ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 36 1583358 1582392 2026-05-12T15:02:11Z Hivja 64112 /* */ 1583358 wikitext text/x-wiki {{نیشانەی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|سەردەشت|‏سەردەشت (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەردەشت | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = سردشت | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = چەند دیمەنێک لە سەردەشت.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = لە چەپەوە بۆ ڕاست، لەسەرەوە: دیمەنی سەردەشت لە ڕێگای دەرەوەی شار، سەردەشت لە ڕێگای دەروەی شار، شەقامی ھیرۆشیما، کۆتاییی شەقامی کوردستان، گەڕەکی ئازادەگان، مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕ، ڕووبەڕووی پارکی ڕەزی جۆڵای | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = بەھەشتی کوردستان،<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ" /><ref name="تەبیان" /> شاری ئاشتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 |سەردێڕ=چالاکانی مەدەنیی کورد خوازیاری ناساندنی شاری سەردەشت وەکوو \"شاری ئاشتی\"ـن |بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108113341/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/دوای-ساڵ-کیمیاباران/-داوا-دەکرێت-سەردەشت-وەکوو-شاری-اشتی-بناسرێت |سەردێڕ=دوای ٢٨ساڵ کیمیاباران/ داوا دەکرێت سەردەشت وەکوو شاری ئاشتی بناسرێت |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=11 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''سەردەشت''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran#Middle East#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا##جێگەی لە [[ئێران]]دا##جێگەی سەردەشت لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا##جێگەی لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 36.1568| 45.4764 |region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[ئێران]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی سەردەشت|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = مێژوویی | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = شاری لەدایکبوونی [[زەردەشت]] یان شوێنک کە لەسەر دەشت ھەڵکەتووە <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = سەرۆکی شارەوانی | ناوی_سەرۆک = محەممەدڕەزا سەعیدزادە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/4161493/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=شهردار جدید سردشت منصوب شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری دەنگ و ڕەنگ|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> | سەرناوی_سەرۆک١ = ئەندامانی ئەنجومەنی شار | ناوی_سەرۆک١ = لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤ەوە بەبێ ئەندام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1811202429|سەردێڕ=ئەندامانی ئەنجوومەنی شاری سەردەشت بە زیندانیکردن و لێدانی قامچی سزادران|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = |کورسی = ١ کورسی لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] بە ھاوبەشی لەگەڵ [[پیرانشار]]{{تێبینی|شارستانەکانی [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]]، [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] و [[شارستانی میراوە|میراوە]] خاوەنی یەک کورسین لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] (پەرلەمانی ئێران).}} <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٫٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٦،٤١٢ کەس<ref name="ئامار">[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325163822/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |date=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref>{{ھن}}({{سەوز|+١٠٫٠٧٪}}) | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٦٤٠٠ | مەزندەی_دانیشتووان = دەوروبەری ٥٠،٠٠٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17988|سەردێڕ=آمار جمعیتی آذربایجان غربی به تفکیک شهرها در سال 1400 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاژە|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17988 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>{{تێبینی|بەپێی ئەو بەراوردە، ژمارەی دانیشتووانی چوار شاری سەردەشت، [[ڕەبەت]]، [[نەڵاس]] و [[میراوە]]؛ ٨٤،٥٠٠ کەس بووە کە بە دەرکردنی ژمارەی بەراوردکراوی ئەو سێ شارەی دیکە و ھاوسەنگکردنیان لەگەڵ سەرژمێریییەکانی ساڵانی پێشوو، ژمارەی دانیشتووانی شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١، دەوروبەری ٥٠،٠٠٠ کەس دەردەکەوێت.}} | مەزندەی_دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سەردەشتی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی ستانداردی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = کۆدی پۆستەی ١ | کۆدی_پۆستە = ٥٩٨٩١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan|سەردێڕ= کد پستی استان آذربایجان غربی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= asandid|ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210919052217/https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = کۆدی پۆستەی ٢ | کۆدی_پۆستە٢ = ٥٩٦١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = https://pishro-sms.ir/%DA%A9%D8%AF%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C/%DA%A9%D8%AF%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7/|سەردێڕ= کدپستی آذربایجان غربی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= pishro-sms|ڕێکەوت= ١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} </ref> | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- زانیاریی زیاتر --------> | ناوی_بەشی١_بەتاڵ = پلاکی ئۆتۆمۆبیل | زانیاریی_بەشی١_بەتاڵ = ٢٧ م [[پەڕگە:Non-EU-section-with-IR.svg|10px]] | ناوی_بەشی٢_بەتاڵ = [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|پۆلێنکردنی ئاووھەوا]] | زانیاریی_بەشی٢_بەتاڵ = [[ئاووھەوای کیشوەریی شێدار|Dsa (کیشوەریی شێدار و ھاوینی وشک)]] <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index# فەرمانداریی سەردەشت] | پەراوێزەکان = }} '''سەردەشت''' شارێکە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[ئێران]] کە لە باشووری ڕۆژاوای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] ھەڵکەوتووە. ئەو شارە ناوەندی [[شارستانی سەردەشت]]ە و وەک یەکێک لە شارەکانی ناوچەی [[موکریان]] ھەژمار دەکرێت. سەردەشت لە نزیکی [[سنووری ئێران و عێراق]]دا ھەڵکەوتووە و لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] ھاوسنوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/ڤیدیۆ_هەواڵ-i345682 |سەردێڕ=گەشتێک لە بەهەشتێکی بزربوو بەناوی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ئەو شارە لە ساڵی ٢٠١٦، بەرامبەر لەگەڵ ٤٦٬٤١٢ کەس لە ١٢٬٥٥١ خێزاندا بووە.<ref name="ئامار" /> شارەکە لە سەردەمی [[کۆماری کوردستان]] و ھەروەھا لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]] بۆ ماوەیەک لەژێر دەستەڵاتی کورداندا بووە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /><ref name="گۆڤاری تیشک" /> سەردەشت بەپێی ژمارەی دانیشتووان، ١١ەمین شاری پارێزگای ورمێ، ٢٣ەمین شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ١٩٧ەمین شاری ئێرانە. خەڵکی سەردەشت [[کورد]]ن و بە [[زمانی کوردی|کوردی]]ی [[سۆرانی]] و شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. ھەروەھا زۆربەی خەڵکی شارەکە پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]] و مەزھەبی [[سوننە]]ی [[شافعی]]ن.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/178176/1/شهرستان-سردشت در مورد سردشت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107164118/https://www.tabnak.ir/fa/tags/178176/1/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> سەردەشت لە تەنیشتی کێوی [[کێوی گردەسوور|گردەسوور]]، لەسەر زنجیرەچیاکانی [[زاگرۆس]] و لە نزیکی سەرچاوەیەکی ئاوی ھەڵکەوتووە. بەشێکی زۆری [[ئاوی خواردنەوە]] و ئاوی جووتیاریی شار لەو سەرچاوەیە دابین دەبێت کە ئاوەکەی لە کێوی گردەسوور و کێوە سنوورییەکانەوە دێتە خوار.<ref>ئیبراھی ئەفخەمی، مێژوو و ئەدەب و فەرھەنگی موکریان-بەشی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٤، ١٣٧٣ی ھەتاوی</ref> سەردەشت خاوەنی ژینگە و سروشتێکی بەرچاوە کە بووەتە ھۆی ئەوەی کە نازناوی ''بەھەشتی کوردستان''ی پێبدرێت.<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ" /><ref name="تەبیان" /> ئەو شارە بە کەشوھەوایەکی تاڕادەیەک سارد و فێنک، لە درێژەی ساڵدا بەفر و بارانبارینێکی زۆر دەیگرێتەوە و زۆر جاران لە ڕیزی یەکەمی بارینی پارێزگادا جێ دەگرێت.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١" /> سەردەشت خاوەنی مێژووێکی کۆن و دێرینە کە کۆنترین ئاسەواری دۆزراو لەو شارە، مێژووکەی بۆ ٦ ھەزار ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="مێژوو١ (ک. ک)" /><ref name="مێژوو٢ (ک. ک)" /><ref name="مێژوو٣ (ک. ک)" /> ئەو شارە لە ساڵی ١٩٨٧ی زایینی لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ەوە کیمیاباران کرا. شاری سەردەشت کەوتووەتە باشووری شارەکانی [[پیرانشار]] و [[مەھاباد]] و ھەروەھا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[بانە]] و باشووری ڕۆژاوای [[بۆکان]]. ھەروەھا سەردەشت دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[قەڵادزێ]] و [[پارێزگای سلێمانی]] لە ھەرێمی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://raprsi.com/so/shar/sardasht |سەردێڕ=سەردەشت |بڵاوکەرەوە=ڕاپرسی |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> شاری سەردەشت ١٢٠ کیلۆمەتر لە مەھاباد، ٢٢٥ کیلۆمەتر لە ورمێ، ٧٤٠ کیلۆمەتر لە [[تاران]]، ١٨٩ کیلۆمەتر لە [[ھەولێر]] و ٣٥ کیلۆمەتر لە قەڵادزێ دوورە.<ref>ئیبراھی ئەفخەمی، مێژوو و ئەدەب و فەرھەنگی موکریان-بەشی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٦، ١٣٧٣ی ھەتاوی</ref> سەردەشت سەرەتا وەکوو ناوەندی ناوچەی سەردەشت بەشێک لە [[شارستانی مەھاباد]] بوو، بەڵام دواتر بەھۆی ھەندێک بواری سیاسی و سەربازییەوە لە ساڵی ١٩٤٣ و ھاوکات لەگەڵ [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، چووە ناو سنوورەکانی [[شارستانی سنە]] لە [[پارێزگای کوردستان]]. لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا، ناوچەی سەردەشت لە شارستانی سنە جیا کرایەوە و خۆی بووە شارستانێکی سەربەخۆ کە ناوەندەکەی ھەتا ئێستا شاری سەردەشتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF|سەردێڕ=مورد مهاباد در ویکی تابناک بیشتر بخوانید (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تابناک|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == وشەڕەتناسی == لەلایەن ھەندێک سەرچاوە دەگوترێت کە سەردەشت شوێنی لەدایکبوونی [[زەردەشت]]ە و لەو ناوەوە وەرگیراوە و دوای ھێرشی عەرەبە موسڵمانەکان لە زەردەشتەوە بۆ سەردەشت گۆڕاوە.<ref>ئیبراھیم ئەفخەمی، ساڵی ١٣٧٣ی ھەتاوی، مێژووی فەرھەنگ و وێژەی موکریان–بەرگی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٦</ref><ref name="ایسنا ۲">[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16429841014661&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8209-07642%2F%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2585-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D9%2585%25D9%258A-%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2586%25D8%25AF خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ''مردم كردستان سردشت را زادگاه زرتشت مي‌دانند'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۹ آذر ۱۳۸۲؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124003313/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16429841014661&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8209-07642%2F%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2585-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D9%2585%25D9%258A-%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2586%25D8%25AF |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ بهمن ۱۴۰۰.</ref> ھەندێکی دیکەش پێیان وایە ناوی سەردەشت لە دوو بەشی «سەر» و «دەشت» وەرگیرابێت، کە بە مانای دەشتێکە ھەتا [[زێی بچووک]] درێژەی ھەیە.<ref name="Bukan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشان=http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |سەردێڕ=ناساندنی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=بۆکان موکری |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|fa}} |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ایسنا ۲" /> == مێژوو == === سەردەمی دێرین === سەردەشت لە سەردەمی پێش ئیسلامدا، لە باکووری ڕۆژاوای شوێنی ئێستای ھەڵکەوتبوو و نزیک بە سەرچاوەیەکی گەورە بوو. ناوێکی تری ئەم شارە ''نێزەڕۆ'' بوو کە خاوەنی پێنج بورج بوو. سەردەشت ناوچەیەکی مێژوویییە کە کۆمەڵێک شوێنی دێرینی پێش ئیسلام، ئێستاش لە ناوچەکە بوونیان ھەیە. لە نزیکی سەردەشت قەڵایەکی لێیە کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived copy |ناونیشان=http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> بەپێی ئاسەوارە دۆزراوەکان، سەردەشت و ناوچەکانی دەوروبەری لەژێر حوکمڕانیی [[مانناکان]]دا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i242767|سەردێڕ=دۆزرانەوەی خشتی ڕووکێش‌داری مانایی لە سەردەشت|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە نزیک چەند گوندی سەر بە سەردەشت، چەندین ئاسەواری مێژوویی دۆزراونەوە کە کۆنترینیان ئاسەواری دەستھاتوو لە پێنج ناوچەی پشکنینکراو لە تەپۆڵکەی باغی سەر بە سەردەشت بووە کە مێژووەکەی بۆ ٦ ھەزار ساڵی پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="مێژوو١ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=11536 |سەردێڕ=دۆزرانەوە هەندێ بەڵگە و ئاسەواری هەزارەی یەکەمی پێش زایین لە ناوچەی باڵانی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="مێژوو٢ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=5551 |سەردێڕ=لە سەردەشت ئاسەواری ٦ هەزار ساڵ لەوە پێش دۆزرایەوە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="مێژوو٣ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=5575 |سەردێڕ=دۆزرانه‌وه‌ی شوێنەواری ٨ هەزار ساڵە له سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> === ھێرشی عوسمانییەکان === [[پەڕگە:Kurdistan-mukri-Jacques de Morgan-1893-map.jpg|وێنۆک|نەخشەی کوردستانی موکری لەلایەن [[ژاک دێ مۆرگان]] لە ساڵی ١٨٩٣، کە سەردەشت (سردشت) لە باشووری ڕۆژاوای نەخشەکەدا ھەڵکەوتووە.]] [[پەڕگە:Osmanli Ortadogu (Mukrian).jpg|وێنۆک|نەخشەی ناوچەی موکریان لە ساڵی ١٨٩٣، سەردەشت (سردشت) لە باشووری نەخشەکە و لە نزیکی سنووری دەوڵەتی عوسمانیدا ھەڵکەوتووە.]] [[پەڕگە:Ottoman Middle East in 1900, Edward Stanford (Ardalan).jpg|وێنۆک|نەخشەی [[میرنشینی ئەردەڵان]] لە ساڵی ١٩٠٠، سەردەشت (Sardasht) لە باکووری ڕۆژاوای نەخشەکەدا ھەڵکەوتووە.]] لە ساڵی ١٩٠٦ ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] سەردەشتیان داگیرکرد و دواتر لە تشرینی دووەمی ١٩١٢، دوای [[ھێرشی عوسمانی بۆ سەر وڵاتی فارس (١٩٠٦)|داگیرکارییەکی شەش ساڵە]] لە شارەکە چوونە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=File 3154/1912 Pt 1-2 'Turco-Persian frontier: the position of Hawizeh; miscellaneous prints' |ناونیشان=https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Qatar Digital Library |زمان=English |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220501204402/https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خەڵکی سەردەشت ھەر وەک سەرجەم کوردەکان بەھۆی بیروڕای مەزھەبییەوە پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ عوسمانییەکان ھەبووە، بەڵام پێیان خۆش نەبووە شارەکەیان بچێتە ژێر خاکی دەوڵەتی عوسمانی. بۆیە ھەندێک لە خەڵکی ئەو شارە نامەیەکیان بۆ ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی نووسی کە دژایەتیی خۆیان بۆ چوونە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی دەردەبڕی.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١" /> === ھێرشی ڕووسەکان === [[پەڕگە:M 115 carte de la Perse front Caucase (Mukrian Region).jpg|وێنۆک|زۆرترین پێشڕەویی بەرەی ڕووسەکان لە جەنگی جیھانیی یەکەم بە ھێڵی سەوز نیشان دراوە کە سەردەشت (Serdecht) دەگرێتەوە.]] لە دەستپێکی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ئەگەرچی دەوڵەتی ئێران بێلایەنیی خۆی ڕاگەیاند، بەڵام بەھۆی لاوازیی سیستەمی حوکمڕانی و ھێزی دەوڵەتی دانی پێنەدرا. لە دوای [[ڕێککەوتننامەی ئەنگلۆ-ڕووسی|ڕێککەوتننامەی سەنت پیتەرزبورگ]]، ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]ا و [[شانشینی یەکگرتوو]] وڵاتی ئێرانیان لە باکوور، باشوور و ڕۆژاواوە داگیر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/29174/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-سردشت-در-وادی-فراموشی-عثمان-عباسی/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی/عثمان عباسی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھێرشی ڕووسەکان [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] و بەشێک لە [[کوردستان]]ی گرتەوە کە یەکێک لەو شوێنانەی لەلایەن ڕووسەکانەوە داگیر کرا، سەردەشت بوو. ھێرش بۆ سەر ناوچەی سەردەشت لە دەوروبەری ساڵی ١٩١٦ ڕوویدا. ئەگەرچی لە ناوچەکانی [[وەتماناوێ]] و [[نەڵاس]] ھەندێک بەرگری لە بەرامبەر ڕووسەکانەوە کرا، بەڵام سەرئەنجام ھێزە ڕووسەکان دەگەنە ناو شار و داگیری دەکەن. ژمارەیەک لە خەڵکی شار بە گومانی ئەوەی کە شەڕێکی نێوان ڕووسەکان و عوسمانییەکانە و ئەوان لە کوشتاری ڕووسەکان بەدوورن، شارەکەیان بەجێنەھێشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://avaymarz.ir/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-س/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئاوای مەرز |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://avaymarz.ir/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ڕووسەکان کە ئەو کات لە ناوچەدا بە «عەرووس» ناسرابوون، کاتی چوون بۆ شار ٥١ کەس لە خەڵکی ئاسایییان کوشت. یەکێک لەو کەسانە بە ناوی ''عەبدولکەریم قازی'' کە دادوەر بوو، لەلایەن ڕووسەکانەوە لەبەردەم ماڵەکەی بە شێوەیەکی نالەبار کوشترا. ئێستا گۆڕی عەبدولکەریم قازی تەنیا گۆڕە کە لەو کارەساتەوە ماوەتەوە و مەترسیی لەناوچوونی بەھۆی بیناسازی لەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sardashtpress.ir/2022/04/03/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-س/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=سەردەشت پرێس |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://sardashtpress.ir/2022/04/03/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ھێرشی پشدەرییەکان === [[پەڕگە:خارطة المملكة العراقية.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[شانشینی عێراق]] لە ساڵی ١٩٢١، لە سەرەوەی [[پارێزگای سلێمانی]] (السليمانيه) لە باکووری ڕۆژھەڵاتی نەخشەکەدا ناوی سەردەشت (سردشت) نووسراوە.]] لە سەرەتای حکومڕانی [[ڕەزا شا]]، کاتێک کە ھۆزەکان تووشی بەڕێوەچوونی یاسای توند لەلایەن حکوومەتەوە بوون، دژایەتییان کرد و لە بەڕێوەبردنی یاساکان کشانەوە. ھەندێک لە ھۆزەکان لەبەر ڕاوەستان لە بەرامبەر حکوومەتدا، داوای یارمەتییان لە [[پشدەر]]ییەکان ویست. لە ساڵی ١٩١٩، ژمارەیەک لە مەنگوڕەکان بە یارمەتی و پاڵپشتیی پشدەرییەکان بە بیانووی خاوەن قەرزی لە ھەندێکان، ھاتنە شاری سەردەشت. لەو کاتدا ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی سەردەشت کوشتران، بریندار بوون و شارەکە بە تەواوی لە ئاگردا سووتا. فەرماندەی سەربازیی ئەو کاتی سەردەشت، ''عەلی ئەسغەرخانی پزیشکیان'' بوو کە نەیتوانی لە بەرامبەر پشدەرییەکاندا بەرگری بکات و ژمارەیەکی زۆر لە ھێزە سەربازییەکان کوشتران و ئەوانەی زیندووش مانەوە ناچار بە بەجێھێشتنی شارەکە بوون. لەو شەڕەدا لە ناوچەی مەرگی لە باشووری کوردستان ھەتا ناوچەی ئالانی سەردەشت بەشدارییان ھەبوو. پشدەرییەکان نزیکی یەک مانگ سەردەشتیان لەژێر دەستدا بوو. دوای ماوەیەک ڕەزا شا زانی کە بە زۆرەملی ناتوانێت پشدەرییەکان بدۆڕێنێت، بۆیە ڕێگای دانوستانی ھەڵبژارد کە پشدەرییەکان قبووڵیان کرد و ڕەزا شاش ''جێنەراڵ سەرتیپ سەیف ئەفشار''ی بە نوێنەرایەتیی خۆی ناردە ناوچەکە. دوای چەند ڕۆژان وتووێژ، حکوومەتی ئێران لە بەرامبەر زەوی و گوندەکانی پشدەرییەکان لە ئێران، پارەیەکی زۆری لیرە دانێ و مافی بەکارھێنانییان لە کوێستانەکانی ئێران لە ھاویندا پێدرا.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /> === ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)}} [[پەڕگە:Map of the Simko Shikak Revolt (1918–1922).png|وێنۆک|نەخشەی پێشڕەوییەکانی ھێزەکانی سمکۆی شکاک کە لە باشووری ڕۆژاواوە سەردەشت (Sardasht) دەگرێتەوە.]] دوای ئەوەی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] کۆتایی ھات، [[سمکۆی شکاک]] وەکوو سەرکردەیەکی سیاسی ناوی دەرکرد و لەپێناو دامەزراندنی ئیدارەیەکی کوردی لە ساڵی ١٩١٨ توانی ھێز و دەسەڵاتی خۆی لە ھەرێمی ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]]دا زیاتر بکات<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=W. G. |دوایین=Elphinston |سەردێڕ=The Kurdish Question |journal=International Affairs |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٩١–١٠٣ [p. ٩٧]|ساڵ=١٩٤٦|doi=10.2307/3017874 |jstor=3017874}}</ref> و شۆڕشێک دەست پێ بکات کە ھەتا ١٩٢٢ درێژەی ھەبوو.<ref name=cornell>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smith |یەکەم=B. |سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective |ناونیشان=http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Working Paper}}</ref> سمکۆ سوپایەکی بەھێزی کوردی ڕێکخست کە زۆر بەھێزتر لە ھێزەکانی حکوومەتی ئێران بوو. لەبەر ئەوەیکە حکوومەتی ناوەندی نەیتوانی چالاکییەکانی سمکۆ کۆنتڕۆڵ بکات، ئەو بە پەرەپێدانی ھەرێمەکانی ژێر کۆنتڕۆڵی خۆی درێژەی دا و ھەتا ساڵی ١٩٢٢ شارەکانی [[بانە]] و سەردەشت ھاتنە ژێر کۆنتڕۆڵی.<ref>F. Koohi-Kamali, "Nationalism in Iranian Kurdistan" in ''The Kurds: A Contemporary Overview'', ed. P.G. Kreyenbroek, and S. Sperl, 252 pp., Routledge, 1992, {{ISBN|0-415-07265-4}} pp. 175, 176</ref> ھەرەوەھا لە کانوونی دووەمی ١٩٢٩ و ھاوکات لەگەڵ گرتنی [[مەھاباد]] لەلایەن کوردە [[مەنگوڕ]]ەکانەوە، شۆڕشگێڕە کوردەکان لە سەردەشت توانیان گەمارۆ بخەنە سەر ھێزە ئێرانییەکان. لە مانگی ئازاری ھەمان ساڵ، ھێزێکی نوێی سوپای ئێران نێردرانە سەردەشت و بە کوشتنی ٩٠ کەس لە شۆڕشگێڕە کوردەکان کە ٥ کەس لە سەرکردەکانیان لەخۆدەگرێت، توانیان گەمارۆکە تێکبشکێنن و کوردەکان ناچار بە کشانەوە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/12/06/294853/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=آغاز جنگ رضاخان علیه عشایر کردستان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تەسنیم|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> === ڕاپەڕینی مەلا خەلیل === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی مەلا خەلیل}} [[پەڕگە:Image of the mangur tribe in sardasht 1929.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی چەکدارانی ھۆزی مەنگوڕ لە سەردەشت، پاش گرتنی شارەکە لە سەردەمی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل.]] [[پەڕگە:هێزی مەنگوڕ و مامەش.jpg|وێنۆک|ھێزێک لە ھۆزەکانی سەر بە مەلا خەلیل گۆڕەمەری.]] لە ساڵەکانی ١٩٢٨ بۆ ١٩٢٩، کەسێک بە ناوی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] لە دژی قەدەغە و گۆڕینی [[جلی کوردی]] لەلایەن حکوومەتی ڕەزا شاوە ڕاپەری. ئەو لە ساڵی ١٨٨٠ لەدایکبوو و دواتر بووبە یەکێک لە دژبەرانی حکوومەتی ڕەزا شا. لە کۆتایییەکانی ١٩٢٨ لە دژی سیاسەتەکانی ڕەزا شا ڕاپەری و فتوای دەرکرد. ڕەزاشای پەھلەوی دەیھەویست لە چوارچێوەی سیاسەتی یەکنەتەوەکردن و مۆدێرنسازی، سەرجەم جلوبەرگی نەتەوەکانی ئێران یەک بخات و جۆرە جلوبەرگێکی دیاریکرد و سەپاندی، بەڵام لە کوردستاندا دژایەتیی ئەم سیاسەتە کولتوورییە کرا و مەلا خەلیل کە زانایەکی ئایینیی ناوچەی موکریان و سەردەشت بوو، بە فتوایەک دژایەتیی ئەو سیاسەتەی ڕاگەیاند و بە [[حەرام]] و کوفری لە قەڵەمدا و بەرەنگاربوونی ئەو [[سیاسەت]]ەی بە واجب ڕاگەیاند. ئەوەبوو لە ساڵی ١٩٢٨، ڕاپەڕینێکی لێکەوتەوە و چەندین ناوچەی کوردستان لە موکریان کەوتنە دەستی ڕاپەڕیوەکان کە سەرکردەکەی خودی مەلا خەلیل بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sites.google.com/univsul.edu.iq/kurdistan-car/documents/فەتوای-مەلاخەلیل-گۆڕەمەری-لە-ساڵی-١٩٢٨-دژی-سیاسەتی-قەدەغەکردنی-جلی-کوردی-ل |سەردێڕ=فەتوای مەلاخەلیل گۆڕەمەری لە ساڵی ١٩٢٨، دژی سیاسەتی قەدەغەکردنی جلی کوردی لە ئێران |بڵاوکەرەوە=زانکۆی سلێمانی |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> تەواوی ھۆزەکانی [[مەنگوڕ]] و [[گەورک]]ی مەھاباد و سەردەشت لەگەڵ مەلا خەلیل لە دژی یاسای [[کەشفی حیجاب]] و [[کڵاوی پەھلەوی]] یەکیان گرت. یەکەمین ھەنگاوی ئەوان لە دەستێکی ساڵی ١٩٢٩دا بوو کە تەلەگراف و تەلەفۆنی دەوڵەتییان لە نێوان مەھاباد و سەردەشتدا بچڕاند. دواتر لە دۆڵی «ئامێد» لە نێوان ''گوڵیار'' و ''دووسەید'' ھێرشیان کردە سەر ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی و شکستیان پێھێنان. دوایە مەلا خەلیل بە یارمەتیی ھێزەکانی سوارە و پیادەی مەنگوڕ و گەورک [[شەڕی سەردەشت (١٩٢٩)|ھێرشی کردە سەردەشت]]،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=Stephanie|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=Zy75pASpaHkC&pg=PA116&dq=mangur%20sauj%20bulak&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=sh/x/saves/uv/m1/5&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiGjbOpqK6OAxWvW0EAHZlOECkQ6AF6BAgGEAM&kgs=1f480c3e326c965c#v=onepage&q=mangur%20sauj%20bulak&f=false|سەردێڕ=Tribal Politics in Iran: Rural Conflict and the New State, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٣٨٠١-٢|پەڕەکان=١١٦|زمان=en}}</ref> ھێزەکانی ئێرانی لە شارەکە دەرکرد و سەردەشتی گرتە ژێر دەست.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /><ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=على|یەکەم=رزم‌آرا، حسين|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM|سەردێڕ=عملىات اورامان|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=پردىس دانش|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٢٥٠٩-١٤-٠|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250810030808/https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM#%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ژمارەی ھێزە کوردەکانی مەلا خەلیل لەم شەڕانەدا ١٠،٠٠٠ بۆ ١٥،٠٠٠ کەس بوون.<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=S.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=WPOADAAAQBAJ&pg=PA185&dq=mangur+sardasht+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjC3bj3p9GOAxXq8gIHHTprC28Q6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=mangur%20sardasht%201929&f=false|سەردێڕ=Soldiers, Shahs and Subalterns in Iran: Opposition, Protest and Revolt, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٠٩٠٣-٦|پەڕەکان=١٨٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=D. T.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ssLADwAAQBAJ&pg=PA378&dq=mangur+sardasht+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjC3bj3p9GOAxXq8gIHHTprC28Q6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=mangur%20sardasht%201929&f=false|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٨٠-٥|پەڕەکان=٣٧٨|زمان=en}}</ref> کاتێک ڕەزا شا نەیتوانی لەگەڵ مەلا خەلیل ڕێک بکەوێت، ڕێککەوتنی لەگەڵ ھەندێک لە ئاغاکانی مەنگوڕ لە دژی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل ھەڵبژارد. پاش ماوەیەک ڕاپەڕینەکە سەرکوت کرا و بنکەی ڕاپەڕیوەکان کە دەکەوێتە ناوچەی سەردەشت، کەوتە دەست سوپا و مەلا خەلیل و ھەندێک لە ھاوڕێکانی ناچار بەرەو باشووری کوردستان کشانەوە. دواتر مەلا خەلیل لە ساڵی ١٩٥٥ کۆچی دواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://pmnews.se/?p=29574 |سەردێڕ=ڕاپەرینی مەڵا خەلیکی میراوەو ئۆمەر پاشای قەلەرەشە، سەردار پشدەری |بڵاوکەرەوە=پی ئێم نیووز |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://pmnews.se/?p=29574 |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref> === ڕاپەڕینی حەمە ڕەشید === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی حەمە ڕەشید}} کاتێک لە ئەیلوولی ١٩٤١دا سەربازانی [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانان]] ھاتنە ناو ئێرانەوە، سوپای ئێران بە خێرایی ھەڵوەشا و تەقەمەنیەکانیان لە کوردستان لەلایەن کوردەکانەوە دەستی بەسەردا گیرا. کوڕانی سەرۆک ھۆزە کوردەکان کە بۆ [[تاران]] دوورخرابوونەوە، ئەو دەرفەتەیان بەکارھێنا و خۆیان لە تاران بەرەو کوردستان ھەڵاتن. حەمە ڕەشید، سەرۆکێکی کوردی بانەیی، سەردەشت، [[بانە]] و [[مەریوان]]ی کۆنتڕۆڵ کرد و دواجار لە پاییزی ساڵی ١٩٤٤ لەلایەن سوپای ئێرانەوە ناچار بە کشانەوە لە ناوچەکە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|سەردێڕ=The Kurdish National Movement: Its Origins and Development|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdishnationalm0000jwai|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Syracuse University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠٩٣-٧|پەڕەکان=[https://archive.org/details/kurdishnationalm٠٠٠٠jwai/page/٢٤٥ ٢٤٥]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Phersu Atlas|ناونیشان=https://content.phersu-atlas.com/object/event/2214|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=content.phersu-atlas.com}}</ref><ref>{{Harvtxt|Elphinston|1946|pp=97–98}}</ref> === سەردەمی کۆماری کوردستان === {{ئەمانەش ببینە|کۆماری کوردستان}} [[پەڕگە:Map republic of mahabad and south azerbaijan 1945 topograhic.svg|وێنۆک|نەخشەی کۆماری کوردستان، سەردەشت (Sardasht) لەسەر سنووری باشووری ڕۆژاوای کۆماردا ھەڵکەوتووە.]] ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت بەپێی ڕووداوەکانی پێشوو، لە پێش دامەزراندنی کۆماری کوردستان ئامادە بوون ھەتا دەست بە شۆڕش بکەن و بچنە ناو ھێزەکانی دژی دەوڵەتی ناوەندی. زۆربەی گەورەکانی گەل و سەرکردەکانی ھۆزەکان بێجگە لە چەند بوارێکی تایبەت، وەفاداریی خۆیان بۆ [[قازی محەممەد]] ڕاگەیاند. خەڵکی سەردەشتیش بوونە ھاوڕای کۆمار، کە ئەو سەردەمە لە سەردەشت بە «ساڵی دیموکرات» ناسراوە. ساڵی ١٩٤٦ی زایینی، ساڵی سەرھەڵدانی خەڵکی شار لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] بوو. [[بنەماڵەی بارزانی|بارزانییەکان]] لە باشووری کوردستان لە دوای سەرنەکەوتن، لە ڕێگای سەردەشتەوە دەھاتنە ناو ڕۆژھەڵاتی کوردستان و پەیوەندییان بە قازی محەممەدەوە دەکرد. حکوومەتی ئێران نامەیەکی بۆ سەرھەنگ پزیشکیان، فەرماندەی ئەو کاتی سەردەشت نووسی کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] لە بیری یەکگرتن لەگەڵ کۆماری کوردستان دڵسارد بکاتەوە، بەڵام بە پێچەوانە مەلا مستەفا خۆی بە شاری [[مەھاباد]] و قازی محەممەد گەیاند.<ref>قازی محەممەد و کۆمار لە ئاوێنەی بەڵگەکان - بێھزاد خۆشحاڵی - ٢٠٠١</ref> لە یەکەمین کۆنگرەی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] لە مەھاباد لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥، سەردەشت ھیچ نوێنەرێکی نەبوو. بەڵام بەشی ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت، ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ کەس لە سوپای ١٢،٧٥٠ کەسیی کۆماری کوردستاندا بوو، لەوانە ھێزی گەورکی سەردەشت بە سەرکردایەتیی کاکەڵڵا لە ٢٠٠ سوار و ھێزی تێکەڵاوی خێڵەکانی سەردەشت لە ٥٠٠ سوار پێکھاتبوون.<ref>Eaglton william.jr . The Kurdish Republic of 1946, London, 1963. P.91-92</ref><ref>حکوومەتی کوردستان - نۆشیروان مستەفا، سلێمانی ٢٠٠٧، ل ١٨٢-١٨٣</ref> ھێزەکانی بنکەی سەربازیی سەردەشت بە توندی لە بەرامبەر ھێزەکانی سەر بە کۆماری کوردستان بەرگرییان کرد و تەسلیمی ئەوان نەبوون. ھێزەکانی کۆماری کوردستان گەمارۆی سەردەشتیان دا و ڕێگای پەیوەندیی ھێزەکانی حکوومەتی ئێرانیان لە نێوان بانە و سەردەشت پچڕاند و دواتر ئەو ناوچەیە چوو ژێر دەسەڵاتی کۆماری کوردستان. فەرماندەی ئەو شارە لە کۆماری کوردستاندا ''زێڕۆ بەگ ھەرکی'' بوو. ناوچەکانی دەوروبەری سەردەشت ھەتا کاتی ڕووخانی کۆماری کوردستان لە ئاخرەکانی ساڵی ١٩٤٦، لەژێر دەسەڵاتی ئەو کۆمارەدا بوو کە دواتر ھێزەکانی ئێران شارەکەیان داگیر کردەوە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/ar/node/5033 |سەردێڕ=تاریخ و جغرافیای شهرستان سردشت - بخش دوم و پایانی (به فارسی) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220412180112/http://www.islahweb.org/ar/node/5033 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەژار]] لە [[چێشتی مجێور]]دا لەبارەی ھێزەکانی کۆماری کوردستان لە نزیک سەردەشت نووسیویەتی: «بڕیار درا سبەینێ شەو ھێرش بەرنە سەردەشت. ڕۆژێک لە بەیانییەوە ھەتا کاتی ڕۆژاوابوون بە کەڵەک چەکدارمان لە [[زێی بچووک|کەڵوێ]] پەڕاندەوە. پاش نوێژی شەوان فەرمان ھات کە دەبێ لە دەوری سەردەشت بکشێنەوە. ڕادیۆ لەندەن گوتوویەتی کوردەکان سەردەشتیان گرتووە. [[یەکێتیی سۆڤیەت|ڕووسەکان]] لەو خەبەرە نیگەرانن؛ نایانەوێ [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|ئینگلیزییەکان]] تووڕە کەن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/22661|سەردێڕ=شەڕی کۆمەڵە و دەوڵەت|بڵاوکەرەوە=ڤەژینبووکس|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ڕاپەڕینی مەلا ئاوارە === [[مەلا ئاوارە]]، شاعیر، پێشمەرگە و خەباتکاری کورد لە کاتێکدا لەدایکبووی گوندی [[شەڵماش]] لە شارستانی سەردەشت بوو، بەڵام لە سەردەمی ڕاپەڕینی کوردانی باشووری کوردستان لە دژی [[عەبدولکەریم قاسم]] چووە شاری [[سلێمانی]]. دواتر لە ساڵی ١٩٦٤، لەگەڵ [[سمایل شەریفزادە]] و چەند کەسێکی تر گەڕانەوە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و [[کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان]]یان لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] دامەزراند. ئەوان لە ناوچەی [[موکریان]]، بەتایبەت گوندەکانی [[ناوچەی ئالان]] لە دەوروبەری سەردەشت، [[بانە]] و چەند شوێنێکی تر، لە دژی دەسەڵاتی پەھلەوی چالاکیی سیاسی و خەباتی چەکدارییان ئەنجام دەدا و سەرنجی خەڵکیان بۆ خۆیان ڕادەکێشا.<ref>مێژووی ناودارانی کورد: بابە شێخ مەردۆخ ڕۆحانی "شیوا" وەرگێڕانی: ماجد مەردۆخ ڕۆحانی، بەرگی دووھەم، لاپەڕەی ٨٣١، لە کتێبەکانی [[ئەکادیمیای کوردی]]، ھەولێر، ٢٠١١ ز. چاپی یەکەم</ref> ھێزەکانی مەلا ئاوارە بۆ ماوەی چەند ساڵان خەباتیان ئەنجام دا و زۆر جاران لەگەڵ ھێزەکانی حکوومەت تووشی پێکدادان و تێکھەڵچوونی چەکداری بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983|سەردێڕ=لە حوجرەوە ( مەلا ئاوارە)|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> دواتر لە ساڵی ١٩٦٨، ھێزەکانی حکوومەتی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] بە ڕاسپاردنی [[ساواک]] و بەکارھێنانی بەکرێگیراوانی ناوچەکە توانیان ھێزەکانی سمایل شەریفزادە لە دەوروبەری بانە تێکبشکێنن و دواتر گەمارۆیان خستە سەر ھێزەکانی مەلا ئاوارە لە دەوروبەری سەردەشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdistanmedia.com/farsi/idame/14840|سەردێڕ=ملا آواره، ستارهٔ درخشان جنبش 47 ـ 46 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170421023733/http://www.kurdistanmedia.com/farsi/idame/14840|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> سەرئەنجام مەلا ئاوارە لەگەڵ دوو پێشمەرگەی تر بۆ دادگایەکی سەحرایی لە بنکەی سەربازیی سەردەشت گوازرانەوە و دوای چەند مانگ [[ئەشکەنجە]]دان لە ڕۆژی ٢ی ئەیلوولی ١٩٦٨ لە سەردەشت تیرباران کران.<ref>شەھید مەلا ئاوارە، ڕەحمان نەقشی، ئەیلوولی ٢٠١١</ref> === شۆڕشی ١٩٧٩ === {{ئەمانەش ببینە|شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران}} ''شۆڕشی ئیسلامیی ئێران''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |سەردێڕ=بەنوئەزیزی: شۆڕشی ئیسلامیی ئێران |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230127091700/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یان ''شۆڕشی گەلانی ئێران''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ساڵەی-شۆڕشی-گەلانی-ێران-لە-ڕاگەیاندنە-اڵمانییەکان |سەردێڕ=٤٠ ساڵەی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ڕاگەیاندنە ئاڵمانییەکان |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بە یەکێک لە قۆناغە گرینگ و ڕووداوە مێژوویییە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوڕاست و جیھان دادەنرێت، کە بووە ھۆی گۆڕینی باری سیاسی، [[ئابووری]]، کۆمەڵایەتی و سیستەمی حکومڕانی لە مێژووی ھاوچەرخی ئەو وڵاتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 |سەردێڕ=سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە قووڵاییی شۆڕشی ئیسلامییەوە |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220415164633/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە پاش سەرھەڵدانی شۆڕش و دروستبوونی ناڕەزایەتیی دژی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا شا]]، خەڵکی ناوچەکانی سەردەشت بە شێوەی جیاجیا بەشداریی ئەم شۆڕشەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://virgool.io/pasharok/%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85-%D8%B1%DB%8E-%D9%BE%DB%8E%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%DA%98%DB%8C-%D8%B2%DB%86%DA%B5%D9%85-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%AA%DB%86%D8%B1%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D9%84%DB%95-%D8%B1%DB%95%D8%B2%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C-1357%D9%87%DB%95%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%A7-cpz5a5ccnfmj|سەردێڕ=یەکەم رێ پێوان ، خۆپێشاندانی شاری سەردەشت دژی زۆڵم و دیکتاتۆریەت لە رەزبەری ساڵی 1357هەتاوی دا|بڵاوکەرەوە=ویرگول|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> یەکێک لەو خۆپیشاندانە لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]]، خۆپیشاندانی ١٤ی سەرماوەز (٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٨) بوو کە دوو مامۆستا بە تۆمەتی ھاندانی خەڵک لە دژی حکوومەتی پەھلەوی دەستبەسەر کران و خەڵکیش لە ناڕەزایی بە دەستبەسەرکردنی ئەو دوو مامۆستایە ڕژانە ناو شەقامەکان و بە دروشمی «دەرکەی زیندان دەشکێنین، زیندانییەکان دەردێنین» خوازیاری ئازادکردنی ئەو دوو مامۆستایە بوون.<ref name="پاشەرۆک">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://virgool.io/pasharok/%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AC-%D9%88-%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-dlw8epxy0zgn|سەردێڕ=*( - هەشت گەنج و هەشت بەهەشت - )*|بڵاوکەرەوە=ویرگول|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> تانکێک بەناو خۆپیشاندەران دەکەوێت و تەقە دەکات کە خەڵک سەرەتا وەدەزانن ئەم گوللانە مەشقی و پلاستیکین، بەڵام بە ڕژانی خوێنی ھەندێک لە خۆپیشاندەران دەزانن کە گوللەکان ڕاستین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sedayemoallem.ir/یادداشت/item/14331-14-آذر،-سردشت؛-پیشقراول-بودن-فرهنگیان-در-خلق-جنبش-های-مدنی |سەردێڕ=14 آذر، سردشت؛ پیشقراول بودن فرهنگیان در خلق جنبش های مدنی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=دەنگی مامۆستا |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لەو خۆپیشاندانەدا ھەشت کەس بەھۆی تەقەی ڕاستەوخۆ گیانیان لەدەستدا.<ref name="پاشەرۆک"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=c9eu8pfoa3|سەردێڕ=تاریخ سند: 14 آذر 1357 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ناوەندی لێکۆڵینەوەی بەڵگە مێژوویییەکان|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=c9eu8pfoa3 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا لە سەردەمی شۆڕشدا حکوومەتی پەھلەوی ژمارەیەکی زۆر لە [[ئاخووند]]ە شیعەکانی بۆ کوردستان دوورخستەوە کە سەردەشتیشی دەگرتەوە. [[عەبدولڕەحیم ڕەبانی شیرازی]]، [[ھادی باریکبین]] و [[شوکروڵڵا تاھیری خوڕەمابادی]] لە ئاخووندە دوورخراوەکان بۆ سەردەشت بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1768|سەردێڕ=اسامی و مشخصات روحانیون تبعیدی در سال 1356 و 1357 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ناوندی لێکۆڵینەوەی بەڵگە مێژوویییەکان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1768 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sobheqazvin.ir/news/239325/%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86-|سەردێڕ=از تبعید به سردشت کردستان تا دریافت حکم انتصاب نمایندگی ولی فقیه در قزوین (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=صبح قزوین|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> === سەرھەڵدانی ١٩٧٩ === {{ئەمانەش ببینە|سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)}} [[پەڕگە:مامۆستا ھێمن (١٩٧٩).jpg|وێنۆک|بەھاری ساڵی ١٩٧٩ (١٣٥٨ی ھەتاوی)، گەڕانەوەی خەباتکارانی رۆژھەڵات لە باشوورەوە بۆ سەردەست؛ مامۆستا [[ھێمن]] شەشەمین کەس لە ڕاستەوە.]] سەردەشت یەکێک بوو لەو ناوچانەی کە دژی دەسەڵاتی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] خەباتی چەکدرایی تێدا ئەنجامدرا. دواتر شارەکە بۆ ماوەیەک لەژێر دەسەڵاتی کورداندا بوو و لەلایەن [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] بەڕێوەدەبردرا.<ref name="گۆڤاری تیشک">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://govartishk.com/conflicts/ |سەردێڕ=کێشەی خاک لەنێوان کورد و تورکی ئازەربایجانی لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ئێراندا |بڵاوکەرەوە=گۆڤاری تیشک |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211222222913/https://govartishk.com/conflicts/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو سەردەمەدا لە سەردەشت و ناوچەکانی دەوروبەر، ١٠،٠٠٠ پێشمەرگە بوونیان ھەبوو.<ref name=ward>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Immortal: A Military History of Iran and its Armed Forces|دوایین=Ward|یەکەم=R.S.|ساڵ=٢٠٠٩|پەڕەکان=٢٣١–٢٣٣|بڵاوکەرەوە=Georgetown University Press |ژپنک=٩٧٨-١٥٨٩٠١٥٨٧٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160505064926/https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەروبەندی شکستی دانوستانەکانی نێوان کورد و حکوومەتی ناوەندیی ئێران، [[شێخ عێزەدین حوسێنی]] وەکوو یەکێک لە ڕێبەرانی شۆڕش لە کوردستان بە مەبەستی ھاندانی خەڵک سەردانی ئەم شارەی کرد.<ref name="شار١">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336|سەردێڕ=گفتوگۆکانی کورد و شەرخوازیی کۆماری ئیسلامی ئێران|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126153419/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھێزەکانی ''چریکەکانی فیداییی گەل'' ھێزێکی دیکە بوون کە لە سەردەشت و دەوروبەری نیشتەجێ ببوون و لە دژی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامی ئۆپەراسیۆنیان ئەنجام دەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://siahkal.com/%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84/|سەردێڕ=ورود خاطرات جنگل (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=سیاھکەل|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] لە سەردەشت بوونیان ھەبوو، ئەوان دوای ئەوەی لە شارە گەورەکانی ئێران شکستیان خوارد، ڕوویان لە سەردەشت و ناوچەکانی دیکەی کوردستان کرد و ھێزێکی تایبەت بە ناوچەکەیان بەناوی ''پێشمەرگەی موجاھیدی خەلق'' پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2011/06/110620_l10_30khordad60_khodabandeh|سەردێڕ=ورود سازمان مجاهدین خلق به 'فاز نظامی' و پیامدهای آن (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=بی بی سی|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای ئەوەی کە [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بەھۆی [[شەڕی پاوە]] لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، فەرمانی ناردنی ھێزی بۆ ئەو شارە دەرکرد، لە ئاکامدا شەڕێکی سێ مانگە لە سەرانسەری کوردستان ڕوویدا. بەھۆی ئەو شەڕە بەربڵاوە، زۆربەی حیزبە کوردییەکان بنکە و ھێزەکانیان بەرەو سەردەشت و ناوچە سنوورییەکانی گواستەوە. لە ٢٦ی ئابی ١٩٧٩، بنکەی سەربازیی سەردەشت بەبێ تەقەکردن لەلایەن حیزبی دێموکرات و کۆمەڵەوە دەستی بەسەردا گیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559|سەردێڕ=هەیئەتی نوێنەرایەتی گەلی كورد چۆن دامەزرا؟|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208010454/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شێخ عێزەدین حوسێنیش یەکێک لەوانە بوو کە لەبەر ئاسایشی خۆی لە گوندە سنوورییەکانی دەوروبەری سەردەشت نیشتەجێ بوو. سێ مانگ دواتر خومەینی پەیامی ئاشتی و ئاگربەستی ڕاگەیاند و دانیشتنەکان لە نێوان لایەنە کوردییەکان و لایەنی حکوومەت لە سەردەشتەوە دەستی پێکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://zagrospost.com/34087|سەردێڕ=عزالدین حسینی؛ روحانی اهل سنت که خمینی آرامش کردستان را از او خواست⁄ ھاوری یوسفی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=زاگرۆس پۆست|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان =٣ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> سەردەشت و دەوروبەری چەندین جاران شایەتی دانیشتنەکانی نێوان نێردراوانی دەوڵەتی ئێران و لایەنە کوردییەکان بوو، کە کوردەکان بەدوای چارەسەری ئاشتیخوازانەی پرسی کورد و بەدەستھێنانی بابەتی [[ئۆتۆنۆمی|خۆبەڕێوەبەری]] بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186|سەردێڕ=لەسەر بناغەی هەواڵێکی درۆ، چل ساڵ لەمەوبەر فەرمانی پەلاماردانی کوردستان دەرچوو|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240206230137/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جاری یەکەم لە ڕۆژی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، [[داریووش فرووھەر]] لەگەڵ چەند ئەفسەرێکی باڵا و نوێنەرێکی خومەینی ھاتنە سەردەشت و لە گوندی [[نشکۆڵان]] چاویان بە [[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]] و چەند عەرەبێکی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی کەوت، کە مام جەلال پێش ئەم دیدارە لەگەڵ [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]]، شێخ عێزەدین و ئەندامانی کۆمەڵە ڕاوێژی کردبوو. دواتر بۆ جاری دووەم لە ڕۆژانی ١٨ و ١٩ی تشرینی یەکەمدا، لە گوندی [[بنۆخەڵێف]]ی سەر بە سەردەشت، مام جەلال کۆبوونەوەیەکی لە نێوان داریووش فرووھەر و شێخ عێزەدین ڕێک دەخات، لە کۆبوونەوەکەدا ھەردوو لایەن داواکارییەکانی خۆیان دەخەنە ڕوو کە گرنگترینیان بابەتی ئاگربەستە لە نێوان ھێزە کوردەکان و ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی. دوابەدوای کۆبوونەوەی بنۆخەڵێف، جموجۆڵێکی زۆر گەرموگوڕ دەستی پێکرد بۆ پێکھێنانی «دەستەی نوێنەرانی کورد» لە نێوان شێخ عێزەدین، حیزبی دێموکرات، کۆمەڵە و لقی کوردستانی چریکەکانی فیداییی گەل. جاری سێیەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩، بە دەستپێشخەری و ئامادەبوونی مام جەلال، کۆبوونەوەیەک لە گوندی [[بێورانی خوارێ|بێوران]]ی سەردەشت لە نێوان لایەنی کوردی بە سەرۆکایەتیی شێخ عێزەدین و لایەنی حکوومەتی ناوەندی بە سەرۆکایەتیی داریووش فرووھەر ڕێکخرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=11758|سەردێڕ=فتوای جیهاد دژبە کورد، ٤٠ ساڵ لەمەوبەر درا|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان =٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کە داخوازییەکی ھەشت خاڵی لەلایەن لایەنی کوردییەوە پێشکەشی لایەنی ئێرانی کرا و تێیدا داوای بەدەستھێنانی خوبەڕێوەبەریی کوردستان کرابوو. ئاسایشی کۆبوونەوەی بێوران لەئەستۆی پێشمەرگەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بوو و دەوترێت کە ئەوان لەو ڕۆژەدا فەرمانی مام جەلالیان پێبوو کە ڕووبەڕووی ھەڕەشەی و ھێرشی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئەرتەشی ئێران]] ببنەوە.<ref name="شار١"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=43822&Jor=23|سەردێڕ=بۆ یەکەم جار.. وتووێژێك لەگەڵ مامۆستا شێخ عێزەدین حوسێنی بڵاودەبێتەوە|بڵاوکەرەوە=سپی میدیا|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان =٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> دواتر شاری سەردەشت بۆ ماوەی ١٤ مانگان لەلایەن ھێزە کوردەکانەوە گەمارۆ درابوو و تەواوی ڕێگاکانی سەردەشت بۆ مەھاباد، پیرانشار و بانە کەوتبوونە ژێر دەستی چەکدارە کوردەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.qudsonline.ir/news/822145/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C|سەردێڕ=اگر کردستان را از دست داده بودیم انقلاب را از دست می‌دادیم/ روایتی مستند از ۱۴ ماه محاصره طاقت فرسای شهر سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=قودس ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.qudsonline.ir/news/822145/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھێزەکانی [[عەلی سەیاد شیرازی]] لە ڕێگەی بانەوە ڕوویان کردە شاری سەردەشت تاوەکوو کۆنتڕۆڵی شارەکە بگرنە دەست. لە نزیکی سەردەشت ھێزەکانی کۆماری ئیسلامی زیانێکی بەرچاویان بەرکەوت و ژمارەیەکی زۆریان کوژران و بریندار بوون. بەوتەی لایەنی حکوومەتی ئێران، ھێزە ئێرانییەکان ٧٠ بۆ ٨٠ کوژراو و ١٠٠ بۆ ١٥٠ برینداریان لێکەوتەوە.<ref>کتێبی نەوتراوەکانی شەڕ، بیرەوەرییەکانی عەلی سەیاد شیرازی، بەشی ڕزگارکردنی سەردەشت؛ کاتێک نزیک بوو سەیاد خۆی بدۆڕێنێت</ref> ئەو پێکدادانانەی ھاوینی ١٩٨٠ لە ڕێگای بانە–سەردەشت، بە ''شەڕی [[دارساوێن]]'' ناسراوە. بەوتەی [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران لە وەڵامی پرسیارەکەی لەبارەی زیانەکانی سەردەشت و لەناوچوونی ٥٠٠ چەکداری سەر بە ئێران، سەیاد شیرازی وەڵام دەداتەوە کە ئەوان دەچنە بەھەشت و بۆ قەرەبووکردنەوەی سەرنەکەوتن خوازیاری بەکارھێنانی بۆمبی [[ناپاڵم]] دەکات کە لەگەڵ توڕەبوون و ڕەتکردنەوەی بەنیسەدر ڕووبەڕوو دەبێتەوە. ئەو ناکۆکی و کێشانە دەبێتە ھۆی ئەوەیکە دوو پلەی سەبازی لە سەیاد شیرازی بستێنرێتەوە و لە پۆستەکەی دووربخرێتەوە.<ref>نامەکانی بەنیسەر بۆ خومەینی و ئەوانەی تر، پەڕەی ١٥٧ و ٣٢١-٣</ref> بەڵام عەلی سەیاد شیرازی ھۆکارەکەی شتێکی دیکە زانیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mizanonline.ir/fa/news/452973/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%B1-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%85|سەردێڕ=ماجرای کسر ۲ درجه از شهید صیاد توسط بنی‌صدر/ من این جلسه را آلوده و ناپاک می‌بینم|بڵاوکەرەوە=میزان|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizanonline.ir/fa/news/452973/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%B1-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%85 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> فەرماندەیەکی ئەرتەش بەناوی ''محەممەدحەسەن سادقزادە''، دوای کوژرانی ''حوسێن شەھرامفەر'' لە ڕێگای بانە–سەردەشت ئەرکی گرتنی ڕێگاکەی پێدەدرێت. سادقزادە لە بیرەوەرییەکانیدا دەڵێت سەرەتا عەلی سەیاد شیرازی ھەوڵی یەکەم بۆ ڕزگارکردنی ڕێگاکە دەدات کە لە پۆستەکەی دووردەخرێتەوە و سەرناکەوێت، بۆ جاری دووەم حوسێن شەھرامفەر دەستنیشان دەکرێت بۆ ڕزگارکردنی ڕێگاکە کە دوای گرتنی ٥ بۆ ٦ کیلۆمەتر و سازکردنی ٢ بۆ ٣ بنکەی بچووکی سەربازی لە نزیک [[بانە]] دەکوژێت.<ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٠، ١١، ١٢، ١٣ و ٥٤</ref> دواتر بۆ جاری سێیەم سادقزادە خۆی دەبێتە بەرپرسی گرتنی ڕێگای بانە–سەردەشت کە ڕووبەڕووی خۆڕاگریی قورسی پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکرات دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=29453|سەردێڕ=حەماسەکەی جادەی بانە ــ سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٤، ١٥ و ١٦</ref> سادقزادە دەڵێت کە کەشوھەوای سەردەشت لە نیوەی ساڵدا بۆ ھاتوچۆی ھەلیکۆپتەر خراپ بووە و پێویستیش بووە تەواوی ناوچە سنوورییەکان بەھۆی شەڕی ئێران و عێراقەوە لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی ئێراندا بن، بۆیە بۆ ھێزە ئێرانییەکان پێویست بوو ڕێگای چوونە ناو شاری سەردەشت کۆنترۆڵ بکەن.<ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٣</ref> [[محەممەد برووجێردی]]، یەکێک لە دامەزرێنەران و فەرماندەیەکی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] لەدوای کوژرانی [[ناسر کازمی]] و [[محەممەدعەلی گەنجیزادە]] لە ڕێگای [[پیرانشار]] بۆ سەردەشت لە ئاخرەکانی ھاوینی ١٩٨٢دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: ناصر کاظمی (۱۳۳۵–۱۳۶۱) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/216626/زندگینامه-ناصر-کاظمی-۱۳۳۵-۱۳۶۱|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادکردی از شهید محمدعلی گنجی‌زاده (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98062310591/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەرپرسیارێتیی کۆنتڕۆڵکردنی ناوچەکانی نێوان پیرانشار و سەردەشتی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: محمد بروجردی (۱۳۳۳ - ۱۳۶۲) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/185116/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B3%DB%B3-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B2|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درباره محمد بروجردی (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84338300/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[مەحموود کاوە]] ڕۆڵێکی بەرچاوی لە گرتنی ڕێگاکەدا ھەبوو، ئەوەش دوای ئەوەی فەرماندەکانی سپای پاسداران لە ڕێگای پیرانشار–سەردەشت یەک لەدوای یەک دەکوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمود کاوه؛ فرزند کردستان، معجزه انقلاب (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/310106/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8|بڵاوکەرەوە=ئیبنا|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھێزەکانی ئێران بەگشتی لە ئایاری ١٩٨٢ لە پیرانشارەوە بەرەو سەردەشت ئۆپەراسیۆنێکیان دەست پێکرد کە ھەتا تشرینی دووەمی ھەمان ساڵ بۆ ماوەی ٦ مانگان درێژەی ھەبوو و سەرئەنجام مەودای ١٠٠ کیلۆمەتری نێوان پیرانشار و سەردەشتیان گرتە دەست کە کوژراو و بریندارێکی زۆر لە ھەر دوو لایەن کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732|سەردێڕ=چەند وێستگەیەکی مێژوویی حیزبی دێموکرات لە دوای هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامی (٣ـ٢)|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عبور از جاده ۱۰۰ کیلومتری در ۶ ماه! (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/968434/%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DB%B1%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%B6-%D9%85%D8%A7%D9%87|بڵاوکەرەوە=جەوان ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: محمود کاوه (۱۳۴۰-۱۳۶۵) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/219749/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%DB%B1%DB%B3%DB%B4%DB%B0-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B5|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھری ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەوتەی سەرچاوەیەکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، زیانەکان و قوربانییەکان لە ھەر دوو لادا بەرچاو بوو و تەنیا لە ڕۆژێکدا لە ڕێگاکە زیاتر لە ٥٥ پێشمەرگە کوژراو و بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://giareng.com/?p=19609|سەردێڕ=یادێک لە قارەمانەکانی لکی١ی هێزی ئاوارە (قەندیل). سەید عەلی هاشمی|بڵاوکەرەوە=گیاڕەنگ|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> [[حەسەن ڕەستگار]]، بەرپرسی ئەوکاتی کۆمیتەی سەردەشتی سەر بە حیزبی دێموکرات، لە لێدوانێکدا ڕای گەیاند کە ڕێگای سەردەشت–پیرانشار بۆ ھێزە کوردەکان گرنگییەکی تایبەتی ھەبوو و زۆربەی یارمەتییەکانی حکوومەتی عێراق لەوێوە دەھاتن، بۆیە بۆ ڕاگرتنی ڕێگاکە یارمەتییان لە ھێزی پشتیوانیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=LF7-a1PMTzg|سەردێڕ=Pencemor- (5) پەنجەمۆر- چیرۆکی وێنەیەکی دکتۆر قاسملو و سەدام حوسێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[زیندانی دۆڵەتوو]] ھەڵکەوتوو لە باکووری شارستانی سەردەشت کە شوێنی بەندکرانی ھێزەکانی سەر بە کۆماری ئیسلامی بوو، لە ٦ی ئایاری ١٩٨١دا لەلایەن ھێزی ئاسمانیی عێراقی بەعسەوە بە دوو فڕۆکە بۆردوومان کرا. ئەو زیندانە کە شوێنی بەندکرانی زیاتر لە ٢٠٠ کەسی سەر بە حکوومەتی کۆماری ئیسلامی بوو، لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە بەڕێوە دەبردرا. میدیاکانی سەر بە حکوومەتی ئێران ھەر لە سەرەتای بۆردوومانکردنی زیندانەکەوە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە حیزبی دێموکرات ھاوکاریی ڕژێمی بەعسی کردووە و پێشتر ئاگاداری ھێرشەکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/1012934/%D8%AF%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D8%AA%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AB%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=دموکرات‌ها گرای بمباران «دوله‌تو» را به بعثی‌ها داده بودند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=جەوان ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام حیزبی دێموکرات تەواوی بانگەشەکانی کۆماری ئیسلامی ھەر وەکوو [[ئەشکەنجەدان]]ی زیندانییەکان و بەشداریی بۆردوومانکردنی زیندانەکەی ڕەت کردووەتەوە و لە کاتی ھێرشەکەدا سەرکۆنەی بۆردوومانەکەی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=75569|سەردێڕ=عەبدوڵڵا حەسەن‌زادە: پێوەندیی حیزبی دێموکرات لەگەڵ دەوڵەتی عێڕاق پێوەندییەکی سەربەرزانە بوو|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> لە ئاکامدا زیاتر لە ٤٠ زیندانی کوژران، زیاتر لە ٥٠ زیندانی بریندار بوون و ھەروەھا ٦ پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتیش گیانیان لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://peshmergekan.com/?p=50705|سەردێڕ=بۆمبارانی زیندانی دۆڵەتوێی سەردەشت و هەڵوێستی حیزبی دێمۆکڕات|بڵاوکەرەوە=پێشمەرگەکان|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> === شەڕی ئێران و عێراق === {{ئەمانەش ببینە|شەڕی ئێران و عێراق}} سەردەشت یەکێک لەو شوێنانەی نێوان شەڕی ٨ ساڵەی ئێران و عێراق بوو کە شارەکە و دەوروبەری زیانێکی زۆری بەرکەوت و ھەتا ئێستاش شوێنەوارەکانی ماوەتەوە. ئێران ئۆپەراسیۆنەکانی [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٤|نەسری ٤]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98033114858/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B4/|سەردێڕ=مروری بر عملیات «نصر ۴» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|تاریخ =٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی فەتحی ٥|فەتحی ٥]]،<ref name="فارسنیوز" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=16548456130992&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13990805001107%2F%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2584%25D8%25AD%25D8%25B3%25D9%2586-%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25A2%25D9%2588%25D8%25B1-%25D8%25B1%25D8%25B4%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25AA%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25B1%25D8%25B2%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AF%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25B9-%25D9%2585%25D9%2582%25D8%25AF%25D8%25B3-%25D8%25AA%25D8%25B5%25D8%25A7%25D9%2588%25DB%258C%25D8%25B1|سەردێڕ= «بولحسن» یادآور رشادت‌های مردانه رزمندگان در دفاع مقدس+تصاویر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری فارس|ڕێکەوت= ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی کەربەلای ١٠|کەربەلای ١٠]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/84050188/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=16548452032651&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fphoto%2F84050188%2F%25D8%25B9%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AA-%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25A8%25D9%2584%25D8%25A7%25DB%258C-%25DB%25B1%25DB%25B0|سەردێڕ= عملیات کربلای ۱۰ (بە فارسی)| بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری کۆماری ئیسلامی (ئیرنا)|ڕێکەوت= ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٢|بەیتولموقەدەسی ٢]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html|سەردێڕ= بیت المقدس ۲ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ihuo|ڕێکەوت= ٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٣|بەیتولموقەدەسی ٣]]<ref name="فارسنیوز" /> و [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٦|بەیتولموقەدەسی ٦]]<ref name="فارسنیوز" /> لە ناوچەکانی نێوان سەردەشت و بانە بە ئامانجی گرتنی بەشێک لە خاکی [[قەزای ماوەت]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ئەنجامدا، کە ھەتا ئاستێکی کاتی ھێزە ئێرانییەکان سەرکەوتن. ھێزە عێراقییەکان لە ھەوڵی گرتنی سەردەشت سەرکەوتوو نەبوون، بەڵام توانیان ھەتا کێوی سنووریی بوڵفەت لە کێلێ پێشڕەوی بکەن و لەوێوە بە بەکارھێنانی تۆپخانە چەندین جار ناوەندی شاریان بۆردوومان کرد. بە ئامانجی گرتنەوەی ناوچە سنووریەکانی سەردەشت، ھێزەکانی ئێران ئۆپەراسیۆنی [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٥|نەسری ٥]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.isna.ir/news/99050100004/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1%DB%B5|سەردێڕ= مروری بر دستاوردهای عملیات «نصر۵» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری خوێندکارانی ئێران (ئیسنا)|ڕێکەوت= ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> و [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٧|نەسری ٧]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|سەردێڕ=آشنایی با عملیات نصر ۷ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231221153820/https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400051409812/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|سەردێڕ=مروری بر نتایج عملیات «نصر ۷» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەنجامدا و توانیان ھەتا ڕادەیەک سەرکەون. ھەروەھا [[کیمیابارانی سەردەشت]] لە درێژەی ئەو شەڕەدا ڕوویدا کە زیانێکی زۆر بە سەردەشت و خەڵکی شارەکە کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95|سەردێڕ= برینەکانی سەردەشت پاش ٣٣ ساڵ سارێژ نەبوونەتەوە|بڵاوکەرەوە= ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت= ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211026120436/https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[مین]]ە چێنراوەکانی سەردەمی شەڕ لە سنووری سەردەشت ساڵانە دەبنە ھۆی کوژران و برینداربوونی خەڵکی ئاسایی و ھەتا ئێستاش ئەو کێشەیە بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/1819|سەردێڕ=شەڕی عێراق _ ئێران لە کوردستان هێشتا کۆتایی نەهاتووە‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> === کیمیابارانی ١٩٨٧ === {{ئەمانەش ببینە|کیمیابارانی سەردەشت}} لە ٧ی پووشپەڕی ساڵی ١٣٦٦ی ھەتاوی بەرامبەر بە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٧ی زایینی، کاتژمێری ٤:٣٠ سەر لە ئێوارە ھێزە ئاسمانییەکانی [[ڕژێمی بەعس]] و فرۆکەوانەکانی ئەو سوپایە، بە گازی کیمیاوی شاری سەردەشت و گوندی [[ڕەشەھەرمێ]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشان=http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |سەردێڕ=دۆسیەی کیمیابارانکردنی سەردەشت |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کیمیاباران کرد. بەپێی ئەو کارەساتە، سەرەتا ١٠ مەدەنی گیانیان لە دەستدا و ٦٥٠ کەسیش بریندار بوون.<ref name="nti_sardasht_attack">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Iran Profile – Chemical Chronology 1987 |ناونیشان=http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070416101720/http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Nuclear Threat Initiative |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی ڕاپۆرە فەرمییەکان، لە ١٢٬٠٠٠ دانیشتوو، ٨٬٠٠٠ کەس تووشی مەترسی بوون. لە ٤٬٥٠٠ کەس کە پێویستیان بە ئاگادارییە پزیشکییەکان ھەبووە، ١٬٥٠٠ کەس بەستەری کران کە ٦٠٠ کەسیان بۆ تاران بردران. ٣٬٠٠٠ کەسی دیکە بە سەرپێیی درمان کران، کە زۆر یەکیان دواتر شاریان بەرەو گوندەکان بەجێھێشت و بە بەکارھێنانی دەرمانە خۆماڵییەکان ھەوڵی چاککردنەوەی خۆیان دا. سەرئەنجام دواتر ١٣٠ کەس گیانیان بەخت کرد.<ref>[http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 هشت‌هزار و 24مصدوم شيميايي سردشت در آمار بنياد شهيد نيستند] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125054707/http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشان=http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |سەردێڕ=کردستان آزمایشگاه سلاحهای شیمیایی |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/3070|سەردێڕ=كورد لە جەنگی عێراق و ئێراندا چی بۆمایەوە؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ئێستاش لەو شارەدا بەھۆی کیمیابارانەوە، ژمارەیەکی زۆر تووشی نەخۆشییە کیمیایییەکان بوون<ref>[http://www.payvand.com/news/06/dec/1239.html Iranian Chemical Attacks Victims<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522023927/http://www.payvand.com/news/06/dec/1239.html |date=٢٢ی ئایاری ٢٠١١ }}</ref> و کێشەی خزمەتگوزاریی پزیشکییان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1409202318|سەردێڕ= بەرکەوتووی چەکی کیمیایی لە سەردەشت سێ مانگە چاوەڕێی ئەنجامی پشکنینەکانیانن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەناو ئەو ٤٬٥٠٠ نەخۆشەی کە پێویستیان بە ئاگادارییە پزیشکییەکان ھەبوو، ھەندێکیش لە ڕزگارکەران بوونیان ھەبوو.<ref>فرووتەن، عەباس. پێداچوونەوەی پزیشکیی شەڕی کیمیاییی عێراق. تاران، ئێران: زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی بەقییەتوڵڵا، ٢٠٠٣، پەڕەی ١٨٣</ref> [[پەڕگە:محل اصابت بمب شیمیایی.jpg|وێنۆک|شوێنی کیمیابارانکراوی شاری سەردەشت لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٧]] [[پەڕگە:Photo18 2.jpg|وێنۆک|وێنەی چەند بەرکەوتووی کیمیایی لە شاری سەردەشت]] [[پەڕگە:Photo18 3.jpg|وێنۆک|چەند بەرکەوتووی کیمیایی لە سەردەشت]] [[پەڕگە:Sardashttt.jpg|وێنۆک|شوێنی ڕاگرتنی بەرکەوتووانی کیمیاباران لە سەردەشت]] [[پەڕگە:Sardasht 01.jpg|وێنۆک|بنەماڵەیەکی بەرکەوتووی کیمیایی لە سەردەشت]] دادگای گشتیی تاران لە نیسانی ٢٠٠٤دا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی بە پشتگیریکردن لە حکوومەتی [[سەددام حوسێن]]، بەرپرسی ئەو ھێرشە ناساند. لە ئەنجامی دادگاکەدا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە پێدانی ٦٠٠ ملیۆن دۆلار بە قوربانییەکان سزا درا.