ کۆنگ''' بە ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی زۆر پێشکەوتووی لەسەر بنەمای خزمەتگوزاری دادەنرێت، کە بە باجی نزم، بازرگانیی [[بەندەر]]ی نزیکەی بێباج، و بازاڕی داراییی نێونەتەوەییی چەسپاو دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205024003/https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> دراوەکەی ناوی دۆلاری ھۆنگ کۆنگە کە بەپێی یاسا لەلایەن سێ بانکی بازرگانیی نێونەتەوەییی گەورەوە دەردەچێت، و بە دۆلاری ئەمریکییەوە بەستراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181027115605/https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=أكتوبر 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=سبتمبر 2007 |سەردێڕ=Triennial Central Bank Survey of Foreign Exchange and Derivatives Market Activity in April 2007 |ناونیشان=https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |journal=Triennial Central Bank Survey 2007 |بڵاوکەرەوە=[[بنك التسويات الدولية]] |پەڕە=٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171206030127/https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref> ڕێژەی سوود لەلایەن بانکە تاکەکەسییەکانی ھۆنگ کۆنگەوە دیاری دەکرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بەتەواوی لەژێر کاریگەریی ھێزەکانی بازاڕدایە. سیستەمی بانکە ناوەندییەکان لە ھۆنگ کۆنگدا بوونی نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2|سەردێڕ=https://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid{{=}}20&ss{{=}}2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180917073951/http://www.hkab.org.hk:80/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=hkab.org.hk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chiu, Peter |ناونیشان=https://journals.openedition.org/chinaperspectives/260|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920000322/http://chinaperspectives.revues.org/260 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> کاتێک فاکتەرەکانی تێکدانی سەقامگیری لە بازاڕە دارایییەکانی ھۆنگ کۆنگ دەدەن، لەلایەن دەسەڵاتی نەقدیی ھۆنگ کۆنگ و بانکی ناوەندیی ھەڵکەوتوو لە [[ھۆنگ کۆنگ]] چاودێری و پشکنینیان بۆ دەکرێت. ئابووری [[ھۆنگ کۆنگ]] وەک ئازادترین ئابووریی جیھان بەپێی پێوەرەکانی ئازادیی ئابووری لە ساڵی [[١٩٩٥]]ەوە تاوەکوو ئێستا دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm|سەردێڕ=Hong Kong ranked world's freest economy for 18th consecutive year (with photos) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181104224058/https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.info.gov.hk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8k8s57fruro3o8fuk9onhop5q4bei38 1582755 1582685 2026-05-10T16:08:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Hong Kong}} 1582755 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} بە یەکێک لە دیارترین ناوەندە دارایییەکانی جیھان دادەنرێت چونکە '''ئابووری ھۆنگ کۆنگ''' بە ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی زۆر پێشکەوتووی لەسەر بنەمای خزمەتگوزاری دادەنرێت، کە بە باجی نزم، بازرگانیی [[بەندەر]]ی نزیکەی بێباج، و بازاڕی داراییی نێونەتەوەییی چەسپاو دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205024003/https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> دراوەکەی ناوی دۆلاری ھۆنگ کۆنگە کە بەپێی یاسا لەلایەن سێ بانکی بازرگانیی نێونەتەوەییی گەورەوە دەردەچێت، و بە دۆلاری ئەمریکییەوە بەستراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181027115605/https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=أكتوبر 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=سبتمبر 2007 |سەردێڕ=Triennial Central Bank Survey of Foreign Exchange and Derivatives Market Activity in April 2007 |ناونیشان=https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |journal=Triennial Central Bank Survey 2007 |بڵاوکەرەوە=[[بنك التسويات الدولية]] |پەڕە=٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171206030127/https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref> ڕێژەی سوود لەلایەن بانکە تاکەکەسییەکانی ھۆنگ کۆنگەوە دیاری دەکرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بەتەواوی لەژێر کاریگەریی ھێزەکانی بازاڕدایە. سیستەمی بانکە ناوەندییەکان لە ھۆنگ کۆنگدا بوونی نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2|سەردێڕ=https://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid{{=}}20&ss{{=}}2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180917073951/http://www.hkab.org.hk:80/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=hkab.org.hk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chiu, Peter |ناونیشان=https://journals.openedition.org/chinaperspectives/260|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920000322/http://chinaperspectives.revues.org/260 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> کاتێک فاکتەرەکانی تێکدانی سەقامگیری لە بازاڕە دارایییەکانی ھۆنگ کۆنگ دەدەن، لەلایەن دەسەڵاتی نەقدیی ھۆنگ کۆنگ و بانکی ناوەندیی ھەڵکەوتوو لە [[ھۆنگ کۆنگ]] چاودێری و پشکنینیان بۆ دەکرێت. ئابووری [[ھۆنگ کۆنگ]] وەک ئازادترین ئابووریی جیھان بەپێی پێوەرەکانی ئازادیی ئابووری لە ساڵی [[١٩٩٥]]ەوە تاوەکوو ئێستا دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm|سەردێڕ=Hong Kong ranked world's freest economy for 18th consecutive year (with photos) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181104224058/https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.info.gov.hk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Hong Kong}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ecvfj6grrxxu5vya326flx87yzfcr09 1582800 1582755 2026-05-10T17:07:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:چین|چین]] 1582800 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} بە یەکێک لە دیارترین ناوەندە دارایییەکانی جیھان دادەنرێت چونکە '''ئابووری ھۆنگ کۆنگ''' بە ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی زۆر پێشکەوتووی لەسەر بنەمای خزمەتگوزاری دادەنرێت، کە بە باجی نزم، بازرگانیی [[بەندەر]]ی نزیکەی بێباج، و بازاڕی داراییی نێونەتەوەییی چەسپاو دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205024003/https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> دراوەکەی ناوی دۆلاری ھۆنگ کۆنگە کە بەپێی یاسا لەلایەن سێ بانکی بازرگانیی نێونەتەوەییی گەورەوە دەردەچێت، و بە دۆلاری ئەمریکییەوە بەستراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181027115605/https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=أكتوبر 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=سبتمبر 2007 |سەردێڕ=Triennial Central Bank Survey of Foreign Exchange and Derivatives Market Activity in April 2007 |ناونیشان=https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |journal=Triennial Central Bank Survey 2007 |بڵاوکەرەوە=[[بنك التسويات الدولية]] |پەڕە=٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171206030127/https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref> ڕێژەی سوود لەلایەن بانکە تاکەکەسییەکانی ھۆنگ کۆنگەوە دیاری دەکرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بەتەواوی لەژێر کاریگەریی ھێزەکانی بازاڕدایە. سیستەمی بانکە ناوەندییەکان لە ھۆنگ کۆنگدا بوونی نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2|سەردێڕ=https://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid{{=}}20&ss{{=}}2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180917073951/http://www.hkab.org.hk:80/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=hkab.org.hk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chiu, Peter |ناونیشان=https://journals.openedition.org/chinaperspectives/260|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920000322/http://chinaperspectives.revues.org/260 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> کاتێک فاکتەرەکانی تێکدانی سەقامگیری لە بازاڕە دارایییەکانی ھۆنگ کۆنگ دەدەن، لەلایەن دەسەڵاتی نەقدیی ھۆنگ کۆنگ و بانکی ناوەندیی ھەڵکەوتوو لە [[ھۆنگ کۆنگ]] چاودێری و پشکنینیان بۆ دەکرێت. ئابووری [[ھۆنگ کۆنگ]] وەک ئازادترین ئابووریی جیھان بەپێی پێوەرەکانی ئازادیی ئابووری لە ساڵی [[١٩٩٥]]ەوە تاوەکوو ئێستا دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm|سەردێڕ=Hong Kong ranked world's freest economy for 18th consecutive year (with photos) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181104224058/https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.info.gov.hk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Hong Kong}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|چین}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9eavfkwhs6k39ppvispdiikp85hleyz 1582840 1582800 2026-05-10T20:02:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582840 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} بە یەکێک لە دیارترین ناوەندە دارایییەکانی جیھان دادەنرێت چونکە '''ئابووری ھۆنگ کۆنگ''' بە ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی زۆر پێشکەوتووی لەسەر بنەمای خزمەتگوزاری دادەنرێت، کە بە باجی نزم، بازرگانیی [[بەندەر]]ی نزیکەی بێباج، و بازاڕی داراییی نێونەتەوەییی چەسپاو دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205024003/https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> دراوەکەی ناوی دۆلاری ھۆنگ کۆنگە کە بەپێی یاسا لەلایەن سێ بانکی بازرگانیی نێونەتەوەییی گەورەوە دەردەچێت، و بە دۆلاری ئەمریکییەوە بەستراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181027115605/https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=أكتوبر 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=سبتمبر 2007 |سەردێڕ=Triennial Central Bank Survey of Foreign Exchange and Derivatives Market Activity in April 2007 |ناونیشان=https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |journal=Triennial Central Bank Survey 2007 |بڵاوکەرەوە=[[بنك التسويات الدولية]] |پەڕە=٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171206030127/https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref> ڕێژەی سوود لەلایەن بانکە تاکەکەسییەکانی ھۆنگ کۆنگەوە دیاری دەکرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بەتەواوی لەژێر کاریگەریی ھێزەکانی بازاڕدایە. سیستەمی بانکە ناوەندییەکان لە ھۆنگ کۆنگدا بوونی نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2|سەردێڕ=https://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid{{=}}20&ss{{=}}2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180917073951/http://www.hkab.org.hk:80/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=hkab.org.hk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chiu, Peter |ناونیشان=https://journals.openedition.org/chinaperspectives/260|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920000322/http://chinaperspectives.revues.org/260 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> کاتێک فاکتەرەکانی تێکدانی سەقامگیری لە بازاڕە دارایییەکانی ھۆنگ کۆنگ دەدەن، لەلایەن دەسەڵاتی نەقدیی ھۆنگ کۆنگ و بانکی ناوەندیی ھەڵکەوتوو لە [[ھۆنگ کۆنگ]] چاودێری و پشکنینیان بۆ دەکرێت. ئابووری [[ھۆنگ کۆنگ]] وەک ئازادترین ئابووریی جیھان بەپێی پێوەرەکانی ئازادیی ئابووری لە ساڵی [[١٩٩٥]]ەوە تاوەکوو ئێستا دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm|سەردێڕ=Hong Kong ranked world's freest economy for 18th consecutive year (with photos) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181104224058/https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.info.gov.hk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Hong Kong}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|چین}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} ilgzld68lmt0yueefbx8d2fezgl15p8 0 295627 1582766 1582645 2026-05-10T16:18:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of South Korea}} 1582766 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[کۆریای باشوور]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕە کە پلەی پازدەیەمی ھەیە لەسەر ئاستی جیھان بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] و پلەی دوازدەیەم بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین، و ئەمەش کۆریای باشوور دەخاتە نێو کۆمەڵەی بیست بۆ گەورەترین ئابوورییەکانی جیھان. کۆریای باشوور لە نێو وڵاتە پێشکەوتووەکان و بازاڕە پێشکەوتووە داھات بەرزەکان پۆلێن دەکرێت، و ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابوورییە، و تاقە وڵاتە لە نێوان وڵاتانی [[چوار بەوری ئاسیا]] کە خراوەتە نێو کۆمەڵەی یازدە وڵاتە دوایەکە (ئێن-١١).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of South Korea}} allx930y9p7ige1oktmwqbo4ibu53xh 1582789 1582766 2026-05-10T17:04:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:کۆریای باشوور|کۆریای باشوور]] 1582789 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[کۆریای باشوور]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕە کە پلەی پازدەیەمی ھەیە لەسەر ئاستی جیھان بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] و پلەی دوازدەیەم بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین، و ئەمەش کۆریای باشوور دەخاتە نێو کۆمەڵەی بیست بۆ گەورەترین ئابوورییەکانی جیھان. کۆریای باشوور لە نێو وڵاتە پێشکەوتووەکان و بازاڕە پێشکەوتووە داھات بەرزەکان پۆلێن دەکرێت، و ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابوورییە، و تاقە وڵاتە لە نێوان وڵاتانی [[چوار بەوری ئاسیا]] کە خراوەتە نێو کۆمەڵەی یازدە وڵاتە دوایەکە (ئێن-١١).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of South Korea}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|کۆریای باشوور}} 7udicgts4x7m9c5xgyv9srk7b34i9ur 1582850 1582789 2026-05-10T20:03:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582850 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[کۆریای باشوور]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕە کە پلەی پازدەیەمی ھەیە لەسەر ئاستی جیھان بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] و پلەی دوازدەیەم بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین، و ئەمەش کۆریای باشوور دەخاتە نێو کۆمەڵەی بیست بۆ گەورەترین ئابوورییەکانی جیھان. کۆریای باشوور لە نێو وڵاتە پێشکەوتووەکان و بازاڕە پێشکەوتووە داھات بەرزەکان پۆلێن دەکرێت، و ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابوورییە، و تاقە وڵاتە لە نێوان وڵاتانی [[چوار بەوری ئاسیا]] کە خراوەتە نێو کۆمەڵەی یازدە وڵاتە دوایەکە (ئێن-١١).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of South Korea}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|کۆریای باشوور}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} n65dllx3bsiu8cjaisvzss0zk11deal 0 295628 1582684 1582647 2026-05-10T12:03:52Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582684 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[شانشینی یەکگرتوو]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref name="adamsmith">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hawkins |یەکەم=Nigel |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.adamsmith.org/s/privatization-revisited1.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref><ref name="ftms">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Griffiths |یەکەم=Alan |دوایین٢=Wall |یەکەم٢=Stuart |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Thane |یەکەم=Pat |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |بەرگ=٥٠|issue=3 |پەڕەکان=٤٢٧–٤٣٣|doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، شانشینی یەکگرتوو [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|پێنجەم گەورەترین ئابووریی نیشتمانییە]] لە جیھاندا کە بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ناوکی دەپێورێت، دەیەم گەورەترینە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی)، و نزیکەی ٢١ەمە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ناوکی بۆ ھەر تاکێک، کە ٣٫٣٨٪ی جی دی پیی جیھان و ٢٫١٣٪ی بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/270452/united-kingdoms-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/|سەردێڕ=Share of global GDP adjusted for PPP United Kingdom}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی weب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/270452/united-kingdoms-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/|سەردێڕ=Share of global GDP adjusted for PPP United Kingdom}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rosk9bivizy4tx2r23o0ty1velec5uh 1582756 1582684 2026-05-10T16:08:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of the United Kingdom}} 1582756 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[شانشینی یەکگرتوو]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref name="adamsmith">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hawkins |یەکەم=Nigel |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.adamsmith.org/s/privatization-revisited1.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref><ref name="ftms">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Griffiths |یەکەم=Alan |دوایین٢=Wall |یەکەم٢=Stuart |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Thane |یەکەم=Pat |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |بەرگ=٥٠|issue=3 |پەڕەکان=٤٢٧–٤٣٣|doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، شانشینی یەکگرتوو [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|پێنجەم گەورەترین ئابووریی نیشتمانییە]] لە جیھاندا کە بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ناوکی دەپێورێت، دەیەم گەورەترینە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی)، و نزیکەی ٢١ەمە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ناوکی بۆ ھەر تاکێک، کە ٣٫٣٨٪ی جی دی پیی جیھان و ٢٫١٣٪ی بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/270452/united-kingdoms-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/|سەردێڕ=Share of global GDP adjusted for PPP United Kingdom}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی weب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/270452/united-kingdoms-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/|سەردێڕ=Share of global GDP adjusted for PPP United Kingdom}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the United Kingdom}} [[پۆل:ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2yt2sg42diqo0upzwfhvpr57ni3t8hk 1582799 1582756 2026-05-10T17:07:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]] و [[دەروازە:وزە|وزە]] 1582799 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[شانشینی یەکگرتوو]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref name="adamsmith">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hawkins |یەکەم=Nigel |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.adamsmith.org/s/privatization-revisited1.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref><ref name="ftms">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Griffiths |یەکەم=Alan |دوایین٢=Wall |یەکەم٢=Stuart |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Thane |یەکەم=Pat |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |بەرگ=٥٠|issue=3 |پەڕەکان=٤٢٧–٤٣٣|doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، شانشینی یەکگرتوو [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|پێنجەم گەورەترین ئابووریی نیشتمانییە]] لە جیھاندا کە بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ناوکی دەپێورێت، دەیەم گەورەترینە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی)، و نزیکەی ٢١ەمە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ناوکی بۆ ھەر تاکێک، کە ٣٫٣٨٪ی جی دی پیی جیھان و ٢٫١٣٪ی بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/270452/united-kingdoms-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/|سەردێڕ=Share of global GDP adjusted for PPP United Kingdom}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی weب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/270452/united-kingdoms-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/|سەردێڕ=Share of global GDP adjusted for PPP United Kingdom}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the United Kingdom}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|شانشینی یەکگرتوو|تەکنۆلۆژیا|وزە}} [[پۆل:ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4q78nyhh9inqgvwzfpce12rq06r9nkz 0 295629 1582765 1582649 2026-05-10T16:18:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Slovakia}} 1582765 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سلۆڤاکیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی ھەناردەخواز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە ئەندامی [[ناوچەی یۆرۆ]]یە. ھەروەھا ئەندامی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|دبلیوو تی ئۆ]] و ئۆو ئی سی دییە. پایتەختەکەی [[براتسیلاڤا]] گەورەترین ناوەندی دارایی و ناوەندی بازرگانیی وڵاتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Slovakia}} of7oyfmfuia22foqzxn5cpnkgw7xnl3 1582790 1582765 2026-05-10T17:04:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582790 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سلۆڤاکیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی ھەناردەخواز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە ئەندامی [[ناوچەی یۆرۆ]]یە. ھەروەھا ئەندامی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|دبلیوو تی ئۆ]] و ئۆو ئی سی دییە. پایتەختەکەی [[براتسیلاڤا]] گەورەترین ناوەندی دارایی و ناوەندی بازرگانیی وڵاتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Slovakia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} lzxshvnq8rci85vw268vxk8tfrjn65v 1582849 1582790 2026-05-10T20:03:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582849 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[سلۆڤاکیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی ھەناردەخواز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە ئەندامی [[ناوچەی یۆرۆ]]یە. ھەروەھا ئەندامی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|دبلیوو تی ئۆ]] و ئۆو ئی سی دییە. پایتەختەکەی [[براتسیلاڤا]] گەورەترین ناوەندی دارایی و ناوەندی بازرگانیی وڵاتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Slovakia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} gcdje17kdybnn26cb0od1vy5uiiktlv 0 295630 1582683 1582651 2026-05-10T12:03:32Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582683 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سلۆڤێنیا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]] و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.economicactivity.org/an-analysis-of-the-economic-system-of-slovenia/|سەردێڕ=An Analysis of the Economic System of Slovenia - Economic Activity |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/slovenia|سەردێڕ=Slovenia: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> وڵاتەکە کوالێتییەکی بەرزی ژیان و سەقامگیریی ئابووری دەپارێزێت، ھەروەھا تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) لە سەرووی تێکڕایە و لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٩١٪ی تێکڕای [[یەکێتیی ئەورووپا]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Eurostat |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/TEC00114/default/table?lang=en&category=prc.prc_ppp |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=ec.europa.eu |doi=10.2908/TEC00114}}</ref> بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک لە ناوەڕاستی سلۆڤێنیا، لە دەوروبەری [[لیوبلیانا]]ی پایتەختە. ئەوە بەشێکە لە ناوچەی ئاماریی ڕۆژاوای سلۆڤێنیا، کە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێکی بەرزترە لە ڕۆژھەڵاتی سلۆڤێنیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.si/StatWeb/prikazi-novico?id=6400&idp=1&headerbar=0|سەردێڕ=Bruto domači proizvod po regijah, Slovenija, 2015 |وێبگە=www.stat.si}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} qj8apr3urqjb8p0u3aqy0brdc4jwcvb 1582757 1582683 2026-05-10T16:08:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Slovenia}} 1582757 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سلۆڤێنیا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]] و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.economicactivity.org/an-analysis-of-the-economic-system-of-slovenia/|سەردێڕ=An Analysis of the Economic System of Slovenia - Economic Activity |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/slovenia|سەردێڕ=Slovenia: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> وڵاتەکە کوالێتییەکی بەرزی ژیان و سەقامگیریی ئابووری دەپارێزێت، ھەروەھا تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) لە سەرووی تێکڕایە و لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٩١٪ی تێکڕای [[یەکێتیی ئەورووپا]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Eurostat |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/TEC00114/default/table?lang=en&category=prc.prc_ppp |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=ec.europa.eu |doi=10.2908/TEC00114}}</ref> بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک لە ناوەڕاستی سلۆڤێنیا، لە دەوروبەری [[لیوبلیانا]]ی پایتەختە. ئەوە بەشێکە لە ناوچەی ئاماریی ڕۆژاوای سلۆڤێنیا، کە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێکی بەرزترە لە ڕۆژھەڵاتی سلۆڤێنیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.si/StatWeb/prikazi-novico?id=6400&idp=1&headerbar=0|سەردێڕ=Bruto domači proizvod po regijah, Slovenija, 2015 |وێبگە=www.stat.si}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Slovenia}} 5ovby1ps4d231168b236ipezszoaafa 1582798 1582757 2026-05-10T17:07:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582798 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سلۆڤێنیا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]] و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.economicactivity.org/an-analysis-of-the-economic-system-of-slovenia/|سەردێڕ=An Analysis of the Economic System of Slovenia - Economic Activity |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/slovenia|سەردێڕ=Slovenia: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> وڵاتەکە کوالێتییەکی بەرزی ژیان و سەقامگیریی ئابووری دەپارێزێت، ھەروەھا تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) لە سەرووی تێکڕایە و لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٩١٪ی تێکڕای [[یەکێتیی ئەورووپا]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Eurostat |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/TEC00114/default/table?lang=en&category=prc.prc_ppp |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=ec.europa.eu |doi=10.2908/TEC00114}}</ref> بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک لە ناوەڕاستی سلۆڤێنیا، لە دەوروبەری [[لیوبلیانا]]ی پایتەختە. ئەوە بەشێکە لە ناوچەی ئاماریی ڕۆژاوای سلۆڤێنیا، کە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێکی بەرزترە لە ڕۆژھەڵاتی سلۆڤێنیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.si/StatWeb/prikazi-novico?id=6400&idp=1&headerbar=0|سەردێڕ=Bruto domači proizvod po regijah, Slovenija, 2015 |وێبگە=www.stat.si}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Slovenia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} epbx1uquh0z9cfcfwf7asqnqjtxjb83 1582841 1582798 2026-05-10T20:02:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582841 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سلۆڤێنیا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]] و [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.economicactivity.org/an-analysis-of-the-economic-system-of-slovenia/|سەردێڕ=An Analysis of the Economic System of Slovenia - Economic Activity |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/slovenia|سەردێڕ=Slovenia: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> وڵاتەکە