<ref name="tehrancourtruling">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html |سەردێڕ=Iran: Tehran's Public Court issues $600 million verdict against US to pay to Sardasht residents |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Payvand |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709181342/http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاش ئەم ڕووداوە، ئێران شاری سەردەشتی بە «یەکەمین شاری بەرکەوتووی چەکی کیمیایی لە جیھان» ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427063810/http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشان=http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 |سەردێڕ=هفتم تير، سالروز بمباران شیمیایی سردشت |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |سەردێڕ=سازمان منع سلاح‌هاي شيميايي براي قربانيان سردشت پيام صادر مي‌كند |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83368686/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=سردشت نخستین شهر قربانی سلاح شیمیایی در جهان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401040704336/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=نخستین شهر قربانی جنگ‌افزارهای شیمیایی در جهان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا ھەندێک لایەنی تر ئەو کارەساتەیان وەکوو «کۆمەڵکوژی» ناساندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/3666|سەردێڕ=كورد چەند جار كۆمەڵكوژ كراوە؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لەو جێیەوە کە سەردەشت ئامانجێکی سەربازی ھەژمار نەدەکرا، خەڵکی شارەکەش بۆ ھێرشەکە ئامادە نەبوون. خەڵکی شارەکە بە ژیان لە سنوور و بەرەی شەڕ، لەگەڵ بۆردوومانەکانی عێراق ڕاھاتبوون. بەو جۆرە خەڵک دواتر بە پزیشکەکانیان ڕادەگەیاند کە نەیاندەزانی ئەوە بۆردوومانێکی کیمیایییە. بەھۆی وەشانی با، تەنانەت نەخۆشخانە و ناوەندە دەرمانییەکانیش ئاڵوودە بوون و ئەو ژمارە کەمە لە پزیشکان و پەرستارانەی لەوێ کاریان دەکرد، ناچار بوون کە شارەکە بەجێبھێڵن. دوو حەمامی گشتی بۆ دەرمانی قوربانییەکان بەکاردەھێنران و یاریگایەکی بچووک کرایە ناوەندێکی پزیشکیی ١٥٠ تەختی. لە چەند سەعاتی یەکەمدا نزیکی ٣٠ کەس کە زۆربەیان منداڵانی کەمتەمەن و بەساڵاچووان بوون، بەھۆی کێشەکانی توندیی ھەناسەیی گیانیان بەخت کرد. ھەتا ساڵی ٢٠٠٧، سەرجەم ١٣٠ کەس (١٠٩ خەڵکی مەدەنی، ٢١ چەکدار و ھتد) لە [[کیمیابارانی سەردەشت]] لە حوزەیرانی ١٩٨٧ گیانیان لە دەستدا. بیست کەس لە چەند سەعاتی یەکەم، دە کەس لە کاتی بردن بۆ شارەکانی دیکە و نزیکی ١٠٠ کەسی تر لە نەخۆشخانەکانی ئێران و ئەورووپا لە درێژەی مانگێک دواتر گیانیان بەخت کرد. لە نێوان ئەو خەڵکە مەدەنییەی کە گیانیان بەخت کرد، ٣٩ کەس تەمەنیان ژێر ١٨ ساڵ بوو، کە ١١ کەسیان ژێر ٥ ساڵ بوون. ھەروەھا سی و چوار ژن و کچ گیانیان لە دەستدا.<ref>Khateri S, Wangerin R. Denied Truths, the story of victims of chemical weapons in Iran, center for women and family affairs. 2008 , {{ISBN|978-600-5201-13-0}}</ref><ref>Khateri S. Victims of chemical weapons in Iran – an evaluation on health status of 45,000 Iranian victims of chemical warfare agents. Society for Chemical Weapons Victims Support (SCWVS) (www.scwvs.org), April 2003, {{ISBN|964-93602-5-5}}</ref> خەردەل وەکوو ھۆکارێک لێکنادرێتەوە کە ببێتە ھۆی مردن، بەڵکوو ھۆکارێکی لاوازکردنە و تەنیا ٣٪ بۆ ٥٪ دەبێتە ھۆی مردن. زۆر یەک لەو ٩٥٪ی لە کیمیابارانی سەردەشت زیندوو مانەوە، لە درێژەی چەند ساڵی دواتر بە توندی تووشی کێشە و نەخۆشی جۆراوجۆر، وەکوو کێشەکانی توندی ھەناسەیی، ئازارەکانی چاو، کێشەکانی پێست و ھەروەھا ھەندێک کێشە لە سیستەمی بەرگریی لەشی خۆیان بوون.<ref>Khateri S, Ghanei M, Soroush MR, Haines D. Effects of mustard gas exposure in paediatric patients. Long-term health status of mustard-exposed children, 14 years after chemical bombardment of Sardasht. J Burns & Wound Care [serial online] (http://www.journalofburnsandwounds.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180326201400/http://journalofburnsandwounds.com/ |date=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨ }}), 2003;2(1):11</ref><ref>Ghanei M, Aslani J, Khateri S, Hamadanizadeh K. Public Health Status of the Civil Population of Sardasht 15 Years Following Large−Scale Wartime Exposure to Sulfur Mustard. J Burns &Surg Wound Care [serial online] 2003;2(1):7. Available from: URL: http://www.journalofburns.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220421014815/https://journalofburns.com/ |date=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢ }} . Published March 11, 2003</ref> ئەو کێشانە ھەتا ئێستاش بۆ بەرکەوتووانی ھێرشە کیمیایییەکە بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2009202012|سەردێڕ=رزگاربووانی کیمیابارانی سەردەشت داوادەکەن رووداوەکە بە "کۆمەڵکوژی" بناسێنرێت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەتا ئاخرین جار ژمارەی بریندارانی تۆمارکراو تەنیا ١،٥٠٠ کەس بووە، لە کاتێکدا ١٣،٠٠٠ کەس پێیان وایە بەرکەوتووی کیمیابارانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2757589/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=آمار جانبازان شیمیایی احراز شده سردشت چرا تغییر نمی کند؟ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەروەھا ھەندێک ڕاپۆرت باس لە گەندەڵی لە تۆمارکردنی بریندارانی نوێ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/%D9%BE%DB%95%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%B5%DB%8C-%D9%84%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=پەرەسەندنی گەندەڵی لەتۆمارکردنی ناوی بەرکەوتووانی کیمیایی شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە کاتێکدا [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] ھەموو ساڵێک لە ساڵیادی کیمیابارانی سەردەشتدا ئەو کارەساتە سەرکۆنە دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.kurdpress.com/news/6300/%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%86%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=پەیامی وەزیری دەرەوەی ئێران لە ساڵۆگەڕی کیمیابارانی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="M1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86|سەردێڕ=هۆکارانی جەنایەتی سەردەشت نە لەبیر دەکەین و نە لێیان خۆش دەبین|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213507/https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95|سەردێڕ=یادی قوربانیانی کیمیابارانی سەردەشت کرایەوە|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213509/https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و وڵاتانی ڕۆژاوا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907|سەردێڕ=نقش کشور‌های غربی در بمباران شیمیایی سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ستافی مافەکانی مرۆڤی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109094503/https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401040805906/%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C|سەردێڕ=همدستی قدرت‌های جهانی بیشترین نقش را در جسارت رژیم بعث در بکارگیری سلاح شیمیایی علیه سردشت داشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mizanonline.ir/fa/news/4338781/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF|سەردێڕ=غریب آبادی: سهم و مسئولیت کشورهای دخیل در جنایت بمباران شیمیایی سردشت باید تعیین شود (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری میزان|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizanonline.ir/fa/news/4338781/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و بەتایبەتی ئەڵمانیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xelk.org/2407/|سەردێڕ=ئێران: ئەم وڵاتە چەكی كیمیایی دابووە سەدام حسێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی خەڵک|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95|سەردێڕ=جەنابی مایکڵ کلۆر سەردانی سەردەشت بکە|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213510/https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C|سەردێڕ=بابەتی کیمیایی سەردەشت بیانووی ناڕەزایەتی دەربڕین بە وەزیری دەرەوەی ئاڵمانیا|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108214731/https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="M1"/> بە بەرپرسیاری ئەو ھێرشە دەزانێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/5725|سەردێڕ=سەردەشت لە نێوان ستەمی بەعس و بێویژدانی نێو دەوڵەتیدا‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام زۆر سەرچاوە ڕایانگەیاندووە کە حکوومەت پرۆپاگەندە دەکات و لە ئاکامدا ھیچ کردەوەیەکی پێویست بۆ بەرکەوتووانی کیمیابارانەکە ناکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84|سەردێڕ=سەردەشت، جەستەیەکی پڕ لە ئازار (یادێک لە شارێکی لەبیرکراو لەپووشپەرێکی سووتاودا )|بڵاوکەرەوە=دواڕۆژ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213509/https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%8C%D9%85%DB%8C-%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%86-%DA%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%95-%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C|سەردێڕ=ڕێژیمی ئێران بۆ چارەسەرنەکردنی بەرکەوتووانی کیمیابارانی سەردەشت، ئامریکای بە تاوانبار زانی|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%DB%86%DA%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|سەردێڕ=یەکێکی دیکە لە بەرکەوتووانی کیمیابارانی سەردەشت کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dengekan.info/archives/7467|سەردێڕ=شاری سەردەشت قوربانیەكی دیكەی شەڕی كۆنەپەرستانە … عەلی مەحمود محەمەد|بڵاوکەرەوە=دەنگەکان|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا چەندین فیلم لەبارەی کیمیابارانی سەردەشتدا ساز کراون کە ناسراوترینیان فیلمی [[دارگوێز (فیلم)|دارگوێز]]ە کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بڵاو کراوەتە و بەپێی چیرۆکی پیاوێک بەناوی مام قادر ساز کراوە کە بێجگە لەخۆی تەواوی خێزانەکەی بەھۆی کیمیابارانەوە دەکوژرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێشوازی کوردەکان لە "داری گوێز"/ لە سەردەشت نمایش نەکراوە|ناونیشان=http://ku.mehrnews.com/news/30964|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=http://ku.mehrnews.com/news/30964 |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}</ref> === سەردەمی دوای شەڕ === [[پەڕگە:Sardasht Border Guard (46).jpg|وێنۆک|وێنەی چوار کوژراوی ھێزەکانی پاسەوانی سنووری لە دووپەزەی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢٠]] سەردەشت لە سەدەی ٢١دا چەندین ڕووداو و نائارامی بەخۆیەوە بینیوە. ئەو شارە بووەتە شوێنێک بۆ تێکھەڵچوون و پێکدادان لە نێوان [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|چەکدارە ئۆپۆزیسیۆنە کوردەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|چەکدارانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، کە لەو چەندین ساڵانەدا چەندین تێکھەڵچوون لە سنووری سەردەشتدا ڕوویداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/سەردەشت/-لەەنجامی-تەقەی-کەسانی-نەناسراودا-ەندامی-سپای-پاسداران-کوژران |سەردێڕ=سەردەشت/ لەئەنجامی تەقەی کەسانی نەناسراودا ٤ ئەندامی سپای پاسداران کوژران |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/شوناسی-وژراو-و-بریندارانی-شەڕی-سەردەشت-روون-بۆوە |سەردێڕ=شوناسی كوژراو و بریندارانی شەڕی سەردەشت ڕوون بۆوە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%DA%98%D8%B1%D8%A7%D9%88-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%95%DA%95%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D9%88%D9%86-%D8%A8%DB%86%D9%88%DB%95 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=19687&jor=1 |سەردێڕ=سەردەشت… پێکدادانێکی دیكه لە نێوانی پێشمەرگەکانی دیموکرات و سوپای پاسداران ڕوویدا |بڵاوکەرەوە=وێستگەنیووز |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 |سەردێڕ=لە پێکدادانێکدا لە سەردەشت پاسدارێک کوژرا |بڵاوکەرەوە=ناس نیووز |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://esta.krd/104275/ |سەردێڕ=پێکدادانی چەکداری لەنێوان سوپای پاسداران و حزبێکی کوردیدا ڕوویداوە |بڵاوکەرەوە=ئێستا |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211029060808/https://esta.krd/104275/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٦، لە نێوان چەکدارانی ئێران و پژاک لە سەردەشت تێکھەڵچوونێک ڕوویدا، کە بەوتەی میدیا ئێرانییەکان لە چەکدارانی پژاک لانیکەم ٣٠ کەس کوژران و ٤٠ کەسی دیکەش بریندار بوون. بەو ھۆیەوە پژاک ئاگربەستی یەکلایەنەی ڕاگەیاند کە لەلایەن سپای پاسدارانەوە ڕەت کرایەوە.<ref name="bbc0509">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان= https://www.theguardian.com/world/2011/sep/05/iran-kurdish-rebels-iraq-border| سەردێڕ=Iranian forces kill Kurdish rebels near Iraq border |یەکەم=David |دوایین=Batty |ئیش=The Guardian | ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ''بەرزایییەکانی جاسووسان'' لە نزیکی سنووری سەردەشت بۆ ماوەیەکی زۆر لەژێر دەستی پژاکدا بوو، کە لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١١دا، ھێزەکانی [[یەکینەی تایبەتی سابیرین|سابیرین]] کە سەر بە ھێزی وشکانیی سپای پاسدارانن، ئۆپەراسیۆنێکیان بۆ گرتنەوەی دەست پێکرد کە بەھۆیەوە ١٣ چەکداریان لێ کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/06/13/1509483/%D9%82%D9%84%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%DA%A9%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%A8-13-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1|سەردێڕ=قله‌ای که سکوی پرتاب ۱۳ تکاور سپاه شد+تصاویر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تەسنیم|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە سەردەشت ھەندێک کەس بەھۆی نەبوونی کاری گونجاو و ھەژاری، ڕوو لە کۆڵبەری دەکەن و ساڵانە سەدان [[کۆڵبەر]] لە سنوورەکانی سەردەشت گیانیان لەدەست دەدەن، بریندار دەبەن یان تووشی ڕووداوی نەخوازراو دەبن کە بریتین لە تەقەکردن لەلایەن ھێزەکانی ئێران، بەربوونەوە لە بەرزایییەکان، کەوتنە ژێر ڕنوو، ڕەقبوون لە سەرمادا و چەندین ڕووداوی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=7478 |سەردێڕ=کوژران و برینداربوونی سێ کۆڵبەر لە سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/برینداربوونی-کۆڵبەر-لە-سنووری-شاری-سەردەشت |سەردێڕ=کۆڵبەرێکی گەنج لە ناوچە سنوورییەکانی سەردەشت کوژرا |بڵاوکەرەوە=تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/سەردەشت-دوو-کۆڵبەر-لە-سنووری-بێتووش-بەهۆی-بەربوونەوە-لە-بەرزایی-و-تەقەی-هێزە-نیزامییەکانی-حکوومەتی-بریندار-بوون |سەردێڕ=سەردەشت؛ دوو کۆڵبەر لە سنووری "بێتووش" بەهۆی بەربوونەوە لە بەرزایی و تەقەی هێزە نیزامییەکانی حکوومەتی بریندار بوون |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rojikurd.net/mirovayeti/23859/ |سەردێڕ=کۆمەڵێک کۆڵبەر لە سەردەشت کەوتنە ژێر ڕنوو و یەکیان گیانی لە دەست داوە |بڵاوکەرەوە=ڕۆژی کورد |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا یەکێک لە کێشەکانی دیکەی سەردەشت، بازرگانیی ماددە ھۆشبەرەکان بەتایبەتی [[مێتامفتامین|شیشە]]یە کە بە ڕێژەیەکی بەرچاو بەرز بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5939143/%DB%B4%DB%B5-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۴۵ کیلوگرم ماد مخدر شیشه در سردشت کشف شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=مێھر|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85267774/%DB%B1%DB%B9%DB%B7-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۱۹۷ کیلوگرم ماده مخدر شیشه در مرز سردشت کشف شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/18281/%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۵۰۰ کیلوگرم ماریجوانا در سردشت کشف شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەندێک لە ڕاپۆرتەکان، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|دەزگای ھەواڵگری]] تۆمەتبار دەکەن کە لە بازرگانیی ماددە ھۆشبەکارندا ڕۆڵی ھەیە و لەو ڕێگایەوە پارە بەدەست دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/fa/news/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|سەردێڕ=تولید شیشه در سردشت، سه میلیارد دلار برای سپاه درآمدزایی دارد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.avatoday.net/fa/node/11420|سەردێڕ=گزارش ویژه: چگونه مقامات اطلاعاتی سردشت مولتی میلیاردر شدند؟ (بە فارسی)|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=ئاواتودەی}}</ref> بەڵام میدیاکانی نزیک لە حکوومەتی ئێران، بەگشتی ھەر جۆرە بەشداریکردنی سپایان لەو بازرگانییەدا ڕەت کردووەتەوە و ھەمیشە ڕایانگەیاندووە کە ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕووبەڕووی قاچاخی ماددە ھۆشبەرەکان دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/fa/news/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D8%B1%D9%81%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1|سەردێڕ=جزئیات درگیری سردشت و قربانیان طرفین + عکس و آمار (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەنگاو|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەو بازرگانییە لە سەردەشت و دەوروبەر بووەتە ھۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی ئەو شارە بەتایبەتی لاوان، تووشی بەکارھێنانی جۆرە جیاوازەکانی ماددە ھۆشبەرەکان ببن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1602201712|سەردێڕ=لە رۆژهەڵاتی کوردستان ماددەی هۆشبەر بەڕێژەیەکی زۆر بڵاوبووەتەوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ٩ی ئایاری ٢٠١٥، خەڵکی سەردەشت لە دوای ڕووداوی ھۆتێلی تارای مەھاباد کە بوو ھۆی خۆکوژیی [[فەریناز خوسرەوانی]]، لە پاڵپشتیکردنی خەڵکی مەھاباد و ناڕەزایی لە بەرامبەر ئەو کارەساتەی ڕوویداوە خۆپیشاندانیان بەڕێوەبرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/راپۆرت/-پشتیوانیی-هاووڵاتییانی-کورد-لە-ناڕەزایەتییەکانی-شاری-مەهاباد-وێنه |سەردێڕ=راپۆرت/ پشتیوانیی هاووڵاتییانی کورد لە ناڕەزایەتییەکانی شاری مەهاباد +وێنه |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B1%D8%A7%D9%BE%DB%86%D8%B1%D8%AA/-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%DB%95-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> کە دواتر ھێزە ئەمنییەکان بڵاوەیان بە خۆپیشاندەران کرد و زیاتر لە ٣٠ کەسیان دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/100520152-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16500539125657&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rudaw.net%2Fsorani%2Fkurdistan%2F100520152 |سەردێڕ=لە سەردەشت ٣٠ کەس دەستگیرکراون |بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە شەوی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامە سەرەتایییەکانی [[ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان]]، سەردەشت یەکێک لەو شارانەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە خەڵکەکەی بە مەبەستی پشتگیریکردن و خۆشحاڵی دەڕبرینی خۆیان لە سەرکەوتنی ئەنجامەکان ھاتنە شەقامەکان و دواتر ھێزە ئەمنییەکان ھەندێک لە کەسانی بەشداریان دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 |سەردێڕ=ژمارەیەک هاووڵاتیی کورد، بە بۆنەی پشتگیریکردن لە گشتپرسی بۆ سەربەخۆیی کوردستان دەستبەسەر کراون |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308120312/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە ڕۆژی ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧، دوو فڕۆکەی ئێرانی بە مەبەستی دژایەتیی ڕێفراندۆم و ترساندنی خەڵک، بەسەر ھێڵی سنووریی نێوان ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستاندا فڕیبوون کە ئاسمانی سەردەشتیشی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/fa/?p=4198 |سەردێڕ=خبر فوری: پرواز جنگنده‌های ارتش ایران در امتداد مرزهای اقلیم کُردستان/ همراه با تصویر (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨، سەردەشت یەکێک لە شارەکانی بەشداری [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مانگرتنی گشتیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو کە دوکانداران و کاسبکارانی ئەو شارە شوێنی کاسبییەکان داخست.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} ھەر وەک شارەکانی دیکە ھێزە ئەمنییەکان لە دوکاندارانی ئەو شارە بە شێوەی جۆراوجۆر ھەڕەشەیان کرد و ھەندێکیان دەستبەسەر کردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/مانگرتن-لە-دەیان-شاری-کوردستان-بەڕێوە-چوو-و-دەیان-کەسیش-دەسبەسەر-کران |سەردێڕ=مانگرتن لە دەیان شاری کوردستان بەڕێوە چوو و دەیان کەسیش دەسبەسەر کران |بڵاوکەرەوە=ھەنگاو |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> === خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ === {{ئەمانەش ببینە|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} لە ڕۆژی ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، کۆمەڵێک لە گەنجانی شاری سەردەشت لە ناڕەزاییی بەرامبەر بە کوشتنی [[ژینا ئەمینی]] و لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] ڕژانە سەر شەقامەکان و لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکان لە شەقامە سەرەکییەکانی ئەو شارە تووشی پێکدادان و تێکھەڵچوون بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‎تلویزیون منوتو on Instagram: ". تجمع اعتراضی مردم سردشت #مهسا_امینی #mahsaamini #گزارشگرمنوتو @manotogozareshgar …⁣ WhatsApp/Telegram: +44 7590 899 999"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CixXUf5IEsI/|بڵاوکەرەوە=Instagram|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لەو خۆپیشاندانەدا خەڵک بە بەرد ھێرشیان کردە سەر ھێزە دژەشۆڕشەکان و لە بەرامبەریشدا ھێزەکان بە بەکارھێنانی چەک، تەقەی ھەوایی، باتۆم و گازی فرمێسکڕێژ ھەوڵی بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندەرانیان دا. ھەروەھا ھەندێک لە ھێزەکان لە سەربانە بەرزەکانی دەوروبەر تەقەیان لە خەڵک کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/sardasht-iran-protest-mahsa-amini/6756899.html|سەردێڕ=استقرار مامور امنیتی با سلاح روی پشت بام همزمان با اعتراضات چهارشنبه سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە ئەنجامدا ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران و ھێزەکانی دژەشۆڕش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.balatarin.com/permlink/2022/9/24/5868965|سەردێڕ=مردی که یک تنه با چوب در سردشت به سمت ماموران می‌رود و آنها را فراری می‌دهد! (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=بالاترین|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خۆپیشاندەرانی سەردەشتی دروشمی «[[ژن، ژیان، ئازادی]]»، «مردن بۆ دیکتاتۆر» و ھەندێک دروشمی دیکەیان بەکارھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‎تلویزیون منوتو on Instagram: ". «مرگ بر دیکتاتور» #سردشت #mahsaamini #مهسا_امینی #گزارشگرمنوتو @manotogozareshgar …⁣ WhatsApp/Telegram: +44 7590 899 999"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CixXy3IIfzu/|بڵاوکەرەوە=Instagram|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە درێژەی خۆپیشاندانەکان و مانگرتنە سەرتاسەرییەکان، بەپێی باگھێشتەکان لەلایەن [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] و ڕێکخراوەکانی دیکە، کاسبکاران و دوکاندارانی سەردەشت لە زۆربەی ڕۆژان دەستیان بە مانگرتن کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/so/zhan/gh-33840|سەردێڕ=مانگرتنی کاسبکاران لە شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەوانەش بانگھێشتی ١٩ی ئەیلوول بەمەبەستی سەرکۆنەی کوشتنی ژینا ئەمینی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=.kurdistanmedia.com https://kurdistanmedia.com/fa/news/2022/09/44|سەردێڕ="سردشت، دیولان و دیواندرە" جزء شهرهای پیشگام اعتصاب امروز بودند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> و ١ی تشرینی یەکەم بەمەبەستی دژایەتیکردنی [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان|ھێرشەکانی سپای پاسداران بۆ سەر حیزبە کوردییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=www.iranintl.com https://www.iranintl.com/202210015835|سەردێڕ=شنبه اعتراض؛ دومین اعتصاب سراسری در کردستان، آذربایجان غربی، کرمانشاه و ایلام (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئێران ئینتەرنەشناڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە گوندی [[بێورانی خوارێ]] کاسبکارێک بەناوی ''ھێمن حەمزە'' لەلایەن ھێزەکانی حکوومەتەوە دەکوژرێت، بەھۆیەوە ڕۆژی دواتر بەرامبەر لەگەڵ ١٢ی تشرینی دووەم، بەشێک لە خەڵک خۆپیشاندانیان بەڕێوە برد و تەواوی ڕۆژەکە کاسبکاران و دوکارندارانی سەردەشت بە داخستنی دوکانەکانیان مانیان گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://test.jinhaagency.com/fa/rwzanh/atsab-bazaryan-srdsht-dr-adamh-qyam-mrdmy-34749|سەردێڕ=اعتصاب بازاریان سردشت در ادامه قیام مردمی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ڕۆژی ٦٥ەمی خۆپیشاندانەکان بەرامبەر بە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی مەھاباد و دژایەتیی سەرکوتەکانی ئەو شارە، چەندین خۆپیشاندانی ناڕەزایەتییان لە کۆمەڵێک شەقام و کۆڵانی شار بەڕێوەبرد، ڕێگاکانیان داخست و لە مزگەوتەکان دروشمی شۆڕشگێڕییان بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/|سەردێڕ=حمله همه جانبه حکومت، کردستان مقاومت می کند، اعتراض در شهرهای ديگر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئەخباری ڕووز|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221121011836/https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل === {{ئەمانەش ببینە|شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران}} لە بەرەبەیانی ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە دەستپێکی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] لە [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]دا، بنکەکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] لە ناو شاری سەردەشت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/28569|سەردێڕ=ئیسرائیل سنووری باشوور و ڕۆژ‌هەڵاتی کوردستان بۆردوومان دەکات: پێنج کەس کوژراون|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> و سەر سنوور لەلایەن [[ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل]]ەوە کرانە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farhikhtegandaily.com/news/208561/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/|سەردێڕ=حمله اسرائیل به هنگ مرزی سردشت (بە فارسی)|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنامەی فەرھیختێگان}}{{بەستەری مردوو|url=https://farhikhtegandaily.com/news/208561/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە ئەنجامدا چەندین سەرباز کوژران و بریندار بوون، بەڵام حکوومەتی ئێران تەنیا کوژرانی سەربازێکی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84|سەردێڕ=شەهادەتی سەربازێک لە سنووری سەردەشت بە هێرشی ئیسڕائیل|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[ئاژانسی ھەواڵی مێھر]]}}{{بەستەری مردوو|url=https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> لە درێژەی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] لە بەیانیی ٤ی ئازاری ٢٠٢٦، لە ھێرشێکی ئاسمانیدا بە چەندین بۆمب بنکەی سەربازیی ''جندوڵڵا''ی سەر بە سوپای پاسداران لە ڕۆژاوای شاری سەردەشت کرایە ئامانج و بەشێکی بەتەواوی خاپوور کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/45280|سەردێڕ=سوپای پاسداران لە چەندین ناوچەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان هاتووچۆی قەدەغە کردووە|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ھەر لە ھەمان شەودا ھێرش کرایە سەر باڵەخانەی [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|دەزگای ھەواڵگری]]ی سەردەشت و لە ئەنجامدا بەشێکی باڵەخانەکە و دەوروبەری زیانی بەرچاوی بەرکەوت. ھەرچەندە دواتر شارەکە لەلایەن ئیسرائیلەوە نەکرایە ئامانج، بەڵام بەگشتی شەڕەکە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ژیانی خەڵکی شار ھەبوو، بۆ نموونە لە کاتی شەڕدا شەپۆلێکی تری گرانی و ھەڵاوەسان سەری ھەڵدایەوە و ھەروەھا ھەر لە یەکەم ڕۆژی دەستپێکی شەڕ لە ٢٨ی شوباتەوە ئینتەرنێت بەتەواوی پچڕا.<ref name="AVA44968">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44968|سەردێڕ=ڕۆژهەڵاتی کوردستان باجێکی قورس دەدات و جەنگی نان دەستی پێکردووە|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> بەوتەی [[ڕێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ]] و شایەتحاڵان، ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامی لە سەردەشت و شارەکانی تری ڕۆژهەڵاتی کوردستان، شوێنە مەدەنییەکانی وەک ھۆڵی وەرزشی،<ref name="hengaw03"/> قوتابخانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44424|سەردێڕ=بنکەکانی سوپای پاسداران لە شنۆ و پاوە بۆردوومان دەکرێت|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> و مزگەوتیان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44433|سەردێڕ=ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشی چڕیان کردە سەر ڕۆژهەڵاتی کوردستان|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> بۆ مەبەستی چالاکیی سەربازی یان شوێنی نیشتەجێبوونی کاتیی خۆیان و خێزانەکانیان بەکاردەھێنا، ئەمەش بە مەبەستی بەکارھێنانی شوێنە مەدەنییەکان وەک [[قەڵغانی مرۆیی]] بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ھێزەکانی حکوومەت.<ref name="hengaw03">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/ku/reports-and-statistics/2026/03/article-5|سەردێڕ=ڕاپۆرتی تایبەت: میلیتاریزەکردنی شوێنە گشتییەکان و زیادبوونی کەشی ئەمنی و سەربازی لە کوردستان|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ھەنگاو|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک سەرچاوە ئاماژەیان بەوە کرد کە سەردەشت ببوو بە شوێنێکی ھەڵدانی درۆن و مووشەک لەلایەن سوپای پاسدارانەوە بەرەو [[ھەرێمی کوردستان]].<ref name="AVA44968"/> == جوگرافیا == سەردەشت لە تەنیشت کێوی گردەسوور و لەسەر [[زاگرۆس|زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]] ھەڵکەوتووە. کێوەکانی [[قەندیل]] لە باکووری ڕۆژاوای ئەم شارەن. سەردەشت لە باکوور لەگەڵ [[نەڵاس]]، [[میراوە]] و [[پیرانشار]]، لە باکووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[مەھاباد]]، لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[ڕەبەت]] و [[بۆکان]]، لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بانە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[قەڵادزێ]] و [[پارێزگای سلێمانی]] ھاوسنوورە. ھەروەھا سەردەشت ١٠٠ کیلۆمەتر سنووری لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] ھەیە. ھەرێمی کوێستانی سەردەشت بە گەورەیی ١٦٦٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت. ھەندێک لە کێوە بەرزەکانی سەردەشت لەخوارەوە نووسراون:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * بوڵفەت * ھەوینە ماڵ (لە باشووری گوندی [[قەڵاتەڕەشێ]]) * زەردکە (لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالان]]) * سەری گۆم (لە پشتەوەی شاری [[میراوە]]) * تەرخان * ئیبراھیم جەلال * کێوی نستان * لەندی شێخان * داشان قەڵا * کاسە بەردین * حاجی ئیبراھیم * بەردە سپیان {{Geographic location |ناوی شار = شاری سەردەشت |باکوور = [[مەھاباد]] و [[پیرانشار]] |باکووری ڕۆژھەڵات = [[بۆکان]] |ڕۆژھەڵات = [[سەقز]] |باشووری ڕۆژھەڵات = [[کامیاران]] و [[قوروە]] |باشوور = [[بانە]] و [[مەریوان]] |باشووری ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |باکووری ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |پەڕگە = Sardasht County.png }} == ھەرێم == سەردەشت بەپێی ھەرێمی جوگرافی، لە ھەرێمی سارد و کوێستانیدا ھەڵکەوتووە و بە بەرزایی ١٤٨٠ مەتر (٤٬٨٦٠ پێ)، ھەتا ڕادەیەک کەشوھەوایەکی ساردی لە درێژەی ساڵدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.azmet.ir/in/page/climate.htm |سەردێڕ=کەشوھەوا، ھەرێم و سەرچاوە ئاوییەکانی پارێزگای ورمێ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٢ |قاڵب=ئێکسڵ |بڵاوکەرەوە=کەشوھەواناسی پارێزگای ورمێ |زمان=فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.azmet.ir/in/page/climate.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەردەشت یەکێک لە شارە پڕبارینەکانی پارێزگای ورمێیە و زۆر جاران زیاترین ئاستی بارینی لە ئاستی پارێزگا و تەنانەت لە وڵاتدا بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85157639/%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=بیشترین بارش سال زراعی جاری آذربایجان‌غربی در سردشت ثبت شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/39844/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=سردشت بارانی‌ترین شهر ایران شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85022325/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=سردشت پربارش‌ترین شهر آذربایجان‌غربی شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بارستەکانی ھەوا لەلای ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاواوە، ئەو شارە ھەر وەک ناوچەکانی تری پارێزگا دەگرێتەوە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/ar/node/5016 |سەردێڕ=تاریخ و جغرافیای شهرستان سردشت-بخش نخست (به فارسی) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.islahweb.org/ar/node/5016 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ھەرچەندە سەردەشت بەگشتی خاوەنی کەشوھەوایەکی فێنک و بارانی لە درێژەی ساڵدایە، بەڵام ھەندێک جاران بەتایبەت لە ھاویناندا کەشوھەوای گەرمی تێدا تۆمار کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85074311/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C|سەردێڕ=سردشت پربارش‌ترین و گرمترین شهر آذربایجان‌غربی در سال آبی جاری شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> کەشوھەوای سەردەشت لە مانگەکانی ساڵدا بەم شێوەیە: {{Weather box |location = سەردەشت |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = ١٦ |Feb record high C = ١٣.٨ |Mar record high C = ٢١.١ |Apr record high C = ٢٧.٢ |May record high C = ٣٢.٠ |Jun record high C = ٣٥.٢ |Jul record high C = ٣٩.٦ |Aug record high C = ٣٨.٢ |Sep record high C = ٣٤.٤ |Oct record high C = ٢٩.٦ |Nov record high C = ٢٠.٠ |Dec record high C = ١٨.٠ |Jan high C = ١.٢ |Feb high C = ٢.٣ |Mar high C = ٧.٦ |Apr high C = ١٤.٨ |May high C = ٢٠.٥ |Jun high C = ٢٧.٠ |Jul high C = ٣١.٢ |Aug high C = ٣١.٠ |Sep high C = ٢٦.٦ |Oct high C = ١٩.٤ |Nov high C = ١٠.٤ |Dec high C = ٤.٨ |year high C = ١٦.٤٠ |Jan low C = &minus;٣.٥ |Feb low C = &minus;٣.١ |Mar low C = ١.٣ |Apr low C = ٧.١ |May low C = ١١.٨ |Jun low C = ١٧.٤ |Jul low C = ٢١.٢ |Aug low C = ٢٠.٨ |Sep low C = ١٧.١ |Oct low C = ١١.٥ |Nov low C = ٤.٣ |Dec low C = ٠.٥&minus; |year low C = ٨.٧٨ |Jan record low C = ٢٥&minus; |Feb record low C = ١٩.٦&minus; |Mar record low C = ١٦.٦&minus; |Apr record low C = ٢.٤&minus; |May record low C = ١.٨&minus; |Jun record low C = ٧.٨ |Jul record low C = ١٣.٠ |Aug record low C = ١١.٤ |Sep record low C = ٥.٨ |Oct record low C = ٢.٦ |Nov record low C = ٩.٢&minus; |Dec record low C = ١٢.٨&minus; |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = ١٣٤.٦ |Feb precipitation mm = ١٠٨.٣ |Mar precipitation mm = ١٢٨.٢ |Apr precipitation mm = ١٢٤.٣ |May precipitation mm = ٥٠.٧ |Jun precipitation mm = ٤.٨ |Jul precipitation mm = ١.٨ |Aug precipitation mm = ١.١ |Sep precipitation mm = ٢.٨ |Oct precipitation mm = ٤١.٤ |Nov precipitation mm = ١١٨.٥ |Dec precipitation mm = ١٤٩.٥ |Jan precipitation days = ١١.٣ |Feb precipitation days = ٩.٩ |Mar precipitation days = ١٠.٨ |Apr precipitation days = ١٠.١ |May precipitation days = ٥.٩ |Jun precipitation days = ١.١ |Jul precipitation days = ٠.٥ |Aug precipitation days = ٠.٤ |Sep precipitation days = ٠.٧ |Oct precipitation days = ٤.٧ |Nov precipitation days = ٧.٨ |Dec precipitation days = ١٠.٢ |unit precipitation days = ١.٠ میلیمەتر |Jan humidity = ٧٣ |Feb humidity = ٦٨ |Mar humidity = ٦٢ |Apr humidity = ٥٤ |May humidity = ٤٤ |Jun humidity = ٣١ |Jul humidity = ٣١ |Aug humidity = ٢٩ |Sep humidity = ٢٩ |Oct humidity = ٤٤ |Nov humidity = ٥٩ |Dec humidity = ٦٨ |Jan sun = ١٣٣.٠ |Feb sun = ١٣٨.٤ |Mar sun = ١٨٤.٠ |Apr sun = ٢١٩.٢ |May sun = ٢٨٨.٣ |Jun sun = ٣٥٢.٨ |Jul sun = ٣٦٧.٧ |Aug sun = ٣٥٧.٥ |Sep sun = ٣١٢.٠ |Oct sun = ٢٤٨.٠ |Nov sun = ١٨٠.٧ |Dec sun = ١٢٩.٨ |source 1 = [http://irimo.ir/english/monthly&annual/admin2.asp?CODE=127 ئاماری وێستگەکانی سینۆپتیک] |date= تشرینی دووەمی ٢٠١١ }} == دانیشتووان == [[ژاک دێ مۆرگان]]، شوێنەوارناس و زەویناسی فەڕەنسی لە ساڵی ١٩٠٧ لە گەشتێکدا بۆ شاری سەردەشت، ئەو شارەی بە دانیشتووانی ١٬٥٠٠ کەسی ناساندووە. لە یەکەمین سەرژمێری لە ساڵی ١٩٥٦، ژمارەی دانیشتووانی ئەو شارە ٢٬٦٤٥ کەس بووە و لە ساڵی ١٩٧٦دا، ژمارەی دانیشتووانی گەیشتە ١٠٬٢٠٧ کەس کە لەچاو جاری پێشدا ٨٩٫٥ لە سەد زیادی کردبوو. بەپێی سەرژمێریی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، بە چوونە سەری ٨١٫١ لە سەدی ژمارەی دانیشتووانی گەیشتە ٤٢٬١٦٧ کەس لە ١٠٬٤٩١ خێزاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sardashtcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4805&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR |سەردێڕ=جمعیت سردشت در گذشته و حال (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=شارەوانیی سەردەشت |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150105015731/http://www.sardashtcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4805&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی سەرژمێرییەکانی [[ناوەندی ئاماری ئێران]]، ژمارەی دانیشتووانی سەردەشت بەپێی ساڵ بەم شێوەیە بووە: {| class="wikitable" '''ئاماری دانیشتووان''' |- ! ساڵ{{ھن}}(زایینی) || ژمارەی دانیشتووانی شار !! ژمارەی خێزانەکانی شار !! ژمارەی دانیشتووانی شارستان !! ژمارەی خێزانەکانی شارستان |- | ١٩٥٦ || ٢،٦٤٥{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٦٫٣٣٪}}){{تێبینی|بە ھەڵسەنگاندن لەگەڵ بەراوردی [[ژاک دێ مۆرگان]] لە ساڵی ١٩٠٧.}} || – || – || – |- | ١٩٦٦ || ٥،٧٥٩{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١١٧٫٧٣٪}}) || – || ٣٩،١٧٧ || – |- | ١٩٧٦ || ١٠،٢٠٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٧٫٢٤٪}}) || – || ٥٤،٤٣٨ || – |- | ١٩٨٦ || ١٧،٨٧٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٥٫١٤٪}}) || ٣،١٩٠ || ٧٥،٠٨٦ || ١٢،٢٥٠ |- | ١٩٩٦ || ٣٠،٩٠٤{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٢٫٨٧٪}}) || – || – || – |- | ٢٠٠٦ || ٣٧،١١٥{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٢٠٫١٠٪}}) || ٨،٢٢٤ || ١٠٤،١٤٦ || ٢٠،٤١٤ |- | ٢٠١١ || ٤٢،١٦٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١٣٫٦١٪}}) || ١٠،٤٩١ || ١١١،٥٩٠ || ٢٦،٥٦١ |- | ٢٠١٦ || ٤٦،٤١٢{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١٠٫٠٧٪}}) || ١٢،٥٥١ || ١١٨،٨٤٩ || ٣١،٠٤٩ |} بەپێی ئاماری کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، شاری سەردەشت ٣٧٬١١٥ کەس دانیشتووی ھەبووە، بەڵام بە سەرجەم شارۆچکە و گوندەکانەوە دەگەیشتە ١٠٤٬١٤٦ کەس.<ref>{{IranCensus2006|04}}</ref> لە نوێترین سەرژمێری لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شاری سەردەشت بەرامبەر لەگەڵ ٤٦٬٤١٢ کەس لە ١٢٬٥٥١ خێزاندا بووە.<ref name="ئامار" /> {{ھەرەمی دانیشتووان |width=50% |maxvalue=١١٠٠٠ |bg=rgb(100%,100%,100%) |border=0 |caption=ھەرەمی دانیشتووانی سەردەشت لە ساڵی ٢٠١٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/population-urban-95.xlsx|سەردێڕ=نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵ (بە فارسی)|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> |barcolor=rgb(100%,0%,0%) |+٦٥|٩٦٩|١١٨٦ |٦٠-٦٤|٥٦٤|٥٧٠ |٥٥-٥٩|٦٨٩|٧٤٢ |٥٠-٥٤|٩٧٥|٩٤٩ |٤٥-٤٩|١٤٣٣|١٢٨٨ |٤٠-٤٤|١٣٥٤|١٣١٩ |٣٥-٣٩|٢٠٧٢|١٩٦٨ |٣٠-٣٤|٢٤٢٥|٢٢٥١ |٢٥-٢٩|٢٧٠٧|٢٧٠٠ |٢٠-٢٤|٢٠٨٠|٢١٥٦ |١٥-١٩|١٦٩١|١٧١٤ |١٠-١٤|١٨٦٠|١٧٤٩ |٥-٩|٢١٥٢|٢٠١٢ |٠-٤|٢٥٤٦|٢٢٩١ }} == مرۆڤناسی == === زمان === {{نەخشەی کوردیی ناوەندی}} دانیشتووانی شاری سەردەشت ھەموویان لە خەڵکی [[کورد]] پێکدێن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/5806|سەردێڕ=بۆچی كورد له‌ سه‌رانسه‌ری ئێراندا په‌رش و بڵاوبوونه‌ته‌وه‌؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کە بە زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی]] و زاری [[موکریانی]] دەدوێن.<ref>https://anfpersian.com/znn/مرگ-ناخواسته-یک-دختر-کرد-در-سردشت-39362 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029001832/https://anfpersian.com/znn/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-39362 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>[https://www.visitiran.ir/fa/destination/سردشت سردشت، ویزیت ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107184139/https://www.visitiran.ir/fa/destination/سردشت |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> ھەڵبەت خەڵکی سەردەشت بە شێوەزارێکی ھەندێک جیاوازی موکریانی دەدوێن، کە نزیکایەتی لەگەڵ سۆرانیی ھەولێری و سۆرانیی بابانی لە باشووری کوردستاندا ھەیە. ھەروەھا ناوچەکانی ڕانیە و قەڵادزێش بەپێی زمان و فەرھەنگ لە سەردەشت و موکریان نزیکن.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> === ئایین === خەڵکی ئەم شارە [[موسڵمان]]ن و لە [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] و مەزھەبی [[شافعی]] پەیڕەوی دەکەن. ھەر چەند ھەندێک پێیان وایە سەردەشت شوێنی لەدایکبوونی زەردەشتە، بەڵام لە ئێستادا ھیچ کەسی ئەو شارە لە ئایینی [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] پەیڕەوی ناکات.<ref name="ایسنا ۲" /> ھەروەھا لە مێژوودا کەمینەیەک لە پەیڕەوانی [[مێژووی جووەکان لە کوردستان|جوویەتی]] لە سەردەشت ژیانیان بەسەر دەبرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan (بە ئینگلیزی)|ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kurdistan|بڵاوکەرەوە=کتێبخانەی مەجازیی جوویەتی|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> کە دواتر بوونە موسڵمان و یان لە دوای دامەزراندنی [[ئیسرائیل]] کۆچیان کردە ئەو وڵاتە. لە بەھاری ١٩٤٩، کۆمەڵێک لە جوولەکەکانی سەردەشت بەرەو ئیسرائیل کۆچیان کرد.{{ژێدەر پێویستە}} === ھۆزەکان === زۆربەی ھۆزەکانی ناوچەی سەردەشت لە ھۆزە [[موکری]]یەکان پێکدێن، کە بریتین لە: [[میراودەلی]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[بەریاجی]]، [[مڵکاری]]، [[مامش]]، [[بیگزادە]] و [[باپیرئاقایی]]. [[پەڕگە:Gawerk Lords in iranian kurdistan - urmia - sardasht-آغایان ایل گورک در سردشت و مهاباد 1900 میلادی.jpg|وێنۆک|پیاوەکانی ھۆزی [[گەورک]] و ھەواڵنێرە ئینگلیزییەکان لە سەردەشت و مەھاباد پێش جەنگی جیھانیی یەکەم لە ساڵە یەکەمەکانی سەدەی ١٩٠٠]] بەربڵاویی ھۆزەکانی سەردەشت بەم جۆرەیە:<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> * ھۆزی گەورک: شاری [[ڕەبەت]]، دەوروبەری پاراستان، سیسێر، ھەنداوێ، مەکڵاوێ، بریسوێ و دەوروبەری ڕێگای مەھاباد و بۆکان. * ھۆزی مەنگوڕ: ناوچەی [[میراوە]]، ئاڵوەتان، دۆڵەتوو، دارمەکەون، ئاڵاوان، سۆستان، گەرۆر، نێزێ و دەشتی وەزنێ. * ھۆزی بەریاجی و مڵکاری: سەردەشت، [[نەڵاس]]، بێوران، قەڵاتەڕەشێ، بێزیلە، بێشاسب، مەلاشێخ و مەزرا. * ھۆزی میراودەلی: ئالان، بێژوێ و بێتووش. * ھۆزی بیگزادە و باپیرئاقایی: سەردەشت، ئالان و شەڵماش. == ئابوور == === بازرگانی و سنوورەکان === [[پەڕگە:Kele, Sardasht.jpg|وێنۆک|دەروازەی سنووریی کێلێ]] سەردەشت سێ دەروازەی چالاکی سنووریی قاسمەڕەش، [[دەروازەی سنووریی کێلێ|کێلێ]] و بێژوێی لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالاندا]] ھەیە. ھەروەھا سەردەشت لە ڕێگای سنووری کێلێوە لەگەڵ ھەرێمی کوردستان پەیوەندی ھەیە کە بڕیار وایە ببێتە سنووری نێونەتەوەیی. سەردەشت بە ڕێگای ئاسفاڵتەوە ١٤ کیلۆمەتر و بە ڕێگای ئاسمانییەوە ٨ کیلۆمەتر لە ھێڵی سنووریی کێلێوە دوورە. بە کردنەوەی سنووری نێونەتەوەییی کێلێ، سەردەشت دەبێتە دەروازەی پەیوەندیی ئێران لە باکووری ڕۆژاوا و بە ھەرێمی کوردستان، تورکیا، سووریا و ھەرێمی دەریای ناوینەوە دەبەسترێتەوە.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 |سەردێڕ=معرفی شهرستان سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ڕێگا و شارسازی سەردەشت |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140710142905/http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢١، سەرۆکی دەروازەی سنووریی کێلێ ئاماژەی بەوە کرد کە لە سەرەتای بەھارەوە ھەناردەکردنی شتومەکەکان لەو سنوورەوە گەیشتووەتە ٧٥ ملیۆن دۆلار و لە چاو ساڵی پێشوو ٢٠٪ بەرز بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/ئێران-i401043 |سەردێڕ=هەناردە کردنی کاڵا لە دەروازەی سنووریی کێلەی سەردەشتەوە گەیشتە 75 ملیۆن دۆلار |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەڕێوەبەری گومرگی سەردەشت لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا ڕایگەیاند کە لە شەش مانگی بەھار و ھاوینی ئەو ساڵەدا، دەوروبەری ٢٧٤ ھەزار تۆن کەلوپەل بە بەھای زیاتر لە ٩٤ ملیۆن دۆلار لە ڕێگای دەروازەی سنووریی کێلێ ھەناردە کراوە، کە لە ڕووی نرخەوە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو ٨٠٪ی زیاد کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/261020238|سەردێڕ=هەناردەی دەروازەی کێلێ نزیکدەبێتەوە لە 100 ملیۆن دۆلار|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە چوار مانگی ئەو ساڵەدا، بە بەھای ٥٤ ملیۆن دۆلار کەلوپەل ھەناردەی ھەرێمی کوردستان کراوە و لە مانگی ئازار ھەتا مانگی ئابی ٢٠٢٣، تەنیا بەھای ٨٧٦ ھەزار دۆلار کەلوپەل لە سنووری کێلێوە ھاوردە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/business/090820234|سەردێڕ=گومرکی سەردەشت: لە 4 مانگدا بە بەهای 54 ملیۆن دۆلار کاڵا هەناردەی هەرێمی کوردستان کراوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئامارەکانی ھەناردەکردن لە سنووری کێلێ لە کۆتاییی ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (لە ئازاری ٢٠٢٣ەوە ھەتا ئازاری ٢٠٢٤) گەیشتە ٤٦١ ھەزار تۆن کەلوپەل بە بەھای ٢٢٨ ملیۆن دۆلار کە لەچاو ساڵی پێشوو ٦٥٪ زیاتر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85516439/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=رشد صادراتی؛ چشم انداز دست یافتنی مرز کیله سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا لە ڕێگەی سنووری کێلێوە ١٢٧ ھەزار گەشتیار لە ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (٢٠٢٣ی زایینی) ھاتوچۆیان کردووە کە لەچاو ساڵی پێشوو، زیاتر لە ١٠ ھێندە بووە.<ref name="ئیرنا (شوباتی ٢٠٢٤)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85402154/%DB%B1%DB%B2%DB%B7-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=۱۲۷ هزار مسافر از مرز کیله سردشت تردد کردند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> === ڕێژەی بێکاری و کۆچکردن === خەڵکی سەردەشت بە پیشە جۆراوجۆرەکانەوە سەرقاڵن، بەڵام ئەو شارە بە ٢٣٪ زۆرترین ڕێژەی بێکاری لە ئاستی پارێزگای ورمێدا ھەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ilna.news/بخش-آذربایجان-غربی-83/990844-سردشت-با-درصد-بالاترین-نرخ-بیکاری-را-در-آذربایجان-غربی-دارد |سەردێڕ=سردشت با ۲۳درصد بالاترین نرخ بیکاری ڕا در آذربایجان غربی دارد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیلنا |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/99081408714/سردشت-بالاترین-نرخ-بیکاری-آذربایجان-غربی-را-به-خود-اختصاص-داد |سەردێڕ=سردشت بالاترین نرخ بیکاری آذربایجان غربی را به خود اختصاص داد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیسنا |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> کە داخستنی سنوورەکان بە یەکێک لە ھۆکارەکانی بەرزبوونەوەی بێکاری لەو شارە دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=15180&Jor=1 |سەردێڕ=انسداد مرزها در سردشت موجب افزایش نرخ بیکاری در این شهرستان شده است (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئاسۆی ڕۆژھەڵات |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=15180&Jor=1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بەھۆی نەبوونی ھەلی کار و کێشەکانی ئابووری، ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵکی سەردەشت ڕوویان کردووەتە کۆڵبەری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400101208541/حسین-پور-چرا-باید-جوانان-سردشتی-کولبری-کنند |سەردێڕ=انسدادحسین پور: چرا باید جوانان سردشتی کولبری کنند؟ (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیسنا |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> یان بەرەو دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە،<ref name="asriran">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/753801/نماینده-سردشت-در-مجلس-در-شهر-من-مردم-خانوادگی-مهاجرت-می-کنند-از-5-ماه-پیش-بیش-از-1000-نفر-مهاجرت-کرده-اند |سەردێڕ=انسدادنماینده سردشت در مجلس: در شهر من مردم خانوادگی مهاجرت می کنند/ از 5 ماه پیش بیش از 1000 نفر مهاجرت کرده اند (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=عەسری ئێران |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەجۆرێک کە کۆچکردنی خەڵکی سەردەشت بۆ دەرەوەی وڵات بووەتە یەکێک لە گەورەترین و سەرەکیترین کێشەکانی ئەو شارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0811202319|سەردێڕ=بێکاری بەرۆکی گەنجانی رۆژهەڵاتی کوردستانی گرتووە؛ ناچاری کردوون کۆچ بۆ وڵاتانی رۆژئاوا بکەن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> نوێنەری سەردەشت و پیرانشار لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٣دا، ڕایگەیاند کە کۆچکردنی سەردەشتییەکان بەرەو دەرەوەی وڵات بووەتە «کارەسات» و خەڵکی ئەو شارە لەگەڵ تەواوی خێزانەکەیان و بەکۆمەڵ کۆچ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2764953/%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=فاجعه مهاجرت در سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەو ھەروەھا پێشتر ڕایگەیاندبوو کە لە پێنج مانگی ساڵی ٢٠٢٠دا، زیاتر لە ھەزار کەس لە شارستانی سەردەشت بەرەو ئەورووپا کۆچیان کردووە.<ref name="asriran"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/30922430.html|سەردێڕ=نماینده سردشت: مردم هرچه دارند می‌فروشند تا قاچاقی خودشان را به اروپا برسانند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ڕادیۆ فەردا|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/a-55451941|سەردێڕ=مهاجرت‌های پرخطر ایرانیان؛ "وقتی که راه دیگری نمانده است" (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=دۆیچە ڤێڵی فارسی|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2762929/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=مهاجرت در سردشت به یک داستان خانوادگی تبدیل شده است (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> بەپێی ھەندێک لە ئامارە نافەرمییەکان، لە ساڵی ٢٠١٨ ھەتا ٢٠٢٣ لە شارستانی سەردەشت، دەوروبەری ١٤ ھەزار کەس بۆ دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/fa/ajtmay/mwj-mhajrt-shhrwndan-srdsht-bh-kshwrhay-arwpayy-1-40900|سەردێڕ=موج مهاجرت شهروندان سردشت به کشورهای اروپایی - ١ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری ژن|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> زۆربەی کۆچبەرە سەردەشتییەکان بەرەو وڵاتی [[بەریتانیا]] کۆچ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.balatarin.com/permlink/2023/12/22/6091340|سەردێڕ=بریده از همه‌جا؛ مستقیم از روستا به بریتانیا؛ زنگ خطری درباره اوضاع وخیم ایران (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=باڵاترین|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> زۆر جاران ئەو کەسانەی بە ڕێگای قاچاخدا کۆچ دەکەن، لە ڕێگادا تووشی ڕووداوە نەخوازراو و جۆراوجۆرەکان دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/23719|سەردێڕ=کۆچبەرەکانی کەنداوی ئینگلیز ڕزگار کران|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> === کشتوکاڵ و بەرھەمەکان === [[پەڕگە:ترێ ڕەشە (انگور سیاه) سەردەشت.jpg|وێنۆک|باخێکی ترێ ڕەشە لە سەردەشت]] بەرھەمە سروشتییەکانی سەردەشت بریتین لە: [[ترێ ڕەشە]]،<ref name="ترێی ڕەشی سەردەشت (ک. ک)" /> [[ھەنگوین]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508812200022&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F3988046 |سەردێڕ=تولید سالانه 500تن عسل مرغوب در سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێرانی گەنج |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220602234719/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508812200022&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F3988046 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەنجیر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/83446330/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508810470881&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F83446330%2F%25D8%25A8%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AC%25DB%258C%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25BA-%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A2%25D8%25BA%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25B4%25D8%25AF |سەردێڕ=برداشت انجیر از باغ‌های سردشت آغاز شد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیرنا |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[گوێز]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508805379259&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F6665551 |سەردێڕ=سردشت رتبه اول تولید گردو در آذربایجان غربی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێرانی گەنج |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220425101610/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508805379259&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F6665551 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[سماق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/84478771/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508814597034&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F84478771%2F%25D8%25B3%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25B4%25D8%25AF |سەردێڕ=سماق سردشت روانه بازار شد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیرنا |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[سێو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://srusht.ir/?p=1285 |سەردێڕ=باغی سێو – باغ سیب |بڵاوکەرەوە=سروشت |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://srusht.ir/?p=1285 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و [[مێوژ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://piranshahrrudaw.ir/?p=2356 |سەردێڕ=جشنواره انگور سیاه در سردشت آغاز بکار کرد |بڵاوکەرەوە=پیرانشار ڕووداو |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://piranshahrrudaw.ir/?p=2356 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەردەشت ناوەندی بەرھەمھێنانی ترێ ڕەشەیە، نزیک بە ٥ ھەزار و ٥٠٠ ھێکتار باخی [[ترێ]] لە شاری سەردەشت بوونیان ھەیە کە بەشێوەی سروشتی ڕواون. ساڵانە ٣٥ ھەزار تۆن ترێ واتا ٩ لەسەدی ترێی پارێزگای ورمێ لەو شارە بەرھەم دەھێندرێت.<ref name="ترێی ڕەشی سەردەشت (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ترێی-ڕەشی-سەردەشت-بەختی-وەرزێڕانی-ڕەشتر-کردووە |سەردێڕ=ترێی ڕەشی سەردەشت بەختی وەرزێڕانی ڕەشتر کردووە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢١، پێشبینی کرا کە بەرھەمھێنانی ترێ ڕەشەی ئەو شارە گەیشتووەتە ٥٠ ھەزار تۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=122454&Jor=3 |سەردێڕ=بەرهەمی ئەمساڵی ترێی سەردەشت دەگاتە 50 هەزار تۆن |بڵاوکەرەوە=وشە |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەپێی وتەی بەڕێوەبەری کشتوکاڵی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١دا، ٥٠ لەسەدی دانیشتووانی سەردەشت بەشێوەی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لە ڕیزی بەرھەمھێنەرانی [[ترێ ڕەشە]] دان و جۆرەکانی نەمامی ترێ ڕەشەی سەردەشت ڕەوانەی شار و پارێزگاکانی دیکەی ئێران و تەنانەت دەرەوەی وڵاتیش بۆ وێنە فەڕەنسا کراوە. ترێ ڕەشەی سەردەشت جیا لەوەی بەشێوەی خاو بەکار دەھێندرێت، ھاوکات بەرھەمەکانی وەک مێوژ، شیرە، دۆشاو، باسووق، ئاوی ترێ، دروستکردنی ڕۆن لە ناوکەکەی و ھەروەھا بۆ بەرھەمی دیکەش بەکار دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=15467 |سەردێڕ=ترێ ڕەشە، بەختی جووتیارانی سەردەشتی ڕەشتر کردووە |بڵاوکەرەوە=ھاژە |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=15467 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەرۆکی جیھادی کشتوکاڵیی سەردەشت لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣دا ڕایگەیاند کە لەو شارە ساڵانە زیاتر لە ٧٠٠ تۆن سماق بەرھەم دەھێنرێت و لە ئاستی پارێزگای ورمێدا پلەی یەکەمی پێیە، کە زیاتر لە ٩٠٪ی ئەو بەرھەمانە بۆ پارێزگاکانی تری ئێران ھەناردە دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|سەردێڕ=رتبه نخست سردشت در تولید سماق در آذربایجان غربی (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاناخەبەر|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231124114013/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == گەشتیاری == بەھۆی ژینگە و سروشتی سەردەشت، ئەو شارە لەگەڵ دەوروبەری بووەتە ناوچەیەکی گەشتیاری و زۆر جاران وەکوو «بەھەشتی کوردستان» ناوی لێدەبەن.<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wswakl-hawal.lima-city.de/سەردەشت-بەهەشتی-کوردستان/ |سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=وەسوەکەل ھەواڵ |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref name="تەبیان">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 |سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=تەبیان |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107111324/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/39113/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16499363871740&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fku.mehrnews.com%2Fnews%2F39113%2F%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A8%25DB%2595%25D9%2587%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA%25DB%258C-%25DA%25A9%25D9%2588%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25B1%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258E%25DA%25A9-%25DA%25A9%25DB%2595-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AC%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AF%25DB%2595%25D9%2586%25DB%2595%25D8%25AE%25D8%25B4%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258E |سەردێڕ=سەردەشت، بەهەشتی کوردەواری/ شوێنێک کە سروشت جوانیی دەنەخشێنێ |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/39113/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بەپێی لێدوانی فەرمانداری پێشووی سەردەشت، لە دەستپێکی بەھاری ٢٠١٩ ھەتا سەرەتای ھاوینی ھەمان ساڵ، دەوروبەری ١٧٠،٠٠٠ گەشتیار ھاتوونەتە سەردەشت کە ئەو ڕێژەیە لە چاو ساڵی پێشوو دوو ھێندە بووە و زۆربەی گەشتیارانیش خەڵکی ھەرێمی کوردستان و شوێنە جۆراوجۆرەکانی ئێران بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/2475615/بازار-سردشت-گرم-از-حضور-گردشگران |سەردێڕ=بازار سردشت، گرم از حضور گردشگران (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری دەنگ و ڕەنگ |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا بەپێی وتەی سەرۆکی ڕێکخراوەی میراتی فەرھەنگی، گەشتیاری و کەلوپەلە دەستییەکانی سەردەشت، لە نەورۆزی ٢٠٢٢دا، سەردەشت میوانداری لە ١٢،٧٥٠ گەشتیار کردووە کە ٣،٠٤٥ کەسیان بۆ ماوەیەک لە شوێنە نیشتەجێبووەکانی شارستان گیرسانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/29797/بازدید-بیش-از-١٢-هزار-نفر-از-جاذبه‌های-گردشگری-سردشت/ |سەردێڕ=بازدید بیش از ١٢ هزار نفر از جاذبه‌های گردشگری سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەوتەی فەرمانداری ئەوکاتی سەردەشت لە نەورۆزی ٢٠٢٣، بە دوو ھێندەبوونی ئاماری گەشتەکان بۆ سەردەشت لەچاو نەورۆزی ساڵی پێشوو،<ref name="کوردپرێس٢٣"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85069317/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA|سەردێڕ=آمار گردشگران نوروزی سردشت ۲ برابر افزایش یافت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> سەرجەم زیاتر لە ٧٠ ھەزار کەس سەردانی شارستانی سەردەشتیان کردووە کە ٥،٥٠٠ کەسیان لە ناوەندە نێشتەجێبووەکان گیرسانەوە و لەچاو نەورۆزی پێشوو ٢٠٪ زۆرتر بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=بازدید بیش از ۵۳ هزار نفر از جاذبه‌های طبیعی سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاناخەبەر|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230520173354/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="کوردپرێس٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2754055/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%A2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=آمار بازدید گردشگران نوروزی در سردشت ٢ برابر شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لە ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (٢٠٢٣–٢٠٢٤ی زایینی)، سەرجەم ١٢٧ ھەزار گەشتیار لە ڕێگەی [[سنووری کێلێ]]ەوە ھاتوچۆیان کردووە کە بەشێکی بەرچاوی ئەو کەسانە بوون کە لە باشووری کوردستانەوە سەردانی سەردەشتیان کردووە. ئەو ئامارە لەچاو ساڵی پێشوو زیاتر لە دە ھێندە بووە.<ref name="ئیرنا (شوباتی ٢٠٢٤)"/> === تاڤگەی شەڵماش === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی شەڵماش}} [[پەڕگە:(((آبشار شلماش))) - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی تاڤگەی شەڵماش]] تاڤگەی شەڵماش یەکێک لە گرنگترین تاڤگەکانی پارێزگای ورمێیە کە لە شارستانی سەردەشت ھەڵکەوتووە. ئەم تاڤگەیە کە لە دۆڵێکی ئاوەدان و بە گژ و گیا و لە ناو دارستانێکی پڕ و سەرسەوزی نزیک شاری سەردەشتە و یەکێک لە لقەکانی ڕووباری [[زێی بچووک]] ھەژمار دەکرێت.<ref name="Daily">[http://www.iran-daily.com/News/122305.html "سەردەشت شارێکی دیمەنی"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517085956/http://www.iran-daily.com/News/122305.html |date=١٧ی ئایاری ٢٠٢١ }}، ''ڕۆژنامەی ئێران'' (١٣ی تەممووزی ٢٠١٥)</ref><ref>[http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 "تاڤگەی شەڵماش"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821171243/http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 |date=٢١ی ئابی ٢٠١٦ }}، گەشتیاریی ئێران و گەشتیاریی جیھان ئۆنڵاین. (٣٠ی تەممووزی ٢٠١٦)</ref> ئەم تاڤگەیە کە لە ڕاستیدا لە سێ تاڤگە پێکھاتووە، ئێستا وەکوو ھاوینەھەوار و سەیرانگەی لێھاتووە کە لە وەرزی گەرمادا ھەزران کەس ڕووی تێدەکەن. سێ تاڤگەکە لە دوای یەکن و یەکەمیان نزیکی ڕێگای سەرەکییە، بەڵام دووانی تر مەودایەکی زۆرتریان ھەیە و دەبێت بۆ بینینیان بەرەو خوارەوە بەڕێکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/tv/کورتە_بەرنامە-i313639 |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش شاری سه‌رده‌شت |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ڕێگای سەردەشت ھەتا تاڤگەی جوان و سەرنجڕاکێشی شەڵماش، ڕێگایەکی جوان و پڕ لە سەوزایی و دارستانە. ئەو ڕیگایە قیر کراوە و لە شاری سەردەشت بە ئۆتۆمۆبیلەوە ١٥ کیلۆمەتر دوورە کە دەکاتە ٢٠ خولەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش+وێنە |بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220701021721/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، تاڤگەی شەڵماش خرایە ناو ڕیزی ئاسەوارە سروشتییەکانی ئێران و وەکوو ٥ەمین ئاسەواری نیشتمانیی پارێزگای ورمێ تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-20-20/item/4075-2018-06-26-06-45-35 |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش چووە ڕیزی ئاسەوارە سروشتییەکانەوە |بڵاوکەرەوە=سایتی ھەولێر |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ساڵانە گەشتیارانێکی زۆر لە کوردستان، ئێران و تەنانەت جیھانیش ڕوو لەو تاڤگەیە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/27019/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16499334225973&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fku.mehrnews.com%2Fnews%2F27019%2F%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25A4%25DA%25AF%25DB%2595%25DB%258C-%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25DB%2595%25D9%2586%25D8%25AC%25DA%2595%25D8%25A7%25DA%25A9%25DB%258E%25D8%25B4%25DB%258C-%25D8%25B4%25DB%2595%25DA%25B5%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B4-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B4%25D8%25AA%25DB%258C-%25D8%25AF%25DA%25B5%25DA%2595%25D9%2581%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258C-%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA |سەردێڕ=تاڤگەی سەرەنجڕاکێشی شەڵماش/ سروشتی دڵڕفێنی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/27019/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === تاڤگەی ڕەزگە === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی ڕەزگە}} تاڤگەی ڕەزگە لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالان]] لە ١٣ کیلۆمەتری باشووری شاری سەردەشت و لە قەراخ شەقامی نێوان سەردەشت و [[ڕەزگە، سەردەشت|ڕەزگە]] ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/so/nujinha-tv/fd-38102|سەردێڕ=تاڤگەی "ڕەزگە" لە ناوچەی ئالان لە شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەم تاڤگەیە لە بەرزایی ١١٥٠ کیلۆمەتری لە [[ئاستی دەریا]] ھەڵکەوتووە و بە جۆری دوو پلیکانی لە سەرەوەی تەختەبەردە بەرزەکان دێتە خوار. لە باکووری تاڤگەی ڕەزگە و لە نزیک گوندی شەڵماش، ''تاڤگەی شەڵماش'' جێی گرتووە.<ref>[https://seeiran.ir/آبشار-رزگه/ آبشار رزگه | جاهای دیدنی ایران - سیری در ایران (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629032852/https://seeiran.ir/%D8%A2%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%B2%DA%AF%D9%87/ |date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}. سەردان لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> تاڤگەکە زیاتر لە ١٥ مەتر بەرزە<ref>[https://kurdpress.com/fa/news/29246/سردشت؛-قطعه-ای-از-بهشت-خیال-انگیز-زمین/ سردشت؛ قطعه ای از بهشت خیال انگیز زمین - کردپرس (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501204403/https://kurdpress.com/fa/news/29246/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%D8%9B-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86/ |date= ١ی ئایاری ٢٠٢٢ }}. سەردان لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> و لە وەرزی بەھاردا لە پڕئاوترین بارودۆخی خۆی دایە، بەڵام بەھۆی ساردی ھەوا باشترین کات بۆ سەردانی، کۆتایییەکانی بەھار ھەتا ناوەندەکانی پاییزە.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/26365-razageh-waterfall/ آبشار رزگه کجاست | عکس + آدرس و هر آنچه پیش از رفتن باید بدانید - کجارو (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204426/https://www.kojaro.com/attraction/26365-razageh-waterfall/ |date=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}. سەردان لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> === چۆمی کەڵوێ === {{ئەمانەش ببینە|زێی بچووک|بەنداوی سەردەشت}} [[پەڕگە:گومه شین - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی چۆمی کەڵوێ لە ناوچەی گۆمەشین]] [[پەڕگە:Sardasht Dam.jpg|وێنۆک|بەنداوی سەردەشت]] چۆمی کەڵوێ بەشێک لە [[زێی بچووک]]ە بە درێژیی ٤٠٠ ھەتا ٤٤٠ کیلۆمەتر، کە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە بەرەو باشووری کوردستان دەڕوات و دواتر دەڕژێتە ناو [[بەنداوی دووکان]] و لەوێشەوە لەگەڵ [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]] و [[کەنداوی فارس]] تێکەڵ دەبێتەوە. بەشێک لە سەرچاوەی ئاویی چۆمی کەڵوێ لە کێوەکانی باکووری ڕۆژاوای [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] دابین دەبێت و لە چەندین سەرچاوەوە وەکوو لاوێن و بادین کە دەڕژێنە ناو تەنگەی گڕژاڵ، ئاو وەردەگرێت و بەرەو دەشتی کەڵوێ لە نزیکی سەردەشت درێژەی دەبێت، ھەروەھا دواتر ئاوی ھەندێک سەرچاوەی دیکە وەکوو شەڵماش و ڕەزگە دەڕژێنە ناو ڕووبارەکە و دوای پێکھێنانی بەشێک لە ھێڵی [[سنووری ئێران و عێراق]] لە [[ناوچەی ئالان]]دا، دەچێتە ناو خاکی ھەرێمی کوردستان و لەگەڵ ئاوی بەنداوی دووکان تێکەڵ دەبێتەوە.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> ھەروەوھا [[بەنداوی سەردەشت]] لەسەر ئەم ڕووبارە ساز کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/your-rudaw-19092021/19092021105620|سەردێڕ=دیمەنی بەنداوی کۆڵەسە لە سەردەشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو ڕووبار و بەنداوە بەھۆی ژینگە و سرووشتی دەوروبەرەوە بووەتە یەکێک لە ناوچە گەشتیارییەکانی شارستانی سەردەشت و ساڵانە ژمارەیەکی بەرچاو لە گەشتیاران سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/your_rudaw_20122018|سەردێڕ=سەردانی گەشتیاران بۆ بەنداوی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەرچەندە ئێستاش جێگای پەرەسەندنی زیاتری گەشتیاری و کشتوکاڵی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/37736/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C|سەردێڕ=ظرفیت سد سردشت؛ ارتقای پتانسیل کشاورزی و گردشگری/ عثمان عباسی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەتا ئێستا لە دەریاچەی بەنداوی سەردەشتدا تەرمی ژمارەیەکی زۆر لە کەسانێک دۆزراوەتەوە کە بەمەبەستی مەلەکردن، خۆکوژی و ھەندێک ھۆکاری تر تێیدا خنکاون<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18408|سەردێڕ=گەڕان بەدوای تەرمی۲ لاوی قوومبوو لە بەنداوی سەردەشت بەردەوامە|بڵاوکەرەوە=ھاژە|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18408 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و ھەروەھا بووەتە شوێنێک بۆ شاردنەوە و نوقمکردنی تەرمی ئەو کەسانەی کە کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency.com/so/zhan/fg-39305?page=8|سەردێڕ=ناسنامەی تەرمی کچە کوژراوەکەی بەنداوی سەردەشت ئاشکرا کرا|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژنان|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> === کانیاوی گڕاوان === {{ئەمانەش ببینە|کانیاوی گڕاوان}} [[پەڕگە:کانی گراوان (1).jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان]] [[پەڕگە:گراوان لای ره به ت gravan - panoramio.jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان لە زستاندا]] کانیاوی گڕاوان سەرچاوەیەکی ئاوی لە [[ناوچەی ڕەبەت]] لە شارستانی سەردەشتە کە بەھۆی تایبەتمەندیی دەرمانی و سروشتی سەرسەوزی دەوروبەری ناوبانگی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 |سەردێڕ=کانیاوێکی سه‌رسوڕهێنه‌ر له شاری سه‌رده‌شت |بڵاوکەرەوە=تەبیان |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220122010113/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گڕاوان لە دەشتێکی یەکدەست سەوز و سەرنجڕاکێش لە نزیک گوندی [[کانی گوێز (ڕوونکردنەوە)|کانی گوێز]] لە مەودای دوو کیلۆمەتریی شاری [[ڕەبەت]] و لە دوازدە کیلۆمەتریی باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری سەردەشت ھەڵکەوتووە کە خاوەن ئاوی کانیاوییە. ڕووباری [[زێی بچووک]] لە تەنیشت ئەو کانیاوە تێدەپەڕێت کە لە وەرزی بەھاردا یەکێک لە پڕئاوترین ڕووبارەکانی ناوچەیە. ئاوی ئەو کانیاوە دەڕژێتە ناو ڕووباری کەڵوێ کە بەشێک لە زێی بچووک دێتە ھەژمار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i347141 |سەردێڕ=گڕاوانی ڕەبەت، سێحری سروشتی دڵڕفێن |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i347141 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا گڕاوان کانیاوێکە ئاوەکەی کانزانییە و ھەڵگری خوێیە. ئەو کانیاوە ١٢٠٦ مەتر بەرزە لە [[ئاستی دەریا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang |سەردێڕ=کانی گڕاوان+وێنە |بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107104052/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕۆژانە ژمارەیەکی زۆر گەشتیار لە شارەکانی ئێران، ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ھەروەھا باشووری کوردستان سەردانی ئەو کانیاوە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180920197 |سەردێڕ=كانیی گڕاوان لە سەردەشت |بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === حەمامی کۆن === {{ئەمانەش ببینە|حەمامی کۆن}} [[پەڕگە:حمام کهنه سردشت.jpg|وێنۆک|سەرەوەی حەمامی کۆنی سەردەشت]] حەمامی کۆن یان حەمامی بێستوون حەمامێکی مێژوویی لە سەردەشتە کە لە نزیکی پارکی شار لە ناوەندی ئەو شارەدا ھەڵکەوتووە. [[عەزیزخان موکری]] لە سەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا فەرمانی سازکردنی ئەو حەمامەی دەرکرد. حەمامی کۆن لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٨٨، وەکوو یەکێک لە ''ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران'' بە ژمارەی تۆمارکردنی ٢٠٦٠ ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://seeiran.ir/حمام-بیستون-سردشت/ |سەردێڕ=حمام بیستون سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=seeiran |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://seeiran.ir/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kojaro.com/attraction/43924-bistoun-historical-bath/ |سەردێڕ=حمام تاریخی بیستون (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=kojaro |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو حەمامە وەک شوێنێکی گەشتیاریی سەردەشت دادەنرێت و بڕیار وایە بکرێتە مۆزەخانەی مرۆڤناسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ctmehr.com/News/Index/4550 |سەردێڕ=حمام تاریخی بیستون سردشت استان آذربایجان غربی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ctmehr |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ctmehr.com/News/Index/4550 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == شوێنەکان == === مزگەوتەکان === سەردەشت خاوەنی زیاتر لە ٢٠ مزگەوتە کە بێجگە لە یەکیان، ھەموو مزگەوتی سوننەکانن. سەرۆکی ئەوقاف و کاروباری خێرخوازیی سەردەشت لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٩دا ڕایگەیاند کە ئەو شارە دوو ھێندە زیاتر لەچاو ئاستی شارەکانی دیکەی ئێران خاوەنی مزگەوتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83449527/%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=سردشت، ۲ برابر میانگین کشور مسجد دارد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> مزگەوتەکانی شاری سەردەشت بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://behtarino.com/r/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=مزگەوتەکانی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=behtarino|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> * مزگەوتی سوور (جامیعە) * مزگەوتی نوور * مزگەوتی حاجی ڕەسووڵ * مزگەوتی خانەقا * مزگەوتی چواریاری نەبی * مزگەوتی حەزرەتی ئیبراھیم خەلیل * مزگەوتی میعراج * مزگەوتی شێوەبرایم * مزگەوتی دارولسەلام * مزگەوتی حەزرەتی مەلاسەیدڕەزا * مزگەوتی قیبلە * مزگەوتی حەزرەتی عەلی * مزگەوتی سەرچاوێ * مزگەوتی سەڵاحەددینی ئەییووبی * مزگەوتی محەممەد ڕەسووڵئەڵڵا * مزگەوتی حەزرەتی عوسمان * مزگەوتی بیلالی حەبەشی * مزگەوتی حەزرەتی عائیشە * مزگەوتی ئیمام شافعی * مزگەوتی کانی خان * مزگەوتی شێخ مەولانا * مزگەوتی ھەنگی مەرزیی سەردەشت{{تێبینی|ئەم مزگەوتە تاکە مزگەوتی شیعەکانە لە سەردەشت کە لە ناو بنکەی سەربازیی ئەم شارەدا ھەڵکەوتووە و لەلایەن نیشتەجێبووانی بنکەکە بەکاردەھێنرێت.}} === پارکەکان === سەردەشت خاوەنی ١٠ پارکی سەرەکییە کە بەپێی گەورەییی ڕووبەر بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 بهترین پارک در سردشت|ناونیشان=https://behtarino.com/r/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|بڵاوکەرەوە=behtarino|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> * ھەواری شار * [[پارکی گوڵان (سەردەشت)|گوڵان]] * لالە * ڕەزی جۆڵا * مەشاھیر * کارگەر * شار * وەنەوشە * فەرھەنگیان * وەیسی قەرەنی === ھۆتێلەکان === * ھۆتێلی مروارید * ھۆتێلی واحیدی === زانستگاکان === * زانستگای ئازادی ئیسلامیی لقی سەردەشت * زانستگای پەیامی نووری سەردەشت === گۆڕستانەکان === * گۆڕستانی گردەسوور * گۆڕستانی مەلاپیرە == ئاسایش == فەرماندەی جێبەجێکردنی یاسای پارێزگای ورمێ لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢دا ڕایگەیاند کە بەھۆی کەمبوونەوەی ١٣٪ی دزی و زۆربوونی ١٨٪ی دۆزینەوە و دەستبەسەرکردنی دزەکان لە سەردەشت، ئەو شارە لە ئەو بوارانەوە لە ڕیزبەندی پارێزگادا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84790059/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D9%82%D8%AA-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|سەردێڕ=سردشت در رتبه نخست پیشگیری از سرقت آذربایجان غربی (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> == ڕێگاکان == شاری سەردەشت لەگەڵ شارەکانی [[بۆکان]]، [[ورمێ]]، [[مەھاباد]]، [[بانە]] و [[پیرانشار]] ڕیگای ھەیە. ھەروەھا شاری سەردەشت لە ڕێگای قەڵادزێوە لەگەڵ شارەکانی [[باشووری کوردستان]] پەیوەندیی ھەیە. ڕێگاکانی شاری سەردەشت لەگەڵ ھەندێک لە شارەکانی کوردستان و ئێران بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://behrah.com/map.php |سەردێڕ=نقشه راهها و جاده های - ایران (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=behrah |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221101050902/https://behrah.com/map.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{div col|3}} {| class="wikitable" |- ! شار!! وڵات/ھەرێم!! ڕێگا (کیلۆمەتر) |- | [[ورمێ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٢٥ |- | [[سێرۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٤٠ |- | [[بۆکان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٥ |- | [[ڕەبەت]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٥ |- | [[ماکۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٤٠ |- | [[مەھاباد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٠ |- | [[شنۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٠ |- | [[پیرانشار]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٨٥ |- | [[نەغەدە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٥ |- | [[بانە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٧ |- | [[سەقز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٥ |- | [[بیجاڕ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٦٥ |- | [[سنە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٣١٦ |- | [[کرماشان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٥٠ |- | [[ئیلام]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٠٨ |- | [[تەورێز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٣٤٠ |- | [[زەنگان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٢٨ |- | [[ھەمەدان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٤٣ |- | [[ئەردەوێڵ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٥٤٧ |- | [[قەزوین]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٥٥١ |- | [[ئەراک]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦١٢ |- | [[ڕەشت]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦١٨ |- | [[خوڕەماوە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٢٠ |- | [[کەرەج]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٥٣ |- | [[تاران]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٩٢ |- | [[قوم]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٧٠٦ |- | [[شەھری کورد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٠٨ |- | [[ئەھواز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٣٥ |- | [[ئەسفەھان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٣٧ |- | [[سمنان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٤٠ |- | [[ساری]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٨٠ |- | [[گورگان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١١٣٤ |- | [[یەزد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١١٨٥ |- | [[یاسووج]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٤٦ |- | [[بووشێھر]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٠٠ |- | [[شیراز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٢٠ |- | [[بوژنۆرد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٤٥ |- | [[کرمان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٥٥٠ |- | [[مەشھەد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٦١٢ |- | [[بیرجەند]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٧٠٠ |- | [[بەندەر عەباس]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٨٤٠ |- | [[زاھیدان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٠٥٥ |- | [[قەڵادزێ]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٣٥ |- | [[ڕانیە]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٦٥ |- | [[سەنگەسەر]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٥٠ |- | [[ژاراوە]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٤٥ |- | [[ھەولێر]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ١٨٩ |- | [[دھۆک]]|| {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٣٠٥ |- | [[سلێمانی]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ١٧٧ |- | [[کەرکووک]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٢١٨ |- | [[حاجی ئۆمەران]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٩٤ |} {{div col end}} تێرمیناڵی سەردەشت ھەموو ڕۆژێک لەگەڵ شارەکانی [[بۆکان]]، [[سەقز]]، [[بانە]]، [[ورمێ]]، [[مەھاباد]]، [[نەغەدە]]، [[پیرانشار]]، [[شنۆ]]، [[تەورێز]] و [[تاران]] ھاتوچۆی ھەیە. == کەسانی ناودار == ژمارەیەک لە کەسانی بەناوبانگی سەردەشت لە خوارەوە نووسراون: * [[ئەحمەد بازگر]] * [[ئیبن حاج]] * [[ئیسماعیل سەردەشتی]] * [[بەرزین حەمزەزادە]] * [[خلە دەرزی]] * [[دێبا حیکمەت]] * [[شێرکۆ فایقی]] * [[بێتووشی]] * [[عەبدوڵڵا حەسەنزادە]] * [[عەزیزخان موکری]] * [[فەرەیدوون حەکیمزادە]] * [[مەلا ئاوارە]] * [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] * [[مەلا کەریم فیدایی]] * [[یووسف عەباسزادە]] * [[کاوان محەمەدپوور]] * [[ھاوڕێ ڕەحیمی]] * جەلال حاجیزادە * کەریم حەداد * کەریم مەعرووفزادە * محەممەد کەریمیان * مستەفا نەقیب [[پەڕگە:Azizkhan Mukri Qajar.jpg|وێنۆک|عەزیزخان موکری]] == گەڕەکەکان == گەڕەکانی شاری سەردەشت بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&data=9/N/wVnkDjO0FX/0/n1VqsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNowrccDggPvwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLiXz1qGIdZer5WEU5hzAJAUDsw+PYVdYhxeCoTiaF0zRMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNfKMgyW65wxBUzU5myJiLyB6eVdGTwYJmTcoHgoaNtGHqDXKuaz63yHuUe0q9kAM5NkmWXghd4t7+yhs5DSU+hz4ECp9iGp13sqzmbhXrho7xU/Zzbjz0wJsHtJv8NcvwVM1OZsiYi8iFZGbBEMRP0NalvG1lE7IsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuLomzZT7zgFW4c82gUSuR9WHuUe0q9kAM5NkmWXghd4tv/VCkjHQxJ5+MME49Q5Uwm6EIqDVtOsjwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4pHAs1aLMvlT0oOQb2vFREsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNLaOL3J2697T6/S+m/V2m7rgFBs4s47TuWhi9ahXlnCwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLgM6tVAjKNsY+oewqP/VNZ1R8rRafWseIUqDpPFuGKU5AVM1OZsiYi8JLZacNSSFWt5iUJ13YEp67zWQ0pwBTJYh7lHtKvZADOTZJll4IXeLb/1QpIx0MSe3Xe4XbxpEC7rgFBs4s47TkJk4rdtAWJashcGi4WY3+vCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjyCtDxXi9/OpWEU5hzAJAU5BOUz0GW5NqFvkpeU9WRoTocBx/CZ1roqioIEfzDCMHM3PjnD4ICUcIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuDyXlttCRMHv |سەردێڕ=سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردیپێدیا |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> {{div col|3}} * کانی مەڕێ * بەردەقووچێ * دۆڵتانچک * بەری کەریزەی * ئاشان * ژێروو * بیمارستان * پادگان * سەرچاوێ * حەسارێ * داربەڕوو * سەر قەبران * گردەسوور * کوورپە * سابڵاغیان * نێزەڕۆ * مزگەوتی حاجی ڕەسووڵ شێخانی * تێرمیناڵ * مزگەوتی سوور * بەری کەوەنەی * خانەی فەقیران * شیرکەتی نەوت * سەر سەدێ * ئاشی موباشیری * کانی ساردێ * حەمامی کەوسەر * سەر سازمانێ * خانی حوسێن کەتیرە * شێر و خوورشید * فەرمانداری * ڕەزی جۆڵای * فەتعەلی زادە * چاکە چکۆلە * کانی خانی * کوورەخانەی میرزا وەھاب * شەبەکەی دوو * تەکیەی مەلامینە * جانبازان * فەدەک * ئازادەگان * فەرھەنگیان * شێوەبرایمە {{div col end}} == پەیوەندیی نێونەتەوەیی == === دەستەخوشک === [[پەڕگە:17 avril 2017 07.jpg|وێنۆک|[[ئیپر]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] [[پەڕگە:Night views from Mount Kogane01.jpg|وێنۆک|[[ھیرۆشیما]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] [[پەڕگە:Halabja.jpg|وێنۆک|[[ھەڵەبجە]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] سەردەشت لەگەڵ سێ شاران دەستەخوشکە کە بریتین لە: {|class="wikitable" |- !style="background: #E4AE30; color:#000000" | ئاڵا !style="background: #E4AE30; color:#000000" |شار !style="background: #E4AE30; color:#000000" |وڵات !style="background: #E4AE30; color:#000000" |ساڵی دەستەخوشکایەتی |-style="background: #FFFFFF; color:#000000" |[[پەڕگە:Flag of Belgium (civil).svg|25px]]||[[ئیپر]]||[[بەلجیکا]]||٢٠٠٥{{تێبینی|لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە کۆبوونەیەکی باڵیۆزی ئێران لەگەڵ شارەوانی ئیپر، بەھۆی ئەوەی کە ھەر دوو شاری سەردەشت و ئیپر بوونەتە قوربانی چەکە کیمیایییەکان، پێشنیار کرا ببنە دەستەخوشکی یەکتری کە ئەم پێشنیارە لەلایەن شارەوانیی ئیپرەوە پێشوازی لێ کرا، بەڵام ھەتا ئێستاش بە فەرمی ئەو دوو شارە نەبوونە دەستەخوشک.}}<ref name="ایرنا ۲">[https://irna.ir/news/6324935/ خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ''استقبال شهردار "ایپر" بلژیک از خواهرخواندگی با شهر سردشت ایران'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="مهر ۱">[https://www-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.mehrnews.com/amp/192686/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F192686%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA خبرگزاری مهر: ''استقبال شهردار "ايپر" بلژيك از خواهرخواندگي با شهر سردشت'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.mehrnews.com/amp/192686/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F192686%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="ایسنا ۱">[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8403-07675%2F%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ''شهردار ايپر بلژيك از خواهر خواندگي با شهر سردشت استقبال كرد'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8403-07675%2F%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref> |- |[[پەڕگە:Flag of Japan.svg|25px]]||[[ھیرۆشیما]]||[[ژاپۆن]]||٢٠٠٥<ref name="استانداری ۱">[https://www.ostan-ag.gov.ir/fa/news/print/2f829879-eb29-e911-9c14-000c29ce98b8/سردشت-وارث-تمدن-های-کهن-و-تاریخی-منطقه-با-قاب استانداری آذربایجان غربی: ''سردشت وارث تمدن‌های کهن و تاریخی منطقه با قابلیت‌های جهانی است'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۱۶ بهمن ۱۳۹۷؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325163824/https://www.ostan-ag.gov.ir/fa/news/print/2f829879-eb29-e911-9c14-000c29ce98b8/سردشت-وارث-تمدن-های-کهن-و-تاریخی-منطقه-با-قاب |date=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref><ref name="سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ۱">[https://www.air.ir/ZrqN3Rq سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی: ''شركت دانش‌آموزان ایرانی در مراسم یادبود صلح هیروشیما'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۰ مرداد ۱۳۹۶؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.air.ir/ZrqN3Rq |date=حوزەیرانی ٢٠٢١}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref><ref name="شعار سال ۱">[https://shoaresal.ir/fa/news/68875/سردشت-نخستین-شهر-قربانی-سلاح-شیمیایی-در-جهان سایت خبری-تحلیلی شعار سال: ''سردشت نخستین شهر قربانی سلاح شیمیایی در جهان'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۱ تیر ۱۳۹۶؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525122011/https://shoaresal.ir/fa/news/68875/سردشت-نخستین-شهر-قربانی-سلاح-شیمیایی-در-جهان |date=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> |- |[[پەڕگە:Flag of Kurdistan.svg|25px]]||[[ھەڵەبجە]]||[[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]||٢٠١١{{تێبینی|لە سەرەتای کیمیابارانی سەردەشت و ھەڵەبجە، بەھۆی ھاوشێوەیان بە شێوەیەکی نافەرمی وەک دەستە خوشکی یەکتری داندران، بەڵام لە ساڵی ٢٠١١دا لە سەردانێکی شاندی ھەڵەبجەیی بۆ ساڵیادی کیمیابارانی سەردەشت بە ئەو شارە، شەقامێکی سەردەشت ناوی ھەڵەبجەی لەسەر داندرا و ھەروەھا بە فەرمی ئەو دوو شارە وەک دەستە خوشک دەستنیشان کران.}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://rwmal.net/19424/ |سەردێڕ=یادی کیمیابارانکردنی سەردەشت؛ دەستەخوشک و هاوزامی هەڵەبجە |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |بڵاوکەرەوە=ڕووماڵ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230416155527/https://rwmal.net/19424/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ایران اینترنشنال ۱">[https://old.iranintl.com/فرهنگ-و-زندگی/پس-از-سه‌دهه-آژیر-خطر-همچنان-طنین‌انداز-است ایران اینترنشنال: ''پس از سەدھە آژیر خطر ھمچنان طنینانداز است'' (بە فارسی)، نوشتەشدە در ٦ تیر ١٣٩٧؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122184331/https://old.iranintl.com/فرهنگ-و-زندگی/پس-از-سه‌دهه-آژیر-خطر-همچنان-طنین‌انداز-است |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ٢ بھمن ١٤٠٠.</ref><ref name="فارس ۱">[https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941216001439?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428496522787&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941216001439%2F%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25A8%25DB%258C%25E2%2580%258C%25DA%25AF%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2587-%25D9%2586%25D8%25AE%25D8%25B3%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25A8%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA خبرگزاری فارس: ''بچه‌های بی‌گناه نخستین قربانیان بمباران شیمیایی حلبچه و سردشت'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۱۶ اسفند ۱۳۹۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182612/https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941216001439?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428496522787&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941216001439%2F%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25A8%25DB%258C%25E2%2580%258C%25DA%25AF%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2587-%25D9%2586%25D8%25AE%25D8%25B3%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25A8%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref> |} ڕۆژی سێشەممەی ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ (بەرامبەر لەگەڵ ٧ی پووشپەڕی ٢٧٠٥) بە بەشداریکردنی کۆمەڵێک ژاپۆنی لە شارەکانی [[ھیرۆشیما]] و [[ناگاساکی]]، شەقامێک لە شاری سەردەشت بە ناوی ''شەقامی ھیرۆشیما'' کرایەوە.<ref name="ایرنا ۱">[https://irna.ir/news/6324935/ خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ''یکی از خیابان‌های سردشت به نام «هیروشیما» نام‌گذاری شد'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۷ تیر ۱۳۸۴؛] بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> دواتر لە شاری ھیرۆشیماش شەقامێک بە ناوی ''شەقامی سەردەشت'' کرایەوە.<ref name="ایران ۱">[https://www.magiran.com/article/3684760 ''خیابانی در سردشت خیابانی در هیروشیما'' (به فارسی)، نوشته‌شده در روزنامۀ ایران، دوشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۶، شمارۀ ۶۶۸۱؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501204409/https://www.magiran.com/article/3684760 |date= ١ی ئایاری ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> ھەروەھا شەقامێکی دیکە لە سەردەشت بە ناوی ''شەقامی ھەڵەبجە'' بوونی ھەیە و لە ھەڵەبجەش قوتابخانە و شەقامێک ناوی ''سەردەشت''ی لەسەر داندرا.<ref name="فارس ۲">[https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941225001049?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428756557003&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941225001049%2F%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AD-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25B3%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D8%25B9%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3 خبرگزاری فارس: ''افتتاح نمادین مدرسه و خیابان سردشت در حلبچه عراق+عکس'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۲۵ اسفند ۱۳۹۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182612/https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941225001049?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428756557003&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941225001049%2F%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AD-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25B3%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D8%25B9%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3 |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="دانا ۱">[https://www.dana.ir/news/264447.html/نامگذاری-یکی-از-خیابان-های-حلبچه-به-نام-سردشت-دعوتنامه شبکه اطلاع‌رسانی دانا: ''نامگذاری یکی از خیابان های حلبچه به نام سردشت+دعوتنامه'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۲۲ اسفند ۱۳۹۳؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182613/https://www.dana.ir/news/264447.html/نامگذاری-یکی-از-خیابان-های-حلبچه-به-نام-سردشت-دعوتنامه |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref> لە ڕۆژی ٢٥ی شوباتی ٢٠٢١، شەقامێک لە [[تاران]] ھەڵکەوتوو لە شاڕێگەی شەھید چەمران و سەرتر لە شەقامی باقرخان، ناوەکەی کرای ''شەقامی سەردەشت''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i391241 |سەردێڕ=شەقامێک لە تاران بە ناوی "سەردەشت" دەکرێ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/ku/news/2120/شەقامێکی-تاران-ناوی-%22سەردەشت%22ی-لێنرا/ |سەردێڕ=شەقامێکی تاران ناوی سەردەشتی لێنرا |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس}}</ref> == پێشانگا == <gallery> Sardasht City.jpg|سەردەشت لە ساڵی ٢٠٠٥ سەردەشت.jpg|شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سەردەشت١.jpg|دیمەنی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سردشت - panoramio.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕ Sardasht1.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕی سەردەشت لە ڕۆژدا Sardashtnature4.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕی سەردەشت لە شەودا Spring Nature of Sardasht - March 2007 (3 8601100100 L600).jpg|سەردەشت لە بەھاری ٢٠٠٧ Sardashtkurdishlocaldress.jpg|ڕۆژێکی بارانیی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سەردەشت، زستانی ٢٠٢٢.jpg|سەردەشت لە زستانی ٢٠٢٢ بمب شیمیایی.jpg|شوێنی کیمیاباران کراوی شاری سەردەشت شاخەکانی سەردەشت.jpg|شاخەکانی دەوروبەری سەردەشت </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای ورمێ]] * [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] * [[شارستانی سەردەشت]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Sardasht}} * [https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index وێبگەی فەرمانداریی سەردەشت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230608092507/https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index |date= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} (بە فارسی) * {{ئینستاگرام|shahremasardasht|ھەژماری شارەوانیی سەردەشت}} {{شارستانی سەردەشت}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٩٤٣٨٤٥|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:سەردەشت| ]] [[پۆل:شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 6i7wy3bxelcnuw8521ksyt24109l64t 10 1544 1583544 1581490 2026-05-13T00:22:37Z Hivja 64112 /* */ 1583544 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Ted Turner at the LBJ Foundation (cropped).jpg <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = تێد تەرنەر | جێگری وێنە = تێد تەرنەر | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[٦ی نیسان]] – '''[[تێد تەرنەر]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنەی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا. * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا. * [[١٤ی نیسان]] – '''[[کوژرانی غەزال مەولان]]'''، پێشمەرگەیەکی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە کەمپی سوورداش بەھۆی ھێرشی درۆنیی ئێرانەوە کاردانەوەی زۆری لێکەوتەوە، بەتایبەتی ئەوەیکە [[نەخۆشخانەی بەخشین]] وەرگرتن و چارەسەرکردنی غەزالی ڕەت کردەوە. * [[١٢ی نیسان]] – '''[[نزار ئامێدی]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری عێراق]] دەستبەکار بوو و جێگای [[لەتیف ڕەشید]]ی گرتەوە. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]]) * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ٤ی نیسان --> [[وەحید بەنی عامریان]] * <!-- ٢٦ی ئازار --> [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] * <!-- ١٨ی ئازار --> [[ئیسماعیل خەتیب]] * <!-- ١٧ی ئازار --> [[عەلی لاریجانی]] * <!-- ١١ی ئازار --> [[ساڵح موسلیم]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] 0y7floxzw3x48di05aq7h4nz096ke3m 0 2366 1583369 1581797 2026-05-12T15:46:20Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583369 wikitext text/x-wiki {{ئیسلام}} {{بیروبڕوای ئایینی | بیروبڕوا = ئیسلام | وێنە = [[پەڕگە:IslamSymbol ر.svg|120px]] | لێدوان = مانگ و ئەستێرە، یەکێک لە ھێماکانی ئیسلام | ئایین = ئیسلام | سەرکردە = [[محەممەد|محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا]] | مێژووی دەرکەوتن = سەرەتاکانی سەدەی حەوتەم | شوێنی دەرکەوتن = [[مەککە]]، حیجاز، ڕۆژاوای [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] | لق لێ بۆوە = [[سوننی]]، [[شیعە]] | شوێنگە = باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]]، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، باکووری ئەفریقا، وڵاتەکانی بەلقان، و کەمایەتی لە ھەموو وڵاتەکانی جیھان. | چەندجارەیی = ٢ ملیار شوێنکەوتوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/muslim-population-by-country |سەردێڕ=Muslim Population By Country 2021 |وێبگە=World Population Review |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref name="Pew2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Religious Composition by Country, 2010–2050 |ناونیشان=https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2010/number/all/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200615053333/https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2010/number/all/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]]}}</ref> | دامەزرێنەر = [[محەممەد|محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا]] | زانستگەکان = - [[مزگەوتی حەرام]]، [[مەککە]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] {{flagicon|عەرەبستانی سعوودی}}{{ھن}}- [[مزگەوتی پێغەمبەر]]، [[مەدینە]]، عەرەبستانی سعوودی {{flagicon|عەرەبستانی سعوودی}}{{ھن}}- [[مزگەوتی ئەقسا]]، [[ئورشەلیم]]، [[ئیسرائیل]] {{flagicon|ئیسرائیل}} | ھاوشێوەیی = [[حەنەفی]]، [[جوو]]، [[مەسیحی]]، سائیبی، [[سیخی]]، [[ئێزیدی]]، [[یارسان]]ی، [[بەھایی]]. | بڕواگەل= ئایینە ئیبراھیمییەکان}} '''ئیسلام''' ئایینێکی [[یەکتاپەرستی]]یە، بەو کەسەی باوەڕی بە ئیسلام ھەبێت دەوترێت [[موسڵمان]]، ئیسلام بە ٢ ملیار و ھەشت ملیۆن شوێنکەوتوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World population 2022 {{!}} Population clock live|ناونیشان=https://countrymeters.info/en/World#religion|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=countrymeters.info}}</ref> دوای ئایینی [[مەسیحییەت]] بە دووەم گەورەترین ئایینی جیھان دادەنرێت،<ref name="Pew2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Religious Composition by Country, 2010–2050 |ناونیشان=https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2010/number/all/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200615053333/https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2010/number/all/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/muslim-population-by-country |سەردێڕ=Muslim Population By Country 2021 |وێبگە=World Population Review |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> یان ٢٥٪ لە دانیشتووانی جیھان بە [[موسڵمان]] دانراون،<ref>"[https://www.lexico.com/en/definition/muslim Muslim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160729005309/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/muslim|date=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦}}." ''[[Oxford Dictionaries|Lexico]]''. UK: [[Oxford University Press]]. 2020.</ref><ref>https://timesprayer.com/muslim-population/</ref> مسوڵمانەکان زۆرینەی دانیشتووانی [[ئیسلام بەپێی وڵات|٤٧ وڵات]] پێک دێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Muslim Majority Countries 2021 |ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/muslim-majority-countries |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=worldpopulationreview.com}}</ref><ref>[[Pew Forum|The Pew Forum on Religion and Public Life]]. December 2012. "[https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf The Global Religious Landscape: A Report on the Size and Distribution of the World's Major Religious Groups as of 2010]." DC: Pew Research Center. [https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/ Article].</ref> موسڵمانان باوەڕیان بەوە ھەیە کە پێغەمبەرەکەیان [[محەممەد]] دوایین نێردراو و پێغەمبەری '''[[خوا لە ئیسلامدا|اللە]]''' ([[خودا|خوا]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من ھو خاتم الأنبیاء والمرسلین سطور|ناونیشان=https://sotor.com/من_ھو_خاتم_الأنبیاء_والمرسلین|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sotor.com|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://sotor.com/%D9%85%D9%86_%DA%BE%D9%88_%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%86 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> ھەروەک باوەڕیان بە ڕۆژی دوایی و [[فریشتە لە ئیسلامدا|فریشتەکان]] ھەیە و [[قورئان]] بە پەیامی ڕەوانەکراوی خوا دەزانن بۆ سەر محەممەد، قورئان سەرچاوەی یەکەمی [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەتی ئیسلامە]]، پاشان کردەوەکان و وتەکانی محەممەد ([[موستەحەب|سوننەت]]) دێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھی مصادر التشریع الإسلامی|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ما_ھی_مصادر_التشریع_الإسلامی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%A7_%DA%BE%DB%8C_%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=المصادر التی تؤخذ منھا شرائع الإسلام وأحکامھ|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/53614/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مصادر التشریع الإسلامی - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/112268/مصادر-التشریع-الاسلامی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> ھەروەک موسڵمانان باوەڕیان بە ھەموو نێردراو و پێغەمبەرەکانی پێش محەممەد ھەیە وەک [[ئیبراھیم]] و [[یووسف]] و [[مووسا]] و [[عیسا]] بەتایبەت ئەوانەی ناویان لە قورئاندا ھاتبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالأنبیاء والرسل حقیقتە ومقتضیاتە - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/13386/الإیمان-بالأنبیاء-والرسل-حقیقتھ-ومقتضیاتھ|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=الإیمان بالأنبیاء والرسل من أصول الإیمان|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/97433/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالأنبیاء والرسل من أرکان الإیمان ولیس الإیمان بالرسل فقط - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/138141/الایمان-بالانبیاء-والرسل-من-ارکان-الایمان-ولیس-الایمان-بالرسل-فقط|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=التحریر|سەردێڕ=الإیمان بالأنبیاء والرسل – بصائر|ناونیشان=https://basaer-online.com/2010/10/2010-10-28-11-50-03/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210523122414/https://basaer-online.com/2010/10/2010-10-28-11-50-03/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المبحث الأول: معنی الإیمان بالرسل|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/1906|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181015214153/http://dorar.net/aqadia/1906|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆربەی موسڵمانانی ئەمڕۆ لەسەر مەزھەبی [[سوننە]] یان [[شیعە|شیعەن]] و ھەندێ کەمایەتی تر ھەیە کە لەسەر مەزھبی ترن، [[ئیندۆنیزیا]] گەورەترین وڵاتی ئیسلامییە لە ئێستادا ١٣٪ موسڵمانانی جیھان لە خۆ دەگرێت، و ئەوانەی تر دابەشدەبن لە جیھاندا بەم شێوەیە: ٢٥٪ لە [[باشووری ئاسیا]]، ٢٠٪ لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، ٢٪ لە [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]]، ٤٪ لە وڵاتەکانی تری باشووری ئاسیا و ١٥٪ لە ئەفریقیا و ھەروەک چەند [[کۆمەڵگە]]یەکی ئیسلامی ھەیە لە [[چین]] و [[ڕووسیا]]دا بەڵام بە کەمایەتی دادەنرێن، لەبەر زۆریی ژمارەی دانیشتووانیان، ژمارەی موسڵمانان ئەمڕۆ دەگاتە ١٬٩ ملیارد کەس بەم شێوەیە ٢٤٫٩٪ی دانیشتووانی ٤٧ وڵات پێک دەھێنن؛ و ژمارەیەکی زۆر [[موسڵمان]] ھەیە لە وڵاتە پیشەسازییەکانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[کەنەدا]] و وڵاتەکانی ئەورووپای ڕۆژاوا، ئەمیش بەھۆی کۆچکردن بووە بۆ سەرچاوەی بژێوی، و ڕێژەی موسڵمانان لەم وڵاتانە بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات و ئەویش بەھۆی ئەوەی ھەندێ لە نەوەکانیان ھەڵدەستن بە ناسین و نزیکبوونەوە لەم ئایینە، ئەمەش وای کردووە ژمارەیەک لە شارەزایان وا دابنێن کە ئیسلام خێراترین بڵاوبوونەوەی ھەیە لە نێو ئایینەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=الغاردیان: الإسلام سیکون الدیانة الأولی فی العالم بحلول سنة 2060|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/20180904-الإسلام-الدیانة-الأولی-العالم-نمو-دیموغرافیا-المسیحیة-الیھودیة|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=فرانس 24 / France 24|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھل یموت الدین فی مختلف أنحاء العالم؟|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/world-47484337|newspaper=BBC News عربی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لماذا سیصبح الإسلام فی ریادة الادیان العالمیة؟|ناونیشان=https://annabaa.org/arabic/variety/24466|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=annabaa.org|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بالأرقام.. الدین الأسرع نموا.. ھذە تحولات نسب المسلمین وکافة الأدیان|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/cultureandart/2019/10/29/الدین-نسب-المسلمین-الأدیان|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/new_roj_13032018|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسة أمریکیة: الإسلام الدین الوحید الأسرع نموا من نمو سکان العالم وسیصبح أکبر الأدیان عام 2070|ناونیشان=https://ar.qantara.de/content/دراسة-أمریکیة-الإسلام-الدین-الوحید-الأسرع-نموا-من-نمو-سکان-العالم-وسیصبح-أکبر-الأدیان-عام|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Qantara.de موقع قنطرة للحوار مع العالم الإسلامی |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Why Muslims are the world’s fastest-growing religious group {{!}} Pew Research Center|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/why-muslims-are-the-worlds-fastest-growing-religious-group/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190514123559/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/why-muslims-are-the-worlds-fastest-growing-religious-group/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ئەرکانەکانی ئیسلام == {{سەرەکی|ئەڕکانەکانی ئیسلام|شایەتمان|نوێژ|ڕۆژوو|زەکات|حەج}} {{ئەڕکانەکانی ئیسلام}} '''ئەرکانەکانی ئیسلام''' پێنجن، وەک لە فەرموودەیەکی پێغەمبەر محەممەد ھاتووە کە [[بوخاری]] و [[موسلیم کوڕی حەجاج|موسلیم]] ڕیوایەتیان کردووە: پێغەمبەری ئیسلام گوتویوتی: ئیسلام لەسەر پێنج بنەما دامەزراوە: شایەتمان، نوێژکردن، دانی زەکات، [[ڕۆژووی ڕەمەزان]] و حەج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حدیث بُنی الإسلام علی خمس - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/59048/حدیث-بُنی-الإسلام-علی-خمس|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(بنی الإسلام علی خمس) - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/articles/36/بنی-الاسلام-علی-خمس|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=تخریج حدیث: بنی الإسلام علی خمس|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/92152/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شرح حدیث (بنی الإسلام علی خمس)|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/binbulihed/11.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref> # شایەتمان: شایەتمان (أشھد ان لا الە الا اللە وأشھد ان محمد ڕسول اللە) واتە شایەتی دەدەم ھیچ پەرستراوێکی بە حەق نییە بێجگە لە (اللە) و شایەتی دەدەم کە محەممەد پێغەمبەری خوایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام|یەکەم=ھذە المقالة جزء من سلسلة: الإسلام العقائد فی الإسلام توحید اللە الإیمان بالملائکة الإیمان بالکتب السماویة الإیمان بالرسل والأنبیاء الإیمان بالیوم الآخر الإیمان بالقضاء والقدر أرکان الإسلام شھادة أن لا إلە إلا اللە وأن محمد ڕسول اللە إقامة الصلاة إیتاء الزکاة صوم رمضان الحج مصادر التشریع الإسلامی القرآن الکریم السنة النبویة • أحادیث أھل البیت إجماع أقوال العلماء • القیاس الإجتھاد شخصیات محوریة محمد ڕسول اللە الانبیاء • أھل البیت الصحابة • الخلفاء الراشدون الأئمة • أمھات المؤمنین الفرق أھل السنة والجماعة الشیعة الاثنا عشریة • الشیعة الإسماعیلیة الإباضیة • فرق اخری التاریخ والجغرافیا مدن مقدسة مکة المکرمة المدینة المنورة • القدس الشریف مواقع مقدسة المسجد الحرام المسجد النبوی • المسجد الأقصی الخلافة الإسلامیة الخلافة الراشدة الخلافة الأمویة • الخلافة العباسیة الخلافة القرطبیَّة • الخلافة الموحدیَّة الخلافة الفاطمیة • الخلافة العثمانیة الفتوحات الإسلامیة مکة • الشام • العراق • فارس مصر • الأندلس • الغال القسطنطینیة • جنوب إیطالیا • الھند أعیاد ومُناسبات الأعیاد فی الإسلام عید الفطر • عید الأضحی مناسبات إسلامیة ذکری المولد النبوی • ذکری عاشوراء احتفال رأس السنة الھجریَّة إحیاء لیلة القدر إحیاء لیلة النصف من شعبان ذکری الإسراء والمعراج الإسلام فی العالم الإسلام فی أوروبا الإسلام فی أفریقیا الإسلام فی آسیا الإسلام فی الأمریکتین الإسلام فی أوقیانوسیا انظر أیضًا الثقافة الإسلامیة الإسلام والأدیان الاخری العالم الإسلامی بوابة|سەردێڕ=الشھادتان|ناونیشان=https://www.marefa.org/الشھادتان|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=المعرفة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.marefa.org/%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%D8%A7%D8%AF%D8%AA%D8%A7%D9%86 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> # نوێژ: یەکێکە لە پەرستنەکانی کە موسڵمانان پێی ھەڵدەستن ڕۆژانە، [[نوێژ]] فەرزکراوە لەسەر موسڵمانان لە ڕۆژێکدا پێنج جار (بەیانی، نیوەڕۆ، عەسر، ئێوارە، خەوتنان)، و دەبێت موسڵمانان ڕوو بکەنە کەعبە لە [[مەککە]] لە کاتی نوێژدا.<ref name="حکم الصلاة وأھمیتھا">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حکم الصلاة وأھمیتھا|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/categories/fiqhi/23|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref> جگە لە نوێژە فەرزکراوەکان چەند نوێژێکی تر ھەیە وەک [[نوێژی جێژن (ئیسلام)|نوێژی جەژن]] و [[نوێژی مردوو]] و [[نوێژەبارانە]] و ھتد.. لە زۆربەی وڵاتە ئیسلامییەکاندا بانگ دەدرێت لە کاتی نوێژدا و ھەروەھا نوێژ بە زمانی عەرەبی بە جێ دەھێنریت. # زەکاتدان: بەخشینێکە لە ماڵی موسڵمانە داراکان بۆ نەدار و ھەژارەکان، ئەمەش فەرزە لەسەر ھەموو ئەو موسڵمانانەی لە توانایان ھەیە، ھەروەک زەکات جیاوازە لەو خێرەی کە موسڵمانان خۆبەخشانە خۆیان دەیکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فریضة الزکاة فی الإسلام|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/60367|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> # ڕۆژوو گرتن: لە مانگی [[ڕەمەزان]]دا موسڵمانان ھیچ خواردن و خواردنەوەیک ناخۆن و ناخۆنەوە لە بەرەبەیانەوە تا خۆراوابوون، ھەروەک پێویستە لە ھەڵەی تر دوور بکەونەوە، و زۆر پەرستن بە ئەنجام بگەیەنن. ڕۆژوو لەسەر کەسانی نەخۆش و گەشتیار نییە و دەتوانن لە کاتێکی تر لە ساڵەکەدا بیگرنەوە، پێش ھاتنی ڕەمەزانێکی نوێ، یان بە بەخشینی ماڵ بە نەداران بۆ ئەوانەی کە نەتوانن بەڕۆژوو بن وەک کەسانی بەتەمەن. ڕۆژوو لای موسڵمانان کارێکی گران نییە، بەڵکو مەبەستێکی ڕۆحی و تەندروستی ھەیە، کە سودێکی تەندروستی زۆری ھەیە ھەروەک وا دەکات کە موسڵمانان یارمەتی ھەژاران بدەن بەھۆی ھەستکردن بە برسێتی، و ھەروەھا دەبێتە ھۆی نزیکبوونەوەی زیاتر لە خوا بە ھەموو مانا باوەڕی و ڕۆحییەکان.<ref name="حکم الصلاة وأھمیتھا"/> # حەج: بریتییە لە سەردانی [[کەعبە]] «ماڵی خوا» لە [[مەککە]] لە مانگی زیلحەجە. ئەمەش فەرزە لەسەر ھەر موسڵمانێک کە لە توانایدا ھەبێت ئەرکانەکانی حەج بە جێ بھێنێت بە لایەنی کەمەوە جارێک لە ژیانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تعریف الحج|ناونیشان=https://mawdoo3.com/تعریف_الحج|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> == بیروباوەڕ == {{سەرەکی|بیروباوەڕی ئیسلامی|پایەکانی باوەڕ}} بەپێی [[قورئان]]، موسڵمانان باوەڕیان بە خودا و فریشتەکانی و کتێبەکانی و پێغەمبەرەکانی و ڕۆژی دوایی ھەیە. موسڵمانانی سوننە قەزا و قەدەریشی بۆ زیاد دەکەن بە گەڕانەوە بۆ وتەیەکی پێغەمبەر [[محەممەد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أرکان الإسلام وأرکان الإیمان - إسلام ویب - مرکز الفتوی|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/47159/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> موسڵمانان باوەڕیان بەوە ھەیە کە بێجگە لە [[خوا لە ئیسلامدا|اللە]] ھیچ خودایەکی تر نییە و خودا [[گەردوون]] و ھەرچییەکی تێدایە دروست کردووە، قورئانی بۆ محەممەد ناردووە لە ڕێگەی جوبرەیل، کە ئەمەش دوایین پەیامە لەو پەیامانەی کە خودا ناردوونی بۆ پێغەمبەرەکانی، و پێغەمبەرەکان ئەو پیاوانەن کە خودا ھەڵی بژاردوون تا پێغەمبەر بن. === خودا (ﷲ) === {{سەرەکی|خوا لە ئیسلامدا}} [[پەڕگە:Allah calligraphy in green background.png|چەپ|بێچوارچێوە]] بنەمای ئیسلام دادەنرێت بە باوەڕ بوون بە خودای تاک، کە نەمرە و غافڵ نابێت و دادپەروەرە و ستەم لە کەس ناکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما معنی الإیمان باللە؟ - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/34630/ما-معنی-الایمان-باللھ|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> ھیچ ھاوەڵێکی نییە، لە کەس نەبووە و کەسی لێ نەبووە، بەخشندە و میھرەبانە، لە گوناھ خۆش دەبێت و گەڕانەوە وەردەگرێت و جیاوازی ناکات لە نێوان خەڵکدا تەنھا بە کردەوەی چاک نەبێت. دروستکەری گەردوونە و باڵادەستە بەسەر ھەموو شتێکیدا، و لە بیروباوەڕی ئیسلامیدا ھیچ شتێک ھاوشێوەی خودا نییە و جیاوازە لە ھەموو دروستکراوانی و دوورە لە پێشبینی بەشەر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=الإیمان باللە وآثارھ|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/136804/الإیمان-باللھ-وآثارھ/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> موسڵمانان باوەڕیان بە بوونی ھەیە و دەیپەرستن بێ ئەوەی بیبینن، خودا نەوەد و نۆ ناوی ھەیە کە ناسراون بە [[ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا|ناوە جوانەکانی خودا]] کە ئەم ناوانە ستایش و پێداھەڵدان و پیرۆزکردنن کە لە قورئاندا یان لەسەر زمانی یەکێک لە پێغەمبەرەکان ھاتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابی|یەکەم=د علی|سەردێڕ=10 أمور یقوی بھا الإیمان باللە تعالی|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2018/5/20/10-أمور-یقوی-بھا-الإیمان-باللھ-تعالی|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما معنی الإیمان باللھ|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ما_معنی_الإیمان_باللھ|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%A7_%D9%85%D8%B9%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%A5%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%84%DA%BE |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص6 - دروس للشیخ عبد العزیز بن باز - الإیمان باللە - المکتبة الشاملة الحدیثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/7680/70|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> === فریشتە === {{سەرەکی|فریشتە لە ئیسلامدا}} باوەڕ بە فریشتەکان دادەنرێت بە یەکێک لە بنەماکانی ئیسلام.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالملائکة {{!}} الموقع الرسمی لمعالی الشیخ عبد الکریم بن عبد اللە الخضیر - حفظە اللە تعالی -|ناونیشان=https://shkhudheir.com/lecture/1569280081|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=shkhudheir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190043/https://shkhudheir.com/lecture/1569280081|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=بحث عن الإیمان بالملائکة والرسل|ناونیشان=https://mqaall.com/theme-faith-angels-messengers/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=مقال|زمان=ar}}</ref> بەپێی قورئان فریشتە ویستێکی سەربەخۆیان نییە، بەڵکوو دروستکراون بۆ گوێڕایەڵی خودا و بەجێھێنانی فەرمانەکانی. ناخۆن و ناخۆنەوە بەڵکوو بەندەی ڕێزلێنراون و لە فەرمانی خودا دەرناچن و سەرپێچی ناکەن. ئەرکی فریشتەکان گەیاندنی نیگای خودا دەگرێتەوە لەگەڵ ھەڵگرتنی [[عەرش]]، پیرۆزکردنی خودا، تۆمارکردنی کردەوەی کەسەکان لە چاکە و خراپە، کێشانی ڕۆح کاتی مردن و ھتد. موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە فریشتە لە نوور دروست کراوە، ھەر وەک [[جنۆکە]] لە [[ئاگر]] دروست کراوە و [[ئادەم]] لە قوڕ دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1 - تعریف الملائکة وحقیقتھم ومادة خلقھم|ناونیشان=https://alsallabi.com/article/1608|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=alsallabi.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190057/https://alsallabi.com/article/1608|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=الإیمان بالملائکة|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/66304/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Mamluk era Quran, circa 1380, open to sura 16.jpg|وێنۆک|349x349پیکسڵ|قورئانێکی سەردەمی [[مەمالیکەکان]] نزیکەی ساڵی ١٣٨٠، [[سووڕەتی نەحل|سوورەتی ئەل-نەحل]]]] موسڵمانان قورئان دادەنێن بە وتەی خودا، و ئایەتەکانی نێرراون بە [[زمانی عەرەبی]]ی ڕوون بۆ پێغەمبەر [[محەممەد]] لە ڕێگەی جوبرەئیل،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھو القرآن الکریم سطور|ناونیشان=https://sotor.com/ما-ھو-القرآن-الکریم/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sotor.com|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://sotor.com/%D9%85%D8%A7-%DA%BE%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85/ |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> لە کاتی ناردنییەوە دەوروبەری ساڵی٦١٠ تا کۆچی دوایی کە دەکاتە ٦٣٢، قورئان کۆکرایەوە لە یەک کتێبدا لە سەردەمی خەلیفە [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکردا]]، و پاشان چەندین نوسخەی لێ گیرایەوە و دابەش کرا لە سەردەمی خەلیفە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جمع القرآن، نقد الوثائق وعرض الحقائق|ناونیشان=http://iicss.iq/?id=180|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=المرکز الاسلامی للدراسات الاستراتیجیة}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جمع القرآن الکریم فی عھد الخلفاء الراشدین - الجزء: 1 صفحة: 5|ناونیشان=https://quranpedia.net/ar/book/816/1/5|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=quranpedia.net|زمان=en}}</ref> موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە قورئان ھیچ گۆڕانکارییەکی تێدا ناکرێت و خوا دەیپارێزێت، و ھەموو موسڵمانان بە جیاوازی مەزھەب و تایفەوە یەک نوسخەی قورئان کۆیان دەکاتەوە تا ئێستا. [[قورئان]] دابەش دەبێت بۆ ١١٤ [[سوورەت]]، و ٦٢٣٦ [[ئایەت]] لە خۆ دەگرێت، و دادەنرێت بە سەرچاوەی سەرەکی بۆ بنەماکانی ئیسلام و موسڵمانان چۆن باوەڕیان بە قورئان ھەیە بە ھەمان شێوە باوەڕیان بە کتێبەکانی پێشتر ھەیە کە دابەزێنراون لەلایەن خوداوە بۆ سەر ھەندێک لە پێغەمبەران، وەک [[تەورات]] کە نێرراوە بۆ مووسا، و [[زەبوور]] نێرراوە بۆ داوود، سوحفی ئیبراھیم، و [[ئینجیل]] کە ڕەوانە کراوە بۆ عیسای کوڕی مریەم. باوەڕبوون بەم کتێبە (قورئان) مەرجی باوەڕە لای موسڵمانان و ئەوەی نکوڵی شتێکی قورئان بکات بە بێ باوەڕ دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابی|یەکەم=د علی|سەردێڕ=أھمیة الکتب السماویة وجوب الإیمان بھا|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/8/11/أھمیة-الکتب-السماویة-ووجوب-الإیمان|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباب الأول: الإیمان بالکتب تعریفە وأھمیتە وحکمە وحقیقتە وثمرتە - الموسوعة العقدیة - الدرر السنیة|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/1749/الباب-الأول%3A-الإیمان-بالکتب-تعریفھ-وأھمیتھ-وحکمھ-وحقیقتھ-وثمرتھ|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220123024450/https://www.dorar.net/aqadia/1749/الباب-الأول:-الإیمان-بالکتب-تعریفھ-وأھمیتھ-وحکمھ-وحقیقتھ-وثمرتھ|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الایمان بالقران الکریم من الایمان – المحیط|ناونیشان=https://www.almuheet.net/post/234303|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.almuheet.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190047/https://www.almuheet.net/post/234303|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === پێغەمبەرەکان === {{سەرەکی|پێغەمبەران لە ئیسلامدا}} پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا ناسراون بەو کەسانەی کە خودا ھەڵی بژاردوون تا پەیامەکەی بگەیێنن، کە ئەوان تەنھا بەشەر بوون بەڵام خودا توانای دروستکردنی موعجیزەی پێ داون تا پێغەمبەرایەتییان بسەلمێنێت، موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە ھەموو پێغەمبەرەکان بانگەوازیان بۆ ئایینی ئیسلام کردووە بەڵام بە پەیامی جیاواز، یان بانگەوازیان کردووە بۆ ئەو بنەمایانەی ئیسلام بانگەوازی بۆ دەکات بەڵام بەپێی ھەلومەرجی سەردەمەکانیان و ئاستی نەتەوەکانیان، و کۆتایی ئەو پەیامانە پەیامی محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا بووە، کە موسلمانان بە دوایین پەیام و دوایین پێغەمبەری دادەنێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: معنی الإیمان بالرسل:{{!}}نداء الإیمان|ناونیشان=http://www.al-eman.com/الکتب/موسوعة%20الفقھ%20الإسلامی/معنی%20الإیمان%20بالرسل%3A/i582%26d916195%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.al-eman.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190042/http://www.al-eman.com/الکتب/موسوعة%20الفقھ%20الإسلامی/معنی%20الإیمان%20بالرسل%3A/i582%26d916195%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالرسل - ڕکن المسلم|ناونیشان=https://roknalmoslem.com//a/الإیمان-بالرسل|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=roknalmoslem.com|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://roknalmoslem.com//a/%D8%A7%D9%84%D8%A5%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%84 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> و [[محەممەد]] پێغەمبەری ئیسلامە، کە موسڵمانان وەک دامەزرێنەری ئایین سەیری ناکەن، بەڵکوو وەک نوێکەرەوەیەکی ئیسلامی بنەڕەتی و بیروباوەڕی یەکتاپەرستی کە خودا ناردوویەتی بۆ پێغەمبەرەکانی پێشتر وەک ئادەم و [[ئیبراھیم]] و [[مووسا]] و [[عیسا]] و ئەوانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالرسل -علیھم السلام- - ملتقی الخطباء|ناونیشان=https://khutabaa.com/index.php/ar/article/الإیمان-بالرسل-علیھم-السلام|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=khutabaa.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://khutabaa.com/index.php/ar/article/%D8%A7%D9%84%D8%A5%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%84-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> لە ئیسلامدا سەیری محەممەد دەکرێت وەک دوایین و گەورەترین پێغەمبەر. لە ماوەی ٢٣ ساڵی کۆتایی ژیانیدا، یان لە سەرەتای تەمەنی چل ساڵییەوە محەممەد نیگای خودای پێ گەیشت لە ڕیگەی فریشتە ([[جبرەییل|جوبرەیل]]). موسڵمانان ھەر وەک ئەوەی باوەڕیان بە محەممەد ھەیە باوەڕیان بە ھەموو پێغەمبەرەکانی تریش ھەیە، وەک ئادەم و [[نووح]] و ئیبراھیم و مووسا و عیسا و ھتد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المبحث الأول: معنی الإیمان بالرسل|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/1906|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181015214153/http://dorar.net/aqadia/1906|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالرسل {{!}} دلیل المسلم المیسر|ناونیشان=https://imuslimguide.com/ar/faith/13|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=imuslimguide.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190053/https://imuslimguide.com/ar/faith/13|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ڕۆژی دوایی === {{سەرەکی|ڕۆژی دوایی لە ئیسلامدا}} ڕۆژی دوایی، یان ڕۆژی قیامەت، یان ڕۆژی دین یان زۆر ناوی تر کە لە قورئاندا ھاتووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=التفسیر المیسر {{!}} التفسیر التفاعلی|ناونیشان=https://read.tafsir.one/almuyassar|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=read.tafsir.one}}</ref> کە ڕۆژی لێپرسینەوەیە بەپێی بیروباوەڕی ئیسلامی، کۆتایی جیھان و تەواو بوونی ژیانی دونیای تێدایە و ھەموو خەڵک کۆ دەکرێنەوە بۆ لێپرسینەوە لەلایەن خوداوە پاشان شوێنیان [[بەھەشت]] یان [[جەھەنەم]] دەبێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالیوم الآخر {{!}} دلیل المسلم الجدید|ناونیشان=https://www.newmuslimguide.com/ar/your-faith/354|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.newmuslimguide.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190056/https://www.newmuslimguide.com/ar/your-faith/354|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چاکەکاران دەچنە بەھەشتەوە کە جێگەیەکی خۆشە و بەھرەوەر دەبن لە ھەموو خۆشییەک، و ئەوەی کردەوەی خراپ بووە لە ژیانی دونیادا لە دۆزەخدا سزا دەدرێت، لە قورئاندا ھاتووە کە بە تەنھا خودا کاتی تەواو بوونی دونیا دەزانێت، و ھیچ کام لە دروستکراوەکانی نایزانن، و نیشانەکانی ڕۆژی کۆتایی لای موسڵمانانی سوننە دەبێت بە دوو بەشەوە کە نیشانە بچووکەکان و نیشانە گەورەکانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھل تھون وتعظم أھوال القیامة بدرجة الإیمان والصلاح|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/28503/ھل-تھون-وتعظم-اھوال-القیامة-بدرجة-الایمان-والصلاح|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210524170418/https://binbaz.org.sa/fatwas/28503/ھل-تھون-وتعظم-اھوال-القیامة-بدرجة-الایمان-والصلاح|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان باللە والیوم الآخر روابط ومعانی|ناونیشان=https://www.albayan.co.uk/article2.aspx?id=4698|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.albayan.co.uk}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.albayan.co.uk/article2.aspx?id=4698 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === قەزا و قەدەر === {{سەرەکی|قەزا و قەدەر}} موسڵمانانی سوننە لەو باوەڕەدان کە ھەموو شتێک نووسراوە پێش دروستبوونی مرۆڤ و ئەمەش خودا بە تەنھا دەیزانێت، ئەمە وەکوو زاراوە ھەموو کردار و ھەڵسوکەوتێک دەگرێتەوە کە مرۆڤ دەسەڵاتی نەبێت بە سەریدا وەک [[تۆرنادۆ|گەردەلوول]] و [[بوومەلەرزە]] و ڕووداوە ھاوشێوەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالقدر - الموقع الرسمی لفضیلة الشیخ عبد الرحمن بن ناصر البراک|ناونیشان=https://sh-albarrak.com/article/5117|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sh-albarrak.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بحث عن الایمان بالقدر شامل مع المراجع - موسوعة|ناونیشان=https://www.mosoah.com/people-and-society/religion-and-spirituality/%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250513103103/https://www.mosoah.com/people-and-society/religion-and-spirituality/%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B1/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالقضاء والقدر {{!}} شبکة بینونة للعلوم الشرعیة|ناونیشان=https://www.baynoona.net/ar/article/487|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.baynoona.