کوالێتییەکی بەرزی ژیان و سەقامگیریی ئابووری دەپارێزێت، ھەروەھا تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) لە سەرووی تێکڕایە و لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٩١٪ی تێکڕای [[یەکێتیی ئەورووپا]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Eurostat |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/TEC00114/default/table?lang=en&category=prc.prc_ppp |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=ec.europa.eu |doi=10.2908/TEC00114}}</ref> بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک لە ناوەڕاستی سلۆڤێنیا، لە دەوروبەری [[لیوبلیانا]]ی پایتەختە. ئەوە بەشێکە لە ناوچەی ئاماریی ڕۆژاوای سلۆڤێنیا، کە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێکی بەرزترە لە ڕۆژھەڵاتی سلۆڤێنیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.si/StatWeb/prikazi-novico?id=6400&idp=1&headerbar=0|سەردێڕ=Bruto domači proizvod po regijah, Slovenija, 2015 |وێبگە=www.stat.si}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Slovenia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} khm93rjrquyftgrwcaubw0sxvjt2anq 0 295631 1582682 1582653 2026-05-10T12:03:12Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582682 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر پیشەسازییەکانی وەک گەشتیاری، [[بانک|بانکداری]]، و دروستکردنی سیرامیک، جلوبەرگ، قوماش، مۆبیلیات، بۆیە، خواردنەوە کحوولییەکان، کاشی و مەی دەکاتەوە. بە ھەموویان، کەرتی پیشەسازی و دارایی زیاتر لە نیوەی بەرھەمی ناوخۆییی نیشتمانی پێکدەھێنن. بەشداریی کەرتی سەرەکی لە بەرھەمی ناوخۆییی وڵاتەکەدا زۆر کەمە، کە تێیدا سەرەکیترین [[وەرزێری|بەرھەمە کشتوکاڵییەکان]] بریتین لە [[مەی]] و [[پەنیر]]. جگە لەوەش، سان مارینۆ [[پوولی پۆستە]]ی کۆکراوە بە کۆکەرەوەکانی پوول دەفرۆشێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210112213547/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} crchsbxlf33p31ldvais7gtx58wzmwu 1582758 1582682 2026-05-10T16:09:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of San Marino}} 1582758 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر پیشەسازییەکانی وەک گەشتیاری، [[بانک|بانکداری]]، و دروستکردنی سیرامیک، جلوبەرگ، قوماش، مۆبیلیات، بۆیە، خواردنەوە کحوولییەکان، کاشی و مەی دەکاتەوە. بە ھەموویان، کەرتی پیشەسازی و دارایی زیاتر لە نیوەی بەرھەمی ناوخۆییی نیشتمانی پێکدەھێنن. بەشداریی کەرتی سەرەکی لە بەرھەمی ناوخۆییی وڵاتەکەدا زۆر کەمە، کە تێیدا سەرەکیترین [[وەرزێری|بەرھەمە کشتوکاڵییەکان]] بریتین لە [[مەی]] و [[پەنیر]]. جگە لەوەش، سان مارینۆ [[پوولی پۆستە]]ی کۆکراوە بە کۆکەرەوەکانی پوول دەفرۆشێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210112213547/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of San Marino}} k6h5eobl8wfepo892dlr4pvwizcqhpv 1582797 1582758 2026-05-10T17:06:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582797 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر پیشەسازییەکانی وەک گەشتیاری، [[بانک|بانکداری]]، و دروستکردنی سیرامیک، جلوبەرگ، قوماش، مۆبیلیات، بۆیە، خواردنەوە کحوولییەکان، کاشی و مەی دەکاتەوە. بە ھەموویان، کەرتی پیشەسازی و دارایی زیاتر لە نیوەی بەرھەمی ناوخۆییی نیشتمانی پێکدەھێنن. بەشداریی کەرتی سەرەکی لە بەرھەمی ناوخۆییی وڵاتەکەدا زۆر کەمە، کە تێیدا سەرەکیترین [[وەرزێری|بەرھەمە کشتوکاڵییەکان]] بریتین لە [[مەی]] و [[پەنیر]]. جگە لەوەش، سان مارینۆ [[پوولی پۆستە]]ی کۆکراوە بە کۆکەرەوەکانی پوول دەفرۆشێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210112213547/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of San Marino}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری}} sjw5sh6f4ugci5ztae34rs0ut1z9yt7 1582842 1582797 2026-05-10T20:02:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582842 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر پیشەسازییەکانی وەک گەشتیاری، [[بانک|بانکداری]]، و دروستکردنی سیرامیک، جلوبەرگ، قوماش، مۆبیلیات، بۆیە، خواردنەوە کحوولییەکان، کاشی و مەی دەکاتەوە. بە ھەموویان، کەرتی پیشەسازی و دارایی زیاتر لە نیوەی بەرھەمی ناوخۆییی نیشتمانی پێکدەھێنن. بەشداریی کەرتی سەرەکی لە بەرھەمی ناوخۆییی وڵاتەکەدا زۆر کەمە، کە تێیدا سەرەکیترین [[وەرزێری|بەرھەمە کشتوکاڵییەکان]] بریتین لە [[مەی]] و [[پەنیر]]. جگە لەوەش، سان مارینۆ [[پوولی پۆستە]]ی کۆکراوە بە کۆکەرەوەکانی پوول دەفرۆشێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210112213547/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/san-marino |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of San Marino}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} pvod5czizm0cge2veer74hmte7irly4 0 295632 1582681 1582656 2026-05-10T12:02:52Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582681 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ وەک ئابوورییەکی داھات بەرز لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] و وەک ڕکابەرترین ئابووری لە [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]] لەلایەن [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]] پۆلێن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Bank Indicators, World Bank |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215065629/https://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="wef-gcr-2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schwab |یەکەم=Klaus |ساڵ=٢٠١٣ |ناونیشان=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2013-14.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> بزوێنەرە سەرەکییەکانی ئابووری [[پۆرتۆ ڕیکۆ]] بریتین لە پیشەسازی، کە بە پلەی یەکەم دەرمان، قوماش، پترۆکیمیا و ئەلیکترۆنی لەخۆ دەگرێت؛ دوای ئەویش کەرتی خزمەتگوزاری دێت، بە تایبەت دارایی، دڵنیایی، خانووبەرە و گەشتیاری. جوگرافیای پۆرتۆ ڕیکۆ و پێگەی سیاسییەکەی ھەردوکیان فاکتەری دیاریکەری خۆشگوزەرانییە ئابوورییەکەیین، بە پلەی یەکەم بەھۆی بچووکیی قەبارەکەی وەک دوورگەیەک، نەبوونی سەرچاوە سروشتییەکان کە بۆ بەرھەمھێنانی [[کەرەستەی خاو]] بەکاردێن، و لە ئەنجامدا وابەستەیی بە ھاوردەکردن؛ ھەروەھا پەیوەندییەکەی لەگەڵ حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە کۆنترۆڵی [[سیاسەتی دەرەکی|سیاسەتە نێونەتەوەیییەکانی]] دەکات لەکاتێکدا سنووردارکردنی بازرگانی دەسەپێنێت، بە تایبەتی لە پیشەسازیی کەشتیوانیدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] 9nlxwof8z76ijt36fxkclm92jogf6iw 1582759 1582681 2026-05-10T16:09:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Puerto Rico}} 1582759 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ وەک ئابوورییەکی داھات بەرز لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] و وەک ڕکابەرترین ئابووری لە [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]] لەلایەن [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]] پۆلێن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Bank Indicators, World Bank |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215065629/https://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="wef-gcr-2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schwab |یەکەم=Klaus |ساڵ=٢٠١٣ |ناونیشان=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2013-14.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> بزوێنەرە سەرەکییەکانی ئابووری [[پۆرتۆ ڕیکۆ]] بریتین لە پیشەسازی، کە بە پلەی یەکەم دەرمان، قوماش، پترۆکیمیا و ئەلیکترۆنی لەخۆ دەگرێت؛ دوای ئەویش کەرتی خزمەتگوزاری دێت، بە تایبەت دارایی، دڵنیایی، خانووبەرە و گەشتیاری. جوگرافیای پۆرتۆ ڕیکۆ و پێگەی سیاسییەکەی ھەردوکیان فاکتەری دیاریکەری خۆشگوزەرانییە ئابوورییەکەیین، بە پلەی یەکەم بەھۆی بچووکیی قەبارەکەی وەک دوورگەیەک، نەبوونی سەرچاوە سروشتییەکان کە بۆ بەرھەمھێنانی [[کەرەستەی خاو]] بەکاردێن، و لە ئەنجامدا وابەستەیی بە ھاوردەکردن؛ ھەروەھا پەیوەندییەکەی لەگەڵ حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە کۆنترۆڵی [[سیاسەتی دەرەکی|سیاسەتە نێونەتەوەیییەکانی]] دەکات لەکاتێکدا سنووردارکردنی بازرگانی دەسەپێنێت، بە تایبەتی لە پیشەسازیی کەشتیوانیدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Puerto Rico}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] 9i3lxt0zltldvs2dg0odm3my85pd4k9 1582796 1582759 2026-05-10T17:06:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1582796 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ وەک ئابوورییەکی داھات بەرز لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] و وەک ڕکابەرترین ئابووری لە [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]] لەلایەن [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]] پۆلێن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Bank Indicators, World Bank |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215065629/https://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="wef-gcr-2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schwab |یەکەم=Klaus |ساڵ=٢٠١٣ |ناونیشان=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2013-14.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> بزوێنەرە سەرەکییەکانی ئابووری [[پۆرتۆ ڕیکۆ]] بریتین لە پیشەسازی، کە بە پلەی یەکەم دەرمان، قوماش، پترۆکیمیا و ئەلیکترۆنی لەخۆ دەگرێت؛ دوای ئەویش کەرتی خزمەتگوزاری دێت، بە تایبەت دارایی، دڵنیایی، خانووبەرە و گەشتیاری. جوگرافیای پۆرتۆ ڕیکۆ و پێگەی سیاسییەکەی ھەردوکیان فاکتەری دیاریکەری خۆشگوزەرانییە ئابوورییەکەیین، بە پلەی یەکەم بەھۆی بچووکیی قەبارەکەی وەک دوورگەیەک، نەبوونی سەرچاوە سروشتییەکان کە بۆ بەرھەمھێنانی [[کەرەستەی خاو]] بەکاردێن، و لە ئەنجامدا وابەستەیی بە ھاوردەکردن؛ ھەروەھا پەیوەندییەکەی لەگەڵ حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە کۆنترۆڵی [[سیاسەتی دەرەکی|سیاسەتە نێونەتەوەیییەکانی]] دەکات لەکاتێکدا سنووردارکردنی بازرگانی دەسەپێنێت، بە تایبەتی لە پیشەسازیی کەشتیوانیدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Puerto Rico}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] i0ar5d4dzhfalqu4rnpvn015be1qj19 1582843 1582796 2026-05-10T20:02:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582843 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ وەک ئابوورییەکی داھات بەرز لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] و وەک ڕکابەرترین ئابووری لە [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]] لەلایەن [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]] پۆلێن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Bank Indicators, World Bank |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215065629/https://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="wef-gcr-2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schwab |یەکەم=Klaus |ساڵ=٢٠١٣ |ناونیشان=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2013-14.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> بزوێنەرە سەرەکییەکانی ئابووری [[پۆرتۆ ڕیکۆ]] بریتین لە پیشەسازی، کە بە پلەی یەکەم دەرمان، قوماش، پترۆکیمیا و ئەلیکترۆنی لەخۆ دەگرێت؛ دوای ئەویش کەرتی خزمەتگوزاری دێت، بە تایبەت دارایی، دڵنیایی، خانووبەرە و گەشتیاری. جوگرافیای پۆرتۆ ڕیکۆ و پێگەی سیاسییەکەی ھەردوکیان فاکتەری دیاریکەری خۆشگوزەرانییە ئابوورییەکەیین، بە پلەی یەکەم بەھۆی بچووکیی قەبارەکەی وەک دوورگەیەک، نەبوونی سەرچاوە سروشتییەکان کە بۆ بەرھەمھێنانی [[کەرەستەی خاو]] بەکاردێن، و لە ئەنجامدا وابەستەیی بە ھاوردەکردن؛ ھەروەھا پەیوەندییەکەی لەگەڵ حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە کۆنترۆڵی [[سیاسەتی دەرەکی|سیاسەتە نێونەتەوەیییەکانی]] دەکات لەکاتێکدا سنووردارکردنی بازرگانی دەسەپێنێت، بە تایبەتی لە پیشەسازیی کەشتیوانیدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Puerto Rico}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} debz4h7ilz60km8cqqsepmdswpxi60q 0 295633 1582680 1582658 2026-05-10T12:02:32Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582680 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری پورتوگال''' لە ڕیزبەندیی ڕکابەریی جیھانیی ٢٠٢٥ لەلایەن پەیمانگای سویسری ئای ئێم دی پلەی ٣٧ەمی وەرگرتووە.<ref name="rank 2019">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Castro |یەکەم=Fátima |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://eco.sapo.pt/2025/06/16/portugal-cai-um-lugar-mas-mantem-se-a-frente-de-espanha-no-ranking-da-competitividade/|سەردێڕ=Portugal cai um lugar na competitividade, mas mantém-se à frente de Espanha em ranking internacional |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Eco}}</ref> زۆربەی ھەرە زۆری [[بازرگانی نێونەتەوەیی|بازرگانیی نێونەتەوەیی]] لە چوارچێوەی [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا (ئی یوو) ئەنجام دەدرێت، کە وڵاتەکانی ٧١٫٤٪ی ھەناردەی پورتوگالیان وەرگرتووە و سەرچاوەی ٧٤٫٦٪ی ھاوردەی پورتوگالی بوون لە ساڵی ٢٠٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304010518/https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=AICEP Portugal Global}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with پورتوگالی-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] ox9xpxqk8o412tmmmbmleacwut0fgjj 1582760 1582680 2026-05-10T16:09:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Portugal}} 1582760 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری پورتوگال''' لە ڕیزبەندیی ڕکابەریی جیھانیی ٢٠٢٥ لەلایەن پەیمانگای سویسری ئای ئێم دی پلەی ٣٧ەمی وەرگرتووە.<ref name="rank 2019">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Castro |یەکەم=Fátima |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://eco.sapo.pt/2025/06/16/portugal-cai-um-lugar-mas-mantem-se-a-frente-de-espanha-no-ranking-da-competitividade/|سەردێڕ=Portugal cai um lugar na competitividade, mas mantém-se à frente de Espanha em ranking internacional |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Eco}}</ref> زۆربەی ھەرە زۆری [[بازرگانی نێونەتەوەیی|بازرگانیی نێونەتەوەیی]] لە چوارچێوەی [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا (ئی یوو) ئەنجام دەدرێت، کە وڵاتەکانی ٧١٫٤٪ی ھەناردەی پورتوگالیان وەرگرتووە و سەرچاوەی ٧٤٫٦٪ی ھاوردەی پورتوگالی بوون لە ساڵی ٢٠٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304010518/https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=AICEP Portugal Global}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Portugal}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with پورتوگالی-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] 6yfu8ahqpdwucbqqjjqo2z5nwlk4hsg 1582795 1582760 2026-05-10T17:06:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:پورتوگال|پورتوگال]] 1582795 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری پورتوگال''' لە ڕیزبەندیی ڕکابەریی جیھانیی ٢٠٢٥ لەلایەن پەیمانگای سویسری ئای ئێم دی پلەی ٣٧ەمی وەرگرتووە.<ref name="rank 2019">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Castro |یەکەم=Fátima |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://eco.sapo.pt/2025/06/16/portugal-cai-um-lugar-mas-mantem-se-a-frente-de-espanha-no-ranking-da-competitividade/|سەردێڕ=Portugal cai um lugar na competitividade, mas mantém-se à frente de Espanha em ranking internacional |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Eco}}</ref> زۆربەی ھەرە زۆری [[بازرگانی نێونەتەوەیی|بازرگانیی نێونەتەوەیی]] لە چوارچێوەی [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا (ئی یوو) ئەنجام دەدرێت، کە وڵاتەکانی ٧١٫٤٪ی ھەناردەی پورتوگالیان وەرگرتووە و سەرچاوەی ٧٤٫٦٪ی ھاوردەی پورتوگالی بوون لە ساڵی ٢٠٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304010518/https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=AICEP Portugal Global}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Portugal}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|پورتوگال}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with پورتوگالی-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] ih1habjwb2vu72uzhtmpwbsxsflm0n2 1582844 1582795 2026-05-10T20:02:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582844 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری پورتوگال''' لە ڕیزبەندیی ڕکابەریی جیھانیی ٢٠٢٥ لەلایەن پەیمانگای سویسری ئای ئێم دی پلەی ٣٧ەمی وەرگرتووە.<ref name="rank 2019">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Castro |یەکەم=Fátima |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://eco.sapo.pt/2025/06/16/portugal-cai-um-lugar-mas-mantem-se-a-frente-de-espanha-no-ranking-da-competitividade/|سەردێڕ=Portugal cai um lugar na competitividade, mas mantém-se à frente de Espanha em ranking internacional |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Eco}}</ref> زۆربەی ھەرە زۆری [[بازرگانی نێونەتەوەیی|بازرگانیی نێونەتەوەیی]] لە چوارچێوەی [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا (ئی یوو) ئەنجام دەدرێت، کە وڵاتەکانی ٧١٫٤٪ی ھەناردەی پورتوگالیان وەرگرتووە و سەرچاوەی ٧٤٫٦٪ی ھاوردەی پورتوگالی بوون لە ساڵی ٢٠٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304010518/https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=AICEP Portugal Global}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Portugal}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|پورتوگال}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with پورتوگالی-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} r4c4gtx3y4kbs5motxbgn6rh147pit5 0 295634 1582679 1582660 2026-05-10T12:02:12Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582679 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[نیووزیلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hall|یەکەم=Peter A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=EU02HzYJeFsC&q=canada+a+market+economy|سەردێڕ=Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative Advantage|دوایین٢=Soskice|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦٤٧٧٠-٣|پەڕە=٥٧٠|بەستەری نووسەر=Peter A. Hall|بەستەری نووسەر٢=David Soskice}}</ref> {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٥}}، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ناوکیی نیووزیلاند ٢٤٨ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.stats.govt.nz/indicators/gross-domestic-product-gdp/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.stats.govt.nz}}</ref> لە ڕیزبەندییەکانی ٢٠٢٥ی ئای ئێم ئێفدا، نیووزیلاند [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٥٢ەم]] گەورەترین ئابووریی نیشتمانی بوو لە جیھاندا کاتێک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ناوکی دەپێورێت و ٦٣ەم گەورەترین بوو لە جیھاندا کاتێک بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) دەپێورێت. نیووزیلاند یەکێکە لە [[جیھانگیری|جیھانگیریترین]] ئابوورییەکان و تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی، بە تایبەتی لەگەڵ [[چین]]، [[ئوسترالیا]]، [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[ژاپۆن]] و [[کۆریای باشوور|کۆریا]]. ڕێککەوتنی پەیوەندییە ئابوورییە نزیکەکانی ساڵی ١٩٨٣ی نیووزیلاند لەگەڵ ئوسترالیا بەو مانایەیە کە ئابوورییەکەی لە نزیکەوە لەگەڵ [[ئابووریی ئوسترالیا|ئابووری ئوسترالیا]] یەکدەگرێتەوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، نیووزیلاند خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٤٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jtqt389hu82w7lxji5wb6in3s5mv9un 1582761 1582679 2026-05-10T16:09:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of New Zealand}} 1582761 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[نیووزیلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hall|یەکەم=Peter A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=EU02HzYJeFsC&q=canada+a+market+economy|سەردێڕ=Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative Advantage|دوایین٢=Soskice|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦٤٧٧٠-٣|پەڕە=٥٧٠|بەستەری نووسەر=Peter A. Hall|بەستەری نووسەر٢=David Soskice}}</ref> {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٥}}، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ناوکیی نیووزیلاند ٢٤٨ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.stats.govt.nz/indicators/gross-domestic-product-gdp/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.stats.govt.nz}}</ref> لە ڕیزبەندییەکانی ٢٠٢٥ی ئای ئێم ئێفدا، نیووزیلاند [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٥٢ەم]] گەورەترین ئابووریی نیشتمانی بوو لە جیھاندا کاتێک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ناوکی دەپێورێت و ٦٣ەم گەورەترین بوو لە جیھاندا کاتێک بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) دەپێورێت. نیووزیلاند یەکێکە لە [[جیھانگیری|جیھانگیریترین]] ئابوورییەکان و تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی، بە تایبەتی لەگەڵ [[چین]]، [[ئوسترالیا]]، [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[ژاپۆن]] و [[کۆریای باشوور|کۆریا]]. ڕێککەوتنی پەیوەندییە ئابوورییە نزیکەکانی ساڵی ١٩٨٣ی نیووزیلاند لەگەڵ ئوسترالیا بەو مانایەیە کە ئابوورییەکەی لە نزیکەوە لەگەڵ [[ئابووریی ئوسترالیا|ئابووری ئوسترالیا]] یەکدەگرێتەوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، نیووزیلاند خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٤٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of New Zealand}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] krlpcbs9mhatv1b8uhvp2apc5vaax0w 1582794 1582761 2026-05-10T17:05:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:نیوزیلاند|نیوزیلاند]] 1582794 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[نیووزیلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hall|یەکەم=Peter A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=EU02HzYJeFsC&q=canada+a+market+economy|سەردێڕ=Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative Advantage|دوایین٢=Soskice|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦٤٧٧٠-٣|پەڕە=٥٧٠|بەستەری نووسەر=Peter A. Hall|بەستەری نووسەر٢=David Soskice}}</ref> {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٥}}، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ناوکیی نیووزیلاند ٢٤٨ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.stats.govt.nz/indicators/gross-domestic-product-gdp/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.stats.govt.nz}}</ref> لە ڕیزبەندییەکانی ٢٠٢٥ی ئای ئێم ئێفدا، نیووزیلاند [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٥٢ەم]] گەورەترین ئابووریی نیشتمانی بوو لە جیھاندا کاتێک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ناوکی دەپێورێت و ٦٣ەم گەورەترین بوو لە جیھاندا کاتێک بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) دەپێورێت. نیووزیلاند یەکێکە لە [[جیھانگیری|جیھانگیریترین]] ئابوورییەکان و تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی، بە تایبەتی لەگەڵ [[چین]]، [[ئوسترالیا]]، [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[ژاپۆن]] و [[کۆریای باشوور|کۆریا]]. ڕێککەوتنی پەیوەندییە ئابوورییە نزیکەکانی ساڵی ١٩٨٣ی نیووزیلاند لەگەڵ ئوسترالیا بەو مانایەیە کە ئابوورییەکەی لە نزیکەوە لەگەڵ [[ئابووریی ئوسترالیا|ئابووری ئوسترالیا]] یەکدەگرێتەوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، نیووزیلاند خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٤٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of New Zealand}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|نیوزیلاند}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 24qdedyssmnymqtrao8v4wfgkmp8e7t 1582845 1582794 2026-05-10T20:02:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582845 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[نیووزیلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hall|یەکەم=Peter A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=EU02HzYJeFsC&q=canada+a+market+economy|سەردێڕ=Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative Advantage|دوایین٢=Soskice|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦٤٧٧٠-٣|پەڕە=٥٧٠|بەستەری نووسەر=Peter A. Hall|بەستەری نووسەر٢=David Soskice}}</ref> {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٥}}، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ناوکیی نیووزیلاند ٢٤٨ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.stats.govt.nz/indicators/gross-domestic-product-gdp/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.stats.govt.nz}}</ref> لە ڕیزبەندییەکانی ٢٠٢٥ی ئای ئێم ئێفدا، نیووزیلاند [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٥٢ەم]] گەورەترین ئابووریی نیشتمانی بوو لە جیھاندا کاتێک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ناوکی دەپێورێت و ٦٣ەم گەورەترین بوو لە جیھاندا کاتێک بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) دەپێورێت. نیووزیلاند یەکێکە لە [[جیھانگیری|جیھانگیریترین]] ئابوورییەکان و تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی، بە تایبەتی لەگەڵ [[چین]]، [[ئوسترالیا]]، [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[ژاپۆن]] و [[کۆریای باشوور|کۆریا]]. ڕێککەوتنی پەیوەندییە ئابوورییە نزیکەکانی ساڵی ١٩٨٣ی نیووزیلاند لەگەڵ ئوسترالیا بەو مانایەیە کە ئابوورییەکەی لە نزیکەوە لەگەڵ [[ئابووریی ئوسترالیا|ئابووری ئوسترالیا]] یەکدەگرێتەوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، نیووزیلاند خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٤٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of New Zealand}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|نیوزیلاند}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 79ig2x64frjyutms80rbxnchyapmq1u 0 295635 1582678 1582662 2026-05-10T12:01:52Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582678 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ھۆڵەندا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی و لۆجستی]]، پیشەسازی، خزمەتگوزارییەکان، داھێنان و [[تەکنۆلۆژیا]] و [[وزەی بەردەوام]] و [[وزەی نوێبووەوە]] دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/netherlands|سەردێڕ=Netherlands: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/country/netherlands|سەردێڕ=Index of Economic Freedom {{!}} The Heritage Foundation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090115143006/http://www.heritage.org/index/country/Netherlands |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}</ref> ئەو [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٨یەم گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی جی دی پیی ناوکی]] و ٢٨ەم گەورەترینە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) و پێنجەم گەورەترین ئابوورییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپادا]] بەپێی جی دی پیی ناوکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=EU|سەردێڕ=World Bank Open Data}}</ref> خاوەنی ١١یەم بەرزترین جی دی پیی ناوکی بۆ ھەر تاکێک و ١٣یەم بەرزترین جی دی پی بۆ ھەر تاکێک بەپێی پی پی پییە لە جیھاندا تا ساڵی ٢٠٢٣، ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە وڵاتە خاوەن بەرزترین داھاتەکان لە جیھاندا. زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی جیھان بنکەیان لە [[ئەمستەردام]]ی پایتەختدایە یان بارەگای سەرەکیی ئەورووپییان لەو شارەدا دامەزراندووە، وەک [[ئای بی ئێم]]، [[مایکرۆسۆفت]]، [[گووگڵ]]، [[ئۆراکڵ]]، [[سیسکۆ سیستمز|سیسکۆ]]، ئووبەر و [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.leideninternationalcentre.nl/get-advice/blogs/the-netherlands-is-one-of-the-best-countries-for-tech-companies|سەردێڕ=The Netherlands is One of the Best Countries for Tech Companies |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Visit Leiden |زمان=en}}</ref> دووەم گەورەترین شاری وڵاتەکە [[ڕۆتەردام]] ناوەندێکی سەرەکیی بازرگانی، لۆجستی و ئابووریی جیھانە و گەورەترین بەندەری دەریاییی ئەورووپایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191|سەردێڕ=Centraal Bureau voor de Statistiek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725200732/https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Statistics Netherlands|CBS StatLine]] |زمان=Dutch}}</ref> ھۆڵەندا پلەی پێنجەمی لە پێوەرەکانی داھێنانی جیھانی و پلەی چوارەمی لە ڕاپۆرتی ڕکابەریی جیھانیی دەبلیوو ئی ئێف (WEF) بەدەستھێناوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، ھۆڵەندا خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٥٫٣٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] my4xfzqtd3te12psecoc6nqtrp8a3nx 1582762 1582678 2026-05-10T16:09:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Netherlands}} 1582762 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ھۆڵەندا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی و لۆجستی]]، پیشەسازی، خزمەتگوزارییەکان، داھێنان و [[تەکنۆلۆژیا]] و [[وزەی بەردەوام]] و [[وزەی نوێبووەوە]] دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/netherlands|سەردێڕ=Netherlands: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/country/netherlands|سەردێڕ=Index of Economic Freedom {{!