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190055/https://www.baynoona.net/ar/article/487|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژووی ئیسلامی == [[پەڕگە:Age of Caliphs.png|وێنۆک|380px|فەتحە ئیسلامییەکان لە سەردەمی پێغەمبەرایەتییەوە تا سەردەمی ئەمەوییەکان]] {{سەرەکی|مێژووی ئیسلام}} مێژووی ئیسلامی دابەش دەبێت بۆ چەند سەردەمێک بەپێی ئەو خەلافەتە جیاوازانەی کە ڕابوردوون بەسەر دەوڵەتی ئیسلامی و ئەو خێزانانەی حوکمیان کردووە، و مێژووی ئیسلامی دەست پێدەکات لە سەردەمی پێغەمبەر [[محەممەد]]، و ئەو قۆناغە ناو دەبرێت بە سەردەمی پێغەمبەرایەتی، کە تێیدا بانگەوازی ئیسلامی دەستی پێکرد لە نێو [[عەرەب]]دا، وردە وردە ئایینەکە بڵاوبوویەوە تا زۆربەی دانیشتووانی نیمچە دوورگەی عەرەبی باوەڕیان پێ ھێنا، و لەدوای کۆچی دواییی پێغەمبەر محەممەد چوار لە ھاوەڵە گەورەکانی کارووباری موسڵمانانیان گرتە دەست، کە ئەوانیش [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکری]] سدیق و [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] و [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] بوون و ناسراون بە [[خەلافەتی ڕاشدین|خەلیفەکانی ڕاشدین]] یان جێنشینەکانی ڕاشدین، کە لەسەردەمی {{قت|ئەماندا}} فراوانبوونی ئیسلامی گەیشتە دەرەوەی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]، لە دوای سەردەمی خەلافەتی ڕاشدین [[دەوڵەتی ئەمەوی|سەردەمی ئەمەوی]] دێت، کە بەنی ئومەیە جێ نشینیان گرتە دەست و فراوانبوونی ئیسلامی بەردەوام بوو تێیدا تا گەیشتە [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]]، لە کۆتایی ئەم سەردەمەدا نەوەکانی عەباسی کوڕی عەبدول موتەلیب کە مامی پێغەمبەر محەممەد بوو دەسەڵاتیان گرتە دەست و ئەمەوییەکانیان ڕووخاند و ئەم ماوەیەش بە [[خەلافەتی عەباسی|سەردەمی عەبباسی]] ناسراوە، کە شارستانیی ئیسلامی پێشکەوتن و گەشەسەندنی بە خۆیەوە بینی، [[زانست]] و [[وێژە|ئەدەب]] پێشکەوت لەبەرئەوە ئەم سەردەم ناسراوە بە [[سەردەمی زێڕینی ئیسلام]]، لە کۆتایییەکانیدا ئەم دەوڵەتە بەرەو لاوازی ڕۆیشت و گەڕانەوە دواوەی بە خۆیەوە بینی لە بەر چەند ھۆکارێکی جیاواز، و زۆر لە دەسەڵاتدارەکانی ھەرێمی جیاوازیان بۆ خۆیان جیا کردەوە، لە دوای ئەوە ھیچ دەوڵەتێکی بەھێز نەبوو کە ئیسلام یەکبخات، وەک سەرەتاکانی سەردەمی عەباسی تا دەرکەوتنی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] لەسەر دەستی [[سوڵتان عوسمانی یەکەم]]، کە جێ نشینەکانی زۆر وڵاتیان فەتح کرد کە پێشتر موسڵمانان نەیانتوانی بوو فەتحیان بکەن، وەک وڵاتەکانی [[بالکان|بەلقان]]، و ئیسلامیان تێدا بڵاوکردنەوە و لە سەردەمی حەوتەم سوڵتانیاندا کە محەممەدی دووەمە ناسراو بە [[محەممەدی دووەم|سوڵتان محەممەد فاتیح]] فەتحی [[قوستەنتینە|قوستەنتینییە]] کرا، دواتر لە ساڵی ١٥١٦. نەوەی [[سوڵتان]] محەممەدی دووەم کە [[سەلیمی یەکەم]] بوو فەتحی وڵاتەکانی [[شام]] و [[میسر]]ی کرد و [[مەمالیکەکان]]یان ڕووخاند و دوایین خەلیفەی عەباسیان دابەزاند لە دەسەڵات، بەم شێوەیە نەوەکانی عوسمان بوونە جێنشینی موسڵمانان بۆ ماوەی ٤٠٨ ساڵ، و ئەم سەردەمە ناسراوە بە سەردەمی عوسمانی، و لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عوسمانی چەند دەوڵەتێکی سەربەخۆ دامەزران بێ ئەوەی قەوارەیەکی یەکگرتوو، یەکیان بخات بە کردار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=العصور الإسلامیة بالترتیب سطور|ناونیشان=https://sotor.com/العصور_الإسلامیة_بالترتیب|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sotor.com|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://sotor.com/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%A9_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A8 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> === سەردەمی پێغەمبەرایەتی (٦١٠–٦٣٢) === {{سەرەکی|سەردەمی پێغەمبەرایەتی}} [[پەڕگە:ArabianpeninsulaAL.PNG|وێنۆک|330px|left|پێغەمبەر وەفاتی کرد ساڵی ٦٣٢. کاتێک ھەموو نیمچە دوورگەی عەرەبی ڕێکخست لەژێر ئاڵای ئیسلام]] ئایینی ئیسلام لەسەر دەستی محەممەدی کوڕی عەبدولڵای کوڕی عەبدول موتەلیب یەکەمجار بانگەوازی بۆ کرا، لە بەنی ھاشم کە یەکێک بوو لە لقەکانی ھۆزی قوڕەیشی عەرەبی ڕەسەن، خوای پەرستووە لەسەر ڕێبازی [[ئیبراھیم]] و پەرستنی بتەکانی ڕەتکردووەتەوە و چووەتە {{قت|[[ئەشکەوتی حیڕا|ئەشکەوتی حەڕا]]}} لە [[چیای نوور|شاخی سەور]]، لە دووری چوار کیلۆمەتر لە [[مەککە]]وە و ئاو و پێویستی لەگەڵ خۆی بردووە و مانگی [[ڕەمەزان (مانگ)|ڕەمەزان]] تێیدا ماوەتەوە، و کاتی بەسەر بردووە تێیدا بە بیرکردنەوە و تێڕامان، و موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە نیگا بۆ یەکەم جار دابەزیوەتە سەر محەممەد لەو ئەشکەوتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(5) نزول الوحی - السیرة النبویة|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79170|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> و دابەزاندنی نیگا (وەحی) بۆ ماوەی ٢٣ ساڵ بەردەوام بوو تا کۆچی دوایی کرد، سەرەتا محەممەد پەیامەکەی گەیاند بە خێزانەکەی بە نھێنی، ئەوانەی کە پێش کەوتن بۆ چوونە ناو ئیسلام خێزانەکەی [[خەدیجە کچی خووەیلید|خەدیجەی کچی خوەیلید]]، و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیبی]] ئامۆزای، و [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکری]] ھاوڕێی نزیکی بوون، بەم شێوەیە محەممەد بانگەوازی کرد بۆ وازھێنان لە [[بتپەرستی]] و بانگی کردن بۆ پەرستنی [[خوا لە ئیسلامدا|خوای تاک و تەنھا]] و باوەڕھێنان بە ڕۆژی دوایی، و ڕووبەڕووی گاڵتەپێکردن بووەوە لەلایەن ھۆزی [[قوڕەیش]] و شوێنکەوتووانی ئازار دەدران، تا پێغەمبەر محەممەد ھەواڵی پێدان کە خوا ڕێگەی پێداون کۆچبکەن بۆ [[ئیتیۆپیا|حەبەشە]]، نزیکەی ٨٠ موسڵمان کۆچیان کرد بۆ حەبەشە و [[نەجاشی (نازناو)|نەجاشی]] حەبەشە [[نەجاشی|ئەسحەمەی کوڕی ئەبحەر]] ڕۆحی موسڵمانانی پاراست و سەربەستی کردن لە مانەوە لە وڵاتەکەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ملخص عصر النبوة|ناونیشان=https://sm9-1.yoo7.com/t418-topic|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sm9-1.yoo7.com|زمان=ar}}</ref> ئەوەی زیاتر ھەڵوێستی پێغەمبەر محەممەد و شوێنکەوتووەکانی قورس کرد کۆچی دوایی ئەبووتالیبی مامی و خەدیجەی خێزانی بوو، بە لەدەستدانی ئەم دوو یارمەتیدەرە بەھێزە، قوڕەیش توندتربوون لە ئازاردانی شوێنکەوتووانی پێغەمبەر محەممەد، لەم کاتەدا پێغەمبەر فەرمانی کرد بە موسڵمانان کە کۆچ بکەن لە [[مەککە]]وە بۆ [[مەدینە]] بە نھێنی، لەکاتێکدا ٧٠ پیاویان موسڵمان بوو بوون، لە سەردانێکیاندا بۆ مەککە، و بەم شێوەیە ژمارەی موسڵمانان لە زیاد بووندا بوو، تا دەیانتوانی ڕووبەڕووی دانیشتووانی مەککە ببنەوە لە مەیدانەکانی [[شەڕ]]دا، لە غەزای بەدردا لە ساڵی ٦٢٤ سوپای موسڵمانان سەرکەوت و نزیکەی حەفتا کەس لە مەککە کوژران و لە نێوانیاندا [[ئەبوو جەھل]]ی گەورەی قوڕەیش بوو، لە کاتێکا موسڵمانان نزیکەی ١٤ قوربانیان ھەبوو، ئەم تێکشکانە وای لە خەڵکی مەککە کرد خۆیان کۆبکەنەوە و لە ساڵی دواتردا لای شاخی ئوحد بە موسڵمانان گەیشتن و شکاندیان، [[پەڕگە:Mescidi nebevi.JPG|وێنۆک|280px|مزگەوتی پێغەمبەر کە لێی نێژراوە]] و لەم داستانەدا ژمارەیەکی زۆر لە موسڵمانان کوژران لە نێوانیاندا [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی]] مامی پێغەمبەر ھەبوو کە ناونرا بە گەورەی شەھیدەکان، لە دوای ئەمە ئەبوسوفیان سوپایەکی گەوری کۆکردەوە و بەرەو مەدینە بەڕێ کەوت تا داگیری بکات، و محەممەد سوپایەکی گەورەی ئامادە کرد بۆ ڕووبەڕوونەوەی و تەکنیکێکی نوێی بەکار ھێنا بە ڕاوێژکردن بە [[سەلمانی فارسی]] ھەستا بە دروستکردنی خەندەق لە دەوری مەدینە، کاتێک ھاوپەیمانی عەرەبی گەیشتنە مەدینە لە ساڵی ٦٢٧ و بەخەندەقەکەیان زانی بڕیاریان دا گەمارۆی مەدینە بدەن، و ئەم گەمارۆیە بۆ ماوەی دوو ھەفتە بەردەوام بوو پاشان بڕیاریاندا بگەڕێنەوە بۆ شوێنی خۆیان، و لە ساڵی دواتردا پێغەمبەر ڕێکەوتننامەی ئاشتی کرد لەگەڵ خەڵکی مەککە، کە ناسراوە بە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێککەوتننامەی حودەیبییە]] و ڕیککەوتن کە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ کاری پێبکرێت. موسڵمانان بەڕێکەوتن بەرەو [[خەیبەر]] دوای ئەوەی دڵنیابوون لای مەککەوە، کە نزیکەی ١٦٠٠ جەنگاوەر بوون، و موسڵمانان سەرکەوتن و لە ھەمان کاتدا پێغەمبەر [[محەممەد]] پەیامی نارد بۆ زۆر لە بەرپرسانی وڵاتەکانی دەوروبەری و بانگی کردن بۆ ئیسلام، و چەند ساڵێک دوای ڕیککەوتنی حودەیبییە محەممەد ھێزەکانی نارد بۆ باشوور لەگەڵ بیزەنتییەکان پێک گەیشتن بەڵام شکان بەھۆی ئەو جیاوازییە زۆرەی لە ژمارەدا ھەیانبوو، ئەمەش ناو دەبرێت بە غەزای {{قت|مۆتە}}، و پاش تێپەڕبوونی ھەشت ساڵ بەسەر کۆچی پێغەمبەردا لە مەککە توانی بگەڕێتەوە و فەتحی بکات، بێ شەڕ و کوشتار، و لێبوردنێکی گشتی بۆ دەرکردن بێجگە لە دە کەس کە زۆر ئازاریان دابوو، و خەڵکەکەی خێرایان کرد لە ھاتنە ناو ئیسلام و ھەموو بت و پەیکەری خواوەندە عەربییەکانیان شکاند، لەناو [[کەعبە]] و دەوروبەری، و فەرمانی کرد بە [[بیلالی حەبەشی]] یەکێک لە ھاوەڵەکان و یەکەم بانگدەر لە ئیسلامدا، کە سەرکەوێتە سەر کەعبە وبانگ بۆ [[نوێژ]] بکات. پێغەمبەر دوو ساڵ ژیا پاش [[فەتحی مەککە]]، لە ساڵی ١٠ی کۆچی دەرچوو لەگەڵ سەد ھەزار موسڵماندا بۆ حەج، و لای [[کێوی عەرەفە|شاخی عەرەفات]] وتارەکەی {{قت|پێشکەش کردن}} کە بەدەستوورێک دادەنرێت بۆ ئیسلام، تێیدا بنەماکانی ئیسلامی ڕوونکردەوە و داوای یەکسانی کرد لە نێو خەڵکدا، بە شێوەیەک جیاوازی نابێت لە نێوان بەندەیەکی حەبەشی و گەورەیەکی قوڕەیشی، و دوایین ئایەتی [[قورئان]]ی بۆ خوێندنەوە {{قورئان|سوورەت=٥|ئایەت=٣|ژمارە=١|کوردی={حەرامکراوەکان} ئەوانەی کە لەسەرتان حەرامە مردارەوە بووە تەنھا ماسی و کوللە نەبێت و خوێن لەسەرتان حەرامە کە بیخۆن تەنھا جەرگ و سپڵ نەبێت و گۆشتی بەراز بەھەموو شێوازێک حەرامە و ئەوەی کە بۆ غەیری خوا سەرئەبڕێ لەسەر بتەکان و ناوی غەیری خوای لەسەر دەھێنرێ ھەمووی حەرامە بیخۆن و ئەو ئاژەڵانەی کە دەخنکێنرێن ئیتر خۆیان دەخنکێن یان مرۆڤ ئەیانخنکێنێ ئەمە حەرامە و ئەو ئاژەڵانەی کە بریندار دەبن بە بەرد یان بە چەقۆ یان بە ھەر شتێکی ترو مردار دەبنەوە بەبێ ئەوەی سەرببڕێن ئەویش حەرامە و ئەو ئاژەڵانەی کە لەسەر شاخێک یان لەسەر شوێنێکی بەرز بەر دەبنەوە یان دەکەونە ناو بیرەوە مردار دەبنەوە بەبێ سەربڕین ئەوانیش حەرامە و ئەو ئاژەڵانەی کە شەڕە شاخ و شۆق دەکەن ئەویش بەبێ سەربڕین حەرامە کە مردار ببنەوە و ئەوەی کە دڕندەکان بیخوات وەکو شێرو پڵنگ و گورگ بەبێ سەربڕین مردار دەبنەوە ئەوانیش حەرامە بۆ ئێوە بیخۆن تەنھا لەمانەی کە باسمان کرد ئەوەی فریا بکەون و ڕوحی لەبەر مابێت و سەری ببڕن ئەوە حەڵاڵە و ئەوەی بۆ بتەکان سەرئەبڕێ بۆ بەگەورەزانینیان ئەویش بەھەمان شێوە حەرامە و تیروپشکیش کە لە سەردەمی نەفامیدا دەیانکرد حەرامە: کە سێ داریان دەھێنا لە یەکیان دەیاننووسی بیکە، لە یەکیان دەیاننووسی مەیکە، لە یەکێکیان ھیچیان نانوسی، ئەگەر ئەوەی بیکە بھاتایەتەوە ئیشەکەیان دەکرد سەفەر بوایە جەنگ بوایە ھەر شتێک بوایە، و ئەگەر ئەوەی کە مەیکە دەربچوایە ئەوا ئیشەکەیان نەئەکرد، و ئەگەر سپییەکە دەربچووایە ئەوا دووبارەیان دەکردەوە تا یەکێک لەو دووانە دەردەچوو، ئەمیش ھەر حەرامەو ئیشی سەردەمی نەفامییە لەبەر ئەوەی بانگەشەی زانیاری غەیبی تیایە و بەشێکە لە فاڵچییەتی، لە ئیسلامدا لە جیاتی ئەمە نوێژی (ئیستیخارە) دانراوە ئەمانەی کە باسمان کرد ھەمووی فسق و لەڕێدەرچوون و حەرام و تاوانە ئەمڕۆ کافران بێ ئومێد بوونە لە دینەکەی ئێوە کە بتانگەڕێننەوە بۆ سەر دینی خۆیان ئێوە لەوان مەترسێن کە زاڵبن بەسەرتانداو تەنھا لە من بترسێن من سەرتاندەخەم بەسەریانداو پشتیوانتانم ئەمڕۆ دینەکەی خۆم بۆتان تەواو کرد، ھەرگیز پێویستتان بە زیادە نابێت بیھێننە ناو دینەکەتانەوە، و ئاشکرام کرد بەسەر ھەموو دینەکاندا، (ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی بیدعەی حەسەنە لە دیندا نییە، (ئیمامی مالیک) دەفەرمێت: (ھەرکەسێک لە ئیسلامدا بیدعەیەک بکات و بڵێت حەسەنەیە ئەوا بڕیاری ئەوەی داوە کە پێغەمبەری خوا- صلی اللە علییە وسلم - خیانەت و ناپاکی لەم دینە کردووە، چونکە خوای گەورە دەفەرمێت: ئەمڕۆ من دینەکەی خۆمم بۆتان تەواو کرد، بۆیە ئەوەی ئەو ڕۆژە دین نەبووبێت ئەمرۆیش دین نییە، و ئەم ئایەتەی خوێندەوەو کردی بە بەڵگە لەسەر قسەکەی) لە پاش ئەم ئایەتە ھیچ حەڵاڵ و حەرامێک دانەبەزی و نیعمەتی خۆم تەواو ڕژاند بەسەرتاندا بەوەی کە مەککەم بۆ ئازادکردن و بەسەر کافراندا زاڵم کردن و ڕازی بووم کە ئیسلام دینی ئێوە بێ تا ڕۆژی قیامەت، و ئێوەیش ڕازی بن کە دینتان بێت، ئەمە دوا ئایەت بووە لە قورئانی پیرۆز دابەزی لە (حَجَّةُ الْوَدَاع) لە حەجی ماڵاوایی لە ڕۆژی عەرەفە لە ڕۆژی جومعەدا کە پێغەمبەری خوا- صلی اللە علییە وسلم - بە پێوە ڕاوەستا بوو، وەھەشتاو یەک ڕۆژ پاش ئەم ئایەتە کۆچی دوایی کرد و ھەر کەسێک ناچار بوو ناچاری و برسییەتی وای لێکرد کە مردارەوەبوو یان ئەو شتانەی کە حەرامە بیخوات ئەوا دروستە، بەڵکو ئەگەر لە برسا بمرێت ئەوکاتە واجبە لەسەری بیخوات بەڵام بەمەرجێک مەبەستی ئەوە نەبێ کە سەرپێچی خوای گەورە بکات و بۆ تاوان بیخوات بەڵکو لە ناچاریدا بیخوات ئەوە بە دڵنیایی خوای گەورە زۆر لێخۆشبوو بەبەزەیییە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەرگێڕانی ماناکان ئایەتی 3 سوورەتی سوورەتی المائدة - وەرگێڕاوی کوردی - صلاح الدین|ناونیشان=https://quranenc.com/ku/browse/kurdish_salahuddin/5/3|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=فرەفەرھەنگی قورئانی پیرۆز|زمان=ku}}</ref> سێ مانگی نەبرد دوای [[حەجی ماڵاوایی]] کە پێغەمبەر نەخۆش کەوت و کۆچی دوایی کرد، لە ساڵی ٦٣٢. بەرامبەر ساڵی ١١ی کۆچی لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا، و لە ماڵی [[عائیشە]]ی ھاوسەری نێژرا، لە تەنیشت مزگەوتی پێغەمبەر، لەو کاتەدا ئیسلام لە ھەموو [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] بڵاوبوو بوویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تأملات فی المجتمع الإسلامی فی العصر النبوی|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/55391|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> === سەردەمی خەلیفەکانی ڕاشدین (٦٣٢–٦٦١) === {{سەرەکی|خەلافەتی ڕاشدین|ئەبوبەکر|عومەر کوڕی خەتتاب|عوسمان کوڕی عەفان|عەلی کوڕی ئەبوتالیب}} ==== ئەبووبەکری سدیق ==== لەدوای کۆچی دوایی محەممەد، موسڵمانان جیاواز بوون لەسەر ئەو کەسەی ببێت بە جێنشین، کۆمەڵێک موسڵمان کۆبوونەوە لە سەقیفەی بەنی ساعدە، سەعدی کوڕی عەبادە خۆی پاڵاوت بۆ ئەو مەبەستە و، پشتیوانان پشتگیرییان کرد، لە ھەمان کاتدا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوری خەتاب]]، ئەبوبەکری سدیقی دەستنیشانکرد بۆ ئەو مەبەستە بەپێی ئەوەی کە کۆچکردووەکان لە پێشترن بۆ جێنشینی، ئەمەش پشتگیریی ھەموو موسڵمانانی لەسەر بوو کە لەوێدا کۆببوونەوە، لە ھەمان کاتدا کۆمەڵێک لەو موسڵمانانەی کە لەو کاتەدا سەرگەرمی [[کفن]] و دفنی پێغەمبەر بوون دوایی ناڕازیبوون، سووربوون لەسەر ئەوەی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] جێنشین بێت لەبەر ئەو نزیکایەتییەی ھەیەتی لەگەڵ پێغەمبەر، دوای جێگیربوونی دۆخەکە بۆ [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]]، ئیشی کرد لەسەر پاراستنی ئیسلام و دژایەتی کردنی ئەوانەی لە ئیسلام پاشگەزبوونەوە، پاش کۆچی دوایی پێغەمبەر، لەو ڕۆژانەدا موسەیلەمەی درۆزن دەرکەوت، کە بانگەوازی پێغەمبەرایتی دەکرد، جەنگاوەری بۆ نارد و کوشتی و ئەم جەنگە ناسراوە بە شەڕی ڕەدە، بە ھەمان شێوە سجاحی کچی حارس بانگەوازی پێغەمبەرایەتی دەکرد و مایەوە ھەتا سەردەمی [[موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان|معاوییە کوڕی ئەبووسوفیان]] پاشان موسڵمان بوو، ھەروەھا ئەبوبەکر سوپای نارد بەرەو وڵاتی [[شام]] بە سەرکردایەتی {{قت|ئەبوو}} عوبەیدەی کوڕی جەڕاح، و یەکێک لە سرییەکان بەسەرکردایەتیی ئوسامەی کوڕی زەید بوو، و یەکەم پێکدادان لە دۆڵی عربە بوو لە باشووری [[دەریای مردوو]]، کە عەرەبەکان سەرکەوتن و بیزەنتییەکان پاشەکشەیان کرد بەرەو غەزە، کاتێک ھەواڵی یەکەم جەنگ درا بە ھەرقلی ئیمپراتۆڕی ڕۆم، بە پەلە لە باشوور پلانێکی بەرگری ڕیکخست و تیۆدۆرسی برای کردە سەرکردەی سوپای ڕۆم، ئەبووبەکر ناردی بۆ خالیدی کوڕی وەلید کە لەو کاتەدا شەڕی فارسی دەکرد لە عێراقدا تا بەپەلە بڕوات بە دەنگ ھێزەکانی عەرەبەوە لە شام. خالید بە دەم داواکەوە چوو، دوای ئەوەی کە شاری حیرە تەسلیمی بوون ئەمەش یەکەم دەستکەوتی موسڵمانان بوو لەدەرەوەی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]، خالید سوپاکەی بە شێوەیەکی نوێ ڕێک خست و چەند ھێرشێکی ڕێکخراوی کردە سەر شارەکانی شام، و لە ساڵی ٦٣٤ز ئەبووبەکر نەخۆشییەکی توندی گرت و ھەستی کرد کاتی مردنی ھاتووە، لەبەرئەوە خەلافەتی عومەری کوڕی خەتابی ڕاگەیاند تا لە دوایی ئەو موسڵمانان ناکۆکی نەکەوێتە نێوانیان، ئەبوبەکر لە ھەمان ساڵدا کۆچی دوایی کرد و لە تەنیشتی پێغەمبەردا نێژرا. ==== عومەر کوڕی خەتتاب ==== [[پەڕگە:Arabische Rijk.jpg|وێنۆک|320px|ڕاست|فەتحی ئیسلامی{{ھن}}I:سەردەمی پێغەمبەر{{ھن}}II: سەردەمی ئەبووبەکر{{ھن}}III:سەردەمی عومەر{{ھن}}IV:سەردەمی عوسمان]] عومەری کوڕی خەتتاب، خەلافەتی گرتەدەست لە دوای کۆچی دوایی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]]، بەردەوام بوو لەسەر ئەو فەتحانەی «شەڕانەی» کە موسڵمانان پێشتر دەستیان پێکردبوو، شاری [[پارێزگای بەسرە|بەسڕەی]] گرت، پاشان زفەی ئوردنی ڕۆژھەڵاتی گرت، و پاش گەمارۆدانی [[دیمەشق]]، بۆ ماوەی شەش مانگ دیمەشق تەسلیم بوو، دوای ئەوە بیزەنتییەکان چۆڵیان کرد، و موسڵمانان خەڵکی دیمەشقیان دڵنیاکرد لە ماڵ و مناڵ و سەروەت و کەنیسەکانیان ئەگەر جزییە بدەن، ھێزەکانی عەرەبی گەیشتنە حومس و حەما، بەڵام ھەواڵی ئەو ھێزە زۆرەی کەوا ھەرقل کۆی کردووەتەوە لە [[فەلەستین]] کە دەگەنە سەد ھەزار پیاو، وای لە [[خالید کوڕی وەلید|خالیدی کوڕی وەلید]] کرد کە سەرکردایەتیی ھێزی موسڵمانانی دەکرد لە شام دەست ھەڵگرێت لە ھەندێک شارەکانی شام بۆ بەرەنگار بوونەوەی سوپای ڕۆم، لای دا بەرەو دۆڵی یەرموک کە ڕووبارەکەی دەڕژێتە ئوردنەوە و سوپاکەی کۆکردەوە لە بەرزایی باشووری ڕووبارەکە، لە دوای ڕوودانی داستانێکی گەورە لە نێوانیاندا بیزەنتییەکان شکان و کوژراوێکی زۆریان ھەبوو لە نێوانیاندا تیودورسی سەرکردەی سوپاکەیان بوو، لە ھەمان کاتدا ھێزە عەرەبییەکان بەسەرکردایەتیی {{قت|ئەبوو}} عوبەیدەی کوڕی جەڕاح گەیشتنە دەشتی بیقاع، دەوری بەعلبەکیان دا و دوای گەمارۆیەکی زۆر و کوشتارێکی زۆر، بیزەنتی شارەکە تەسلیم بوون، ھێزە عەرەبییەکانی تر بە سەرکردایەتیی یەزیدی کوڕی ئەبووسوفیان گەیشتنە کەنارەکانی [[لوبنان]]، سوور و سەیدا و [[بەیرووت|بەیروت]] و جوبەیل و عرقە بە ئاشتی گیران.<ref>عومەری کوڕی خەتاب، عەلی سەلابی، وەرگێڕان عەفان شیخ سدیق سەرگەتی، کتێبخانەی نارین، چاپی یەکەم ٢٠٠٩</ref> ھێرشی عەرەبی لە [[عێراق]] بە سەرکردایەتیی سەعدی کوڕی ئەبو وەقاس سوپای فارسیان بە سەرکردایەتیی ڕۆستەم فرخزاد شکاند لە شەڕی {{قت|قادسیە}} نزیک حیرە، لە ئەنجامدا ڕۆستەم کوژرا و سوپای فارس پەرتەوازە بوون و سوپای موسڵمانان شوێنیان کەوتن تا مەدائنی پایتەختی فارس و فەتحیان کرد دوای ئەوەی یەزدجوردی سێیەم دوایەمین کیسڕای ساسانییەکان ڕای کرد لەگەڵ سوپاکەی، بەڵام موسڵمانان شار بە شار ڕاویان نان ھەتا لە کۆتاییدا داستانی نەھاوەند ڕوویدا لە نێوانیان، و بەرگری فارس بەھێزتر بوو لە بەرگری ڕۆم لە شام، شەڕەکان زۆر بوون و قوربانی زۆربوون، ھەتا فەتحی فارس بە تەواوی لە ساڵی ٦٤٠ز کرا، و عەرەب کوفەیان کردە بنکەی سەربازی بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو ھێزانەی فارس کە بەرگرییان دەست پێدەکردەوە ھەتا ھەرێمە ڕۆژھەڵاتییەکان ملکەچ بوون وەک خۆراسان و لەوێوە پێش کەوتن بەرەو نێوان وڵاتی نێوان دوو ڕووبار و پاش ئەوە فەتحی [[ئازەربایجان]] و [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] و ھەموو [[قەوقاز]] کرا؛ و عەمری کوڕی عاس دەرچوو لە [[ئورشەلیم|قودسەوە]] بەرەو [[میسر]]، دوای ڕاوێژکردن بە خەلیفە، ئەو ڕێگەیەی گرتەبەر کە پێشتر قمبیز و ئەسکەندەری گەورە گرتبوویانە بەر، و لەگەڵ ڕۆم دا بەیەکیاندا لە شاری فەرما، دەروازەی میسری ڕۆژھەڵات، و شارەکە کەوتە دەستی عەمر، و دوای ئەوەی یارمەتییان لە خەلیفە عومەرەوە پێ گەیشت لەگەڵ ڕۆمەکانی دەسەڵاتداری میسر دایان بەیاکا، دوای ئەوەی عەمر گەمارۆی لەسەر توندکردن، وای لێکردن جزییە بدەن، بەردەوام بوو لە بەرەو پێشچوون بەرەو شارەکانی میسر، ھەمووی گرت جگە لە ئەسکەندەرییە کە شارێکی گەورەی میسر و دووەم ڕێگری ئیمپراتۆری بیزەنتییەکان بوو، کەشتییە بیزەنتییەکان ئەیان پاراست لە دەریادا بەڵام بە ھێزی ھەڵمەتە عەرەبییەکان، و مردنی ھەرقل و ھاتنە سەر تەختی قستەنتینی دووەم بۆ سەر عەرشی ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتی کە لە تەمەنێکی لاویدا بوو، وای لە ڕۆم کرد ڕازی بن لەسەر مەرجەکانی ئاشتینامەکە و ھێز و کەشتییەکانی خۆیان ھەڵگرت لەسەر شارەکە و موسڵمانان فەتحیان کرد، ئەقباتەکانیان سەربەست کرد لە ھەڵبژاردنی ئایین و ماڵ و حاڵیان پاراستن، و لە ساڵی ٦٤٤ز بەرامبەر ٢٣ی کۆچی [[عومەر (ڕوونکردنەوە)|عومەری]] کوڕی خەتتاب بریندار کرا، بە دەستی ئەبوولوئلوئەی فارسی کاتێک خەریکی نوێژکردن بوو، زۆری نەبرد تا ژیانی بەجێھێشت لە ھەمان ساڵدا، ناشتیان لە تەنیشت [[محەممەد|پێغەمبەر]] و [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]]، عومەر یەکەم کەس بوو کە ناونرا بە (پێشەوای باوەڕداران)، و ژمارەی ئەو شارانەی فەتح کران لە خەلافەتی عومەردا گەیشتنە دەوروبەری ٤٠٥٠ شار، و لە سەردەمی ئەودا پۆستە و ڕۆژژمێری کۆچی دانران. شایەنی باسە ھەر لەو سەردەمەدا فەتحی کوردستان کرا.<ref name=":0">کــوردستان لەبەردەم فتوحــاتـی ئــیسلامیدا، حەسەن مەحمود حەمە کەریم، کتێبخانەی نارین، چاپی پێنجەم، ٢٠١٣</ref><ref>'''عومەری کوڕی خەتتاب, پشتیوان ساڵح، زانکۆی سەڵاحەدین کۆلێژی ئاداب ٢٠١٩-٢٠٢٠'''</ref> ==== عوسمان کوڕی عەفان ==== لە دوای [[عومەر (ڕوونکردنەوە)|عومەری]] کوڕی خەتاب موبایەعە درا بە عوسمانی کوڕی عەفان کە ببێتە خەلیفەی [[موسڵمان]]ان، گرنگترین ئەو ڕووداوانەی ڕوویاندا لە خەلافەتی {{قت|ئەمدا}} فەتحی باشووری [[ئەفریقا]] بوو لەگەڵ غەزاکانی کەنارەکانی [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]] و دوورگەی [[قوبرس]]، [[قورئان]] چەندین چاپی لێکرا دوای ئەوەی لەسەردەمی ئەبووبەکر کۆکرابوونەوە، و چاپی لێنێردرا بۆ ھەموو ئەو شوێنانەی تازە فەتح کرابوون، و لەسەردەمی عوسماندا جیاوازی کەوتە نێوان ھاشمی و ئەمەوییەکان، کە زۆربەی نزیکەکانی خۆی دانا لەسەر بەرپرسی، بۆیە زۆر خەڵک ھاتن بۆی و نوێنەر ھاتن لە میسر و کوفە و عێراقەوە بەرەو [[مەدینە]] و بارەگای خەلیفەیان گەمارۆدا، و زۆر لە ھاوەڵەکان بەرگریان لە خەلیفە کرد، وەک محەممەدی کوڕی ئەبووبەکر و حەسەن و حوسەینی کوڕی عەلی کوڕی ئەبوتالیب و عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر، بەڵام نەیانتوانی پارێزگاری لێبکەن و کوژرا، لە ساڵی ٦٥٦ بەرامبەر ٣٥کۆچی، و لە گۆڕستانی بەقیع نێژرا.<ref name=":0" /> ==== عەلی کوڕی ئەبووتالیب ==== لە دوای کوژرانی عوسمان، [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] موبایەعەی بە دەستھێنا و بڕیاریدا بنەماکانی ئیسلام و دادپەروەری و یەکسانی بڵاو بکاتەوە، و لە ساڵی ٣٦ی کۆچی ئەو بەرپرسانەی عوسمان دای نابوون لای بردن، و چەند مانگێک دوای ئەوەی حوکمی گرتە دەست، [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]] و ھاوسەری پێغەمبەر داوای تۆڵەسەندنەوەی عوسمانی کرد و تەڵحە و زوبەیر چوونە ڕیزییەوە و ڕۆیشتن بۆ ئەوەی [[بەسرە|بەسڕە]] بگرن، عەلی دوایان کەوت و داستانی جەمەلی بەناوبانگ ڕوویدا لە نێوانیاندا، عەلی سەرکەوت و تەڵحە کوژرا و عەلی [[عائیشە]]ی ناردەوە بۆ مەدینە لەگەڵ محەممەدی کوڕی ئەبووبەکری برایدا. پاشان عەلی سوپاکەی کۆکردەوە بەرەو وڵاتی [[شام]] بۆ بەرەنگاری [[موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان|معاوییە کوڕی ئەبووسوفیان]] بۆ ئەوەی ڕێی لێبگرێت لە موبایەعە وەرگرتن و تۆڵەسەندنەوەی [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]]، و داستانی سەفینی بەناوبانگ ڕوویدا لە نێوانیان، پاشان عەلی و موعاوییە ڕێککەوتن کە ھەریەکەیان کەسێک دابنێ بۆ کۆتایی ھاتن بەم ناکۆکییە، عەلی ئەبووموسای ئەشعەری دانا و عەمری کوڕی عاس بە جێگری معاوییە دانرا، دوای وتووێژێکی زۆر لە نێوان ئەم دوو ناوبژیوانەدا بڕیاریاندا عەلی و موعاوییە ھەردووکیان لاببەن و ھەڵبژاردنی خەلیفە بدەنە دەست موسڵمانان، پاشان ھەریەکەیان ھەستان بە ڕاگەیاندنی بڕیارەکە، ئەبووموسا ڕای گەیاند کە عەلی و موعاوییە ھەردووکیان لابران، بەڵام عەمری کوڕی عاس ڕای گەیاند کە عەلی لابراوە و موعاوییە جێگیرا کراوە. بەم شێوەیە جارێکی تر کوشتار گەڕایەوە نێوانیان، و موعاوییە توانی کۆمەڵێک سەرکەوتن بەدەست بھێنێت و لەگەڵ شامدا میسریشی گرتە دەست، لەگەڵ ئەوە لەماوەی عەلیدا ھیچ فەتحێک نەکرا بەڵام چەندین دەستکەوتی مەدەنی و شارستانی ھەبوو وەک ڕیکخستنی پۆلیس و دروستکردنی ناوەندی تایبەت بە خزمەتگوزاری گشتی و دروستکردنی بەندیخانە. و لە ساڵی ٦٦١ بەرامبەر ٤٠ی {{قت|کۆچیدا}} عەبدول ڕەحمانی کوڕی مەلجەم شمشێرێکی دا لە سەری عەلی لە کاتی نوێژی بەیانیدا، و دوای سێ ڕۆژ کۆچی دوایی کرد لەتەمەنی ٦٤ ساڵیدا. === سەردەمی ئەمەوییەکان (٦٦١–٧٥٠) === {{سەرەکی|دەوڵەتی ئەمەوی|خەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس}} لەدوای کوژرانی چوارەم خەلیفەی ڕاشدین، موبایەعە درا بە حەسەنی کوڕی عەلی لە [[عێراق]] و [[حیجاز]] و وڵاتەکانی تری ئیسلام بێجگە لە [[شام]] و [[میسر]]، موعاوییە سوپایەکی کۆکردەوە بۆ بەرەنگاری حەسەن، و حەسەنیش خۆی بۆ ھەمان مەبەست ئامادەکرد، بەڵام ئاژاوە کەوتە نێوان سەربازەکانی و زۆریان لێ پاشگەز بوونەوە کاتیک حەسەن ئەمەی بینی نوسی بۆ موعاوییە کەوا ئامادەیە واز لە حەقی خۆی بھێنێت لە خەلافەت بە چەند مەرجێک، بەم شێوەیە موعاوییە ڕۆیشتە کوفەوە و خەلافەتی گرتە دەست بە بێ ھیچ ڕکابەرێک، موعاوییە دامەزرێنەری زنجیرەی ئەمەوییەکان بوو، و دیمەشقی کردە پایتەخت کە بووە مەڵبەندی چالاکی سیاسی و کۆمەڵایەتی ئیسلامی لەو سەردەمەدا، و حەسەنی کوڕی عەلی گەڕایەوە مەدینە و لەوێ کۆچی دوایی کرد، و گرنگترین ڕووداوەکانی سەردەمی موعاوییە گەمارۆدانی شاری قوستەنتینییە بوو بۆ یەکەم جار لەلایەن موسڵمانانەوە، [[پەڕگە:Umayyad750ADloc.png|وێنۆک|300px|ڕاست|دەوڵەتی ئەمەوی لە فراوانترین ئاستیدا، ناوچەکانی سەر بە دەوڵەتەکە بە سەوز ڕەنگ کراوە]] و عەقبەی کوڕی نافع شاری قیروانی لە [[توونس|تونس]] دروست کرد و سەعدی کوڕی عوسمانی کوڕی عەفان چووە شاری سەمەرقەندەوە، لە ساڵی ٥٦ک موعاوییە موبایەعەی جێ نشینی خۆی دا بە یەزیدی کوڕی، و حسەینی کوڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] ناڕازی بوو، و کاتێک موبایەعە بە یەزید درا لە دوای مردنی معواوییە، حسەین سووربوو لەسەر ڕێگرتن لێیان و لە مەدینەوە ڕۆیشت بۆ کوفە بۆ بەرەنگاری یەزید، بە سەربازەکانی گەیشت لە کەربەلا، و لەکاتی گەیشتنی سوپای ئەمەوییەکان خەڵکی کوفە دەستیان ھەڵگرت لە فریاکەوتنی حوسەین و تەنھا کەسوکاری لەگەڵی مانەوە، و سەرکردەی ئەمەوییەکان ھەوڵیدا حسەین ڕازی بکات بە موبایەعە دان بە موعاوییە بەڵام ئەو ڕەتی کردەوە و شەڕ ڕوویدا لە نێوانیان و کۆتای ھات بە کوژرانی حسەین و کەسوکاری، ئەمەش دەنگدانەوەیەکی بەئازاری ھەبوو لە ھەموو جیھانی ئیسلامیدا. [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلافەتی ئەمەوی]] دوای ئەوە بەردەوام بوو بۆ ماوەی ٩٠ ساڵ و١٢ خەلیفە حوکمیان کرد و ئیسلام بڵاوبونەوەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی، لە ساڵی ٧٠٥ فەتحی وڵاتی [[مەغریب]] کرا، و پاشان ھەڵمەتی سەربازیان برد بۆ فەتحی [[ئەندەلوس]]، و توانیان بگەنە [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]] ساڵی ٧١١، قووتییەکانیان کوشت وشار لە دوای شار فەتحیان کرد تا ھەموو نیمچە دوورگەکەیان گرت بێجگە لە شاخەکانی باکووری ڕۆژاوای، و ڕۆیشتن بەرەو [[ئەورووپا]] تا شارل مارتل وەستاندنی لە تور لە [[فەڕەنسا]] لە ساڵی ٧٣٢، و لە ڕۆژھەڵاتەوە گەیشتنە سەند و کاشگەر و تەشقەند، و لەباکورەوە جێ پێی خۆیان جێگیر کرد لە [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] و شاخەکانی [[قەوقاز]]ی باشووری، بەڵام لە باشوورەوە زەریای ھیندی ڕێگرێکی سروشتی بوو لەبەردەم بەرەو پێشچوونی موسڵمانان. ھەندێک لە خەلیفە ئەمەوییەکان سەرگەرمی خۆشی بوون وبەھۆی ناکۆکی نێوانیانەوە ئاگایان لە کاروباری دەوڵەت نەما، ئەمەش ھاوکات بوو لەگەڵ ڕاگەیاندنی شۆڕشی عەبباسی کە نەوەکانی عەباس بانگەوازیان بۆ دەکرد، و لاوازی ئەو کاتەی ئەمەوییەکان و سەرگەرم بوونیان بە کێشە تایبەتییەکانیانەوە بووە ھۆی سەرکەوتنی شۆڕشی عەبباسییەکان و بڵاوبوویەوە لە نێو خەڵکدا بە تایبەت لە ناو فارسدا کە ئەمەوییەکان لە دەسەڵات دووریان خستبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھو العصر الاموی|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ما_ھو_العصر_الاموی|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%A7_%DA%BE%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%88%DB%8C |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> [[پەڕگە:Abbasids850.png|وێنۆک|300px|دەوڵەتی عەباسی لە فراوانترین ئاستیدا ساڵی ٨٥٠، ناوچەکانی سەر بە دەوڵەتەکە بە سەوز ڕەنگ کراوە]] === سەردەمی عەبباسی (٧٥٠–١٢٥٠, ١٢٦١–١٥١٧) === {{سەرەکی|دەوڵەتی عەبباسی|خەلافەتی عەبباسی لە قاھیرە}} [[شۆڕشی عەباسی]] دەستی پێکرد لە خۆراسان بەسەرکردایەتی ئەبو موسلیمی خۆراسانی ساڵی ٧٤٧، خۆراسانیان گرت و پاشان کوفە و [[بەغدا]]یان گرت ساڵی ٧٤٩ و لەکۆتایییەکانی ھەمان ساڵدا موبایەعەی خەلافەت درا بە ئەبوعەباسی سفاح لە مزگەوتی کوفە، دوایین خەلیفەی ئەمەوییەکان (مەروانی کوڕی محەممەد) ویستی بەرەنگاریان بکات و لەکەنارەکانی ڕووباری زاب بەیەک گەیشتن و عەباسییەکان سەرکەوتن و توانیان دیمەشق داگیر بکەن و دەوڵەتی ئەمەوی بڕوخێنن، ئەبو عەباس زۆربەی سەردەمەکەی بە لەناوبردنی پشتیوانەکانی بەنی ئومەیە بەسەر برد و ھەمووی لە ناو بردن و تەنھا [[عەبدولڕەحمان داخل|عەبدول ڕەحمان داخل]] نەبێت کە لە [[ئەندەلوس]] [[دەوڵەتی ئەمەوی]] دامەزراند، کە کۆنترین ھەرێمی جیا بوو لە دەسەڵاتی عەباسی، لەدوای ئەبو عەباس، [[ئەبووجەعفەری مەنسوور|ئەبوجەعفەری مەنسووری]] برای بووە خەلیفە، کە بەدامەزرێنەری ڕاستی [[خەلافەتی عەباسی|دەوڵەتی عەبباسی]] دادەنرێت، توانی لێزانانە بەسەر ڕووداوەکاندا سەرکەوێت. وخەلافەتی عەباسی سەردەمی زێڕینی بەخۆیەوە بینی لە ماوەی خەلیفەی سێیەم ئەبو عەبدولڵا محەممەد مەھدی، و کۆتایی ھات لە سەردەمی خەلیفەی نۆیەم ئەبو جەعفەری ھارون واسیق بیلا، پرشنگدارترین ڕۆژانی سەردەمی زێڕین لە کاتی [[ھاروون ڕەشید|ھارون ڕەشید]] و ئەبو عەباس مەئموندا بوو، کە لەم کاتانەدا بەغدای پایتەخت گەشەی سەند و بووە مەڵبەندی ھونەر و ئەدەب و زانست و ژمارەیەکی زۆر زانا و مێژووناس و فەیلەسوف و پزیشک و زانای کیمیا و بیرکاری دەرکەوتن وەک ئیبن سینا و ئەبونەسر محەممەد فارابی و ئەبو عەلی ئیبن ھەیسەم، و ئیسلام زۆر خێرا و فراوان بڵاو بوویەوە ھەتاکو زۆربەی دەوڵەتێکی مەسیحی ئیسلام بوون. ھەروەھا کتێبخانە و ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوە بنیاتنران، و بیمارستان دروست کرا کە سەرەتایەک بوو بۆ نەخۆشخانەکانی ئێستا، و زانکۆ کرانەوە لە ھەموو وڵاتدا و یەکێک لەوانە زانکۆی قیروانە کە تا ئێستا ماوە. ==== لێک ھەڵوەشان و نەمانی برەوی خەلافەت ==== {{سەرەکی|دەوڵەتی ئەیوبی|دەوڵەتی فاتیمی|مەمالیکەکان}} لە کۆتایی سەدەی نۆیەمەوە [[خەلافەتی عەباسی|دەوڵەتی عەبباسی]] لێک ھەڵوەشا بۆ چەند ویلایەت و [[میرنشین]]ێک، ئەویش بەھۆی ئەو بزووتنەوە جەماوەری و ئایینییە جیاوازانەی دەرکەوتن لەو سەردەمە، ئەم ناکۆکییەش بوو ھۆی جیابوونەوەی نەتەوە نا عەرەبەکان لە [[عەرەب]] و ئەو نەتەوانە پێش عەرەب کەوتن لە شارستانی و ئەدەب و شیعردا، ئەم جیابوونەوانە وای کرد یەکەم بزووتنەوەی فارسی سەربکەوێت لەسەر دەستی تاھیری کوڕی حسەین، کە دەوڵەتی تاھیری دامەزراند لە خۆراسان ساڵی ٨١٩، و پێش ئەو ڕێکەوتەش [[میر]]ی عەلەوی ئیدریسی کوڕی عەبدولڵا دەوڵەتی ئەداریسەی لە [[مەغریب]] دامەزراند و فاسی کردە پایتەخت کە یەکەم دەوڵەتی شیعەی بە ھێز بوو لە مێژوودا، وبە ھەمان شێوە ئیبراھیمی کوڕی ئەغلەب لە تونس [[ئەغلەبییەکان|دەوڵەتی ئەغلەبی]] دامەزراند بوو و قیروانی کردە پایتەخت و چەند ھەڵمەتێکی بردە سەر [[ئیتاڵیا]] و [[فەڕەنسا]] و کۆرسیکا و [[ماڵتا]]. [[پەڕگە:Cairo - Islamic district - Al Azhar Mosque and University.JPG|وێنۆک|ڕاست|250px|مزگەوتی ئەزھەر، دیارترین ئاسەواری فاتمییەکان کە ماوەتەوە]] لەگەڵ ئەم جیاوازییە جەماوەریانە کۆمەڵەی ئایینی جیاوازیش {{قت|دروست بوون}}، و ئەم جیاوازیانەش موسڵمانانی کردە دەستە و پارتی جیاوازەوە، مێژووی عەباسی لە سەردەمی متوەکیلەوە دەستبەسەراگرتنی تورکەکانی تیایا دەرکەوت کە بەردەوام بوو بۆ ماوەی ١٠٠ ساڵ، و سەعیدی کوڕی حسەین خەلافەتی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتمییەکان]]ی لە تونس دامەزراند؛ و پاشان تورکە [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقییەکان]] دەرکەوتن و توانیان سەربکەون بەسەر سوپای عەباسی بەڵام ڕێزی خەلیفەی عەباسیان دەگرت و خەلیفە داوای یارمەتی لێکردن بۆ ڕیگرتن لە ھێرشی فاتمییەکان، لە دوای ئەم سەرکەوتنە تەغرول بیکی حەفیدی سەلجوق دەرکەوت کە دەرچوو بۆ ئیمپراتۆری بیزەنتییەکان بەلام نەیتوانی ھیچ لە ھەرێمێکە فەتح بکات، بەڵام جێ نشینەکەی ئەلب ئەرسەلان بە یارمەتی وەزیرەکەی توانی کاروباری دوڵەتەکەی ڕیک بخات و سەرکەوێت بەسەر ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانوس دیوجینوس لە جەنگی مەڵاز گرد ساڵی ١٠٧١، بەمە ڕێگە کرایەوە لەبەردەم سەلجوقییەکان کە بچنە [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] و دەوڵەتەکەیان دامەزراند کە ناسراوە بە سەلجوقی ڕۆم. [[پەڕگە:Hattin Estoire d'Eracles.jpg|وێنۆک|300px|داستانی حەتین لە نێوان خاچ پەرست و موسڵمانان]] لە ماوەی نێوان سەدەی یازدە و چواردەدا، مەمالیکە ئەورووپییە مەسیحییەکان زنجیرە ھێرشێکیان کردە سەر ڕۆژھەڵاتی ئیسلامی بۆ گەڕانەوەی زەوییە پیرۆزەکان، و بەتایبەت شاری [[ئورشەلیم|قودس]] لە دەستی موسڵمانان، و ئەم شەڕانە ناسراون بە شەڕی خاچھەڵگرەکان، و لە ھۆکارەکانی تری شەڕی خاچھەڵگری ئەو بانگەوازانە بوو کە بیزەنتییەکان دەیانکرد بۆ [[ئەورووپا]] دوای ئەوەی لەسەردەستی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقییەکان]] شکێنران، و چەندین ھۆکاری تر، و یەکەم شەڕی خاچھەڵگران توانیان کەنارەکانی شام بگرن ساڵی ١٠٩٥ گەیشتنە قودس، و لە دوای گرتنی [[قودس]] شانشینی لاتینیان دامەزراند کە لە سەرەتای سەدەی ١٢ بەھێزترین کاتی بوو، پاشان وردە وردە داڕما، تا موسڵمانان توانایان بەسەریاندا ھەبوو [[نورەدین زەنگی]] سەرۆکی دەوڵەتی ئەتابکە توانی ڕەھا بگەڕێنێتەوە لە ساڵی ١١٤٤ و ھەروەھا بەشێک لە میرنشینی ئەنتاکییە و تەڕابلس. * و لە ساڵی ١١٧٥ '''[[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەدینی ئەیوبی]]''' [[دەوڵەتی ئەییووبی|دەوڵەتی ئەیوبی]] دامەزراند لە میسر و شام و حیجاز دوای ئەوەی دوایین خەلیفەی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکان]]ی لادا، وزنجیرەیەک ھێرشی کردە سەر خاچھەڵگرەکان کە دیارترینیان داستانی حەتین بوو لە ساڵی ١١٨٧ کە تێیدا موسڵمانان سەرکەوتنێکی گەورەیان بەدەست ھێنا، و قودسیان گێڕایەوە ھاوکات لەگەڵ زۆر لە شارەکانی [[شام]]، ولەدوای مردنی [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەدینی ئەیوبی]] لاوازی و تێکچوون دەوڵەتی ئەیوبی گرتەوە تا بە تەواوی تیا چوو لە ساڵی ١٢٥٠. لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی ئەییوبی، [[مەمالیکەکان]] دەوڵەتەکەیان دامەزراند لە میسر لە ساڵی ١٢٥٠، و ھێزە بەھێزەکانی [[مەغۆل]] لە ناوەڕاستی [[ئاسیا]]وە ھاتن و گەیشتنە دەروازەکانی بەغدا، خەلیفەی عەباسییەکان (موستەعسیم بیلا) ڕۆیشت بۆ بینینی سەرکردەی مەغۆل (ھۆلاکۆ خان)، وھۆلاکۆ داوای لێکرد کە داوا لە خەڵکی [[بەغدا]] بکات چەکەکانیان دانێن و بڕۆنە دەرەوە لە شار، پاشان مەغۆل شمشێری لەسەر ملی خەڵکی بەغدا دانا چل ڕۆژ ماڵ و سامانیان {{قت|تاڵان کردن}} و خەڵکەکەیان ھیلاک کرد و خەلیفە ومناڵ و کەسوکاریان کوشت، پاشان مەغۆل ڕۆیشتن بەرەو ڕۆژاوا و گرنگترین شارە سوورییەکانی وەک دیمەشق و حەلەبیان گرت، و پێش ئەوەی بڕۆن بەرەو باشوور بۆ [[میسر]]، سوپای مەمالیک بەرەو ڕوویان بوویەوە بەسەرکردایەنی زاھیر بیبرس و سەیفەدین قەتز و سەرکەوتن بەسەریاندا لە داستانی عەین جالوت نزیک شاری [[ناسرە]] لە ساڵی ١٢٦٠، دوای ئەوەی بیبرس سەرکەوت بەسەر مەغۆلدا ھێرشی کردە سەر خاچھەڵگرەکان، کە ھەموو قەڵا و شارەکانی یەک لە دوای یەک گرتن، و بەردەوام بوون ھەتا سوڵتان ئەشرەف سەڵاحەدین خەلیل بەندەرە سەرکییەکەی گرتن، و لەسەردەمی [[مەمالیکەکان]] زۆر لە مەغۆلەکان ئیسلام بوون و بڵاویان کردەوە لە ھەرێمەکانی خۆیان وەک [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] و نیمچە قاڕەی ھندی و ئەورووپای ڕۆژھەڵات و نیمچە دوورگەی قەرم. و[[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] مەڵبەندی خەلافەتیان گواستەوە بۆ قاھیرە، و حوکمی مەمالیکەکان بەرەو لاوازی ڕۆیشت لە ناوەڕاستی سەدەی پازدە، زۆربەی سوڵتانەکانی لاواز بوون، دوای ئەوەی کە عوسمانییەکان گەیشتنە [[سووریا]] وئەمەش ئاماژەبوو بۆ گرتنی میسریش. [[پەڕگە:Ottoman Empire 16-17th century.jpg|وێنۆک|380px|دەوڵەتی عوسمانی لە فراوانترین ئاستیدا ساڵی ١٦٨٣, ناوچەکانی سەر بە دەوڵەتەکە بە سەوز ڕەنگ کراوە]] === سەردەمی عوسمانی (١٥١٧–١٩٢٣) === {{سەرەکی|دەوڵەتی عوسمانی|سوڵتان عوسمانی یەکەم| محەممەدی دووەم}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] دەگەڕێنەوە بۆ ئۆرتۆغرۆل، سەرکردەی ھۆزی قابی تورکی، کە ئیشیان دەکرد لە بەرژەوەندی عەلائەدین سەلجوقی سوڵتانی [[قۆنیە]]، و دوای مردنی ئۆرتۆغرۆل، عوسمانی کوڕی سەرکردایەتی ھۆزەکەی گرتە دەست، کە دڵسۆز بوو بۆ دەوڵەتی سەلجوقی لەگەڵ ھەموو ئەو کێشانەی تیای بوو، و کاتێک [[مەغۆل]] دەوڵەتی قۆنییەی سەلجوقیان گرت، خێرا عوسمان سەربەخۆیی ڕاگەیاند لە [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقییەکان]]، و بەدامەزرێنەری ڕاستی ئەو دەوڵەتە تورکییە گەورەیە دادەنرێت کە ھەر بە ناوی ئەوەوە ناونرا، عوسمان و جێ نشینەکانی دەستیان کرد بە فەتح کردنی میرنشین و وڵاتەکانی دەوروبەریان کە پێشتر ئیسلامیان پێ نەگەیشتبوو وەک [[یۆنان]] و مەقدۆنیا و ئەلبانیا و [[بولگاریا]]، و لە ساڵی ١٤٥٣ حەوتەم سوڵتانی عوسمانی محەممەدی دووەم ناسراو بە '''[[محەممەدی دووەم|سوڵتان محەممەد فاتیح]]'''، فەتحی قوستەنتینەی کرد و ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتییەکانی ڕوخاند، کە ھەموو موسڵمانانی جیھان زۆر دڵخۆش بوون پێی، بەوەباوەڕەی کە ئەم ڕووداوە پێشبینی پێغەمبەر [[محەممەد]] بووە کە وتویەتی (فەتحی قوستەنتینییە دەکرێت، باشترین ئەمیر ئەو [[ئەمیر]]ەیە و باشترین سوپا ئەو سوپایەیە)، و سەرکەوتنی عوسمانییەکان بەسەر بیزەنتییەکان دەگەڕێتەوە بۆ بەکارھێنانی چەکە پێشکەوتووەکانیان ڕاھێنان و توانای بەرزی سەربازەکانیان، و لەو سەردەمەدا چەند دەوڵەتێکی ئیسلامی دەرکەوتن لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] و [[شام]]، وەک دەوڵەتی تەیموری و [[سەفەوییەکان|دەوڵەتی سەفەوی]]، کە دەوڵەتی سەفەوی دامەزرا لەسەردەستی ئیسماعیلی یەکەم کوڕی حەیدەر سەفەوی، لە [[ئێران]] و[[ئازەربایجان]] و ڕۆژھەڵاتی [[عێراق]]، و شیعەی سەپاند بەسەر خەڵکەکە و وای کرد کە شیعەکانی [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] کە لەژێر دەستی عوسمانییەکان بوون شۆڕش بکەن، [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەم]]، حەفیدی سوڵتان محەممەد فاتیح شۆڕشەکەی ملکەچکرد و لەناوی بردن و پاشان کەوتە سەفەوییەکان و سەرکەوت بەسەریاندا لە داستانی [[شەڕی چاڵدێران|چاڵدێران]]، ودوای ئەم داستانە سەلیم سەرنجی چووە سەر سوڵتانی [[مەمالیکەکان]]، دوای ئەوەی مەمالیکەکان ڕێکەوتنی نھێنیان کردبوو لەگەڵ سەفەوییەکان لە ترسی فراوانخوازی سەلیم کە ئامانج لێی یەکخستنی ھەموو وڵاتە سونییەکان بوو لەژێر دەسەڵاتیدا. [[پەڕگە:Zonaro GatesofConst.jpg|وێنۆک|ڕاست|سوڵتان محەممەد فاتیح کاتێک دەچێتە قوستەنتینەوە]] * و لە ساڵی ١٥١٦ سوڵتان سەلیم سەرکردایەتی سوپاکەی کرد بەڕەو [[سووریا]] مەمالیکەکانی شکاند و وڵاتی شامی گرت، پاشان بەردەوام بوو بەرەو میسر و کوشتارێکی زۆری لە مەمالیکەکان کرد وسەرکەوت بەسەریاندا و میسری گرت لە ١٥١٧ز، و دوایین خەلیفەی عەباسی لەگەڵ خۆی بردەوە بۆ قوستەنتینییە، کە محەممەد متوەکیل بیلا بوو وازی لە خەلافەت ھێنا بۆ سەلیم، بەم شێوەیە نەوەکانی عوسمان بوونە خەلیفەی [[موسڵمان]]ان لەو کاتەوە، ولەدوای مردنی سوڵتان سەلیم سولەیمانی کوڕی دەسەڵاتی گرتە دەست، کە لە سەردەمی {{قت|ئەمدا}} بەرەوپێشچوون لە فەتحکردن بە بەرەو پێشچونێکی گەورە، و عوسمانییەکان دەستیان گرت بەسەر ھەرێم و میرنشینی زۆردا لە ئەورووپای ڕۆژھەڵات و شاری بەلەگرادیان فەتح کرد، و دووجار ڤێیەنایان گەمارۆدا بەڵام نەیانتوانی بچنە ناوەوە، و لە دوای سەردەمی [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سولەیمان]]، دەوڵەتەکە لاوازی گرتییەوە تا سەردەمی سوڵتان محەممەدی چوارەم، لەم کاتدا عوسمانییەکان ھێرشیان کردە سەر [[ئوکراینا]] و گرتیان و بۆ دواجار گەمارۆی ڤێیەنایان دایەوە لە ساڵی ١٦٨٣ بەڵام گەڕانەوە دواوە، لەو کاتەوە تێکشکان عوسمانییەکانی گرتەوە وزۆر لە دارایییەکانیان لە دەستدا لە [[ئەورووپا]]. * و لە سەدەی ١٨دا، بزووتنەوەی وەھابی دەرکەوت لە [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] لەسەر دەستی محەممەدی کوڕی عەبدول وەھاب، بانگەوازی دەکرد بۆ پاککردنەوەی ئایینی ئیسلام و گەڕانەوە بۆ ئیسلامی بنەڕەتی، عوسمانییەکان بەرەنگاری ئەم بزووتنەوەیە بوون و شۆڕشەکەیان سەرکوت کردن بەڵام بە تەواوی نەیانکوژاندنەوە، تا لە سەدەی ١٩ بانگەوازی سەلەفی و بەریولی یان دەست پێکرد، لە ھەمان سەدەدا ئیمپراتۆرییەتی [[مەغۆل]]ی یھندی ئیسلامی بە تەواوی تیا چوو لەسەر دەستی بەریتانییەکان، و ناکۆکی نەتەوەیی لە وڵاتەکانی [[بالکان|بەلقان]] دەستی پێکرد کە وای کرد زۆریان سەربەخۆییان وەرگرت لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]]، و ژمارەی کۆچکردنی ھیند و ئێندۆنیزییە موسڵمانەکان زیادی کرد بۆ وڵاتەکانی کاری بی کە گەورەترین کۆمەڵگەی ئیسلامی دروست بوو لە دوو ئەمریکاکەدا، ھەروەھا ڕێگەی بازرگانی نوێ دروست بوو لە [[ئەفریقا]]دا، ئەمەش وای کرد زۆر لە بانگەوازکارە موسڵمانەکان بڕۆن بەرەو ئەوێ بۆ بڵاوکردنەوەی ئیسلام، کە ژمارەیان لە ئەفریقا، لە باشووری بیابانی گەورە بووە دوو ئەوەندە لە نێوان ساڵی ١٨٦٩ و ١٩١٤، سەردەمی عوسمانییەکان تەواو بوو لە کۆتایی جەنگی جیھانی یەکەم ودەوڵەتی عوسمانی تێک شکا لەبەرامبەر ھێزی ھاوپەیمانان، و زۆربەی بەشەکانی دەوڵەتەکە داگیر کران، و لە ساڵی ١٩٢٤ سەرۆککۆماری [[تورکیا]] [[مستەفا کەمال ئاتاتورک|مستەفا کەمال ئەتاتورک]] پۆستی خەلیفەی ھەڵوەشاندەوە ودەسەڵاتە زەمەنی و ئایینییەکەی تواندەوە. === دوای سەردەمی عوسمانی (١٩١٨-ئێستا) === زۆربەی وڵاتە ئیسلامییەکانی ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان داگیر کران لەلایەن وڵاتەکانی [[ئەورووپا]]وە لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا، و دوای ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]] زۆربەی خاکی ئەو دەوڵەتەیان دابەش کرد لە نێوانیاندا بەپێی ڕێککەوتننامەی سایکس بیکۆ، و ملکەچیان کردن بۆ دەسەڵاتیان، و ھەر لە سەدەی بیستەمدا ھەموو وڵاتەکان سەربەخۆییان وەرگرت و ھەر وڵاتێک بوونێکی سەربەخۆی ھەبوو و کە ھیچ شتێک بە یەکیانەوە نابەستێت بێجگە لە زمان و ڕۆشنبیری و برایەتی نەبێت؛ و ڕێکخراوی گۆنگرەی ئیسلامی دامەزرا ساڵی ١٩٦٩ و ھەموو وڵاتە ئیسلامییەکانی دنیا بوونە ئەندام تێیدا، ئەمەش لە دوای ڕووداوی سووتانی مزگەوتی ئەقسا بوو لەسەر دەستی ئیسرائیلییە توندڕەوەکان کە بانگەشەی ئەویان دەکرد پەیکەری سولەیمان لەژێر مزگەوتەکەدایە، و لە کۆتایییەکانی سەدەی بیست شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران ھەڵگیرسا و دەوڵەتەکەی گۆڕی بۆ دەوڵەتی ئیسلامی، ھەروەھا چەند ڕێکخراو و پارتی ئیسلامی دامەزران بۆ بەرەنگاری [[داگیرکاری]] بیانی بۆ وڵاتەکانیان وەک حزب اللە لە [[لوبنان]] و ڕێکخراوی قاعیدە لە [[ئەفغانستان]]. و لە سەرەتای سەدەی بیست ویەک ھێرشی ئیرھابی کرایە سەر ناوەندی بازرگانی جیھانی لە شاری نیۆیۆرک لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، و پەنجەی تۆمەت خرایە سەر ڕێکخراوی قاعیدە، کە ئەمەش کاردانەوەیەکی سلبی ھەبوو لەسەر وێنەی ئیسلام لە جیھانی ڕۆژاوادا. == کۆمەڵە ئیسلامییەکان == کۆمەڵە ئیسلامییەکان ئەو کۆمەڵ و دەستانەن کە پێک ھاتوون لەسەر بۆچوونێک لەگەڵ بۆچوونی دەستە و کۆمەڵەکانی تر جیاوازە، جا ئەم جیاوازییە بەھۆی تێگەیشتنی لێکدانەوەیانە بۆ ھەندێک زاراوە. لە [[پێغەمبەر]]یشەوە ھاتووە فەرموویەتی (گەلەکەی من دەبێت بە (٧٣) کۆمەڵ و دەستە ھەموویان گومڕان، تەنھا یەکێکیان نەبێ. وتیان:کێ؟ فەرمووی: لەسەر ئەوەن کەمن لەسەری دەڕۆم). بەناوبانگترین دەستە و [[کۆمەڵە ئیسلامیەکان]]یش ئەمانەن: * [[سوننە|ئەھلی سوننە]] * [[ئەشعەریەت|ئەشعەرییەکان]] * [[ماتوریدی|ماتریدییەکان]] * [[موعتەزیلە]] * جەبرییەکان * مورجیئەکان * [[خەواریج]] * [[شیعە]] زۆرێکیش لەم دەستانە چەندان لقی تری بچووکیان لێ دەبێتەوە. == ڕێباز و ڕێڕەو شەریعەی ئیسلامی == مەبەست پێی ئەم [[یاسا]] و داڕێژراونەی ئایینی ئیسلامە، کە بەسەر محەممەد ھاتووەتە خوارەوە، جا چ پەیوەندی بە بیروباوەڕەوە ھەبێت یاخود بە کردار و ھەڵسوکەوت، بەڵام وشەی (شەریعە) زیاتر وای لێھاتووە کە مانای دووەمیان بدات. === ئامانجەکانی (مەقاسیدی) شەریعەت === یەکەم ئامانجی [[شەریعەتی ئیسلامی]] پارێزگاریکردنی شتە سەرەکییەکانە، کە پێنج شتی پێویستن بۆ ژیانی خەڵکی کە پارێزگاریکردنی [[ئایین]] و گیانی [[مرۆڤ]] و [[مێشک]] و ماڵ و وەچەکەیەتی.. === تایبەتمەندییەکانی شەریعەت === [[شەریعەتی ئیسلامی]] بەوە جیادەکرێتەوە، کە ھەندێک تایبەتمەندی ھەیە لە ھیچ [[ئایین]] و پرۆگرام و بەرنامەیەکدا نییە، چونکە بە پوختی و ڕێکی دارێژراوە و ناکۆکی و دژایەتی لە نێوان ئایەتەکانیدا نییە و یەکترگر و ئاسانە و بەدیھێنەری دادگەری و یەکسانی و ئازادییە بۆ مرۆڤەکان لە گرنگترینی ئەم تایبەتمەندیانە ئەمانەن: === گشتگیری === ئەوەتا بەرنامە و ڕێبازی پەرستشی داناوە کە ئەمیش بە ڕێکخستنی پەیوەندی نێوان [[مرۆڤ]] و [[خودا]] وەک: [[نوێژ]] و [[ڕۆژوو لە ئیسلامدا|ڕۆژوو]] و [[زەکات]] و [[حەج]]. ھەروەھا بەرنامە و ڕێباز و حوکمی زۆری بۆ ڕەفتار و ھەڵسوکەوت داناوە ئەمیش بە ڕێکخسنتی پەیوەندی نێوان خەڵکی لەگەڵ خودی خەڵک لە نێو دەوڵەتێکی ئیسلامی، ھەروەھا پەیوەندی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]] لەگەڵ دەوڵەتانی تر، جا ئەم بەشەی حوکمی ڕەفتار و ھەڵسوکەوتە -احکام المعاملات- دابەش دەبێت بەسەر: * حوکمەکانی باری کەسێتی: کە پەیوەستە بە خانەوادە لەمارەبڕین و ژن ھێنان و مافەکانی ھاوسەرایەتی و ڕەچەڵەک و تەڵاق دان و ماوەکەی و خەرجی. * حوکمەکانی باری شارستانی: کە پەیوەستە بە کڕین و فرۆشتن بارمتە و بریکاری و مافی کڕین پێش کەسانی تر -شفعە- ھەر چ مافێک کە پەیوەست بە ماڵ و سامان. * حوکمەکانی تاوان (جنائی): کە پەیوەستە بەم [[تاوان]]انە کە کەسی پێگەیشتووی تێگەیشتوو ئەنجامی دەدات ئەو سزایەش کە شایانییەتی. * حوکمەکانی چونییەتی پێشکەشکردنی داوا -مرافعات-: کە پەیوەستە بە دادگەو داوا و بەڵگەکان. * حوکمە دەستوورییەکان: کە پەیوەستە بە داڕێژانی حوکم و بنەماکانی و دەسەڵاتی سەردار و کاربەدەستان بەسەر ئەوانەی کە بە سەریانەوەن [[ماف]] ئەرکی ھەردوولایان. * حوکمە نێودەوڵەتییەکان: کە پەیوەستە بە پەیوەندی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]] بە دەوڵەتانی تر و ھەڵسوکەوت لەگەڵ کەسانی نا[[موسڵمان]] لە دەوڵەتی ئیسلامی. ئەم نەخشە کێشی و ھێلکاری ڕێکخستنەش بەم دوایییە سەری ھەڵداوە، کەمەبەست پێی تەنھا ڕێکخستن و ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە و خوێندن، ئەگینا، لە بۆچوونی ئیسلامیدا ھیچ چالاکیێکی مرۆییانە نییە کە مانا پەرستشی بەسەردا نەچەسپێ، بەڵکو مەبەست لە بوونی مرۆڤ لە ژیاندا بەندایەتی کردنی خودایە، {{قورئان|سوورەت=٥١|ئایەت=٥٦|کوردی=و من جن و مرۆڤم دروست نەکردووە تەنھا بۆ ئەوە نەبێ بە تاک و تەنھا بمپەرستن و ملکەچی فەرمانی من بن.}} جا ئەم یاسا و [[ڕێسا]] و حوکمە شەرعیانە، ڕێکخەری ژیانیخەڵکن، و سوود مەندن بۆتاکەکانی کۆمەڵگەی ئیسلامی، بەشێوازێکی ڕێکی پەروەردەیی، بۆ نموونە نوێژ، پەیوەندیێکە لە نێوان بەندە وخواد، جاکە خودای گەورە باسی ئەوپەرستشە پەروەردەیییەی [[کۆمەڵگا]]دەکات، {{قورئان|سوورەت=٢٩|ئایەت=٤٥|کوردی=بەدڵنیایی نوێژ قەدەغەی خەڵکی دەکات و دەیانگەڕێنێتەوە لە خراپەکاری و تاوان و ھەر شتێک کە پێچەوانەی شەریعەت بێت}}، ڕۆژووش پاڵنەرێکە بۆ پارێزگاری، {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٨٣|کوردی=ئەی باوەڕداران ئێوە ڕۆژووی مانگی ڕەمەزانتان لەسەر فەرز کراوە [ ھەروەکو چۆن لەسەر ئوممەتانی پێش ئێوەش فەرز کرابوو بەڵکو تەقوای خوای گەورە بکەن}}. زەکاتیش مایەی پاکییە،{{قورئان|سوورەت=٩|ئایەت=١٠٣|کوردی=ئەی محمد - صلی اللە علییە وسلم - لە ماڵەکانیان صەدەقەو خێرێک وەربگرە یان زەکاتی فەرز وەربگرە کە بەھۆیەوە پاکیان دەکەیتەوە لەو تاوان و شتانەی کە پێیانەوەیە}}. حەج کردنیش دەبێتە ھۆی دوور کەوتنەوە لەزمان پیسی بەھۆی جوێن و کیشمە کێشم و قسەی ناشرین،{{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٩٧|کوردی=کاتی حەج چەند مانگێکی دیاری کراوە کە (شەوال و ذو القعدة و ذو الحجة)یە، یاخود وتراوە: (شەوال و ذو القعدة و دەی ذو الحجة)یە جا ھەر کەسێک ئیحرامی بەست ئەوە پێویستە لەسەری حەج بکات [ئەوکاتە کە ئیحرامی بەست نابێ جیماع بکات و بچێتە لای خێزانی، یان قسەی خراپ لەگەڵ ژندا بکات و نابێ لە سنووری شەرع دەرچێ بەوەی کە سەری بتاشێ یان ھەر شتێکی تر بکات، یان زوڵم بکات یان قسەی ناشرین بکات و نابێ دەمەقاڵێ و مشتومڕ لەگەڵ خەڵکدا بکات لە کاتی حەجدا.}}. == لە ئاسانکارییەکانی ئیسلام و بێ گیروگرفت بوونی == نەگرتنی دەرگای [[پەشیمانی]] ([[تۆبە]]) و گەڕانەوە بۆ لای خودا، لەبەردەم تاونباران تائەوکاتەی دەمرن یان ڕۆژلە خۆراواوە ھەڵبێت، کە بەڕاستی ئەمەش ئاسودەیی، و خۆشی بۆ دەروونی کەسی تاوانبار، و ئازادی دەکات لە ھەستکردن بە گوناھ و تاوان، {{قورئان|سوورەت=٣٩|ئایەت=٥٣|کوردی=پێیان بڵێ: ئەی بەندەکانم، ئەی ئەوانەی زێدە ڕۆییتان کردووە لە سەرخۆتان، لە سۆز و میھری خودا بێ ئومێد مەبن خودا لە ھەموو گوناھێک خۆش دەبێ، چونکە ئەو لێبوردە و بەخشندەیە}}. == دادگەری == ئەم بنەمایەش کە لە بانگەوازەکانی قورئان خۆی دەنوێنێ، کەفەرمان ئەفەرمووێ بە دادگەری ڕەھا لە نێوان خەڵکی و ڕێ دەگرێ لە جەور و ستەم لەگەڵ ئەوانەش کە ڕقمان لێک دەبێتەوە، بەیەک ھەڵدەشاخێن،{{قورئان|سوورەت=٥|ئایەت=٨|کوردی=ئەی باوەڕداران دادپەروەر بن بەرامبەر خێزان و مناڵەکانتان یان لە نێوان خەڵکدا، یان فەرمانڕەوایان ھەمووتان دادپەروەر بن بۆ خوای گەورە نەک بۆ ڕیاو ناوبانگ دەرکردن شایەتی بدەن بەدادپەروەری و ڕق لێبونتان بۆ کەسانێک واتان لێ نەکات کە دادپەروەر نەبن بەڵکو ئێوە دادپەروەر بن لە نێوان دۆست و دوژمندا ئەمە نزیکترە لە تەقواوە یان نزیکترە لەوەی کە خۆتانی پێ بپارێزن لە ئاگری دۆزەخ و تەقوای خوای گەورە بکەن بەڕاستی خوای گەورە زانستێکی وردەکاری ھەیە بە کردەوەکانی ئێوە.}}. قورئانیش باسی ئەوەی کردووە کە گەلانی پێشوو بەھۆی زۆرداری و بەربڵاوی ستەمەوە لەناوچوون،{{قورئان|سوورەت=١٠|ئایەت=١٣|کوردی=و بە دڵنیایی ئوممەتانی پێش ئێوەمان لەناوبرد کاتێک کە زوڵم و ستەمیان کرد و پێغەمبەرانی خوای گەورە بەبەڵگەی ڕوون و ئاشکراو موعجیزە ھاتن بۆ لایان بەڵام ئیمانیان نەھێناو بەم شێوازەش لەناومان بردن، و بەم شێوازەش کەسانی تاوانبار لەناو دەبەین، کە ئەمە ھەڕەشەیە بۆ کافرانی مەککە.}}. لە مێژووی ئیسلامدا دادگەری بەڕوون و ئاشکرایی بەرچاودەکەوێ، بگرە لەگەڵ ناموسڵمانانیش، ئەوەتا لە بەسەرھاتی عومەری کوڕی خەتاب، لەگەڵ ئەوقیبتییەی (قبگی) کەھاتبوو شکاتی لە لای ئەودەکرد، کە کوڕی سەرداری سەرکردەی میسڕی ئەوکات، عەمری کوڕی عاس، شەقێکی بەناڕەوا لێ داوە، عومەریش دادوەری لەگەڵ کرد تۆڵەی بۆ کردەوە پێی وت: لەو کوڕە بدە کە دووجار بەڕێزە. لە ڕاستیشدا ئەو دادگەری و نەبوونی جەورستەمە، خەڵکی شامی موسڵمان کرد، ھەرچەندە کەخاچ پەرست بوون؛ بەڵام ئیسلامبوونی خۆیان ڕاگەیاند، لەگەڵ ئەوەی ژێر دەستەی ڕۆمەکان بوون، و خاچ پەرستیش بوون. == کۆمەڵگە == [[پەڕگە:Muslim distribution.png|وێنۆک|380px|دابەشبوونی ئیسلام لە جیھاندا]] === دیمۆگرافیا و بڵاو بوونەوە === {{سەرەکی|ئیسلام بەپێی وڵات}} == دیمۆگرافیا == [[پەڕگە:Islam_percent_population_in_each_nation_World_Map_Muslim_data_by_Pew_Research.svg|وێنۆک|ڕێژەی موسڵمانانی جیھان بەپێی وڵات.]] تا ساڵی ٢٠٢٠ نزیکەی ٢٤%ی دانیشتوانی جیھان، واتە نزیکەی ١.٩&nbsp;ملیار کەس، موسڵمانن.<ref name="www.pewresearch.org-2022">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/topic/religion/religious-demographics/pew-templeton-global-religious-futures-project/|سەردێڕ=Pew-Templeton Global Religious Futures Project - Research and data from Pew Research Center |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230205195540/https://www.pewresearch.org/topic/religion/religious-demographics/pew-templeton-global-religious-futures-project/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/religion/2011/01/27/the-future-of-the-global-muslim-population/|سەردێڕ=The Future of the Global Muslim Population |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230930233955/https://www.pewresearch.org/religion/2011/01/27/the-future-of-the-global-muslim-population/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/08/09/muslims-and-islam-key-findings-in-the-u-s-and-around-the-world/|سەردێڕ=Muslims and Islam: Key findings in the U.S. and around the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221108121140/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/08/09/muslims-and-islam-key-findings-in-the-u-s-and-around-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٠ ڕێژەکە ١٢.٣% بووە، لە ساڵی ١٩٩٠دا ١٩.٩% بووە و پێشبینییەکان پێشبینی دەکەن کە تا ٢٠٥٠ ڕێژەکە ببێتە ٢٩.٧%. توێژینەوەی پیو مەزەندە دەکات کە ٨٧-٩٠% موسڵمانان [[سوننە]] و ١٠-١٣% [[شیعە|شیعەن]]. {{Sfnp|Pew Forum for Religion & Public Life|2009}} نزیکەی ٤٩ وڵات [[جیھانی ئیسلامی|زۆرینەی موسڵمانن]]، {{Sfnp|Pew Forum for Religion & Public Life|2009}} <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ba-Yunus|یەکەم=Ilyas|ناونیشان=https://archive.org/details/muslimsunitedsta00bayu|سەردێڕ=Muslims in the United States|دوایین٢=Kone, Kassim|بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing]] Group|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٨٢٥-١|پەڕە=[https://archive.org/details/muslimsunitedsta٠٠bayu/page/n١٨٦ ١٧٢]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/features/2018/3/7/islam-in-russia/|سەردێڕ=Islam in Russia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228024349/https://www.aljazeera.com/amp/features/2018/3/7/islam-in-russia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Book review: Russia's Muslim Heartlands reveals diverse population |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |ناونیشان=https://www.thenational.ae/arts-culture/book-review-russia-s-muslim-heartlands-reveals-diverse-population-1.723230 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190114210257/https://www.thenational.ae/arts-culture/book-review-russia-s-muslim-heartlands-reveals-diverse-population-1.723230 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ٦٢%ی موسڵمانانی جیھان لە ئاسیا دەژین، و ٦٨٣ ملیۆن موسڵمان تەنیا لە ئەندەنوسیا و پاکستان ، [[ئیسلام لە ھیندستان|ھیندستان]] و بەنگلادیش ھەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usnews.com/usnews/graphics/religion/islams_global_reach.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110122200555/http://www.usnews.com/usnews/graphics/religion/islams_global_reach.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|وێبگە=[[U.S. News & World Report]]}}</ref> {{Sfnp|Pew Forum for Religion & Public Life|2009}} <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pechilis|یەکەم=Karen|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C|سەردێڕ=South Asian Religions: Tradition and Today|دوایین٢=Raj|یەکەم٢=Selva J.|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٤٤٨٥١-٢|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U٠C&pg=PA١٩٣ ١٩٣]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228024331/https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> موسڵمانانی عەرەب گەورەترین گرووپی نەتەوەیی لەنێو موسڵمانانی جیھان پێکدەھێنن، بەدوایدا بەنگالییەکان <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Richard Eaton|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pR0LzVCpfw8C|سەردێڕ=Islam in South Asia in Practice|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٣١٣٨-٨|editor-last=Barbara D. Metcalf|پەڕە=٢٧٥|chapter=Forest Clearing and the Growth of Islam in Bengal}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meghna Guhathakurta|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=haGORCJRlOUC&pg=PA50|سەردێڕ=The Bangladesh Reader: History, Culture, Politics|دوایین٢=Willem van Schendel|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Duke University Press|ژپنک=٩٧٨-٠٨٢٢٣٥٣١٨٨|پەڕە=٥٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230707092408/https://books.google.com/books?id=haGORCJRlOUC&pg=PA50|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و پەنجابیەکان دێن. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gandhi|یەکەم=Rajmohan|سەردێڕ=Punjab: A History from Aurangzeb to Mountbatten|بڵاوکەرەوە=Aleph Book Company|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٨٣٠٦٤-٤١-٠|شوێن=New Delhi, India, Urbana, [[Illinois]]|پەڕە=١}}</ref> زۆربەی خەمڵاندنەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە چین نزیکەی ٢٠ بۆ ٣٠ ملیۆن موسڵمانی ھەیە (١.٥% بۆ ٢%ی دانیشتووان). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/|سەردێڕ=China |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210213122152/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|وێبگە=[[The World Factbook]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71338.htm|سەردێڕ=China (includes Hong Kong, Macau, and Tibet) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190710075050/https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71338.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|وێبگە=Archived Content}}</ref> ئیسلام لە ئەوروپا دووەم گەورەترین ئایینە لە دوای [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحی]] لە زۆرێک لە وڵاتان، ڕێژەی گەشەکردن بە پلەی یەکەم دەگەڕێتەوە بۆ کۆچکردن و بەرزبوونەوەی ڕێژەی لەدایکبوونی موسڵمانان لە ساڵی ٢٠٠٥، <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Muslims in Europe: Country guide|ئیش=[[BBC News]]|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090929213440/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm}}</ref> کە ٤.٩%ی ھەموو دانیشتوانی ئەوروپا لە ساڵی ٢٠١٦دا پێکدەھێنێت. <ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Hackett |یەکەم=Conrad |سەردێڕ=5 facts about the Muslim population in Europe |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[Pew Research Center]] |ناونیشان=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/11/29/5-facts-about-the-muslim-population-in-europe/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105202657/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/11/29/5-facts-about-the-muslim-population-in-europe/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> گۆڕینی ئایین ھیچ کاریگەرییەکی لەسەر گەشەی دانیشتوانی موسڵمان نییە چونکە "پێدەچێت ژمارەی ئەو کەسانەی کە لەڕێگەی ئایینییەوە دەبنە موسڵمان بە نزیکەیی یەکسان بێت بە ژمارەی ئەو موسڵمانانەی کە ئیسلام بەجێدەھێڵن". ھەرچەندە، پێشبینی دەکرێت ئیسلام لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠٥٠دا لە ڕێگەی گۆڕینی ئایینییەوە ٣ ملیۆن کەسی بۆ زیاد بووبێ، کە زۆربەیان لە ئەفریقای ژێر سەحران (٢.٩ ملیۆن). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pewforum.org/files/2015/03/PF_15.04.02_ProjectionsFullReport.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20150429153811/http://www.pewforum.org/files/2015/03/PF_15.04.02_ProjectionsFullReport.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/|سەردێڕ=The Changing Global Religious Landscape |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220218030628/https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Pew Research Center}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتێکی [[سی ئێن ئێن]] "ئیسلام لە ھەموو چین و توێژەکانی ژیانەوە موسڵمانانی کۆکردۆتەوە، دیارترینیان ئەمریکییە ئەفریقییەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fast-growing Islam winning converts in Western world|بڵاوکەرەوە=[[CNN]]|ناونیشان=http://edition.cnn.com/WORLD/9704/14/egypt.islam/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181015114027/http://edition.cnn.com/WORLD/9704/14/egypt.islam/}}</ref> لە بەریتانیا ساڵانە نزیکەی ٦ ھەزار کەس موسڵمان دەبن و بەپێی بابەتێکی ڕاپرسی مانگانەی موسڵمانانی بەریتانیا، زۆربەی موسڵمانە نوێیەکان لە بەریتانیا ژن بوون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://artsweb.bham.ac.uk/bmms/2000/06June00.asp#Women%20convert|سەردێڕ=BMMS June 2000 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080214160750/http://artsweb.bham.ac.uk/bmms/2000/06June00.asp#Women%20convert |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|لە=Women convert}}</ref> بەپێی ''ھەواڵێکی ڕۆژنامەی ھافینگتۆن پۆست'' ، "چاودێران مەزەندە دەکەن کە ساڵانە ٢٠ ھەزار ئەمریکی موسڵمان دەبن"، زۆربەیان [[ژن لە ئیسلامدا|ژن]] و ئەفریقییە ئەمریکییەکانن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.huffpost.com/entry/post-911-islam-converts_n_935572|سەردێڕ=Conversion To Islam One Result Of Post-9/11 Curiosity |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111201117/https://www.huffpost.com/entry/post-911-islam-converts_n_935572 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=HuffPost |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bindel |یەکەم=Julie |بەستەری نووسەر=Julie Bindel |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://standpointmag.co.uk/features-may-10-why-do-western-women-convert-julie-bindel-islam-female-conversion|سەردێڕ=Why do Western Women Convert? - Standpoint |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006102003/http://standpointmag.co.uk/features-may-10-why-do-western-women-convert-julie-bindel-islam-female-conversion |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=[[Standpoint (magazine)|Standpoint]]}}</ref> بە ھەردوو ژمارە لەسەدا و کۆی گشتی، ئیسلام خێراترین گروپی ئایینی گەورەی جیھانە کە گەشە دەکات، و پێشبینی دەکرێت تا کۆتایی سەدەی بیست و ببێتەگەورەترین گروپی جیھان و [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحی]] تێپەڕێنێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lipka |یەکەم=Michael |دوایین٢=Hackett |یەکەم٢=Conrad |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/why-muslims-are-the-worlds-fastest-growing-religious-group/|سەردێڕ=Why Muslims are the world’s fastest-growing religious group |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190514123559/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/why-muslims-are-the-worlds-fastest-growing-religious-group/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Pew Research Center |زمان=en-US}}</ref> <ref name="pew2015" /> بەپێی خەمڵاندنەکان، تا ساڵی ٢٠٥٠، ژمارەی موسڵمانان نزیکەی یەکسان دەبێت بە ژمارەی مەسیحییەکان لە سەرانسەری جیھان، "بەھۆی تەمەنی گەنجی و ڕێژەی بەرزی منداڵبوونی موسڵمانان بە بەراورد بە گروپە ئاینییەکانی دیکە". و لەوەدایە کە لە کیشوەرەکانی ئەمریکادا بگاتە ھەمان ئاست، بەڵام ١٥ گەورەترین وڵاتی ئیسلامی ئەمانەی خوارەوەن: {| class="wikitable" style="width:90٪;" |- ! پلە || وڵات || ژمارەی دانیشتووان ||ڕێژەی موسڵمانان || مەزھبی پەیرەوکراو |- |-class="sortbottom" | ١ ||align=right|{{ئاڵا|ئیندۆنیزیا}}|| ٢٢٨٬٥٨٢٬٠٠٠ || ٨٦٫١٪ || سونە |-class="sortbottom" | ٢ || align=right|{{ئاڵا|پاکستان}}|| ١٧٢٬٨٠٠٬٠٠٠ || ٩٧٪ || سونە |-class="sortbottom" | ٣ || align=right|{{ئاڵا|بەنگلادیش}}|| ١٦٢٬٢٢١٬٠٠٠ || ٨٩٪ || سونە |-class="sortbottom" | ٤ || align=right| {{ئاڵا|نێجیریا}} || ١٥٤٬٢٧٩٬٠٠٠ || ٥٠٪ || سونە |-class="sortbottom" | ٥ || align=right| {{ئاڵا|میسر}} || ٧٧٬١٠٠٬٠٠٠ || ٩٠٪ || سونە |-class="sortbottom" | ٦ || align=right| {{ئاڵا|تورکیا}} || ٧١٬٥١٧٬١٠٠ || ٩٩٫٨٪ || سونە |-class="sortbottom" | ٧ || align=right| {{ئاڵا|ئێران}} || ٧٠٬٤٩٥٬٧٨٢ || ٩٨٪ || شیعە/سونە |-class="sortbottom" | ١٢ || align=right| {{ئاڵا|عێراق}} || ٤١٬٢٣٤٬٠٠٠ || ٩٧٪ ||شیعە/سونە |-class="sortbottom" | ٨ || align=right| {{ئاڵا|سوودان}} || ٣٩٬٣٧٩٬٣٥٨ || ٧٠٪ || سونە |-class="sortbottom" | ٩ || align=right| {{ئاڵا|جەزائیر}} || ٣٣٬٧٦٩٬٦٦٩ || ٩٩٪ || سونە |-class="sortbottom" | ١٠ || align=right| {{ئاڵا|ئەفغانستان}} || ٣٢٬٧٣٨٬٣٧٦ || ٩٩٪ || سونە |-class="sortbottom" | ١١ || align=right| {{ئاڵا|مەغریب}} || ٣٣٬٧٢٣٬٤١٨ || ٩٩٪ || سونە |-class="sortbottom" | ١٣ || align=right| {{ئاڵا|مالیزیا}} || ٢٧٬٧٣٠٬٠٠٠ || ٦٠٫٤٪ || سونە |-class="sortbottom" | ١٤ || align=right| {{flag|Saudi Arabia}} || ٢٧٬٦٠١٬٠٣٨ || ١٠٠٪ || سونە |-class="sortbottom" | ١٥ || align=right| {{ئاڵا|ئوزبەکستان}} || ٢٧٬٣٧٢٬٠٠٠ || ٨٨٪ || سونە |} [[پەڕگە:Lunar libration with phase Oct 2007 450px.gif|وێنۆک|خولیمانگ، بنەمای ڕۆژمێری کۆچی]] === ڕۆژژمێری کۆچی === {{سەرەکی|ڕۆژژمێری کۆچی}} ڕۆژژمێری کۆچی یان ڕۆژژمێری ئیسلامی پشت دەبەستێت بە ڕۆژژمێری مانگی کە بەکاردەھات لەناو عەرەبدا پێش ئیسلام، و ئەو کاتانە [[عەرەب]] ساڵەکان نابژێرن بەڵکو ھەر ساڵێک ناوێکی ھەیە کە جیای دەکاتەوە لە ساڵەکانی تر، و ئەم حاڵەتە بەردەوام بوو تا ساڵی ١٧ی کۆچی لە سەردەمی خەلیفە [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتابدا]] ئەوەی دانا کە ناو دەبرێت بە ڕۆژژمێری کۆچی، و یەکەم ساڵی کرد بەو ساڵەی کە پێغەمبەر [[محەممەد]] [[کۆچی مسوڵمانان|کۆچی کرد لەمەککەوە بۆ مەدینە]]، بەڵام گۆڕانکاری نەکرد لە گۆڕینی ناو و ڕیزبەندی مانگە عەرەبییەکاندا، و مانگە کۆچییەکان بریتین لە موحەڕەم، سەفەر، ڕەبیعی یەکەم، ڕەبیعی دووەم، جەمادی یەکەم، جەمادی دووەم، ڕەجەب، شەعبان، ڕەمەزان، شەوال، زولعەقدە، و زولحەجە؛ و مانگی قەمەری (مانگی) ماوەی نێوان دەرکەوتنەوەی دوو ھیلالە، یان ئەو ماوەیە کە مانگ خولێکی تەواو دەکات بەدەوری زەویدا، و ماوە گەردوونییەکەی ٢٩٫٥٣٠٥٨٨ ڕۆژە، لەبەر ئەوەیە کە مانگە کۆچییەکان یان ٢٩ یان ٣٠ ڕۆژن.<ref>https://web.archive.org/web/20200107090338/https://www.islamweb.net/ar/fatwa/50696/یحسب-زکاة-مالھ-بالتاریخ-المیلادی</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200309170556/https://ar.islamway.net/article/22625/التاریخ-الھجری-ھویة-الأمة-الإسلامیة</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} === کتێبنامە === {{Refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahmed |یەکەم=Imad-ad-Dean |سەردێڕ=Signs in the heavens |بەرگ=٢|بڵاوکەرەوە=Amana Publications |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=١-٥٩٠٠٨-٠٤٠-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arnold|یەکەم=Thomas |سەردێڕ=The Preaching of Islam: A History of the Propagation of the Muslim Faith.