}} The Heritage Foundation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090115143006/http://www.heritage.org/index/country/Netherlands |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}</ref> ئەو [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٨یەم گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی جی دی پیی ناوکی]] و ٢٨ەم گەورەترینە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) و پێنجەم گەورەترین ئابوورییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپادا]] بەپێی جی دی پیی ناوکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=EU|سەردێڕ=World Bank Open Data}}</ref> خاوەنی ١١یەم بەرزترین جی دی پیی ناوکی بۆ ھەر تاکێک و ١٣یەم بەرزترین جی دی پی بۆ ھەر تاکێک بەپێی پی پی پییە لە جیھاندا تا ساڵی ٢٠٢٣، ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە وڵاتە خاوەن بەرزترین داھاتەکان لە جیھاندا. زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی جیھان بنکەیان لە [[ئەمستەردام]]ی پایتەختدایە یان بارەگای سەرەکیی ئەورووپییان لەو شارەدا دامەزراندووە، وەک [[ئای بی ئێم]]، [[مایکرۆسۆفت]]، [[گووگڵ]]، [[ئۆراکڵ]]، [[سیسکۆ سیستمز|سیسکۆ]]، ئووبەر و [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.leideninternationalcentre.nl/get-advice/blogs/the-netherlands-is-one-of-the-best-countries-for-tech-companies|سەردێڕ=The Netherlands is One of the Best Countries for Tech Companies |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Visit Leiden |زمان=en}}</ref> دووەم گەورەترین شاری وڵاتەکە [[ڕۆتەردام]] ناوەندێکی سەرەکیی بازرگانی، لۆجستی و ئابووریی جیھانە و گەورەترین بەندەری دەریاییی ئەورووپایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191|سەردێڕ=Centraal Bureau voor de Statistiek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725200732/https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Statistics Netherlands|CBS StatLine]] |زمان=Dutch}}</ref> ھۆڵەندا پلەی پێنجەمی لە پێوەرەکانی داھێنانی جیھانی و پلەی چوارەمی لە ڕاپۆرتی ڕکابەریی جیھانیی دەبلیوو ئی ئێف (WEF) بەدەستھێناوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، ھۆڵەندا خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٥٫٣٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Netherlands}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] g5qp01252ei304sqg2m1kce0hypj97d 1582793 1582762 2026-05-10T17:05:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582793 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ھۆڵەندا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی و لۆجستی]]، پیشەسازی، خزمەتگوزارییەکان، داھێنان و [[تەکنۆلۆژیا]] و [[وزەی بەردەوام]] و [[وزەی نوێبووەوە]] دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/netherlands|سەردێڕ=Netherlands: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/country/netherlands|سەردێڕ=Index of Economic Freedom {{!}} The Heritage Foundation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090115143006/http://www.heritage.org/index/country/Netherlands |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}</ref> ئەو [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٨یەم گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی جی دی پیی ناوکی]] و ٢٨ەم گەورەترینە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) و پێنجەم گەورەترین ئابوورییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپادا]] بەپێی جی دی پیی ناوکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=EU|سەردێڕ=World Bank Open Data}}</ref> خاوەنی ١١یەم بەرزترین جی دی پیی ناوکی بۆ ھەر تاکێک و ١٣یەم بەرزترین جی دی پی بۆ ھەر تاکێک بەپێی پی پی پییە لە جیھاندا تا ساڵی ٢٠٢٣، ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە وڵاتە خاوەن بەرزترین داھاتەکان لە جیھاندا. زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی جیھان بنکەیان لە [[ئەمستەردام]]ی پایتەختدایە یان بارەگای سەرەکیی ئەورووپییان لەو شارەدا دامەزراندووە، وەک [[ئای بی ئێم]]، [[مایکرۆسۆفت]]، [[گووگڵ]]، [[ئۆراکڵ]]، [[سیسکۆ سیستمز|سیسکۆ]]، ئووبەر و [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.leideninternationalcentre.nl/get-advice/blogs/the-netherlands-is-one-of-the-best-countries-for-tech-companies|سەردێڕ=The Netherlands is One of the Best Countries for Tech Companies |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Visit Leiden |زمان=en}}</ref> دووەم گەورەترین شاری وڵاتەکە [[ڕۆتەردام]] ناوەندێکی سەرەکیی بازرگانی، لۆجستی و ئابووریی جیھانە و گەورەترین بەندەری دەریاییی ئەورووپایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191|سەردێڕ=Centraal Bureau voor de Statistiek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725200732/https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Statistics Netherlands|CBS StatLine]] |زمان=Dutch}}</ref> ھۆڵەندا پلەی پێنجەمی لە پێوەرەکانی داھێنانی جیھانی و پلەی چوارەمی لە ڕاپۆرتی ڕکابەریی جیھانیی دەبلیوو ئی ئێف (WEF) بەدەستھێناوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، ھۆڵەندا خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٥٫٣٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Netherlands}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kd6sti57dzu9yal092j1ym5ti6r928z 1582846 1582793 2026-05-10T20:03:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582846 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ھۆڵەندا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی و لۆجستی]]، پیشەسازی، خزمەتگوزارییەکان، داھێنان و [[تەکنۆلۆژیا]] و [[وزەی بەردەوام]] و [[وزەی نوێبووەوە]] دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/netherlands|سەردێڕ=Netherlands: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/country/netherlands|سەردێڕ=Index of Economic Freedom {{!}} The Heritage Foundation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090115143006/http://www.heritage.org/index/country/Netherlands |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}</ref> ئەو [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٨یەم گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی جی دی پیی ناوکی]] و ٢٨ەم گەورەترینە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) و پێنجەم گەورەترین ئابوورییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپادا]] بەپێی جی دی پیی ناوکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=EU|سەردێڕ=World Bank Open Data}}</ref> خاوەنی ١١یەم بەرزترین جی دی پیی ناوکی بۆ ھەر تاکێک و ١٣یەم بەرزترین جی دی پی بۆ ھەر تاکێک بەپێی پی پی پییە لە جیھاندا تا ساڵی ٢٠٢٣، ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە وڵاتە خاوەن بەرزترین داھاتەکان لە جیھاندا. زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی جیھان بنکەیان لە [[ئەمستەردام]]ی پایتەختدایە یان بارەگای سەرەکیی ئەورووپییان لەو شارەدا دامەزراندووە، وەک [[ئای بی ئێم]]، [[مایکرۆسۆفت]]، [[گووگڵ]]، [[ئۆراکڵ]]، [[سیسکۆ سیستمز|سیسکۆ]]، ئووبەر و [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.leideninternationalcentre.nl/get-advice/blogs/the-netherlands-is-one-of-the-best-countries-for-tech-companies|سەردێڕ=The Netherlands is One of the Best Countries for Tech Companies |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Visit Leiden |زمان=en}}</ref> دووەم گەورەترین شاری وڵاتەکە [[ڕۆتەردام]] ناوەندێکی سەرەکیی بازرگانی، لۆجستی و ئابووریی جیھانە و گەورەترین بەندەری دەریاییی ئەورووپایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191|سەردێڕ=Centraal Bureau voor de Statistiek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725200732/https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Statistics Netherlands|CBS StatLine]] |زمان=Dutch}}</ref> ھۆڵەندا پلەی پێنجەمی لە پێوەرەکانی داھێنانی جیھانی و پلەی چوارەمی لە ڕاپۆرتی ڕکابەریی جیھانیی دەبلیوو ئی ئێف (WEF) بەدەستھێناوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، ھۆڵەندا خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٥٫٣٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Netherlands}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 6ljfkgj7br7llbvjrzbs44hruamivju 0 295636 1582764 1582664 2026-05-10T16:10:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Malta}} 1582764 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری ماڵتا ئابوورییەکی خزمەتگوزاری-بنیاتی زۆر پیشەسازی کراوەیە. لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] وەک [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتوو]] پۆلێن کراوە، و لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانییەوە]] وەک [[وڵاتی پێشکەوتوو|وڵاتێکی داھات بەرز]] دادەنرێت، و لەلایەن [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی|کۆڕبەندی ئابووریی جیھانییەوە]] وەک ئابوورییەکی داھێنان-بزوێنەر دادەنرێت. ئەو ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]]یە، کە بە فەرمی یۆرۆی لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Malta}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] occfubarj2scxm2tyu1hsmwo83qc0sh 1582791 1582764 2026-05-10T17:04:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582791 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری ماڵتا ئابوورییەکی خزمەتگوزاری-بنیاتی زۆر پیشەسازی کراوەیە. لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] وەک [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتوو]] پۆلێن کراوە، و لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانییەوە]] وەک [[وڵاتی پێشکەوتوو|وڵاتێکی داھات بەرز]] دادەنرێت، و لەلایەن [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی|کۆڕبەندی ئابووریی جیھانییەوە]] وەک ئابوورییەکی داھێنان-بزوێنەر دادەنرێت. ئەو ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]]یە، کە بە فەرمی یۆرۆی لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Malta}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] co15b31jdxu6gsged0rrzqbafer11t3 1582848 1582791 2026-05-10T20:03:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582848 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری ماڵتا ئابوورییەکی خزمەتگوزاری-بنیاتی زۆر پیشەسازی کراوەیە. لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] وەک [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتوو]] پۆلێن کراوە، و لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانییەوە]] وەک [[وڵاتی پێشکەوتوو|وڵاتێکی داھات بەرز]] دادەنرێت، و لەلایەن [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی|کۆڕبەندی ئابووریی جیھانییەوە]] وەک ئابوورییەکی داھێنان-بزوێنەر دادەنرێت. ئەو ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]]یە، کە بە فەرمی یۆرۆی لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Malta}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} rofd45zcntrz5wddy2mme7uk8jp8bu6 0 295637 1582677 1582666 2026-05-10T12:01:32Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582677 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[لۆکسمبۆرگ|لوکسەمبورگ]] خاوەنی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووە]] کە تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە کەرتەکانی بانکداری، پۆڵا، و پیشەسازی. بەپێی خەمڵاندنێکی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|ئای ئێم ئێف]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا، ھاووڵاتییانی لوکسەمبورگ لە بەرزترین [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] لە جیھاندا بەھرەمەندن.<ref name="IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IMF.org}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، لوکسەمبورگ خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢١٫٩٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} f4gd4ocvxxp22uwf2j1n6n1z5ubxrl3 1582763 1582677 2026-05-10T16:09:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Luxembourg}} 1582763 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[لۆکسمبۆرگ|لوکسەمبورگ]] خاوەنی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووە]] کە تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە کەرتەکانی بانکداری، پۆڵا، و پیشەسازی. بەپێی خەمڵاندنێکی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|ئای ئێم ئێف]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا، ھاووڵاتییانی لوکسەمبورگ لە بەرزترین [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] لە جیھاندا بەھرەمەندن.<ref name="IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IMF.org}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، لوکسەمبورگ خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢١٫٩٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Luxembourg}} askl2omcqpb1isodrta17n0vk02447j 1582792 1582763 2026-05-10T17:05:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582792 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[لۆکسمبۆرگ|لوکسەمبورگ]] خاوەنی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووە]] کە تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە کەرتەکانی بانکداری، پۆڵا، و پیشەسازی. بەپێی خەمڵاندنێکی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|ئای ئێم ئێف]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا، ھاووڵاتییانی لوکسەمبورگ لە بەرزترین [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] لە جیھاندا بەھرەمەندن.<ref name="IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IMF.org}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، لوکسەمبورگ خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢١٫٩٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Luxembourg}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} q89bq0ax2z84hpkbtkrza48mu0sl74v 1582847 1582792 2026-05-10T20:03:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582847 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[لۆکسمبۆرگ|لوکسەمبورگ]] خاوەنی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووە]] کە تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە کەرتەکانی بانکداری، پۆڵا، و پیشەسازی. بەپێی خەمڵاندنێکی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|ئای ئێم ئێف]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا، ھاووڵاتییانی لوکسەمبورگ لە بەرزترین [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] لە جیھاندا بەھرەمەندن.<ref name="IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IMF.org}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، لوکسەمبورگ خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢١٫٩٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Luxembourg}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 87dkdne7dgpkjfikwcs3at92ltwloqc 4 295641 1582709 2026-05-10T12:24:02Z -Haryad 40333 +هێردەری داڕێژە 1582709 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = style | image = [[پەڕگە:Not customs.svg|75px|link=|alt=]] | style = | textstyle = text-align: center; | text = ئەمە باڵیۆزخانەیەکی ڕاستەقینە '''نییە''' و ئێمە ناتوانین سەبارەت بە ڤیزا، پاسپۆرت، کۆچبەری، یان بابەتە دیپلۆماسییەکان ھاوکاری دابین بکەین. <br /><strong style="font-weight:normal;text-decoration:underline;">تکایە لێرەدا پرسیار دەربارەی ئەم بابەتانە مەکە. </strong>. </strong>. }}<noinclude> {{doc|content= == بەکارھێنان == ئەم داڕێژەیە بەکارھێنەران لەوە ئاگادار دەکاتەوە کە ئەم پڕۆژەیە باڵیۆزخانەیەکی ڕاستەقینە نییە و بۆ پەڕەی [[وپ:باڵیۆزخانەی ناوخۆیی]] ئامادە کراوە. }} </noinclude> 0ek3bberyo1ianb565k1nshmu5x4h8r 1582818 1582709 2026-05-10T17:30:00Z -Haryad 40333 گۆڕینی وێنەکە بۆلای چەپ 1582818 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = style | imageright = [[پەڕگە:Not customs.svg|75px|link=|alt=]] | style = | textstyle = text-align: center; | text = ئەمە باڵیۆزخانەیەکی ڕاستەقینە '''نییە''' و ئێمە ناتوانین سەبارەت بە ڤیزا، پاسپۆرت، کۆچبەری، یان بابەتە دیپلۆماسییەکان ھاوکاری دابین بکەین. <br /><strong style="font-weight:normal;text-decoration:underline;">تکایە لێرەدا پرسیار دەربارەی ئەم بابەتانە مەکە. </strong>. </strong>. }}<noinclude> {{doc|content= == بەکارھێنان == ئەم داڕێژەیە بەکارھێنەران لەوە ئاگادار دەکاتەوە کە ئەم پڕۆژەیە باڵیۆزخانەیەکی ڕاستەقینە نییە و بۆ پەڕەی [[وپ:باڵیۆزخانەی ناوخۆیی]] ئامادە کراوە. }} </noinclude> 2yh4jfojiwf1860znzpkd4b3ipvaf8c 1582819 1582818 2026-05-10T17:49:42Z -Haryad 40333 ڕێکخستنەوەی داڕێژەکە 1582819 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = style | imageright = [[پەڕگە:Not customs.svg|75px|link=|alt=]] | style = background-color: #f8f9fa; | textstyle = text-align: center; | text = ئەم '''پەڕەیە باڵیۆزخانەیەکی ڕاستەقینە نییە''' و ئێمە ناتوانین سەبارەت بە ڤیزا، پاسپۆرت، کۆچبەری، یان بابەتە دیپلۆماسییەکان ھاوکاری دابین بکەین. '''تکایە لێرەدا پرسیار دەربارەی ئەم بابەتانە مەکە.''' </strong> </strong> }}<noinclude> {{doc|content= == بەکارھێنان == ئەم داڕێژەیە بەکارھێنەران لەوە ئاگادار دەکاتەوە کە ئەم پڕۆژەیە باڵیۆزخانەیەکی ڕاستەقینە نییە و بۆ پەڕەی [[وپ:باڵیۆزخانەی ناوخۆیی]] ئامادە کراوە. }} </noinclude> erpd7re2yc7197247evxd3iyndhd9k8 1582899 1582819 2026-05-10T23:31:00Z -Haryad 40333 چاککردنەوە 1582899 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = style | image = [[پەڕگە:Not customs.svg|75px|link=|alt=]] | style = background-color: #f8f9fa; | textstyle = text-align: center; | text = ئەم '''پەڕەیە باڵیۆزخانەیەکی ڕاستەقینە نییە''' و ئێمە ناتوانین سەبارەت بە ڤیزا، پاسپۆرت، کۆچبەری، یان بابەتە دیپلۆماسییەکان ھاوکاری دابین بکەین. '''تکایە لێرەدا پرسیار دەربارەی ئەم بابەتانە مەکە.''' </strong> </strong> }}<noinclude> {{doc|content= == بەکارھێنان == ئەم داڕێژەیە بەکارھێنەران لەوە ئاگادار دەکاتەوە کە ئەم پڕۆژەیە باڵیۆزخانەیەکی ڕاستەقینە نییە و بۆ پەڕەی [[وپ:باڵیۆزخانەی ناوخۆیی]] ئامادە کراوە. }} </noinclude> gnquk2728q7hm8vaqsj0vh8cqzj5km2 1 295642 1582712 2026-05-10T12:25:06Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582712 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مێژووی ھونەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582710 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160111160745/http://www.ox.ac.uk/admissions/undergraduate/courses-listing/history-art بۆ http://www.ox.ac.uk/admissions/undergraduate/courses-listing/history-art زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٢٥، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 62625rlg9dmh2wqz76pcowjsvnt65sz 1 295643 1582714 2026-05-10T12:57:22Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582714 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەدینە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582713 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211202070731/https://muo.mda.gov.sa/medina.html بۆ https://muo.mda.gov.sa/medina.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٥٧، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) e1aw3gbu3s98wg8jnzjiaksqr9qwzrp 0 295644 1582715 2026-05-10T13:16:09Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1353046418|Economy of Lithuania]]» 1582715 wikitext text/x-wiki [[لیتوانیا|Lithuania]] is the largest and most diversified economy among the three [[وڵاتانی باڵتیک|Baltic states]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.oecd.org/gdp/gross-domestic-product-gdp.htm |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2020 |وێبگە=OECD}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=939,941,946,&s=PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2020}}</ref> It is a member of the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]] and belongs to the group of very high [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|human development]] countries and is a member of the [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|WTO]] and OECD. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] javzj9koqy5e055njorlvsraed9zupo 1582716 1582715 2026-05-10T13:17:18Z Tessla 41338 شائەمراز 1582716 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[لیتوانیا]] گەورەترین و ھەمەچەشنترین ئابوورییە لە نێوان سێ [[وڵاتانی باڵتیک|وڵاتانی باڵتیکدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.oecd.org/gdp/gross-domestic-product-gdp.htm |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2020 |وێبگە=OECD}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=939,941,946,&s=PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2020}}</ref> ئەو ئەندامێکی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە و سەر بە گرووپی ئەو وڵاتانەیە کە [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|پەرەسەندنی مرۆییی]] زۆر بەرزیان ھەیە و ئەندامێکی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|دبلیوو تی ئۆ]] و ئۆو ئی سی دییە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6acamifzlpydiuuqzlxdk81wfiaoq9y 1582749 1582716 2026-05-10T16:07:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Lithuania}} 1582749 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[لیتوانیا]] گەورەترین و ھەمەچەشنترین ئابوورییە لە نێوان سێ [[وڵاتانی باڵتیک|وڵاتانی باڵتیکدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.oecd.org/gdp/gross-domestic-product-gdp.htm |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2020 |وێبگە=OECD}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=939,941,946,&s=PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2020}}</ref> ئەو ئەندامێکی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە و سەر بە گرووپی ئەو وڵاتانەیە کە [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|پەرەسەندنی مرۆییی]] زۆر بەرزیان ھەیە و ئەندامێکی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|دبلیوو تی ئۆ]] و ئۆو ئی سی دییە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Lithuania}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fiz0yo58ylavpbq4sy7fvm7g2xyz1bc 1582805 1582749 2026-05-10T17:09:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582805 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[لیتوانیا]] گەورەترین و ھەمەچەشنترین ئابوورییە لە نێوان سێ [[وڵاتانی باڵتیک|وڵاتانی باڵتیکدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.oecd.org/gdp/gross-domestic-product-gdp.htm |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2020 |وێبگە=OECD}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=939,941,946,&s=PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2020}}</ref> ئەو ئەندامێکی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە و سەر بە گرووپی ئەو وڵاتانەیە کە [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|پەرەسەندنی مرۆییی]] زۆر بەرزیان ھەیە و ئەندامێکی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|دبلیوو تی ئۆ]] و ئۆو ئی سی دییە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Lithuania}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] glhk1fdbfeuc9adqdk1jmgrveykczx2 1582838 1582805 2026-05-10T20:01:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582838 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[لیتوانیا]] گەورەترین و ھەمەچەشنترین ئابوورییە لە نێوان سێ [[وڵاتانی باڵتیک|وڵاتانی باڵتیکدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.oecd.org/gdp/gross-domestic-product-gdp.htm |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2020 |وێبگە=OECD}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=939,941,946,&s=PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2020}}</ref> ئەو ئەندامێکی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە و سەر بە گرووپی ئەو وڵاتانەیە کە [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|پەرەسەندنی مرۆییی]] زۆر بەرزیان ھەیە و ئەندامێکی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|دبلیوو تی ئۆ]] و ئۆو ئی سی دییە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Lithuania}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} ggbcy8u1nfqgrsdfshi2hbtn6xzxl7e 0 295645 1582717 2026-05-10T13:17:53Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349805402|Economy of Latvia]]» 1582717 wikitext text/x-wiki The economy of [[لاتڤیا|Latvia]] is a [[وڵاتی پێشکەوتوو|developed]] [[ئابووری تێکەڵ|mixed economy]]. Part of the European single market, the nation has an open trade policy and trades extensively. Latvia has been a member of the [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|World Trade Organization]] (WTO) since 1999, a member of the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]] since 2004, a member of the [[ناوچەی یۆرۆ|Eurozone]] since 2014 and a member of the OECD since 2016.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm}}</ref> It is ranked the 14th in the world by the [[پێڕستی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کار|Ease of Doing Business Index]] compiled by the [[گرووپی بانکی جیھانی|World Bank Group]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/economyrankings/ |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref> According to the Human Development Report 2023-24 by the [[بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان|United Nations Development Programme]], Latvia has a HDI score of 0.879 (2022). Due to its geographical location, transit services are highly developed, along with timber and wood processing, agriculture and food products, as well as manufacturing of machinery and electronic devices. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 85gcliatx2sdl521jx4e93m72p3adpd 1582718 1582717 2026-05-10T13:18:37Z Tessla 41338 شائەمراز 1582718 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری [[لاتڤیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. وەک بەشێک لە بازاڕی یەکگرتووی ئەورووپا، نەتەوەکە خاوەنی سیاسەتێکی بازرگانیی کراوەیە و بە شێوەیەکی بەرفراوان بازرگانی دەکات. لاتڤیا لە ساڵی ١٩٩٩ەوە ئەندامی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی]] (دبلیوو تی ئۆ)یە، لە ٢٠٠٤ەوە ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە، لە ٢٠١٤ەوە ئەندامی [[ناوچەی یۆرۆ]]یە و لە ٢٠١٦ەوە ئەندامی ئۆو ئی سی دییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm}}</ref> لە پلەی ١٤یەمی جیھاندایە لەلایەن [[پێڕستی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کار|پێوەرەکانی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کاردا]] کە لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|گرووپی بانکی جیھانییەوە]] کۆکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/economyrankings/ |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی گەشەپێدانی مرۆییی ٢٠٢٣–٢٤ لەلایەن [[بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان|بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]]، لاتڤیا خاوەنی نمرەی ئەیچ دی ئایی ٠٫٨٧٩یە (٢٠٢٢). بەھۆی شوێنە جوگرافییەکەیەوە، خزمەتگوزارییەکانی تێپەڕین زۆر پێشکەوتوون، لەگەڵ دار و کارپێکردنی دار، کشتوکاڵ و بەرھەمە خۆراکییەکان، ھەروەھا دروستکردنی ئامێرەکان و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4rso5xizx7gxtmijtgwvocronj7jdys 1582748 1582718 2026-05-10T16:07:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Latvia}} 1582748 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری [[لاتڤیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. وەک بەشێک لە بازاڕی یەکگرتووی ئەورووپا، نەتەوەکە خاوەنی سیاسەتێکی بازرگانیی کراوەیە و بە شێوەیەکی بەرفراوان بازرگانی دەکات. لاتڤیا لە ساڵی ١٩٩٩ەوە ئەندامی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی]] (دبلیوو تی ئۆ)یە، لە ٢٠٠٤ەوە ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە، لە ٢٠١٤ەوە ئەندامی [[ناوچەی یۆرۆ]]یە و لە ٢٠١٦ەوە ئەندامی ئۆو ئی سی دییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm}}</ref> لە پلەی ١٤یەمی جیھاندایە لەلایەن [[پێڕستی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کار|پێوەرەکانی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کاردا]] کە لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|گرووپی بانکی جیھانییەوە]] کۆکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/economyrankings/ |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی گەشەپێدانی مرۆییی ٢٠٢٣–٢٤ لەلایەن [[بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان|بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]]، لاتڤیا خاوەنی نمرەی ئەیچ دی ئایی ٠٫٨٧٩یە (٢٠٢٢). بەھۆی شوێنە جوگرافییەکەیەوە، خزمەتگوزارییەکانی تێپەڕین زۆر پێشکەوتوون، لەگەڵ دار و کارپێکردنی دار، کشتوکاڵ و بەرھەمە خۆراکییەکان، ھەروەھا دروستکردنی ئامێرەکان و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Latvia}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3p0xe4xa0s9ybrz2udjknn1elc25hd2 1582806 1582748 2026-05-10T17:09:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582806 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری [[لاتڤیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. وەک بەشێک لە بازاڕی یەکگرتووی ئەورووپا، نەتەوەکە خاوەنی سیاسەتێکی بازرگانیی کراوەیە و بە شێوەیەکی بەرفراوان بازرگانی دەکات. لاتڤیا لە ساڵی ١٩٩٩ەوە ئەندامی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی]] (دبلیوو تی ئۆ)یە، لە ٢٠٠٤ەوە ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە، لە ٢٠١٤ەوە ئەندامی [[ناوچەی یۆرۆ]]یە و لە ٢٠١٦ەوە ئەندامی ئۆو ئی سی دییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm}}</ref> لە پلەی ١٤یەمی جیھاندایە لەلایەن [[پێڕستی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کار|پێوەرەکانی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کاردا]] کە لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|گرووپی بانکی جیھانییەوە]] کۆکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/economyrankings/ |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی گەشەپێدانی مرۆییی ٢٠٢٣–٢٤ لەلایەن [[بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان|بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]]، لاتڤیا خاوەنی نمرەی ئەیچ دی ئایی ٠٫٨٧٩یە (٢٠٢٢). بەھۆی شوێنە جوگرافییەکەیەوە، خزمەتگوزارییەکانی تێپەڕین زۆر پێشکەوتوون، لەگەڵ دار و کارپێکردنی دار، کشتوکاڵ و بەرھەمە خۆراکییەکان، ھەروەھا دروستکردنی ئامێرەکان و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Latvia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5yoldz7v8kodh37fsm3zbkxwjv9uhmd 1582837 1582806 2026-05-10T20:01:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582837 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری [[لاتڤیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. وەک بەشێک لە بازاڕی یەکگرتووی ئەورووپا، نەتەوەکە خاوەنی سیاسەتێکی بازرگانیی کراوەیە و بە شێوەیەکی بەرفراوان بازرگانی دەکات. لاتڤیا لە ساڵی ١٩٩٩ەوە ئەندامی [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی]] (دبلیوو تی ئۆ)یە، لە ٢٠٠٤ەوە ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە، لە ٢٠١٤ەوە ئەندامی [[ناوچەی یۆرۆ]]یە و لە ٢٠١٦ەوە ئەندامی ئۆو ئی سی دییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm}}</ref> لە پلەی ١٤یەمی جیھاندایە لەلایەن [[پێڕستی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کار|پێوەرەکانی ئاسانکاری لە ئەنجامدانی کاردا]] کە لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|گرووپی بانکی جیھانییەوە]] کۆکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/economyrankings/ |ڕێکەوتی سەردان=6 September 2012}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی گەشەپێدانی مرۆییی ٢٠٢٣–٢٤ لەلایەن [[بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان|بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]]، لاتڤیا خاوەنی نمرەی ئەیچ دی ئایی ٠٫٨٧٩یە (٢٠٢٢). بەھۆی شوێنە جوگرافییەکەیەوە، خزمەتگوزارییەکانی تێپەڕین زۆر پێشکەوتوون، لەگەڵ دار و کارپێکردنی دار، کشتوکاڵ و بەرھەمە خۆراکییەکان، ھەروەھا دروستکردنی ئامێرەکان و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Latvia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} ezueukcl2na2fh7mdtqn4ku51nzk6cv 0 295646 1582719 2026-05-10T13:19:32Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1348041935|Developed market]]» 1582719 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Developed_markets.svg|وێنۆک|420x420پیکسڵ| {{Legend|#023858|Developed Markets}} {{Legend|#4eb3d3|Advanced Emerging Markets}} ]] A '''developed market''' refers to the financial markets of countries exhibiting advanced economic structures, including high per-capita income, sustained growth, industrialized sectors, and sophisticated [[ژێرخان|infrastructure]] that supports efficient capital allocation.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.investopedia.com/terms/d/developed-economy.asp |ڕێکەوتی سەردان=1 February 2026 |وێبگە=investopedia.com}}</ref> These markets feature mature [[سەرمایەی خاوەنان|equity]] and [[قەرز|debt]] exchanges with high market liquidity, transparency, and investor protections enforced through stringent regulations, distinguishing them from emerging markets where such attributes are less established.<ref name="msci">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/downloads/web/msci-com/indexes/index-resources/market-classification/MSCI_2025_GLOBAL_MARKET_ACCESSIBILITY_COUNTRY_COMPARISON_REPORT.pdf |ڕێکەوتی سەردان=1 February 2026 |وێبگە=msci.com}}</ref> Classification as developed typically hinges on empirical criteria like gross national income thresholds, market size, trading volume, and accessibility for foreign investors, as assessed annually by index providers such as MSCI.<ref name="msci" /> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ssicaam1rkzrl3gw24wza0v7kmt2fdo 1582720 1582719 2026-05-10T13:20:34Z Tessla 41338 شائەمراز 1582720 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Developed_markets.svg|وێنۆک|420x420پیکسڵ| {{Legend|#023858|بازاڕە گەشەسەندووەکان}} {{Legend|#4eb3d3|بازاڕە نوێپێگەیشتووە پێشکەوتووەکان}} ]] '''بازاڕی گەشەسەندوو''' ئاماژەیە بۆ بازاڕە دارایییەکانی ئەو وڵاتانەی کە پێکھاتە ئابوورییە پێشکەوتووەکانیان نیشان دەدەن، لەوانە داھاتی بەرزی ھەر تاکێک، گەشەی بەردەوام، کەرتە پیشەسازییەکان، و [[ژێرخان|ژێرخانێکی]] ئاڵۆز کە پاڵپشتی لە دابەشکردنی کارای سەرمایە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.investopedia.com/terms/d/developed-economy.asp |ڕێکەوتی سەردان=1 February 2026 |وێبگە=investopedia.com}}</ref> ئەم بازاڕانە ئاڵوگۆڕی پێگەیشتووی [[سەرمایەی خاوەنان|پشکی خاوەندارێتی]] و [[قەرز]] لەخۆ دەگرن بە نەختینەی بەرزی بازاڕ، شەفافیەت، و پاراستنی وەبەرھێنەران کە لە ڕێگەی ڕێساکانی توندەوە جێبەجێ دەکرێن، کە جیایان دەکاتەوە لە بازاڕە نوێپێگەیشتووەکان کە تێیان دا ئەو تایبەتمەندییانە کەمتر جێگیر بوون.<ref name="msci">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/downloads/web/msci-com/indexes/index-resources/market-classification/MSCI_2025_GLOBAL_MARKET_ACCESSIBILITY_COUNTRY_COMPARISON_REPORT.pdf |ڕێکەوتی سەردان=1 February 2026 |وێبگە=msci.com}}</ref> پۆلێنکردن وەک گەشەسەندوو بە شێوەیەکی ئاسایی بەندە بە پێوەرە ئەزموونییەکانی وەک بەربەستەکانی داھاتی نەتەوەییی خاو، قەبارەی بازاڕ، بڕی بازرگانی، و دەستڕاگەیشتن بۆ وەبەرھێنەرە بیانییەکان، وەک ئەوەی ساڵانە لەلایەن دابینکەرانی پێوەرەکانی وەک ئێم ئێس سی ئای (MSCI) ھەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرێت.<ref name="msci"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tfm7gskkqna0sg2g2m33yiq979lasq5 1582721 1582720 2026-05-10T13:20:44Z Tessla 41338 1582721 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Developed_markets.svg|وێنۆک|420x420پیکسڵ| {{Legend|#023858|بازاڕە گەشەسەندووەکان}} {{Legend|#4eb3d3|بازاڕە نوێپێگەیشتووە پێشکەوتووەکان}} ]] '''بازاڕی گەشەسەندوو''' ئاماژەیە بۆ بازاڕە دارایییەکانی ئەو وڵاتانەی کە پێکھاتە ئابوورییە پێشکەوتووەکانیان نیشان دەدەن، لەوانە داھاتی بەرزی ھەر تاکێک، گەشەی بەردەوام، کەرتە پیشەسازییەکان، و [[ژێرخان|ژێرخانێکی]] ئاڵۆز کە پاڵپشتی لە دابەشکردنی کارای سەرمایە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.investopedia.com/terms/d/developed-economy.asp |ڕێکەوتی سەردان=1 February 2026 |وێبگە=investopedia.com}}</ref> ئەم بازاڕانە ئاڵوگۆڕی پێگەیشتووی [[سەرمایەی خاوەنان|پشکی خاوەندارێتی]] و [[قەرز]] لەخۆ دەگرن بە نەختینەی بەرزی بازاڕ، شەفافیەت، و پاراستنی وەبەرھێنەران کە لە ڕێگەی ڕێساکانی توندەوە جێبەجێ دەکرێن، کە جیایان دەکاتەوە لە بازاڕە نوێپێگەیشتووەکان کە تێیان دا ئەو تایبەتمەندییانە کەمتر جێگیر بوون.<ref name="msci">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/downloads/web/msci-com/indexes/index-resources/market-classification/MSCI_2025_GLOBAL_MARKET_ACCESSIBILITY_COUNTRY_COMPARISON_REPORT.pdf |ڕێکەوتی سەردان=1 February 2026 |وێبگە=msci.com}}</ref> پۆلێنکردن وەک گەشەسەندوو بە شێوەیەکی ئاسایی بەندە بە پێوەرە ئەزموونییەکانی وەک بەربەستەکانی داھاتی نەتەوەییی خاو، قەبارەی بازاڕ، بڕی بازرگانی، و دەستڕاگەیشتن بۆ وەبەرھێنەرە بیانییەکان، وەک ئەوەی ساڵانە لەلایەن دابینکەرانی پێوەرەکانی وەک ئێم ئێس سی ئای (MSCI) ھەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرێت.<ref name="msci"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qtlnp17hy260smg29bk2joac02d954k 1582813 1582721 2026-05-10T17:12:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وڵاتەکان|وڵاتەکان]]، [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582813 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Developed_markets.svg|وێنۆک|420x420پیکسڵ| {{Legend|#023858|بازاڕە گەشەسەندووەکان}} {{Legend|#4eb3d3|بازاڕە نوێپێگەیشتووە پێشکەوتووەکان}} ]] '''بازاڕی گەشەسەندوو''' ئاماژەیە بۆ بازاڕە دارایییەکانی ئەو وڵاتانەی کە پێکھاتە ئابوورییە پێشکەوتووەکانیان نیشان دەدەن، لەوانە داھاتی بەرزی ھەر تاکێک، گەشەی بەردەوام، کەرتە پیشەسازییەکان، و [[ژێرخان|ژێرخانێکی]] ئاڵۆز کە پاڵپشتی لە دابەشکردنی کارای سەرمایە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.investopedia.com/terms/d/developed-economy.asp |ڕێکەوتی سەردان=1 February 2026 |وێبگە=investopedia.com}}</ref> ئەم بازاڕانە ئاڵوگۆڕی پێگەیشتووی [[سەرمایەی خاوەنان|پشکی خاوەندارێتی]] و [[قەرز]] لەخۆ دەگرن بە نەختینەی بەرزی بازاڕ، شەفافیەت، و پاراستنی وەبەرھێنەران کە لە ڕێگەی ڕێساکانی توندەوە جێبەجێ دەکرێن، کە جیایان دەکاتەوە لە بازاڕە نوێپێگەیشتووەکان کە تێیان دا ئەو تایبەتمەندییانە کەمتر جێگیر بوون.<ref name="msci">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/downloads/web/msci-com/indexes/index-resources/market-classification/MSCI_2025_GLOBAL_MARKET_ACCESSIBILITY_COUNTRY_COMPARISON_REPORT.pdf |ڕێکەوتی سەردان=1 February 2026 |وێبگە=msci.com}}</ref> پۆلێنکردن وەک گەشەسەندوو بە شێوەیەکی ئاسایی بەندە بە پێوەرە ئەزموونییەکانی وەک بەربەستەکانی داھاتی نەتەوەییی خاو، قەبارەی بازاڕ، بڕی بازرگانی، و دەستڕاگەیشتن بۆ وەبەرھێنەرە بیانییەکان، وەک ئەوەی ساڵانە لەلایەن دابینکەرانی پێوەرەکانی وەک ئێم ئێس سی ئای (MSCI) ھەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرێت.<ref name="msci"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وڵاتەکان|جوگرافیا|ئابووری}} [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 15fnb2bacultfh46uzdqxb0wcvvvmo2 1582829 1582813 2026-05-10T20:00:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582829 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Developed_markets.svg|وێنۆک|420x420پیکسڵ| {{Legend|#023858|بازاڕە گەشەسەندووەکان}} {{Legend|#4eb3d3|بازاڕە نوێپێگەیشتووە پێشکەوتووەکان}} ]] '''بازاڕی گەشەسەندوو''' ئاماژەیە بۆ بازاڕە دارایییەکانی ئەو وڵاتانەی کە پێکھاتە ئابوورییە پێشکەوتووەکانیان نیشان دەدەن، لەوانە داھاتی بەرزی ھەر تاکێک، گەشەی بەردەوام، کەرتە پیشەسازییەکان، و [[ژێرخان|ژێرخانێکی]] ئاڵۆز کە پاڵپشتی لە دابەشکردنی کارای سەرمایە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.investopedia.com/terms/d/developed-economy.asp |ڕێکەوتی سەردان=1 February 2026 |وێبگە=investopedia.com}}</ref> ئەم بازاڕانە ئاڵوگۆڕی پێگەیشتووی [[سەرمایەی خاوەنان|پشکی خاوەندارێتی]] و [[قەرز]] لەخۆ دەگرن بە نەختینەی بەرزی بازاڕ، شەفافیەت، و پاراستنی وەبەرھێنەران کە لە ڕێگەی ڕێساکانی توندەوە جێبەجێ دەکرێن، کە جیایان دەکاتەوە لە بازاڕە نوێپێگەیشتووەکان کە تێیان دا ئەو تایبەتمەندییانە کەمتر جێگیر بوون.<ref name="msci">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/downloads/web/msci-com/indexes/index-resources/market-classification/MSCI_2025_GLOBAL_MARKET_ACCESSIBILITY_COUNTRY_COMPARISON_REPORT.pdf |ڕێکەوتی سەردان=1 February 2026 |وێبگە=msci.com}}</ref> پۆلێنکردن وەک گەشەسەندوو بە شێوەیەکی ئاسایی بەندە بە پێوەرە ئەزموونییەکانی وەک بەربەستەکانی داھاتی نەتەوەییی خاو، قەبارەی بازاڕ، بڕی بازرگانی، و دەستڕاگەیشتن بۆ وەبەرھێنەرە بیانییەکان، وەک ئەوەی ساڵانە لەلایەن دابینکەرانی پێوەرەکانی وەک ئێم ئێس سی ئای (MSCI) ھەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرێت.<ref name="msci"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وڵاتەکان|جوگرافیا|ئابووری}} [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9ndtt6h9n92q6v0zsmm655nyas5hdu6 0 295647 1582722 2026-05-10T13:21:59Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351985905|Emerging market]]» 1582722 wikitext text/x-wiki An '''emerging market''' (''EM'', also an '''emerging country''' or an '''emerging economy''') is a market that has some characteristics of a developed market, but does not fully meet its standards.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/resources/products/indexes/global_equity_indexes/gimi/stdindex/MSCI_Market_Classification_Framework.pdf}}</ref> This includes markets that may become developed markets in the future or were in the past. The term "frontier market" is generally used for [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing countries]] with smaller, riskier, or more illiquid capital markets than "emerging". As of 2025, the economies of [[ئابووریی چین|China]] and [[ئابووریی ھیندستان|India]] are considered the largest emerging markets. The ten largest emerging economies by [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|nominal GDP]] are 4 of the 9 [[بریکس|BRICS]] countries ([[بەڕازیل|Brazil]], [[ڕووسیا|Russia]], [[ھیندستان|India]], and [[چین|China]]) along with [[مەکسیک|Mexico]], [[کۆریای باشوور|South Korea]], [[ئیندۆنیزیا|Indonesia]], [[تورکیا|Turkey]], [[عەرەبستانی سعوودی|Saudi Arabia]], and [[پۆڵەندا|Poland]]. The inclusion of South Korea, Poland, and sometimes Taiwan are debatable, given they are no longer considered emerging markets by the IMF and World Bank (for Korea and Taiwan). If we exclude South Korea, Poland and/or Taiwan, this list of top ten emerging markets would include [[ئەرژەنتین|Argentina]] and [[تایلەند|Thailand]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:جوگرافیای ئابووری]] [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:زاراوەکانی کاسبی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rqgi3frg37omdn96teh86v09nymce5x 1582723 1582722 2026-05-10T13:22:51Z Tessla 41338 شائەمراز 1582723 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بازاڕی نوێپێگەیشتوو''' ('''ئی ئێم'''، ھەروەھا وڵاتێکی نوێپێگەیشتوو یان ئابوورییەکی نوێپێگەیشتوو) بازاڕێکە کە ھەندێک تایبەتمەندیی بازاڕێکی گەشەسەندووی ھەیە، بەڵام بەتەواوی ناگاتە پێوەرەکانی ئەو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/resources/products/indexes/global_equity_indexes/gimi/stdindex/MSCI_Market_Classification_Framework.pdf}}</ref> ئەمە ئەو بازاڕانە دەگرێتەوە کە لەوانەیە لە داھاتوودا ببنە بازاڕی گەشەسەندوو یان لە ڕابردوودا وابووبن. زاراوەی «بازاڕی پێشەنگ» بەگشتی بۆ [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتانی پەرەئەستێن]] بەکاردێت کە بازاڕی سەرمایەی بچووکتر، پڕ مەترسیتر، یان کەم نەختینەترن لە «نوێپێگەیشتووەکان». تا ساڵی ٢٠٢٥، ئابووری [[ئابووریی چین|چین]] و [[ئابووریی ھیندستان|ھیندستان]] بە گەورەترین بازاڕە نوێپێگەیشتووەکان دادەنرێن. دە گەورەترین ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان بەپێی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پیی ناوکی]] بریتین لە ٤ وڵات لە ٩ وڵاتەکەی [[بریکس]] ([[بەڕازیل]]، [[ڕووسیا]]، [[ھیندستان]]، و [[چین]]) لەگەڵ [[مەکسیک]]، [[کۆریای باشوور]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[تورکیا]]، [[عەرەبستانی سعوودی]]، و [[پۆڵەندا]]. تێدابوونی کۆریای باشوور، پۆڵەندا، و ھەندێک جار تایوان جێگەی مشتومڕە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە چیتر لەلایەن ئای ئێم ئێف و بانکی جیھانییەوە وەک بازاڕی نوێپێگەیشتوو دانانرێن (بۆ کۆریا و تایوان). ئەگەر کۆریای باشوور، پۆڵەندا و/یان تایوان دەرکەین، ئەم لیستەی دە بازاڕە نوێپێگەیشتووە پێشەنگەکە [[ئەرژەنتین]] و [[تایلەند]] دەگرێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای ئابووری]] [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:زاراوەکانی کاسبی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qhkb55pn4v815yjakmfkw4q5ch13xs9 1582747 1582723 2026-05-10T16:07:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Emerging markets}} 1582747 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بازاڕی نوێپێگەیشتوو''' ('''ئی ئێم'''، ھەروەھا وڵاتێکی نوێپێگەیشتوو یان ئابوورییەکی نوێپێگەیشتوو) بازاڕێکە کە ھەندێک تایبەتمەندیی بازاڕێکی گەشەسەندووی ھەیە، بەڵام بەتەواوی ناگاتە پێوەرەکانی ئەو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/resources/products/indexes/global_equity_indexes/gimi/stdindex/MSCI_Market_Classification_Framework.pdf}}</ref> ئەمە ئەو بازاڕانە دەگرێتەوە کە لەوانەیە لە داھاتوودا ببنە بازاڕی گەشەسەندوو یان لە ڕابردوودا وابووبن. زاراوەی «بازاڕی پێشەنگ» بەگشتی بۆ [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتانی پەرەئەستێن]] بەکاردێت کە بازاڕی سەرمایەی بچووکتر، پڕ مەترسیتر، یان کەم نەختینەترن لە «نوێپێگەیشتووەکان». تا ساڵی ٢٠٢٥، ئابووری [[ئابووریی چین|چین]] و [[ئابووریی ھیندستان|ھیندستان]] بە گەورەترین بازاڕە نوێپێگەیشتووەکان دادەنرێن. دە گەورەترین ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان بەپێی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پیی ناوکی]] بریتین لە ٤ وڵات لە ٩ وڵاتەکەی [[بریکس]] ([[بەڕازیل]]، [[ڕووسیا]]، [[ھیندستان]]، و [[چین]]) لەگەڵ [[مەکسیک]]، [[کۆریای باشوور]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[تورکیا]]، [[عەرەبستانی سعوودی]]، و [[پۆڵەندا]]. تێدابوونی کۆریای باشوور، پۆڵەندا، و ھەندێک جار تایوان جێگەی مشتومڕە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە چیتر لەلایەن ئای ئێم ئێف و بانکی جیھانییەوە وەک بازاڕی نوێپێگەیشتوو دانانرێن (بۆ کۆریا و تایوان). ئەگەر کۆریای باشوور، پۆڵەندا و/یان تایوان دەرکەین، ئەم لیستەی دە بازاڕە نوێپێگەیشتووە پێشەنگەکە [[ئەرژەنتین]] و [[تایلەند]] دەگرێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Emerging markets}} [[پۆل:جوگرافیای ئابووری]] [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:زاراوەکانی کاسبی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dubrciuhl5wypa9as5pabi323vkk82y 1582807 1582747 2026-05-10T17:10:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582807 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بازاڕی نوێپێگەیشتوو''' ('''ئی ئێم'''، ھەروەھا وڵاتێکی نوێپێگەیشتوو یان ئابوورییەکی نوێپێگەیشتوو) بازاڕێکە کە ھەندێک تایبەتمەندیی بازاڕێکی گەشەسەندووی ھەیە، بەڵام بەتەواوی ناگاتە پێوەرەکانی ئەو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/resources/products/indexes/global_equity_indexes/gimi/stdindex/MSCI_Market_Classification_Framework.pdf}}</ref> ئەمە ئەو بازاڕانە دەگرێتەوە کە لەوانەیە لە داھاتوودا ببنە بازاڕی گەشەسەندوو یان لە ڕابردوودا وابووبن. زاراوەی «بازاڕی پێشەنگ» بەگشتی بۆ [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتانی پەرەئەستێن]] بەکاردێت کە بازاڕی سەرمایەی بچووکتر، پڕ مەترسیتر، یان کەم نەختینەترن لە «نوێپێگەیشتووەکان». تا ساڵی ٢٠٢٥، ئابووری [[ئابووریی چین|چین]] و [[ئابووریی ھیندستان|ھیندستان]] بە گەورەترین بازاڕە نوێپێگەیشتووەکان دادەنرێن. دە گەورەترین ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان بەپێی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پیی ناوکی]] بریتین لە ٤ وڵات لە ٩ وڵاتەکەی [[بریکس]] ([[بەڕازیل]]، [[ڕووسیا]]، [[ھیندستان]]، و [[چین]]) لەگەڵ [[مەکسیک]]، [[کۆریای باشوور]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[تورکیا]]، [[عەرەبستانی سعوودی]]، و [[پۆڵەندا]]. تێدابوونی کۆریای باشوور، پۆڵەندا، و ھەندێک جار تایوان جێگەی مشتومڕە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە چیتر لەلایەن ئای ئێم ئێف و بانکی جیھانییەوە وەک بازاڕی نوێپێگەیشتوو دانانرێن (بۆ کۆریا و تایوان). ئەگەر کۆریای باشوور، پۆڵەندا و/یان تایوان دەرکەین، ئەم لیستەی دە بازاڕە نوێپێگەیشتووە پێشەنگەکە [[ئەرژەنتین]] و [[تایلەند]] دەگرێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Emerging markets}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|ئابووری}} [[پۆل:جوگرافیای ئابووری]] [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:زاراوەکانی کاسبی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sl4dkq7efkzuvdzafnkbbj0vfkl7yr5 1582836 1582807 2026-05-10T20:01:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582836 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''بازاڕی نوێپێگەیشتوو''' ('''ئی ئێم'''، ھەروەھا وڵاتێکی نوێپێگەیشتوو یان ئابوورییەکی نوێپێگەیشتوو) بازاڕێکە کە ھەندێک تایبەتمەندیی بازاڕێکی گەشەسەندووی ھەیە، بەڵام بەتەواوی ناگاتە پێوەرەکانی ئەو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/resources/products/indexes/global_equity_indexes/gimi/stdindex/MSCI_Market_Classification_Framework.pdf}}</ref> ئەمە ئەو بازاڕانە دەگرێتەوە کە لەوانەیە لە داھاتوودا ببنە بازاڕی گەشەسەندوو یان لە ڕابردوودا وابووبن. زاراوەی «بازاڕی پێشەنگ» بەگشتی بۆ [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتانی پەرەئەستێن]] بەکاردێت کە بازاڕی سەرمایەی بچووکتر، پڕ مەترسیتر، یان کەم نەختینەترن لە «نوێپێگەیشتووەکان». تا ساڵی ٢٠٢٥، ئابووری [[ئابووریی چین|چین]] و [[ئابووریی ھیندستان|ھیندستان]] بە گەورەترین بازاڕە نوێپێگەیشتووەکان دادەنرێن. دە گەورەترین ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان بەپێی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پیی ناوکی]] بریتین لە ٤ وڵات لە ٩ وڵاتەکەی [[بریکس]] ([[بەڕازیل]]، [[ڕووسیا]]، [[ھیندستان]]، و [[چین]]) لەگەڵ [[مەکسیک]]، [[کۆریای باشوور]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[تورکیا]]، [[عەرەبستانی سعوودی]]، و [[پۆڵەندا]]. تێدابوونی کۆریای باشوور، پۆڵەندا، و ھەندێک جار تایوان جێگەی مشتومڕە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە چیتر لەلایەن ئای ئێم ئێف و بانکی جیھانییەوە وەک بازاڕی نوێپێگەیشتوو دانانرێن (بۆ کۆریا و تایوان). ئەگەر کۆریای باشوور، پۆڵەندا و/یان تایوان دەرکەین، ئەم لیستەی دە بازاڕە نوێپێگەیشتووە پێشەنگەکە [[ئەرژەنتین]] و [[تایلەند]] دەگرێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Emerging markets}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|ئابووری}} [[پۆل:جوگرافیای ئابووری]] [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:زاراوەکانی کاسبی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i8qjvb59fte1m8lm87yar0tq1w78uhg 1 295648 1582724 2026-05-10T13:23:24Z Tessla 41338 /* ناو */ بەشی نوێ 1582724 wikitext text/x-wiki == ناو == گەر ناوێکی باشتر هەبوو بیگوازنەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٣:٢٣، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 0rgqd5pmvacgeb8mmeosf8kjqdgtmh6 0 295649 1582725 2026-05-10T13:24:34Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349743938|Economy of Montenegro]]» 1582725 wikitext text/x-wiki The economy of [[مۆنتینیگرۆ|Montenegro]] is a developing transition economy. Its small size and independence movement has largely defined its economic trajectory in the 21st century. It seeks to develop a diversified [[ئابووری تێکەڵ|mixed economy]] through regional trade and investment. Its large agricultural and energy sectors have contributed to overall economic growth, supported by a burgeoning tourism sector.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Milic |first=Predrag |ڕێکەوت=2025-07-23 |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2025/07/23/trouble-in-paradise-cracks-start-to-show-in-montenegros-tourism-boom/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last= |ڕێکەوت=2024-05-20 |ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/montenegro-tourism-0 |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=www.trade.gov |زمان=en}}</ref> Montenegro's public finances remain challenged with high levels of public debt developing a regionally high debt-to-GDP ratio since the 2010s.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Visnjic |first=Borislav |ڕێکەوت=2024-04-18 |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2024/04/18/economists-question-basis-for-rapid-montenegrin-wage-growth/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/montenegro/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=United States Department of State |زمان=en-US |quote=Historically, Montenegro had one of the highest public debt-to-GDP ratios in the Western Balkans region.}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 3i7d5u3cxkez501vgxcwwdztch1tkb0 1582726 1582725 2026-05-10T13:25:17Z Tessla 41338 شائەمراز 1582726 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری مۆنتینیگرۆ''' ئابوورییەکی گواستنەوەی پەرەئەستێنە. قەبارە بچووکەکەی و بزووتنەوەی سەربەخۆیییەکەی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێڕەوی ئابوورییەکەی لە سەدەی ٢١دا دیاری کردووە. ھەوڵ دەدات ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] ھەمەچەشن لە ڕێگەی بازرگانی و وەبەرھێنانی ناوچەییەوە پەرەپێبدات. کەرتە گەورەکانی کشتوکاڵ و وزە بەشدارییان لە کۆی گەشەی ئابووریدا کردووە، کە لەلایەن کەرتی گەشتیاریی گەشەسەندووەوە پشتگیری دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Milic |first=Predrag |ڕێکەوت=2025-07-23 |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2025/07/23/trouble-in-paradise-cracks-start-to-show-in-montenegros-tourism-boom/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last= |ڕێکەوت=2024-05-20 |ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/montenegro-tourism-0 |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=www.trade.gov |زمان=en}}</ref> دارایییە گشتییەکانی مۆنتینیگرۆ بە بەرەنگاری دەمێننەوە بەھۆی ئاستی بەرزی قەرزی گشتییەوە کە ڕێژەیەکی بەرزی قەرز بۆ جی دی پی لەسەر ئاستی ناوچەیی لە ساڵانی ٢٠١٠وە پەرەی سەندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Visnjic |first=Borislav |ڕێکەوت=2024-04-18 |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2024/04/18/economists-question-basis-for-rapid-montenegrin-wage-growth/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/montenegro/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=United States Department of State |زمان=en-US |quote=Historically, Montenegro had one of the highest public debt-to-GDP ratios in the Western Balkans region.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 6g48lc21ocbkvj1y8bzpxtf3twc0abb 1582746 1582726 2026-05-10T16:07:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Montenegro}} 1582746 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری مۆنتینیگرۆ''' ئابوورییەکی گواستنەوەی پەرەئەستێنە. قەبارە بچووکەکەی و بزووتنەوەی سەربەخۆیییەکەی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێڕەوی ئابوورییەکەی لە سەدەی ٢١دا دیاری کردووە. ھەوڵ دەدات ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] ھەمەچەشن لە ڕێگەی بازرگانی و وەبەرھێنانی ناوچەییەوە پەرەپێبدات. کەرتە گەورەکانی کشتوکاڵ و وزە بەشدارییان لە کۆی گەشەی ئابووریدا کردووە، کە لەلایەن کەرتی گەشتیاریی گەشەسەندووەوە پشتگیری دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Milic |first=Predrag |ڕێکەوت=2025-07-23 |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2025/07/23/trouble-in-paradise-cracks-start-to-show-in-montenegros-tourism-boom/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last= |ڕێکەوت=2024-05-20 |ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/montenegro-tourism-0 |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=www.trade.gov |زمان=en}}</ref> دارایییە گشتییەکانی مۆنتینیگرۆ بە بەرەنگاری دەمێننەوە بەھۆی ئاستی بەرزی قەرزی گشتییەوە کە ڕێژەیەکی بەرزی قەرز بۆ جی دی پی لەسەر ئاستی ناوچەیی لە ساڵانی ٢٠١٠وە پەرەی سەندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Visnjic |first=Borislav |ڕێکەوت=2024-04-18 |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2024/04/18/economists-question-basis-for-rapid-montenegrin-wage-growth/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/montenegro/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=United States Department of State |زمان=en-US |quote=Historically, Montenegro had one of the highest public debt-to-GDP ratios in the Western Balkans region.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Montenegro}} hzxae9wvi7qwv1q651jsicsbuihmboj 1582808 1582746 2026-05-10T17:10:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582808 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری مۆنتینیگرۆ''' ئابوورییەکی گواستنەوەی پەرەئەستێنە. قەبارە بچووکەکەی و بزووتنەوەی سەربەخۆیییەکەی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێڕەوی ئابوورییەکەی لە سەدەی ٢١دا دیاری کردووە. ھەوڵ دەدات ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] ھەمەچەشن لە ڕێگەی بازرگانی و وەبەرھێنانی ناوچەییەوە پەرەپێبدات. کەرتە گەورەکانی کشتوکاڵ و وزە بەشدارییان لە کۆی گەشەی ئابووریدا کردووە، کە لەلایەن کەرتی گەشتیاریی گەشەسەندووەوە پشتگیری دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Milic |first=Predrag |ڕێکەوت=2025-07-23 |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2025/07/23/trouble-in-paradise-cracks-start-to-show-in-montenegros-tourism-boom/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last= |ڕێکەوت=2024-05-20 |ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/montenegro-tourism-0 |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=www.trade.gov |زمان=en}}</ref> دارایییە گشتییەکانی مۆنتینیگرۆ بە بەرەنگاری دەمێننەوە بەھۆی ئاستی بەرزی قەرزی گشتییەوە کە ڕێژەیەکی بەرزی قەرز بۆ جی دی پی لەسەر ئاستی ناوچەیی لە ساڵانی ٢٠١٠وە پەرەی سەندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Visnjic |first=Borislav |ڕێکەوت=2024-04-18 |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2024/04/18/economists-question-basis-for-rapid-montenegrin-wage-growth/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/montenegro/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=United States Department of State |زمان=en-US |quote=Historically, Montenegro had one of the highest public debt-to-GDP ratios in the Western Balkans region.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Montenegro}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} akze7s87y934gqhlokkb5poudgt2b9u 1582835 1582808 2026-05-10T20:01:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582835 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووری مۆنتینیگرۆ''' ئابوورییەکی گواستنەوەی پەرەئەستێنە. قەبارە بچووکەکەی و بزووتنەوەی سەربەخۆیییەکەی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێڕەوی ئابوورییەکەی لە سەدەی ٢١دا دیاری کردووە. ھەوڵ دەدات ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] ھەمەچەشن لە ڕێگەی بازرگانی و وەبەرھێنانی ناوچەییەوە پەرەپێبدات. کەرتە گەورەکانی کشتوکاڵ و وزە بەشدارییان لە کۆی گەشەی ئابووریدا کردووە، کە لەلایەن کەرتی گەشتیاریی گەشەسەندووەوە پشتگیری دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Milic |first=Predrag |ڕێکەوت=2025-07-23 |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2025/07/23/trouble-in-paradise-cracks-start-to-show-in-montenegros-tourism-boom/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last= |ڕێکەوت=2024-05-20 |ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/montenegro-tourism-0 |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=www.trade.gov |زمان=en}}</ref> دارایییە گشتییەکانی مۆنتینیگرۆ بە بەرەنگاری دەمێننەوە بەھۆی ئاستی بەرزی قەرزی گشتییەوە کە ڕێژەیەکی بەرزی قەرز بۆ جی دی پی لەسەر ئاستی ناوچەیی لە ساڵانی ٢٠١٠وە پەرەی سەندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Visnjic |first=Borislav |ڕێکەوت=2024-04-18 |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2024/04/18/economists-question-basis-for-rapid-montenegrin-wage-growth/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/montenegro/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-09-16 |وێبگە=United States Department of State |زمان=en-US |quote=Historically, Montenegro had one of the highest public debt-to-GDP ratios in the Western Balkans region.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Montenegro}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 5i5ng2qfmbhzls3wqk398lqjfjmzgcw 0 295650 1582727 2026-05-10T13:26:01Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/72339464|اقتصاد كمبوديا]]» 1582727 wikitext text/x-wiki '''اقتصاد كمبوديا''' في الوقت الحاضر يتبع نظام السوق المفتوحة (اقتصاد السوق)، وشهد تقدماً اقتصادياً سريعاً خلال العقد الماضي. وكان الناتج المحلي الإجمالي لكمبوديا 13 مليار دولار عام 2012.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=29 September 2012 |title=Not a complete stitch-up; Cambodia's economy |url=https://archive.org/details/sim_economist_2012-09-29_404_8804/page/44 |journal=The Economist |volume=404 |issue=8804 |pages=44 |access-date=9 February 2013}}</ref> ناتج قومي للفرد، وعلى الرغم من الزيادة السريعة منخفضة بالمقارنة مع معظم الدول المجاورة. اثنين من أكبر الصناعات في [[کەمبۆدیا|كمبوديا]] هي المنسوجات والسياحة، في حين لا تزال الأنشطة الزراعية المصدر الرئيسي للدخل لكثير من الكمبوديين الذين يعيشون في المناطق الريفية.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Weggel |first=Oskar |date=January 2006 |title=Cambodia in 2005: Year of Reassurance |journal=Asian Survey |volume=46 |issue=1 |pages=158 |doi=10.1525/as.2006.46.1.155 |access-date=9 February 2013}}</ref> قطاع الخدمات يتركز كثيرًا على الأنشطة التجارية والخدمات المتعلقة بالخدمة. في الآونة الأخيرة ذكرت كمبوديا أن احتياطيات النفط والغاز الطبيعي عُثر عليها قبالة الشاطئ. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nhsih8xtcghey3jd44sn7da0s4n3btd 1582728 1582727 2026-05-10T13:27:05Z Tessla 41338 شائەمراز 1582728 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە ئێستادا پەیڕەوی سیستەمی بازاڕی کراوە (ئابووری بازاڕ) دەکات، و لە ماوەی دەیەی ڕابردوودا گەشەسەندنێکی ئابووریی خێرای بەخۆیەوە بینیوە. تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی کەمبۆدیا لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٣ ملیار دۆلار بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=29 September 2012 |title=Not a complete stitch-up; Cambodia's economy |url=https://archive.org/details/sim_economist_2012-09-29_404_8804/page/44 |journal=The Economist |volume=404 |issue=8804 |pages=44 |access-date=9 February 2013}}</ref> داھاتی نەتەوەیی بۆ ھەر تاکێک، سەرەڕای زیادبوونە خێراکەی، بە بەراورد لەگەڵ زۆربەی وڵاتە دراوسێکان نزمە. دوو لە گەورەترین پیشەسازییەکان لە [[کەمبۆدیا]] بریتین لە قوماش و گەشتیاری، لەکاتێکدا چالاکییە کشتوکاڵییەکان ھێشتا سەرچاوەی سەرەکیی داھاتن بۆ زۆرێک لە کەمبۆدییەکان کە لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Weggel |first=Oskar |date=January 2006 |title=Cambodia in 2005: Year of Reassurance |journal=Asian Survey |volume=46 |issue=1 |pages=158 |doi=10.1525/as.2006.46.1.155 |access-date=9 February 2013}}</ref> کەرتی خزمەتگوزاری زۆر لەسەر چالاکییە بازرگانییەکان و خزمەتگوزارییە پەیوەندیدارەکان چڕبووەتەوە. لەم دواییانەدا کەمبۆدیا ڕای گەیاند کە یەدەگی نەوت و گازی سروشتی لە کەناراوەکانیدا دۆزراوەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] g7znu7ny8wmbvon2j9pcg7kmofl74yz 1582745 1582728 2026-05-10T16:01:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Cambodia}} 1582745 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە ئێستادا پەیڕەوی سیستەمی بازاڕی کراوە (ئابووری بازاڕ) دەکات، و لە ماوەی دەیەی ڕابردوودا گەشەسەندنێکی ئابووریی خێرای بەخۆیەوە بینیوە. تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی کەمبۆدیا لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٣ ملیار دۆلار بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=29 September 2012 |title=Not a complete stitch-up; Cambodia's economy |url=https://archive.org/details/sim_economist_2012-09-29_404_8804/page/44 |journal=The Economist |volume=404 |issue=8804 |pages=44 |access-date=9 February 2013}}</ref> داھاتی نەتەوەیی بۆ ھەر تاکێک، سەرەڕای زیادبوونە خێراکەی، بە بەراورد لەگەڵ زۆربەی وڵاتە دراوسێکان نزمە. دوو لە گەورەترین پیشەسازییەکان لە [[کەمبۆدیا]] بریتین لە قوماش و گەشتیاری، لەکاتێکدا چالاکییە کشتوکاڵییەکان ھێشتا سەرچاوەی سەرەکیی داھاتن بۆ زۆرێک لە کەمبۆدییەکان کە لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Weggel |first=Oskar |date=January 2006 |title=Cambodia in 2005: Year of Reassurance |journal=Asian Survey |volume=46 |issue=1 |pages=158 |doi=10.1525/as.2006.46.1.155 |access-date=9 February 2013}}</ref> کەرتی خزمەتگوزاری زۆر لەسەر چالاکییە بازرگانییەکان و خزمەتگوزارییە پەیوەندیدارەکان چڕبووەتەوە. لەم دواییانەدا کەمبۆدیا ڕای گەیاند کە یەدەگی نەوت و گازی سروشتی لە کەناراوەکانیدا دۆزراوەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Cambodia}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hvuoiemptjvkbc7s890rf1pnlpysfmn 1582809 1582745 2026-05-10T17:10:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582809 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە ئێستادا پەیڕەوی سیستەمی بازاڕی کراوە (ئابووری بازاڕ) دەکات، و لە ماوەی دەیەی ڕابردوودا گەشەسەندنێکی ئابووریی خێرای بەخۆیەوە بینیوە. تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی کەمبۆدیا لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٣ ملیار دۆلار بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=29 September 2012 |title=Not a complete stitch-up; Cambodia's economy |url=https://archive.org/details/sim_economist_2012-09-29_404_8804/page/44 |journal=The Economist |volume=404 |issue=8804 |pages=44 |access-date=9 February 2013}}</ref> داھاتی نەتەوەیی بۆ ھەر تاکێک، سەرەڕای زیادبوونە خێراکەی، بە بەراورد لەگەڵ زۆربەی وڵاتە دراوسێکان نزمە. دوو لە گەورەترین پیشەسازییەکان لە [[کەمبۆدیا]] بریتین لە قوماش و گەشتیاری، لەکاتێکدا چالاکییە کشتوکاڵییەکان ھێشتا سەرچاوەی سەرەکیی داھاتن بۆ زۆرێک لە کەمبۆدییەکان کە لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Weggel |first=Oskar |date=January 2006 |title=Cambodia in 2005: Year of Reassurance |journal=Asian Survey |volume=46 |issue=1 |pages=158 |doi=10.1525/as.2006.46.1.155 |access-date=9 February 2013}}</ref> کەرتی خزمەتگوزاری زۆر لەسەر چالاکییە بازرگانییەکان و خزمەتگوزارییە پەیوەندیدارەکان چڕبووەتەوە. لەم دواییانەدا کەمبۆدیا ڕای گەیاند کە یەدەگی نەوت و گازی سروشتی لە کەناراوەکانیدا دۆزراوەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Cambodia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ax3kk1isbmokexh4e6it22frwc9vof0 1582834 1582809 2026-05-10T20:01:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582834 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} لە ئێستادا پەیڕەوی سیستەمی بازاڕی کراوە (ئابووری بازاڕ) دەکات، و لە ماوەی دەیەی ڕابردوودا گەشەسەندنێکی ئابووریی خێرای بەخۆیەوە بینیوە. تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی کەمبۆدیا لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٣ ملیار دۆلار بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=29 September 2012 |title=Not a complete stitch-up; Cambodia's economy |url=https://archive.org/details/sim_economist_2012-09-29_404_8804/page/44 |journal=The Economist |volume=404 |issue=8804 |pages=44 |access-date=9 February 2013}}</ref> داھاتی نەتەوەیی بۆ ھەر تاکێک، سەرەڕای زیادبوونە خێراکەی، بە بەراورد لەگەڵ زۆربەی وڵاتە دراوسێکان نزمە. دوو لە گەورەترین پیشەسازییەکان لە [[کەمبۆدیا]] بریتین لە قوماش و گەشتیاری، لەکاتێکدا چالاکییە کشتوکاڵییەکان ھێشتا سەرچاوەی سەرەکیی داھاتن بۆ زۆرێک لە کەمبۆدییەکان کە لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Weggel |first=Oskar |date=January 2006 |title=Cambodia in 2005: Year of Reassurance |journal=Asian Survey |volume=46 |issue=1 |pages=158 |doi=10.1525/as.2006.46.1.155 |access-date=9 February 2013}}</ref> کەرتی خزمەتگوزاری زۆر لەسەر چالاکییە بازرگانییەکان و خزمەتگوزارییە پەیوەندیدارەکان چڕبووەتەوە. لەم دواییانەدا کەمبۆدیا ڕای گەیاند کە یەدەگی نەوت و گازی سروشتی لە کەناراوەکانیدا دۆزراوەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Cambodia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 2eiw0a0tq95iaqk56t9611hv8lprt4m 1 295651 1582736 2026-05-10T14:31:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582736 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەھەتێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582735 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf بۆ http://www.aina.org/reports/acetste.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٣١، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) cnzrbxdz5fm9z45x028vhhrb9x5c9f8 0 295652 1582772 2026-05-10T16:29:32Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1348679304|Economy of Bahrain]]» 1582772 wikitext text/x-wiki The economy of [[بەحرەین|Bahrain]] has significantly diversified in recent years to be less dependent on oil and gas, although they remain an important part of the economy.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thebanker.com/content/c11eb1a2-e2fd-4457-9211-c71303016b03 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-03 |وێبگە=www.thebanker.com |زمان=en}}</ref> As of 2024, the extraction of oil and natural gas is the third largest sector in the economy.<ref name="fia World Fact Book - Bahrain's Economy">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Ministry of Finance and National Economy |ڕێکەوت=5 May 2025 |ناونیشان=https://www.mofne.gov.bh/media/bsijlcsc/beq-2024-en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=25 June 2025 |وێبگە=Ministry of Finance and National Economy}}</ref> Bahrain advocates for a [[ئابووری تێکەڵ|mixed economy system]]. Two examples of Bahrain’s advocacy for this system in the late 20th century are heavily investing in the [[بانک|banking]] and [[گەشتیاری|tourism]] sectors.<ref name="EDB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bahrainedb.com/EDBInBahrain.aspx?id=2134 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101228154653/http://www.bahrainedb.com/EDBInBahrain.aspx?id=2134 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 28, 2010 |ڕێکەوتی سەردان=24 June 2012}}</ref> In 2008, Bahrain was ranked highly in the Global Financial Centres Index (GFCI), which evaluates financial centres using survey responses and quantitative indicators. Bahrain's banking and financial services sector, particularly [[بانکی ئیسلامی|Islamic banking]], have benefited from the regional boom driven by demand for oil.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 April 2008 |ناونیشان=http://www.arabianbusiness.com/517455-bahrain-calling |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2010}}</ref> [[نەوت|Petroleum]] is Bahrain's most exported product, accounting for 60% of export receipts, 70% of government revenues, and 11% of [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|GDP]].<ref name="CIA">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahrain/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111045543/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahrain |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 11, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=25 January 2011}}</ref> Aluminum is the second most exported product, followed by finance and construction materials.<ref name="CIA" /> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qliu45xhuobknf8c8f9ka6kkssz5tlw 1582773 1582772 2026-05-10T16:30:33Z Tessla 41338 شائەمراز 1582773 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری [[بەحرەین]] لە ساڵانی دواییدا بە شێوەیەکی بەرچاو ھەمەچەشن کراوە بۆ ئەوەی کەمتر وابەستەی نەوت و گاز بێت، ھەرچەندە ئەوان بە بەشێکی گرنگی ئابووری دەمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thebanker.com/content/c11eb1a2-e2fd-4457-9211-c71303016b03 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-03 |وێبگە=www.thebanker.com |زمان=en}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢٤، دەرھێنانی نەوت و گازی سروشتی سێیەم گەورەترین کەرتە لە ئابووریدا.<ref name="fia World Fact Book - Bahrain's Economy">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Ministry of Finance and National Economy |ڕێکەوت=5 May 2025 |ناونیشان=https://www.mofne.gov.bh/media/bsijlcsc/beq-2024-en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=25 June 2025 |وێبگە=Ministry of Finance and National Economy}}</ref> بەحرەین داکۆکی لە [[ئابووری تێکەڵ|سیستەمێکی ئابووری تێکەڵ]] دەکات. دوو نموونەی داکۆکیکردنی بەحرەین بۆ ئەم سیستەمە لە کۆتاییی سەدەی ٢٠دا، بریتین لە وەبەرھێنانی چڕ لە کەرتەکانی [[بانک|بانکداری]] و [[گەشتیاری]].<ref name="EDB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bahrainedb.com/EDBInBahrain.aspx?id=2134 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101228154653/http://www.bahrainedb.com/EDBInBahrain.aspx?id=2134 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 28, 2010 |ڕێکەوتی سەردان=24 June 2012}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨دا، بەحرەین پلەیەکی بەرزی بەدەستھێنا لە پێوەرەکانی ناوەندە دارایییە نێونەتەوەیییەکان (جی ئێف سی ئای)، کە ھەڵسەنگاندن بۆ ناوەندە دارایییەکان دەکات بە بەکارھێنانی وەڵامی ڕاپرسییەکان و نیشاندەرە چەندایەتییەکان. کەرتی بانکداری و خزمەتگوزارییە دارایییەکانی بەحرەین، بە تایبەتی [[بانکی ئیسلامی|بانکداری ئیسلامی]]، سوودمەند بوون لە گەشەسەندنی ناوچەیی کە بەھۆی خواست لەسەر نەوتەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 April 2008 |ناونیشان=http://www.arabianbusiness.com/517455-bahrain-calling |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2010}}</ref> [[نەوت]] ھەناردەکراوترین بەرھەمی بەحرەینە، کە ٦٠٪ی داھاتی ھەناردەکردن، ٧٠٪ی داھاتەکانی حکوومەت، و ١١٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پی]] پێکدەھێنێت.<ref name="CIA">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahrain/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111045543/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahrain |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 11, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=25 January 2011}}</ref> ئەلەمنیۆم دووەم ھەناردەکراوترین بەرھەمە، دوای ئەویش دارایی و کەرەستەی بیناسازی دێن.<ref name="CIA"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jbnyb4gmk5na2nh9o4w4sim6za3dqnm 1582787 1582773 2026-05-10T17:03:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:بەحرەین|بەحرەین]] 1582787 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری [[بەحرەین]] لە ساڵانی دواییدا بە شێوەیەکی بەرچاو ھەمەچەشن کراوە بۆ ئەوەی کەمتر وابەستەی نەوت و گاز بێت، ھەرچەندە ئەوان بە بەشێکی گرنگی ئابووری دەمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thebanker.com/content/c11eb1a2-e2fd-4457-9211-c71303016b03 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-03 |وێبگە=www.thebanker.com |زمان=en}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢٤، دەرھێنانی نەوت و گازی سروشتی سێیەم گەورەترین کەرتە لە ئابووریدا.<ref name="fia World Fact Book - Bahrain's Economy">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Ministry of Finance and National Economy |ڕێکەوت=5 May 2025 |ناونیشان=https://www.mofne.gov.bh/media/bsijlcsc/beq-2024-en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=25 June 2025 |وێبگە=Ministry of Finance and National Economy}}</ref> بەحرەین داکۆکی لە [[ئابووری تێکەڵ|سیستەمێکی ئابووری تێکەڵ]] دەکات. دوو نموونەی داکۆکیکردنی بەحرەین بۆ ئەم سیستەمە لە کۆتاییی سەدەی ٢٠دا، بریتین لە وەبەرھێنانی چڕ لە کەرتەکانی [[بانک|بانکداری]] و [[گەشتیاری]].<ref name="EDB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bahrainedb.com/EDBInBahrain.aspx?id=2134 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101228154653/http://www.bahrainedb.com/EDBInBahrain.aspx?id=2134 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 28, 2010 |ڕێکەوتی سەردان=24 June 2012}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨دا، بەحرەین پلەیەکی بەرزی بەدەستھێنا لە پێوەرەکانی ناوەندە دارایییە نێونەتەوەیییەکان (جی ئێف سی ئای)، کە ھەڵسەنگاندن بۆ ناوەندە دارایییەکان دەکات بە بەکارھێنانی وەڵامی ڕاپرسییەکان و نیشاندەرە چەندایەتییەکان. کەرتی بانکداری و خزمەتگوزارییە دارایییەکانی بەحرەین، بە تایبەتی [[بانکی ئیسلامی|بانکداری ئیسلامی]]، سوودمەند بوون لە گەشەسەندنی ناوچەیی کە بەھۆی خواست لەسەر نەوتەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 April 2008 |ناونیشان=http://www.arabianbusiness.com/517455-bahrain-calling |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2010}}</ref> [[نەوت]] ھەناردەکراوترین بەرھەمی بەحرەینە، کە ٦٠٪ی داھاتی ھەناردەکردن، ٧٠٪ی داھاتەکانی حکوومەت، و ١١٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پی]] پێکدەھێنێت.<ref name="CIA">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahrain/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111045543/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahrain |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 11, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=25 January 2011}}</ref> ئەلەمنیۆم دووەم ھەناردەکراوترین بەرھەمە، دوای ئەویش دارایی و کەرەستەی بیناسازی دێن.<ref name="CIA"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|بەحرەین}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lq79ra8cyxtqkjmapy1epa1qzrfstrv 1582852 1582787 2026-05-10T20:04:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582852 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری [[بەحرەین]] لە ساڵانی دواییدا بە شێوەیەکی بەرچاو ھەمەچەشن کراوە بۆ ئەوەی کەمتر وابەستەی نەوت و گاز بێت، ھەرچەندە ئەوان بە بەشێکی گرنگی ئابووری دەمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thebanker.com/content/c11eb1a2-e2fd-4457-9211-c71303016b03 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-03 |وێبگە=www.thebanker.com |زمان=en}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢٤، دەرھێنانی نەوت و گازی سروشتی سێیەم گەورەترین کەرتە لە ئابووریدا.<ref name="fia World Fact Book - Bahrain's Economy">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Ministry of Finance and National Economy |ڕێکەوت=5 May 2025 |ناونیشان=https://www.mofne.gov.bh/media/bsijlcsc/beq-2024-en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=25 June 2025 |وێبگە=Ministry of Finance and National Economy}}</ref> بەحرەین داکۆکی لە [[ئابووری تێکەڵ|سیستەمێکی ئابووری تێکەڵ]] دەکات. دوو نموونەی داکۆکیکردنی بەحرەین بۆ ئەم سیستەمە لە کۆتاییی سەدەی ٢٠دا، بریتین لە وەبەرھێنانی چڕ لە کەرتەکانی [[بانک|بانکداری]] و [[گەشتیاری]].<ref name="EDB">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bahrainedb.com/EDBInBahrain.aspx?id=2134 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101228154653/http://www.bahrainedb.com/EDBInBahrain.aspx?id=2134 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 28, 2010 |ڕێکەوتی سەردان=24 June 2012}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨دا، بەحرەین پلەیەکی بەرزی بەدەستھێنا لە پێوەرەکانی ناوەندە دارایییە نێونەتەوەیییەکان (جی ئێف سی ئای)، کە ھەڵسەنگاندن بۆ ناوەندە دارایییەکان دەکات بە بەکارھێنانی وەڵامی ڕاپرسییەکان و نیشاندەرە چەندایەتییەکان. کەرتی بانکداری و خزمەتگوزارییە دارایییەکانی بەحرەین، بە تایبەتی [[بانکی ئیسلامی|بانکداری ئیسلامی]]، سوودمەند بوون لە گەشەسەندنی ناوچەیی کە بەھۆی خواست لەسەر نەوتەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=25 April 2008 |ناونیشان=http://www.arabianbusiness.com/517455-bahrain-calling |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2010}}</ref> [[نەوت]] ھەناردەکراوترین بەرھەمی بەحرەینە، کە ٦٠٪ی داھاتی ھەناردەکردن، ٧٠٪ی داھاتەکانی حکوومەت، و ١١٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پی]] پێکدەھێنێت.<ref name="CIA">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahrain/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111045543/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahrain |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 11, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=25 January 2011}}</ref> ئەلەمنیۆم دووەم ھەناردەکراوترین بەرھەمە، دوای ئەویش دارایی و کەرەستەی بیناسازی دێن.<ref name="CIA"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|بەحرەین}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} d72wa1d1v8rldd4147jeuq1c6vumck7 0 295653 1582776 2026-05-10T16:33:19Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345952940|Economy of London]]» 1582776 wikitext text/x-wiki The '''economy of London''' is dominated by service industries, particularly financial services and associated professional services, which have strong links with the economy in other parts of the [[شانشینی یەکگرتوو|United Kingdom]] (UK) and internationally.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 March 2016 |ناونیشان=https://www.thecityuk.com/research/key-facts-about-uk-financial-and-related-professional-services-2016/ |ڕێکەوتی سەردان=11 October 2016}}</ref> In addition to being the capital city of the United Kingdom, [[لەندەن|London]] is one of the world's leading financial centres for international business and commerce and is one of the "command centres" for the [[ئابووری جیھان|global economy]].<ref>{{Cite book|last=Sassen, Saskia|title=The Global City: New York, London, Tokyo|publisher=Princeton University Press|year=2001|edition=2nd|author-link=Saskia Sassen}}</ref><ref name="Roberts2008">{{Cite book|last=Roberts|first=Richard|title=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|publisher=Economist|year=2008|page=2|id={{ASIN|1861978588|country=uk}}}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 February 2017 |ناونیشان=http://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130062403/https://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 January 2020 |ڕێکەوتی سەردان=20 February 2017 |postscript=none}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە London is the most populous region, urban zone and [[ناوچەی گەورە|metropolitan area]] in the United Kingdom. London had the fifth largest metropolitan economy in the world in 2011 according to the Brookings Institution.