|ناونیشان=https://archive.org/details/in.gov.ignca.21207|ساڵ=١٨٩٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bennett |یەکەم=Clinton |سەردێڕ=Interpreting the Qur'an: a guide for the uninitiated |بڵاوکەرەوە=[[Continuum International Publishing Group]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٤-٩٩٤٤-٨|پەڕە=١٠١|بەستەری نووسەر=Clinton Bennett}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blankinship |یەکەم=K. |ساڵ=٢٠٠٨|chapter=The early creed |editor=T. Winter |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Classical Islamic Theology |زنجیرە=Cambridge Companions to Religion |پەڕەکان=٣٣–٥٤|شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |doi=10.1017/CCOL9780521780582.003|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٨٠٥٨-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brockopp |یەکەم=Jonathan E. |سەردێڕ=Islamic Ethics of Life: abortion, war and euthanasia |ناونیشان=https://archive.org/details/islamicethicsofl0000unse |بڵاوکەرەوە=[[University of South Carolina Press]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٠٠٣-٤٧١-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bulliet|یەکەم=Richard| بڵاوکەرەوە = [[Houghton Mifflin Harcourt|Houghton Mifflin]]| ژپنک = ٠-٦١٨-٤٢٧٧٠-٨| سەردێڕ = The Earth and Its Peoples |شوێن= Boston| ساڵ = ٢٠٠٥| ناونیشان =https://archive.org/details/earthitspeoplesg0000unse_q4r6}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burge|یەکەم=Stephen|ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=Angels in Islam: Jalal al-Din al-Suyuti's al-Haba'ik fi akhbar al-mala'ik |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٥٠٤٧٣-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çakmak |یەکەم=Cenap |سەردێڕ=Islam: A Worldwide Encyclopedia |زنجیرە=4 volumes |بڵاوکەرەوە=[[ABC-CLIO]] |ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٢١٧-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Campo |یەکەم=Juan E. |سەردێڕ=Encyclopedia of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Infobase Publishing]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٠-٥٤٥٤-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OZbyz_Hr-eIC}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chittick |یەکەم=William C |سەردێڕ=Sufism: A Beginner's Guide |ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٧٤-٠٥٢-٢|ناونیشان={{google books|plainurl=y|id=LI0kjBlXS5UC}} |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cohen-Mor |یەکەم=Dalya |سەردێڕ=A Matter of Fate: The Concept of Fate in the Arab World as Reflected in Modern Arabic Literature |ناونیشان=https://archive.org/details/matteroffateconc0000cohe |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٣٣٩٨-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Curtis |یەکەم=Patricia A. |ناونیشان=https://archive.org/details/guidetofoodlawsr0000curt |سەردێڕ=A Guide to Food Laws and Regulations |بڵاوکەرەوە=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishing Professional]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٨-١٩٤٦-٤|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat0000espo |سەردێڕ=Islam: The Straight Path |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٢٣٤-٤|edition=3rd |بەستەری نووسەر=John Esposito}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Esposito |editor-first=John |سەردێڕ=The Oxford History of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٠٧٩٩-٩|ناونیشان=https://archive.org/details/oxfordhistoryofi00john |editor-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Esposito |editor-first=John |سەردێڕ=The Oxford History of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٠٧٩٩-٩|ناونیشان=https://archive.org/details/oxfordhistoryofi00john |editor-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |ناونیشان=https://archive.org/details/unholywarterrori0000espo |سەردێڕ=Unholy War: Terror in the Name of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢a|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٦٨٨٦-٠|author-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |سەردێڕ=What Everyone Needs to Know about Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/whateveryoneneed0000espo |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢b|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٥٧١٣-٠|author-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat0001espo |سەردێڕ=Islam: The Straight Path |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٨٢٦٦-٨|edition=Revised 3rd |author-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |سەردێڕ=Islam: The Straight Path |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٩٦٠٠-٣|edition=4th |author-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=What Everyone Needs to Know about Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/whateveryoneneed0000espo_n1c8 |edition=2nd |شوێن=Oxford |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٤١٣-٣|author-mask=1}}[https://web.archive.org/web/20080204031050/http://www.oxfordislamicstudies.com/Public/book_wenkai.html Lay summary] * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Esposito |یەکەم١=John |ناونیشان=https://archive.org/details/muslimsonamerica00yvon |سەردێڕ=Muslims on the Americanization Path? |دوایین٢=Haddad |یەکەم٢=Yvonne Yazbeck |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٣٥٢٦-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farah |یەکەم=Caesar |سەردێڕ=Islam: Beliefs and Observances |بڵاوکەرەوە=[[Barron's Educational Series]] |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٠-١٨٥٣-٠|edition=5th |بەستەری نووسەر=Caesar E. Farah}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farah |یەکەم=Caesar |ناونیشان=https://archive.org/details/islambeliefsobse00fara_0 |سەردێڕ=Islam: Beliefs and Observances |بڵاوکەرەوە=[[Barron's Educational Series]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٤١-٢٢٢٦-٢|edition=7th |author-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Firestone |یەکەم=Reuven |سەردێڕ=Jihad: The Origin of Holy War in Islam |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٢٥٨٠-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Goldschmidt |یەکەم١=Arthur Jr. |سەردێڕ=A Concise History of the Middle East |دوایین٢=Davidson |یەکەم٢=Lawrence |بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٢٧٥-٧|edition=8th |ناونیشان=https://archive.org/details/concisehistoryof0008gold |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Griffith |یەکەم١=Ruth Marie |بەستەری نووسەر١=Ruth Marie Griffith |سەردێڕ=Women and Religion in the African Diaspora: Knowledge, Power, and Performance |دوایین٢=Savage |یەکەم٢=Barbara Dianne |بەستەری نووسەر٢=Barbara D. Savage |بڵاوکەرەوە=[[Johns Hopkins University Press]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٨٣٧٠-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Haddad |یەکەم١=Yvonne Yazbeck |دوایین٢=Smith |یەکەم٢=Jane I. |بەستەری نووسەر=Jane Idleman Smith |سەردێڕ=Muslims in the West: Visible and Invisible |شوێن=Walnut Creek, CA |بڵاوکەرەوە=Altamira |ساڵ=٢٠٠٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hedayetullah |یەکەم=Muhammad |سەردێڕ=Dynamics of Islam: An Exposition |بڵاوکەرەوە=[[Trafford Publishing]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٣٦٩-٨٤٢-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Holt |editor-first1=P.M. |editor-last2=Lewis |editor-first2=Bernard |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٦-١|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |بەرگ=١|بەستەری نووسەر٢=Bernard Lewis}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Holt |editor-first1=P.M. |editor-last2=Lambton |editor-first2=Ann K.S. |editor2-link=Ann Lambton |editor-last3=Lewis |editor-first3=Bernard |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٧-٨|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |بەرگ=٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Holt |editor-first1=P.M. |editor-last2=Lambton |editor-first2=Ann K.S. |editor-last3=Lewis |editor-first3=Bernard |سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |بەرگ=١A|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢١٩٤٦-٤|ناونیشان=https://archive.org/details/cambridgehistory00holt_798 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hourani |یەکەم١=Albert |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofarabpeo0122hour_06BYS |سەردێڕ=A History of the Arab Peoples |بڵاوکەرەوە=[[Belknap Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠١٠١٧-٨|بەستەری نووسەر=Albert Hourani}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Caliphate of Banu Umayyah the first Phase, Ibn Katheer, Taken from Al-Bidayah wan-Nihayah |نووسەر=Ismāʻīl ibn ʻUmar Ibn Kathīr |ژپنک=٩٧٨-٦٠٣-٥٠٠-٠٨٠-٢|translator=Yoosuf Al-Hajj Ahmad |شوێن=Riyadh |بڵاوکەرەوە=Maktaba Dar-us-Salam |ساڵ=٢٠١٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kobeisy |یەکەم=Ahmed Nezar |سەردێڕ=Counseling American Muslims: Understanding the Faith and Helping the People |ناونیشان=https://archive.org/details/counselingameric0000kobe |بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing Group|Praeger Publishers]] |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٤٧٢-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kramer |یەکەم=Martin |سەردێڕ=Shi'Ism, Resistance, and Revolution |ناونیشان=https://archive.org/details/shiismresistance0000unse |بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٣-٠٤٥٣-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira |سەردێڕ=A History of Islamic Societies |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofislamic0000lapi_t2d2 |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٩٣٣-٣|edition=2nd}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |سەردێڕ=The Jews of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Routledge & Kegan Paul]] |ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٤٦٢-٢|بەستەری نووسەر=Bernard Lewis}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |سەردێڕ=The Arabs in History |ناونیشان=https://archive.org/details/arabsinhistory0000bern |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٥٢٥٨-٨|author-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/middleeastbriefh0000lewi |سەردێڕ=The Middle East |بڵاوکەرەوە=[[Charles Scribner's Sons|Scribner]] |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٣٢٨٠-٧|author-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/islaminhistory00bern |سەردێڕ=Islam in History: Ideas, People, and Events in the Middle East |بڵاوکەرەوە=[[Open Court Publishing Company]]|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٦-٩٥١٨-٢|edition=2nd |author-mask=١ |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/whatwentwrongcl00lewi |سەردێڕ=What Went Wrong?: The Clash Between Islam and Modernity in the Middle East |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٥١٦٠٥-٥|edition=reprint |author-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/crisisofislam00bern |سەردێڕ=The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror |بڵاوکەرەوە=[[Random House, Inc.]], New York |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٩-٦٧٨٥-٢|author-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Madelung |یەکەم=Wilferd |سەردێڕ=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |ناونیشان=https://archive.org/details/successiontomuam0000made |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٤٦٩٦-٣|بەستەری نووسەر=Wilferd Madelung}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Malik |یەکەم١=Jamal |سەردێڕ=Sufism in the West |دوایین٢=Hinnells |یەکەم٢=John R. |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٧٤٠٨-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Momen |یەکەم=Moojan |سەردێڕ=An Introduction to Shi'i Islam: The History and Doctrines of Twelver Shi'ism |بڵاوکەرەوە=[[Yale University Press]] |ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٣٥٣١-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr |یەکەم=Seyed Hossein |بەستەری نووسەر=Seyyed Hossein Nasr |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity|ناونیشان=https://archive.org/details/heartofislamendu00nasr}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr |یەکەم=Seyed Muhammad |ناونیشان=https://archive.org/details/ourreligions00shar |سەردێڕ=Our Religions: The Seven World Religions Introduced by Preeminent Scholars from Each Tradition (Chapter 7) |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٦٧٧٠٠-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nigosian |یەکەم=Solomon Alexander |سەردێڕ=Islam: Its History, Teaching, and Practices |بڵاوکەرەوە=[[Indiana University Press]] |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٢١٦٢٧-٤|ناونیشان=https://archive.org/details/islamitshistoryt0000nigo |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peacock|یەکەم=A.C.S.|سەردێڕ=Islam, Literature and Society in Mongol Anatolia|ڕێکەوت=٢٠١٩ |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |doi= 10.1017/9781108582124|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٥٨٢١٢-٤|s2cid=٢١١٦٥٧٤٤٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |ناونیشان=https://archive.org/details/islamguideforjew00fepe |سەردێڕ=Islam: A Guide for Jews and Christians |بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١١٥٥٣-٥}} * {{Cite report |date=October 2009 |title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population |publisher=[[Pew Research Center]] |url=https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/7/2009/10/Muslimpopulation.pdf |access-date=25 May 2020 |ref={{sfnref|Pew Forum for Religion & Public Life|2009}} }} [https://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/ Overview]. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rippin |یەکەم=Andrew |ناونیشان=https://archive.org/details/muslimstheirreli0000ripp |سەردێڕ=Muslims: Their Religious Beliefs and Practices |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢١٧٨١-١|edition=2nd |بەستەری نووسەر=Andrew Rippin}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Serjeant |یەکەم=R.B. |ڕێکەوت=١٩٧٨ |سەردێڕ=Sunnah Jami'ah, pacts with the Yathrib Jews, and the Tahrim of Yathrib |journal=[[Bulletin of the School of Oriental and African Studies]] |بەرگ=٤١|پەڕەکان=١–٤٢|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/S0041977X00057761 |s2cid=١٦١٤٨٥٦٧١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sachedina |یەکەم=Abdulaziz |سەردێڕ=The Just Ruler in Shi'ite Islam: The Comprehensive Authority of the Jurist in Imamite Jurisprudence |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] US |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٩١٥-٢|بەستەری نووسەر=Abdulaziz Sachedina}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smith |یەکەم=Jane I. |بەستەری نووسەر=Jane Idleman Smith |سەردێڕ=The Islamic Understanding of Death and Resurrection |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٥٦٤٩-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Stefon |editor-first=Matt |سەردێڕ=Islamic Beliefs and Practices |بڵاوکەرەوە=[[Britannica Educational Publishing]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٣٠-٠٦٠-٠|شوێن=New York |ناونیشان=https://archive.org/details/islamicbeliefspr0000stef |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ṭabāṭabāʼī |یەکەم١=Sayyid Mohammad Hosayn |سەردێڕ=Shi'ite Islam |translator-last=Nasr |translator-first=Seyyed Hossein |بڵاوکەرەوە=[[SUNY Press]] |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٣٩٥-٢٧٢-٩|بەستەری نووسەر=Allameh Tabatabaei}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Teece |یەکەم=Geoff |ناونیشان=https://archive.org/details/islam0000teec_a5d6 |سەردێڕ=Religion in Focus: Islam |بڵاوکەرەوە=[[Grolier|Franklin Watts Ltd]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٩٦-٤٧٩٦-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trimingham |یەکەم=John Spencer |سەردێڕ=The Sufi Orders in Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/sufiordersinisla0000trim_x5k7 |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٢٠٥٨-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turner |یەکەم=Colin |سەردێڕ=Islam: the Basics |ناونیشان=https://archive.org/details/islambasics0000turn |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٤١٠٦-٦|شوێن=London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turner |یەکەم=Bryan S. |سەردێڕ=Weber and Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/weberislam0001turn |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٧٤٥٨-٩|شوێن=London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waines |یەکەم=David |سەردێڕ=An Introduction to Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/introductiontois0000wain_y8x7 |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٣٩٠٦-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |سەردێڕ=The Formative Period of Islamic Thought |ناونیشان=https://archive.org/details/formativeperiodo0000watt |بڵاوکەرەوە=University Press Edinburgh |ساڵ=١٩٧٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٢٢٤-٢٤٥-٢|بەستەری نووسەر=William Montgomery Watt}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadprophets00watt |سەردێڕ=Muhammad: Prophet and Statesman |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٧٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٨١٠٧٨-٠|edition=New |author-mask=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Weiss |یەکەم=Bernard G. |سەردێڕ=Studies in Islamic Legal Theory |بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers|Brill Academic publishers]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٠٦٦-٢|شوێن=Boston |بەستەری نووسەر=Bernard G. Weiss}} {{Refend}} * پوختەی مێژووی ئیسلامی، ن/د. سھیل طقوش، و/ نھاد جلال حبیب اللە * فەرموودە ھاوبەشەکانی بوخاری و موسلیم، ئامادەکرن و وەرگێڕانی/جەمەکەریم عەبدولڵا === ئینساکلۆپیدیا و فەرھەنگەکان === {{Refbegin|30em}} * {{harvc |last1=Gardet|first1=L.|last2=Jomier|first2=J.|year=2012|c=Islām |in=Encyclopaedia of Islam (2nd ed.)}} {{doi|10.1163/1573-3912_islam_COM_0387}} * {{Cite encyclopedia |title=Encyclopædia Britannica |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]}} * {{Cite encyclopedia |ref={{harvid|Fahlbusch et al|2001}} |editor-last=Fahlbusch |editor-first=Erwin |display-editors=etal |url={{google books|plainurl=y|id=yaecVMhMWaEC}} |title=The Encyclopedia of Christianity |publisher=[[Brill Publishers]] |year=2001 |isbn=978-90-04-11695-5 |volume=2}} * {{cite encyclopedia |year=1913–1936 |title=[[Encyclopaedia of Islam]] |editor1-last=Houtsma |editor1-first=M.T. |editor1-link=Martijn Theodoor Houtsma |editor2-first=T.W. |editor2-last=Arnold |editor2-link=Thomas Walker Arnold |editor3-first=R. |editor3-last=Basset |editor4-first=R. |editor4-last=Hartmann |edition=1st |place=Leiden |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |isbn=978-90-04-08265-6 |ref={{harvid|Encyclopaedia of Islam (1st ed.)|1913–1936}}}} * {{cite encyclopedia |year=2012 |title=[[Encyclopaedia of Islam]] |editor-last=Bearman |editor-first=P.J. |issn=1573-3912 |editor1-link=Peri Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor5-link=Wolfhart Heinrichs |edition=2nd |place=Leiden |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |isbn=978-90-04-16121-4 |ref={{harvid|Encyclopaedia of Islam (2nd ed.)|2012}}}} * {{Cite encyclopedia |title=Encyclopaedia of Islam Online |publisher=[[Brill Academic Publishers]] |editor-last=Bearman |editor-first=P.J. |issn=1573-3912 |editor1-link=Peri Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor5-link=Wolfhart Heinrichs |ref={{harvid|Encyclopaedia of Islam Online|n.d.}} |year=n.d. |url=https://brill.com/view/package/eio?language=en |url-access=subscription}} * {{Cite encyclopedia |year=2004 |title=Encyclopedia of Islam and the Muslim World |series=[[Macmillan Reference Books]] |publisher=[[Thomson-Gale]] |url=https://archive.org/details/encyclopediaofis0001unse |editor-last=Martin |editor-first=Richard C. |isbn=978-0-02-865603-8}} * {{Cite encyclopedia |title=[[Encyclopaedia of the Qur'an|Encyclopaedia of the Qur'an Online]] |publisher=[[Brill Academic Publishers]] |year=n.d.|editor-first=Jane Dammen|editor-last=McAuliffe|editor-link=Jane Dammen McAuliffe}} * {{cite encyclopedia |title=[[Encyclopaedia of the Qurʾān]] |volume=2 |editor-first=Jane Dammen |editor-last=McAuliffe |publisher=[[Brill Academic Publishers]] |year=2002}} * {{cite encyclopedia |title=[[Encyclopaedia of the Qurʾān]] |volume=3 |editor-first=Jane Dammen |editor-last=McAuliffe |publisher=[[Brill Academic Publishers]] |year=2003}} * {{Cite encyclopedia |title=Encyclopedia of Religious Rites, Rituals, and Festivals |publisher=[[Routledge]] |editor-last=Salamone |editor-first=Frank |edition=1st |isbn=978-0-415-94180-8 |series=Routledge Encyclopedias of Religion and Society |volume=6 |url=https://archive.org/details/encyclopediaofre00sala |jstor=j.ctt1jd94wq |year=2004 <!-- no bot -->}} * {{Cite encyclopedia |year=2003 |title=The New Encyclopedia of Islam |publisher=[[AltaMira Press]] |url=https://archive.org/details/newencyclopediao0000glas |editor-last=Glassé |editor-first=Cyril |series=Revised Edition of the Concise Encyclopedia of Islam |isbn=978-0-7591-0190-6 |url-access=registration}} * {{Cite encyclopedia |editor-last=Esposito |editor-first=John |title=The Oxford Dictionary of Islam |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2003 |isbn=978-0-19-512558-0 |url=https://archive.org/details/oxforddictionary00bada |url-access=registration}} {{doi|10.1093/acref/9780195125580.001.0001}} – via Oxford Reference. * {{Cite encyclopedia |editor-last=Esposito |editor-first=John |year=2004 |title=The Oxford Dictionary of Islam |place=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-975726-8 |url=https://books.google.com/books?id=E324pQEEQQcC}} * {{Cite encyclopedia |year=2006 |title=The Qur'an: An Encyclopedia |publisher=[[Routledge]] |url={{google books|plainurl=y|id=isDgI0-0Ip4C|page=}} |editor-last=Leaman |editor-first=Oliver |isbn=978-0-415-32639-1}} {{Refend}} == ئەمانەش ببینە == {{Sister project links |wikt=Islam |commons=Category:Islam |b=Subject:Islam |n=Category:Islam |q=Islam |s=Portal:Islam |v=Islam |voy=Islam |species=no |d=Q432 |m=no|mw=no}} {{Refbegin}} * [https://www.barnesandnoble.com/w/encyclopedia-of-sahih-al-bukhari-arabic-virtual-translation-center/1134457685?ean=2940160787701 Encyclopedia of Sahih Al-Bukhari] by Arabic Virtual Translation Center (New York 2019, [[Barnes & Noble]] {{ISBN|978-0-359-67265-3}}). The foundation of Islam: from revelation to tawhid. * Abdul-Haqq, Abdiyah Akbar (1980). ''Sharing Your Faith with a Muslim''. Minneapolis: [[Bethany House Publishers]]. ''N.B''. Presents the genuine doctrines and concepts of Islam and of the Holy Qur'an, and this religion's affinities with Christianity and its Sacred Scriptures, in order to "dialogue" on the basis of what both faiths really teach. {{ISBN|0-87123-553-6}} * {{Cite encyclopedia |year=2008 |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=[[SAGE Publishing|SAGE]]; [[Cato Institute]] |location=Thousand Oaks, CA |last=Ahmad |first=Imad-ad-Dean |title=Islam |author-link=Imad-ad-Dean Ahmad |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |editor-link=Ronald Hamowy |pages=256–258 |doi=10.4135/9781412965811.n155 |isbn=978-1-4129-6580-4 |lccn=2008009151 |oclc=750831024 |url={{Google books|yxNgXs3TkJYC|plainurl=yes}} }} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Akyol |یەکەم=Mustafa |ناونیشان=https://archive.org/details/islamwithoutextr0000akyo |سەردێڕ=Islam Without Extremes |بڵاوکەرەوە=[[W.W. Norton & Company]] |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٧٠٨٦-٦|edition=1st |بەستەری نووسەر=Mustafa Akyol}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arberry |یەکەم=A.J. |ناونیشان=https://archive.org/details/koraninterpreted00ajar |سەردێڕ=The Koran Interpreted: A Translation |بڵاوکەرەوە=Touchstone |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٢٥٠٧-٦|edition=1st |بەستەری نووسەر=A. J. Arberry}} * Cragg, Kenneth (1975). ''The House of Islam'', in ''The Religious Life of Man Series''. Second ed. Belmont, CA: [[Wadsworth Publishing Company]] 1975. xiii, 145 p. {{ISBN|0-8221-0139-4}}. * Hourani, Albert (1991). ''Islam in European Thought''. First pbk. ed. Cambridge, Eng. : [[Cambridge University Press]], 1992, cop. 1991. xi, 199 p. {{ISBN|0-521-42120-9}}; alternative ISBN on back cover, 0-521-42120-0. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Khan |یەکەم١=Muhammad Muhsin |سەردێڕ=Noble Quran |دوایین٢=Al-Hilali Khan |دوایین٣=Muhammad Taqi-ud-Din |بڵاوکەرەوە=[[Dar-us-Salam Publications]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٧٤٠-٧٩-٩|edition=1st |بەستەری نووسەر=Muhammad Muhsin Khan}} * Khanbaghi, A, (2006). ''The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early Modern Iran''. [[I. B. Tauris]]. * Khavari, Farid A. (1990). ''Oil and Islam: the Ticking Bomb''. First ed. Malibu, Calif. : Roundtable Publications. viii, 277 p. , ill. with maps and charts. {{ISBN|0-915677-55-5}}. * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Jewish Discovery of Islam: Studies in Honor of Bernard Lewis |ناونیشان=https://archive.org/details/jewishdiscoveryo0000unse |بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢٢٤-٠٤٠-٨|editor-last=Kramer |editor-first=Martin |editor-link=Martin Kramer}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuban |یەکەم=Dogan |سەردێڕ=Muslim Religious Architecture |بڵاوکەرەوە=[[Brill Academic Publishers]] |ساڵ=١٩٧٤|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٣٨١٣-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/islamwest00lewi_0 |سەردێڕ=Islam and the West |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٩٠٦١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/culturesinconfli0000lewi |سەردێڕ=Cultures in Conflict: Christians, Muslims, and Jews in the Age of Discovery |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٠٢٨٣-٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mubarkpuri |یەکەم=Saifur-Rahman |سەردێڕ=The Sealed Nectar: Biography of the Prophet |بڵاوکەرەوە=[[Dar-us-Salam Publications]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩١٤٤-٠٧١-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Najeebabadi |یەکەم=Akbar Shah |سەردێڕ=History of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Dar-us-Salam Publications]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩١٤٤-٠٣٤-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rahman |یەکەم=Fazlur |ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780226702810 |سەردێڕ=Islam |بڵاوکەرەوە=[[University of Chicago Press]] |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٠٢٨١-٠|edition=2nd |بەستەری نووسەر=Fazlur Rahman Malik}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schimmel |یەکەم=Annemarie |ناونیشان=https://www.giffordlectures.org/books/deciphering-signs-god-phenomenological-approach-islam |سەردێڕ=Deciphering the Signs of God: A Phenomenological Approach to Islam |بڵاوکەرەوە=[[State University of New York Press]] |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-١٩٨٢-٣|بەستەری نووسەر=Annemarie Schimmel |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422154518/https://www.giffordlectures.org/books/deciphering-signs-god-phenomenological-approach-islam |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schuon |یەکەم=Frithjof |سەردێڕ=Understanding Islam |بڵاوکەرەوە=[[Allen & Unwin]] |ساڵ=١٩٦٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٤١٥٣٢-٢٤-٢|edition=3rd |بەستەری نووسەر=Frithjof Schuon}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tausch |یەکەم=Arno |سەردێڕ=What 1.3 Billion Muslims Really Think: An Answer to a Recent Gallup Study, Based on the "World Values Survey". Foreword Mansoor Moaddel, Eastern Michigan University |بڵاوکەرەوە=[[Nova Science Publishers]], New York |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٦٩٢-٧٣١-١|edition=1st}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tausch |یەکەم١=Arno |سەردێڕ=The political algebra of global value change. General models and implications for the Muslim world |یەکەم٢=Almas |دوایین٢=Heshmati |یەکەم٣=Hichem |دوایین٣=Karoui |بڵاوکەرەوە=[[Nova Science Publishers]] |شوێن=New York |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٦٢٩٤٨-٨٩٩-٨|edition=1st}} Prepublication text available at: {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tausch |یەکەم١=Arno |دوایین٢=Heshmati |یەکەم٢=Almas |دوایین٣=Karoui |یەکەم٣=Hichem |ڕێکەوت=کانوونی دووەم ٢٠١٤ |سەردێڕ=The political algebra of global value change. General models and implications for the Muslim world |وێبگە=ResearchGate |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/290349218}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tausch |یەکەم١=Arno |سەردێڕ=Political Islam and Religiously Motivated Political Extremism |زنجیرە=SpringerBriefs in Political Science |بڵاوکەرەوە=[[Springer Nature]] |شوێن=Cham |ساڵ=٢٠٢٣|doi=10.1007/978-3-031-24854-2 |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣١-٢٤٨٥٣-٥|s2cid=256852082 |edition=1st |ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-24854-2}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Walker |یەکەم=Benjamin |سەردێڕ=Foundations of Islam: The Making of a World Faith |بڵاوکەرەوە=[[Peter Owen Publishers]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٢٠٦-١٠٣٨-٣|بەستەری نووسەر=Benjamin Walker (author)}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20131217012407/http://islam-qa.com/ar الفتاوی الإسلامیة]. * [http://www.sultan.org/a/ دلیل المواقع الإسلامیة المتکامل]. * [http://arabic.islamicweb.com/ الشبکة الإسلامیة]. * [http://www.aqaedalshia.com/ الشیعة الإمامیة]{{بەستەری مردوو|url=http://www.aqaedalshia.com/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}. * [http://al-islam.org/index.php?inl_language=arabic موقع الإسلام]. {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Islam|ئیسلام}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|قورئان|مێژووی ئیسلام|ئایین|مەدینە|مەککە}} [[پۆل:ئیسلام|ئیسلام]] [[پۆل:ئایینە یەکتاپەرستییەکان]] [[پۆل:دینە ئیبراھیمییەکان]] [[پۆل:ئیسلام لەسەدەی ٧ەم]] ouj0vnhozpxilpsx1fvvw0lw8xqfej9 0 8713 1583376 1489227 2026-05-12T15:55:06Z 1silent scientist 51740 1583376 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەنقەرە''' (بە [[زمانی تورکی|تورکی]]: ''Ankara'') پایتەختی [[تورکیا]]یە،<ref>"[https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/anayasa.uc?p1=3 دستور الجمهورية التركية]". تم الإطلاع عليه : 17 يوليو 20015. " الدستور التركي المادة الثالثة 1982" {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630012558/https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/anayasa.uc?p1=3 |date=30 يونيو 2015}}</ref> و دووەم گەورەترین شاریەتی لە دوای شاری [[ئەستەمبوڵ]]. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بە دەوروبەرییەوە نزیکەی ٥،٨٦٤،٠٤٩ کەسە بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٤.<ref>[https://cip.tuik.gov.tr/ "Nüfus ve Demografi – Toplam Nüfus"] www.tuik.gov.tr [[المعهد الإحصائي التركي]] {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20250606065615/https://cip.tuik.gov.tr/|date=2025-06-06 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = https://www.turkstations.com/أنقرة/سكان-أنقرة-2/ | عنوان = سكان أنقرة | تاريخ = 2021-11-20 | موقع = محطات تركيا | لغة = ar | تاريخ الوصول = 2021-11-28 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20211128232818/https://www.turkstations.com/أنقرة/سكان-أنقرة-2/ | تاريخ أرشيف = 28 نوفمبر 2021}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = https://www.nufusu.com/il/ankara-nufusu | عنوان = Ankara Nüfusu | موقع = www.nufusu.com | لغة = tr | تاريخ الوصول = 2021-11-28 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20211125050031/https://www.nufusu.com/il/ankara-nufusu | تاريخ أرشيف = 25 نوفمبر 2021}}</ref><ref>[http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=18616 مؤسسة الإحصاء التركية، أنقرة. 2014] تم الإطلاع عليه : 17 يوليو 2015 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610005823/http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=18616 |date=10 يونيو 2017}}</ref> لە ڕووی جوگرافییەوە [[ئاناتۆلیا]] بە نزیک لە ناوەندی تورکیا دادەنرێت، و بەشە باکوورییەکانی ناوچەی ڕۆژاوای [[دەریای ڕەش]] لە دەرەوەیەتی، و بەشێکی زۆری لە ناو [[ناوچەی ناوەندی ئاناتۆلیا]]دایە. و سێیەم پارێزگایە لە ڕووی ڕووبەرەوە لەسەر ئاستی تورکیا، و دەورە دراوە بە [[بۆلوو (پارێزگا)|بۆلوو]]، [[جانقری (پارێزگا)|جانقری]]، و [[کریککالێ (پارێزگا)|کریککالێ]]، و [[کیرشێھیر (پارێزگا)|کیرشێھیر]]، و [[ئاکسارای (پارێزگا)|ئاکسارای]]، و [[قۆنیە]] و لە پێشەوەش [[ئەسکی شەھیر (پارێزگا)|ئەسکی شەھیر]]. ئەنقەرە بە خێرایییەکی زۆر گەشەی کرد دوای ئەوەی لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣ وەک پایتەختی تورکیا ڕا گەیەندرا، و لە ئەمڕۆماندا بووەتە دووەم شار لە قەرەباڵغیدا. لە سەرەتای کۆماری تورکیادا ئابووریی ئەنقەرە پشتی بە [[کشتوکاڵ]] و [[ئاژەڵداری]] دەبەست، و تا ئێستاش نیوەی زەوییەکانی ئەنقەرە بۆ مەبەستی کشتوکاڵ بەکار دەھێنرێن. ھەروەھا چالاکیی ئابووریی ئەنقەرە بە ڕێژەیەکی زۆر پشت بە [[بازرگانی]] و [[پیشەسازی]] دەبەستێت. بەڵام ئەو قورسایییە ئابوورییەی کە لە ڕێگەی کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە بەدەست دەھات لە کەمبوونەوەی بەردەوامدایە. ئەو وەبەرھێنانانەی لە ئەنقەرە و دەوروبەریدا بوون، چ لە [[کەرتی گشتی]] یان [[کەرتی تایبەت]]، ھانی کۆچی ژمارەیەکی زۆر لە ھێزی کاریان دا بۆ ئەنقەرە لە پارێزگاکانی دیکەوە. و ژمارەی دانیشتووان چەندین جار زیادی کردووە لە کاتی ڕاگەیاندنی کۆمارەوە تا ئەمڕۆ. و دەتوانرێت بوترێت کە لە ھەر چوار کەس سێیان لە کەرتی خزمەتگوزارییەکاندا کار دەکەن، وەک پەیوەندی و ھەواڵ و خزمەتگوزارییەکان، و کارە بازرگانییە ھاوشێوەکان، و یەکێک لە ھەر چوار کەس لە پیشەسازیدا، و بە ڕێژەی ٢٪ لە کەرتی کشتوکاڵدا. کارە پیشەسازییەکان بەتایبەتی لەسەر [[ڕستن و چنین]] و [[پیشەسازیی خۆراک|بەرھەمە خۆراکییەکان]] و [[بنیاتنان]] چڕ بوونەتەوە. بەڵام لە ئەمڕۆماندا زۆربەی وەبەرھێنانەکان لە بواری بەرگری، و کانزا و بزوێنەردان. و پارێزگای ئەنقەرە خاوەنی گەورەترین ژمارەی [[زانکۆ]]یە لە تورکیا، جگە لەوەی ژمارەی ئەو کەسانەی کە بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]یان تێیدا بەدەست ھێناوە چەندین بەرابەرە. ئەم کۆمەڵگە خوێندەوار و لێھاتووە لە [[تەکنۆلۆژیا]] ھێزی کاری پێویست بۆ وەبەرھێنان بە شێوەیەکی سەرەکی دروست دەکات. و ئەنقەرە بە ناوچەکانی دیکەی تورکیاوە دەبەسترێتەوە لە ڕێگەی [[گواستنەوەی ھێڵی ئاسن|ھێڵی ئاسن]] و [[ڕێگای خێرا|ڕێگا خێراکان]] و [[فڕۆکەخانە]]کان. مێژووی ئەنقەرە بۆ پێش دە ھەزار ساڵ دەگەڕێتەوە کە دەگاتە [[سەردەمی بەردینی کۆن]]<ref>"[http://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFA80988BFAA5E6B098D40DBAF123EC275 متحف حضارة أنقرة، أنقرة على مدار العصور]". تم الإطلاع عليه : 17 يوليو 2015. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821210731/http://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFA80988BFAA5E6B098D40DBAF123EC275 |date=21 أغسطس 2014}}</ref> کاتێک مرۆڤی سەرەتاییی یەکەم تێیدا نیشتەجێ بوو، و چەندین شارستانییەت یەکیان لە دوای یەک تێیدا ھاتووە، [[حیشییەکان]]، و [[فریجیا|فریجییەکان]]، و [[لیدییەکان|لیدییەکان]]، و [[فارسەکان]]، و [[گالاتیا|گالاتییەکان]]، و [[ڕۆمانەکان]]، و [[بیزەنتییەکان|بیزەنتییەکان]]، و [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجووقییەکان]] فەرمانڕەوایییان کردووە، پاشان [[دەوڵەتی عوسمانی]]، و لە کۆتاییدا بوو بە پارێزگایەک لە ناو خاکەکانی تورکیادا. تێکتۆساجەکان ئەنقەرەیان وەک پایتەختی خۆیان گرتە بەر، ھەروەک چۆن ئەنقەرە لە ناو سنوورەکانی [[گۆردیۆم]]دا بوو کە [[فریجیا|فریجییەکان]] وەک پایتەختی خۆیان گرتبوویانە بەر. چوبووک (یەکێک لە ناوەندەکانی ئەنقەرە) ئەو ناوچەیە بوو کە [[بایەزیدی یەکەم|بایەزیدی یەکەم]] تێیدا لە بەرامبەر [[تەیمورلینگ]] شکستی ھێنا لە [[شەڕی ئەنقەرە]]دا، و ھەروەھا ئەنقەرە خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە [[جەنگی سەربەخۆییی تورکیا|جەنگی سەربەخۆیی]] لە شەڕی سەقەریا لە نزیک پۆلاتلی (بەشی ڕۆژاوای ئەنقەرە). ئەنقەرە - کە بەشێکی زۆری لە ناو [[ناوچەی ناوەندی ئاناتۆلیا]]دایە جگە لە بەشە باکوورییەکانی ناوچەی ڕۆژاوای [[دەریای ڕەش]] - خاوەنی [[کەشوھەوای کیشوەری]]یە. و ئەو شارانەی کە لە دەرەوەی پارێزگاکەن بەشێکی زۆریان لە [[بەرزایی|بەرزایییەکان]] پێکھاتوون کە کێڵگەکانی [[دانەوێڵە]] دایانپۆشیوە. و ڕێوشوێن گیراوەتە بەر بۆ پاراستنی ناوچە سروشتییە جوان و جۆراوجۆرەکان لە پارێزگاکەدا، و بە مەبەستی حەوانەوە و چێژوەرگرتن پێشکەش دەکرێن و ئامادە دەکرێن. و لە ناوچە جیاجیاکانی جیھاندا ئەو ئاژەڵانەی ناوی ئەنقەرەیان ھەڵگرتووە دەناسرێن وەک [[کەروێشکی ئانگۆرا]]، و [[بزنی ئانگۆرا]]، و [[پشیلەی ئانگۆرای تورکی]]. ھەروەھا [[ھەرمێ]]ی ئەنقەرە و [[زەعفەران]]ی ئەنقەرە وەک خۆراکە ناوخۆیییەکان دەناسرێن، و ھەروەھا گەرماوە ئاوە کانزایییەکان لە ناوچە جیاجیاکانی تورکیادا. == بنەچەی ناو == [[پەڕگە: Ankara'ya ismini veren çapa.jpg|250px|وێنۆک|چەپ|پارچە دراوێک کە ئەفسانەی ئەو لەنگەرانە نیشان دەدات کە ئەنقەرەی پێ دەناسرایەوە، لە سەردەمی گالیانۆس لە [[پێڕستی ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکان|ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکان]] لێدراوە.<ref>^ Anadolu Medeniyetleri Müzesi Ankara Şehir Sikkeleri reyonu</ref>]] ئەنقەرە لە سەرچاوە عەرەبییەکاندا و بەتایبەتی مێژووی جەنگە خاچپەرستەکان بە ئەنکووریە و ئەنکوور و ئەنکوورار ناودەبرا.<ref>[[أحمد زكي باشا|أحمد زكي بك]]، قاموس الجغرافية القديمة، ص 16</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|عنوان=عالم القرون الوسطى في أعين المسلمين|مسار=https://books.google.com.sa/books?id=zWplowxYd-EC&pg=PA189&dq=%22%D8%A3%D9%86%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi2lMaaxtnsAhXGCOwKHY3dBHIQ6AEwAnoECAAQAg#v=onepage&q=%22%D8%A3%D9%86%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9%22&f=false|ناشر=AIRP|تاريخ=2007|ISBN=978-9953-36-966-2|لغة=ar|مؤلف1=إبراهيم، عبد| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20201029102236/https://books.google.com.sa/books?id=zWplowxYd-EC&pg=PA189&dq=%22أنكورية%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi2lMaaxtnsAhXGCOwKHY3dBHIQ6AEwAnoECAAQAg | تاريخ أرشيف = 29 أكتوبر 2020 }}</ref> و بە ناوی «ئەنقەرە» لە وتەی [[ئیمرۇلقەیس]]دا ھاتووە «ربّ طعنة مُثْعَنْجِرة، وخطبة مُسْحَنْفِرة، تبقى غداً بأنقرة»، و شاعیر [[ئەبوو تەممام]] لە ھۆنراوەیەکدا ئاماژەی پێ کردووە «جرى لها الفأل برحا بأنقرة إذ غُودرت وحشة الساحات والرحب».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|عنوان=ملخص تاريخ الخوارج|مسار=https://books.google.com.sa/books?id=__tPDwAAQBAJ&pg=PT88&dq=%22%D8%A3%D9%86%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi2lMaaxtnsAhXGCOwKHY3dBHIQ6AEwAHoECAEQAg#v=onepage&q=%22%D8%A3%D9%86%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9%22&f=false|ناشر=ktab INC.|تاريخ=2007|ISBN=978-977-339-211-6|لغة=ar|مؤلف1=محمد شريف| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20201029102258/https://books.google.com.sa/books?id=__tPDwAAQBAJ&pg=PT88&dq=%22أنكورية%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi2lMaaxtnsAhXGCOwKHY3dBHIQ6AEwAHoECAEQAg | تاريخ أرشيف = 29 أكتوبر 2020 }}</ref> ئەنقەرە لە [[زمانی فریجی|زمانی فریجییەکان]] و ھەروەھا زمانی یۆنانیی کۆندا Ἄγκυرایە و بە «ئانقیرە» دەخوێندرێتەوە و بە واتای «[[لەنگەر|لەنگەری کەشتی]]» دێت و ھەندێک ئەفسانەی کۆن دەڵێن کە ئەو شوێنەیە کە [[میداس]] پاشای [[فریجیا]] لەنگەری کەشتییەکی تێدا دۆزیوەتەوە.<ref name="ReferenceA">Erdoğan, Abdülkerim, Gökçe Günel, ve Ali Kılcı. "Tarih İçinde Ankara". 8</ref> و باس کراوە کە [[ئەسکەندەری مەزن|ئەسکەندەری مەقدوونی]] لە گەشتەکەیدا بەرەو [[ڕۆژھەڵات]] لە ساڵی ٣٣٣ (پ.ز) بە ئەنکۆرادا تێپەڕیوە.<ref name="ReferenceA"/> ھەروەھا ئەمڕۆ لە مۆزەخانەی ئاناتۆڵیا لە ئەنقەرە دراوی کۆن ھەن کە دەگەڕێنەوە بۆ سەدەی دووەمی زایینی و وێنەی لەنگەری کەشتییان لەسەر لێدراوە.<ref>Erdoğan, Abdülkerim, Gökçe Günel ve Ali Kılcı. "Tarih İçinde Ankara". 40</ref> لە کاتێکدا ئەنقەرە بە Ἄγκυرا لای [[فریجیا|فریجییەکان]] و [[گالاتیا]] و [[ڕۆمای کۆن]] دەناسرا، بەڵام لە سەرچاوەکانی [[نووسینی لاتینی|ئەلفوبێی لاتینیدا]] لای [[جیھانی ڕۆژاوا|جیھانی ڕۆژاوا]] بە ئەنکیریا و ئەنجیریا ناوی ھاتووە. و ناوی ئەنقەرە گۆڕا دوای ھاتنی [[توورک|توورکەکان]] بۆ [[ئاناتۆڵیا]] و بە ئەنگووریا و ئەنگووروو ناوی ھاتووە. و لە ڕۆژاوا بە ئەنگۆرا ناوی ھاتووە. و لە کاغەزە فەرمییە جیاوازەکاندا کە دەگەڕێنەوە بۆ سەدەی ١٦ی سەر بە [[دەوڵەتی عوسمانی]] ناوی ئەنقەرە بەکار ھاتووە.<ref>Deniz KARAMAN. "XVIII. Yüzyılın İkinci Yarısında Ankara Sancaغındaki Mâlikâne-Mukataalara Dair Bazı Bilgiler"..</ref> و [[توورکیا|کۆماری توورکیا]] لە ٢٨ی ئازاری ١٩٣٠ بە فەرمی داوای لە وڵاتە بیانییەکان کرد ناوی شارەکان بە [[زمانی توورکی|بە زمانی توورکی]] بەکار بھیێنن. و لەو ڕێکەوتەوە لە فەرمانگەی پۆستەدا وەک ئەنگۆرا ناونیشان دەکران و لە نووسینەکاندا بۆ ئەنقەرە نەدەگوازرانەوە.<ref>"Turks are forcing us to adopt İstanbul and Ankara by refusing to deliver lettres addresssed to Constantinople and Angora..." Edward Gleichen (1931). "[http://www.jstor.org/stable/1784393 Some Recent Decisions of the P. C. G. N.]". The Geographical Journal 77: 161-163. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307150910/http://www.jstor.org/stable/1784393 |date=07 مارس 2016}}</ref> و بەم شێوەیە ناوی ئەنقەرە گۆڕا بۆ ناوێکی جیھانی. == جوگرافیاکەی == پارێزگای ئەنقەرە لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[کریککالێ (پارێزگا)|کریککالێ]] و لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[جانقری (پارێزگا)|جانقری]] و لە باکووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[بۆلوو (پارێزگا)|بۆلوو]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ئەسکی شەھیر (پارێزگا)|ئەسکی شەھیر]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[قۆنیە (پارێزگا)|قۆنیە]] و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[کیرشێھیر (پارێزگا)|کیرشێھیر]] و [[ئاکسارای (پارێزگا)|ئاکسارای]] سنووردارە. ڕووباری سوور لە ڕۆژھەڵاتی ئەنقەرە بە درێژایی ١٣٥٥ کیلۆمەتر لە ناو خاکەکانی تورکیادایە، بەڵام ڕووباری سەقەریا لە ڕۆژاوای شارەکەیە، و ھەردووکیان سەرچاوەی ئاوی شیرینن بۆ شارەکە. ڕووباری چای (ئەنقەرە چای) کە یەکێکە لە لقەکانی ڕووباری سەقەریا بە ناوەندی شارەکەدا تێدەپەڕێت. و لە باشووری پارێزگاکەدا دووەم گەورەترین دەریاچەی تورکیا ھەیە بە ڕووبەری ١٣٠٠ کیلۆمەتر دووجا، و ڕێژەی سوێری تێیدا دەگاتە ٣٢،٤٪ و بە دووەم گەورەترین دەریاچەی سوێر لە جیھاندا دادەنرێت.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/lake-tuz-golu-turkish-lake-turned-beautifully-red-blossoming-crimson-algae-10402219.html البحيرة المالحة]. الإندبندنت {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123060904/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/lake-tuz-golu-turkish-lake-turned-beautifully-red-by-blossoming-of-crimson-algae-10402219.html |date=23 يناير 2018}}</ref> جگە لە ھەبوونی حەوزێکی داخراو لەم دەریاچەیەدا، و ئەم حەوزە بە گەورەترین [[حەوزی داخراو]] لە تورکیادا دادەنرێت. ٥٠٪ی ڕووبەری پارێزگاکە بە [[دەشت|دەشتایییەکان]] دادەنرێت، و لە [[کشتوکاڵ|کشتووكاڵ]]دا بەکار دەھێنرێن، بەڵام [[دارستان|دارستانەکان]] و زەوییە بایرەکان ٢٨٪ی ڕووبەرەکە پێکدەھێنن، ھەروەھا چیمەن و لەوەڕگاکان ١٢٪ پێکدەھێنن، پاشان زەوییە ناکشتوکاڵییەکان ١٠٪ی ڕووبەری پارێزگاکە پێکدەھێنن. ھەروەھا بەرزترین خاڵ لە پارێزگاکەدا ئەلماداخە (کێوی سێو)، ھەروەھا فراوانترین دەشت دەشتی پۆلاتلییە بە ڕووبەری ٣٧٨٩ کیلۆمەتر دووجا، و ڕووبەری گەورەترین دەریاچە نزیکەی ٤٩٠ کیلۆمەتر دووجایە، و درێژیی درێژترین ڕووباری جاری ١٥١ کیلۆمەترە، کە لقی ڕووباری سەقەریایە لە ناو شارەکەدا. بەڵام گەورەترین بەنداو لە پارێزگاکەدا ڕووبەرەکەی ٨٣،٨ کیلۆمەتر دووجایە، کە بەنداوی ساری یارە. ھەروەھا لە پارێزگاکەدا ١٤ دەریاچەی سروشتی، و ١٣٦ گۆلاوی ئاودێری، و ١١ بەنداو ھەن.<ref>[http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/15/1292/14980.pdf نهر سقاريا]. وزارة التعليم التركية. تم الإطلاع عليه بتاريخ : 31 أغسطس 2015 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722134350/http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/15/1292/14980.pdf |date=22 يوليو 2018}}</ref> === کەشوھەوا === کەشوھەوای باشوور و ناوەندی ئەنقەرە بە [[کەشوھەوای کیشوەری]] دادەنرێت، زستانەکەی ساردە و بارانەکەی بەفراوییە بەڵام ھاوینەکەی گەرم و وشکە. و لە باکووردا کەشوھەوای ئەنقەرە وەک کەشوھەوای [[دەریای ڕەش]] دادەنرێت، کە مامناوەندە و بارانەکەی کەمە. و جیاوازیی گرنگ لە پلەی گەرمیدا لە شەو و ڕۆژ و ھاوین و زستاندا لەو ناوچانەی کە کەشوھەوای زەوینی تێیاندا زاڵە بوونی ھەیە. و مانگی تەممووز یان مانگی ئاب بە گەرمترین وەرزەکانی ساڵ لە پلەی گەرمیدا دادەنرێن. و بەپێی تێکڕای تێکڕای پلەکانی گەرمی لە شارەکەدا بەرزترین پلەی گەرمی لە ڕۆژێکدا ٢٧–٣١ پلەیە. ھەروەھا مانگی کانوونی دووەم ساردترین مانگی ساڵە. و کەمترین پلەی گەرمی لە نێوان -٦ – -١ پلەدایە. و پڕبارانترین مانگی ساڵ مانگی کانوونی یەکەمە بەڵام کەمترینیان مانگی تەممووز یان مانگی ئابە. و شارەکە ٤١٥ ملم بارانی ساڵانە وەردەگرێت. و زۆربەی لە کانوونی یەکەم و کانوونی دووەمدا دەبارێت بە بڕی ٤٨ ملم بۆ ھەر یەکێکیان، بە پێچەوانەی مانگی ئاب کە وشکترینە بە تێکڕایەک کە تەنھا لە ١٢ ملم تێپەڕ ناکات.<ref>[http://karekareankara.atonet.org.tr/sayfa/bilmedikleriniz مناخ أنقرة.معدل هطول المطر.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311094448/http://karekareankara.atonet.org.tr/sayfa/bilmedikleriniz |date=11 مارس 2016}}</ref> و تێکڕای کۆی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان قزڵجە حەمام (شارێکە لە باکووری پارێزگای ئەنقەرە) بە بڕی ٦٠ سم دەگۆڕێت و دەگاتە ٣٠ سم لە شەرەفلیکۆچ حیسار (شارێکە لە باشووری [[پارێزگای ئەنقەرە]]).<ref>[http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=TR&refer= الطقس في أنقرة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410215549/http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=TR&refer= |date=10 أبريل 2017}}</ref><ref>[http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=N40E032 "World climate: Ankara".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313113357/http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=n40e032 |date=13 مارس 2016}}</ref> {{بۆکسی کەش و هەوا |location = ئەنقەرە (١٩٦٠–٢٠١٢) |metric first = Y |single line = Y | Jan record high C = 16.6 | Feb record high C = 19.9 | Mar record high C = 26.4 | Apr record high C = 30.6 | May record high C = 33.0 | Jun record high C = 37.0 | Jul record high C = 41.0 | Aug record high C = 40.4 | Sep record high C = 36.0 | Oct record high C = 32.2 | Nov record high C = 24.4 | Dec record high C = 19.8 |year record high C = 41.0 | Jan high C = 4.3 | Feb high C = 6.4 | Mar high C = 11.7 | Apr high C = 17.2 | May high C = 22.2 | Jun high C = 26.6 | Jul high C = 30.2 | Aug high C = 30.2 | Sep high C = 26.0 | Oct high C = 19.9 | Nov high C = 12.8 | Dec high C = 6.6 |year high C = 17.8 | Jan low C = -3.0 | Feb low C = -2.2 | Mar low C = 1.0 | Apr low C = 5.7 | May low C = 9.7 | Jun low C = 13.0 | Jul low C = 16.0 | Aug low C = 16.0 | Sep low C = 11.9 | Oct low C = 7.4 | Nov low C = 2.5 | Dec low C = -0.6 |year low C = 6.5 | Jan record low C = -21.2 | Feb record low C = -21.5 | Mar record low C = -19.2 | Apr record low C = -6.7 | May record low C = -1.6 | Jun record low C = 4.7 | Jul record low C = 6.8 | Aug record low C = 6.3 | Sep record low C = 2.5 | Oct record low C = -3.4 | Nov record low C = -10.5 | Dec record low C = -17.2 |year record low C = -21.5 | Jan precipitation mm = 41.8 | Feb precipitation mm = 36.9 | Mar precipitation mm = 38.7 | Apr precipitation mm = 49.0 | May precipitation mm = 51.2 | Jun precipitation mm = 35.4 | Jul precipitation mm = 14.5 | Aug precipitation mm = 10.9 | Sep precipitation mm = 18.5 | Oct precipitation mm = 30.2 | Nov precipitation mm = 33.9 | Dec precipitation mm = 46.9 |year precipitation mm = 407.9 | Jan precipitation days = 11.7 | Feb precipitation days = 11.0 | Mar precipitation days = 10.9 | Apr precipitation days = 12.0 | May precipitation days = 12.5 | Jun precipitation days = 8.6 | Jul precipitation days = 3.8 | Aug precipitation days = 2.8 | Sep precipitation days = 3.8 | Oct precipitation days = 7.1 | Nov precipitation days = 8.6 | Dec precipitation days = 11.8 |year precipitation days = 104.6 |Jan sun = 77.5 |Feb sun = 98.9 |Mar sun = 161.2 |Apr sun = 189.0 |May sun = 260.4 |Jun sun = 306.0 |Jul sun = 350.3 |Aug sun = 328.6 |Sep sun = 276.0 |Oct sun = 198.4 |Nov sun = 132.0 |Dec sun = 71.3 |source 1 = [[دەزگای کەشناسیی حکوومیی تورکیا]]<ref name = TSMS>{{استشهاد بويب | مسار = http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx | عنوان = Resmi İstatistikler (İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler) | ناشر = هيئة الأرصاد الجوية الحكومية التركية | لغة = Turkish |تاريخ الوصول = May 21, 2013| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20161021020852/http://dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx | تاريخ أرشيف = 21 أكتوبر 2016 }}</ref> }} == ئەمانەش ببینە == * [[ئەیالەتی ئەنقەرە]] * [[ویلایەتی ئەنقەرە]] {{پایتەختەکانی ئاسیا}} {{پایتەختەکانی ئەورووپا}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان}} {{پۆلی کۆمنز|Ankara}} [[پۆل:ئەنقەرە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەنقەرە]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] r17ifg25nec4hs0hhmr0nqk4fv13rj3 1583379 1583376 2026-05-12T15:56:06Z 1silent scientist 51740 /* ئەمانەش ببینە */ 1583379 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەنقەرە''' (بە [[زمانی تورکی|تورکی]]: ''Ankara'') پایتەختی [[تورکیا]]یە،<ref>"[https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/anayasa.uc?p1=3 دستور الجمهورية التركية]". تم الإطلاع عليه : 17 يوليو 20015. " الدستور التركي المادة الثالثة 1982" {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630012558/https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/anayasa.uc?p1=3 |date=30 يونيو 2015}}</ref> و دووەم گەورەترین شاریەتی لە دوای شاری [[ئەستەمبوڵ]]. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بە دەوروبەرییەوە نزیکەی ٥،٨٦٤،٠٤٩ کەسە بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٤.<ref>[https://cip.tuik.gov.tr/ "Nüfus ve Demografi – Toplam Nüfus"] www.tuik.gov.tr [[المعهد الإحصائي التركي]] {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20250606065615/https://cip.tuik.gov.tr/|date=2025-06-06 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = https://www.turkstations.com/أنقرة/سكان-أنقرة-2/ | عنوان = سكان أنقرة | تاريخ = 2021-11-20 | موقع = محطات تركيا | لغة = ar | تاريخ الوصول = 2021-11-28 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20211128232818/https://www.turkstations.com/أنقرة/سكان-أنقرة-2/ | تاريخ أرشيف = 28 نوفمبر 2021}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = https://www.nufusu.com/il/ankara-nufusu | عنوان = Ankara Nüfusu | موقع = www.nufusu.com | لغة = tr | تاريخ الوصول = 2021-11-28 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20211125050031/https://www.nufusu.com/il/ankara-nufusu | تاريخ أرشيف = 25 نوفمبر 2021}}</ref><ref>[http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=18616 مؤسسة الإحصاء التركية، أنقرة. 2014] تم الإطلاع عليه : 17 يوليو 2015 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610005823/http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=18616 |date=10 يونيو 2017}}</ref> لە ڕووی جوگرافییەوە [[ئاناتۆلیا]] بە نزیک لە ناوەندی تورکیا دادەنرێت، و بەشە باکوورییەکانی ناوچەی ڕۆژاوای [[دەریای ڕەش]] لە دەرەوەیەتی، و بەشێکی زۆری لە ناو [[ناوچەی ناوەندی ئاناتۆلیا]]دایە. و سێیەم پارێزگایە لە ڕووی ڕووبەرەوە لەسەر ئاستی تورکیا، و دەورە دراوە بە [[بۆلوو (پارێزگا)|بۆلوو]]، [[جانقری (پارێزگا)|جانقری]]، و [[کریککالێ (پارێزگا)|کریککالێ]]، و [[کیرشێھیر (پارێزگا)|کیرشێھیر]]، و [[ئاکسارای (پارێزگا)|ئاکسارای]]، و [[قۆنیە]] و لە پێشەوەش [[ئەسکی شەھیر (پارێزگا)|ئەسکی شەھیر]]. ئەنقەرە بە خێرایییەکی زۆر گەشەی کرد دوای ئەوەی لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣ وەک پایتەختی تورکیا ڕا گەیەندرا، و لە ئەمڕۆماندا بووەتە دووەم شار لە قەرەباڵغیدا. لە سەرەتای کۆماری تورکیادا ئابووریی ئەنقەرە پشتی بە [[کشتوکاڵ]] و [[ئاژەڵداری]] دەبەست، و تا ئێستاش نیوەی زەوییەکانی ئەنقەرە بۆ مەبەستی کشتوکاڵ بەکار دەھێنرێن. ھەروەھا چالاکیی ئابووریی ئەنقەرە بە ڕێژەیەکی زۆر پشت بە [[بازرگانی]] و [[پیشەسازی]] دەبەستێت. بەڵام ئەو قورسایییە ئابوورییەی کە لە ڕێگەی کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە بەدەست دەھات لە کەمبوونەوەی بەردەوامدایە. ئەو وەبەرھێنانانەی لە ئەنقەرە و دەوروبەریدا بوون، چ لە [[کەرتی گشتی]] یان [[کەرتی تایبەت]]، ھانی کۆچی ژمارەیەکی زۆر لە ھێزی کاریان دا بۆ ئەنقەرە لە پارێزگاکانی دیکەوە. و ژمارەی دانیشتووان چەندین جار زیادی کردووە لە کاتی ڕاگەیاندنی کۆمارەوە تا ئەمڕۆ. و دەتوانرێت بوترێت کە لە ھەر چوار کەس سێیان لە کەرتی خزمەتگوزارییەکاندا کار دەکەن، وەک پەیوەندی و ھەواڵ و خزمەتگوزارییەکان، و کارە بازرگانییە ھاوشێوەکان، و یەکێک لە ھەر چوار کەس لە پیشەسازیدا، و بە ڕێژەی ٢٪ لە کەرتی کشتوکاڵدا. کارە پیشەسازییەکان بەتایبەتی لەسەر [[ڕستن و چنین]] و [[پیشەسازیی خۆراک|بەرھەمە خۆراکییەکان]] و [[بنیاتنان]] چڕ بوونەتەوە. بەڵام لە ئەمڕۆماندا زۆربەی وەبەرھێنانەکان لە بواری بەرگری، و کانزا و بزوێنەردان. و پارێزگای ئەنقەرە خاوەنی گەورەترین ژمارەی [[زانکۆ]]یە لە تورکیا، جگە لەوەی ژمارەی ئەو کەسانەی کە بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]یان تێیدا بەدەست ھێناوە چەندین بەرابەرە. ئەم کۆمەڵگە خوێندەوار و لێھاتووە لە [[تەکنۆلۆژیا]] ھێزی کاری پێویست بۆ وەبەرھێنان بە شێوەیەکی سەرەکی دروست دەکات. و ئەنقەرە بە ناوچەکانی دیکەی تورکیاوە دەبەسترێتەوە لە ڕێگەی [[گواستنەوەی ھێڵی ئاسن|ھێڵی ئاسن]] و [[ڕێگای خێرا|ڕێگا خێراکان]] و [[فڕۆکەخانە]]کان. مێژووی ئەنقەرە بۆ پێش دە ھەزار ساڵ دەگەڕێتەوە کە دەگاتە [[سەردەمی بەردینی کۆن]]<ref>"[http://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFA80988BFAA5E6B098D40DBAF123EC275 متحف حضارة أنقرة، أنقرة على مدار العصور]". تم الإطلاع عليه : 17 يوليو 2015. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821210731/http://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFA80988BFAA5E6B098D40DBAF123EC275 |date=21 أغسطس 2014}}</ref> کاتێک مرۆڤی سەرەتاییی یەکەم تێیدا نیشتەجێ بوو، و چەندین شارستانییەت یەکیان لە دوای یەک تێیدا ھاتووە، [[حیشییەکان]]، و [[فریجیا|فریجییەکان]]، و [[لیدییەکان|لیدییەکان]]، و [[فارسەکان]]، و [[گالاتیا|گالاتییەکان]]، و [[ڕۆمانەکان]]، و [[بیزەنتییەکان|بیزەنتییەکان]]، و [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجووقییەکان]] فەرمانڕەوایییان کردووە، پاشان [[دەوڵەتی عوسمانی]]، و لە کۆتاییدا بوو بە پارێزگایەک لە ناو خاکەکانی تورکیادا. تێکتۆساجەکان ئەنقەرەیان وەک پایتەختی خۆیان گرتە بەر، ھەروەک چۆن ئەنقەرە لە ناو سنوورەکانی [[گۆردیۆم]]دا بوو کە [[فریجیا|فریجییەکان]] وەک پایتەختی خۆیان گرتبوویانە بەر. چوبووک (یەکێک لە ناوەندەکانی ئەنقەرە) ئەو ناوچەیە بوو کە [[بایەزیدی یەکەم|بایەزیدی یەکەم]] تێیدا لە بەرامبەر [[تەیمورلینگ]] شکستی ھێنا لە [[شەڕی ئەنقەرە]]دا، و ھەروەھا ئەنقەرە خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە [[جەنگی سەربەخۆییی تورکیا|جەنگی سەربەخۆیی]] لە شەڕی سەقەریا لە نزیک پۆلاتلی (بەشی ڕۆژاوای ئەنقەرە). ئەنقەرە - کە بەشێکی زۆری لە ناو [[ناوچەی ناوەندی ئاناتۆلیا]]دایە جگە لە بەشە باکوورییەکانی ناوچەی ڕۆژاوای [[دەریای ڕەش]] - خاوەنی [[کەشوھەوای کیشوەری]]یە. و ئەو شارانەی کە لە دەرەوەی پارێزگاکەن بەشێکی زۆریان لە [[بەرزایی|بەرزایییەکان]] پێکھاتوون کە کێڵگەکانی [[دانەوێڵە]] دایانپۆشیوە. و ڕێوشوێن گیراوەتە بەر بۆ پاراستنی ناوچە سروشتییە جوان و جۆراوجۆرەکان لە پارێزگاکەدا، و بە مەبەستی حەوانەوە و چێژوەرگرتن پێشکەش دەکرێن و ئامادە دەکرێن. و لە ناوچە جیاجیاکانی جیھاندا ئەو ئاژەڵانەی ناوی ئەنقەرەیان ھەڵگرتووە دەناسرێن وەک [[کەروێشکی ئانگۆرا]]، و [[بزنی ئانگۆرا]]، و [[پشیلەی ئانگۆرای تورکی]]. ھەروەھا [[ھەرمێ]]ی ئەنقەرە و [[زەعفەران]]ی ئەنقەرە وەک خۆراکە ناوخۆیییەکان دەناسرێن، و ھەروەھا گەرماوە ئاوە کانزایییەکان لە ناوچە جیاجیاکانی تورکیادا. == بنەچەی ناو == [[پەڕگە: Ankara'ya ismini veren çapa.jpg|250px|وێنۆک|چەپ|پارچە دراوێک کە ئەفسانەی ئەو لەنگەرانە نیشان دەدات کە ئەنقەرەی پێ دەناسرایەوە، لە سەردەمی گالیانۆس لە [[پێڕستی ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکان|ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکان]] لێدراوە.<ref>^ Anadolu Medeniyetleri Müzesi Ankara Şehir Sikkeleri reyonu</ref>]] ئەنقەرە لە سەرچاوە عەرەبییەکاندا و بەتایبەتی مێژووی جەنگە خاچپەرستەکان بە ئەنکووریە و ئەنکوور و ئەنکوورار ناودەبرا.<ref>[[أحمد زكي باشا|أحمد زكي بك]]، قاموس الجغرافية القديمة، ص 16</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|عنوان=عالم القرون الوسطى في أعين المسلمين|مسار=https://books.google.com.sa/books?id=zWplowxYd-EC&pg=PA189&dq=%22%D8%A3%D9%86%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi2lMaaxtnsAhXGCOwKHY3dBHIQ6AEwAnoECAAQAg#v=onepage&q=%22%D8%A3%D9%86%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9%22&f=false|ناشر=AIRP|تاريخ=2007|ISBN=978-9953-36-966-2|لغة=ar|مؤلف1=إبراهيم، عبد| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20201029102236/https://books.google.com.sa/books?id=zWplowxYd-EC&pg=PA189&dq=%22أنكورية%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi2lMaaxtnsAhXGCOwKHY3dBHIQ6AEwAnoECAAQAg | تاريخ أرشيف = 29 أكتوبر 2020 }}</ref> و بە ناوی «ئەنقەرە» لە وتەی [[ئیمرۇلقەیس]]دا ھاتووە «ربّ طعنة مُثْعَنْجِرة، وخطبة مُسْحَنْفِرة، تبقى غداً بأنقرة»، و شاعیر [[ئەبوو تەممام]] لە ھۆنراوەیەکدا ئاماژەی پێ کردووە «جرى لها الفأل برحا بأنقرة إذ غُودرت وحشة الساحات والرحب».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|عنوان=ملخص تاريخ الخوارج|مسار=https://books.google.com.sa/books?id=__tPDwAAQBAJ&pg=PT88&dq=%22%D8%A3%D9%86%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi2lMaaxtnsAhXGCOwKHY3dBHIQ6AEwAHoECAEQAg#v=onepage&q=%22%D8%A3%D9%86%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9%22&f=false|ناشر=ktab INC.|تاريخ=2007|ISBN=978-977-339-211-6|لغة=ar|مؤلف1=محمد شريف| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20201029102258/https://books.google.com.sa/books?id=__tPDwAAQBAJ&pg=PT88&dq=%22أنكورية%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi2lMaaxtnsAhXGCOwKHY3dBHIQ6AEwAHoECAEQAg | تاريخ أرشيف = 29 أكتوبر 2020 }}</ref> ئەنقەرە لە [[زمانی فریجی|زمانی فریجییەکان]] و ھەروەھا زمانی یۆنانیی کۆندا Ἄγκυرایە و بە «ئانقیرە» دەخوێندرێتەوە و بە واتای «[[لەنگەر|لەنگەری کەشتی]]» دێت و ھەندێک ئەفسانەی کۆن دەڵێن کە ئەو شوێنەیە کە [[میداس]] پاشای [[فریجیا]] لەنگەری کەشتییەکی تێدا دۆزیوەتەوە.<ref name="ReferenceA">Erdoğan, Abdülkerim, Gökçe Günel, ve Ali Kılcı. "Tarih İçinde Ankara". 8</ref> و باس کراوە کە [[ئەسکەندەری مەزن|ئەسکەندەری مەقدوونی]] لە گەشتەکەیدا بەرەو [[ڕۆژھەڵات]] لە ساڵی ٣٣٣ (پ.ز) بە ئەنکۆرادا تێپەڕیوە.<ref name="ReferenceA"/> ھەروەھا ئەمڕۆ لە مۆزەخانەی ئاناتۆڵیا لە ئەنقەرە دراوی کۆن ھەن کە دەگەڕێنەوە بۆ سەدەی دووەمی زایینی و وێنەی لەنگەری کەشتییان لەسەر لێدراوە.<ref>Erdoğan, Abdülkerim, Gökçe Günel ve Ali Kılcı. "Tarih İçinde Ankara". 40</ref> لە کاتێکدا ئەنقەرە بە Ἄγκυرا لای [[فریجیا|فریجییەکان]] و [[گالاتیا]] و [[ڕۆمای کۆن]] دەناسرا، بەڵام لە سەرچاوەکانی [[نووسینی لاتینی|ئەلفوبێی لاتینیدا]] لای [[جیھانی ڕۆژاوا|جیھانی ڕۆژاوا]] بە ئەنکیریا و ئەنجیریا ناوی ھاتووە. و ناوی ئەنقەرە گۆڕا دوای ھاتنی [[توورک|توورکەکان]] بۆ [[ئاناتۆڵیا]] و بە ئەنگووریا و ئەنگووروو ناوی ھاتووە. و لە ڕۆژاوا بە ئەنگۆرا ناوی ھاتووە. و لە کاغەزە فەرمییە جیاوازەکاندا کە دەگەڕێنەوە بۆ سەدەی ١٦ی سەر بە [[دەوڵەتی عوسمانی]] ناوی ئەنقەرە بەکار ھاتووە.<ref>Deniz KARAMAN. "XVIII. Yüzyılın İkinci Yarısında Ankara Sancaغındaki Mâlikâne-Mukataalara Dair Bazı Bilgiler"..</ref> و [[توورکیا|کۆماری توورکیا]] لە ٢٨ی ئازاری ١٩٣٠ بە فەرمی داوای لە وڵاتە بیانییەکان کرد ناوی شارەکان بە [[زمانی توورکی|بە زمانی توورکی]] بەکار بھیێنن. و لەو ڕێکەوتەوە لە فەرمانگەی پۆستەدا وەک ئەنگۆرا ناونیشان دەکران و لە نووسینەکاندا بۆ ئەنقەرە نەدەگوازرانەوە.<ref>"Turks are forcing us to adopt İstanbul and Ankara by refusing to deliver lettres addresssed to Constantinople and Angora..." Edward Gleichen (1931). "[http://www.jstor.org/stable/1784393 Some Recent Decisions of the P. C. G. N.]". The Geographical Journal 77: 161-163. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307150910/http://www.jstor.org/stable/1784393 |date=07 مارس 2016}}</ref> و بەم شێوەیە ناوی ئەنقەرە گۆڕا بۆ ناوێکی جیھانی. == جوگرافیاکەی == پارێزگای ئەنقەرە لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[کریککالێ (پارێزگا)|کریککالێ]] و لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[جانقری (پارێزگا)|جانقری]] و لە باکووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[بۆلوو (پارێزگا)|بۆلوو]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ئەسکی شەھیر (پارێزگا)|ئەسکی شەھیر]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[قۆنیە (پارێزگا)|قۆنیە]] و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[کیرشێھیر (پارێزگا)|کیرشێھیر]] و [[ئاکسارای (پارێزگا)|ئاکسارای]] سنووردارە. ڕووباری سوور لە ڕۆژھەڵاتی ئەنقەرە بە درێژایی ١٣٥٥ کیلۆمەتر لە ناو خاکەکانی تورکیادایە، بەڵام ڕووباری سەقەریا لە ڕۆژاوای شارەکەیە، و ھەردووکیان سەرچاوەی ئاوی شیرینن بۆ شارەکە. ڕووباری چای (ئەنقەرە چای) کە یەکێکە لە لقەکانی ڕووباری سەقەریا بە ناوەندی شارەکەدا تێدەپەڕێت. و لە باشووری پارێزگاکەدا دووەم گەورەترین دەریاچەی تورکیا ھەیە بە ڕووبەری ١٣٠٠ کیلۆمەتر دووجا، و ڕێژەی سوێری تێیدا دەگاتە ٣٢،٤٪ و بە دووەم گەورەترین دەریاچەی سوێر لە جیھاندا دادەنرێت.