<ref name="Brookings">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130605135349/http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2013 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2013}}</ref> Some of its neighbourhoods have estimated per capita GVA as high as £116,800 ($162,200). The London fiscal surplus, £32.5 billion in 2016–17,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.scotfact.com/fiscal-transfers |ڕێکەوتی سەردان=29 April 2020 |وێبگە=Scotfact |زمان=en}}</ref> mostly goes towards funding services in other parts of the UK.<ref name="Clark">{{Cite book|last=Clark|first=Greg|url=https://books.google.com/books?id=MhTfBAAAQBAJ&q=London+fiscal+surplus&pg=PA160|title=The Making of a World City: London 1991 to 2021|date=2014|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-60972-9|page=160|language=en}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە London accounts for approximately 22 per cent of the [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو|UK's economic output]].<ref name="ONS">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-accounts/regional-gross-value-added--income-approach-/december-2013/rft-nuts3.xls |ڕێکەوتی سەردان=7 January 2014}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2011 |ناونیشان=http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427055149/http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 April 2015 |ڕێکەوتی سەردان=24 May 2015}}</ref> 841,000 private sector businesses were based in London at the start of 2013, more than in any other region or country in the UK. 18 per cent are in the professional, scientific and technical activities sector while 15 per cent are in the construction sector. Many of these are small and medium-sized enterprises.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 October 2013 |ناونیشان=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/252175/13-92-business-population-estimate-2013-stats-release-4.pdf |ڕێکەوتی سەردان=16 November 2013}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tfojlqvirwdsccvf4xqrsj8tfsrc9gw 1582777 1582776 2026-05-10T16:34:06Z Tessla 41338 شائەمراز 1582777 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری لەندەن لەلایەن پیشەسازییە خزمەتگوزارییەکانەوە بەسەریدا زاڵە، بەتایبەتی خزمەتگوزارییە دارایییەکان و خزمەتگوزارییە پیشەیییە پەیوەندیدارەکان، کە پەیوەندییەکی بەھێزیان لەگەڵ ئابووری لە بەشەکانی تری [[شانشینی یەکگرتوو]] و لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 March 2016 |ناونیشان=https://www.thecityuk.com/research/key-facts-about-uk-financial-and-related-professional-services-2016/ |ڕێکەوتی سەردان=11 October 2016}}</ref> وێڕای ئەوەی پایتەختی شانشینی یەکگرتووە، [[لەندەن]] یەکێکە لە ناوەندە دارایییە پێشەنگەکانی جیھان بۆ بازرگانی و بازرگانیی نێونەتەوەیی و یەکێکە لە «ناوەندەکانی فەرماندەیی» بۆ [[ئابووری جیھان]]ی.<ref>{{Cite book|last=Sassen, Saskia|title=The Global City: New York, London, Tokyo|publisher=Princeton University Press|year=2001|edition=2nd|author-link=Saskia Sassen}}</ref><ref name="Roberts2008">{{Cite book|last=Roberts|first=Richard|title=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|publisher=Economist|year=2008|page=2|id={{ASIN|1861978588|country=uk}}}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 February 2017 |ناونیشان=http://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130062403/https://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 January 2020 |ڕێکەوتی سەردان=20 February 2017 |postscript=none}}</ref> لەندەن پڕدانیشتووترین ناوچە، زۆنی شاری و [[ناوچەی گەورە|ناوچەی مێترۆپۆلیتانییە]] لە شانشینی یەکگرتوودا. بەپێی دامەزراوەی بروکینگس، لەندەن پێنجەم گەورەترین ئابووریی مێترۆپۆلیتانی ھەبوو لە جیھاندا لە ساڵی ٢٠١١دا.<ref name="Brookings">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130605135349/http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2013 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2013}}</ref> ھەندێک لە گەڕەکەکانی تێکرای بەھای زیادکراوی خاوی (GVA) بۆ ھەر تاکێک بە ١١٦٬٨٠٠ پاوەند (١٦٢٬٢٠٠ دۆلار) دەخەمڵێنرێت. زیادەی داراییی لەندەن، کە ٣٢٫٥ ملیار پاوەند بوو لە ساڵانی ٢٠١٦–١٧دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.scotfact.com/fiscal-transfers |ڕێکەوتی سەردان=29 April 2020 |وێبگە=Scotfact |زمان=en}}</ref> زۆربەی بۆ دابینکردنی بوودجەی خزمەتگوزارییەکان لە بەشەکانی تری شانشینی یەکگرتوودا دەچێت.<ref name="Clark">{{Cite book|last=Clark|first=Greg|url=https://books.google.com/books?id=MhTfBAAAQBAJ&q=London+fiscal+surplus&pg=PA160|title=The Making of a World City: London 1991 to 2021|date=2014|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-60972-9|page=160|language=en}}</ref> لەندەن نزیکەی ٢٢ لە سەدی [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو|بەرھەمی ئابووریی شانشینی یەکگرتوو]] پێکدەھێنێت.<ref name="ONS">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-accounts/regional-gross-value-added--income-approach-/december-2013/rft-nuts3.xls |ڕێکەوتی سەردان=7 January 2014}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2011 |ناونیشان=http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427055149/http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 April 2015 |ڕێکەوتی سەردان=24 May 2015}}</ref> ٨٤١٬٠٠٠ بازرگانیی کەرتی تایبەت لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٣دا بنکەیان لە لەندەن بووە، کە زیاترە لە ھەر ناوچە یان وڵاتێکی تری شانشینی یەکگرتوودا. ١٨ لە سەدیان لە کەرتی چالاکییە پیشەیی، زانستی و تەکنیکییەکانن، لەکاتێکدا ١٥ لە سەدیان لە کەرتی بیناسازیدان. زۆربەی ئەمانە کۆمپانیا بچووک و مامناوەندەکانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 October 2013 |ناونیشان=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/252175/13-92-business-population-estimate-2013-stats-release-4.pdf |ڕێکەوتی سەردان=16 November 2013}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i1vs6wwjkazadjbn4isku38gh77bgjm 1582856 1582777 2026-05-10T20:04:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582856 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری لەندەن لەلایەن پیشەسازییە خزمەتگوزارییەکانەوە بەسەریدا زاڵە، بەتایبەتی خزمەتگوزارییە دارایییەکان و خزمەتگوزارییە پیشەیییە پەیوەندیدارەکان، کە پەیوەندییەکی بەھێزیان لەگەڵ ئابووری لە بەشەکانی تری [[شانشینی یەکگرتوو]] و لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 March 2016 |ناونیشان=https://www.thecityuk.com/research/key-facts-about-uk-financial-and-related-professional-services-2016/ |ڕێکەوتی سەردان=11 October 2016}}</ref> وێڕای ئەوەی پایتەختی شانشینی یەکگرتووە، [[لەندەن]] یەکێکە لە ناوەندە دارایییە پێشەنگەکانی جیھان بۆ بازرگانی و بازرگانیی نێونەتەوەیی و یەکێکە لە «ناوەندەکانی فەرماندەیی» بۆ [[ئابووری جیھان]]ی.<ref>{{Cite book|last=Sassen, Saskia|title=The Global City: New York, London, Tokyo|publisher=Princeton University Press|year=2001|edition=2nd|author-link=Saskia Sassen}}</ref><ref name="Roberts2008">{{Cite book|last=Roberts|first=Richard|title=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|publisher=Economist|year=2008|page=2|id={{ASIN|1861978588|country=uk}}}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 February 2017 |ناونیشان=http://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130062403/https://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 January 2020 |ڕێکەوتی سەردان=20 February 2017 |postscript=none}}</ref> لەندەن پڕدانیشتووترین ناوچە، زۆنی شاری و [[ناوچەی گەورە|ناوچەی مێترۆپۆلیتانییە]] لە شانشینی یەکگرتوودا. بەپێی دامەزراوەی بروکینگس، لەندەن پێنجەم گەورەترین ئابووریی مێترۆپۆلیتانی ھەبوو لە جیھاندا لە ساڵی ٢٠١١دا.<ref name="Brookings">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130605135349/http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2013 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2013}}</ref> ھەندێک لە گەڕەکەکانی تێکرای بەھای زیادکراوی خاوی (GVA) بۆ ھەر تاکێک بە ١١٦٬٨٠٠ پاوەند (١٦٢٬٢٠٠ دۆلار) دەخەمڵێنرێت. زیادەی داراییی لەندەن، کە ٣٢٫٥ ملیار پاوەند بوو لە ساڵانی ٢٠١٦–١٧دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.scotfact.com/fiscal-transfers |ڕێکەوتی سەردان=29 April 2020 |وێبگە=Scotfact |زمان=en}}</ref> زۆربەی بۆ دابینکردنی بوودجەی خزمەتگوزارییەکان لە بەشەکانی تری شانشینی یەکگرتوودا دەچێت.<ref name="Clark">{{Cite book|last=Clark|first=Greg|url=https://books.google.com/books?id=MhTfBAAAQBAJ&q=London+fiscal+surplus&pg=PA160|title=The Making of a World City: London 1991 to 2021|date=2014|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-60972-9|page=160|language=en}}</ref> لەندەن نزیکەی ٢٢ لە سەدی [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو|بەرھەمی ئابووریی شانشینی یەکگرتوو]] پێکدەھێنێت.<ref name="ONS">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-accounts/regional-gross-value-added--income-approach-/december-2013/rft-nuts3.xls |ڕێکەوتی سەردان=7 January 2014}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2011 |ناونیشان=http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427055149/http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 April 2015 |ڕێکەوتی سەردان=24 May 2015}}</ref> ٨٤١٬٠٠٠ بازرگانیی کەرتی تایبەت لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٣دا بنکەیان لە لەندەن بووە، کە زیاترە لە ھەر ناوچە یان وڵاتێکی تری شانشینی یەکگرتوودا. ١٨ لە سەدیان لە کەرتی چالاکییە پیشەیی، زانستی و تەکنیکییەکانن، لەکاتێکدا ١٥ لە سەدیان لە کەرتی بیناسازیدان. زۆربەی ئەمانە کۆمپانیا بچووک و مامناوەندەکانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=23 October 2013 |ناونیشان=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/252175/13-92-business-population-estimate-2013-stats-release-4.pdf |ڕێکەوتی سەردان=16 November 2013}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} d1cs8quldvnjcp8jwflnnxkr7dte4ql 0 295654 1582778 2026-05-10T16:34:43Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351205406|Economy of Telangana]]» 1582778 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Coal_Handling_Ropeway_near_Pamulapalli.jpg|وێنۆک|Coal Handling Ropeway at Aswapuram, Khammam district]] '''Telangana''' is one of the fastest-growing states in [[ھیندستان|India]] posing [[گەشەی ئابووری|average annual growth rate]] of 13.90% over the last five years. Telangana's [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|nominal gross state domestic product]] for the year 2023-24 stands at ₹15.2 lakh crore (US$180 billion). Service sector is the largest contributor to the Telangana's economy with a share of about 65% in the year 2018-19. Growth in services has largely been fuelled by IT services with the State holding leading position in IT & ITeS in the country in terms of production and exports. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qpkiuorfbvredxxfzir4z7npgy1rq7h 1582779 1582778 2026-05-10T16:35:28Z Tessla 41338 شائەمراز 1582779 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Coal_Handling_Ropeway_near_Pamulapalli.jpg|وێنۆک|ڕێڕەوی تەنافی گواستنەوەی خەڵووز لە ئەسواپورام، ناوچەی خەممام]] '''تێلانگانا''' یەکێکە لەو ویلایەتانەی کە خاوەنی خێراترین گەشەیە لە [[ھیندستان]] بە [[گەشەی ئابووری|تێکڕای گەشەی ساڵانەی]] ١٣٫٩٠٪ لە ماوەی پێنج ساڵی ڕابردوودا. [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەتی تێلانگانا بە ناو]] بۆ ساڵی ٢٠٢٣–٢٤ بریتییە لە ١٥٫٢ لاک کرۆر ڕوپیە (١٨٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی). کەرتی خزمەتگوزاری گەورەترین بەشداربووی ئابووری تێلانگانایە بە پشکی نزیکەی ٦٥٪ لە ساڵی ٢٠١٨–١٩دا. گەشەکردن لە خزمەتگوزارییەکاندا تا ڕادەیەکی زۆر بەھۆی خزمەتگوزارییەکانی ئای تی بووە و ویلایەتەکە پێگەیەکی پێشەنگی لە ئای تی و ئای تی ئی ئێس لە وڵاتدا ھەیە لە ڕووی بەرھەمھێنان و ھەناردەکردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] azu0dtceseoiiac5xdocio60d09vvab 1582855 1582779 2026-05-10T20:04:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582855 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Coal_Handling_Ropeway_near_Pamulapalli.jpg|وێنۆک|ڕێڕەوی تەنافی گواستنەوەی خەڵووز لە ئەسواپورام، ناوچەی خەممام]] '''تێلانگانا''' یەکێکە لەو ویلایەتانەی کە خاوەنی خێراترین گەشەیە لە [[ھیندستان]] بە [[گەشەی ئابووری|تێکڕای گەشەی ساڵانەی]] ١٣٫٩٠٪ لە ماوەی پێنج ساڵی ڕابردوودا. [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەتی تێلانگانا بە ناو]] بۆ ساڵی ٢٠٢٣–٢٤ بریتییە لە ١٥٫٢ لاک کرۆر ڕوپیە (١٨٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی). کەرتی خزمەتگوزاری گەورەترین بەشداربووی ئابووری تێلانگانایە بە پشکی نزیکەی ٦٥٪ لە ساڵی ٢٠١٨–١٩دا. گەشەکردن لە خزمەتگوزارییەکاندا تا ڕادەیەکی زۆر بەھۆی خزمەتگوزارییەکانی ئای تی بووە و ویلایەتەکە پێگەیەکی پێشەنگی لە ئای تی و ئای تی ئی ئێس لە وڵاتدا ھەیە لە ڕووی بەرھەمھێنان و ھەناردەکردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 13mn7k1rkvrspkoc958gylge0oe0gse 0 295655 1582780 2026-05-10T16:44:05Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352814447|Economy of Costa Rica]]» 1582780 wikitext text/x-wiki The '''economy of [[کۆستاریکا|Costa Rica]]''' has been very stable for some years now, with continuing growth in the GDP (Gross Domestic Product) and moderate inflation, though with a high unemployment rate: 11.49% in 2019.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 June 2020 |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.NE.ZS?locations=CR&view=chart |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2020}}</ref> Costa Rica's economy emerged from recession in 1997 and has shown strong aggregate growth since then.<ref name="focus-economics.com">{{بیرخستنەوەی وێب |last=FocusEconomics |ڕێکەوت=2 January 2014 |ناونیشان=http://www.focus-economics.com/countries/costa-rica |ڕێکەوتی سەردان=1 January 2023 |وێبگە=FocusEconomics – Economic Forecasts from the World's Leading Economists}}</ref> The estimated GDP for 2026 is US$125 billion, up significantly from the US$52.6 billion in 2015<ref name="focus-economics.com" /> while the estimated 2026 per capita (purchasing power parity) is US$33,897.<ref name="IMFWEOCR">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=111,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |وێبگە=imf.org}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] q1eb7mr7ye08fh1l25d2ux903fca6ty 1582781 1582780 2026-05-10T16:45:08Z Tessla 41338 شائەمراز 1582781 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری کۆستاریکا بۆ چەند ساڵێکە زۆر سەقامگیر بووە، بە گەشەی بەردەوام لە جی دی پی (تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی) و ھەڵاوسانی مامناوەند، ھەرچەندە بە ڕێژەیەکی بەرزی بێکاری: ١١٫٤٩٪ لە ساڵی ٢٠١٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 June 2020 |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.NE.ZS?locations=CR&view=chart |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2020}}</ref> ئابووری کۆستاریکا لە ساڵی ١٩٩٧دا لە پاشەکشە ڕزگاری بوو و لەو کاتەوە گەشەیەکی کۆی بەھێزی نیشان داوە.<ref name="focus-economics.com">{{بیرخستنەوەی وێب |last=FocusEconomics |ڕێکەوت=2 January 2014 |ناونیشان=http://www.focus-economics.com/countries/costa-rica |ڕێکەوتی سەردان=1 January 2023 |وێبگە=FocusEconomics – Economic Forecasts from the World's Leading Economists}}</ref> جی دی پیی خەمڵێنراو بۆ ساڵی ٢٠٢٦ بریتییە لە ١٢٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی، کە بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە لە ٥٢٫٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٥دا<ref name="focus-economics.com"/> لەکاتێکدا خەمڵێنراوی ٢٠٢٦ بۆ ھەر تاکێک (ھاوتای ھێزی کڕین) ٣٣٬٨٩٧ دۆلاری ئەمریکییە.<ref name="IMFWEOCR">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=111,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |وێبگە=imf.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] l3gv3ue64hruaw50joei2ns7mwcj8eh 1582784 1582781 2026-05-10T17:02:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582784 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری کۆستاریکا بۆ چەند ساڵێکە زۆر سەقامگیر بووە، بە گەشەی بەردەوام لە جی دی پی (تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی) و ھەڵاوسانی مامناوەند، ھەرچەندە بە ڕێژەیەکی بەرزی بێکاری: ١١٫٤٩٪ لە ساڵی ٢٠١٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 June 2020 |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.NE.ZS?locations=CR&view=chart |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2020}}</ref> ئابووری کۆستاریکا لە ساڵی ١٩٩٧دا لە پاشەکشە ڕزگاری بوو و لەو کاتەوە گەشەیەکی کۆی بەھێزی نیشان داوە.<ref name="focus-economics.com">{{بیرخستنەوەی وێب |last=FocusEconomics |ڕێکەوت=2 January 2014 |ناونیشان=http://www.focus-economics.com/countries/costa-rica |ڕێکەوتی سەردان=1 January 2023 |وێبگە=FocusEconomics – Economic Forecasts from the World's Leading Economists}}</ref> جی دی پیی خەمڵێنراو بۆ ساڵی ٢٠٢٦ بریتییە لە ١٢٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی، کە بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە لە ٥٢٫٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٥دا<ref name="focus-economics.com"/> لەکاتێکدا خەمڵێنراوی ٢٠٢٦ بۆ ھەر تاکێک (ھاوتای ھێزی کڕین) ٣٣٬٨٩٧ دۆلاری ئەمریکییە.<ref name="IMFWEOCR">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=111,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |وێبگە=imf.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] erlpcdaqws3832i0xjdca33zj1kd07x 1582853 1582784 2026-05-10T20:04:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582853 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری کۆستاریکا بۆ چەند ساڵێکە زۆر سەقامگیر بووە، بە گەشەی بەردەوام لە جی دی پی (تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی) و ھەڵاوسانی مامناوەند، ھەرچەندە بە ڕێژەیەکی بەرزی بێکاری: ١١٫٤٩٪ لە ساڵی ٢٠١٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 June 2020 |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.NE.ZS?locations=CR&view=chart |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2020}}</ref> ئابووری کۆستاریکا لە ساڵی ١٩٩٧دا لە پاشەکشە ڕزگاری بوو و لەو کاتەوە گەشەیەکی کۆی بەھێزی نیشان داوە.<ref name="focus-economics.com">{{بیرخستنەوەی وێب |last=FocusEconomics |ڕێکەوت=2 January 2014 |ناونیشان=http://www.focus-economics.com/countries/costa-rica |ڕێکەوتی سەردان=1 January 2023 |وێبگە=FocusEconomics – Economic Forecasts from the World's Leading Economists}}</ref> جی دی پیی خەمڵێنراو بۆ ساڵی ٢٠٢٦ بریتییە لە ١٢٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی، کە بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە لە ٥٢٫٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٥دا<ref name="focus-economics.com"/> لەکاتێکدا خەمڵێنراوی ٢٠٢٦ بۆ ھەر تاکێک (ھاوتای ھێزی کڕین) ٣٣٬٨٩٧ دۆلاری ئەمریکییە.<ref name="IMFWEOCR">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=111,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |وێبگە=imf.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} crdcmu117e0dldl7r1gcvbdcaao8bj9 0 295656 1582782 2026-05-10T16:47:02Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1300045492|Economy of Phoenix]]» 1582782 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Phoenix_Financial_Center_September_29_2013_Phoenix_Arizona_2112x2816_West.JPG|چەپ|وێنۆک|Phoenix Financial Center]] The '''economy of Phoenix''' was focused during the early years of [[فینیکس (ئەریزۆنا)|Phoenix]] primarily on agriculture and natural resources, dependent mainly on the "5Cs", which were copper, cattle, climate, cotton, and citrus. Since World War II, the Phoenix economy has become diversified. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە aa7py18ksnt05cgs93z3idr16rauraf 1582783 1582782 2026-05-10T16:47:40Z Tessla 41338 شائەمراز 1582783 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Phoenix_Financial_Center_September_29_2013_Phoenix_Arizona_2112x2816_West.JPG|وێنۆک|ناوەندی داراییی فینیکس]] ئابووری [[فینیکس (ئەریزۆنا)|فینیکس]] لە ساڵانی سەرەتای دامەزراندنیدا بە پلەی یەکەم لەسەر کشتوکاڵ و سەرچاوە سروشتییەکان چڕ بووبووەوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەند بوو بە "5Cs"، کە بریتی بوون لە مس، مەڕوماڵات، کەشوھەوا، لۆکە و لیمۆمەنییەکان. لە دوای جەنگی جیھانیی دووەمەوە، ئابووری فینیکس ھەمەچەشن بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} b72gs4falz9e8y9h0qdnp3gmn0n1326 1582854 1582783 2026-05-10T20:04:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582854 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Phoenix_Financial_Center_September_29_2013_Phoenix_Arizona_2112x2816_West.JPG|وێنۆک|ناوەندی داراییی فینیکس]] ئابووری [[فینیکس (ئەریزۆنا)|فینیکس]] لە ساڵانی سەرەتای دامەزراندنیدا بە پلەی یەکەم لەسەر کشتوکاڵ و سەرچاوە سروشتییەکان چڕ بووبووەوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەند بوو بە "5Cs"، کە بریتی بوون لە مس، مەڕوماڵات، کەشوھەوا، لۆکە و لیمۆمەنییەکان. لە دوای جەنگی جیھانیی دووەمەوە، ئابووری فینیکس ھەمەچەشن بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} h0zxdgcx2bwa0bjfxirva7xw7qoaapl 1 295657 1582827 2026-05-10T19:37:29Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582827 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ویلایەتی سەلانیک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582826 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241109022220/https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/77091/T07628.pdf?sequence=1&isAllowed=y بۆ https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/77091/T07628.pdf?sequence=1&isAllowed=y زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٣٧، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) sxxmyam6k318jjtyioxg98ay99jrdo6 102 295658 1582863 2026-05-10T20:06:44Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=شارەکانی ئیسرائیل |ناوی_پرۆژە=شارەکانی ئیسرائیل |ژمارەی_پرۆژە=١٣ |ژمارەی_وتارەکان=٦٩ |کویری=[[#کویری|ئێرە]] |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس=نەخێر |بۆت=نادیار |ڕەوش={{ڕەوش|لەژێر کاردای...»ەوە 1582863 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=شارەکانی ئیسرائیل |ناوی_پرۆژە=شارەکانی ئیسرائیل |ژمارەی_پرۆژە=١٣ |ژمارەی_وتارەکان=٦٩ |کویری=[[#کویری|ئێرە]] |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس=نەخێر |بۆت=نادیار |ڕەوش={{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان=[[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شارەکانی ئیسرائیل]] لە ٧٨ شار لە ناوخۆی وڵاتدا و ٤ شار لە [[کەرتی ڕۆژاوا]]دا پێکدێن (١٣ شار پێشتر بڵاو کراونەوە). }} {{clear}} == کویری == SELECT ?city ?cityLabel (SAMPLE(?pop) AS ?population) # ژمارەی دانیشتووان (SAMPLE(?lat) AS ?latitude) # پانیی جوگرافی (SAMPLE(?lon) AS ?longitude) # درێژیی جوگرافی (SAMPLE(?en) AS ?enLabel) # ناوی ئینگلیزیی شار (SAMPLE(?ckb) AS ?ckbLabel) # ناوی کوردیی شار (SAMPLE(?he) AS ?heLabel) # ناوی عیبریی شار (SAMPLE(?distLabel) AS ?district) # ناوچە بە زمانی کوردی (SAMPLE(?subdistLabel) AS ?subdistrict) # ژێرناوچە بە زمانی ئینگلیزی (SAMPLE(?inc) AS ?inception) # ڕێکەوتی دامەزراندن (SAMPLE(?elev) AS ?elevation) # بەرزایی (SAMPLE(?img) AS ?image) # وێنە (SAMPLE(?dial) AS ?localDialingCode) # کۆدی تەلەفۆن (SAMPLE(?web) AS ?officialWebsite) # وێبگەی فەرمی WHERE { ?city wdt:P31 wd:Q515; # تەنیا بڕگەی شار wdt:P17 wd:Q801. # وڵاتی ئیسرائیل OPTIONAL { ?city wdt:P1082 ?pop. } OPTIONAL { ?city p:P625/psv:P625 ?locNodes. ?locNodes wikibase:geoLatitude ?lat; wikibase:geoLongitude ?lon. } # ھێنانی ناوی شارەکان بە سێ زمان OPTIONAL { ?city rdfs:label ?en FILTER(LANG(?en) = "en"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?ckb FILTER(LANG(?ckb) = "ckb"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?he FILTER(LANG(?he) = "he"). } # ناوچە بە کوردی (ئەگەر نەبوو ئینگلیزی) OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?dist. ?dist rdfs:label ?distLabel FILTER(LANG(?distLabel) = "ckb"). } # ژێرناوچە بە ئینگلیزی OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?subdist. ?subdist rdfs:label ?subdistLabel FILTER(LANG(?subdistLabel) = "en"). } OPTIONAL { ?city wdt:P571 ?inc. } OPTIONAL { ?city wdt:P2044 ?elev. } OPTIONAL { ?city wdt:P18 ?img. } OPTIONAL { ?city wdt:P474 ?dial. } OPTIONAL { ?city wdt:P856 ?web. } # ڕیزبەندیی نیشاندانی زمانەکان SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ckb,en". } } GROUP BY ?city ?cityLabel LIMIT 100 cni0khlqcybftu8ruru5k1ye59fisnt 1582867 1582863 2026-05-10T20:07:51Z Hivja 64112 /* */ 1582867 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=شارەکانی ئیسرائیل |ناوی_پرۆژە=شارەکانی ئیسرائیل |ژمارەی_پرۆژە=١٣ |ژمارەی_وتارەکان=٦٩ |کویری=[[#کویری|ئێرە]] |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس=نەخێر |بۆت=نادیار |ڕەوش={{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان=[[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شارەکانی ئیسرائیل]] لە ٧٨ شار لە ناوخۆی وڵاتدا و ٤ شار لە [[کەناری ڕۆژاوا]]دا پێکدێن (١٣ شار پێشتر بڵاو کراونەوە). }} {{clear}} == کویری == SELECT ?city ?cityLabel (SAMPLE(?pop) AS ?population) # ژمارەی دانیشتووان (SAMPLE(?lat) AS ?latitude) # پانیی جوگرافی (SAMPLE(?lon) AS ?longitude) # درێژیی جوگرافی (SAMPLE(?en) AS ?enLabel) # ناوی ئینگلیزیی شار (SAMPLE(?ckb) AS ?ckbLabel) # ناوی کوردیی شار (SAMPLE(?he) AS ?heLabel) # ناوی عیبریی شار (SAMPLE(?distLabel) AS ?district) # ناوچە بە زمانی کوردی (SAMPLE(?subdistLabel) AS ?subdistrict) # ژێرناوچە بە زمانی ئینگلیزی (SAMPLE(?inc) AS ?inception) # ڕێکەوتی دامەزراندن (SAMPLE(?elev) AS ?elevation) # بەرزایی (SAMPLE(?img) AS ?image) # وێنە (SAMPLE(?dial) AS ?localDialingCode) # کۆدی تەلەفۆن (SAMPLE(?web) AS ?officialWebsite) # وێبگەی فەرمی WHERE { ?city wdt:P31 wd:Q515; # تەنیا بڕگەی شار wdt:P17 wd:Q801. # وڵاتی ئیسرائیل OPTIONAL { ?city wdt:P1082 ?pop. } OPTIONAL { ?city p:P625/psv:P625 ?locNodes. ?locNodes wikibase:geoLatitude ?lat; wikibase:geoLongitude ?lon. } # ھێنانی ناوی شارەکان بە سێ زمان OPTIONAL { ?city rdfs:label ?en FILTER(LANG(?en) = "en"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?ckb FILTER(LANG(?ckb) = "ckb"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?he FILTER(LANG(?he) = "he"). } # ناوچە بە کوردی (ئەگەر نەبوو ئینگلیزی) OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?dist. ?dist rdfs:label ?distLabel FILTER(LANG(?distLabel) = "ckb"). } # ژێرناوچە بە ئینگلیزی OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?subdist. ?subdist rdfs:label ?subdistLabel FILTER(LANG(?subdistLabel) = "en"). } OPTIONAL { ?city wdt:P571 ?inc. } OPTIONAL { ?city wdt:P2044 ?elev. } OPTIONAL { ?city wdt:P18 ?img. } OPTIONAL { ?city wdt:P474 ?dial. } OPTIONAL { ?city wdt:P856 ?web. } # ڕیزبەندیی نیشاندانی زمانەکان SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ckb,en". } } GROUP BY ?city ?cityLabel LIMIT 100 kfvq6ojebx1xezqzfeul999s0v61sz8 1582868 1582867 2026-05-10T20:08:03Z Hivja 64112 /* */ 1582868 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=شارەکانی ئیسرائیل |ناوی_پرۆژە=شارەکانی ئیسرائیل |ژمارەی_پرۆژە=١٣ |ژمارەی_وتارەکان=٦٩ |کویری=[[#کویری|ئێرە]] |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس=نەخێر |بۆت=نادیار |ڕەوش={{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان=[[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شارەکانی ئیسرائیل]] لە ٧٨ شار لە ناوخۆی وڵات و ٤ شار لە [[کەناری ڕۆژاوا]]دا پێکدێن (١٣ شار پێشتر بڵاو کراونەوە). }} {{clear}} == کویری == SELECT ?city ?cityLabel (SAMPLE(?pop) AS ?population) # ژمارەی دانیشتووان (SAMPLE(?lat) AS ?latitude) # پانیی جوگرافی (SAMPLE(?lon) AS ?longitude) # درێژیی جوگرافی (SAMPLE(?en) AS ?enLabel) # ناوی ئینگلیزیی شار (SAMPLE(?ckb) AS ?ckbLabel) # ناوی کوردیی شار (SAMPLE(?he) AS ?heLabel) # ناوی عیبریی شار (SAMPLE(?distLabel) AS ?district) # ناوچە بە زمانی کوردی (SAMPLE(?subdistLabel) AS ?subdistrict) # ژێرناوچە بە زمانی ئینگلیزی (SAMPLE(?inc) AS ?inception) # ڕێکەوتی دامەزراندن (SAMPLE(?elev) AS ?elevation) # بەرزایی (SAMPLE(?img) AS ?image) # وێنە (SAMPLE(?dial) AS ?localDialingCode) # کۆدی تەلەفۆن (SAMPLE(?web) AS ?officialWebsite) # وێبگەی فەرمی WHERE { ?city wdt:P31 wd:Q515; # تەنیا بڕگەی شار wdt:P17 wd:Q801. # وڵاتی ئیسرائیل OPTIONAL { ?city wdt:P1082 ?pop. } OPTIONAL { ?city p:P625/psv:P625 ?locNodes. ?locNodes wikibase:geoLatitude ?lat; wikibase:geoLongitude ?lon. } # ھێنانی ناوی شارەکان بە سێ زمان OPTIONAL { ?city rdfs:label ?en FILTER(LANG(?en) = "en"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?ckb FILTER(LANG(?ckb) = "ckb"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?he FILTER(LANG(?he) = "he"). } # ناوچە بە کوردی (ئەگەر نەبوو ئینگلیزی) OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?dist. ?dist rdfs:label ?distLabel FILTER(LANG(?distLabel) = "ckb"). } # ژێرناوچە بە ئینگلیزی OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?subdist. ?subdist rdfs:label ?subdistLabel FILTER(LANG(?subdistLabel) = "en"). } OPTIONAL { ?city wdt:P571 ?inc. } OPTIONAL { ?city wdt:P2044 ?elev. } OPTIONAL { ?city wdt:P18 ?img. } OPTIONAL { ?city wdt:P474 ?dial. } OPTIONAL { ?city wdt:P856 ?web. } # ڕیزبەندیی نیشاندانی زمانەکان SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ckb,en". } } GROUP BY ?city ?cityLabel LIMIT 100 j9qsy3ekqxt838jv9fk26pexdmuiz5t 1582869 1582868 2026-05-10T20:08:27Z Hivja 64112 /* */ 1582869 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=شارەکانی ئیسرائیل |ناوی_پرۆژە=شارەکانی ئیسرائیل |ژمارەی_پرۆژە=١٣ |ژمارەی_وتارەکان=٦٩ |کویری=[[#کویری|ئێرە]] |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس=نەخێر |بۆت=نادیار |ڕەوش={{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان=[[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شارەکانی ئیسرائیل]] لە ٧٨ شار لە ناوخۆی وڵات و ٤ شار لە [[کەناری ڕۆژاوا]]دا پێکدێن (وتاری ١٣ شار پێشتر بڵاو کراونەوە). }} {{clear}} == کویری == SELECT ?city ?cityLabel (SAMPLE(?pop) AS ?population) # ژمارەی دانیشتووان (SAMPLE(?lat) AS ?latitude) # پانیی جوگرافی (SAMPLE(?lon) AS ?longitude) # درێژیی جوگرافی (SAMPLE(?en) AS ?enLabel) # ناوی ئینگلیزیی شار (SAMPLE(?ckb) AS ?ckbLabel) # ناوی کوردیی شار (SAMPLE(?he) AS ?heLabel) # ناوی عیبریی شار (SAMPLE(?distLabel) AS ?district) # ناوچە بە زمانی کوردی (SAMPLE(?subdistLabel) AS ?subdistrict) # ژێرناوچە بە زمانی ئینگلیزی (SAMPLE(?inc) AS ?inception) # ڕێکەوتی دامەزراندن (SAMPLE(?elev) AS ?elevation) # بەرزایی (SAMPLE(?img) AS ?image) # وێنە (SAMPLE(?dial) AS ?localDialingCode) # کۆدی تەلەفۆن (SAMPLE(?web) AS ?officialWebsite) # وێبگەی فەرمی WHERE { ?city wdt:P31 wd:Q515; # تەنیا بڕگەی شار wdt:P17 wd:Q801. # وڵاتی ئیسرائیل OPTIONAL { ?city wdt:P1082 ?pop. } OPTIONAL { ?city p:P625/psv:P625 ?locNodes. ?locNodes wikibase:geoLatitude ?lat; wikibase:geoLongitude ?lon. } # ھێنانی ناوی شارەکان بە سێ زمان OPTIONAL { ?city rdfs:label ?en FILTER(LANG(?en) = "en"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?ckb FILTER(LANG(?ckb) = "ckb"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?he FILTER(LANG(?he) = "he"). } # ناوچە بە کوردی (ئەگەر نەبوو ئینگلیزی) OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?dist. ?dist rdfs:label ?distLabel FILTER(LANG(?distLabel) = "ckb"). } # ژێرناوچە بە ئینگلیزی OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?subdist. ?subdist rdfs:label ?subdistLabel FILTER(LANG(?subdistLabel) = "en"). } OPTIONAL { ?city wdt:P571 ?inc. } OPTIONAL { ?city wdt:P2044 ?elev. } OPTIONAL { ?city wdt:P18 ?img. } OPTIONAL { ?city wdt:P474 ?dial. } OPTIONAL { ?city wdt:P856 ?web. } # ڕیزبەندیی نیشاندانی زمانەکان SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ckb,en". } } GROUP BY ?city ?cityLabel LIMIT 100 093fa6b72b6algya57trw0dmcckwf9z 1582870 1582869 2026-05-10T20:08:39Z Hivja 64112 /* */ 1582870 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=شارەکانی ئیسرائیل |ناوی_پرۆژە=شارەکانی ئیسرائیل |ژمارەی_پرۆژە=١٣ |ژمارەی_وتارەکان=٦٩ |کویری=[[#کویری|ئێرە]] |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس=نەخێر |بۆت=نادیار |ڕەوش={{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان=[[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شارەکانی ئیسرائیل]] لە ٧٨ شار لە ناوخۆی وڵات و ٤ شار لە [[کەناری ڕۆژاوا]]دا پێکدێن (وتاری ١٣ شار پێشتر بڵاو کراونەتەوە). }} {{clear}} == کویری == SELECT ?city ?cityLabel (SAMPLE(?pop) AS ?population) # ژمارەی دانیشتووان (SAMPLE(?lat) AS ?latitude) # پانیی جوگرافی (SAMPLE(?lon) AS ?longitude) # درێژیی جوگرافی (SAMPLE(?en) AS ?enLabel) # ناوی ئینگلیزیی شار (SAMPLE(?ckb) AS ?ckbLabel) # ناوی کوردیی شار (SAMPLE(?he) AS ?heLabel) # ناوی عیبریی شار (SAMPLE(?distLabel) AS ?district) # ناوچە بە زمانی کوردی (SAMPLE(?subdistLabel) AS ?subdistrict) # ژێرناوچە بە زمانی ئینگلیزی (SAMPLE(?inc) AS ?inception) # ڕێکەوتی دامەزراندن (SAMPLE(?elev) AS ?elevation) # بەرزایی (SAMPLE(?img) AS ?image) # وێنە (SAMPLE(?dial) AS ?localDialingCode) # کۆدی تەلەفۆن (SAMPLE(?web) AS ?officialWebsite) # وێبگەی فەرمی WHERE { ?city wdt:P31 wd:Q515; # تەنیا بڕگەی شار wdt:P17 wd:Q801. # وڵاتی ئیسرائیل OPTIONAL { ?city wdt:P1082 ?pop. } OPTIONAL { ?city p:P625/psv:P625 ?locNodes. ?locNodes wikibase:geoLatitude ?lat; wikibase:geoLongitude ?lon. } # ھێنانی ناوی شارەکان بە سێ زمان OPTIONAL { ?city rdfs:label ?en FILTER(LANG(?en) = "en"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?ckb FILTER(LANG(?ckb) = "ckb"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?he FILTER(LANG(?he) = "he"). } # ناوچە بە کوردی (ئەگەر نەبوو ئینگلیزی) OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?dist. ?dist rdfs:label ?distLabel FILTER(LANG(?distLabel) = "ckb"). } # ژێرناوچە بە ئینگلیزی OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?subdist. ?subdist rdfs:label ?subdistLabel FILTER(LANG(?subdistLabel) = "en"). } OPTIONAL { ?city wdt:P571 ?inc. } OPTIONAL { ?city wdt:P2044 ?elev. } OPTIONAL { ?city wdt:P18 ?img. } OPTIONAL { ?city wdt:P474 ?dial. } OPTIONAL { ?city wdt:P856 ?web. } # ڕیزبەندیی نیشاندانی زمانەکان SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ckb,en". } } GROUP BY ?city ?cityLabel LIMIT 100 klzc0wr5zmeqzhrycyyksdonm7ahdmp 1582873 1582870 2026-05-10T20:12:02Z Hivja 64112 /* کویری */ 1582873 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمەڵە وتار |ناو=شارەکانی ئیسرائیل |ناوی_پرۆژە=شارەکانی ئیسرائیل |ژمارەی_پرۆژە=١٣ |ژمارەی_وتارەکان=٦٩ |کویری=[[#کویری|ئێرە]] |ڕەگ=[[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگ]] |داتابۆکس=نەخێر |بۆت=نادیار |ڕەوش={{ڕەوش|لەژێر کاردایە}} |ڕێکەوتی_بڵاوکردنەوە= |تێبینییەکان=[[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شارەکانی ئیسرائیل]] لە ٧٨ شار لە ناوخۆی وڵات و ٤ شار لە [[کەناری ڕۆژاوا]]دا پێکدێن (وتاری ١٣ شار پێشتر بڵاو کراونەتەوە). }} {{clear}} == کویری == {{SPARQL|query=SELECT ?city ?cityLabel (SAMPLE(?pop) AS ?population) # ژمارەی دانیشتووان (SAMPLE(?lat) AS ?latitude) # پانیی جوگرافی (SAMPLE(?lon) AS ?longitude) # درێژیی جوگرافی (SAMPLE(?en) AS ?enLabel) # ناوی ئینگلیزیی شار (SAMPLE(?ckb) AS ?ckbLabel) # ناوی کوردیی شار (SAMPLE(?he) AS ?heLabel) # ناوی عیبریی شار (SAMPLE(?distLabel) AS ?district) # ناوچە بە زمانی کوردی (SAMPLE(?subdistLabel) AS ?subdistrict) # ژێرناوچە بە زمانی ئینگلیزی (SAMPLE(?inc) AS ?inception) # ڕێکەوتی دامەزراندن (SAMPLE(?elev) AS ?elevation) # بەرزایی (SAMPLE(?img) AS ?image) # وێنە (SAMPLE(?dial) AS ?localDialingCode) # کۆدی تەلەفۆن (SAMPLE(?web) AS ?officialWebsite) # وێبگەی فەرمی WHERE { ?city wdt:P31 wd:Q515; # تەنیا بڕگەی شار wdt:P17 wd:Q801. # وڵاتی ئیسرائیل OPTIONAL { ?city wdt:P1082 ?pop. } OPTIONAL { ?city p:P625/psv:P625 ?locNodes. ?locNodes wikibase:geoLatitude ?lat; wikibase:geoLongitude ?lon. } # ھێنانی ناوی شارەکان بە سێ زمان OPTIONAL { ?city rdfs:label ?en FILTER(LANG(?en) = "en"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?ckb FILTER(LANG(?ckb) = "ckb"). } OPTIONAL { ?city rdfs:label ?he FILTER(LANG(?he) = "he"). } # ناوچە بە کوردی (ئەگەر نەبوو ئینگلیزی) OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?dist. ?dist rdfs:label ?distLabel FILTER(LANG(?distLabel) = "ckb"). } # ژێرناوچە بە ئینگلیزی OPTIONAL { ?city wdt:P131 ?subdist. ?subdist rdfs:label ?subdistLabel FILTER(LANG(?subdistLabel) = "en"). } OPTIONAL { ?city wdt:P571 ?inc. } OPTIONAL { ?city wdt:P2044 ?elev. } OPTIONAL { ?city wdt:P18 ?img. } OPTIONAL { ?city wdt:P474 ?dial. } OPTIONAL { ?city wdt:P856 ?web. } # ڕیزبەندیی نیشاندانی زمانەکان SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ckb,en". } } GROUP BY ?city ?cityLabel LIMIT 100 }} 99kxlatykewywd14jchs1ixd5sa5j8s 102 295659 1582878 2026-05-10T20:50:34Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{7}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_و...»ەوە 1582878 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{7}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری {{{1}}} | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری {{{1}}}''' | دەرزیی_نەخشە = Israel#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی {{{1}}} لە [[ئیسرائیل]]دا##جێگەی {{{1}}} لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{{10}}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ناوچەی {{{3}}}|{{{3}}}]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی {{{4}}}|{{{4}}}]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = {{{5}}} | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = {{{6}}} | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = {{{8}}} <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{<noinclude />subst:#if:{{{9}}}|{{ناونیشان|{{{9}}}}}|}} | پەراوێزەکان = }} '''{{{1}}}''' ({{بە عیبری|{{{2}}}}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی {{{4}}}]]، [[ناوچەی {{{3}}}]]، [[ئیسرائیل]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە دەوروبەری {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}} mwv0g3fuwsfb35d4xrb2wt1gumuav57 1582881 1582878 2026-05-10T20:57:44Z Hivja 64112 /* */ 1582881 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{7}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری {{{1}}} | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری {{{1}}}''' | دەرزیی_نەخشە = Israel#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی {{{1}}} لە [[ئیسرائیل]]دا##جێگەی {{{1}}} لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{{10}}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ناوچەی {{{3}}}|{{{3}}}]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی {{{4}}}|{{{4}}}]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = {{{5}}} | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = {{{6}}} | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = {{{8}}} <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{<noinclude />subst:#if:{{{9}}}|{{ناونیشان|{{{9}}}}}|}} | پەراوێزەکان = }} '''{{{1}}}''' ({{بە عیبری|{{{2}}}}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی {{{4}}}]]، [[ناوچەی {{{3}}}]]، [[ئیسرائیل]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە دەوروبەری {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی ئیسرائیل}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی {{{3}}}]] [[پۆل:ناوچەی {{{3}}}] [[en:{{{11}}}]] tgqklmk2leih9zrqcdlq9b0ga82i5ef 103 295660 1582883 2026-05-10T21:14:22Z Hivja 64112 /* ناوەڕۆک */ بەشی نوێ 1582883 wikitext text/x-wiki == ناوەڕۆک == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، ھەر ئەو جۆرەی [[لێدوانی ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم#دەستپێکردنەوە|لێرە]] باسم کرد و دواتر بڕیارمان دا، ئەوە ئەو پرۆژەیەم ساز کرد. گووگڵ شیتەکەم لایە و کێشەی نییە؛ ٨٢ شارن کە ٦٩یان بڵاو نەکراونەتەوە. بەگشتی ئەوەندەی کە من لەگەڵ کاک ئارام و بە پێداچوونەوەی ھەندێک لە بەڕێزان لە شارەکانی ئێراندا کردمان، بۆ ئەو کات خۆی شۆڕشێک بوو؛ بەڵام پێم باشە بۆ ئێستا ھیچ ھەڵەیەک و کەموکوڕییەکی تێدا نەبێ بۆ ئەمەیان. زانیارییەکانی ناو گووگڵ شیتەکە ھەمووی پڕ کراونەتەوە و ھیچ خشتەیەکی خاڵی نییە کە ئەمە کارەکەمان ئاسان دەکات؛ بەڵام من بەپێچەوانەی کارەکانی گووگڵ شیتەکە ئەوەی تر شتێکی لێ نازانم، جاران لەوە بەدواوە کاک ئارام لە ئەستۆی دەگرت و منیش دەچووم دادەنیشتم و ھیچم نەدەکرد :) سەیرێکی [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگەکەش]] بکە، ئێستا کاری گەلێک زۆر ماوە تاوەکوو بەتەواوی ڕێکوپێک و باشتر لە پرۆژەی شارەکانی ئێران بکرێت، خۆت ھەر گۆڕانکارییەکی پێت خۆش بوو بیکە. ببوورە سەرم زۆر ھێشاندی، ئەوە دەسپێکی کاری تەکنیکیی من و تۆیە بەبێ کاک ئارام، ئەگەر بمەوێ ھەموو قسەکانم بە ئەنجامێک کورت بکەمەوە ئەوەیە: «ئێستا گووگڵ شیت و زانیارییەکان بەباشی ئامادەن بەڵام لەمەبەدوا ھەم ڕەگەکە و بەتایبەتیش بوارە تەکنیکییەکان کارێکی زۆریان ماوە کە ھیچ کاممان بە چاکی تێی ناگەین. بۆ کۆتاش من داوایەک و پرسیارێکم لە بەڕێزت ھەیە؛ داواکەم ئەوەیە تکایە بە وردی ژیریی دەستکرد بەکاربێنە و ھەم بەسەر کارەکانی مندا بچۆوە و ھەمیش بزانە بۆ کارە تەکنیکەکان زانستێک پەیدا ناکەین، پرسیارەکەشم ئەوەیە کە ئایا تێسلابۆت دەتوانی یارمەتیدەرمان بێ لەجیاتی ئارامبۆت؟» زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:١٤، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 6rea6ps7xwnd7bpora4wu52zxxi10v9 1582884 1582883 2026-05-10T21:17:07Z Hivja 64112 /* ناوەڕۆک */ 1582884 wikitext text/x-wiki == ناوەڕۆک == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، ھەر ئەو جۆرەی [[لێدوانی ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم#دەستپێکردنەوە|لێرە]] باسم کرد و دواتر بڕیارمان دا، ئەوە ئەو پرۆژەیەم ساز کرد. گووگڵ شیتەکەم لایە و کێشەی نییە؛ ٨٢ شارن کە ٦٩یان بڵاو نەکراونەتەوە. بەگشتی ئەوەندەی کە من لەگەڵ کاک ئارام و بە پێداچوونەوەی ھەندێک لە بەڕێزان لە شارەکانی ئێراندا کردمان، بۆ ئەو کات خۆی شۆڕشێک بوو؛ بەڵام پێم باشە بۆ ئێستا ھیچ ھەڵەیەک و کەموکوڕییەکی تێدا نەبێ بۆ ئەمەیان. زانیارییەکانی ناو گووگڵ شیتەکە ھەمووی پڕ کراونەتەوە و ھیچ خشتەیەکی خاڵی نییە کە ئەمە کارەکەمان ئاسان دەکات؛ بەڵام من بەپێچەوانەی کارەکانی گووگڵ شیتەکە ئەوەی تر شتێکی لێ نازانم، جاران لەوە بەدواوە کاک ئارام لە ئەستۆی دەگرت و منیش دەچووم دادەنیشتم و ھیچم نەدەکرد :) سەیرێکی [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگەکەش]] بکە، ئێستا کاری گەلێک زۆر ماوە تاوەکوو بەتەواوی ڕێکوپێک و باشتر لە پرۆژەی شارەکانی ئێران بکرێت، خۆت ھەر گۆڕانکارییەکی پێت خۆش بوو بیکە. ببوورە سەرم زۆر ھێشاندی، ئەوە دەسپێکی کاری تەکنیکیی من و تۆیە بەبێ کاک ئارام، ئەگەر بمەوێ ھەموو قسەکانم بە ئەنجامێک کورت بکەمەوە ئەوەیە: «ئێستا گووگڵ شیت و زانیارییەکان بەباشی ئامادەن بەڵام لەمەبەدوا ھەم ڕەگەکە و بەتایبەتیش بوارە تەکنیکییەکان کارێکی زۆریان ماوە کە ھیچ کاممان بە چاکی تێی ناگەین. بۆ کۆتاش من داوایەک و پرسیارێکم لە بەڕێزت ھەیە؛ داواکەم ئەوەیە تکایە بە وردی ژیریی دەستکرد بەکاربێنە و ھەم بەسەر کارەکانی مندا بچۆوە و ھەمیش بزانە بۆ کارە تەکنیکییەکان زانستێک پەیدا ناکەین، پرسیارەکەشم ئەوەیە کە ئایا تێسلابۆت دەتوانێت یارمەتیدەرمان بێ و جێگای ئارامبۆت بگرێتەوە لەو پرۆژەدا؟» زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:١٤، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) icmyk3pri0kjuloj5si1j5ese8ct1o6 1582943 1582884 2026-05-11T09:19:17Z Tessla 41338 /* ناوەڕۆک */ وەڵامدانەوە 1582943 wikitext text/x-wiki == ناوەڕۆک == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، ھەر ئەو جۆرەی [[لێدوانی ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم#دەستپێکردنەوە|لێرە]] باسم کرد و دواتر بڕیارمان دا، ئەوە ئەو پرۆژەیەم ساز کرد. گووگڵ شیتەکەم لایە و کێشەی نییە؛ ٨٢ شارن کە ٦٩یان بڵاو نەکراونەتەوە. بەگشتی ئەوەندەی کە من لەگەڵ کاک ئارام و بە پێداچوونەوەی ھەندێک لە بەڕێزان لە شارەکانی ئێراندا کردمان، بۆ ئەو کات خۆی شۆڕشێک بوو؛ بەڵام پێم باشە بۆ ئێستا ھیچ ھەڵەیەک و کەموکوڕییەکی تێدا نەبێ بۆ ئەمەیان. زانیارییەکانی ناو گووگڵ شیتەکە ھەمووی پڕ کراونەتەوە و ھیچ خشتەیەکی خاڵی نییە کە ئەمە کارەکەمان ئاسان دەکات؛ بەڵام من بەپێچەوانەی کارەکانی گووگڵ شیتەکە ئەوەی تر شتێکی لێ نازانم، جاران لەوە بەدواوە کاک ئارام لە ئەستۆی دەگرت و منیش دەچووم دادەنیشتم و ھیچم نەدەکرد :) سەیرێکی [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگەکەش]] بکە، ئێستا کاری گەلێک زۆر ماوە تاوەکوو بەتەواوی ڕێکوپێک و باشتر لە پرۆژەی شارەکانی ئێران بکرێت، خۆت ھەر گۆڕانکارییەکی پێت خۆش بوو بیکە. ببوورە سەرم زۆر ھێشاندی، ئەوە دەسپێکی کاری تەکنیکیی من و تۆیە بەبێ کاک ئارام، ئەگەر بمەوێ ھەموو قسەکانم بە ئەنجامێک کورت بکەمەوە ئەوەیە: «ئێستا گووگڵ شیت و زانیارییەکان بەباشی ئامادەن بەڵام لەمەبەدوا ھەم ڕەگەکە و بەتایبەتیش بوارە تەکنیکییەکان کارێکی زۆریان ماوە کە ھیچ کاممان بە چاکی تێی ناگەین. بۆ کۆتاش من داوایەک و پرسیارێکم لە بەڕێزت ھەیە؛ داواکەم ئەوەیە تکایە بە وردی ژیریی دەستکرد بەکاربێنە و ھەم بەسەر کارەکانی مندا بچۆوە و ھەمیش بزانە بۆ کارە تەکنیکییەکان زانستێک پەیدا ناکەین، پرسیارەکەشم ئەوەیە کە ئایا تێسلابۆت دەتوانێت یارمەتیدەرمان بێ و جێگای ئارامبۆت بگرێتەوە لەو پرۆژەدا؟» زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:١٤، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: وەک لە دیسکۆرد نامەم بۆ ناردیت کە بەشی یەکەمی ناوەکان کران بە کوردی و تۆش سەیرێکیان بکە و لەکۆتایی پڕۆژەکەدا ئەندامانی تریش دەیبینن. سەبارەت بە شێوازی بڵاوکردنەوەکەی دوو ڕێگا هەیە تا فێری بین؛ یەکێکیان ژیریی دەستکردە کە بەباشی دەزانێت چۆن وتار یەکۆمەڵ بڵاوبکەینەوە، من پێشتر قسەم لەگەڵی کردبوو بەڵام تێنەدەگەیشتم زۆر چون حەز بە کاری تەکنیکی وا نەبووە. ڕێگەی دووەم کاک ئارام خۆیەتی گەر یارمەتیمان بدات لەدوای ئامادەکردنی خشتەکە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٩، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) jta8bphwtl9pl0pmhzfrrbbta45l41x 0 295661 1582891 2026-05-10T22:05:55Z Hezi Bayan 76250 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1348936089|Mohammad Mobin Azimi]]» 1582891 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|headercolor=#A2BADC|image=Mohammad Mobin Azimi2.jpg|caption=Azimi in [[2025 Asian Wrestling Championships]]|fullname=Mohammad Mobin Azimi|nationality=Iranian|birth_date={{birth date and age|2002|05|10}}|birth_place=[[Saqqez]], [[Kurdistan Province]], [[Iran]]|height=183 cm|country=Iran|sport=[[Freestyle wrestling]]|coach=[[Pejman Dorostkar]]|medaltemplates={{MedalCountry | {{IRI}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Wrestling Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Gold| [[2026 Asian Wrestling Championships|2026 Bishkek]] | [[2026 Asian Wrestling Championships – Results#92_kg|92 kg]] }} {{MedalBronze|[[2025 Asian Wrestling Championships|2025 Amman]]|[[2025 Asian Wrestling Championships – Results#97 kg|97 kg]]}} {{MedalCompetition|[[Yasar Dogu]] Tournament}} {{MedalGold|[[2023 Yasar Dogu Tournament|2023 Istanbul]]|[[2023 Yasar Dogu Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|[[Dan Kolov]] & [[Nikola Petroff|Nikola Petrov]] Tournament}} {{MedalGold|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament|2024 Sofia]]|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|Grand Prix}} {{MedalGold|[[2026 Grand Prix Zagreb Open|2026 Zagreb]]|[[2026 Grand Prix Zagreb Open#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition| [[World U23 Wrestling Championships|World U23 Championships]] }} {{Medal|Gold| [[2025 U23 World Wrestling Championships|2025 Novi Sad]] | [[2025 U23 World Wrestling Championships – Men's freestyle 92 kg|92 kg]] }} {{MedalCompetition|[[World Junior Wrestling Championships|World Junior Championships]]}} {{MedalGold|[[2023 U20 World Wrestling Championships|2023 Amman]]|[[2023 World Junior Wrestling Championships – Men's freestyle|92 kg]]}}}}{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:زیندووان]] 7i8r1mctbgx3xvfmxdg2m0038fib1y6 1582892 1582891 2026-05-10T22:18:22Z Hezi Bayan 76250 1582892 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|headercolor=#A2BADC|image=Mohammad Mobin Azimi2.jpg|caption=Azimi in [[2025 Asian Wrestling Championships]]|fullname=موحەممەد موبین عەزیمی|nationality=Iranian|birth_date={{birth date and age|2002|05|10}}|birth_place=[[سەقز]]|height=183 cm|country=Iran|sport=[[Freestyle wrestling]]|coach=[[Pejman Dorostkar]]|medaltemplates={{MedalCountry | {{IRI}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Wrestling Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Gold| [[2026 Asian Wrestling Championships|2026 Bishkek]] | [[2026 Asian Wrestling Championships – Results#92_kg|92 kg]] }} {{MedalBronze|[[2025 Asian Wrestling Championships|2025 Amman]]|[[2025 Asian Wrestling Championships – Results#97 kg|97 kg]]}} {{MedalCompetition|[[Yasar Dogu]] Tournament}} {{MedalGold|[[2023 Yasar Dogu Tournament|2023 Istanbul]]|[[2023 Yasar Dogu Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|[[Dan Kolov]] & [[Nikola Petroff|Nikola Petrov]] Tournament}} {{MedalGold|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament|2024 Sofia]]|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|Grand Prix}} {{MedalGold|[[2026 Grand Prix Zagreb Open|2026 Zagreb]]|[[2026 Grand Prix Zagreb Open#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition| [[World U23 Wrestling Championships|World U23 Championships]] }} {{Medal|Gold| [[2025 U23 World Wrestling Championships|2025 Novi Sad]] | [[2025 U23 World Wrestling Championships – Men's freestyle 92 kg|92 kg]] }} {{MedalCompetition|[[World Junior Wrestling Championships|World Junior Championships]]}} {{MedalGold|[[2023 U20 World Wrestling Championships|2023 Amman]]|[[2023 World Junior Wrestling Championships – Men's freestyle|92 kg]]}}}}{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:زیندووان]] 37xntzfpa8oilge2bd42hk6up4b0e2v 1582893 1582892 2026-05-10T22:32:19Z Hezi Bayan 76250 1582893 wikitext text/x-wiki محەمەد مۆبین عەزیمی زۆرانبازێکی ئازادی خەڵکی شاری [[سەقز]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانە]].دەستکەوتەکانی بریتین لە بەدەستهێنانی میدالیای برۆنزی لە پاڵەوانێتی زۆرانبازی ئاسیا لە ساڵی ٢٠٢٥ و میدالیای زێڕ لە پاڵەوانێتی جیهانی ژێر ٢٣ ساڵانی ٢٠٢٥ لە سربیا. هه ڕوه ها میدالیای زێڕی بۆ هه ڵبژارده ی ئێران له پێشبڕکێی جیهانی لاوانی 2023 له ئوردن به ده ستهێناوه .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-26 |سەردێڕ=محەمەد موبین عەزیمی؛ پلەی یەکەمی زۆرانبازی ئازادی جیهانی بەدەست هێنا |ناونیشان=https://ku.kurdpress.com/news/226318/%D9%85%D8%AD%DB%95%D9%85%DB%95%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DB%95%D8%B2%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%95%DB%8C-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85%DB%8C-%D8%B2%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-10 |وێبگە=kurdpress}}</ref>{{Infobox sportsperson|headercolor=#A2BADC|image=Mohammad Mobin Azimi2.jpg|caption=Azimi in [[2025 Asian Wrestling Championships]]|fullname=موحەممەد موبین عەزیمی|nationality=Iranian|birth_date={{birth date and age|2002|05|10}}|birth_place=[[سەقز]]|height=183 cm|country=Iran|sport=[[Freestyle wrestling]]|coach=[[Pejman Dorostkar]]|medaltemplates={{MedalCountry | {{IRI}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Wrestling Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Gold| [[2026 Asian Wrestling Championships|2026 Bishkek]] | [[2026 Asian Wrestling Championships – Results#92_kg|92 kg]] }} {{MedalBronze|[[2025 Asian Wrestling Championships|2025 Amman]]|[[2025 Asian Wrestling Championships – Results#97 kg|97 kg]]}} {{MedalCompetition|[[Yasar Dogu]] Tournament}} {{MedalGold|[[2023 Yasar Dogu Tournament|2023 Istanbul]]|[[2023 Yasar Dogu Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|[[Dan Kolov]] & [[Nikola Petroff|Nikola Petrov]] Tournament}} {{MedalGold|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament|2024 Sofia]]|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|Grand Prix}} {{MedalGold|[[2026 Grand Prix Zagreb Open|2026 Zagreb]]|[[2026 Grand Prix Zagreb Open#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition| [[World U23 Wrestling Championships|World U23 Championships]] }} {{Medal|Gold| [[2025 U23 World Wrestling Championships|2025 Novi Sad]] | [[2025 U23 World Wrestling Championships – Men's freestyle 92 kg|92 kg]] }} {{MedalCompetition|[[World Junior Wrestling Championships|World Junior Championships]]}} {{MedalGold|[[2023 U20 World Wrestling Championships|2023 Amman]]|[[2023 World Junior Wrestling Championships – Men's freestyle|92 kg]]}}}}{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:زیندووان]] f43f2d7pfby0dwr9vb9dlc9we7o0rjr 1582896 1582893 2026-05-10T22:59:35Z Hezi Bayan 76250 1582896 wikitext text/x-wiki محەمەد مۆبین عەزیمی زۆرانبازێکی ئازادی خەڵکی شاری [[سەقز]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانە]].دەستکەوتەکانی بریتین لە بەدەستهێنانی میدالیای برۆنزی لە پاڵەوانێتی زۆرانبازی ئاسیا لە ساڵی ٢٠٢٥ و میدالیای زێڕ لە پاڵەوانێتی جیهانی ژێر ٢٣ ساڵانی ٢٠٢٥ لە سربیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-26 |سەردێڕ=خۆشحاڵیی خەڵکی سەقز بەبۆنەی سەرکەوتنی موبین عەزیمی وەرزشوانی بەتوانای ئەو شارە |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/2025/10/336 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-10 |وێبگە=Kurdistanmedia (kurdistanmedia.com) |زمان=ku}}</ref>. هه ڕوه ها میدالیای زێڕی بۆ هه ڵبژارده ی ئێران له پێشبڕکێی جیهانی لاوانی 2023 له ئوردن به ده ستهێناوه .