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/lake-tuz-golu-turkish-lake-turned-beautifully-red-blossoming-crimson-algae-10402219.html البحيرة المالحة]. الإندبندنت {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123060904/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/lake-tuz-golu-turkish-lake-turned-beautifully-red-by-blossoming-of-crimson-algae-10402219.html |date=23 يناير 2018}}</ref> جگە لە ھەبوونی حەوزێکی داخراو لەم دەریاچەیەدا، و ئەم حەوزە بە گەورەترین [[حەوزی داخراو]] لە تورکیادا دادەنرێت. ٥٠٪ی ڕووبەری پارێزگاکە بە [[دەشت|دەشتایییەکان]] دادەنرێت، و لە [[کشتوکاڵ|کشتووكاڵ]]دا بەکار دەھێنرێن، بەڵام [[دارستان|دارستانەکان]] و زەوییە بایرەکان ٢٨٪ی ڕووبەرەکە پێکدەھێنن، ھەروەھا چیمەن و لەوەڕگاکان ١٢٪ پێکدەھێنن، پاشان زەوییە ناکشتوکاڵییەکان ١٠٪ی ڕووبەری پارێزگاکە پێکدەھێنن. ھەروەھا بەرزترین خاڵ لە پارێزگاکەدا ئەلماداخە (کێوی سێو)، ھەروەھا فراوانترین دەشت دەشتی پۆلاتلییە بە ڕووبەری ٣٧٨٩ کیلۆمەتر دووجا، و ڕووبەری گەورەترین دەریاچە نزیکەی ٤٩٠ کیلۆمەتر دووجایە، و درێژیی درێژترین ڕووباری جاری ١٥١ کیلۆمەترە، کە لقی ڕووباری سەقەریایە لە ناو شارەکەدا. بەڵام گەورەترین بەنداو لە پارێزگاکەدا ڕووبەرەکەی ٨٣،٨ کیلۆمەتر دووجایە، کە بەنداوی ساری یارە. ھەروەھا لە پارێزگاکەدا ١٤ دەریاچەی سروشتی، و ١٣٦ گۆلاوی ئاودێری، و ١١ بەنداو ھەن.<ref>[http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/15/1292/14980.pdf نهر سقاريا]. وزارة التعليم التركية. تم الإطلاع عليه بتاريخ : 31 أغسطس 2015 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722134350/http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/15/1292/14980.pdf |date=22 يوليو 2018}}</ref> === کەشوھەوا === کەشوھەوای باشوور و ناوەندی ئەنقەرە بە [[کەشوھەوای کیشوەری]] دادەنرێت، زستانەکەی ساردە و بارانەکەی بەفراوییە بەڵام ھاوینەکەی گەرم و وشکە. و لە باکووردا کەشوھەوای ئەنقەرە وەک کەشوھەوای [[دەریای ڕەش]] دادەنرێت، کە مامناوەندە و بارانەکەی کەمە. و جیاوازیی گرنگ لە پلەی گەرمیدا لە شەو و ڕۆژ و ھاوین و زستاندا لەو ناوچانەی کە کەشوھەوای زەوینی تێیاندا زاڵە بوونی ھەیە. و مانگی تەممووز یان مانگی ئاب بە گەرمترین وەرزەکانی ساڵ لە پلەی گەرمیدا دادەنرێن. و بەپێی تێکڕای تێکڕای پلەکانی گەرمی لە شارەکەدا بەرزترین پلەی گەرمی لە ڕۆژێکدا ٢٧–٣١ پلەیە. ھەروەھا مانگی کانوونی دووەم ساردترین مانگی ساڵە. و کەمترین پلەی گەرمی لە نێوان -٦ – -١ پلەدایە. و پڕبارانترین مانگی ساڵ مانگی کانوونی یەکەمە بەڵام کەمترینیان مانگی تەممووز یان مانگی ئابە. و شارەکە ٤١٥ ملم بارانی ساڵانە وەردەگرێت. و زۆربەی لە کانوونی یەکەم و کانوونی دووەمدا دەبارێت بە بڕی ٤٨ ملم بۆ ھەر یەکێکیان، بە پێچەوانەی مانگی ئاب کە وشکترینە بە تێکڕایەک کە تەنھا لە ١٢ ملم تێپەڕ ناکات.<ref>[http://karekareankara.atonet.org.tr/sayfa/bilmedikleriniz مناخ أنقرة.معدل هطول المطر.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311094448/http://karekareankara.atonet.org.tr/sayfa/bilmedikleriniz |date=11 مارس 2016}}</ref> و تێکڕای کۆی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان قزڵجە حەمام (شارێکە لە باکووری پارێزگای ئەنقەرە) بە بڕی ٦٠ سم دەگۆڕێت و دەگاتە ٣٠ سم لە شەرەفلیکۆچ حیسار (شارێکە لە باشووری [[پارێزگای ئەنقەرە]]).<ref>[http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=TR&refer= الطقس في أنقرة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170410215549/http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=TR&refer= |date=10 أبريل 2017}}</ref><ref>[http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=N40E032 "World climate: Ankara".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313113357/http://www.worldclimate.com/cgi-bin/grid.pl?gr=n40e032 |date=13 مارس 2016}}</ref> {{بۆکسی کەش و هەوا |location = ئەنقەرە (١٩٦٠–٢٠١٢) |metric first = Y |single line = Y | Jan record high C = 16.6 | Feb record high C = 19.9 | Mar record high C = 26.4 | Apr record high C = 30.6 | May record high C = 33.0 | Jun record high C = 37.0 | Jul record high C = 41.0 | Aug record high C = 40.4 | Sep record high C = 36.0 | Oct record high C = 32.2 | Nov record high C = 24.4 | Dec record high C = 19.8 |year record high C = 41.0 | Jan high C = 4.3 | Feb high C = 6.4 | Mar high C = 11.7 | Apr high C = 17.2 | May high C = 22.2 | Jun high C = 26.6 | Jul high C = 30.2 | Aug high C = 30.2 | Sep high C = 26.0 | Oct high C = 19.9 | Nov high C = 12.8 | Dec high C = 6.6 |year high C = 17.8 | Jan low C = -3.0 | Feb low C = -2.2 | Mar low C = 1.0 | Apr low C = 5.7 | May low C = 9.7 | Jun low C = 13.0 | Jul low C = 16.0 | Aug low C = 16.0 | Sep low C = 11.9 | Oct low C = 7.4 | Nov low C = 2.5 | Dec low C = -0.6 |year low C = 6.5 | Jan record low C = -21.2 | Feb record low C = -21.5 | Mar record low C = -19.2 | Apr record low C = -6.7 | May record low C = -1.6 | Jun record low C = 4.7 | Jul record low C = 6.8 | Aug record low C = 6.3 | Sep record low C = 2.5 | Oct record low C = -3.4 | Nov record low C = -10.5 | Dec record low C = -17.2 |year record low C = -21.5 | Jan precipitation mm = 41.8 | Feb precipitation mm = 36.9 | Mar precipitation mm = 38.7 | Apr precipitation mm = 49.0 | May precipitation mm = 51.2 | Jun precipitation mm = 35.4 | Jul precipitation mm = 14.5 | Aug precipitation mm = 10.9 | Sep precipitation mm = 18.5 | Oct precipitation mm = 30.2 | Nov precipitation mm = 33.9 | Dec precipitation mm = 46.9 |year precipitation mm = 407.9 | Jan precipitation days = 11.7 | Feb precipitation days = 11.0 | Mar precipitation days = 10.9 | Apr precipitation days = 12.0 | May precipitation days = 12.5 | Jun precipitation days = 8.6 | Jul precipitation days = 3.8 | Aug precipitation days = 2.8 | Sep precipitation days = 3.8 | Oct precipitation days = 7.1 | Nov precipitation days = 8.6 | Dec precipitation days = 11.8 |year precipitation days = 104.6 |Jan sun = 77.5 |Feb sun = 98.9 |Mar sun = 161.2 |Apr sun = 189.0 |May sun = 260.4 |Jun sun = 306.0 |Jul sun = 350.3 |Aug sun = 328.6 |Sep sun = 276.0 |Oct sun = 198.4 |Nov sun = 132.0 |Dec sun = 71.3 |source 1 = [[دەزگای کەشناسیی حکوومیی تورکیا]]<ref name = TSMS>{{استشهاد بويب | مسار = http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx | عنوان = Resmi İstatistikler (İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler) | ناشر = هيئة الأرصاد الجوية الحكومية التركية | لغة = Turkish |تاريخ الوصول = May 21, 2013| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20161021020852/http://dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx | تاريخ أرشيف = 21 أكتوبر 2016 }}</ref> }} == ئەمانەش ببینە == * [[ئەیالەتی ئەنقەرە]] * [[ویلایەتی ئەنقەرە]] == سەرچاوەکان == {{پایتەختەکانی ئاسیا}} {{پایتەختەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان}} {{پۆلی کۆمنز|Ankara}} [[پۆل:ئەنقەرە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەنقەرە]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] r39r47x7mh1tk3ns0pkgyno9p6hl8gh 0 10184 1583305 1583185 2026-05-12T12:03:02Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583305 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ئامستەردام | settlement_type = [[پایتەختی ھۆڵەندا|پایتەخت]] و [[شارەوانییەکانی ھۆڵەندا|شارەوانی]] | image_skyline = {{multiple images | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Imagen de los canales concéntricos en Ámsterdam.png | alt1 = Aerial photo of the concentric canals in the city center of Amsterdam | caption1 = دیمەنێکی ئاسمانی لە [[کاناڵەکانی ئامستەردام]] | image2 = KeizersgrachtReguliersgrachtAmsterdam.jpg | alt2 = Photo of canal houses and two bridges with lights along their arches at a canal intersection at night | caption2 = [[کەیزەرزگراخت]]/[[ڕێگولیێرزگراخت]] | image3 = Amsterdam Royal Palace 1699.jpg | alt3 = Photo of a symmetrical stone building with a bell tower and triangular pediment with a sculpted relief, with in the foreground a paved square | caption3 = [[کۆشکی پاشایەتیی ئامستەردام|کۆشکی پاشایەتی]] لە [[مەیدانی دام]] | image4 = Concertgebouw from Museumplein 2539.jpg | alt4 = Photo of a symmetrical brick and stone building with a triangular pediment with a sculpted relief | caption4 = [[کۆنسێرتگێباو، ئامستەردام|کۆنسێرتگێباوی پاشایەتی]] | image5 = South facade of the Rijksmuseum Amsterdam (DSCF0528).jpg | alt5 = Photo of a largely symmetrical building with two square towers and with a tunnel for a street through the center | caption5 = [[ڕایکس مۆزیم]] | image6 = AMSTERDAM HOLLAND APRIL 2013 (8711705082).jpg | caption6 = [[باسیلیکای سانت نیکۆلاس، ئامستەردام|باسیلیکای سانت نیکۆلاس]] }} | image_alt = | image_flag = Flag of Amsterdam.svg | flag_size = | flag_alt = | image_shield = Coat of arms of Amsterdam.svg | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = Logo of Gemeente Amsterdam.svg | blank_emblem_type = [[لۆگۆ]] | nicknames = [[ڤێنیزی باکوور]]، [[مۆکوم]]، دامسکۆ | motto = [[نیشانی ئامستەردام|Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig]] («ئازا، کۆڵنەدەر، بەبەزەیی»){{force singular}} | image_map = Amsterdam_location_map.svg | map_caption = شوێنی شارەوانیی ئامستەردام | mapsize = 250px | pushpin_map = Netherlands#Europe | pushpin_map_caption = شوێن لەناو ھۆڵەندا##شوێن لەناو ئەورووپا | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{Coord|52|22|22|N|04|53|37|E|region:NL|display=inline,title}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = [[ھۆڵەندا]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ھۆڵەندا|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[ھۆڵەندای باکوور]] | subdivision_type2 = [[پێڕستی ناوچەکانی ھۆڵەندا|ناوچە]] | subdivision_name2 = [[ناوچەی مێترۆپۆلیتان ئامستەردام]] | parts_type = <!-- defaults to: Boroughs --> | parts_style = coll | parts = ٧ [[شارۆچکەکانی ئامستەردام|شارۆچکە]]، ١ ناوچەی شارنشین | p1 = [[ئامستەردام-سێنتریم|سێنتریم]] | p2 = [[ئامستەردام نیو-وێست|نیو-وێست]] | p3 = [[ئامستەردام-نۆرد|نۆرد]] | p4 = [[ئامستەردام-ئۆست|ئۆست]] | p5 = [[ویسپ]] | p6 = [[ئامستەردام-وێست|وێست]] | p7 = [[ئامستەردام-زوید|زوید]] | p8 = [[ئامستەردام-زویدۆست|زویدۆست]] | established_title = دامەزرێنراوە | established_date = {{circa}} {{Start date and age|1275}} | seat_type = [[بنکەی حکوومەتی ناوخۆیی|ھۆڵی شار]] | seat = [[ستۆپێرا]] | government_footnotes = <ref name="mayor_now">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Portfolios: Mayor & Alderpersons |ناونیشان=http://www.iamsterdam.com/en-GB/living/about-amsterdam/city-of-amsterdam/city-government/portfolios-mayor-alderpersons |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140228111659/http://www.iamsterdam.com/en-GB/living/about-amsterdam/city-of-amsterdam/city-government/portfolios-mayor-alderpersons |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Gemeente Amsterdam}}</ref> | governing_body = [[ئەنجومەنی شارەوانی (ھۆڵەندا)|ئەنجومەنی شارەوانی]] | leader_party = | leader_title = [[پێڕستی شارەدارانی ئامستەردام|شارەدار]] | leader_name = [[فێمکە ھالسێما]] ([[گرۆنلینکز|GL]]) | total_type = [[شارەوانییەکانی ھۆڵەندا|شارەوانی]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{Dutch municipality total area|dataref}}</ref><ref name="tno_randstad">{{Cite tech report |author1=Anita Bouman–Eijs |author2=Thijmen van Bree |author3=Wouter Jonkhoff |author4=Olaf Koops |author5=Walter Manshanden |author6=Elmer Rietveld |url=https://www.zuidvleugel.nl/sites/www.zuidvleugel.nl/files/article/downloads/top_20_europese_grootstedelijke_regios_1995_2011_tno_2012_r11155.pdf |title=De Top 20 van Europese grootstedelijke regio's 1995–2011; Randstad Holland in internationaal perspectief |language=nl |trans-title=Top 20 of European metropolitan regions 1995–2011; Randstad Holland compared internationally |date=17 December 2012 |publisher=[[Netherlands Organisation for Applied Scientific Research|TNO]] |place=Delft |access-date=25 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303212054/http://www.zuidvleugel.nl/sites/www.zuidvleugel.nl/files/article/downloads/top_20_europese_grootstedelijke_regios_1995_2011_tno_2012_r11155.pdf |archive-date=3 March 2014 |url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 219.32 | area_land_km2 = 165.76 | area_water_km2 = 53.56 | area_blank1_title = [[ناوچەی مێترۆپۆلیتان ئامستەردام|ناوچەی مێترۆ]] | area_blank1_km2 = 2580.26 | area_blank2_title = [[ڕاندستاد]] | area_blank2_km2 = 6296.91 | elevation_footnotes = <ref name="AHN">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |سەردێڕ=Postcodetool for 1012JS (Dam Square) |ناونیشان=https://www.ahn.nl/postcodetool |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130921053543/http://www.ahn.nl/postcodetool |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=Actueel Hoogtebestand Nederland |بڵاوکەرەوە=Het Waterschapshuis |زمان=nl}}</ref> | elevation_m = -2 | elevation_min_m = | elevation_max_footnotes = <ref name="cbs statline">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bevolking op 1 januari en gemiddeld; geslacht, leeftijd en regio |ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?dl=7682C |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=CBS StatLine |زمان=nl}}</ref><ref name="tno_randstad" /><ref name="CBS_muni">{{Dutch municipality population|dataref}}</ref><ref name="CBS_urbanmetro">{{Dutch municipality population urbanmetro|dataref}}</ref> | population_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table |سەردێڕ=Bevolkingsontwikkeling; regio per maand |وێبگە=Central Bureau of Statistics |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=filter region Regio's > Gemeenten per Provincie > Amsterdam (and Regio's > Groot-Amsterdam (CR))}}</ref> | population_density_km2 = {{Dutch municipality population density|Amsterdam}} | population_as_of = حوزەیرانی ٢٠٢٤ | population_total = 933,680 | population_urban = 1,477,213 | population_blank1_title = [[ناوچەی مێترۆپۆلیتان ئامستەردام|ناوچەی مێترۆ]] | population_blank1 = 2,480,394 | population_blank2_title = [[ڕاندستاد]] | population_blank2 = 8,116,000 | population_demonym = ئامستەردامی | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|سەردێڕ=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|وێبگە=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en |سەردێڕ=EU regions by GDP, Eurostat|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.ec.europa.eu}}</ref> | demographics2_title1 = شارەوانی | demographics2_info1 = | demographics2_title2 = [[ناوچەی مێترۆپۆلیتان ئامستەردام|ناوچەی مێترۆ]] | demographics2_info2 = €201.100&nbsp;billion (2022) | demographics2_title3 = [[ڕاندستاد]] | demographics2_info3 = €602.711&nbsp;billion (2024) | postal_code_type = [[کۆدی پۆستە لە ھۆڵەندا|کۆدی پۆستە]] | postal_code = 1000–1183 | area_code = 020 | area_code_type = [[ژمارە تەلەفۆنەکان لە ھۆڵەندا|کۆدی ناوچە]] | blank_name = ئاووھەوا | blank_info = [[ئاووھەوای ئۆقیانووسی مامناوەند]] (Cfb) | blank_name_sec2 = [[GeoTLD]] | blank_info_sec2 = [[.amsterdam]] | website = {{URL|https://www.amsterdam.nl/en/|amsterdam.nl}} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 9 | elevation_max_m = | timezone = [[کاتی ئەورووپای ناوەندی|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[کاتی ھاوینەی ئەورووپای ناوەندی|CEST]] | utc_offset_DST = +2 }} '''ئەمستەردام'''<ref>{{IPAc-en|ˈ|æ|m|s|t|ər|d|æ|m}} {{respell|AM|stər|dam}}, {{IPAc-en|UKalso|ˌ|æ|m|s|t|ər|ˈ|d|æ|m}} {{respell|AM|stər|DAM}}; {{بیرخستنەوە|دوایین=Wells |یەکەم=John C. |سەردێڕ=Longman Pronunciation Dictionary |ساڵ=٢٠٠٨|edition=3rd |بڵاوکەرەوە=Longman |ژپنک=٩٧٨١٤٠٥٨٨١١٨٠}}</ref><ref name=":7">{{بیرخستنەوە|دوایین=Roach |یەکەم=Peter |سەردێڕ=Cambridge English Pronouncing Dictionary |ساڵ=٢٠١١|edition=18th |شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨٠٥٢١١٥٢٥٣٢}}</ref><ref name="Amestelledamme1"/> [[پایتەختی ھۆڵەندا|پایتەخت]]{{efn|group=lower-alpha|Amsterdam is the constitutional capital, while the government and the royal family are seated in [[The Hague]] {{Crossreference|(see [[Capital of the Netherlands]]).}}}} و [[شارەوانییەکانی ھۆڵەندا|گەورەترین شاری]] [[ھۆڵەندا]]یە. ژمارەی دانیشتووانی لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا ٩٣٣،٦٨٠ کەسە<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?dl=7562C |سەردێڕ=CBS Statline |وێبگە=opendata.cbs.nl}}</ref> لە خودی شارەکەدا، ١،٤٥٧،٠١٨ کەس لە [[ناوچەی شاریی ئامستەردام|ناوچەی شارنشینیدا]]<ref name=":8"/> و ٢،٤٨٠،٣٩٤ کەس لە [[ناوچەی مێترۆپۆلیتان ئامستەردام|ناوچەی مێترۆپۆلیتاندا]].<ref name="osamsterdam2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Economische Verkenningen Metropool Regio Amsterdam |ناونیشان=http://www.os.amsterdam.nl/pdf/2015_evmra.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.os.amsterdam.nl/pdf/2015_evmra.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئامستەردام کە لە [[پارێزگاکانی ھۆڵەندا|پارێزگای ھۆڵەندیی]] [[ھۆڵەندای باکوور]] ھەڵکەوتووە،<ref name="R2040">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Randstad2040; Facts & Figures (p.26) |ناونیشان=http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/randstad/documenten-en-publicaties/brochures/2007/12/01/randstad-2040-facts-figures-wat-komت-er-op-de-randstad-af.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130112092111/http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/randstad/documenten-en-publicaties/brochures/2007/12/01/randstad-2040-facts-figures-wat-komت-er-op-de-randstad-af.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Housing, Spatial Planning and the Environment (Netherlands)|VROM]] |زمان=nl}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ranstad Monitor 2017 |ناونیشان=https://www.nl-prov.eu/wp-content/uploads/2017/11/regio-randstad-monitor-2017.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.nl-prov.eu/wp-content/uploads/2017/11/regio-randstad-monitor-2017.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=Ragio Ranstad}}</ref> بە شێوەیەکی نافەرمی بە «ڤێنیزی باکوور» ناودەبرێت، ئەمەش بەھۆی [[کاناڵەکانی ئامستەردام|ژمارەیەکی زۆر لە کاناڵەکانییەتی]]، کە ئێستا وەک [[شوێنەواری جیھانی|شوێنەواری جیھانیی یوونسکۆ]] ناسێنراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://m.theindependentbd.com//magazine/details/7145/Amsterdam-%E2%80%93-Venice-of-the-North |سەردێڕ=Amsterdam {{•}} Venice of the North|وێبگە=The Independent|یەکەم=Shamim|دوایین=Ahmed|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220615062341/https://m.theindependentbd.com//magazine/details/7145/Amsterdam-%E2%80%93-Venice-of-the-North|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> ئامستەردام لە دەمی ڕووباری [[ئەمستێل]] دامەزرا، کە بە مەبەستی کۆنترۆڵکردنی لافاو بەربەستی بۆ دروست کرابوو.<ref name=":9">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Amsterdam {{!}} History, Population, & Points of Interest |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Amsterdam |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopedia Britannica |زمان=en}}</ref> ئامستەردام کە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووکی ماسیگری بوو لە سەدەی ١٢ەمدا، لە ماوەی [[سەردەمی زێڕینی ھۆڵەندا]] لە سەدەی ١٧ەمدا بوو بە بەندەرێکی سەرەکیی جیھانی، لەو کاتەی ھۆڵەندا زلھێزێکی ئابووری بوو. ئامستەردام ناوەندی پێشەنگی دارایی و بازرگانی بوو، ھەروەھا ناوەندێکی بەرھەمھێنانی ھونەری سێکیولار بوو.<ref>[http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521845359&ss=exc Cambridge.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116110800/http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521845359&ss=exc |date=16 November 2017 }}, Capitals of Capital -A History of International Financial Centres – 1780–2005, Youssef Cassis, {{ISBN|978-0-521-84535-9}}</ref> لە سەدەکانی ١٩ و ٢٠دا، شارەکە گەشەی کرد و گەڕەک و دەوروبەری نوێ دروست کران. شارەکە خاوەن نەریتێکی دێرینی کراوەیی، لیبرالیزم و لێبوردەیییە.<ref>[[Russell Shorto|Shorto, Russell]]. ''Amsterdam: A History of the World's Most Liberal City''. New York: Vintage Books 2014. {{ISBN|9780307743756}}</ref> [[پایسکیل سواری لە ھۆڵەندا|پایسکیل سواری]] کلیلە بۆ کەسایەتی مۆدێرنی شارەکە، و چەندین [[ژێرخانی پایسکیل سواری|ڕێڕەو و ھێڵی پایسکیل سواری]] تێدا بڵاوبووەتەوە.<ref>Nello-Deakin, Samuel, and Anna Nikolaeva. "The human infrastructure of a cycling city: Amsterdam through the eyes of international newcomers." Urban Geography 42.3 (2021): 289–311.</ref><ref>Feddes, Fred, Marjolein de Lange, and Marco te Brömmelstroet. "Hard work in paradise. The contested making of Amsterdam as a cycling city." The Politics of Cycling Infrastructure. Policy Press, 2020. 133–156.</ref> [[پێڕستی شوێنە گەشتیارییەکانی ئامستەردام|شوێنە سەرەکییەکانی ئامستەردام]] بریتین لە [[کاناڵەکانی ئامستەردام|کاناڵە مێژووییەکانی]]؛ {{Lang|nl|[[ڕایکس مۆزیم]]|italic=no}}، مۆزەخانەی دەوڵەتی بە ھونەری سەردەمی زێڕینی ھۆڵەندا؛ [[مۆزەخانەی ڤان گۆگ]]؛ [[مەیدانی دام]]، کە [[کۆشکی پاشایەتیی ئامستەردام]] و ھۆڵی پێشووی شاری لێیە؛ [[مۆزەخانەی ئامستەردام]]؛ [[مۆزەخانەی ستێدێلیک ئامستەردام|مۆزەخانەی ستێدێلیک]]، بە ھونەری مۆدێرن؛ ھۆڵی کۆنسێرتی {{Lang|nl|[[کۆنسێرتگێباو، ئامستەردام|کۆنسێرتگێباو]]|italic=no}}؛ [[ماڵی ئان فرانک]]؛ {{Lang|nl|[[ھێت سکیپڤارت مۆزیم|سکیپڤارت مۆزیم]]|italic=no}}، {{Lang|la|[[ناتیورا ئارتیس ماگیسترا]]|italic=no}}؛ [[ھۆرتووس بۆتانیکووس ئامستەردام|ھۆرتووس بۆتانیکووس]]، [[نیمۆ (مۆزەخانە)|نیمۆ]]، [[ناوچەی گڵۆپە سوورەکان]] و [[کۆفیشۆپ (ھۆڵەندا)|کۆفیشۆپەکانی کانابیس]]. شارەکە بە ژیانی شەوانە و چالاکیی فێستیڤاڵەکان ناسراوە، بەو پێیەی چەندین یانەی شەوانەی تێدایە کە لە نێوان بەناوبانگترینەکانی جیھاندان. میراتە ھونەرییەکەی، کاناڵەکان، و خانووە تەسکەکانی کاناڵەکە بە [[ڕووبەر|ڕووبەرە]] نووکدارەکانیان، کە پاشماوەی بەباشی پارێزراوی سەردەمی زێڕینی سەدەی ١٧ی شارەکەن، ساڵانە ملیۆنان سەردانکەر ڕادەکێشن. [[بورسەی ئامستەردام]]، کە لە ساڵی ١٦٠٢ دامەزراوە، بە کۆنترین بازاڕی «مۆدێرن»ی [[بورسە]] لە جیھاندا دادەنرێت. وەک پایتەختی بازرگانیی ھۆڵەندا و یەکێک لە ناوەندە ھەرە سەرەکییەکانی [[ناوەندی دارایی|دارایی]] لە ئەورووپا، ئامستەردام بە شارێکی ئەلفا-جیھانی دادەنرێت. شارەکە پایتەختی کولتووریی ھۆڵەندایە.<ref>After Athens in 1888 and Florence in 1986, Amsterdam was in 1986 chosen as the [[European Capital of Culture]], confirming its eminent position in Europe and the Netherlands. See [http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/doc443_en.htm EC.europa.eu] for an overview of the European cities and capitals of culture over the years. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081214194439/http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/doc443_en.htm |date=14 December 2008 }}</ref> زۆرێک لە دامەزراوە گەورەکانی ھۆڵەندا بارەگای سەرەکییان لەم شارەدایە.<ref>[https://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000-Netherlands_10Rank.html Forbes.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520173602/https://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000-Netherlands_10Rank.html |date=20 May 2020 }}, [[Forbes Global 2000]] Largest Companies – Dutch rankings.</ref> زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیاکانی جیھان بنکەیان لە ئامستەردامە یان بارەگای ئەورووپایییان لەوێ داناوە، وەک کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی «ئووبەر»، «نێتفلێکس»، و «تێسلا».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-05-22/the-next-global-tech-hotspot-amsterdam-stakes-its-claim |سەردێڕ=The Next Global Tech Hotspot? Amsterdam Stakes Its Claim |newspaper=Bloomberg.com |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٦|via=Bloomberg}}</ref> ھەرچەندە ئامستەردام پایتەختی فەرمیی ھۆڵەندایە، بەڵام [[بنکەی حکوومەت]] نییە. دامەزراوە حکوومەتییە سەرەکییەکان و باڵیۆزخانە بیانییەکان لە [[لاھای]] ھەڵکەوتوون. لە ساڵی ٢٠٢٢دا، ئامستەردام لەلایەن [[یەکەی زانیاریی ئیکۆنۆمیست]] وەک نۆیەم باشترین شار بۆ ژیان ڕیزبەند کرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Best cities ranking and report |ناونیشان=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/EIU_BestCities.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/EIU_BestCities.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و پلەی ١٢ەمی بەدەستھێنا لە کوالێتی ژیان بۆ ژینگە و ژێرخان لەلایەن مێرسەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Best cities in the world (Mercer) |ناونیشان=http://www.citymayors.com/features/quality_survey.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101101121637/http://citymayors.com/features/quality_survey.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=City Mayors}}</ref> شارەکە لە ساڵی ٢٠١٩دا وەک ٤ەمین [[ناوەندی تەکنەلۆژیا|ناوەندی تەکنەلۆژیی]] جیھانی ڕیزبەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Tech Cities in Motion – 2019 |ناونیشان=https://www.savills.co.uk/research_articles/229130/274942-0 |بڵاوکەرەوە=Savills}}</ref> [[بەندەری ئامستەردام]] پێنجەم گەورەترین بەندەرە لە ئەورووپا.<ref name="RPA Stat15">{{Cite press release |title=Port Statistics 2015 |date=May 2016 |publisher=Rotterdam Port Authority |url=https://www.portofrotterdam.com/sites/default/files/port-statistics-2015.pdf |access-date=9 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209204616/https://www.portofrotterdam.com/sites/default/files/port-statistics-2015.pdf |archive-date=9 February 2017 |url-status= |page=6}}</ref> ناوەندی [[کەی ئێڵ ئێم]] و فڕۆکەخانەی سەرەکیی ئامستەردام، [[فڕۆکەخانەی سخیپۆڵ|سخیپۆڵ]]، [[پێڕستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ھۆڵەندا|قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ھۆڵەندا]] و [[پێڕستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ئەورووپا|سێیەمە لە ئەورووپا]]. پایتەختی ھۆڵەندا یەکێکە لە [[فەرهەنگی فرەچەشنی|فەرهەنگترین]] شارەکانی جیھان، کە نزیکەی ١٨٠ ڕەگەزنامەی جیاوازی تێدا دەژی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Amsterdam world's most multicultural city. |ناونیشان=https://www.wantedineurope.com/news/amsterdam-worldc292s-most-multicultural-city.html}}</ref> کۆچبەری و جیاکاریی نەتەوەیی لە ئامستەردام بابەتێکی گەرمی ئێستایە.<ref>Musterd, Sako. "Immigration and ethnic segregation in the Netherlands with a special focus on Amsterdam." ''Ethnic Minorities and Inter-Ethnic Relations in Context''. Routledge, 2017. 287–303.</ref> دانیشتووە ناسراوەکانی ئامستەردام لە بەدرێژایی [[مێژووی ئامستەردام|مێژووەکەی]] بریتین لە وێنەکێشان [[ڕێمبراندت]] و [[ڤینسێنت ڤان گۆگ]]، فەیلەسووفانی سەدەی ١٧ەم [[بارووک سپینۆزا]]، [[جۆن لۆک]]، [[ڕێنێ دێکارت]]، و قوربانیی [[ھۆلۆکۆست]] و یاداشتنووس [[ئان فرانک]]. == بابەتی پەیوەندیدار == [[پایتەختی دەوڵەتانی جیھان]] == سەرچاوەکان == {{reflist}} [http://en.wikipedia.org/wiki/Oslo ویکیپیدیای ئینگلیسی] {{پایتەختەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Amsterdam}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد|ئەورووپا|مێژوو|جوگرافیا|فەڕەنسا|شارەکان}} [[پۆل:ئەمستەردام]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ھۆڵەندا]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دەریای باکوور]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١٣یەم]] [[پۆل:یاریگاکانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٢٨]] [[پۆل:شارەکانی ھۆڵەندا]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] h7v18s9sexzdc2uclf8eg3539genbvb 0 12112 1583472 1581755 2026-05-12T18:57:20Z Aza 86 Aza پەڕەی [[ئایین]] گواستەوە بۆ [[دین]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: بەپێی وتووێژی پەڕە 1503023 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Prevailing religious population by country percentage.svg|وێنۆک|320x320پیکسڵ|دابەشبوونی دینە فرەپەیڕەودارەکانی جیھان]] [[پەڕگە:Religious syms.svg|وێنۆک|ھێمای دینەکان]] '''دین''' یان '''ئایین''' کۆکراوەیەکی [[سیستمی کەلتوری]] و [[سیستمی بیر]] و [[باوەڕ]] و تێڕوانینی جیھانییە کە پەیوەندییەک دادەمەزرێنێت لۆ نێوان مرۆڤ و [[ڕۆحانییەت]]دا یاخود لەگەڵ چەند [[ڕێرەوی ئەخلاقی|ڕێڕەوێکی ئەخلاقیدا]]. زۆر لە دینەکان چیرۆک و ھێماو و نەریت و مێژووی پیرۆزیان ھەیە کە تێیدا دەیانەوێت مانا بۆ ژیان ببەخشن یا سەرچاوەی ژیان و [[گەردوون]] ڕوون بکەنەوە. لەمانەوە ئەخلاق و ئەدەب و [[یاسا]]یی دینی دادەڕێژن یاخود شێوە ژیانێک بەپێی تێگەیشتنی سروشتی مرۆڤ. دین وەک پێویسیتییەک بۆ ڕێکخستنی کار و کردەوەکانی (مرۆڤ) بە درێژایی مێژوو و وەک یەکێ لە سەرچاوەکانی یاسا دادەنرێ لە زۆربەی وڵاتانی دنیادا؛ و ھەر لە ڕێگەی دینەوە باس لە ژیانێکی ئەبەدی کراوە و باسی دووبارە زیندوو بوونەوە و بەھەشت و جەھەنەم کراوە… == پێناسەی دین == پێناسەی ئەکادیمی یان زانستی بۆ دین ئەوەیە، کە زانایانی کۆمەڵایەتی و ئەنترۆبۆلۆژیا دین دەبینن بەوەی کۆمەڵێک بیروباوەڕ و بەھا و شارەزایییە کە لە ناو جەرگەی ڕۆشنبیرییەوە ھاتوون. بۆ نموونە: بناغەی ناوەڕۆکی دین ئاماژە ناکات بە باوەڕ بوون بە [[خودا|خوا]]، ناوەڕۆکەکەی دەناسرێت بەوەی پێکاھاتە یان ڕۆشنبیرییەکی ڕاستەوخۆیە بۆ ژیان بە شێوەیەکی گشتی؛ و بەپێی ئەم پێناسەیە دین دیدگایەکە کە دەستی لێ بەر نادرێت لە جیھاندا و کۆنترۆڵی بیرۆکەی تاک و کاروبار دەکات. == تایبەتمەندییەکانی دین == دەکرێت تایبەتمەندییەکانی دین کۆبکرێتەوە لە چەند خاڵێکدا: * باوەڕ بە بوونی [[خودا|خواوەند]] یان زیندەوەری سەروو سروشتی، زۆرییەی دینەکان باوەڕیان بە بوونی تەنھا یەک بەدیھێنەر یان چەند بەدیھێنەرێک ھەیە بۆ جیھان و [[گەردوون]]، کە توانایان ھەیە بەسەر کۆنتڕۆڵکردنیان و کۆنتڕۆلی بەشەر و ھەموو زیندەوەرەکانی تر. * جیاوازی لە نێوان جیھانی [[ڕۆح]] و جیھانی [[ماددە]]. * بوونی مەڕاسیمی پەرستش کە مەبەست لێی پیرۆز ڕاگرتنی خواوەند و ئەو شتانەی تر کە بە پیرۆز وەسف دەکرێن. ** یاسایەکی ئەخلاقی یان شەریعەتێک کە ئەو ئەخلاق و بڕیاردانانە لە خۆ بگرێت کە پێویستە پەیڕەو بکرێن لەلایەن خەڵکەوە، وباوەڕداران عادەتەن لەو باوەرەدان کە لەلایەن خواوە ھاتووە. * [[نوێژ|نوێژکردن]] کە شێوەی سەرەکییە بۆ پەیوەندیکردن بە خواوە یان خواوەندەوە و دەرخستنی پیرۆزڕاگرتن و ملکەچی و عیرفانییەتە. * دیدگایەکی گەردوونییە کە کە چۆنییەتی دروستیوونی جیھان و پێکھاتنی ئاسمانەکان و [[زەوی]] ڕووندەکاتەوە، ھەندێک لە دینەکان ئامڕازی پاداشت و سزایان لەخۆ گرتووە یان چۆنییەتی ڕێکخستنی کاروباری جیھان لەلایەن پەروەردگارەوە. * شەریعەت یان بنەماکانی شەریعەت بۆ ڕێکخستنی ژیانی باوەرداران بەپێی ئەو دیدگا گەردوونییەی دینەکە پێشکەشی دەکات. == بنەمای دینەکان == ھەموو دینێک بنەما و ڕاگری خۆی ھەیە (کە ناو دەبرێن بە [[ئایدیۆلۆجی|بیروباوەڕ]] یان عەقیدە)، و ھەموو دینێک ئەمانەی لای خوارەوەی لەخۆدەگرێت: * دامەزرێنەر: ئەو کەسایەتییە دەگرێتەوە کە بنەماکانی عەقیدە و پایەکانی داناوە و ڕێکی خستووە، و ئەوەیە کە یەکەمجار مژدەی داوە و پێکی ھێناوە و سروشی ناردووە بە کتێبی پیرۆز بۆ ھەر عەقیدەیەک. * ناوی دینەکە: ناوی دینەکە بەپێی بیروباوەڕەکەی دادەنرێت و مانای ھەیە، یان بەپێی ناوی دامەزرێنەرەکەی ناودەنرێت یان ئەو شوێنەی لێی دەرچووە. * کتێبی پیرۆز: ھەموو عەقیدەیەک کتێبێکی پیرۆز یان چەند کتێبێکی ھەیە کە دامەزرێنەری یەکەم دای ناووە یان گەورە شوێنکەوتووانی دینەکە داییانناوە، و کتێبی پیرۆز ھەموو ئەوشتانە لە خۆ دەگرێت کە پەیوەندیان یە دینەوە ھەیە، وەک پایەکان، [[فەڕز]]ەکان، بیروباوەڕ، ھەڵسوکەوت، ئەخلاقەکان، شەریعەت، ڕۆژژمێر، بۆنەکان، پەرستشەکان، ئاڵوگۆڕەکان، ئەو کتێب یان کتێبانە دەردەکەون بە بە دانەرەکانیان وەک [[بوودیزم]]، [[کۆنفووشیزم]]، [[تاوۆیی]] و [[جینیی]]، یان ئەوترێت کە دابەزیوە لەلایەن خوایەک یان چەند خواوەندێکەوە وەک [[جوولەکایەتی|یەھوودی]]، [[مەسیحی]]، [[ئیسلام]]، [[ھیندوویزم]]، [[سیکیزم|سیخی]] و [[بەھائی]]. * ڕۆژژمێر: ھەموو دینێک ڕۆژژمێری تایبەتی خۆی ھەیە کە ڕێکەوتی بۆنەکانی دیاری دەکات وەک: جەژنەکان، [[ڕۆژوو]] و کاتی [[حەج]] (ڕۆژژمێر دەست پێدەکات بە زۆری لە کاتی دەستپێکردنی دینەکە) وەک کۆچیی بۆ موسڵمانان، زایینی بۆ مەسیحییەکان، عیبرانی بۆ یەھوودییەکان. * زمان: کتێبەکەی پێ دابەزیوە، یان مەراسیمەکانی پێ ئەنجامدەدرێت. == بزووتنەوە دینییەکان == پێنج دینە ھەرە گەورەکان پێی ژمارەی شوێنکەوتوو، ٥. ٩ ملیار لە ٨٤٪ دانیشتووان پێک دێنن. {| class="wikitable sortable" style="width:800px;" |+ |- style="background:#666688;" ! style="width:250px;"| پێنج دینە گەورەکە ! style="width:170px;"| ٢٠١٠ (ملیار) ! style="width:160px;"| ٢٠١٠ (٪) ! style="width:180px;"| ٢٠٠٠ (ملیار) ! style="width:160px;"| ٢٠٠٠ (٪) ! style="width:200px;"| دانیشتووان |- style="text-align:center; background:#e0e8ee;" | [[مەسیحییەت]] | ٢. ٣ | ٣٢٪ | ٢. ٠ | ٣٣٪ | [[مەسیحییەت بەپێی وڵات]] |- style="text-align:center; background:#e0e8ee;" | [[ئیسلام]] | ١. ٦ | ٢٣٪ | ١. ٢ | ١٩. ٦٪ | [[ئیسلام بەپێی وڵات]] |- style="text-align:center; background:#e0e8ee;" | [[ھیندوویزم]] | ١. ٠ | ١٥٪ | ٠. ٨١١ | ١٣. ٤٪ | [[ھیندوویزم بەپێی وڵات]] |- style="text-align:center; background:#e0e8ee;" | [[بوودیزم]] | ٠. ٥ | ٧٪ | ٠. ٣٦٠ | ٥. ٩٪ | [[بوودیزم بەپێی وڵات]] |- style="text-align:center; background:#e0e8ee;" | [[ئایینی فۆلکلۆر|دینی فۆلکلۆر]] | ٠. ٤ | ٦٪ | ٠. ٣٨٥ | ٦. ٤٪ | |- style="text-align:center; background:#e0e8ee;" | سەرجەم | ٥. ٩ | ٨٤٪ | ٤. ٨ | ٧٨. ٣٪ | |} == دینە ئاسمانییەکان == {{سەرەکی|ئیسلام|مەسیحییەت|یەھوودییەت}} [[پەڕگە:Kaaba mirror edit jj.jpg|وێنۆک|250px|موسڵمانان نوێژ دەکەن لە دەوری کەعبە]] دینە ئاسمانییەکان یان [[دینە ئیبراھیمییەکان]]، کە لە ئیبراھیمەوە سەرچاوەیان گرتووە، ئەوانیش: ئیسلام و مەسیحی و یەھوودیین. * [[ئیسلام]]: ئاماژەیە بۆ ئەو دینەی کە پێغەمبەر [[محەممەد]] ھێناوییەتی، ئیسلام دینی زۆرینەیە لە [[باکووری ئەفریقا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باشووری ئاسیا]]، و دووەم دینە لە جیھاندا بەپێی ژمارەی باوەڕدارانی لە دوای دینی مەسیحییەوە دێت. موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە ئیسلام دوایین پەیامی ئاسمانییە و دینەکانی پێش خۆی سڕیوەتەوە، ھەروەھا لەو باوەڕەدان کە محەممەد پێغەمبەری خوایە و دوایین پێغەمبەر و نێردراوە، و لە بنەماکانی عەقیدەی ئیسلامی باوەڕبوونە بە خوای تاک و بێ ھاوەڵ کە ئەڵڵایە، ھەروەھا باوەڕ بە سەرجەم پێغەمبەر و نێردراوەکان کە بۆ مرۆڤایەتی نێردراون پێش محەممەد، وەک [[ئیبراھیم]] و [[یووسف|یوسف]] و [[مووسا|موسا]] و [[مەسیح]] ([[عیسا]]ی کوڕی مریەم) و ئەوانی تر کە لە قورئاندا ناوبرابن یان ناو نەبراون. ناسراوترین مەزھەبە زانستییەکانی دینی ئیسلام چوار مەزھەبە ناسراوەکەیە کە ئەوانیش بەپێی کاتی دروستبونیان ئەمانەن: [[مەزھەبی حەنەفی]]، [[مالیکی|مەزھەبی مالکی]]، [[مەزھەبی شافعی]] و [[حەنبەلی|مەزھەبی حەنبەلی]] و ئەم مەزھەبانە بە مەزھەبەکانی [[سوننە]] ناسراون، ھاوکات [[شیعە]]ش چەند مەزھەبێکیان ھەیە وەک مەزھەبی جەعفەری و مەزھەبی ئیسماعیلی و مەزھەبی زەیدی و ھەروەھا مەزھەبی ئیبازی. * یەھوودی: کۆنترین دینی ئیبراھیمییە، کە دروست بووە لە ناو نەتەوەی ئیسرائیل و یەھودای دێرین، و یەھوودی بە پلەی یەکەم دەگەڕێنەوە بۆ [[تەورات]]، کە ئەو دەقەیە زۆربەی یەھوود لەو باوەڕەدان ھاتووە بۆ ئیسرائیل لە ڕێگەی پێغەمبەر [[مووسا|موسا]] ساڵی ١٤٠٠ پێش زایین، ھاوکات چەند کتێبی تری عیبریان ھەیە وەک تەلمود و دەقەکانی سەنتەری یەھودییەت؛ و گەلی یەھوودی بڵاوبونەوە لە جیھاندا پاش ڕوخانی ھەیکەل لە [[قودس]] ساڵس ٧٠ی زایینی، لە ئێستادا نزیکەی ١٣ ملیۆن یە ھوودی ھەیە، %٤٠ لە [[ئیسرائیل]] دەژین و %٤٠ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وڵاتە یەکگرتووەکان]]. [[پەڕگە:Inside Orthodox Church.jpg|وێنۆک|ڕاست|200px|وێنەیەکی کەنیسەی کاسۆلیکی ڕۆژھەڵاتی لە ناوەوە]] * مەسیحیی: مەسیحییەت دامەزراوە لەسەر ژیان و ئامۆژگارییەکانی [[یەسووع]] کە لە [[پەیمانی نوێ]] ھاتووە، و باوەڕی مەسیحییەت باوەڕبوونە بە یەسوع (مەسیح) بەوەی کە مەسیح خودا و کوڕی خوایە و دڵسۆز و پەروەردگارە، و زۆربەی مەسیحی باوەڕیان بە سیانە ھەیە، واتە وەک سێ کەس لە یەکێکدا؛ و مەسیحی بە ھەموو جیھاندا بڵاو بووەتەوە، و دابەشبوونە سەرەکییەکانی مەسیحییەت ئەمانەن: # کەنیسەی کاسۆلیکی بە سەرۆکایەتی پاپای [[ڕۆما]]، و پەیوەندی ھەیە بە کنیسەکانی ڕۆژاوا و ٢٢ کەنیسەس کاسۆلیکی ڕۆژھەڵات. # پڕۆتستانتی، لە کەنیسەی کاسۆلیکی جیابۆیەوە لە سەدەی شازدەدا و دابەش دەبێ بۆ چەند تایفەیکی زۆر. # مەسیحی ڕۆژھەڵاتی کە ئەمانە دەگرێتەوە ئەرسەدۆکسی ڕۆژھڵاتی و کەنیسەی ڕۆژھەڵات. # ھەروەھا چەند کۆمەڵێکی بچووکی تر وەک شەھود یەھوە و کەنیسەی یەسوع مەسیح. # کۆمەڵە ھەرێمی ئیبراھیمی لەوانەش تائیفەی سامەڕی لە [[ئیسرائیل]] و زفەی خۆراوا و بزووتنەوەی ڕاستافاری لە [[جامایکا]] و دروز لە [[سووریا|سوریا]] و [[لوبنان]]. == دینە ھیندییەکان == [[پەڕگە:Rama, Lakshman and Sita at the Kalaram Temple, Nashik..jpg|وێنۆک|200px|پەیکەری ڕامار لە پەرستگەی کالارام لە ھیند]] کە دامەزراوە لە نیمچەقاڕەی ھیندی، چەندین مەراسیم و تێگەیشتنی دیاریکراویان ھەیە وەک داڕمی، کارما، تەناسخ، یانتراس و دارسانا و مەراسیمی تر. * [[ھیندوویزم]]: دینێکی بتپەرستییە و زۆربەی ھیندییەکان باوەڕیان پێیەتی، کۆمەڵێک تەقالید وبیروباوەرە کە پێکھاتوون لە سەدەی پازدەی پێش زایینەوە تا کاتی ئێستا، و دینێکە کە بەھارۆحی و بەدیھاتنەکان لە خۆ دەگرێ لەگەڵ بنەما یاسایی و ڕژێمییەکان. * [[جاینیزم|جەینیزم]]: یەکێکە لە دینە [[دارما|دەرمەیییەکان]] کە شێوازێکی فەلسەفی ھەیە و لە ھیندی دێرین دامەزراوە بەپێی وەسیەتەکانی ماھاڤێرا لە سەدەی شەشی پیش زایین، شوێنکەوتووانی ئەم دینە ئێستا کەمینە پێک دەھێنن لە ھیند ھاوکات لەگەڵ چەندین کۆمەڵی کۆچکردوو لێیان بۆ وڵاتە یەکگرتووەکان. * [[بوودیزم]]: دەگەڕێتەوە بۆ گاوتاما بوودا یەکێک لە دینە سەرەکییەکان لە جیھاندا ودامەزراوە لە ڕێگەی ئامۆژگارییەکانی بوودا بە جێی ھێشتووە، و بوودیزم لە باکووری ھیند دامەزرا و بڵاوبۆیەوە بە [[ئاسیا]]، [[تەببەت]] و پاشان [[سریلانکا]] پاشان گەیشتە [[چین]]، [[مەنگۆلیا]]، [[کۆریا]] و [[ژاپۆن]]، و دینی بوودا دەسوڕێتەوە بە دەوری سێ شتدا: یەکەمیان، باوەڕ بە بوودا وەک مامۆستایەکی ڕووناکی بەخش بۆ بیروباوەڕی بوودایی، دووەمیان باوەڕ بە [[دارما]] کە ئامۆژگارییەکانی بوودا دەگرێتەوە، سێیەم: سانگا [[کۆمەڵگە]]ی بوودایی، و وشەی بوودا بە زمانی پالی پیاوی بەئاگا. * [[ڤاجرایانا]]: یەکێکە لە مەزھەبە بوودایییەکان ھەروەھا ناسراوە بە مانترای نھێنی، ماوەی ڤاجرایانای بوودایی پۆڵێن دەکرێت بەوەی ماوەی پێنجەم و کۆتایییە لە ماوەکانی بوودا. * [[سیکیزم]]: دینێکە دامەزرا لە باکووری ھیند لە سەدەس شازدە بە بانگەواز بۆ ئامۆژگارییەکانی گووروو نانەک و نۆ جێنشینەکەی. == دینە ئێرانییەکان == [[پەڕگە:Maneckji Sett Agiary entrance.jpg|وێنۆک|200px|دینی زەردەشتی، پەرستگەی ئاگر]] ئەو دینە دێرینانە دەگرێتەوە کە لە ئێرانی گەورەوە ھاتوون، و لە کاتی ئێستادا ئەم دیانەتانە پەیڕەو ناکرێن تەنھا لەلایەن کمینەیەک نەبێت. * [[ئایینی زەردەشتی|دینی زەردەشتی]]: ناونراوە بە ناوی دامەزرێنەرەکەی [[زەردەشت]]، دینیکی کۆنی ئێرانییە، بە یەکێک لە دێرینترین دینەکانی جیھان دادەنرێت، دامەزراوە لە [[ئێران]] پێش ٣٥٠٠ ساڵ لەسەر ئامۆژگارییەکانی زەردەشت، شوێنکەوتووانی باوەڕیان بە یەک خوای ئەزەلی ھەیە کە ئاھورامزدایە بە مانای خواوەندی دانا دێت، کە بەدیھێنەری گەردوونە و چاکە دەنوێنێت و بەھیچ شێوەیەک خراپەی لێوە نایەت، ھەروەھا زەردەشتییەکان لەو باوەڕەدان زەردەشت پێغەمبەری خوایە و ھەروەھا چەند خواوەندێکی تر ھەن یارمەتی [[وەرمەز|ئاھورامزدا]] دەدەن و ژمارەیان شەش یارمەتی دەرە، ئەم دینە لەناونەچوە، بەڵکو ھێشتا ماوە بە کەمینەی بچووک. * سابیئە، شوێنکەوتوانی لەو باوەڕەدان کە دینێکی ئیبراھیمییە و پەیڕەوی پێغەمبەرەکانی خوا دەکەن [[ئادەم]]، [[شیس]]، [[ئیدریس]]، [[نووح]]، سامی کوری نوح، و [[یەحیا]]ی کوڕی زەکەریا، و بڵاو بوونەتەوە لە [[وڵاتی ڕافیدەین]] و [[فەلەستین]]. * [[ئێزیدی]]: دینیێکی دێرینە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا، و شوێنکەوتوانی بەزۆری دەکەونە نزیک پارێزگای [[مووسڵ|موسڵ]] لە [[عێراق]]. * بەھائی: شوێنکەوتوانی لەو باوەڕەدان کە دینێکی یەکتاپەرستییە، حسەین عەلی نووری دایمەزراندووە کە بە بەھائوڵڵاھ ناسراوە لە ئێران لە سەدەی نۆزدەدا، و لەمڕۆدا نزیکەی پێنج بۆ حەوت ملیۆن شوێنکەوتووی ھەیە. == دینەکانی تر == [[پەڕگە:Chinese temple incence burner.jpg|وێنۆک|200px|وێنەی مەرقەدێک لە چین]] * [[تەنگرییەت]] دینی ڕەسەنی گەلانی [[تورکەکان]] * دینی تەقلیدی ئەفریقی، ھەر جۆرە دینێک دەگرێتەوە کە لە ئەفریقا پەیڕەو کرابێت پێش ھاتنی ئیسلام و مەسیحییەت، وەک دینی یوروبا و دینی سان. * دینە نەتەوەییکانی ئەمریکاکان: دینی ئازتیک دەگرێتەوە لەگەڵ ئینکا و مایا و بیروباوەڕە کاسۆلیکییە نوێکان. * کلتوری دانیشتووە ڕەسەنەکانی [[ئوسترالیا]]، ئەو ئەفسانە و پەیرەوکردنە پیرۆزان ەدەگرێتەوە کە سیمایەکی نەتەوەییان وەرگرتووە. * دینی نەتەوەیی چینی: کە نەتەوەی چینی پەیڕەوی دەکەن لە ھەموو لایەکی جیھاندا، کە پەیرەوێکی نەتەوەیییە لە پلەی یەکەکدا کە توخمی نەتەوەی دەگرێتەوە لە کۆنغۆشیوسی و تاویی و ھەندێک پاشماوەی ماھایانای بووزی. * دینی کۆری تەقلیدی: تێکەڵەیەکی ماھایانا و شامانی کۆرییە، ھەروەھا مەسیحی کۆریی کاریگەرییەکی گەورەی لەسەرە لەناو کۆمەڵگە و[[سیاسەت]]دا بەتایبەت لە [[کۆریای باشوور]]. * دینی ژاپۆنی تەقلیدی، تێکەڵەیەکی ماھایانای بووزی و مەراسیمە دێرینەکانیانە بەپێی لشنتۆ لە سەدەی حەڤدەدا. * شینشۆک یۆ، کە پۆلێکی گشتییە بۆ کۆمەڵێکی فراوان لەو بزووتنەوە دینییانەی لە [[ژاپۆن]] دامەزراون لە سەدەی نۆزدە. * تساو دی: دینێکی یەکتاپەرستییە دامەزرا لە [[ڤیێتنام|ڤێتنام]] ساڵی ١٩٢٦. == سەرچاوەکان == * [http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html دابەشبوونی دینەکان لەجیھاندا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615140203/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} * ویکی عەرەربی {{تووڵی دەروازە|ئایین|کۆمەڵگا|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Religion}} [[پۆل:بابەتە سەرەکییەکان]] [[پۆل:دین]] ijmdsf4008kuxvvktld9c3yb2dn9vi0 10 12902 1583548 1580952 2026-05-13T00:30:12Z Hivja 64112 /* نیسان */ 1583548 wikitext text/x-wiki {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}} <!--تکایە ھەواڵەکانی ٢٠٢٦ لە خوارەوەی ئەم تێبینییە ئەرشیڤ بکە بە زیادکردنی ئاستێک بۆ ھەر مانگێک بە تەنیا--> == ٢٠٢٦ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === === ئەیلوول === === ئاب === === تەممووز === === حوزەیران === === ئایار === === نیسان === * [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] مرۆڤھەڵگری [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]]ی مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە لە ساڵی ١٩٧٢ەوە یەکەم ئەرکی [[فڕینی بۆشاییی مرۆڤ|مرۆڤھەڵگر]]ە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]]. === ئازار === * [[١٥ی ئازار]] – لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵات دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]]. * [[١١ی ئازار]] – '''[[ساڵح موسلیم]]'''، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] لە نەخۆشخانەیەکی [[ھەولێر]] کۆچی دواییی کرد. * [[٨ی ئازار]] – [[موجتەبا خامنەیی]]، کوڕی [[عەلی خامنەیی]] دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژرانی باوکی]] وەک سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] '''[[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)|ھەڵبژێردرا]]'''. === شوبات === * [[٢٨ی شوبات]] – ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشیان کردە سەر ئێران]]، کە بووە ھۆی '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوشتن]]ی''' [[عەلی خامنەیی]]، [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لەگەڵ چەندین بەرپرسی تری باڵای وڵاتەکە. * [[٢٣ی شوبات]] – '''[[ڕۆپ یێتە]]''' وەکوو یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]] لە [[ھۆڵەندا]] ھەڵبژێردرا. === کانوونی دووەم === * [[٣ی کانوونی دووەم]] – [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] '''[[ھێرشی ٢٠٢٦ی ئەمریکا بۆ سەر ڤێنیزوێلا|ھێرشی ئاسمانیی کردە]]''' سەر [[ڤێنیزوێلا]] و [[نیکۆلاس مادۆرۆ]]، سەرۆک کۆماری ئەو وڵاتەی دەستبەسەر کرد. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> 9ppin2m1a6caazsop1q4h49jcar6nfp 0 13424 1583552 1581774 2026-05-13T09:06:15Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[دین]] 1583552 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دین]] rhwtfasgwr7zuznpybzukqkea7vpnm3 0 14153 1583479 1274655 2026-05-12T19:02:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583479 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ناوی ''' ئەبوجەعفەر ئەحمەد کوڕی یووسف کوڕی ئیبراهیم کوڕی تەممام سدیق بەغدادی''' (بە [[عەرەبی]]: يوسف بن ابراهيم الصدَيق البغدادي) (٨٣٥-٩١٢ز) <ref name="born">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://arabicnumerals.tripod.com/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422015436/http://arabicnumerals.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> لە ڕۆژاوا بە ناوە بە لاتین کراوەکەی ناسراوە کە (Hametus)ە. زانایەکی عەرەبی بیرکاریزان بووە هەروەک باوکی (یووسفی کوڕی ئیبراهیم). ئەم زانایە لە [[سەردەمی زێڕینی ئیسلام]]دا ژیاوە. ==ژیانی== ئەحمەدی کوری یووسف لە شاری [[بەغدا]] لەدایکبووە و لەگەڵ باوکیدا لە ساڵی (٨٣٩ز) ڕۆیشتوون و لە شاری [[دیمەشق]] نیشتەجێ بوون. دواتر ڕۆیشتووە بۆ شاری [[قاهیرە]] لە میسر بەڵام ڕێکەوتی ڕۆیشتنەکەی ''نەزانراوە'' : لە هەمان کاتدا ناوی بە (ئەلمیسری) (بە [[عەرەبی]]: المصری) هاتووە کە بە مانای (میسرییەکە) دێت ، کە ئەم شتانە لە سەرەتاکانی ژیانیدا بوون. لە ئەنجامیشدا لە شاری [[قاهیرە]] کۆچی دوایی کردووە. ئەم زانایە لە ژینگەیەکی پڕ لە [[ڕۆشنبیری]] و هۆشیاریدا گەورە بووە و باوکیشی لە بوارەکانی ([[بیرکاری]] و [[گەردوونناسی]] و [[دەرمانسازی]]) دا کاری کردووە و خشتەی گەردوونی لەگەڵ چەند زانایەکی تردا بەرهەم هێناوە. لە [[میسر]] دا گەیشتووە بە پلە و پایەیەکی گرنگ ئەویش بەهۆی ناسیاوی بووە لەگەڵ خەلیفەی عەباسی ئەو کاتە.<ref name="life">[http://en.wikipedia.org/wiki/Ahmad_ibn_Yusuf ویکیپیدیای ئینگلیزی - ئەحمەدی کوڕی یوسف]</ref> ==پەراوێزەکان== <references /> ==سەرچاوەکان== *http://en.wikipedia.org/wiki/Ahmad_ibn_Yusuf *http://arabicnumerals.tripod.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422015436/http://arabicnumerals.tripod.com/ |date=٢٢ی نیسانی ٢٠١٦ }} {{زانایانی عەرەب و موسوڵمانان}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|ژیاننامە|عێراق|سووریا|گەردوون}} [[پۆل:خەڵکی بەغدا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٨٣٥]] [[پۆل:مردووانی ٩١٢]] [[پۆل:گەردونناسانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم]] [[پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام]] [[پۆل:ماتماتیکزانانی موسڵمانی سەدەکانی ناوەڕاست]] m8fnahngyg3cq6dxqu37j308sfbu948 0 33807 1583304 1583188 2026-05-12T12:02:52Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583304 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ئەھواز |native_name = اھواز |settlement_type = [[شارەکانی ئێران|شار]] |image_skyline = Pol Hashtom Ahvaz.JPG |imagesize = |image_caption = دیمەنێکی پردی نێو شاری ئەهواز |image_map = |mapsize = |pushpin_map = Iran |coordinates_region = IR |subdivision_type = وڵات |subdivision_name = {{ئاڵا|ئێران}} |subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] |subdivision_name1 = [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] |subdivision_type2 = [[شارستان]] |subdivision_name2 = [[ئەهواز (شارستان)|ئەهواز]] |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_footnotes = |population_as_of = ٢٠١١ |population_total = ١،١١٢،٠٢١ |population_metro = ٣٬٥٣٢٬٩٦٥ |timezone = IRST |utc_offset = +٣:٣٠ |timezone_DST = IRDT |utc_offset_DST = +٤:٣٠ |coordinates_display = % |latd=31|latm=19|lats=13|latNS=N |longd=48|longm=40|longs=09|longEW=E |elevation_m = ١٧ |website = {{URL|http://www.ahvaz.ir/}} |area_code = (+٩٨) ٦١١ |footnotes = }} '''ئەھواز''' یان '''ئەحواز''' ناوی یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[ئێران]] و ناوەندی [[پارێزگای خووزستان]]ە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١٬١٠٠٬٠٠٠ کەسە.{{ژێدەر}} == مێژوو == === سەدەی ٢٠ەم === لە سەدەی ١٩ەمدا، «ئەھواز تەنھا [[شارۆچکە|شارۆچکەیەکی]] بچووک بوو کە زیاتر [[سابیئەکان|سابیئەکانی]] تێدا نیشتەجێ بوون (١٥٠٠ بۆ ٢٠٠٠ دانیشتووان بەپێی ئەینسوۆرس لە ١٨٣٥دا؛ ٧٠٠ کەس بەپێی کورزۆن لە ١٨٩٠دا).»<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', p.690, see entry: ''Ahvaz''</ref> لە ١٨٨٠کاندا، لە کۆتایییەکانی [[ئێرانی قاجاڕی|قاجاڕی ئێران]]، [[کاروون]] قووڵ کرایەوە و بۆ بازرگانی کرایەوە. ھێڵێکی ئاسنی تازە دروستکراو لە ئەھواز بەسەر کارووندا پەڕییەوە. شارەکە دیسانەوە بوو بە ڕێیانێکی بازرگانی و ھاتوچۆی ڕووبار و ھێڵی ئاسنی پێکەوە بەستەوە. دروستکردنی [[کاناڵی سوێس]] زیاتر بازرگانیی ھان دا. شارێکی بەندەری لە نزیک گوندە کۆنەکەی ئەھواز دروست کرا و بە ڕێزی [[ناسرەدین شا|ناسرەددین شا قاجاڕ]] ناوی نرا «بەندەری ناسری». نەوت لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا لە نزیک ئەھواز دۆزرایەوە، و شارەکە جارێکی دیکە گەشەی کرد و گەشایەوە لە ئەنجامی ئەم سەروەت و سامانە نوێیەدا. لە ١٨٩٧–١٩٢٥، شاری ئەھواز لەژێر کۆنترۆڵی شازادەیەکی قاجاڕدا بوو کە وەک پارێزگار خزمەتی دەکرد، و ڕەزا قولی خان سەرهەنگ، فەرماندەی سوپای خووزستان بوو. [[خەزعەل ئەلکەعبی]] لەلایەن [[موزەفەرەدین شا|موزەفەرەدین شا قاجاڕ]] وەک فەرمانڕەوای میراتیی [[میرنشینی محەمەرە]] ناسێنرا، [[سەردار ئەسعەد بەختیاری]]، وەک بەھێزترین ڕێبەری [[بەختیاری|گەلی بەختیاری]]. ئەو دەسەڵات و فەرماندەیی بەسەر زۆربەی ناوچەکانی خووزستاندا ھەبوو، وەک دەزفوول، شووشتەر، ئیزە، تەنانەت ئەھواز و ئەمیر موجاھید بەختیاری لە [[ڕامھورموز]] و بەھبەھان. لەم کاتەدا، ئەھوازە تازە دامەزراوەکە بە ڕێزی دامەزرێنەرەکەی ناسرەدین شا قاجاڕ ناوی نرا «ناسری». دواتر، لە کاتی [[ئێرانی پەھلەوی|پەھلەوی ئێران]]، گەڕایەوە سەر ناوە کۆنەکەی خۆی، «ئەھواز». حکوومەتی [[پارێزگای خووزستان]] لە ١٩٢٦دا لە [[شووشتەر]]ەوە بۆ ئەوێ گوازرایەوە. [[ھێڵی ئاسنی سەرانسەری ئێران]] لە ١٩٢٩دا گەیشتە ئەھواز و تا کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ئەھواز ببوو بە ناوچەی سەرەکیی ئاوەدانکراوەی ناوخۆی خووزستان. جیاکاریی پیشەیی لە نێوان گرووپە جیاوازەکاندا لەو ماوەیەدا کە ھێشتا بە لاوازی تێکەڵ بووبوون بە دیاریکراوی مابووەوە: [[فارسەکان]]، ژێرگرووپەکانی فارس و [[عەرەب|عەرەبەکان]]. دانیشتووانی ڕەسەنی [[پارێزگای ئەسفەھان]] پێگەیەکی گرنگیان لە بازرگانیی تاکفرۆشیدا ھەبوو، وەک خاوەن کافێ و ھۆتێلەکان، و وەک پیشەگەرەکان.<ref>''Ibid'', p.690</ref> لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا، لە تەممووزی ١٩٤٢دا، کەمپێک بۆ پەنابەرانی پۆڵەندی لە ئەھواز دامەزرا.<ref name=jw>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wróbel|یەکەم=Janusz|سەردێڕ=Uchodźcy polscy ze Związku Sowieckiego 1942–1950|ساڵ=٢٠٠٣|زمان=pl|بڵاوکەرەوە=[[Institute of National Remembrance|Instytut Pamięci Narodowej]]|شوێن=[[Łódź]]|پەڕە=٦٢|ژپنک=٩٧٨-٨٣-٧٦٢٩-٥٢٢-٠}}</ref> نزیکەی ٤،٠٠٠ پۆڵەندی لە ئایاری ١٩٤٣دا لەوێ نیشتەجێ کرابوون.<ref name=jw/> [[عێراق]] لە ١٩٨٠دا ھەوڵی دا خووزستان و ئەھواز بلکێنێت، کە بووە ھۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]] (١٩٨٠–١٩٨٨). ئەھواز لە بەرەکانی پێشەوەی شەڕ نزیک بوو و لە کاتی جەنگدا زیانی زۆری بەرکەوت. عێراق ھیوای خواستبوو گرژییە نەتەوەیییەکان زیاد بکات و پشتگیریی جەماوەری بۆ داگیرکەران بەدەست بھێنێت. زۆربەی گێڕانەوەکان دەڵێن کە [[عەرەبەکانی خووزستان]] بەرگرییان لە بەرامبەر عێراقییەکان کرد نەک وەک ڕزگارکەر پێشوازییان لێ بکەن. ھەرچۆنێک بێت، ھەندێک لە عەرەبە ئێرانییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە وەک کەمینەیەک، ڕووبەڕووی جیاکاری دەبنەوە لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە؛ ئەوان بۆ مافی پاراستنی جیاوازیی کولتووری و زمانی و سەربەخۆیی زیاتری پارێزگاکە خەبات دەکەن. بڕوانە [[ڕامیاریی خووزستان]]. لە ١٩٨٩دا، دامەزراوەی پۆڵای فوولادی ئەھواز لە نزیک شارۆچکەکە دروست کرا. ئەم کۆمپانیایە بە یانەی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] [[یانەی فوولاد]] ناسراوە کە کۆمپانیاکە سەرپەرشتی دەکات، کە لە ٢٠٠٥دا بووە پاڵەوانی [[خولی نایابی تۆپی پێی ئێران]]. لە ٢٠٠٥دا، شارەکە شاھیدی [[تەقینەوەکانی ئەھواز|زنجیرەیەک تەقینەوە]] بوو. زۆرێک لە سەرچاوە حکوومەتییەکان ئەم ڕووداوانە بە پەرەسەندنەکانی عێراقەوە دەبەستنەوە، و حکوومەتە بیانییەکان بە ڕێکخستن و دابینکردنی بودجە بۆ گرووپە جوداخوازە عەرەبەکان تۆمەتبار دەکەن. [[بزووتنەوەی خەبات بۆ ڕزگاریی ئەھواز]] بەرپرسیارێتیی چەندین تەقینەوەی گرتە ئەستۆ، لەوانە چوار [[بۆمب]] لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٥دا، کە کوژرانی ٨ کەسی لێ کەوتەوە.<ref>[http://www.tkb.org/Group.jsp?groupID=4663 Arab Struggle Movement for the Liberation of Ahvaz] MIPT Terror Knowledge Base</ref> چەکدارەکان لانی کەم ٢٩ کەسیان لە [[ھێرش بۆ سەر نمایشی سەربازیی ئەھواز]] لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨دا کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=29 killed, 60 injured in Iran military parade attack on Revolutionary Guards |ناونیشان=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2018/09/22/Casualties-as-army-parade-attacked-in-south-Iran.html |وێبگە=english.alarabiya.net|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> == دیمۆگرافیا == باوە کە لە کاتی پیاسەکردن بە شەقام و بازاڕەکانی ئەھوازدا ڕووبەڕووی خەڵکی سەر بە گرووپە نەتەوەیییە جیاوازەکان ببیتەوە.<ref name="en.mehrnews.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Iran's Ahvaz; Land of water and sun |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/202920/Iran-s-Ahvaz-Land-of-water-and-sun |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=en}}</ref> {{Historical populations|percentages = pagr |cols=2|1956|120,098|1966|206,375|1976|334,399|1986|579,826|1991|724,653|1996|804,980|2006|969,843<ref>{{IranCensus2006|06}}</ref>|2011|1,112,021|align=left|footnote=سەرچاوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.citypopulation.de/en/iran/cities/|سەردێڕ=Iran: Provinces, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|وێبگە=www.citypopulation.de}}</ref><ref name="population history">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cities with a population of 100,000 and more (1956-2006 census) |ناونیشان=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/13-cities-with-a-population-of-100-000-and-more-1335-1385-1956-2006-census-1.xlsx |وێبگە=irandataportal.syr.edu |بڵاوکەرەوە=Iran data portal |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|پەڕە=١|format=XLS}}</ref>|2016|1,184,788}} {{clear|left}} === زمانەکان === [[فارسی]] وەک زمانی فەرمی کار دەکات و بە شێوەیەکی بەرفراوان لە سەرانسەری ئەھوازدا قسەی پێ دەکرێت.<ref name="en.mehrnews.com"/> زۆرێک لە ئەھوازییەکان دووزمانەن، ھەم بە [[زمانی فارسی|فارسی]] و ھەم بە یەکێک لەم زمان یان شێوەزارانەی خوارەوە دەدوێن. ئەو عەرەبییەی لە ئەھوازدا دەئاخێورێت جۆرێکە لە [[عەرەبیی خووزستانی]].<ref>[https://www.parsine.com/fa/news/36323/%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF Iranian Arabs] parsine.com Retrieved 24 June 2018</ref><ref>[https://www.aparat.com/v/hlXx8/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85_%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%AE_%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86 Khuzestani Arabs] aparat.com Retrieved 24 June 2018</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/94021508567/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88%DA%AF%D9%8وزس%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86 Khuzestani Arabic] isna.ir Retrieved 24 June 2018</ref> بەشێکی تری ئەھوازییەکان بە [[شێوەزاری بەختیاری]] قسە دەکەن.<ref>[https://www.kojaro.com/2016/7/16/120549/bakhtiyari-tribe/ Bakhtiari tribes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802222139/https://www.kojaro.com/2016/7/16/120549/bakhtiyari-tribe/ |date=2 August 2020 }} kojaro.com</ref><ref>[https://www.aparat.com/v/fiqLb/%DB%8C%D8%B2%D9%84%D9%87_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86_%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85_%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1_%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C Bakhtiari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180725003028/https://www.aparat.com/v/fiqLb/%DB%8C%D8%B2%D9%84%D9%87_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86_%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85_%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1_%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C |date=2018-07-25 }} aparat.com</ref><ref>[http://rangvarehayeyekrang.ir/%D8%B9%D8%B1%D8%A8-%DA%A9%D9%85%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%8اي/ Arab Kamari/Arab-Bakhtiari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180724222150/http://rangvarehayeyekrang.ir/%d8%b9%d8%b1%d8%a8-%da%a9%d9%85%d8%b1%db%8c-%d8%b9%d8%b1%d8%a8-%d8%a8%d8%ae%d8%aa%d9%8a%d8%a7%d8%b1%d9%8a/ |date=2018-07-24 }} rangvarehayeyekrang.ir</ref> نیۆ-ماندایی، یەکێک لە زمانە ئارامییە نوێیەکان، ھەروەھا لە نێوان [[ماندایییەکان|ماندایییەکانی]] ئەھوازدا دەئاخێورێت. ئەم زمانە نەوەیەکی «[[زمانی مەندایی|زمانی ماندایییە]]» و تا ڕادەیەک لەژێر کاریگەریی فارسیی خووزستانیدایە. == دانیشتووان == ژمارەی دانیشتووانی شاری ئەھواز لە ساڵی ٢٠١٦ دا زۆرتر لە ١٫٠٠٠٫٠٠٠ کەس بووە کە زوربەیان لە [[فارس]]، [[عەرەب]] و [[بەختیاری]] پێک ھاتوون. ھەموو نەتەوەکانی ئەھواز لە خوارەوە نوسراون: {{bar box |title= دانیشتووانی ئەھواز |titlebar=#ddd |left1=نەتەوە |right1=ڕێژە لەسەد |float=right |bars= {{bar percent|[[بەختیاری]]|gold|٤٤٫٨}}{{ژێدەر}} {{bar percent|[[عەرەب]]|blue|٣٥٫٧}} {{bar percent|[[فارس]]|green|١٥٫٨}} {{bar percent|[[ئازەربایجانی|ئازەری]]|red|٢٫٣}} {{bar percent|[[کورد]]|yellow|٠٫٩}} {{bar percent|ئەوانەی دیکە|grey|٠٫٥}} }} {{-}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ناوەندی پارێزگاکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Ahvaz}} [[پۆل:ئەھواز]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەھواز]] [[پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران]] 9lxo5as9sm90ebqxg1fwlpbaov8qkr1 0 41288 1583322 1583089 2026-05-12T12:05:42Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583322 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئەلبوم''' (بە [[ئینگلیزی]]: Album) کۆکراوەیەکە لە شێوەی [[پەرتووک]] یان [[دیسک]]ە کە پەڕگەکانی وێنەیی و دەنگی تۆمارکراو و گۆرانی لەخۆدەگرێت. == درێژی == ئەلبوومەکە لەوانەیە چەندین یان کەمێک لە تراکەکان لەخۆ بگرێت بەپێی پێویست. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، یاساکانی ئەکادیمیای تۆمارکردن بۆ خەڵاتەکانی گرامیمی دەڵێن کە دەبێت ئەلبوومەکە کەمترین کاتی کارکردنی گشتیی ھەبێت کە یەکسان بێت بە ١٥ خولەک لەگەڵ لانی کەم پێنج تراکی جیاواز، یان کۆی گشتیی کاتی کارکردن کە کەمتر نەبێت لە ٣٠ خولەک بێ ئەوەی کەمترین داواکاری بۆ تراکەکان ھەبێت. لە [[شانشینی یەکگرتوو]]، پێوەرەکانی پێڕستەکانی ئەلبوومەکانی شانشینی یەکگرتوو ئەوەیە کە تۆمارەکە بە «ئەلبووم» دادەنرێت ئەگەر زیاتر لە چوار تراک لەخۆ بگرێت یان بۆ زیاتر لە ٢٥ خولەک بەردەوام بێت. ھەندێک جار ئاماژە بە ئەلبوومە کورتترەکان دەکرێت بە ناوی «ئەلبوومی بچووککراوە» یان ئۆستووانەی درێژکراوە. ئەلبوومەکانی وەک ''تووبلێر بێڵز''، و ''ئەمرووک''، ''ھێرجست ڕیدج''ی مایک ئۆڵدفێڵد، یان ئەلبوومی ''کلۆس توو زە ئێج''ی گرووپی یەس، کەمتر لە چوار تراکیان تێدایە، بەڵام ھێشتا نیشانەی ٢٥ خولەکەکە تێدەپەڕێنن. ھیچ یاسایەکی فەرمی دژی ھونەرمەندان نییە وەک پینھێد جەنباودەر بۆ ئاماژەکردن بە وەشانە تایبەتەکانی خۆیان کە کەمترن لە سی خولەک بە ناوی «ئەلبوومەکان».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = https://www.grammy.com/recording-academy/press-release/recording-academy-to-transition-to-online-voting-for-the-60th-annual | عنوان = RECORDING ACADEMY™ TO TRANSITION TO ONLINE VOTING FOR THE 60 | تاريخ = 14 June 2017 | موقع = grammy.com | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190405220013/https://www.grammy.com/recording-academy/press-release/recording-academy-to-transition-to-online-voting-for-the-60th-annual | تاريخ أرشيف = 5 أبريل 2019}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = http://www.theofficialcharts.com/docs/NEW_Album_Chart_Rules_2007_2.pdf | عنوان = Rules For Chart Eligibility – Albums | تاريخ = January 2007 | ناشر = [[شركة الجداول الرسمية]] | صيغة = pdf | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20070627231755/http://www.theofficialcharts.com/docs/NEW_Album_Chart_Rules_2007_2.pdf | تاريخ أرشيف = 27 June 2007 | تاريخ الوصول = 20 April 2007 }}</ref><ref name="As albums fade away, music industry looks to shorter records">{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = http://www.timesfreepress.com/news/2010/jan/04/albums-fade-away-music-industry-looks-shorter-reco/?breakingnews | عنوان = As albums fade away, music industry looks to shorter records | تاريخ الوصول = 1 June 2012 | وكالة = Associated Press | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20131020194136/http://www.timesfreepress.com/news/2010/jan/04/albums-fade-away-music-industry-looks-shorter-reco/?breakingnews | تاريخ أرشيف = 20 أكتوبر 2013 }}</ref> ئەگەر ئەلبوومەکە ئەوەندە درێژ بوو کە نەتوانرا لە یەک ئۆستووانەی ڤاینێڵ یان [[پەپکەی توند]]دا جێبکرێتەوە، لەوانەیە وەک ئەلبوومێکی دووانە دەربچێت کە تێیدا دوو ئۆستووانەی ڤاینێڵی درێژکراوە یان دوو پەپکەی توند پێکەوە لە یەک پاکەتدا کۆدەکرێنەوە، یان ئەلبوومێکی سیانە کە سێ ئۆستووانەی درێژکراوە یان پەپکەی توند لەخۆ دەگرێت. لەوانەیە ئەو ھونەرمەندە تۆمارکەرانەی کە کەتەلۆگێکی پاشخانی چڕیان ھەیە، چەندین پەپکەی توند لە یەک پاکەتدا بە دیزاینێکی یەکگرتوو دووبارە دەربکەنەوە، و زۆربەی کات یەک ئەلبووم یان زیاتر لەخۆ دەگرێت (لەو سیناریۆیەدا، ھەندێک جار دەکرێت ئاماژە بەو وەشانانە بکرێت بە «دوو یان سێ»)، یان کۆمەڵێک تۆمار کە پێشتر بڵاونەکراونەتەوە، و بە کۆمەڵەی سندووق ناسراوە. ھەندێک لە ھونەرمەندانی [[مۆسیقا]] ھەروەھا زیاتر لە سێ پەپکەی توند یان ئۆستووانەی درێژکراوەیان بۆ تۆمارە نوێیەکان لە یەک کاتدا دەرکردووە، لە شێوەی کۆمەڵەی سندووقدا، ھەرچەندە بەزۆری لەم حاڵەتەدا کارەکە ھێشتا بە ئەلبووم دادەنرێت. ==سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Music albums}} [[پۆل:ئەلبومە مۆسیقییەکان]] lis1p8gpal0oqggcyzkuilvtqyiev9l 1583355 1583322 2026-05-12T15:00:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1583355 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئەلبوم''' (بە [[ئینگلیزی]]: Album) کۆکراوەیەکە لە شێوەی [[پەرتووک]] یان [[دیسک]]ە کە پەڕگەکانی وێنەیی و دەنگی تۆمارکراو و گۆرانی لەخۆدەگرێت. == درێژی == ئەلبوومەکە لەوانەیە چەندین یان کەمێک لە تراکەکان لەخۆ بگرێت بەپێی پێویست. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، یاساکانی ئەکادیمیای تۆمارکردن بۆ خەڵاتەکانی گرامیمی دەڵێن کە دەبێت ئەلبوومەکە کەمترین کاتی کارکردنی گشتیی ھەبێت کە یەکسان بێت بە ١٥ خولەک لەگەڵ لانی کەم پێنج تراکی جیاواز، یان کۆی گشتیی کاتی کارکردن کە کەمتر نەبێت لە ٣٠ خولەک بێ ئەوەی کەمترین داواکاری بۆ تراکەکان ھەبێت. لە [[شانشینی یەکگرتوو]]، پێوەرەکانی پێڕستەکانی ئەلبوومەکانی شانشینی یەکگرتوو ئەوەیە کە تۆمارەکە بە «ئەلبووم» دادەنرێت ئەگەر زیاتر لە چوار تراک لەخۆ بگرێت یان بۆ زیاتر لە ٢٥ خولەک بەردەوام بێت. ھەندێک جار ئاماژە بە ئەلبوومە کورتترەکان دەکرێت بە ناوی «ئەلبوومی بچووککراوە» یان ئۆستووانەی درێژکراوە. ئەلبوومەکانی وەک ''تووبلێر بێڵز''، و ''ئەمرووک''، ''ھێرجست ڕیدج''ی مایک ئۆڵدفێڵد، یان ئەلبوومی ''کلۆس توو زە ئێج''ی گرووپی یەس، کەمتر لە چوار تراکیان تێدایە، بەڵام ھێشتا نیشانەی ٢٥ خولەکەکە تێدەپەڕێنن. ھیچ یاسایەکی فەرمی دژی ھونەرمەندان نییە وەک پینھێد جەنباودەر بۆ ئاماژەکردن بە وەشانە تایبەتەکانی خۆیان کە کەمترن لە سی خولەک بە ناوی «ئەلبوومەکان».