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-26 |سەردێڕ=محەمەد موبین عەزیمی؛ پلەی یەکەمی زۆرانبازی ئازادی جیهانی بەدەست هێنا |ناونیشان=https://ku.kurdpress.com/news/226318/%D9%85%D8%AD%DB%95%D9%85%DB%95%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DB%95%D8%B2%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%95%DB%8C-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85%DB%8C-%D8%B2%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-10 |وێبگە=kurdpress}}</ref>{{Infobox sportsperson|headercolor=#A2BADC|image=Mohammad Mobin Azimi2.jpg|caption=Azimi in [[2025 Asian Wrestling Championships]]|fullname=موحەممەد موبین عەزیمی|nationality=|birth_date={{birth date and age|2002|05|10}}|birth_place=[[سەقز]]|height=183 cm|country=Iran|sport=[[Freestyle wrestling]]|coach=[[Pejman Dorostkar]]|medaltemplates={{MedalCountry | {{IRI}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Wrestling Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Gold| [[2026 Asian Wrestling Championships|2026 Bishkek]] | [[2026 Asian Wrestling Championships – Results#92_kg|92 kg]] }} {{MedalBronze|[[2025 Asian Wrestling Championships|2025 Amman]]|[[2025 Asian Wrestling Championships – Results#97 kg|97 kg]]}} {{MedalCompetition|[[Yasar Dogu]] Tournament}} {{MedalGold|[[2023 Yasar Dogu Tournament|2023 Istanbul]]|[[2023 Yasar Dogu Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|[[Dan Kolov]] & [[Nikola Petroff|Nikola Petrov]] Tournament}} {{MedalGold|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament|2024 Sofia]]|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|Grand Prix}} {{MedalGold|[[2026 Grand Prix Zagreb Open|2026 Zagreb]]|[[2026 Grand Prix Zagreb Open#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition| [[World U23 Wrestling Championships|World U23 Championships]] }} {{Medal|Gold| [[2025 U23 World Wrestling Championships|2025 Novi Sad]] | [[2025 U23 World Wrestling Championships – Men's freestyle 92 kg|92 kg]] }} {{MedalCompetition|[[World Junior Wrestling Championships|World Junior Championships]]}} {{MedalGold|[[2023 U20 World Wrestling Championships|2023 Amman]]|[[2023 World Junior Wrestling Championships – Men's freestyle|92 kg]]}}}}{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:زیندووان]] npt69w9fcedr3hge3mme35hihlbwa24 1582897 1582896 2026-05-10T23:02:21Z Hezi Bayan 76250 1582897 wikitext text/x-wiki محەمەد مۆبین عەزیمی زۆرانبازێکی ئازادی خەڵکی شاری [[سەقز]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانە]].دەستکەوتەکانی بریتین لە بەدەستهێنانی میدالیای زێڕ و برۆنز لە پاڵەوانێتی زۆرانبازی ئاسیا لە ساڵی ٢٠٢٥ و 2026 میدالیای زێڕ لە پاڵەوانێتی جیهانی ژێر ٢٣ ساڵانی ٢٠٢٥ لە سربیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-26 |سەردێڕ=خۆشحاڵیی خەڵکی سەقز بەبۆنەی سەرکەوتنی موبین عەزیمی وەرزشوانی بەتوانای ئەو شارە |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/2025/10/336 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-10 |وێبگە=Kurdistanmedia (kurdistanmedia.com) |زمان=ku}}</ref>. هه ڕوه ها میدالیای زێڕی بۆ هه ڵبژارده ی ئێران له پێشبڕکێی جیهانی لاوانی 2023 له ئوردن به ده ستهێناوه .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-26 |سەردێڕ=محەمەد موبین عەزیمی؛ پلەی یەکەمی زۆرانبازی ئازادی جیهانی بەدەست هێنا |ناونیشان=https://ku.kurdpress.com/news/226318/%D9%85%D8%AD%DB%95%D9%85%DB%95%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DB%95%D8%B2%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%95%DB%8C-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85%DB%8C-%D8%B2%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-10 |وێبگە=kurdpress}}</ref>{{Infobox sportsperson|headercolor=#A2BADC|image=Mohammad Mobin Azimi2.jpg|caption=Azimi in [[2025 Asian Wrestling Championships]]|fullname=موحەممەد موبین عەزیمی|nationality=|birth_date={{birth date and age|2002|05|10}}|birth_place=[[سەقز]]|height=183 cm|country=Iran|sport=[[Freestyle wrestling]]|coach=[[Pejman Dorostkar]]|medaltemplates={{MedalCountry | {{IRI}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Wrestling Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Gold| [[2026 Asian Wrestling Championships|2026 Bishkek]] | [[2026 Asian Wrestling Championships – Results#92_kg|92 kg]] }} {{MedalBronze|[[2025 Asian Wrestling Championships|2025 Amman]]|[[2025 Asian Wrestling Championships – Results#97 kg|97 kg]]}} {{MedalCompetition|[[Yasar Dogu]] Tournament}} {{MedalGold|[[2023 Yasar Dogu Tournament|2023 Istanbul]]|[[2023 Yasar Dogu Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|[[Dan Kolov]] & [[Nikola Petroff|Nikola Petrov]] Tournament}} {{MedalGold|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament|2024 Sofia]]|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|Grand Prix}} {{MedalGold|[[2026 Grand Prix Zagreb Open|2026 Zagreb]]|[[2026 Grand Prix Zagreb Open#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition| [[World U23 Wrestling Championships|World U23 Championships]] }} {{Medal|Gold| [[2025 U23 World Wrestling Championships|2025 Novi Sad]] | [[2025 U23 World Wrestling Championships – Men's freestyle 92 kg|92 kg]] }} {{MedalCompetition|[[World Junior Wrestling Championships|World Junior Championships]]}} {{MedalGold|[[2023 U20 World Wrestling Championships|2023 Amman]]|[[2023 World Junior Wrestling Championships – Men's freestyle|92 kg]]}}}}{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:زیندووان]] ek74m79ha7gwi66sm3q0ihrqp6jfg7e 1582900 1582897 2026-05-10T23:35:41Z -Haryad 40333 تاگی بێبەسەرداچوونەوە 1582900 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} محەمەد مۆبین عەزیمی زۆرانبازێکی ئازادی خەڵکی شاری [[سەقز]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانە]].دەستکەوتەکانی بریتین لە بەدەستهێنانی میدالیای زێڕ و برۆنز لە پاڵەوانێتی زۆرانبازی ئاسیا لە ساڵی ٢٠٢٥ و 2026 میدالیای زێڕ لە پاڵەوانێتی جیهانی ژێر ٢٣ ساڵانی ٢٠٢٥ لە سربیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-26 |سەردێڕ=خۆشحاڵیی خەڵکی سەقز بەبۆنەی سەرکەوتنی موبین عەزیمی وەرزشوانی بەتوانای ئەو شارە |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/2025/10/336 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-10 |وێبگە=Kurdistanmedia (kurdistanmedia.com) |زمان=ku}}</ref>. هه ڕوه ها میدالیای زێڕی بۆ هه ڵبژارده ی ئێران له پێشبڕکێی جیهانی لاوانی 2023 له ئوردن به ده ستهێناوه .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-26 |سەردێڕ=محەمەد موبین عەزیمی؛ پلەی یەکەمی زۆرانبازی ئازادی جیهانی بەدەست هێنا |ناونیشان=https://ku.kurdpress.com/news/226318/%D9%85%D8%AD%DB%95%D9%85%DB%95%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DB%95%D8%B2%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%95%DB%8C-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85%DB%8C-%D8%B2%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%DB%8C%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-10 |وێبگە=kurdpress}}</ref>{{Infobox sportsperson|headercolor=#A2BADC|image=Mohammad Mobin Azimi2.jpg|caption=Azimi in [[2025 Asian Wrestling Championships]]|fullname=موحەممەد موبین عەزیمی|nationality=|birth_date={{birth date and age|2002|05|10}}|birth_place=[[سەقز]]|height=183 cm|country=Iran|sport=[[Freestyle wrestling]]|coach=[[Pejman Dorostkar]]|medaltemplates={{MedalCountry | {{IRI}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Wrestling Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Gold| [[2026 Asian Wrestling Championships|2026 Bishkek]] | [[2026 Asian Wrestling Championships – Results#92_kg|92 kg]] }} {{MedalBronze|[[2025 Asian Wrestling Championships|2025 Amman]]|[[2025 Asian Wrestling Championships – Results#97 kg|97 kg]]}} {{MedalCompetition|[[Yasar Dogu]] Tournament}} {{MedalGold|[[2023 Yasar Dogu Tournament|2023 Istanbul]]|[[2023 Yasar Dogu Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|[[Dan Kolov]] & [[Nikola Petroff|Nikola Petrov]] Tournament}} {{MedalGold|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament|2024 Sofia]]|[[2024 Dan Kolov & Nikola Petrov Tournament#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition|Grand Prix}} {{MedalGold|[[2026 Grand Prix Zagreb Open|2026 Zagreb]]|[[2026 Grand Prix Zagreb Open#Men's freestyle 92 kg|92 kg]]}} {{Medal|Competition| [[World U23 Wrestling Championships|World U23 Championships]] }} {{Medal|Gold| [[2025 U23 World Wrestling Championships|2025 Novi Sad]] | [[2025 U23 World Wrestling Championships – Men's freestyle 92 kg|92 kg]] }} {{MedalCompetition|[[World Junior Wrestling Championships|World Junior Championships]]}} {{MedalGold|[[2023 U20 World Wrestling Championships|2023 Amman]]|[[2023 World Junior Wrestling Championships – Men's freestyle|92 kg]]}}}}{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:زیندووان]] pdnv3lviw03jje7tqwfnfsplha06ga2 1 295662 1582930 2026-05-11T05:12:05Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582930 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەیکوڵی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582929 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304033849/http://etc.ancient.eu/2015/03/12/meeting-sassanian-king-narseh-paikuli-tower/ بۆ http://etc.ancient.eu/2015/03/12/meeting-sassanian-king-narseh-paikuli-tower/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:١٢، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) m1owq3hsdaol8bipu1v3oyqm3yz297w 0 295663 1582944 2026-05-11T09:21:48Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/68309849|تريشور]]» 1582944 wikitext text/x-wiki '''تريشور''' {{بە ھیندی|तृश्शूर}} هي [[شار|مدينة]]، في [[ھیندستان|الهند]]، تقع في [[کێرالا|كيرلا]]، هي عاصمة منطقة ثريسور، بلغ عدد سكانها 315,596 نسمة وذلك حسب إحصائيات سنة 2011، تبلغ مساحتها 101.42 [[کیلۆمەتر چوارگۆشە|كيلومتر مربع]]، رمزها البريدي هو 680001. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:شار]] [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:کێرەلا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] cxkkdoyofn1mt500d25dcvpd8np027l 1582945 1582944 2026-05-11T09:22:47Z Tessla 41338 1582945 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تریسوور''' ({{بە ھیندی|तृश्शूर}}) شارێکە لە [[ھیندستان|ھیندستان]]، لە [[کێرالا|کێرالا]] ھەڵکەوتووە، پایتەختی ناوچەی تریسوورە. ژمارەی دانیشتووانی ٣١٥٬٥٩٦ کەس بووە بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١١. ڕووبەرەکەی ١٠١٫٤٢ [[کیلۆمەتر چوارگۆشە|کیلۆمەتر چوارگۆشەیە]]، و کۆدی پۆستەکەی ٦٨٠٠٠١ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شار]] [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:کێرەلا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] hqiavfyllz0jq7r4kijhu7q5vcujljo 1582946 1582945 2026-05-11T09:23:04Z Tessla 41338 شائەمراز 1582946 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تریسوور''' ({{بە ھیندی|तृश्शूर}}) شارێکە لە [[ھیندستان]]، لە [[کێرالا]] ھەڵکەوتووە، پایتەختی ناوچەی تریسوورە. ژمارەی دانیشتووانی ٣١٥٬٥٩٦ کەس بووە بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١١. ڕووبەرەکەی ١٠١٫٤٢ [[کیلۆمەتر چوارگۆشە|کیلۆمەتر چوارگۆشەیە]]، و کۆدی پۆستەکەی ٦٨٠٠٠١ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شار]] [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:کێرەلا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] fs5bmgnbwxjklo7qvccux24nz5ywrux 0 295664 1582947 2026-05-11T09:24:02Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340122604|Economy of Jersey]]» 1582947 wikitext text/x-wiki The '''economy of Jersey''' is a highly developed social market economy. It is largely driven by international financial services and legal services, which accounted for 39.5% of total GVA in 2019, a 4% increase on 2018.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gov.je/StatisticsPerformance/BusinessEconomy/pages/nationalaccounts.aspx#anchor-0 |ڕێکەوتی سەردان=2024-06-18 |وێبگە=gov.je |زمان=en}}</ref> Jersey is considered to be an offshore financial centre.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Garcia-Bernardo |first=Javier |last2=Fichtner |first2=Jan |last3=Takes |first3=Frank W. |last4=Heemskerk |first4=Eelke M. |date=2017-07-24 |title=Uncovering Offshore Financial Centers: Conduits and Sinks in the Global Corporate Ownership Network |url= |journal=Scientific Reports |language=en |volume=7 |issue=1 |pages=6246 |arxiv=1703.03016 |bibcode=2017NatSR...7.6246G |doi=10.1038/s41598-017-06322-9 |issn=2045-2322 |pmc=5524793 |pmid=28740120}}</ref> Jersey has the preconditions to be a microstate, but it is a self-governing [[وابەستەییەکانی تاج|Crown dependency]] of the UK.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Oliver |first=Michael J. |date=May 2019 |title=A small island territory moving down the 'development ladder'?: a case study of Jersey |url=http://oro.open.ac.uk/60078/ |journal=Small States and Territories |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=83–104 |issn=2616-8006}}</ref> It is considered to be a corporate tax haven by many organisations.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Tracy |first=Thom |ناونیشان=https://www.investopedia.com/ask/answers/061716/why-jersey-considered-tax-haven-c-cs.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210115163802/https://www.investopedia.com/ask/answers/061716/why-jersey-considered-tax-haven-c-cs.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-01-15 |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-06 |وێبگە=Investopedia |زمان=en}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://cthi.taxjustice.net/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210506003819/https://cthi.taxjustice.net/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-05-06 |ڕێکەوتی سەردان=2021-05-06 |وێبگە=cthi.taxjustice.net}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4ur5r44ymv2ts8xads6b6qovmb6ddtt 1582948 1582947 2026-05-11T09:25:01Z Tessla 41338 شائەمراز 1582948 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری جێرزی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر پێشکەوتووە. تا ڕادەیەکی زۆر بەھۆی خزمەتگوزارییە دارایییە نێونەتەوەیییەکان و خزمەتگوزارییە یاسایییەکانەوە بەڕێوە دەبرێت، کە ٣٩٫٥٪ی کۆی جی ڤی ئەی (GVA)یان لە ساڵی ٢٠١٩دا پێکدەھێنا، کە بە ڕێژەی ٤٪ زیادی کردبوو بەراورد بە ٢٠١٨.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gov.je/StatisticsPerformance/BusinessEconomy/pages/nationalaccounts.aspx#anchor-0 |ڕێکەوتی سەردان=2024-06-18 |وێبگە=gov.je |زمان=en}}</ref> جێرزی بە ناوەندێکی داراییی ئۆفشۆر دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Garcia-Bernardo |first=Javier |last2=Fichtner |first2=Jan |last3=Takes |first3=Frank W. |last4=Heemskerk |first4=Eelke M. |date=2017-07-24 |title=Uncovering Offshore Financial Centers: Conduits and Sinks in the Global Corporate Ownership Network |url= |journal=Scientific Reports |language=en |volume=7 |issue=1 |pages=6246 |arxiv=1703.03016 |bibcode=2017NatSR...7.6246G |doi=10.1038/s41598-017-06322-9 |issn=2045-2322 |pmc=5524793 |pmid=28740120}}</ref> جێرزی مەرجە سەرەتایییەکانی ھەیە بۆ ئەوەی ببێتە مایکرۆستەیت، بەڵام [[وابەستەییەکانی تاج|وابەستەییەکی تاجی]] خۆبەڕێوەبەری شانشینی یەکگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Oliver |first=Michael J. |date=May 2019 |title=A small island territory moving down the 'development ladder'?: a case study of Jersey |url=http://oro.open.ac.uk/60078/ |journal=Small States and Territories |language=en |volume=2 |issue=1 |pages=83–104 |issn=2616-8006}}</ref> لەلایەن زۆرێک لە ڕێکخراوەکانەوە وەک پەناگەیەکی باجی کۆمپانیاکان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Tracy |first=Thom |ناونیشان=https://www.investopedia.com/ask/answers/061716/why-jersey-considered-tax-haven-c-cs.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210115163802/https://www.investopedia.com/ask/answers/061716/why-jersey-considered-tax-haven-c-cs.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-01-15 |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-06 |وێبگە=Investopedia |زمان=en}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://cthi.taxjustice.net/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210506003819/https://cthi.taxjustice.net/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠٢١-٠٥-٠٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢١-٠٥-٠٦ |وێبگە=cthi.taxjustice.net}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 13cfdjbty3wr44r55zs8kq812drezmq 0 295665 1582949 2026-05-11T09:27:30Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:es:Special:Redirect/revision/167805018|Área metropolitana de Oslo]]» 1582949 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Oslo_sentrum_aerial.jpg|وێنۆک|275x275پیکسڵ|Vista del centro de la ciudad]] El '''[[ناوچەی گەورە|área metropolitana]] de [[ئۆسلۆ|Oslo]]''' está formada por la propia ciudad de [[ئۆسلۆ|Oslo]] y 45 municipios ubicados a su alrededor, en las provincias de Akershus, Buskerud, Østfold, Vestfold y Oppland, [[نەرویژ|Noruega]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئۆسلۆ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2yh9er9g0ot1n06divsbdqvknkl903c 1582950 1582949 2026-05-11T09:28:14Z Tessla 41338 شائەمراز 1582950 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Oslo_sentrum_aerial.jpg|وێنۆک|275x275پیکسڵ|دیمەنی ناوەندی شار]] '''[[ناوچەی گەورە|ناوچەی مێترۆپۆلیتانی]] [[ئۆسلۆ]]''' لە خودی شاری [[ئۆسلۆ]] و ٤٥ شارەوانی کە لە دەوروبەریدا ھەڵکەوتوون پێکھاتووە، لە پارێزگاکانی ئاکێرشووس، بووسکێروود، ئۆستفۆڵد، ڤێستفۆڵد و ئۆپڵاند، [[نەرویژ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئۆسلۆ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7m4asn0a0givb199guj8sd8ad7n40h0 0 295666 1582953 2026-05-11T09:29:27Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1270555609|Economy of Greater Oslo]]» 1582953 wikitext text/x-wiki The economy of the Greater Oslo area in [[نەرویژ|Norway]]'s southeast region plays an important role in the country's overall national economy. The Norwegian capital was named the 'priciest city in the world' in 2006 by the Economist Intelligence Unit, which compared the cost of living in 130 cities in a survey and ranked its findings. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d0cc4gpib16ligxgw1mok1wdlcmoz0j 1582954 1582953 2026-05-11T09:30:05Z Tessla 41338 شائەمراز 1582954 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری ناوچەی ئۆسلۆی گەورە لە ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی [[نەرویژ]] ڕۆڵێکی گرنگ لە کۆی ئابووریی نیشتمانیی وڵاتەکەدا دەگێڕێت. پایتەختی نەرویژ لە ساڵی ٢٠٠٦دا وەک «گرانترین شاری جیھان» لەلایەن یەکەی ھەواڵگریی ئیکۆنۆمیستەوە ناونرا، کە لە ڕاپرسییەکدا تێچووی ژیانی لە ١٣٠ شاردا بەراورد کرد و ئەنجامەکانی ڕیزبەند کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bhc99e2ydf460ifonfooas7ytjfsq3a 0 295667 1582955 2026-05-11T09:33:08Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352701163|Economy of Punjab, India]]» 1582955 wikitext text/x-wiki The '''economy of Punjab''' is the 16th largest state economy in [[ھیندستان|India]] with 8.91 lakh crore (US$110 billion) in [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP) for the 2025-26 fiscal year. Its GDP ranks 16th amongst Indian states with US$2720 (2,27,950) per capita.<ref name="MOSPI">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 March 2019 |ناونیشان=http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_Series_1mar19.xls |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2019 |وێبگە=[[Ministry of Statistics and Programme Implementation]], [[Government of India]]}}</ref><ref name="esopb">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.esopb.gov.in/Static/PDF/GSDP/Statewise-Data/StateWiseData.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630122203/http://esopb.gov.in/Static/PDF/GSDP/Statewise-Data/statewisedata.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2017 |وێبگە=esopb.gov.in}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://finance.punjab.gov.in/StateBudget/Index |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230205181756/https://finance.punjab.gov.in/StateBudget/Index |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-02-05 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-10}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پەنجاب، ھیند|Punjab]] ranked first in GDP per capita amongst Indian states in 1981 and fourth in 2001, but has experienced slower growth than the rest of India in recent years, having the second-slowest GDP per capita growth rate of all Indian states and union territories (UTs) between 2000 and 2010, behind only Manipur. Between 1992 and 2014, Punjab's life expectancy also grew slower than most Indian states, rising from 69.4 to 71.4 years. During this period, Punjab's rank amongst Indian states in life expectancy at birth fell from first to sixth.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.censusindia.gov.in/Vital_Statistics/SRS_Life_Table/2.Analysis_2010-14.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170110123124/http://www.censusindia.gov.in/Vital_Statistics/SRS_Life_Table/2.Analysis_2010-14.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 January 2017 |ڕێکەوتی سەردان=12 January 2017 |پەڕە=5}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] blw0go1ibnbiccnfpzvd8vg7mbplw4t 1582956 1582955 2026-05-11T09:34:07Z Tessla 41338 شائەمراز 1582956 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری پەنجاب''' ١٦یەم گەورەترین ئابووریی ویلایەتە لە [[ھیندستان]] بە ٨٫٩١ لاک کرۆر (١١٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی) لە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ساڵی داراییی ٢٠٢٥–٢٦. جی دی پییەکەی پلەی ١٦یەمی ھەیە لە نێوان ویلایەتەکانی ھیندستان بە ٢٧٢٠ دۆلاری ئەمریکی (٢٬٢٧٬٩٥٠) بۆ ھەر تاکێک.<ref name="MOSPI">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=1 March 2019 |ناونیشان=http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_Series_1mar19.xls |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2019 |وێبگە=[[Ministry of Statistics and Programme Implementation]], [[Government of India]]}}</ref><ref name="esopb">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.esopb.gov.in/Static/PDF/GSDP/Statewise-Data/StateWiseData.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630122203/http://esopb.gov.in/Static/PDF/GSDP/Statewise-Data/statewisedata.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 June 2017 |ڕێکەوتی سەردان=17 February 2017 |وێبگە=esopb.gov.in}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://finance.punjab.gov.in/StateBudget/Index |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230205181756/https://finance.punjab.gov.in/StateBudget/Index |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-02-05 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-10}}</ref> [[پەنجاب، ھیند|پەنجاب]] لە ساڵی ١٩٨١دا پلەی یەکەمی ھەبوو لە جی دی پی بۆ ھەر تاکێک لە نێوان ویلایەتەکانی ھیندستان و لە ساڵی ٢٠٠١دا پلەی چوارەم، بەڵام لە ساڵانی دواییدا گەشەیەکی خاوتر لە باقی ھیندستانی بەخۆیەوە بینیوە، کە دووەم خاوترین ڕێژەی گەشەی جی دی پی بۆ ھەر تاکێکی ھەبووە لە نێوان ھەموو ویلایەتەکان و ناوچە یەکگرتووەکانی (یوو تییەکان) ھیندستان لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٠ و ٢٠١٠دا، تەنھا لە دوای مانیپوورەوە دێت. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ و ٢٠١٤دا، تەمەنی چاوەڕوانکراوی پەنجاب بە ھەمان شێوە خاوتر لە زۆربەی ویلایەتەکانی ھیندستان گەشەی کرد، کە لە ٦٩٫٤ ساڵەوە بۆ ٧١٫٤ ساڵ بەرز بووەوە. لەم ماوەیەدا، پلەی پەنجاب لە نێوان ویلایەتەکانی ھیندستان لە تەمەنی چاوەڕوانکراو لە کاتی لەدایکبووندا لە پلەی یەکەمەوە بۆ شەشەم دابەزی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.censusindia.gov.in/Vital_Statistics/SRS_Life_Table/2.Analysis_2010-14.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170110123124/http://www.censusindia.gov.in/Vital_Statistics/SRS_Life_Table/2.Analysis_2010-14.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 January 2017 |ڕێکەوتی سەردان=12 January 2017 |پەڕە=5}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8rra6mnypsn9a9gstqjhxafijssykjm 0 295668 1582959 2026-05-11T09:35:09Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344869209|Economy of Dhanbad]]» 1582959 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Coal_Mine.jpg|چەپ|وێنۆک|Open-cast mining in the outskirts of Dhanbad]] Dhanbad is the second largest city in Jharkhand, [[ھیندستان|India]] both by area and by population. Dhanbad has the largest economy in Jharkhand. It is 33rd in India by population. The economy of Dhanbad is primarily known for mining, utilities, retail, IT and cement industries. It is called "the coal capital of India".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-11-24 |ناونیشان=https://india.mongabay.com/2020/11/there-is-a-path-to-prosperity-for-indias-coal-dependent-towns-but-its-tough/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-07 |وێبگە=Mongabay-India |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://urbanemissions.info/india-apna/dhanbad-india/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-05-14 |زمان=en-US}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6tgotz989fzq7dm7q3dmtwwgj3t7mjn 1582960 1582959 2026-05-11T09:36:24Z Tessla 41338 چاکسازیی ساڵە کۆچییەکان 1582960 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Coal_Mine.jpg|چەپ|وێنۆک|کانزاکاریی کراوە لە دەوروبەری دانباد]] '''دانباد''' دووەم گەورەترین شارە لە جارکەند، [[ھیندستان|ھیندستان]] چ لە ڕووی ڕووبەر و چ لە ڕووی دانیشتووانەوە. دانباد گەورەترین ئابووریی ھەیە لە جارکەند. ئەو ٣٣یەمینە لە ھیندستان بەپێی دانیشتووان. ئابووری دانباد بە پلەی یەکەم بە پیشەسازییەکانی کانزاکاری، خزمەتگوزارییە گشتییەکان، تاکفرۆشی، ئای تی و چیمەنتۆ ناسراوە. بە "پایتەختی خەڵووزی ھیندستان" ناودەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-11-24 |ناونیشان=https://india.mongabay.com/2020/11/there-is-a-path-to-prosperity-for-indias-coal-dependent-towns-but-its-tough/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-07 |وێبگە=Mongabay-India |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://urbanemissions.info/india-apna/dhanbad-india/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-05-14 |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cpll3s499prj14dhc4nzylnre3nw3fo 1582961 1582960 2026-05-11T09:36:42Z Tessla 41338 1582961 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Coal_Mine.jpg|چەپ|وێنۆک|کانزاکاریی کراوە لە دەوروبەری دانباد]] '''دانباد''' دووەم گەورەترین شارە لە جارکەند، [[ھیندستان|ھیندستان]] چ لە ڕووی ڕووبەر و چ لە ڕووی دانیشتووانەوە. دانباد گەورەترین ئابووریی ھەیە لە جارکەند. ئەو ٣٣یەمینە لە ھیندستان بەپێی دانیشتووان. ئابووری دانباد بە پلەی یەکەم بە پیشەسازییەکانی کانزاکاری، خزمەتگوزارییە گشتییەکان، تاکفرۆشی، ئای تی و چیمەنتۆ ناسراوە. بە "پایتەختی خەڵووزی ھیندستان" ناودەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-11-24 |ناونیشان=https://india.mongabay.com/2020/11/there-is-a-path-to-prosperity-for-indias-coal-dependent-towns-but-its-tough/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-07 |وێبگە=Mongabay-India |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://urbanemissions.info/india-apna/dhanbad-india/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-05-14 |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ahiov0hdp3v4v5besox6nkbozx2mc9q 0 295669 1582966 2026-05-11T10:56:25Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[ئێم پی تری]]ی گواستەوە بۆ [[ئێم پی ٣]]: ناوی شیاوتر 1582966 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئێم پی ٣]] fqb619c1lwid3erhcg0ew5kv8f3iqw4 1 295670 1582968 2026-05-11T11:05:54Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582968 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕێگای مەرگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582967 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120508050522/http://battleland.blogs.time.com/2012/05/03/highway-of-death-robbery/ بۆ http://battleland.blogs.time.com/2012/05/03/highway-of-death-robbery/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٠٥، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) eiiazrmqhby4c8yb1rb8o28f0qovpd3