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = https://www.grammy.com/recording-academy/press-release/recording-academy-to-transition-to-online-voting-for-the-60th-annual | عنوان = RECORDING ACADEMY™ TO TRANSITION TO ONLINE VOTING FOR THE 60 | تاريخ = 14 June 2017 | موقع = grammy.com | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190405220013/https://www.grammy.com/recording-academy/press-release/recording-academy-to-transition-to-online-voting-for-the-60th-annual | تاريخ أرشيف = 5 أبريل 2019}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = http://www.theofficialcharts.com/docs/NEW_Album_Chart_Rules_2007_2.pdf | عنوان = Rules For Chart Eligibility – Albums | تاريخ = January 2007 | ناشر = [[شركة الجداول الرسمية]] | صيغة = pdf | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20070627231755/http://www.theofficialcharts.com/docs/NEW_Album_Chart_Rules_2007_2.pdf | تاريخ أرشيف = 27 June 2007 | تاريخ الوصول = 20 April 2007 }}</ref><ref name="As albums fade away, music industry looks to shorter records">{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = http://www.timesfreepress.com/news/2010/jan/04/albums-fade-away-music-industry-looks-shorter-reco/?breakingnews | عنوان = As albums fade away, music industry looks to shorter records | تاريخ الوصول = 1 June 2012 | وكالة = Associated Press | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20131020194136/http://www.timesfreepress.com/news/2010/jan/04/albums-fade-away-music-industry-looks-shorter-reco/?breakingnews | تاريخ أرشيف = 20 أكتوبر 2013 }}</ref> ئەگەر ئەلبوومەکە ئەوەندە درێژ بوو کە نەتوانرا لە یەک ئۆستووانەی ڤاینێڵ یان [[پەپکەی توند]]دا جێبکرێتەوە، لەوانەیە وەک ئەلبوومێکی دووانە دەربچێت کە تێیدا دوو ئۆستووانەی ڤاینێڵی درێژکراوە یان دوو پەپکەی توند پێکەوە لە یەک پاکەتدا کۆدەکرێنەوە، یان ئەلبوومێکی سیانە کە سێ ئۆستووانەی درێژکراوە یان پەپکەی توند لەخۆ دەگرێت. لەوانەیە ئەو ھونەرمەندە تۆمارکەرانەی کە کەتەلۆگێکی پاشخانی چڕیان ھەیە، چەندین پەپکەی توند لە یەک پاکەتدا بە دیزاینێکی یەکگرتوو دووبارە دەربکەنەوە، و زۆربەی کات یەک ئەلبووم یان زیاتر لەخۆ دەگرێت (لەو سیناریۆیەدا، ھەندێک جار دەکرێت ئاماژە بەو وەشانانە بکرێت بە «دوو یان سێ»)، یان کۆمەڵێک تۆمار کە پێشتر بڵاونەکراونەتەوە، و بە کۆمەڵەی سندووق ناسراوە. ھەندێک لە ھونەرمەندانی [[مۆسیقا]] ھەروەھا زیاتر لە سێ پەپکەی توند یان ئۆستووانەی درێژکراوەیان بۆ تۆمارە نوێیەکان لە یەک کاتدا دەرکردووە، لە شێوەی کۆمەڵەی سندووقدا، ھەرچەندە بەزۆری لەم حاڵەتەدا کارەکە ھێشتا بە ئەلبووم دادەنرێت. ==سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Music albums}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەلبومە مۆسیقییەکان]] d63abbzi66opc7zcxbr1m82g49z99nk 0 43334 1583321 1583099 2026-05-12T12:05:32Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583321 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئۆپۆزیسیۆن''' یان '''بەرھەڵستیکار''' ({{بە ئینگلیزی|Opposition}}) زاراوەیەکی [[ڕامیاری]]یە کە بریتییە لە پارتێک یان چەند [[پارت]]ێک کە دژی سیستمی بەڕێوەبردنی وڵاتن لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[حکوومەت]]، وە ئەوان پێشیان وایە لەکاتی ھاتنیان بۆ دەسەڵات ئەوان کێشە و [[گەندەڵی]]یەکان بنبڕ دەکەن، لەزۆربەی وڵاتانی جیھان ئۆپۆزیسیۆن بەشدار نابێت لە پێکھێنانی حکوومەت ئەوەش وەک جۆرێ لەھەڵوێستییان بەرامبەر بە پارتە دەسەڵاتدارەکان، لەزۆرێک لەوڵاتانیش ئۆپۆزیسیۆن بەشداری لەھەڵبژاردنەکان ناکات وەک شەرعییەت نەدان بە ھەڵبژاردنەکە بە گوومانی ساختەکاری لەلایەن لایەنی دەسەڵاتداران، لەزۆرێک وڵاتان دانان یان ڕێگە بەچالاکی گرووپە بەرھەڵستیکارەکان نادرێت لەوێنەی [[سعودیە]] و [[ئیمارات]] و [[عەممان]] ھتد وە ھەروەھا [[ڕژێمی تاک حیزبی]] کە لەلایەن گرووپە [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستەکان]] بەتایبەت [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستە]] کرێکارییەکان بەدامەزراندنی [[دیکتاتۆریی پرۆلیتاریا|دیکتاتۆری پڕۆلیتاری]] بەھیچ شێوەیەک ڕێگە بەبەشداریکردنی حیزبی دیکە نادەن جا ئەو حیزبە حیزبێکی بەرھەڵستیکاری بێت بەوەی ئەوان ڕێگر دەبن لە ھاتنی سیستمی [[سەرمایەداری]] بۆ وڵات ئەوەش لە نموونەی [[چین]] و [[کووبا]] و [[لاوس]] ھتد... == لێکۆڵینەوە لەسەر ئۆپۆزسیۆنی ڕامیاری == ئەو زانستەی سەرنج دەخاتە سەر [[ڕامیاری]]ی ئۆپۆزسیۆن ھەتا ناوەڕاستی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەم]] نەبوو بە باو یان ئاڵۆز. لێکۆڵینەوەکانی ئەم دوایییە دەریان خستووە کە نائارامییە جەماوەرییەکان سەبارەت بە ئابووری و جۆری ژیان دەکرێت لەلایەن ئۆپۆزسیۆنی ڕامیارییەوە بەکار بھێنرێن بۆ جووڵەپێکردن و داواکردنی گۆڕانکاری. زانایان مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە ئایا ئۆپۆزسیۆنی ڕامیاری دەتوانێت سوود لە ناسەقامگیریی ڕامیاری و قەیرانە ئابوورییەکان وەربگرێت، لە کاتێکدا ھەندێکیان پێچەوانەکەیان وەرگرتووە. لێکۆڵینەوەی حاڵەتەکان لە [[ئوردن]] لەگەڵ بیرکردنەوەی باودا دەگونجێن کە ئۆپۆزسیۆنی ڕامیاری دەتوانێت سوود لە ناسەقامگیری وەربگرێت، لە کاتێکدا لێکۆڵینەوەی حاڵەتەکان لە [[مەغریب]] نیشانی دەدەن کە جووڵەی ئۆپۆزسیۆن لە وەڵامی ناسەقامگیریدا نییە. لە لێکۆڵینەوەی حاڵەتەکەی ئوردندا، زانایان ئاماژە بەوە دەدەن کە ئۆپۆزسیۆن زیاتر تەحەدای ئەوانە دەکەن کە لە دەسەڵاتدان کاتێک ناسەقامگیریی ڕامیاری و ئابووری تەشەنەی سەند، لە کاتێکدا ئۆپۆزسیۆن لە مەغریب لەسەر ناسەقامگیرییەکە نەجووڵا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lust-Okar |یەکەم=Ellen |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Divided They Rule: The Management and Manipulation of Political Opposition |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/4150141 |journal=Comparative Politics |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=١٥٩–١٧٩|doi=10.2307/4150141 |issn=0010-4159 |jstor=4150141 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> بەو پێیەی میدیای کۆمەڵایەتی بووەتە بەشێکی گەورەتر لە کۆمەڵگە و [[چاند]] لە سەرانسەری جیھاندا، ئۆپۆزسیۆنی ڕامیاریی سەرھێڵیش بە ھەمان شێوە گەشەی کردووە. پەیوەندیی سەرھێڵ بە گشتی بڵاوبوونەوەی ئۆپۆزسیۆنی ڕامیاریی ڕوونتری بەھێزتر کردووە. ھۆکارە جۆراوجۆرەکانی وەک سانسۆر، سانسۆری دەستبژێر، جەمسەربەندی، و ژوورەکانی دەنگدانەوە شێوازی دەرکەوتنی ئۆپۆزسیۆنی ڕامیارییان گۆڕیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ashokkumar |یەکەم١=Ashwini |دوایین٢=Talaifar |یەکەم٢=Sanaz |دوایین٣=Fraser |یەکەم٣=William T. |دوایین٤=Landabur |یەکەم٤=Rodrigo |دوایین٥=Buhrmester |یەکەم٥=Michael |دوایین٦=Gómez |یەکەم٦=Ángel |دوایین٧=Paredes |یەکەم٧=Borja |دوایین٨=Swann |یەکەم٨=William B. |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Censoring political opposition online: Who does it and why |journal=Journal of Experimental Social Psychology |زمان=en |بەرگ=٩١|article-number=104031 |doi=10.1016/j.jesp.2020.104031 |pmc=٧٤١٥٠١٧|pmid=٣٢٨٣٤١٠٧}}</ref> لێکۆڵینەوە لەسەر ڕامیاریی ئۆپۆزسیۆن لە [[باشووری ئاسیا]] یارمەتی لێکۆڵەرانی داوە بۆ ئاگاداربوون لە ئەگەرەکانی نوێبوونەوەی [[دیموکراسی]] دوای پاشەکشە و ھەروەھا ئەگەرەکانی توندوتیژیی ڕامیاری. سەرەڕای بوونی ڕژێمە شەڕەنگێز و بەھێزەکان لە وڵاتە جیاوازەکانی باشووری ئاسیا، ئۆپۆزسیۆن ھێشتا دەتوانێت ببێتە لایەنێکی دژبەری بەھێز. بۆ نموونە، ئەندامانی ئۆپۆزسیۆن لە [[نیپاڵ]] چوونەتە ناو نووسینگەکانەوە و [[سریلانکا]] میوانداری ھەڵبژاردنی کردووە لەو ناوچانەی کە پێشتر ئەنجام نەدرابوون. لەم حاڵەتانەدا، بوونی ئۆپۆزسیۆن گۆڕانکاریی دیموکراسی ئەرێنی ھێناوەتە ئاراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:زاراوە سیاسییەکان]] [[پۆل:فەرھەنگی زانستی سیاسی]] [[پۆل:وشە سیاسییەکان]] ne6lj325nioxajvt8ew8f71lfxgr75h 0 101865 1583556 1581775 2026-05-13T09:06:55Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[دین]] 1583556 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دین]] rhwtfasgwr7zuznpybzukqkea7vpnm3 0 106466 1583555 1581777 2026-05-13T09:06:45Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[دین]] 1583555 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دین]] rhwtfasgwr7zuznpybzukqkea7vpnm3 0 106467 1583554 1581778 2026-05-13T09:06:35Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[دین]] 1583554 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دین]] rhwtfasgwr7zuznpybzukqkea7vpnm3 0 106468 1583553 1581779 2026-05-13T09:06:25Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[دین]] 1583553 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دین]] rhwtfasgwr7zuznpybzukqkea7vpnm3 0 123691 1583309 1583173 2026-05-12T12:03:42Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583309 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = Australians |image= {{image array|perrow=5 | image1 = Nellie Melba by Henry Walter Barnett.jpg | caption1 = [[نێللی مێڵبا]] | image2 = Mary MacKillop.jpg | caption2 = [[مەری مەک کیڵۆپ]] | image3 = Judith Durham.png | caption3 = [[جودیس دورھام]] | image4 = Ned Kelly in 1880.png | caption4 = [[نێد کێڵی]] | image5 = Prime Minister Stanley Bruce (Retouched).png | caption5 = [[ستەنڵێی بروس]] | image6 = General Sir Thomas Blamey.jpg | caption6 = [[تۆماس بڵەمێی]] | image7 = Geoffrey_Rush_Cannes_2011.jpg | caption7 = [[جێفری ڕاش]] | image8 = Cate_Blanchett_SDCC_2014_(cropped).jpg | caption8 = [[کێیت بڵانشێت]] | image9 = DonaldBradman.jpg | caption9 = [[دۆناڵد برەدمەن]] | image10 = Howard Walter Florey 1945.jpg | caption10 = [[ھۆوارد فلۆرێی]] | image11 =Percy Aldridge Grainger.jpg | caption11 = [[پێرسی گرێنگێر]] | image12 = Dame Joan Sutherland, by Allan Warren.jpg | caption12 = [[جۆن ساتێرلەند]] | image13= Frank Macfarlane Burnet.jpg | caption13 = [[فرانک مەک فارلێن برونێت]] | image14 = Kylie Minogue Cannes.jpg | caption14 = [[کیڵی مینۆج]] | image15 = Evonne_Goolagong_(1971).jpg | caption15 = [[ئیڤۆنی گیلاگۆنگ]] }} |caption= |population = {{circa|24 million}} |region1 = {{Flag|Australia}} |pop1 = ٢٣،٥٣٤،٦٩٩ |region2 = {{Flag|United Kingdom}} |pop2 = ٤٠٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.smh.com.au/news/world/poms-plead-with-aussies-not-to-leave/2008/11/26/1227491577546.html |سەردێڕ=British paper pleads with Aussies not to go home |ئیش=The Sydney Morning Herald |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> |region3 = {{Flag|United States}} |pop3 = ٢٠٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://newyork.usa.embassy.gov.au/nycg/ANY1Wi09.html |سەردێڕ=Special Feature: Australians in New York |بڵاوکەرەوە=Newyork.usa.embassy.gov.au |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150626140007/http://newyork.usa.embassy.gov.au/nycg/ANY1Wi09.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |region4 = {{Flag|Greece}} |pop4 = ١٠٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://au.greekreporter.com/2011/12/27/greeks-seeking-economic-opportunity-migrate-to-australia/ |سەردێڕ=Greeks Seeking Economic Opportunity Migrate to Australia |بڵاوکەرەوە=Au.greekreporter.com |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.greece.embassy.gov.au/athn/201108-sp1en.html |سەردێڕ=ERT online, Hellenic Broadcasting Corporation |بڵاوکەرەوە=Greece.embassy.gov.au |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131101232835/http://www.greece.embassy.gov.au/athn/201108-sp1en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101232835/http://www.greece.embassy.gov.au/athn/201108-sp1en.html |date= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ }}</ref> |region5 = {{Flag|Hong Kong}} |pop5 = ٩٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2013/08/29/australias-desperate-rudd-dials-hong-kong-expats/ |سەردێڕ=Australia’s Rudd Dials Hong Kong Expats |بڵاوکەرەوە=The Wall Street Journal |ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە="The 90,000 Australian citizens in Hong Kong—mostly ethnic Chinese.."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hongkong.china.embassy.gov.au/hkng/PR_20130807.html |سەردێڕ=Australian Federal Election Make sure you’re enrolled to vote by 6pm HKT, 12 August 2013 |بڵاوکەرەوە=Australian Consulate-General Hong Kong, China |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180830174256/https://hongkong.china.embassy.gov.au/hkng/PR_20130807.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |region6 = {{Flag|New Zealand}} |pop6 = ٧٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Sam Worthington |ناونیشان=http://www.stuff.co.nz/sport/other-sports/7664663/Anzac-Day-AFL-match-the-start-of-big-things |سەردێڕ=Anzac Day AFL match the start of big things |بڵاوکەرەوە=Stuff.co.nz}}</ref> |region7 = {{Flag|Canada}} |pop7 = ٥٥،٠٠٠<ref name=statistics>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.southern-cross-group.org/archives/Statistics/Numbers_of_Australians_Overseas_in_2001_by_Region_Feb_2002.pdf |سەردێڕ=Estimates of Australian citizens living overseas |format=PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080720101723/http://www.southern-cross-group.org/archives/Statistics/Numbers_of_Australians_Overseas_in_2001_by_Region_Feb_2002.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140124191943/http://www.southern-cross-group.org/archives/Statistics/Numbers_of_Australians_Overseas_in_2001_by_Region_Feb_2002.pdf |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ }}</ref> |region8 = {{Flag|Italy}} |pop8 = ٣٠،٠٠٠<ref name = statistics/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://books.publishing.monash.edu/apps/bookworm/view/Australians+in+Italy/52/xhtml/part01chapter01.html |سەردێڕ=Australians in Italy: The long view |بڵاوکەرەوە=Books.publishing.monash.edu |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603124129/http://books.publishing.monash.edu/apps/bookworm/view/Australians+in+Italy/52/xhtml/part01chapter01.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> |region9 = {{Flag|Lebanon}} |pop9 = ٢٠،٠٠٠تا٢٥،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.foreignminister.gov.au/releases/2010/fa-s100908b.html |سەردێڕ=Diplomatic appointment – Ambassador to Lebanon, 8 September 2010, Australian Minister for Foreign Affairs and Trade |بڵاوکەرەوە=Foreignminister.gov.au |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150401130045/http://www.foreignminister.gov.au/releases/2010/fa-s100908b.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Simon Santow |ناونیشان=http://www.abc.net.au/news/2013-02-06/australia-helps-track-down-bulgarian-bombers/4504184 |سەردێڕ=Australia helps track down Bulgarian bombers |بڵاوکەرەوە=Australian Broadcasting Corporation |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> |region10 = {{Flag|United Arab Emirates}} |pop10 = ١٦،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uae.embassy.gov.au/abud/homwelcome.html |سەردێڕ=Ambassador\'s Welcome – Australian Embassy |بڵاوکەرەوە=Uae.embassy.gov.au |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131101233211/http://www.uae.embassy.gov.au/abud/homwelcome.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |languages= '''[[ئینگلیزی ئوسترالی|ئینگلیزی]]'''{{·}}[[زمانەکانی ئوسترالیا|زمانە کەمینەکانی تر]]<ref name="2011 Census QuickStats">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |سەردێڕ=2011 Census QuickStats |بڵاوکەرەوە=Censusdata.abs.gov.au |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | related = {{hlist| [[کەنەدی]] | [[گەلھەی بەریتانی لە ئەفریقا]] | [[نیەوزیلەندیەکان]] | [[خەڵکی سپی لە زیمبابوێ|ڕۆدیزیانس]] }}<!-- includes groups with similar origins, ordered alphabetically --> }} '''ئوسترالی''' یان '''ئاسی''' ({{بە ئینگلیزی|Australians}}) یان ({{بە ئینگلیزی|Aussie}}) بە ھاووڵاتیانی وڵاتی [[ئوسترالیا]] و ڕەوەندەکەی دەوترێت، ژمارەیان ٢٦،٥١٨،٤٠٠ کەسە (٢٠٢٣). ==مێژوو== یەکەمین دانیشتووانە مرۆڤەکان و باوباپیرانی ئوسترالییە ڕەسەنەکان نزیکەی ٥٠،٠٠٠ بۆ ٦٥،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە [[ئاسیا]]وە بۆ [[کیشوەری ئوسترالیا]] کۆچیان کرد، بەناو زەریای کراوەدا تێپەڕین بۆ گەیشتن بە خاکە دێرینەکە کە بە [[سەھوول]] ناسراوە. ئەوە ئەگەری ھەیە کە ئەوان کانۆ یان ڕەفتیان بۆ گەشتکردن لەنێوان دوورگەکانی [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] بەکار ھێنابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2018/08/when-did-aboriginal-people-first-arrive-australia|سەردێڕ=When did Aboriginal people first arrive in Australia?}}</ref> پێش نیشتەجێبوونی بەریتانییەکان، ئوسترالییە ڕەسەنەکان کۆچەر بوون، زۆرجار بە مەودای فراواندا گەشتیان دەکرد، و بە پلەی یەکەم پشتیان بە تێکەڵەیەک لە ڕاوکردن، کۆکردنەوە و ماسیگری دەبەست. پێکھاتەی کۆمەڵایەتییان ئاڵۆز بوو، بە قووڵی بە خاکەکەوە بەسترابووەوە، و لەگەڵ باوەڕەکان سەبارەت بە جیھانی ڕۆحی تێکەڵ ببوو. دوای ١٧٨٨، ئەم شێوازانەی ژیان دەستیان بە گۆڕان یان لەناوچوون کرد چونکە ئوسترالییە ڕەسەنەکان ناچار بوون لەگەڵ نیشتەجێبووەکان کێبڕکێ بکەن. ململانێ، کە لە لایەکی ترەوە بەھۆی لێکتێنەگەیشتن و دەمارگیرییەوە گەرمتر بوو، بینرا کە گەلە ڕەسەنەکان ژێردەستە کران، ھەندێکیان کوژران و ھەندێکی تریشیان بە زۆر لە خاکە ڕەسەنەکانیان دوور خرانەوە. بڵاوبوونەوەی نەخۆشییە گواستراوەکانی [[ئەورووپا]] بووە ھۆی بەرزبوونەوەی بەرچاوی ڕێژەی مردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://minorityrights.org/communities/aboriginal-peoples/|سەردێڕ=Aboriginal peoples in Australia}}</ref> [[داگیرگەی نیو ساوت وێڵز]] لە ساڵی ١٧٨٨ لەلایەن [[شانشینی بەریتانیای مەزن]] دامەزرا، بە گەیشتنی [[یەکەم کەشتیگەل]]، و پێنج داگیرگەی تر لە سەدەی ١٩یەمدا دامەزران، کە ئێستا شەش [[ویلایەت و ناوچەکانی ئوسترالیا|ویلایەتی ئوسترالیا]] پێکدەھێنن. کۆچی بەرفراوان دوای [[زێڕی ئوسترالیا|کۆمەڵێک شاڵاوی زێڕ]] لە ساڵانی ١٨٥٠ و دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] و دووەم ڕوویدا، کە زۆرێک لە کۆچبەرانی دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە [[باشووری ئەورووپا]]، [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] ھاتبوون. لە دوای کۆتاییھاتنی [[ڕامیاری ئوسترالیای سپی]] لە ساڵی ١٩٧٣، کۆچبەران بۆ ئوسترالیا لە ھەموو جیھانەوە ھاتوون، و بەتایبەتی لە [[ئوسترالییە ئاسیایییەکان|ئاسیا]]وە. زاڵبوونی [[زمانی ئینگلیزی]]، بوونی [[سیستمێکی پەرلەمانی]]ی حکوومەت کە لە [[سیستمی وێستمینستەر]] وەرگیراوە، [[پاشایەتیی ئوسترالیا|پاشایەتیی دەستووری]]، نەریتە [[دەستوورخوازی|دەستوورخوازی]] و [[فیدراڵیزم|فیدراڵیخوازی]]یەکانی ئەمریکا، [[مەسیحییەت]] وەک ئایینی زاڵ، و ناوبانگی وەرزشەکان لەوانە [[کریکێت]]، [[تۆپی پێی ڕەکبی]] و [[تێنس]] بەڵگەن لەسەر میراتێکی گرنگی بەریتانی. وەک ئەنجامێکی زۆرێک لە تایبەتمەندییە زمانەوانی، مێژوویی، کولتووری و جوگرافییە ھاوبەشەکان، ئوسترالییەکان زۆرجار بەتایبەتی لەگەڵ [[نیوزیلەندییەکان]] پەیوەندییەکی نزیکیان ھەبووە. ھاووڵاتیبوونی ئوسترالیا پێش ساڵی ١٩٤٩ چەمکێکی کۆمەڵایەتی، ڕەوشتی و [[ڕامیاری]] بوو.<ref name="To Constitute a Nation">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Helen Irving|سەردێڕ=To Constitute a Nation: A Cultural History of Australia's Constitution|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=z2PewzjX9I8C|ساڵ=١٩٩٩|پەڕە=١٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٦٦٨٩٧٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230410222103/https://books.google.com/books?id=z2PewzjX9I8C|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێش ناساندنی [[ھاووڵاتیبوونی ئوسترالیا]]، ئوسترالییەکان پێگەی «[[ژێردەستەی بەریتانی|ژێردەستە بەریتانییەکان]]»یان ھەبوو.<ref>"Minister for Immigration [[Arthur Calwell]] when he proclaimed in his speech to parliament announcing the 1948 Nationality and Citizenship Act that 'to say one is an Australian is, of course, to indicate beyond all doubt that one is British'." – A. Haebich, Spinning the Dream: Assimilation in Australia 1950–1970, 2008, p. 67</ref> [[دادگای باڵای ئوسترالیا]] لە «[[پۆتەر دژی میناھان]]» (١٩٠٨) ڕای گەیاند کە «ھەرچەندە ھیچ نەتەوەیەکی ئوسترالی نییە کە لە نەتەوەی بەریتانی جیا بکرێتەوە، بەڵام جۆرێکی ئوسترالی لە نەتەوەی بەریتانی ھەیە.»<ref name="Potter v Minahan">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Potter v Minahan [1908] HCA 63; 7 CLR 277}}</ref> ==بنەچەکان== [[فەرمانگەی ئاماری ئوسترالیا]] زانیاری لەسەر [[ڕەگەز (پۆلێنکردنی مرۆڤ)|ڕەگەز]] کۆناکاتەوە، بەڵام داوا لە ھەر دانیشتووانێکی ئوسترالی دەکات لە ھەر [[سەرژمێری لە ئوسترالیا|سەرژمێرییەکدا]] تاوەکوو دوو [[بنەچە]] دەستنیشان بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.abs.gov.au/statistics/detailed-methodology-information/information-papers/understanding-and-using-ancestry-data |سەردێڕ=Understanding and using Ancestry data |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220710023328/https://www.abs.gov.au/statistics/detailed-methodology-information/information-papers/understanding-and-using-ancestry-data |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم وەڵامانەی بنەچە بۆ ناو گرووپە فراوانە ستانداردەکانی بنەچە پۆلێن دەکرێن.<ref name="abs.gov.au">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.abs.gov.au/statistics/classifications/australian-standard-classification-cultural-and-ethnic-groups-ascceg/latest-release |سەردێڕ=Australian Standard Classification of Cultural and Ethnic Groups (ASCCEG), 2019 &#124; Australian Bureau of Statistics |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211213044245/https://www.abs.gov.au/statistics/classifications/australian-standard-classification-cultural-and-ethnic-groups-ascceg/latest-release |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرژمێریی ٢٠٢١دا، ژمارەی وەڵامەکانی بنەچە لەناو ھەر گرووپێکی ستاندارددا وەک ڕێژەیەک لە کۆی گشتیی دانیشتووان بەم شێوەیەی خوارەوە بوو:<ref name="ReferenceA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2021 Census Ancestries Data |ناونیشان=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021/Cultural%20diversity%20data%20summary.xlsx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=abs.gov.au |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220628064556/https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021/Cultural%20diversity%20data%20summary.xlsx}}</ref> ٥٧.٢٪ [[ئوسترالییە ئەورووپییەکان|ئەورووپی]] (بە پشکی ٤٦٪ [[ئەورووپای باکووری ڕۆژاوا|ئەورووپای باکووری ڕۆژاوا]] و ١١.٢٪ ئەورووپای [[باشووری ئەورووپا|باشوور]] و [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|ڕۆژھەڵات]])، ٣٣.٨٪ (بە پشکی ٢٩.٩٪ ئوسترالی) [[دیمۆگرافیای ئۆقیانووسیا|ئۆقیانووسی]]{{refn|group="N"|ئەوانە دەگرێتەوە کە «ئوسترالی» وەک بنەچەی خۆیان دەستنیشان دەکەن. فەرمانگەی ئاماری ئوسترالیا ڕای گەیاندووە کە زۆربەی ئەوانەی «ئوسترالی» وەک بنەچەی خۆیان دەستنیشان دەکەن، لانی کەم خاوەنی بنەچەیەکی نیمچەیی [[ئوسترالییە ئەنگلۆ-سێڵتیکەکان|ئەنگلۆ-سێڵتیک]]ی [[ئوسترالییە ئەورووپییەکان|ئەورووپی]]ن.<ref name="Commonwealth of Australia">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument |سەردێڕ=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article) |بڵاوکەرەوە=[[Commonwealth of Australia]] |agency=[[Australian Bureau of Statistics]] |ئیش=1301.0 – Year Book Australia, 1995 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}}، ١٧.٤٪ [[ئوسترالییە ئاسیایییەکان|ئاسیایی]] (بە پشکی ٦.٥٪ [[باشووری ئاسیا|باشوور]] و [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەندی]]، ٦.٤٪ [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، و ٤.٥٪ [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]])، ٣.٢٪ [[دیمۆگرافیای ڕۆژھەڵاتی ناوین و باکووری ئەفریقا|باکووری ئەفریقا و ڕۆژھەڵاتی ناوین]]، ١.٤٪ [[ئەمریکاکان|گەلانی ئەمریکاکان]]، و ١.٣٪ [[ئەفریقای ژێر بیابان|ئەفریقای ژێر بیابان]]. لە سەرژمێریی ٢٠٢١دا، باوترین بنەچە تاکەکەسییە دەستنیشانکراوەکان وەک ڕێژەیەک لە کۆی گشتیی دانیشتووان ئەمانە بوون:<ref name="2021CCP">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/community-profiles/2021/AUS/download/GCP_AUS.xlsx|سەردێڕ=2021 Census Community Profiles: Australia|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220628191720/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/community-profiles/2021/AUS/download/GCP_AUS.xlsx|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{columns-list|colwidth=12em| * [[ئوسترالییە ئینگلیزەکان|ئینگلیز]] (٣٣٪) * ئوسترالی (٢٩.٩٪){{refn|group="N"|فەرمانگەی ئاماری ئوسترالیا ڕای گەیاندووە کە زۆربەی ئەوانەی «ئوسترالی» وەک بنەچەی خۆیان دەستنیشان دەکەن، لانی کەم خاوەنی بنەچەیەکی نیمچەیی [[ئوسترالییە ئەنگلۆ-سێڵتیکەکان|ئەنگلۆ-سێڵتیک]]ن.<ref name="Commonwealth of Australia"/>}} * [[ئوسترالییە ئێرلەندییەکان|ئێرلەندی]] (٩.٥٪) * [[ئوسترالییە سکۆتلەندییەکان|سکۆتلەندی]] (٨.٦٪) * [[ئوسترالییە چینییەکان|چینی]] (٥.٥٪) * [[ئوسترالییە ئیتاڵییەکان|ئیتاڵی]] (٤.٤٪) * [[ئوسترالییە ئەڵمانییەکان|ئەڵمانی]] (٤٪) * [[ئوسترالییە ڕەسەنەکان|ڕەسەن]] (٣.٨٪){{refn|group="N"|ئەوانەی کە بنەچەی خۆیان وەک «ئوسترالییە ڕەسەنەکان» دەستنیشان کردووە. [[دانیشتووانی دوورگەکانی گەرووی تۆرێس]] ناگرێتەوە. ئەمە پەیوەندی بە دەستنیشانکردنی بنەچەوە ھەیە و جیاوازە لەو کەسانەی کە وەک ڕەسەن (ئەبۆریجیناڵ یان دانیشتووی دوورگەکانی گەرووی تۆرێس) خۆیان دەناسێنن کە ئەمە پرسیارێکی جیاوازە.}} * [[ئوسترالییە ھیندییەکان|ھیندی]] (٣.١٪) * [[ئوسترالییە یۆنانییەکان|یۆنانی]] (١.٧٪) * [[ئوسترالییە فلیپینییەکان|فلیپینی]] (١.٦٪)}}<ref name="2021CCP" /> ئوسترالییە ھیندییەکان یەکێکن لە گەورەترین گرووپەکان لەناو ڕەوەندی ھیندی. ھیندییەکان خاوەنی بچووکترین تەمەنی تێکڕان (٣٤ ساڵ) و خێراترین گەشەسەندووی کۆمەڵگەن چ لە ڕووی ژمارەی ڕەھا و چ لە ڕووی ڕێژەی سەدی لە [[ئوسترالیا]]. کۆچی ھیندییەکان بۆ ئوسترالیا شوێن شێوازێک کەوت کە «لە [[سپاھی|سپاھییەکان]] و [[لاسکار|لاسکارەکانی]] (سەرباز و دەریاوان) سەدەی ١٨یەمی ناو کەشتییە ئەورووپییە سەردانکەرەکانەوە، لەڕێگەی کرێکارە کۆچبەرەکانی سەدەی ١٩یەم و ڕامیارییە دوژمنکارانەکانی سەدەی ٢٠یەمەوە بۆ نەوەی نوێی کۆچبەرە پیشەگەرە لێھاتووەکانی سەدەی ٢١ەم... ھیندستان بوو بە گەورەترین سەرچاوەی کۆچبەرە لێھاتووەکان لە سەدەی ٢١ەمدا.»<ref name=pattern1>[https://qz.com/india/1443407/how-indian-immigrants-first-came-to-australia-and-new-zealand/ The story of the Indian diaspora in Australia and New Zealand is 250 years old] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122034717/https://qz.com/india/1443407/how-indian-immigrants-first-came-to-australia-and-new-zealand/ |date=22 January 2022 }}, qz.com, 30 October 2018.</ref> ==سەرچاوەکان== {{Reflist}} {{شوێنە ئینگلیزی زمانەکان}} {{پۆلی کۆمنز|People of Australia}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئۆسترالیا]] [[پۆل:خەڵکی ئوسترالی]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:ئاماری گەلهەی ئوسترالیا]] [[پۆل:خۆجێیەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:کۆمەڵگای ئۆسترالی]] [[پۆل:ئاماری گەلھەی ئوسترالیا]] lhlpt7bohwlsi3oigc800k94rngj2j5 0 126531 1583359 1558293 2026-05-12T15:23:25Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1583359 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسنەزان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کسنزان}}<br>{{lang-en| Kasnazan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارۆچکە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = One of the Rides in the Majdi mall amusement park.jpg | شرۆڤەی_وێنە = یەکێک لە یارییەکان لە پارکە گەشتیارییەکەی ماجدی لاند لە کەسنەزان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.2009| 44.14235}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی کەسنەزان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2009| 44.14235 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٫٢٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٦،٦٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسنەزان''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەسنەزان ناوەندی [[ناحیەی کەسنەزان]]ە. ئەم شارۆچکەیە ١٠کم لە ناوەندی شاری [[ھەولێر]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە ١٥٪ دانیشتووانی کەسنەزان پەنابەری [[ڕۆژاوای کوردستان]]ن لەگەڵ کەمینەیەک لە پەنابەرانی کوردانی باکوور و ڕۆژھەڵات. == مێژوو == دروستبون یاخود بوونی «کەسنەزان» بە بەشارۆچکە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (١٩٧٩)و دوای ڕاگواستنی خەڵکی گوندنشین لە گوندەکانیانەوە بۆ ئۆردۆگا زۆرەملێکان لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ی پێشووەوە، «کەسنەزان»یش یەکێک بوو لەو ئۆردۆگایانانە. == ئابووری == شارۆچکەی کەسنەزان خاوەنی ناوچەی پیشەسازی تایبەتە کەبە (پیشەسازیی کەسنەزان) دەناسرێت، دەکەوێتە ڕێگای نێوان کەسنەزان-بنەسڵاوە؛ و ئەو شارۆچکەیە خاوەنی چەند ناوچەیەکی گەشت و گوزارییە وەکوو [[سەیرانگەی دڵۆپە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|پارێزگای ھەولێر|عێراق}} [[پۆل:کەسنەزان]] [[پۆل:شارۆچکەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] sj8lj9edv3wd6i29g86go9v2ehlatv9 1583360 1583359 2026-05-12T15:24:34Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1583360 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسنەزان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کسنزان}}<br>{{lang-en| Kasnazan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارۆچکە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = One of the Rides in the Majdi mall amusement park.jpg | شرۆڤەی_وێنە = یەکێک لە یارییەکان لە پارکە گەشتیارییەکەی ماجدی لاند لە کەسنەزان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.2009| 44.14235}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی کەسنەزان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2009| 44.14235 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٫٢٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٦،٦٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسنەزان''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەسنەزان ناوەندی [[ناحیەی کەسنەزان]]ە. ئەم شارۆچکەیە ١٠کم لە ناوەندی شاری [[ھەولێر]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە ١٥٪ دانیشتووانی کەسنەزان پەنابەری [[ڕۆژاوای کوردستان]]ن لەگەڵ کەمینەیەک لە پەنابەرانی کوردانی باکوور و ڕۆژھەڵات. == مێژوو == دروستبون یاخود بوونی «کەسنەزان» بە بەشارۆچکە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (١٩٧٩)و دوای ڕاگواستنی خەڵکی گوندنشین لە گوندەکانیانەوە بۆ ئۆردۆگا زۆرەملێکان لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ی پێشووەوە، «کەسنەزان»یش یەکێک بوو لەو ئۆردۆگایانانە. == ئابووری == شارۆچکەی کەسنەزان خاوەنی ناوچەی پیشەسازی تایبەتە کەبە (پیشەسازیی کەسنەزان) دەناسرێت، دەکەوێتە ڕێگای نێوان کەسنەزان-بنەسڵاوە؛ و ئەو شارۆچکەیە خاوەنی چەند ناوچەیەکی گەشت و گوزارییە وەکوو [[سەیرانگەی دڵۆپە]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] eww2riq15z5g9fiervp9tp5v521qfob 1583361 1583360 2026-05-12T15:26:53Z MFTG 21816 1583361 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسنەزان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کسنزان}}<br>{{lang-en| Kasnazan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارۆچکە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = One of the Rides in the Majdi mall amusement park.jpg | شرۆڤەی_وێنە = یەکێک لە یارییەکان لە پارکە گەشتیارییەکەی ماجدی لاند لە کەسنەزان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.2009| 44.14235}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی کەسنەزان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2009| 44.14235 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٫٢٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٦،٦٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسنەزان''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەسنەزان ناوەندی [[ناحیەی کەسنەزان]]ە. ئەم شارۆچکەیە ١٠کم لە ناوەندی شاری [[ھەولێر]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە ١٥٪ دانیشتووانی کەسنەزان پەنابەری [[ڕۆژاوای کوردستان]]ن لەگەڵ کەمینەیەک لە پەنابەرانی کوردانی باکوور و ڕۆژھەڵات. == ناو == * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == دروستبون یاخود بوونی «کەسنەزان» بە بەشارۆچکە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (١٩٧٩)و دوای ڕاگواستنی خەڵکی گوندنشین لە گوندەکانیانەوە بۆ ئۆردۆگا زۆرەملێکان لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ی پێشووەوە، «کەسنەزان»یش یەکێک بوو لەو ئۆردۆگایانانە. == ئابووری == شارۆچکەی کەسنەزان خاوەنی ناوچەی پیشەسازی تایبەتە کەبە (پیشەسازیی کەسنەزان) دەناسرێت، دەکەوێتە ڕێگای نێوان کەسنەزان-بنەسڵاوە؛ و ئەو شارۆچکەیە خاوەنی چەند ناوچەیەکی گەشت و گوزارییە وەکوو [[سەیرانگەی دڵۆپە]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] pbxulvp1hnaxj8xf4twt0bu1y8vbxgd 1583363 1583361 2026-05-12T15:32:43Z MFTG 21816 1583363 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسنەزان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کسنزان}}<br>{{lang-en| Kasnazan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارۆچکە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = One of the Rides in the Majdi mall amusement park.jpg | شرۆڤەی_وێنە = یەکێک لە یارییەکان لە پارکە گەشتیارییەکەی ماجدی لاند لە کەسنەزان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.2009| 44.14235}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی کەسنەزان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2009| 44.14235 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٫٢٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٦،٦٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسنەزان''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەسنەزان ناوەندی [[ناحیەی کەسنەزان]]ە. ئەم شارۆچکەیە ١٠کم لە ناوەندی شاری [[ھەولێر]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە ١٥٪ دانیشتووانی کەسنەزان پەنابەری [[ڕۆژاوای کوردستان]]ن لەگەڵ کەمینەیەک لە پەنابەرانی کوردانی باکوور و ڕۆژھەڵات. == ناو == * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == جوگرافیا == شارۆچکەی '''کەسنەزان''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[پیڕەش]]. * لە باشوورەوە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کانی شاوێرد]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/5207981686 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == دروستبون یاخود بوونی «کەسنەزان» بە بەشارۆچکە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (١٩٧٩)و دوای ڕاگواستنی خەڵکی گوندنشین لە گوندەکانیانەوە بۆ ئۆردۆگا زۆرەملێکان لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ی پێشووەوە، «کەسنەزان»یش یەکێک بوو لەو ئۆردۆگایانانە. == ئابووری == شارۆچکەی کەسنەزان خاوەنی ناوچەی پیشەسازی تایبەتە کەبە (پیشەسازیی کەسنەزان) دەناسرێت، دەکەوێتە ڕێگای نێوان کەسنەزان-بنەسڵاوە؛ و ئەو شارۆچکەیە خاوەنی چەند ناوچەیەکی گەشت و گوزارییە وەکوو [[سەیرانگەی دڵۆپە]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] fhc9egiosqookhvp60qusu69v68m4yo 1583366 1583363 2026-05-12T15:43:47Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ 1583366 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسنەزان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کسنزان}}<br>{{lang-en| Kasnazan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارۆچکە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = One of the Rides in the Majdi mall amusement park.jpg | شرۆڤەی_وێنە = یەکێک لە یارییەکان لە پارکە گەشتیارییەکەی ماجدی لاند لە کەسنەزان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.2009| 44.14235}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی کەسنەزان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2009| 44.14235 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٫٢٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٦،٦٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسنەزان''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەسنەزان ناوەندی [[ناحیەی کەسنەزان]]ە. ئەم شارۆچکەیە ١٠کم لە ناوەندی شاری [[ھەولێر]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە ١٥٪ دانیشتووانی کەسنەزان پەنابەری [[ڕۆژاوای کوردستان]]ن لەگەڵ کەمینەیەک لە پەنابەرانی کوردانی باکوور و ڕۆژھەڵات. == ناو == * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == جوگرافیا == شارۆچکەی '''کەسنەزان''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[پیڕەش]]. * لە باشوورەوە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کانی شاوێرد]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەسنەزان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/5207981686 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == دروستبون یاخود بوونی «کەسنەزان» بە بەشارۆچکە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (١٩٧٩)و دوای ڕاگواستنی خەڵکی گوندنشین لە گوندەکانیانەوە بۆ ئۆردۆگا زۆرەملێکان لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ی پێشووەوە، «کەسنەزان»یش یەکێک بوو لەو ئۆردۆگایانانە. == ئابووری == شارۆچکەی کەسنەزان خاوەنی ناوچەی پیشەسازی تایبەتە کەبە (پیشەسازیی کەسنەزان) دەناسرێت، دەکەوێتە ڕێگای نێوان کەسنەزان-بنەسڵاوە؛ و ئەو شارۆچکەیە خاوەنی چەند ناوچەیەکی گەشت و گوزارییە وەکوو [[سەیرانگەی دڵۆپە]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] ml4kpqqd3rbegj528gbxofh503o1k8s 1583370 1583366 2026-05-12T15:46:31Z MFTG 21816 /* مێژوو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1583370 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسنەزان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کسنزان}}<br>{{lang-en| Kasnazan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارۆچکە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = One of the Rides in the Majdi mall amusement park.jpg | شرۆڤەی_وێنە = یەکێک لە یارییەکان لە پارکە گەشتیارییەکەی ماجدی لاند لە کەسنەزان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.2009| 44.14235}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی کەسنەزان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2009| 44.14235 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٫٢٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٦،٦٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسنەزان''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەسنەزان ناوەندی [[ناحیەی کەسنەزان]]ە. ئەم شارۆچکەیە ١٠کم لە ناوەندی شاری [[ھەولێر]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە ١٥٪ دانیشتووانی کەسنەزان پەنابەری [[ڕۆژاوای کوردستان]]ن لەگەڵ کەمینەیەک لە پەنابەرانی کوردانی باکوور و ڕۆژھەڵات. == ناو == * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == جوگرافیا == شارۆچکەی '''کەسنەزان''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[پیڕەش]]. * لە باشوورەوە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کانی شاوێرد]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەسنەزان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/5207981686 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * دروستبوون یاخود بوونی «کەسنەزان» بە بەشارۆچکە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (١٩٧٩)و دوای ڕاگواستنی خەڵکی گوندنشین لە گوندەکانیانەوە بۆ ئۆردۆگا زۆرەملێکان لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ی پێشووەوە، «کەسنەزان»یش یەکێک بوو لەو ئۆردۆگایانانە. * لە ساڵی ٢٠٠٢دا کەسنەزان فراوان و گەورە بوو، بووە شارۆچکە و ھەروەھا بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان. == ئابووری == شارۆچکەی کەسنەزان خاوەنی ناوچەی پیشەسازی تایبەتە کەبە (پیشەسازیی کەسنەزان) دەناسرێت، دەکەوێتە ڕێگای نێوان کەسنەزان-بنەسڵاوە؛ و ئەو شارۆچکەیە خاوەنی چەند ناوچەیەکی گەشت و گوزارییە وەکوو [[سەیرانگەی دڵۆپە]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] eq4tp6fw3qrqs0zvbj75jsp0n6zxrq2 1583440 1583370 2026-05-12T17:01:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1583440 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسنەزان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کسنزان}}<br>{{lang-en| Kasnazan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارۆچکە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = One of the Rides in the Majdi mall amusement park.jpg | شرۆڤەی_وێنە = یەکێک لە یارییەکان لە پارکە گەشتیارییەکەی ماجدی لاند لە کەسنەزان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.2009| 44.14235}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی کەسنەزان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2009| 44.14235 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٫٢٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٦،٦٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسنەزان''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەسنەزان ناوەندی [[ناحیەی کەسنەزان]]ە. ئەم شارۆچکەیە ١٠کم لە ناوەندی شاری [[ھەولێر]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە ١٥٪ دانیشتووانی کەسنەزان پەنابەری [[ڕۆژاوای کوردستان]]ن لەگەڵ کەمینەیەک لە پەنابەرانی کوردانی باکوور و ڕۆژھەڵات. == ناو == * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == جوگرافیا == شارۆچکەی '''کەسنەزان''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[پیڕەش]]. * لە باشوورەوە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کانی شاوێرد]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەسنەزان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/5207981686 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * دروستبوون یاخود بوونی «کەسنەزان» بە بەشارۆچکە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (١٩٧٩)و دوای ڕاگواستنی خەڵکی گوندنشین لە گوندەکانیانەوە بۆ ئۆردۆگا زۆرەملێکان لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ی پێشووەوە، «کەسنەزان»یش یەکێک بوو لەو ئۆردۆگایانانە. * لە ساڵی ٢٠٠٢دا کەسنەزان فراوان و گەورە بوو، بووە شارۆچکە و ھەروەھا بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان. == ئابووری == شارۆچکەی کەسنەزان خاوەنی ناوچەی پیشەسازی تایبەتە کەبە (پیشەسازیی کەسنەزان) دەناسرێت، دەکەوێتە ڕێگای نێوان کەسنەزان-بنەسڵاوە؛ و ئەو شارۆچکەیە خاوەنی چەند ناوچەیەکی گەشت و گوزارییە وەکوو [[سەیرانگەی دڵۆپە]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] knpdgdrk2q2g6ka8qj41vsyjqeb7t8c 1583529 1583440 2026-05-12T22:13:54Z MFTG 21816 /* top */ 1583529 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەسنەزان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کسنزان}}<br>{{lang-en| Kasnazan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارۆچکە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = One of the Rides in the Majdi mall amusement park.jpg | شرۆڤەی_وێنە = یەکێک لە یارییەکان لە پارکە گەشتیارییەکەی ماجدی لاند لە کەسنەزان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.2009| 44.14235}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی کەسنەزان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2009| 44.14235 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٫٢٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٦،٦٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەسنەزان''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کەسنەزان ناوەندی [[ناحیەی کەسنەزان]]ە. ئەم شارۆچکەیە ١٠کم لە ناوەندی شاری [[ھەولێر]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە ١٥٪ دانیشتووانی کەسنەزان پەنابەری [[ڕۆژاوای کوردستان]]ن لەگەڵ کەمینەیەک لە پەنابەرانی کوردانی باکوور و ڕۆژھەڵات. == ناو == * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == جوگرافیا == شارۆچکەی '''کەسنەزان''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[پیڕەش]]. * لە باشوورەوە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کانی شاوێرد]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەسنەزان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/5207981686 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * دروستبوون یاخود بوونی «کەسنەزان» بە بەشارۆچکە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (١٩٧٩)و دوای ڕاگواستنی خەڵکی گوندنشین لە گوندەکانیانەوە بۆ ئۆردۆگا زۆرەملێکان لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ی پێشووەوە، «کەسنەزان»یش یەکێک بوو لەو ئۆردۆگایانانە. * لە ساڵی ٢٠٠٢دا کەسنەزان فراوان و گەورە بوو، بووە شارۆچکە و ھەروەھا بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان. == ئابووری == شارۆچکەی کەسنەزان خاوەنی ناوچەی پیشەسازی تایبەتە کەبە (پیشەسازیی کەسنەزان) دەناسرێت، دەکەوێتە ڕێگای نێوان کەسنەزان-بنەسڵاوە؛ و ئەو شارۆچکەیە خاوەنی چەند ناوچەیەکی گەشت و گوزارییە وەکوو [[سەیرانگەی دڵۆپە]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] 8j41pkxb503ktem7zn6d9cqzfnq3i4o 0 126987 1583329 1583022 2026-05-12T12:06:52Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583329 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی ماسێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کانی ماسی }}<br>{{lang-en| Kani Masi }}''' | ناوی_خۆماڵی = ܥܝܢܢܘ̈ܢܐ | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|37.22781|43.43732 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی کانی ماسێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.22781|43.43732 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئامێدی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کانی ماسێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٧٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سەربەست ئاکرێی | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٢١ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٢٥٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨١<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref>\١،٠٦٢<ref>https://reliefweb.int/attachments/24664eaa-e358-30cd-8c7f-4b3d6ff269eb/KRSO_IOM_UNFPA_Demographic_Survey_Kurdistan_Region_of_Iraq.pdf</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]]، [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[مەسیحییەت]]([[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی ماسێ''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای ئامێدی]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. کانی ماسێ ناوەندی [[ناحیەی کانی ماسێ]]یە. دەکەوێتە ناوچەی مێژوویی [[بەرواری|بەرواری باڵا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> شارەدێی کانی ماسێ لە شارۆچکەی [[ئامێدی]] (٣٥)کم و (١٠٨)کم لە شاری [[دھۆک]] دوورە.<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە شارۆچکەکەدا کڵێساکانی (مار سەوا) و (مارت شمونی) ھەیە.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> بەناوبانگە بە چاندنی [[سێو]]، [[ترێ]]، [[ھەنجیر]]، [[بەھێ]]، و بەرھەمھێنانی [[ھەنگوین]] کەشوھەوای [[ھاوین]]ەی فێنکی ھەیە و [[زستان]]ەکانی زۆر ساردە، بەو پێیەی ڕێگای بە [[بەفر]] دەگیرێت. == ناو == ناوی سریانی و کوردی گوندەکە، عەین نونی و کانی ماسێ، بە ڕێککەوت ھەردووکیان وەرگێڕدراون بۆ "کانی ماسێ". * عەین نونی لە "عەین" (بە [[زمانی سوریانی|سریانی]] "[[کانی]]") و "نونی" (بە [[زمانی سوریانی|سریانی]]"[[ماسی]]") وەرگیراوە.<ref>Awde, Nicholas; Lamassu, Nineb; Al-Jeloo, Nicholas (2007). Aramaic (Assyrian/Syriac) Dictionary & Phrasebook. Hippocrene Books.</ref> * لە کاتێکدا کانی ماسی پێکھاتووە لە دوو وشە [[کانی]] + [[ماسی]].<ref>Joseph, Isya (1972). Devil Worship: The Sacred Books and Traditions of the Yezidiz. Gorham Press.</ref> == مێژوو == گۆزە گڵینییەکان کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ساڵانی ١٤١٥ بۆ ١٢٩٠ پێش زایین لە کاتی لێکۆڵینەوەیەکی شوێنەواریی لە ناوچەی کانی ماسێ دۆزرایەوە.<ref>https://www.dailysabah.com/history/2018/08/26/2500-year-old-beer-jars-found-in-northern-iraq</ref> کڵێسای مار ساوا لە سەدەی ١٠ دروستکراوە، و لە ساڵی ١٧٤٢ نۆژەنکردنەوەی بۆ کراوە. لە ساڵی ١٨٥٠دا (٢٠) بنەماڵە لە کانی ماسێ نیشتەجێ بوون کە ھەموویان لایەنگری کەنیسەی ڕۆژھەڵات بوون و لەلایەن یەک کەنیسەی کارا و قەشەیەکەوە وەک بەشێک لە ئەپستۆریای [[بەرواری]] خزمەتیان دەکرد. پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، کانی ماسێ نزیکەی ٣٥٠ ئاشووری تێیدا نیشتەجێ بوو. گوندەکە لە بەھاری ساڵی ١٩١٥، لەناو [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژی ئاشوورییەکان]]، لەلایەن ھێزە [[تورک]] و [[کورد]]ەکانی عوسمانییەوە تاڵان کرا،<ref>Yacoub, Joseph (2016). Year of the Sword: The Assyrian Christian Genocide, A History. Translated by James Ferguson. Oxford University Press.</ref> بەڵام خەڵکی گوندەکە بە ھەڵاتن لە ژێر سەرکردایەتی (ئاغا پترۆس) بۆ دەوروبەری [[ورمێ]] لە [[ئێران]] ڕزگاریان بوو، لە [[زستان]]ی ساڵانی ١٩١٥-١٩١٦، لە کاتێکدا لە [[ئێران]] بوو، ١٢٠ گوندنشین گیانیان لەدەستدا و بە نزیکەیی ٢٠ کەس کوژران و ١٠ ژنیش ڕفێندرابوون. دواجار خەڵکی گوندەکە دوای حەوت ساڵ گەڕانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/avod.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120122629/http://www.aina.org/reports/avod.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قوتابخانەیەک لە ساڵی ١٩٢٨ دروستکرا، گوندەکەش لە ساڵی ١٩٣٤ بووە ناوەندی ناحیە. ٧٠ خێزان لە ساڵی ١٩٣٨دا دانیشتووی کانی ماسێ بوون. کانی ماسێ لە ساڵی ١٩٥٧دا ٤٢٠ ئاشووری تێیدا نیشتەجێ بوو. لە سەرەتای [[شۆڕشی ئەیلوول|شەڕی یەکەمی عێراق – کورد]] لە ساڵی ١٩٦١، یاخیبووانی کورد بە سەرۆکایەتی [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] ھێرشیان کردە سەر گوندەکە و قەشەیەک و دوو ڕاھیب و زیاتر لە ١٥ پیاویان کوشت.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> [[ئاشوورییەکان]] لە گوندەکانی نزیکەوە کوردەکانیان بەرپەرچ دایەوە و گوندنشینانی ڕزگاربوو پەنایان بۆ شارە گەورەکان برد، و لە کۆتایی شەڕەکەدا لە ساڵی ١٩٧٠دا گەڕانەوە. ھێزەکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] لە مانگی ئەیلولی ساڵی ١٩٨٧ لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]] دەستیان بەسەر کانی ماسیدا گرت بۆ ماوەی شەش ڕۆژ داگیریان کرد.<ref>https://books.google.iq/books?id=qidfVsS-z8YC&q=kani+masi+kurdistan+24&pg=PA75&redir_esc=y#v=onepage&q=kani%20masi%20kurdistan%2024&f=false</ref> لە ٢٧ی شوباتی ١٩٨٨ گوندەکە وێران کرا و دانیشتوانەکەی کە ١٨٠ بنەماڵەی ئاشووری بوون لەلایەن حکومەتی عێراقەوە لە کاتی [[شاڵاوی ئەنفال]]دا بە زۆر چۆڵکران. ٢٠ خێزان لە دوای دامەزراندنی ناوچەی دژە فڕینی عێراق لە دوای ڕاپەڕینەکانی ساڵی ١٩٩١ لە عێراق، گەڕاونەتەوە، لەگەڵ ئەوەشدا، لە ساڵی دواتردا باس لەوە کرا کە کوردانی گوندەکانی دراوسێ بە شێوەیەکی نایاسایی دەستیان بەسەر (٥٠٠٠ م٢) لە گوندنشینانی گرتووە. [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]] لە ساڵی ١٩٩٦ لە چوارچێوەی ململانێی [[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە]] بنکەیەکی سەربازی لە نزیک کانی ماسێ دامەزراند.<ref>Gish, Peggy Faw (2013). Walking Through Fire: Iraqis' Struggle for Justice and Reconciliation. Wipf and Stock Publishers.</ref> [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە ساڵی ٢٠٠٣ بۆ دروستکردنی نووسینگەیەک بۆ [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]، بەشێوەیەکی نایاسایی دەستی بەسەر ٣٠( ھەزار م٢)ی ئاشوورییەک لە گوندەکەدا گرت،<ref>http://www.aina.org/reports/acetste.pdf</ref> و لە چوارچێوەی سیاسەتی خۆیدا ناوی کانی ماسی بە گوندەکە بەخشرا [[کورداندن|کوردێندرا]]. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا ٢٣ ئاشووری ئاوارە، لەگەڵ ٩ بنەماڵە، لە کانی ماسێ نیشتەجێ بوون. لیژنەی باڵای کاروباری مەسیحییەکان ٥٨ خانوو و کڵێسا و ھۆڵی دروستکردووە و تا ساڵی ٢٠١١ دوو مۆلیدەی کارەبایی دابینکردووە. باس لەوە کرا کە (کڵێسای مارسەوا) کە لەلایەن کۆمیتەی باڵای کاروباری مەسیحییەکانەوە دروستکراوە، بە شێوەیەکی خراپ دروستکراوە و بیناکەی مەترسیی ڕووخانی لەسەرە. لە ساڵی ٢٠١٢دا لە گوندەکەدا ٥٠٠ کەس لە لایەنگرانی کەنیسەی ئاشووری ڕۆژھەڵات نیشتەجێ بوون. کانی ماسێ لە ٥ی ئەیلولی ٢٠١٨ بە ھێرشی ئاسمانی تورکیا کەوت. چەکدارانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) لە نزیک کانی ماسێ لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لەگەڵ سوپای تورکیا تێکھەڵچوون.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/latest</ref> ئەو گوندە لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٩ لەلایەن تۆپخانەکانی تورکیاوە تۆپباران کرا، لە ئەنجامدا زیانی ٣ خانووی لێکەوتەوە. چەکدارەکان لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێرشیان کردە سەر بنکەی سەربازی تورکیا لە نزیک گوندەکە و بەھۆیەوە شەش سەربازی [[تورکیا]] کوژران و چوار سەربازی دیکەش برینداربوون. تا ساڵی ٢٠٢١ (٣٧ ئاشووری لە ٨ بنەماڵە)دا لە کانی ماسێ نیشتەجێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://anfenglishmobile.com/women/six-turkish-soldiers-killed-in-amadiya-south-kurdistan-42448 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250125155657/https://anfenglishmobile.com/women/six-turkish-soldiers-killed-in-amadiya-south-kurdistan-42448 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == شارەدێی '''کانی ماسێ''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[بیدوھێ]]. * لە باشوورەوە گوندی [[ئێکمالە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[دوورێ]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[دێریشک ئیسلام]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11555242#map=13/37.23198/43.43455</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[بەرواری]] * [[ناحیەی کانی ماسێ]] * [[قەزای ئامێدی]] * [[ئاشوورییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگای دھۆک}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|تورکیا}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ناحیەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] kivf1giz55onbsr74z8jtbb6eg4jrwq 0 131130 1583528 1583153 2026-05-12T22:13:08Z MFTG 21816 /* top */ 1583528 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بنصلاوة}}<br>{{lang-en| Bnaslawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارۆچکە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Sunrise in Bnaslawa, Arbil, Iraq.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارۆچکەی بنەسڵاوە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.15502| 44.11471 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٨٫٩٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٥،١٨٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بنەسڵاوە''' یان '''بنەسڵاوەی گەورە''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. بنەسڵاوە ناوەندی [[قەزای بنەسڵاوە]]ە. ئەم شارۆچکەیە ١٧کم لە ناوەندی شاری [[ھەولێر]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: * لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. * بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). * وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == شارۆچکەی '''بنەسڵاوە''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[گەڕەسۆر]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[بنەسڵاوەی بچووک]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * مێژووی دروست بوونی ئەم گوندە زۆر کۆنە و تا ئێستا دیار نییە. * لە سەرەتادا ئەم گوندە سەر بە ناحیەی عەنکاوە بووە لە [[قەزای ھەولێر]]. لە ساڵی ١٩٨٧دا پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] و خاپور کردنی گوندەکانی [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای کەرکووک]] ئەم گوندە کرایە کۆمەڵگەی زۆرەملێ بۆ دانیشتوانی ئەو گوندانە. بەمەش ئەم گوندە گەورە و فراوان بوو، بووە شارۆچکەیەک. * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی بنەسڵاوە، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە [[قەزای بنەسڵاوە]]، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٣٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٧٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارەدێیە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٧،٥٣٥ [[خێزان]] و ٦٥،١٨٧ کەس، کە ٣٢،٧٨٦ [[نێر]] و ٣٢،٤٠١ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[بنەسڵاوەی بچووک]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] 4cbc3bxm5j1eyenm2ul71jisyvtcbzo 0 132927 1583450 1570056 2026-05-12T17:11:31Z ~2026-28610-55 76277 دەبێ خوێنەری کورد بزانێت مانای ڕێزدنت ئیڤڵ چییە. 1583450 wikitext text/x-wiki {{Infobox VG series | title = ڕێزدێنت ئیڤڵ خوێنمژ | image = The Resident Evil logo.svg | caption = | platform of origin = [[پلەیستەیشن]] | creator = {{plainlist| * [[شینجی میکامی]] * [[تۆکورۆ فوجیوارا]]}} | composer = ئۆرکێسترای بایۆھەزارد | developer = [[کاپکۆم]] | publisher = کاپکۆم | platforms = {{collapsible list| * [[ئەندرۆید]] * ئارکەید * [[بلاک بێری]] * دریمکاست * گەیم بۆی کەڵەر * [[گەیم کیوب]] * [[ئای ئۆ ئێس]] * [[مایکرۆسۆفت ویندۆوز]] * [[مۆبایل]] * ئێن کەیج * [[نینتێندۆ سری دی ئێس]] * [[نینتێندۆ ٦٤]] * [[نینتێندۆ دی ئێس]] * [[پلەیستەیشن]] * [[پلەیستەیشن ٢]] * [[پلەیستەیشن ٣]] * [[پلەیستەیشن ٤]] * [[پلەیستەیشن پۆرتەیبڵ]] * [[پلەی ستەیشن ڤیتا]] * [[سێگا ساتەرن]] * [[شیڵد ئەندرۆێد تیڤی]] * [[شیڵد پۆرتەیبڵ]] * [[تابلێتی شیڵد]] * [[ستیم مەشین]] * [[وی]] * [[وی یو]] * [[مۆبایلی ویندۆوز]] * [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] * [[ئێکس بۆکس وەن]] * [[زیبۆ]]}} | first release version = ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ (یاریی ڤیدیۆیی ١٩٩٦)|ڕێزدێنت ئیڤڵ]]'' | first release date = ٢٢ی ئازار، ١٩٩٦ | latest release version = ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد]]'' | latest release date = ٢٤ی کانوونی دووەم، ٢٠١٧ | genre = [[ترس و مانەوە]]<br />بینا-ھاوێژی کەسی سێیەم | spinoffs = }} '''ڕێزدێنت ئیڤڵ''' ({{بە ژاپۆنی|バイオハザード}} - ''بایۆھازادۆ'' • {{بە ئینگلیزی| Resident Evil}}) [[کایە]]یەکی [[ترس و مانەوە]]ی ژاپۆنییە کە دروست کراوە لەلایەن [[شینجی میکامی]] و [[تۆکورۆ فوجیوارا]]. ئەم [[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییە]] بەرھەمی [[کاپکۆم]]ە و ئەوان خاوەنین. کۆمپانیاکە تیشکیان خستووەتە سەر چەند یارییەکی [[ترسناک]]، لەو کاتەوە چەند لقێکی لێ بۆتەوە و ئێستا [[کۆمیک]]، [[ئەنیمەیشن|وێنەی جووڵاو]]، [[پەرتووک]] و [[ڕۆمان|گێڕدراوە]]یش بەرھەم دەھێنن. ئەم یارییە بە دەوری چەند کەسایەتییەکدا دەخولێتەوە لەکاتی ڕوودانی ڕووداوێک کە [[زۆمبی]] بەناو شارەکاندا بڵاو دەبێتەوە و باس لە چۆنییەتی دەربازبوونیان دەکات و پەیوەندی نێوان کەسایەتییەکان ئاشکرا دەکات. کەسایەتییەکان خۆیان لە شەڕێکی بایۆلۆژیدا دەدۆزنەوە بەھۆی ئەوەی کە کۆمپانیای ئەمبرێلا (یان چەتر) [[ڤایرۆس]]ێک بەرھەم دەھێنن کە وا لە مرۆڤەکان دەکات بمرن و دواتر زیندوو ببنەوە و برسێتییەکەیان بە [[مرۆڤخۆری]] بشکێنن. ==چیرۆکی زنجیرەکە== ھەموو بەشەکانی زنجیرەکە بە شێوەیەکی سەرەکی باس لە کۆمەڵێک کەس دەکەن کە دژی کۆمپانیای «ئەمبرێلا» دەجەنگن؛ ئەوەش کۆمپانیایەکی [[دەرمان]]ە کە «تی-ڤایرۆس» و ھەندێک ڤایرۆسی تر بۆ لێکۆڵینەوە نھێنییەکانیان دەربارەی «[[چەکی بیۆلۆژیک|چەکە بایۆلۆژییە]] ئەندامییەکان» پەرەپێدەدەن. ڤایرۆسە دەستکردەکان دەتوانن مرۆڤەکان بگۆڕن بۆ «[[زۆمبی]]» و ھەروەھا [[ئاژەڵ]] و [[ڕوەک]]ەکانی تریش بگۆڕن بۆ دڕندەی ترسناک. یارییە بنەڕەتییەکە لە دەوری شاری «ڕاکوون» ڕوودەدات، کە شارێکی خەیاڵییە لە ڕۆژاوای ناوەڕاستی [[ئەمریکا]]. شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری چەندین تاقیگەی ئەندازیاریی بایۆلۆژیی سەر بە کۆمپانیای «ئەمبرێلا» لەخۆدەگرن کە [[ڤایرۆس]]ی تایبەت بۆ بەکارھێنان لە [[جەنگی بایۆلۆژی]]دا بەرھەم دەھێنن. لەگەڵ گەشەکردنی تاقیکردنەوەی گۆڕانە جینییەکانی تایبەت بە «ئەمبرێلا»، ڤایرۆسەکە دزە دەکاتە ناو شاری «ڕاکوون»؛ ئەفسەرانی «ستارز» و کەسایەتییەکانی تر دەجەنگن دژی ئەو دڕندانەی شارەکەیان داگیرکردووە بۆ ئەوەی لێکۆڵینەوە لە تێوەگلانی «ئەمبرێلا» لەو کارەساتەدا بکەن. شاری «ڕاکوون» ڕووبەڕووی ھێرشێکی مووشەکیی ئەتۆمی بووەوە لەلایەن حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە، بەڵام ئەندامانی «ئەمبرێلا» چەکە بایۆلۆژییەکان و ڤایرۆسەکانی کۆمپانیاکەیان لە ناوچەکانی تری جیھاندا بڵاوکردەوە کە جۆرە نوێیەکانی بوونەوەر بەرھەم دەھێنن.<ref>https://web.archive.org/web/20200907140658/https://www.ign.com/articles/resident-evil-story-synopsis-plot-summary-lore-explained</ref> زۆرێک لە کەسایەتییە سەرەکییەکان ئەندامی یەکەی تاکتیکیی پۆلیسی شاری «ڕاکوون» (تیپی ستارز)ن، وەک: «کریس ڕێدفیڵد»، «جیڵ ڤالێنتاین» و «ڕیبێکا شامبەرز». سەرۆکی بەشی «ستارز»یش «ئالبێرت وێسکەر»ە کە بە شێوەیەکی نھێنی لە «ئەمبرێلا»ش کار دەکات، ئەو یەکێکە لە نەیارە سەرەکییەکانی چیرۆکەکە. لەنێو کەسایەتییە دیارەکانی تریشدا، «لیۆن ئێس کێنیدی»، «کلێر ڕێدفیڵد»ی خوشکی کریس، «ئادا وۆنگ»ی سیخوڕی کۆمپانیاکان و «ئیسان وینتەرز»ی ئەندازیاری سیستمەکان ھەن.<ref>Damien Waples (13 نوفمبر 2007). Resident Evil: The Umbrella Chronicles Official Game Guide. California, United States: Prima Games. ص. 58–73. ISBN:978-0-761-55845-3.</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil |سەردێڕ =ڕێزدێنت ئیڤڵ |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٨ی شوباتی ٢٠١٧}} {{ڕێزدێنت ئیڤڵ}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|کۆمیک|ترسناک|خەیاڵی زانستی|ئەنیمێ و مانگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|کتێب}} {{پۆلی کۆمنز|Resident Evil}} [[پۆل:ڕێزدێنت ئیڤڵ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٦]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان گونجێنراون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون]] [[پۆل:خەیاڵی زانستی بەپێی زنجیرەفیلم]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە زۆمبی]] bmvy3jacbdyeerkpmdctaoa7b0kc2a4 0 132964 1583557 1581780 2026-05-13T09:07:05Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[دین]] 1583557 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دین]] rhwtfasgwr7zuznpybzukqkea7vpnm3 1 145355 1583474 1581757 2026-05-12T18:57:20Z Aza 86 Aza پەڕەی [[وتووێژ:ئایین]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:دین]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: بەپێی وتووێژی پەڕە 1373747 wikitext text/x-wiki == کۆتا دەستکاری == {{وب|Serchia}} کۆتا دەستکاری کە لەلایەن ئای-پییەک کراوە دەشێت بگەڕێنرێتەوە؟ تکایە خۆشت ئەنجامی بدە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٣٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ::{{دژ}} نابێ بگەڕێنرێتەوە. ئەو ڕستەیە نازانستنامەیی بوو.--[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٢٠:١٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ::: منیش ھاوڕای ئازام: ھەر لەبەر ئەوەی ئای-پی کردوویەتی واتای ئەوە نادات کە خراپە، باشترە بەسەریدا بچنەوە، من ئەو دەقەم بە ناپێویست زانی گەر منیش بام لام دەبرت چوونکە وەک ھێرش وایە و وتارەکانی ویکیپیدیاش نابێت ھێرشیان تێدا بێت.--‎&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">لێدوان</b><span style="color:purple">&#9836;</span>}]] ‏٠٢:٤٣، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئایین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845501 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080615140203/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html بۆ http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٥٦، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == ناوی وتار == ناوی ئەم وتارە بۆچی دین نەبێ؟ دین وشەیەکی کۆنی ئێرانییە و لە بێدین، [[بێدینی]]، دیندار، دینداری، هاودین، دیندۆڕاندن و گەلێک وشەی تردا هەیە و ئایین لە بنەڕەتدا مانایەکی تری هەبووە. هەروەها، لەنێوان خەڵکدا دین باوترە. @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و ئەوانی تر، چی دەڵێن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٤:٠١، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:٤١، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::{{لەگەڵ}}. پێان وا بووە ''دین'' عەرەبییە لە سۆرانیدا وشەی ''ئایین''-یان لە جیاتی داناوە. لە کرمانجیشدا وشەی ''ئۆل''-یان داناوە کە تورکییە؛ ''یۆل'' بە تورکی یانی ڕێ و ڕێباز. ئەمە ھی نەزانینە. لە زمانی پاڵەوی و پاڵەوانیشدا ''دێن'' بە مانای Religion ھاتووە و وشەیەکی کۆنە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٧:١٢، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{کرا|گوێزرا}}. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏٢١:٠٤، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) b3c68l0ulvn2rzg80c8z53q5fffhj6w 8 146109 1583336 1415947 2026-05-12T12:17:40Z Neriah 44266 Standardisation of thumbnail sizes 1583336 javascript text/javascript // <nowiki> $(function () { // Opt-out if ( window.disableSysopJS ) { return; } /** * Automatic deletion dropdown * * Looks for CSD/XFD/PROD templates on a page; if one is present, picks up * the deletion reason that's hidden on the template and tweaks the 'delete' * tab link to preload that deletion summary. * * Maintainers: Happy-melon */ (function () { var link, reason; if (document.getElementById('ca-delete') && document.getElementById('delete-criterion')) { link = document.getElementById('ca-delete').getElementsByTagName('A')[0]; reason = document.getElementById('delete-reason').innerHTML; link.setAttribute('href' , link.getAttribute('href') + '&wpReason=' + reason); } })(); /** * Sensitive IP checker * * Notify admins when they might block a sensitive IP address. IP addresses * may be classed as sensitive for political reasons, or because they * affect bots or other technical services which Wikipedia uses. See * [[WP:SIP]] for more details. * * Maintainers: Mr. Stradivarius */ if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Block' || mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Contributions') { // Load dependencies. mw.loader.using([ 'ext.gadget.libSensitiveIPs', 'mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.jqueryMsg', ]).then( function() { // Check whether we have a valid IP address or CIDR range, and exit // if not. (If the second argument to isIPAddress is true, then // CIDR ranges are allowed as well.) // Can't use wgRelevantUserName, it isn't defined for IP ranges: [[phab:T206954]] if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Block') { $ip = $('input[name=wpTarget]'); } else if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Contributions') { $ip = $('input[name=target]'); } if (!$ip.length || !mw.util.isIPAddress($ip.val(), true)) { return; } // Test whether the IP or range is sensitive. mw.libs.sensitiveIPs.query({ test: [$ip.val()] }).then(function (data) { var match = data.sensitiveips.matches[0], description, $msg; if (!match) { // The IP address or range is not sensitive, so exit. return; } // The IP or range is sensitive, so notify the user. First, // get the description of the entity the IP or range belongs // to. description = data.sensitiveips.entities[match['entity-id']].description; if (!description) { throw new Error('No description found for entity with code "' + match['entity-id'] + '"'); } // Vary message according to page var action = mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Block' ? 'blocking' : 'viewing'; // Set the message text. The description is in wikitext, so // we set the whole message as wikitext and then parse it into // HTML with message.parse(). mw.messages.set({ 'sysop-sensitive-ip-block-warning': 'تۆ ' + action + ' ناونیشانێکی ئای-پی ھەستیار بەربەست دەکەیت کە تایبەتە بە ' + description + '. تکایە لە پەیوەندی بەستن ' + '[[meta:Communications committee/Notable blocks|لەگەڵ]] ' + '[[meta:Communications committee|لیژنەی پەیوەندی بەستنی دامەزراوەی ویکیمیدیا]] دڵنیا ببەرەوە ' + 'immediately if blocked.' }); // Assemble the message to notify the user with. $msg = $('<table>').append( $('<tr>').append( $('<td>').css({'vertical-align':'center'}).append( $('<img>').attr({'src': '//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Nuvola_apps_important.svg/60px-Nuvola_apps_important.svg.png'}).css({width: '48px'}) ) ).append( '<td>' + mw.message('sysop-sensitive-ip-block-warning').parse() + '</td>' ) ); // Send the notification. mw.notify($msg); }); }); } }); // </nowiki> tw1lrlsgtdz87od0a0ycl2kyybvug1d 0 163805 1583396 1519271 2026-05-12T16:10:52Z Hivja 64112 /* */ 1583396 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:SinaiFromTheISS2013.jpg|وێنۆک|220x220پیکسڵ]] '''بیابانی نەگف''' ناوچەیەکی بیابانی و وشکە کەوتۆتە خۆڕئاوای کیشوەری [[ئاسیا]]، لە ڕووی جوگرافییەوە بەشێکە لە [[نیمچە دوورگەی سینا]]، بە ناوچەی بەیەکگەیشتنی ھەردوو کیشوەری ئاسیا و ئەفریقیا دادەنرێت، زیاتر بە [[دۆڵی عەرەبە]] دەناسرێت، کەوتۆتە بەشی باشووری [[ئیسرائیل]]، ناوچەیەکی پیرۆزی ئایینییە و بە ڕێگای پێغەمبەران دانراوە. [[پەڕگە:Southern_District_in_Israel.svg|وێنۆک|بیابانی نەگڤ بە ڕەنگی سوور دیاریکراوە لە بەشی باشووری ئیسرائیل.]] بیابانەکە کەوتووەتە [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]] لە ئیسرائیل و گرنگترین شاری [[ئیلات]]ە کە لە کەناری [[کەنداوی عەقەبە]]دا ھەڵکەوتووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://ar.wikipedia.org/wiki/النقب |سەردێڕ =النقب |زمان =عەرەبی |سەردان = ١٧ی نیسانی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20190210102616/http://www.akhbarna.com/arabic/ ماڵپەری ئەلیکترۆنی ھەواڵەکانی نەگڤ] {{پۆلی کۆمنز|Negev}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|ئیسرائیل|فەلەستین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} awk050e4fr2wyeso3c8nppgho4monru 0 164775 1583347 1409575 2026-05-12T13:35:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583347 wikitext text/x-wiki {{وەسف|خانمەکتەرێکی ئیسپانی}} {{Infobox person | name = ئورسولا کۆربێرۆ | image = Premios Goya 2018 - Úrsula Corberó (cropped).jpg | caption = ئورسولا لە خەڵاتەکانی گۆیا لە ٢٠١٨. | native_name = | birth_name = ئورسولا کۆربێرۆ دێلگادۆ | birth_date = {{Birth date and age|١٩٨٩|٨|١١}} | birth_place = [[بارسێلۆنا]]، ئیسپانیا | occupation = {{hlist|خانمەئەکتەر|مۆدێل}} | years_active = ٢٠٠٢–ئێستا | known for = ''Física o Química''{{ھن}}''Off Course''{{ھن}}''[[ماڵی پارە|La Casa de Papel]]''{{ھن}}''The Tree of Blood''{{ھن}}''Snatch'' | partner = {{plainlist| * ئاندرێس ڤێلێنکۆسۆ (٢٠١٣–٢٠١٥) * چینۆ دارین (٢٠١٦–ئێستا) }} | awards = ڤیستیڤاڵی فیلمی سیتگێس (٢٠١٤) <!-- Untameable Spirit --> }} '''ئورسولا کۆربێرۆ دێلگادۆ''' (لەدایکبووی ١١ی ئابی ١٩٨٩) خانمەئەکتەرێکی ئیسپانییە، کە بە ڕۆڵی ڕوت گۆمێز لە ''Física o química'' (٢٠٠٨–٢٠١٠)، مارگەریتا دێ ئۆستریا لە زنجیرەی تەلەڤزیۆنی ''Isabel'' (٢٠١٤) و مارتا لە فیلمی کۆمیدی، ''Cómo Sobrevivir a una Despedida'' (٢٠١٥) ناسرا. ئورسولا ناوبانگی سەرتاسەری بە ڕۆڵی تۆکیۆ لە زنجیرەی Atena 3 (دواتر [[نێتفلیکس]]) [[ماڵی پارە|لا کاسا دێ پاپێل]] (''ماڵی پارە''؛ لە ٢٠١٧وە) دەرکرد. == ژیانی سەرەتایی == ئورسولا کۆربێرۆ دێلگادۆ لە [[بارسێلۆنا]] لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ |سەردێڕ=Úrsula Corberó |ساڵ=٢٠١١–٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|journal=[[Love (magazine)|Love]] |زمان=es |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180908202227/https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201002181217/https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.semana.es/famoso/ursula-corbero/ |سەردێڕ=Úrsula Corberó |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|journal=[[Semana]] |زمان=es}}</ref> ئەو لە سانت پێرێ دێ ڤیلماجۆر لەگەڵ دایک و باوکی گەورە بووە، پێدرۆ کۆربێرۆ، دارتاشێک و ئیستەر دێلگادۆ، خاوەنی فرۆشگایەک. ئەو خوشکێکی ھەیە بەناوی مۆنیکا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.lecturas.com/actualidad/ursula-corbero-explica-por-primera-dura-vida-madre-hermana_25319 |سەردێڕ=Úrsula Corberó explica por primera vez la dura vida de su madre y su hermana |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|journal=Lecturas |زمان=es}}</ref> لە ٦ ساڵییەوە، ئەیزانی کە ئەیەوێت ببێت بە خانمەئەکتەر و لە سەرەتادا لە ڕیکلامە بازرگانییەکاندا ڕۆڵی ئەگێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.europapress.es/chance/gente/noticia-ursula-corbero-duros-dias-autoestop-madre-ser-actriz-20170310110913.html |سەردێڕ=Úrsula Corberó duros días de autoestop con su madre para ser actriz |شوێن=Madrid |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|newspaper=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]] |زمان=es}}</ref> ئەو یەکەم بەشی وەرگرت لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا و خولی نواندنی بینی لەگەڵ دانسی فلامینگۆ و جاز. دوای خوێندن، ئەو ڕۆیشت بۆ [[مەدرید]] بۆ وێنەگرتنی زنجیرەی ''Física o Química''.{{Citation needed|date=January 2020}} == پیشە == === ٢٠٠٢–٢٠١٣: سەرەتاکانی پیشەکەی === یەکەم ڕۆڵی ئورسولا ڕۆڵی ماریا بوو لە زنجیرەی ''Mirall Trencat'' لە ٢٠٠٢ دا. ئەو دەرکەوت بەڕۆڵی سارا لە ''Ventdelplà'' لە ٢٠٠٥–٢٠٠٦، و لە زنجیرەی ''Cuenta átras'' لە ٢٠٠٧ دا. لە ٢٠٠٨ دا، ڕۆڵی مانوێلا پۆرتیلۆی گێڕا لە زنجیرەی ''El Internado'' و دەستی بە کارکردن کرد لە زنجیرەی تەلەڤزیۆنی Antena 3 ''Física o química'' تا ٢٠١٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.formulatv.com/fotos/actriz-ursula-corbero/ |سەردێڕ=Úrsula Corberó forma parte del elenco de 'Física o Química' |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Fórmula TV |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|زمان=es |بڵاوکەرەوە=Noxvo |نووسەر=A3TV}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ideal.es/jaen/20101118/gente/fisica-quimica-ruth-ursula-corbero-201011181119.html |سەردێڕ='Física o Química' pierde a Ruth, Úrsula Corberó |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|زمان=es |newspaper=[[Ideal (newspaper)|Ideal]] |یەکەم=Aida |دوایین=Ortiz |بڵاوکەرەوە=[[Vocento]]}}</ref> کارەکتەرەکی، ڕوت گۆمێز،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bekia.es/celebrities/fotos/galerias/ursula-corbero-estrella-foq/ursula-corbero-ruth-gomez-fisica-quimica/ |سەردێڕ=Úrsula Corberó como Ruth Gómez en 'Física o Química' |نووسەر=A3TV |ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Bekia |زمان=es |بڵاوکەرەوە=Noxvo}}</ref> نەخۆشی بولیمیای ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://listas.20minutos.es/lista/personaje-de-fisica-o-quimica-226794/ |سەردێڕ=Personaje de Fisica o Quimica |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|newspaper=[[20 Minutos]] |زمان=es |نووسەر=Klareta}}</ref> زنجیرەکە دەنگۆیەکی زۆری لێکەوەتەوە بەڵام ئورسولا لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ڕێزی لێگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.glamour.es/celebrities/noticias/articulos/premios-top-glamour-women-of-the-year-2010/9935|وێبگە=www.glamour.es|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Premios Top Glamour Women of the Year 2010|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> دوای بەجێھێشتنی ''Física o Química''، لە ٢٠١١ دا، ئورسولا ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕا لە زنجیرەی درامی Televisión Española ''14 de Abril. La Republica''. وەرزی دووەمی زنجیرەکە پەخن نەکرا تا تشرینی دووەمی ٢٠١٨ بەھۆی کێشەی سیاسی لەگەڵ حیزبی خەڵکی ئیسپانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://elpais.com/cultura/2018/10/25/television/1540469232_210819.html|سەردێڕ=Ya hay fecha para el regreso de '14 de abril. La república'|یەکەم=El|دوایین=País|newspaper=El País|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|via=elpais.com}}</ref> لە ھەمان ساڵدا، ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە [[فیلمی ترسێنەر|فیلمی ترسناکی]] ''XP3D'' لەگەڵ ماکسی ئیگلێسیاسی ھاوڕێی کە لە زنجیرەی ''Física o Química'' کاری لەگەڵدا ئەکرد. ھەرچەندە دوای کامپەینێکی گرینگ بۆ دەرخستنی، فیلمەکە نەیتوانی سەرنجی ڕەخنەگرانی ڕابکێشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.antena3.com/se-estrena/especiales/xp3d/ursula-corbero-protagoniza-nuevo-clip-xp3d_201112305790778d6584a8b7b4295fe8.html |سەردێڕ=Úrsula Corberó protagoniza un nuevo clip de 'XP3D' |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=[[Antena 3 (Spain)|Antena3]] |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|زمان=es |شوێن=Madrid |بڵاوکەرەوە=[[Atresmedia Corporación de Medios de Comunicación]]}}</ref> لە ٢٠١٢ دا، وێنەگرتنی بۆ فیلمی ''Los días de gloria'' کرد کە ئەویش دواخرا بەھۆی کێشە سیاسییەوە و لە تەممووزی ٢٠١٣ پەخشکرا. پاشان، بەژداری لە وەرزی سێھەمی زنجیرەی La 1 کرد بەناوی''Gran Reserva'' بەڕۆڵی جولیا کۆرتازار. لەھەمان ساڵدا، ئەو دەرھێندرابوو لەلایەن خواکین ئۆریسترێڵ لە فیلمی Catalan TV ''Volare''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.filmaffinity.com/en/film685673.html|سەردێڕ=Volare (TV) (2012)|via=www.filmaffinity.com}}</ref> دواتر، ئەو بەژداری لە فیلمی ترسناکی ''Afterparty'' کرد، کە ئەویش نەیتوانی سەرنجی ڕەخنەگران و خەڵکی ڕابکێشێت. لە کۆتایی ساڵەکدا، ئەو ڕۆیشت بۆ کۆڵۆمبیا بۆ وێنەگرتنی ''Crimen con vista al Mar'' لەگەڵ کارمێلۆ گۆمێز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.filmaffinity.com/es/film331719.html|سەردێڕ=Crimen con vista al mar|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Filmaffinity|زمان=es}}</ref> لە ٢٠١٣ دا، ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی کۆمیدی ''¿Quién mató a Bambi?'' لەگەڵ ئەکتەران کلارا لاگۆ و کویم گوتیێرێز. فیلمەکە دەنگۆی باشی لێکەوتەوە و ڕەخنەگران و خەڵکی بە دڵیان بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.divinity.es/cooltura/cine/Clara-Ursula-Corbero-Gutierrez-Bambi_4_1571910006.html |سەردێڕ='Se busca': Clara Lago, Úrsula Corberó y Quim Gutiérrez 'mataron a Bambi' |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=[[Divinity (TV channel)|Divinity]] |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٣|زمان=es |بڵاوکەرەوە=[[Mediaset España]]}}</ref> لە ھەمان ساڵدا، دەنگی سامی کرد لە ''Cloudy with a Chance of Meatballs 2''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eldoblaje.com/datos/FichaActorDoblaje.asp?id=101831|سەردێڕ=Úrsula Corberó – Ficha|وێبگە=El Doblaje.com|زمان=es|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> === ٢٠١٤–٢٠١٦: ئیزابێڵ و کۆمیدییەکان === لە ٢٠١٤ دا، ڕۆڵی مارگەریتا دێ ئۆستریای گێڕا لە زنجیرەی مێژووی سەرکەووتوو ''Isabel''. لە ھەمان ساڵدا، بوو بەیەکەم خانمەئەکتەر لە مێژوودا کە خەڵاتی ''Untameable Award'' وەربگرێت لە ڤیستیڤاڵی فیلمی سیتگس، کە بووە ھۆی ھەبوونی پیشەکەی. مەگەزینی Men's Health ناوی ''ئافرەتی ساڵ'' ی لێنا، خەڵاتێک کە بەدەستی ھاوڕێ و خانمەئەکتەری دیار، ڕۆزی دێ پالما پێی بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/local/pais-vasco/20141010/54416960702/la-joven-actriz-ursula-corbero-premio-bacardi-de-festival-de-sitges-al-espiritu-indomable.html|سەردێڕ=La joven actriz Úrsula Corberó, Premio Bacardí de Festival de Sitges al Espíritu Indomable|وێبگە=La Vanguardia}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.zeleb.es/n/hiba-abouk-jesus-castro-ursula-corbero-y-mas-en-los-premios-mens-health-011054|سەردێڕ=Hiba Abouk, Jesús Castro, Úrsula Corberó y más en los premios Men's Health|وێبگە=www.zeleb.es}}</ref> لە ٢٠١٥ دا، ئورسولا چوو بۆ ترێنتۆ بۆ وێنەگرتنی ''La Dama Velata''، بەرھەمھێنانێکی ئیسپانی-ئیتاڵی لە ڕۆڵ گێڕانی میریەم لیۆن، ئاندریا بۆسکا، و ئاورا گاریدۆ. دواتر لە ھەمان ساڵدا، ڕۆڵی ناتالیا دی فیگوێرۆوا یی مارتۆرێڵ لە سیتکەمی ئیسپانی ''Anclados'' لەگەڵ خانمەکتەر ڕۆزی دی پالما.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telecinco.es/quetiempotanfeliz/Ursula-Corbero-Anclados-factores-funcionar_2_1992405098.html|سەردێڕ=Úrsula Corberó: "Anclados' es una serie que tiene todos los factores para funcionar"|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٥|وێبگە=telecinco}}</ref> لە ئازاری ٢٠١٥ دا، ڕۆڵی نادیەی گێڕا لە ''Perdiendo el Norte'' لەگەڵ ئەکتەران بلانکا سوارێز و یۆن گۆنزالێز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.antena3.com/se-estrena/especiales/perdiendo-el-norte/videoblog-ursula-corbero-saca-lado-mas-gamberro-perdiendo-norte_20140604578feb506584a8b7b4286302.html |سەردێڕ=Úrsula Corberó saca su lado más gamberro en 'Perdiendo el Norte' |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=[[Antena 3 (Spain)|Antena3]] |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|زمان=es |شوێن=Madrid |بڵاوکەرەوە=[[Atresmedia Corporación de Medios de Comunicación]]}}</ref> لە ھەمان ساڵدا، ئەو خەڵاتی ''Ciudad de Alicante'' ی وەرگرت، خەڵاتێک کە لەلایەن ڤیستیڤاڵی فیلمی ئانیکاتێوە دروستکراوە بۆ یارمەتیدانی ھونەرمەندە گەنجە ئیسپانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.elperiodico.com/es/gente/20150511/ursula-corbero-premio-ciudad-de-alicante-por-su-prometedora-carrera-4175856|سەردێڕ=Úrsula Corberó, premio 'Ciudad de Alicante' por su prometedora carrera|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥|وێبگە=elperiodico}}</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ دا، ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە زنجیرەی ھەستبزوێنی تازە نوسراوو لەلایەن دروستکەرانی ''Gran Hotel''، بە ناوی ''La Embajada''. زنجیرەکە پەخشکرا Cannes لە کاتی MIPTV و لەلایەن تۆڕی ئەمریکی UniMás و کڕدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vertele.eldiario.es/verteletv/actualidad/Embajada-series-espanolas-Cannes_0_1773422670.html|سەردێڕ='Sé quién eres' y 'La Embajada', series españolas en Cannes 2016|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=vertele}}</ref> لە ٢٠١٦ دا، یەکەم ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمدا لە ''Cómo sobrevivir a una despedida'' و پەسەندکرا کە یەکێکە لە باشتری خانمەئەکتەری کۆمیک لە ئیسپانیا. فیلمەکە لە ڤیستیڤاڵی فیلمی مالاگا پەخشکرا لە کێبڕکێ فەڕمییەکە و پاڵێورا بۆ ''باشترین وێنە''.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.grazia.es/celebs/ursula-corbero-natalia-de-molina-y-la-despedida-mas-loca-del-ano/ |سەردێڕ=Úrsula Corberó, Natalia de Molina y la despedida más loca del año |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|journal=[[Grazia]] |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٥|زمان=es |یەکەم=Celia |دوایین=Cuervo}}</ref> ئەو ڕۆڵی مارگەرێتا دێ ئۆستریا گێڕایەوە لە فیلمی ''La Corona Partida''. فیلمەکە تەواوکەری زنجیرەی ''Isabel'' و ''Carlos, rey emperador''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rtve.es/television/20160108/corona-partida-estreno-19-febrero-pelicula-une-isabel-carlos/1282342.shtml|سەردێڕ='La corona partida', la película que une 'Isabel' y 'Carlos', se estrenará en cines el 19 de febrero|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=RTVE.es}}</ref> لە ھەمان ساڵدا، ئەو کاری دۆبلێری کرد و دەنگی کەیتی کرد لە ''The Secret Life of Pets''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hobbyconsolas.com/noticias/mascotas-ursula-corbero-david-guapo-como-actores-doblaje-144398|سەردێڕ=Mascotas – Úrsula Corberó y David Guapo como actores de doblaje|یەکەم=Iván Martínez de|دوایین=Miguel|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=HobbyConsolas}}</ref> === ٢٠١٧–ئێستا: لا کاسا دێ پاپێل و ناوبانگی ھۆڵیوود === لە ٢٠١٧ دا، ئورسولا ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە زنجیرەی تەلەڤزیۆنی دزی ''[[ماڵی پارە|لا کاسا دێ پاپێڵ]]'' (''تاڵانی پارە''). ئەو ڕۆڵی تۆکیۆ ئەگێڕێت، خوێنەری چیرۆکەکە، دزێکی ھەڵھاتوو کە لەلایەن پڕۆفیسۆرەوە ڕاھێنانی پێکراوە بۆ ئەوەی بەژداری لە پلانەکەی دا بکات. زنجیرەکە، لەلایەن ئەلێک پیناوە دروستکراوە، کە پێشتر ''Vis A Vis'' ی نووسیوە، کە نەخشێنراوە بە سروشتە تاریکەکەی، گووتارە دژە سەرمایەدارییەکەی و گرینگی ئافرەتان. یەکەم جار لە ئیسپانیا پەخشکرا لە Antena 3 و پاشان بەردەست بوو بۆ سەرتاسەری جیھان لە ڕێی [[نێتفلیکس]]ەوە. بۆ یەکەم جار لە پیشەکەییدا، ئورسولا کۆربێرۆ چووە دڵی ڕەخنەگران و ھەواداران توانیان ئەم بەشی «پێشتر و دواتر» لە پیشەکەییدا ببینن، بەراورد بە ڕۆڵەکانی پێشووی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formulatv.com/noticias/66953/critica-la-casa-de-papel-cine-mayusculas-television/|سەردێڕ=Crítica de 'La Casa de Papel': El cine con mayúsculas llega a la televisión|وێبگە=FormulaTV}}</ref> ئەو پاڵێورا بۆ ''باشترین خانمەئەکتەر لە زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی'' لە پرێمیۆس فێرۆز و خەڵاتێکی ATV بردەوە بۆ ''باشترین خانمەئەکتەر''. زنجیرەکە خەڵاتی ''باشترین زنجیرەی درامی'' بردەوە لە ٤٦ھەم خەڵاتەکانی ئێمی سەرتاسەری. سەرکەوتنێکی گەورەی جیھانی بەدەست ھێنا و بوو بە پڕ بینەرترین زنجیرەی بیانی لە نێتفلیکس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.courrierinternational.com/article/series-la-casa-de-papel-saison-3-le-retour-en-force-de-lenorme-succes-espagnol-de-netflix|سەردێڕ=Séries. "La Casa de Papel" saison 3: le retour en force de l'énorme succès espagnol de Netflix|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Courrier international}}</ref> دواتر لەو ساڵەدا، ئەو یەکەم ڕۆڵی سەرەکی پێبەخشرا لە سینەما لەلایەن خولیۆ مێدێم. ''The Tree of Blood'' فیلمێکی ھەستبزوێنە و ئورسولا ڕەبێکایە، ژنێکی ئاڵۆز کە، لەگەڵ مێردەکەیدا، نھێنی دەدۆزنەوە لە خێزانەکەیدا. خانمەئەکتەرەکە ھەڵبژێردرابوو لەلایەن ئیزابێڵ کۆیخێتەوە بۆ فیلمی ''Proyecto Tiempo: La Llave''. فیلمەکە لە ڤیستیڤاڵی فیلمی سان ساباستیان پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fotogramas.es/noticias-cine/g19464274/proyecto-tiempo-pelicula-isabel-coixet-cinergia/|سەردێڕ='Proyecto Tiempo': la película|یەکەم=Por Redacción|دوایین=Fotogramas|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=Fotogramas}}</ref> لە ٢٠١٨ دا، یەکەم ڕۆڵی پێبەخشرا کە بە ئینگلئیزی قسەی ئەکرد لە زنجیرەی دامی تاوانی ''Snatch''. ئەو ڕۆڵ ئەگێڕێت لەگەڵ ئەکتەران ڕوپێرت گرینت و لوک پاسکوالینۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.antena3.com/objetivotv/actualidad/internacional/primer-trailer-de-lo-nuevo-de-snatch-con-el-ardiente-personaje-de-ursula-corbero_201808245b8013650cf26ed5cf1539f5.html|سەردێڕ=Primer tráiler de lo nuevo de 'Snatch' con el ardiente personaje de Úrsula Corberó|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=ObjetivoTV}}</ref> لە ٢٠١٩ دا، وەک خۆی دەرکەورت لە زنجیرەی کۆمیدی ئیسپانی ''Paquita Salas''. دواتر لە ھەمان ساڵدا، ڕاگەیەندرا بە خراپەکاری G.I. Joe the Baroness لە ''Snake Eyes''، بەشێک لە زنجیرە فیلمی ''G.I. Joe''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thewrap.com/ursula-corbero-baroness-gijoe-snake-eyes/|سەردێڕ='Snake Eyes': Ursula Corbero to Play Baroness in 'GI Joe' Movie Spinoff (Exclusive)|دوایین١=Verhoeven|یەکەم١=Beatrice|دوایین٢=Gonzalez|یەکەم٢=Umberto|ئیش=The Wrap|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> لە ٢٠٢٠ دا، لە موزیک ڤیدیۆی ''Un Día (ڕۆژێک)'', گۆرانییەک لەلایەن جەی باڵڤین، دوا لیپا، باد بەنی و تەینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Exposito|یەکەم=Suzy|دوایین٢=Exposito|یەکەم٢=Suzy|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hear Dua Lipa, J Balvin, Bad Bunny and Tainy's Surprise Song 'Un Día'|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/music-latin/dua-lipa-j-balvin-bad-bunny-tainy-un-dia-song-video-1032755/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Rolling Stone|زمان=en-US}}</ref> == ژیانی تایبەتی == لە ٢٠٠٨ دا، ئورسولا ژووانی لەگەڵ ئیزڕائیل ڕۆدریگێز بەست بۆ دوو ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/television/2016-05-09/desmontamos-a-ursula-corbero-la-embajada-su-infancia-sus-amores-y-mas-ricardo-darin-feliciano-lopez_1195337/#19 |سەردێڕ=Desmontamos a Úrsula Corberó ('La embajada'): sus amores, su pasado y más |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|یەکەم=María |دوایین=Palmero |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٦|پەڕە=١٩|زمان=es |بڵاوکەرەوە=Titania Compañía Editorial, [[Sociedad Limitada|S.L.]]}}</ref> لە ٢٠١١ دا، لەگەڵ یاریزانی تێنس فێلانکیۆ لۆپێزدابوو بۆ پێنج مانگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.quemedices.es/noticias-famosos/g80202/ursula-corbero-y-feliciano-lopez-siguen-juntos/|سەردێڕ=Úrsula Corberó y Feliciano López|دوایین=QMD!|یەکەم=Por|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|وێبگە=Que Me Dices|زمان=es-ES|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> دەستپێکردنی ٢٠١٣، لەگەڵ مۆدێل و ئەکتەر ئاندرێس ڤێلێنکۆسۆدابوو بۆ سێ ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.europapress.es/chance/gente/noticia-andres-velencoso-ursula-corbero-relacion-confirma-20131120092011.html |سەردێڕ=Andrés Velencoso y Úrsula Córbero, su relación se confirma |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|newspaper=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]] |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|زمان=es |شوێن=Madrid}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.vanitatis.elconfidencial.com/noticias/2015-11-25/fin-del-romance-entre-ursula-corbero-y-andres-velencoso_1106608/ |سەردێڕ=Fin del romance entre Úrsula Corberó y Andrés Velencoso |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Titania Compañía Editorial, [[Sociedad Limitada|S.L.]] |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|زمان=es |newspaper=[[El Confidencial]] |یەکەم=Eva |دوایین=Bárcena}}</ref> لە ٢٠١٦وە، لە خۆشەویستی دابووە لەگەڵ ئەکتەر چینۆ دارین، کە لە سێتی زنجیرەی تەلەڤزیۆنی ''La Embajada'' بینی. ئەوان پێکەوە دەژین لە مەدرید لە ٢٠١٩وە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.elperiodico.com/es/noticias/gente/chino-darin-ursula-corbero-hablan-primera-vez-romance-woman-5232511 |سەردێڕ=Chino Darín y Úrsula Corberó hablan por primera vez de su romance |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|newspaper=[[El Periódico (Spain)|El Periódico]] |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|زمان=es |بڵاوکەرەوە=Grupo Zeta}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vozpopuli.com/gritos/ursula-corbero-chino-darin-casa_0_1234676763.html|سەردێڕ=Así es la casa que Úrsula Corberó y Chino Darín se compraron por 400.000 euros|یەکەم=María|دوایین=Palmero|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=Vozpópuli|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926054402/https://www.vozpopuli.com/gritos/ursula-corbero-chino-darin-casa_0_1234676763.html|url-status=dead}}</ref> ئەو سەگێکی ھەیە بەناوی لۆلیتا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=20 Fotos Escapadas |ناونیشان=https://www.glamour.es/placeres/escapadas/galerias/la-ruta-urbana-de-ursula-corbero-y-su-perra-lolita/11043 |سەردێڕ=La ruta urbana de Úrsula Corberó y su perra Lolita &#124; Glamour |وێبگە=Glamour.es |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> == وێنەی گشتی == [[پەڕگە:Corbero 2016 (cropped).png|thumb|ئورسولا لە ٢٠١٦.|288x288px]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٨وە، ئورسولا بووەتە باڵوێزی '' کۆکراوەی Fiorever'' لەلایەن Bvlgari.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bulgari.com/en-gb/collection/fiorever.html|سەردێڕ=Fiorever &#124; Bvlgari|وێبگە=www.bulgari.com|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606214620/https://www.bulgari.com/en-gb/collection/fiorever.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو بووەتە دەموچاوی چەندەھا بڕاند وەک Tampax (٢٠١١ و ٢٠١٤)، Stradivarius (٢٠١٤)، Maybelline (لە ٢٠١٥وە بۆ ٢٠١٧)، Calzedonia (٢٠١٥) و Falabella (٢٠١٩). ئەو ''کۆکراوەی Harajuku''ی دروستکرد بۆ براندی چاوی Multiopticas لە ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instyle.es/belleza/los-basicos-de-belleza-de-ursula-corbero-para-estar-siempre-perfecta_34267|سەردێڕ=Los básicos de belleza de Úrsula Corberó para estar siempre perfecta|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=InStyle|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201002195152/https://www.instyle.es/belleza/los-basicos-de-belleza-de-ursula-corbero-para-estar-siempre-perfecta_34267|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.woman.es/moda/tendencias/ursula-corbero-chica-tampax-2014|سەردێڕ=Úrsula Corberó, chica Tampax 2014|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠١٤|وێبگە=woman.es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.woman.es/celebrities/protagonistas/ursula-corbero-todas|سەردێڕ=Úrsula Corberó: "Todas las mujeres tenemos el poder de seducir"|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=woman.es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.glamour.es/celebrities/noticias/articulos/poppy-delevingne-vs-ursula-corbero-duelo-de-it-girls-en-blanco-y-negro/20512 |سەردێڕ = Poppy Delevingne VS. Úrsula Corberó duelo de it girls en blanco y negro|ڕێکەوت = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.falabella.com.pe/falabella-pe/page/yo-soy?staticPageId=13800001|سەردێڕ=Soy Úrsula Corberó: Soy Falabella|وێبگە=FalabellaPE}}</ref> خانمەئەکتەرەکە بە «ھێمای فاشیۆن» دانراوە و ئەمەی بە جلوبەرگی Teresa Helbig کەیەوە دروستکردووە، کە کرانەوەیەکی سەرسووڕھێنەری لایەکی ھەبوو کە قاچی دەرئەخست، لە ٣٠ھەم خەڵاتەکانی گۆیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.woman.es/premios-goya/ursula-corbero-sexi-alfombra-roja-premios-goya-2016|سەردێڕ=Úrsula Corberó, la más sexy de la alfombra roja de los premios Goya 2016|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=woman.es|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200101185216/https://www.woman.es/premios-goya/ursula-corbero-sexi-alfombra-roja-premios-goya-2016|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەرچۆنێک، ئەو ڕەخنەی لێگیراوە بەھۆی کێشییەوە و ھەندێک کەس دەڵێن کە تووشی بێ ئیشتیھایی بووبێت. ئەو ھەمیشە ئەمەی ڕەتکردووەتەوە و خۆی بە خۆرەرێکی باش دائەنێت. ئەو ڕاھێنانێکی زۆر دەکات و لەشی بەڕێکی دەھێڵێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.elmundo.es/loc/2014/10/30/54511117e2704e77588b4586.html|سەردێڕ=La llamativa delgadez de Úrsula Corberó|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=ELMUNDO}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160826075214/http://fashiontvla.com/celebrities/ursula-corbero-soy-de-buen-comer-tengo-mucha-facilidad-para-engordar-y-adelgazar_12197]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://blogs.glamour.es/el-blog-de-ursula-corbero/entrenamos/|سەردێڕ=Entrenamos?|وێبگە=El blog de Úrsula|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171215221349/http://blogs.glamour.es/el-blog-de-ursula-corbero/entrenamos/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئورسولا کەتەلۆنییە و خۆی بە جیاکەرەوە دانانێت. ئەو پشتگیری لە ھەردوولا دەکات. سەرەڕای ئەوە، سەرئەنجامی ڕیفراندۆمی ٢٠١٧ی کەتەلۆنیا، لە توویتەر وتی کە ئەو «دڵی شکاوە» بە تووندوتیژی پۆلیس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Úrsula Corberó: "Estaba cansada de hacer de chica fina"|ناونیشان=https://www.elmundo.es/yodona/moda/2017/09/02/59a5493fe2704eee7d8b457d.html|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=ELMUNDO}}</ref> === تۆڕی کۆمەڵایەتی === لە مەیی ٢٠١٨، سوپاس بۆ سەرکەووتنی سەرتاسەری [[ماڵی پارە|لا کاسا دێ پاپێل]]، خانمەئەکتەرەکە بوو بەو خانمەئەکتەرە ئیسپانییەی کە زۆرترین فۆڵۆوەری ھەبێت لە[[ئینستاگرام]] بە زیاتر لە ٥ ملیۆن فۆڵۆوەر بەڵام جۆرجینا ڕۆدریگێز و ئیستەر ئێکسپۆسیتۆ بەدەریدا سەرکەووتن. ئەو حێستا زیاتر ڵە ٢٠ ملیۆن فۆڵۆوەری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://as.com/epik/2019/07/28/portada/1564269224_164209.html|سەردێڕ=Las 5 influencers españolas más seguidas en Instagram|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=AS.com}}</ref> === چاکەکاری === ئەو فێمینستە. لە ٢٠١٨ دا، بەژداری لە ڤیدیۆیەکدا کرد بۆ یاسایی بوونی لەباردبردن لە ئەرجەنتین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Úrsula Corberó: "El feminismo es necesario para equilibrar"|ناونیشان=https://www.mujerhoy.com/vivir/protagonistas/201809/27/ursula-corbero-feminismo-necesario-5840997518001-vi.html|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=mujerhoy}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Aborto legal &#124; Joan Manuel Serrat, Úrsula Corberó y otros artistas españoles grabaron un spot a favor del proyecto – TN.com.ar|ناونیشان=https://tn.com.ar/sociedad/aborto-legal-joan-manuel-serrat-ursula-corbero-y-otros-artistas-espanoles-grabaron-un-spot-favor-del_881188|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Todo Noticias}}</ref> ئەو یەکێکە لە دروستکەرانی ''Ymas''، کۆمپانیایەکی ھونەرمەندان <small>(ئەکتەر، دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر، نووسەر، …)</small> کە ڕێگە بە خەڵکی دەدات کە بەژداری پریمیەر، پشت دیمەنەکان و زیاتر بکەن.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ymás|ناونیشان=https://ymas.eu/|وێبگە=ymás}}</ref> خانمەئەکتەرەکە بەژداری لە زۆر کامپەینی ئاگاداری شێرپەنجەی مەمک کردووە لەگەڵ خەنمەئەکتەران بلانکا سوارێز و کلارا لاگۆ. ئەو یارمەتی شێرپەنجەی منداڵانی داوە لەگەڵ Atresmedia Foundation.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mujerhoy.com/belleza/belleza-vip/blanca-suarez-clara-lago-834925102014.html|سەردێڕ=Blanca Suárez, Clara Lago y Úrsula Corberó, unidas contra el cáncer de mama|وێبگە=Mujerhoy|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929225213/https://www.mujerhoy.com/belleza/belleza-vip/blanca-suarez-clara-lago-834925102014.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lasexta.com/noticias/solidaridad/libro-dibujos-sorpresa-fundacion-atresmedia-sacar-sonrisa-ninos-cancer_201602155723cc056584a81fd88210ad.html|سەردێڕ='El libro sin dibujos', la sorpresa de la Fundación Atresmedia para sacar la sonrisa a los niños con cáncer|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=LaSexta}}</ref> ئورسولا پلاتفۆڕمەکەی بەکارئەھێنێت بۆ ئاگادارکردنەوەی خەڵک دەربارەی گۆڕانی بەرگەھەوا و ئەندامی ناوبژیوان بوو لە چوارەم ڤیستیڤاڵی فیلم We Art Water.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=LR|یەکەم=Redacción|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Incendio en Amazonas: Úrsula Corberó y su emotivo mensaje de concientización|ناونیشان=https://larepublica.pe/espectaculos/2019/08/21/incendio-en-amazonas-ursula-corbero-y-su-emotivo-mensaje-de-concientizacion-para-cuidar-el-planeta-brasil-instagram-actriz-de-la-casa-de-papel/|وێبگە=larepublica.pe}}</ref><ref name="auto"/> لە ٢٠٢٠ دا، بەژداری لە ''REInventaElSistema#'' کرد، کامپەینێک کە لەلایەن [[Greenpeace]]ەوە دروستکراوە بۆ ئاگادارکردنەوە دەربارەی گۆڕینی بەرگەھەوا و [[پاندێمیکی کۆڤید-١٩]]، لەگەڵ کەسایەتی گەورە وەک مرۆڤناس جەین گووداڵ، گۆرانیبێژ ئەڵیجاندرۆ سانز، و خانمەئەکتەر ئێلینا ئانایا لە سەروو ھەموویانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=S|یەکەم=Por|دوایین٢=Muñoz|یەکەم٢=ra|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=De Úrsula Corberó a Jon Kortajarena, la cultura se moviliza en la última campaña de Greenpeace|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/es/cultura/ocio/a32765658/ursula-corbero-alejandro-sanz-nueva-economia-coronavirus-greenpeace/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Harper's BAZAAR|زمان=es-ES}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناو !! ڕۆڵ !! class="unsortable"|تێبینییەکان |- | ٢٠٠٧ |''Crónica de una voluntad'' | کۆڤا | کورتە فیلم |- | rowspan="3" | ٢٠١١ |''Slides'' |{{N/a}} | کورتە فیلم |- |''Elsinor Park'' | لیسا | ھەرگیز بڵاونەبووەتەوە |- |''Paranormal Xperience 3D'' | بێلێن | |- | rowspan="3" | ٢٠١٣ |''Afterparty'' | باریا / لاورا | |- |''Crimen con vista al mar'' | سۆنیا | |- |''?Who Killed Bambi'' | پاوڵا لاریا | |- | rowspan="2" | ٢٠١٥ |''Off Course'' | نادیە | |- |''Cómo sobrevivir a una despedida'' | مارتا | |- | rowspan="2" | ٢٠١٦ |''La corona partida'' | مارگەرێتی ئۆستریا | |- |''Etiqueta Negra'' | ئەلێکس | کورتە فیلم |- | rowspan="2" | ٢٠١٧ |''Proyecto Tiempo: La llave'' | ئاڵما | |- |''Una Historia de Amor'' | خۆی | کورتە فیلم |- | ٢٠١٨ |''El árbol de la sangre'' | ڕەبێکا | |- | ٢٠٢١ | ''Snake Eyes'' | باڕۆنێس | لە بەرھەمھێنان دایە |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناو !! ڕۆڵ !! class="unsortable"|تێبینییەکان!! class="unsortable"|کەناڵ |- | ٢٠٠٢ | ''Mirall trencat'' | ماریا | ٣ ئەڵقە | rowspan="2" |TV3 |- | ٢٠٠٥–٢٠٠٦ | ''Ventdelplà'' | سارا | ٧ ئەڵقە |- | rowspan="2" | ٢٠٠٧ | ''Cuenta atrás'' | دانیێڵا | ئەڵقە: "Instituto Bretón, 09:23 horas" | Cuatro |- | ''El Internado'' | مانوێلا پۆرتیلۆ | ئەڵقە: "Ver para creer" | rowspan="2" |Antena 3 |- | ٢٠٠٨–٢٠١١ | ''Física o Química'' | ڕوت گۆمێز | ٧١ ئەڵقە |- | ٢٠١١–٢٠١٩ | ''14 de abril. La República'' | بێیاتریز دێ لا تۆر | ٣٠ ئەڵقە | La 1 |- | ٢٠١٢ | ''Volare'' | ڵیڵا / ماڵڤا | فیلمی تەلەڤزیۆنی | TV3 |- | rowspan="2" | ٢٠١٣ | ''Gran Reserva'' | جولیا کۆرتازار / ڵۆرا مارکێز | ٨ ئەڵقە | La 1 |- | ''Mario Conde. Los días de gloria'' | پالۆما ئالیێندێ | فیلمی تەلەڤزیۆنی | Telecinco |- | rowspan="2" | ٢٠١٤ | ''Con el culo al aire'' | سۆفیا | ئەڵقەی: "Episode #3.14" | Antena 3 |- | ''Isabel'' | مارگەرێتی ئۆستریا | 7 episodes | La 1 |- | ٢٠١٥ | ''Anclados'' | ناتالیا | ٨ ئەڵقە | Telecinco |- | ٢٠١٦ | ''La embajada'' | ئێستەر سالیناس | 11 episodes |Antena 3 |- | ٢٠١٧ | ''¿Qué fue de Jorge Sanz?'' | خۆی | ئەڵقەی: "¿Qué fue de Jorge Sanz? Buena racha" |Movistar+ |- | ٢٠١٧–ئێستا | ''[[ماڵی پارە]]'' | سیلێنێ ئۆلیڤێیرا / تۆکیۆ | ڕۆڵی سەرەکی؛ ٣١ ئەڵقە |Antena 3 / [[نێتفلیکس]] |- | ٢٠١٨ | ''Snatch'' | ئینەس | ٨ ئەڵقە | Sony Crackle |- | ٢٠١٩ | ''Paquita Salas'' | خۆی | ئەڵقە: "B-Fashion" | [[نێتفلیکس]] |} === موزیک ڤیدیۆ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناوی گۆرانی !! گۆرانیبێژ(ەکان) |- | ٢٠٠٨ | ''El precio de la verdad'' | سینکۆ دێ ئێنێرۆ |- | rowspan="2" | ٢٠١٣ | ''Heartbreaker'' | ئاورین |- | ''Lo importante'' | پیگنۆیز |- | ٢٠١٥ | ''Mi Querida España'' | کیکۆ ڤێنێنۆ، ڕۆزالێن |- | ٢٠١٨ | ''Cuando Me Miras''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/muyfan/20181010/452286933593/ursula-corbero-c-tangana-video-seo-ext.html|سەردێڕ=Úrsula Corberó, la nueva musa musical de C. Tangana|بڵاوکەرەوە=lavanguardia.com|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> | سی. تێنگانا |- |٢٠٢٠ |''UN DÍA (ڕۆژێک)'' |جەی باڵڤین، دوا لیپا، باد بەنی، تەینی |} == خەڵات و پاڵێوراوەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! خەڵات !! بابەت !! کاری پاڵێوراوە !ئەنجام |- | ٢٠٠٩ || La Denominacion de Origen de la Mancha ||گەنجی ساڵ || rowspan="3" |''Fisica o Quimica'' |{{won}} |- | 2010 || Top Glamour||باشترین خانمەئەکتەری تازە |{{won}} |- | ٢٠١١ || Kapital || باشترین خانمەئەکتەر |{{won}} |- | rowspan="2" | ٢٠١٤ || ڤیستیڤاڵی فیلمی سیتگس ||Untameable Spirit|| rowspan="3" | خۆی |{{won}} |- |خەڵاتەکانی Men's Health ||ئافرەتی ساڵ |{{won}} |- | rowspan="2" | ٢٠١٥ || ڤیستیڤاڵی فیلمی ئالیکانتێ ||خەڵاتی شەرەف و یارمەتیدان |{{won}} |- |٢٠١٥ |باشترین خانمەئەکتەر |''Cómo Sobrevivir a una Despedida'' |{{Nom}} |- | rowspan="3" |٢٠١٨ |پریمیۆس فێرۆز<ref>{{Cita web|title=La lista completa de ganadores de los premios Feroz 2018|url=http://www.huffingtonpost.es/2018/01/22/la-lista-completa-de-ganadores-de-los-premios-feroz-2018_a_23339879/|date=January 22, 2018|publisher=huffingtonpost.es|language=Spanish}}</ref> |باشترین خانمەئەکتەری سەرەکی لە زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی | rowspan="4" |''[[ماڵی پارە]]'' |{{nom}} |- |زمجیرەی MiM |باشترین خانمەئەکتەری درامی |{{Nom}} |- |خەڵاتەکانی ATV |باشترین خانمەئەکتەر |{{won}} |- |٢٠٢٠ |خەڵاتەکانی پلاتینۆ |باشترین خانمەئەکتەر لە کورتە زنجیرە یان زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی |{{Nom}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Úrsula Corberó|ئورسولا کۆربێرۆ}} * {{IMDb name}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|ژن|ژیاننامە|مۆسیقا|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی بارسێلۆنا]] gfh7uevpf8pwtr1hm6csdqby0wgh27p 0 168928 1583560 1399009 2026-05-13T09:32:15Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583560 wikitext text/x-wiki {{بەسەرداچوونەوە}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = بیگ ئی | وێنە = Big E HOF 2018.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی = ئەیتۆری ئەوێن | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١ی ئازاری ١٩٨٦ | شوێنی لەدایکبوون = تامپا، ویلایەتی فلۆریدا | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = بیگ ئی، بیگ ئی لانگستۆن | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = زۆرانباز | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = ١٨٠ سانتیمەتر | کێش = ١٢٩ کیلۆگرام | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''ئەیتۆری ئەوێن''' ({{بە ئینگلیزی|Ettore Awen؛ لەدایکبووی ١ی ئازاری ١٩٨٦}}) زۆرانبازێکی پیشەگەر، ئەکتەری دەنگ، یاریزانی پێشووی بەرزکەرەوەی ھێز، یاریزانی تۆپی پێی ئەمریکییە. ئەوێن گرێبەستی بە ناوی بیگ ئی لەگەڵ WWE کردووە، لەسەر بڕاندی سماکداون نمایش دەکات. ئەوێن یاریزانی تۆپی پێی زانکۆ بوو، لە زانکۆی لۆوا، وە دواتر بوو بە یاریزانی پاڵەوانی بەرزکەرەوەی ھێز لە ئەمریکا، دوای ئەوە گرێبەستی لەگەڵ WWE لە ساڵی ٢٠٠٩ ئیمزاکرد، ئەوێن بۆ زۆرانبازیی پاڵەوانییەتی [[فلۆریدا]] FCW دیاری کرا. دوای ئەوەی FCW بە ناوی NXT ناونرا، ئەوێن بوو بە دووەمین پاڵەوانی NXT لەوەتەی لە ساڵی ٢٠١٢ بەکارنامەی سەرەکی گەشتووە، چەندین جار پاڵەوانێتی بردووەتەوە، بووەتە پاڵەوانی «تیمی تاگی ڕاو»، پاڵەوانی «تیپی تاگی» شەش جار، پاڵەوانی «تیپی تاگی سماکداون». وەک بەشێک لە New day ڕیکۆردی بۆ درێژترین پاڵەوانێتی تیمی تاگ لە مێژووی WWEدا لە ٤٨٣ ڕۆژدا تۆمار کرد. == ژیانی تایبەتی == ئەیتۆری ئەوێن<ref name="OWW">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.onlineworldofwrestling.com/profiles/b/big-e-langston.html|سەردێڕ=Profile|بڵاوکەرەوە=Online World of Wrestling|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Fjd5Dq5v?url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/b/big-e-langston/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١ی ئازاری ١٩٨٦ لە تامپا لە ویلایەتی فلۆریدا لە دایک بووە،<ref name="OWW"/> کوڕی کۆچبەرانی جامایکی، (ئیلتۆر و مارگرێت ئەوینە).<ref name="Hawkeyes">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hawkeyesports.com/sports/m-footbl/mtt/ewen_ettore00.html|سەردێڕ=Ettore Ewen|بڵاوکەرەوە=[[Iowa Hawkeyes|HawkeyesSports.com]]|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131005010719/http://www.hawkeyesports.com/sports/m-footbl/mtt/ewen_ettore00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231001850/http://www.hawkeyesports.com/sports/m-footbl/mtt/ewen_ettore00.html |date=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> لە قوتابخانەی ئامادەیی وارتۆن لە تامپا ئامادە بوو، لەوێ ژمارەیەک خەڵاتی وەرزشی بردەوە، لەوانە پاڵەوانێتی دەوڵەت لە زۆرانبازی ی ئامادەیی و بە ناوی "ئاسنینی ساڵ" لە ھەرێمی ھیلسبۆرۆ.<ref name="Hawkeyes"/> دوای دەرچونی، ئەوێن لە زانکۆی لۆوا ئامادەبوو، لەوێ یاری تۆپی پێی ئەمریکی دەکرد، وەک یاریزانی بەرگریکار بۆ تیپی (لۆوا ھاوکیس) ئەوێن لە ساڵی ٢٠٠٤ کراسی سووری بۆ کرا، وەرزی ٢٠٠٥ی بەھۆی پێکانێک لە دەستدا، لە ساڵی ٢٠٠٦ وەک خوێندکارێکی قۆناغی دوو یاری دەکرد.<ref name="Hawkeyes"/> دوای کۆلێژ ئێوێن سەرنجی ڕاکێشایە سەر وەرزشی بەرزکردنەوەی ھێز. == پیشەی زۆرانبازی == دوای ئەوەی پێکان کۆتایی بەخەونەکانی ئەوێن ھێنا، کە یاریزانێکی پیشەگەر بوو، لەلایەن کەسێکەوە بەناوی جیم ڕۆس، ئەوێنی بەزۆرانبازی پرۆفیشناڵ ناساند. لەسەر پێشنیاری کەسی گوترا، ئەوێن لە پاڵەوانێتی فلۆریدا FCWدا تاقیکاری بۆ کراوە، کە ناوچەی گەشەسەندنی زۆرانبازی جیھانی WWEیە. ئەوێن قەناعەتی پێھات کە دەتوانێت لەو کارەدا باش بێت و زۆرانبازی بکات بۆ بژێوی ژیانی خۆی، وە بۆندی گەشەسەندووی لەگەڵی واژوو کرد لە ساڵی ٢٠٠٩.<ref name=JerichoAugust15-55:20>{{cite podcast| url=https://www.mixcloud.com/talkisjericho/tij-ep166-new-day/ | title= TIJ - EP166 - New Day| website= Mixcloud|publisher= [[Chris Jericho]]| host= [[Chris Jericho]]| date= August 2015| time= 55:20| access-date= August 11, 2020}}</ref><ref name="test"/> بە وتەی ئەوێن، ھەرچەندە ئەو وەک منداڵێک ھەواداری زۆرانبازی بووە، بەڵام ئەو ھەرگیز بیری لەوە نەدەکردەوە کە بۆ بژێوی ژیان شتێک بکات، ھەرگیزیش ئەوە لە ئادابی من نییە، بە سوپاسەوە لە شوێنێکی ڕاست بوومە.<ref name=JerichoAugust15-55:20/><ref name="test"/> ئەوێن بۆ یانەی ئێف سی دەبلیو دەستنیشان کرا، کە لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ بە ناوی بیگ ئی لانگستۆنەوە دەرکەوت.<ref name="test">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cagematch.net/?id=2&nr=8880&page=4|سەردێڕ=Matches " Big E «Wrestlers Database " CAGEMATCH – The Internet Wrestling Database|بڵاوکەرەوە=Cagematch.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608031129/http://www.cagematch.net/?id=2|url-status=dead}}</ref> لە ١٢ی ئایاری ٢٠١١ لانگستۆن و کالڤن ڕەینز شکستیان بە ڕیچی بەلەمی ھەڵم و سێت ڕۆلینز ھێنا، بۆ بردنەوەی پاڵەوانێتی تیمی تاگی یانەی ئێف سی دەبلیو فلۆریدا، بەڵام لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١١ پاڵەوانێتییەکەیان بە سی جەی پارکەر و دۆنی مارلۆ دۆڕاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1301110538|سەردێڕ=New FCW Tag Team champions crowned|دوایین=Gerweck|یەکەم=Steve|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١١|ئیش=WrestleView|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120930070603/http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1301110538|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> لە میانەیی ڕووداوی زۆرانبازیی ئەوێن لە مانگی نیسانی ٢٠١٢ لانگستۆن ئەنتۆنیۆی سیسارۆی بەدەرھێنا.<ref name="test"/> لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ لە ئەڵقەی ڕاو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=James|یەکەم=Justin|سەردێڕ=JAMES'S WWE NXT RESULTS 8/1|ناونیشان=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_64115.shtml|ئیش=[[Wade Keller|Pro Wrestling Torch]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> لانگستۆن یەکەم دەرکەوتنی کارنامە سەرەکییەکەی خۆی بە ھێرشکردنە سەر [[جۆن سینا]] و خۆدانەپاڵی لەگەڵ «ئەی جی لی» کرد، وە بەم شێوەیە خۆی وەک پارچەیەک لە WWE دامەزراند. دوای ماوەیەک لە ئەڵقەی ١٥ی تەممووزی ڕاودا [[دۆلف زیغلەر]] کۆتایی بە پەیوەندییەکەی لەگەڵ AJ ھێنا، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە ئەوێن دواتر لە ئێوارەدا ھێرشی بکاتە سەر. لە ٢٩ی تەمموزدا لە ئەڵقەی ڕاو، ئەوێن بەھۆی لادەربوون لەلایەن زیغلەرەوە بەزێنرا، دوای ئەوەی ئەی جی خۆی تێھەڵقورتاند و ھێرشی کردە سەر زیغلەر. == فیلمۆگرافی == === تەلەڤیزیۆن === {|class="wikitable sortable" |- !ساڵ !ناونیشان !ڕۆڵ !class="unsortable"|تێبینی |- |٢٠١٥ |''Total Divas'' |خۆی |ئەستێرەی میوان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://youtube.com/watch?v=iGKt2P6lqHI|سەردێڕ=Paige sizes up Big E’s chest muscles: Total Divas Preview Clip, January 11, 2015|نووسەر=[[دەبلیوو دەبلیوو ئی|WWE]]|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|via=[[YouTube]]}}</ref> |- |rowspan=3|٢٠١٦ |''Swerved'' |خۆی | |- |''Ride Along'' |خۆی | |- |''Let's Make a Deal'' |خۆی |ئەستێرەی میوان (لەگەڵ ڕۆژی نوێ) |- |٢٠١٩ |''Lazor Wulf'' |کانۆن وڵف |ڕۆڵی سەرەکی |} === یاریی ڤیدیۆیی === {|class="wikitable source" |- !ساڵ !ناونیشان !وەک !class="unsortable"|تێبینی |- |٢٠١٣ |''WWE 2K14'' |بیگ ئی لانگستۆن |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k14/wwe-2k14-full-roster-revealed|سەردێڕ='WWE 2K14' full roster revealed|بڵاوکەرەوە=[[دەبلیوو دەبلیوو ئی|WWE.com]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> |- |٢٠١٤ |''WWE 2K15'' |بیگ ئی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k15/wwe-2k15-character-art-photos#fid-26839992|سەردێڕ=WWE 2K15 Character Art:photos|بڵاوکەرەوە=[[دەبلیوو دەبلیوو ئی|WWE.com]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> |- |٢٠١٥ |''WWE 2K16'' |بیگ ئی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas|سەردێڕ=Superstars and Divas featured on WWE 2K16 roster list|بڵاوکەرەوە=[[دەبلیوو دەبلیوو ئی|WWE.com]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> |- |٢٠١٦ |''WWE 2K17'' |بیگ ئی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wwe.com/section/wwe-2k17/article/wwe-2k17-roster-playable-characters-superstars|سەردێڕ=Superstars to be featured on WWE 2K17 roster|بڵاوکەرەوە=[[دەبلیوو دەبلیوو ئی|WWE.com]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> |- |٢٠١٧ |''WWE 2K18'' |بیگ ئی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wwe.com/section/wwe-2k18/article/wwe-2k18-roster-playable-character-list|سەردێڕ=WWE 2K18 roster: Meet the Superstars joining the list of playable characters|بڵاوکەرەوە=[[دەبلیوو دەبلیوو ئی|WWE.com]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> |- |٢٠١٨ |''WWE 2K19'' |بیگ ئی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wwe.2k.com/roster/wwe-2k19|سەردێڕ=WWE 2K19 Roster|بڵاوکەرەوە=[[WWE 2K]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423183805/https://wwe.2k.com/roster/wwe-2k19|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |٢٠١٩ |''WWE 2K20'' |بیگ ئی | |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ettore Ewen|بیگ ئی (زۆرانباز)}} * {{IMDb name|name = ئەیتۆری ئەوێن}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]] 3j1yhfndtv4u30j813s07zp5i9yhevm 0 170400 1583541 1490034 2026-05-13T00:12:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583541 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:PPF Banka.svg|وێنۆک]]'''بانکی پی پی ئێف''' ({{بە ئینگلیزی|PPF Banka}}) بانکێکی [[کۆماری چیک|چیکییە]]، بە شێوەیەکی سەرەکی کار لەسەر دابینکردنی خزمەتگوزاری دارایی و وەبەرھێنان و ڕاوێژکاری و ھەروەھا بانکی تایبەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PPF bance stoupl letos čistý zisk o 30 procent na 941 milionů Kč {{!}} ČeskéNoviny.cz|ناونیشان=http://www.ceskenoviny.cz/zpravy/ppf-bance-stoupl-letos-cisty-zisk-o-30-procent-na-941-milionu-kc/1529672|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=www.ceskenoviny.cz|زمان=cs}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.ceskenoviny.cz/zpravy/ppf-bance-stoupl-letos-cisty-zisk-o-30-procent-na-941-milionu-kc/1529672 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ultra.news/t-t/36350/state-bank-mauritius-gets-banking-license-india-woori-ppf-queue|سەردێڕ=State Bank of Mauritius gets banking license in India; Woori, PPF in queue {{!}} Ultra News|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=Ultra News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٨|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201026120315/https://ultra.news/t-t/36350/state-bank-mauritius-gets-banking-license-india-woori-ppf-queue|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧، قازانجی ئەو ساڵەی بانکەکە گەیشتە ٣٨٥ ملیۆن کۆرونای چیکی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://zahranicni.ihned.cz/c1-66243430-ppf-bance-v-pololeti-stoupl-cisty-zisk-o-15-procent-postupne-tak-upevnuje-pozici-na-ceskem-bankovnim-trhu|سەردێڕ=PPF bance v pololetí stoupl čistý zisk o 15 procent. Postupně tak upevňuje pozici na českém bankovním trhu|دوایین=ČTK|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=Hospodářské noviny|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|زمان=cs-CZ}}</ref> بانکەکە لە ساڵی ١٩٩٢ دامەزراوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PPF Banka - History|ناونیشان=https://www.ppfbanka.cz/en/about-us#history|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=PPF Banka}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگە-کۆلکە|https://www.ppfbanka.cz/}} {{پۆلی کۆمنز|PPF Banka}} csxl3928inefosxrn5dne9scqscx5n9 1 172346 1583348 1321726 2026-05-12T13:36:05Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583348 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئورسولا کۆربێرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=740046 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180908202227/https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ بۆ https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171215221349/http://blogs.glamour.es/el-blog-de-ursula-corbero/entrenamos/ بۆ http://blogs.glamour.es/el-blog-de-ursula-corbero/entrenamos/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٢٠، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئورسولا کۆربێرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=748898 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180908202227/https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ بۆ https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٠٠، ٥ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئورسولا کۆربێرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=827620 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190929225213/https://www.mujerhoy.com/belleza/belleza-vip/blanca-suarez-clara-lago-834925102014.html بۆ https://www.mujerhoy.com/belleza/belleza-vip/blanca-suarez-clara-lago-834925102014.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:١٦، ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ئورسولا کۆربێرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845511 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180908202227/https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ بۆ https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171215221349/http://blogs.glamour.es/el-blog-de-ursula-corbero/entrenamos/ بۆ http://blogs.glamour.es/el-blog-de-ursula-corbero/entrenamos/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190929225213/https://www.mujerhoy.com/belleza/belleza-vip/blanca-suarez-clara-lago-834925102014.html بۆ https://www.mujerhoy.com/belleza/belleza-vip/blanca-suarez-clara-lago-834925102014.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٠١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئورسولا کۆربێرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995157 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201002181217/https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ بۆ https://www.revistalove.es/famoso/ursula-corbero/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:١٦، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئورسولا کۆربێرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998071 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201002195152/https://www.instyle.es/belleza/los-basicos-de-belleza-de-ursula-corbero-para-estar-siempre-perfecta_34267 بۆ https://www.instyle.es/belleza/los-basicos-de-belleza-de-ursula-corbero-para-estar-siempre-perfecta_34267 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٥٤، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئورسولا کۆربێرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1013663 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200101185216/https://www.woman.es/premios-goya/ursula-corbero-sexi-alfombra-roja-premios-goya-2016 بۆ https://www.woman.es/premios-goya/ursula-corbero-sexi-alfombra-roja-premios-goya-2016 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٠٠، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئورسولا کۆربێرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1214550 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210606214620/https://www.bulgari.com/en-gb/collection/fiorever.html بۆ https://www.bulgari.com/en-gb/collection/fiorever.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٧، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ئورسولا کۆربێرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1321725 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210606214620/https://www.bulgari.com/en-gb/collection/fiorever.html بۆ https://www.bulgari.com/en-gb/collection/fiorever.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201002195152/https://www.instyle.es/belleza/los-basicos-de-belleza-de-ursula-corbero-para-estar-siempre-perfecta_34267 بۆ https://www.instyle.es/belleza/los-basicos-de-belleza-de-ursula-corbero-para-estar-siempre-perfecta_34267 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200101185216/https://www.woman.es/premios-goya/ursula-corbero-sexi-alfombra-roja-premios-goya-2016 بۆ https://www.woman.es/premios-goya/ursula-corbero-sexi-alfombra-roja-premios-goya-2016 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٤٣، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئورسولا کۆربێرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583347 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190926054402/https://www.vozpopuli.com/gritos/ursula-corbero-chino-darin-casa_0_1234676763.html بۆ https://www.vozpopuli.com/gritos/ursula-corbero-chino-darin-casa_0_1234676763.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٣٦، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ebnz4q0n5m0n4hfclb6peekai7lf6mv 0 173831 1583307 1583178 2026-05-12T12:03:22Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583307 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھێڵی ئاسنینی حیجاز''' یاخود '''ڕێرەوی ئاسنینی حیجاز''' ھەروەھا '''ڕێرەوی شەمەندەفەری حیجازی''' (بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکی عوسمانی]]: حیجاز تەیمور یۆلی، بە [[زمانی تورکی|تورکی]] ھاوچەرخ: Hicaz Demiryolu) بریتیە لە ھێڵێکی ئاسنینی دوور و درێژ (بە دووری ١٠٥٠ ملم)، ھەردوو شاری [[دیمەشق]] و [[مەدینە]]ی بەیەک دەبەستەوە،<ref name="صحیفة المدینة - سکة حدید الحجاز">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سکة حدید الحجاز|ناونیشان=http://www.al-madina.com/node/457073|ڕێکەوتی سەردان=14 مارس 2015|بڵاوکەرەوە=صحیفة المدینة.}}</ref> لەسەردەمی حوکمرانی سولتانی عوسمانی [[عەبدولحەمیدی دووەم]] دامەزرا بۆ مەبەستی سەربازی و گواستنەوەی حاجیان و بەھێزکردنی ھەژموونی خۆی لە ناوچەکە.<ref name="محیط - السکک الحدیدیة.. بدایات سیاسیة ونھایات مأسویة">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السکک الحدیدیة.. بدایات سیاسیة ونھایات مأسویة|ناونیشان=http://moheet.com/2014/06/05/2080687/السکک-الحدیدیة-بدایات-سیاسیة-ونھایات.html|ڕێکەوتی سەردان=14 مارس 2015|بڵاوکەرەوە=محیط.}}</ref> دەستپێکی کارکردنی بۆ ساڵی ١٩٠٠ دەگەڕێتەوە کە لە ساڵی ١٩٠٨ کرایەوە، و لە ئیشکردن بەردەوام بوو تاوەکو ساڵی ١٩١٦ و خاپوورکردنی ڕێرەوەکە لە دەرەنجامی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]] و سەرھەڵدانی شۆرشی مەزنی عەرەبی کە بووە ھۆی لەناوبردن و ھەڵوەشاندنەوەی دەولەتی عوسمانی. دوای ئەوەی سولتانی عوسمانی عەبدولحەمیدی دووەم سەرکەوتوو بوو لە ڕاکێشان و دامەزراندنی ھێڵی تەلەگراف لە نێوان دیمەشق و مەدینە (١٩٠٠) ئەمە بووە ھاندانی سولتان کە بیر لە دامەزراندی ھێڵی شەمەندەفەریش بکاتەوە لە نێوان ئەم دوو شارە.<ref name="القلعة نیوز - الخط الحدیدی الحجازی الأردنی والطریق الآمن الی المطار">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الخط الحدیدی الحجازی الأردنی والطریق الآمن الی المطار.. !!!|ناونیشان=http://www.alqalahnews.com/more.php?newsid=62150&catid=20|ڕێکەوتی سەردان=14 مارس 2015|بڵاوکەرەوە=القلعة نیووز.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160306133022/http://alqalahnews.com/more.php?catid=20&newsid=62150|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بوودجەی تەرخان کراوی پڕۆژەکە ٣٫٥ ملیۆن لیرەی عوسمانی بوو، بەڵام دواتر بڕی زیاتری تێچوو ئەم کورتھێنانەش بە بەخشین خێرخوازی لە ناوەخۆی دەولەتی عوسمانی پڕ کرایەوە.<ref name="الرایة - 4 ملایین و283 ألف لیرة عثمانیة تکلفة خط سکة حدید الحجاز">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=4 ملایین و283 ألف لیرة عثمانیة تکلفة خط سکة حدید الحجاز|ناونیشان=http://www.raya.com/home/print/f6451603-4dff-4ca1-9c10-122741d17432/ba2d409b-39da-4d57-9b00-227c0eda2d44|ڕێکەوتی سەردان=14 مارس 2015|بڵاوکەرەوە=الرایة.}}</ref> سەرەتای کارکردنی پڕۆژەکە لە ١٩٠٠ لە ناوچەی موزەیریبی حۆران لە سووریا دەستی پێکرد، لەسەر ھەمان ڕێچکەی کۆنی حاجیان درێژ بوویەوە بەرەو شاری دەرعا و مەدینە، کە بەھۆیەوە ماوەی گەشتی حاجیانی ناوچەی ئەنادۆڵ و دیمەشقی لە چل ڕۆژەوە بۆ پێنج ڕۆژ کەمکردەوە.<ref name="واس - متحف سکة حدید الحجاز">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متحف سکة حدید الحجاز واجھة حضاریة وموقع أثری لمنطقة المدینة المنورة|ناونیشان=http://www.spa.gov.sa/readsinglenews.php?id=1177731|ڕێکەوتی سەردان=14 مارس 2015|بڵاوکەرەوە=وکالة الأنباء السعودیة.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924115921/http://www.spa.gov.sa/readsinglenews.php?id=1177731|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="صحیفة عاجل - سکة حدید الحجاز شاھد تاریخی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بالصور .. سکة حدید الحجاز شاھد تاریخی علی أھمیة المدینة المنورة کطریق للتجارة والحج|ناونیشان=http://www.burnews.com/local/1416251|ڕێکەوتی سەردان=14 مارس 2015|بڵاوکەرەوە=صحیفة عاجل الإلکترونیة.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402122354/http://www.burnews.com/local/1416251|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھێڵەکە لە دیمەشق دەستی پێدەکرد تاوەکو شاری بەسرا باشووری سووریا لە وێوە دابەش دەبوو بۆ دوو ھێڵ، یەکێکیان بە ئاراستەی ئوردەن بەرەو باشوور دەڕۆیشت ئەوکەی تر بەرەو خۆڕئاوا بۆ شارەکانی نابلس و حەیفا عەکا دەچوو، لە شاری عەکا لقێکی لێ دەبوویەوە بەرەو میسر. ئەو ھێلەی بەرەو ئوردەن دەڕۆیشت ھەریەک لەشارەکانی مەفرەق و زەرقا و [[عەممان]] و مەعانی دەبڕی تا دەگەیشتە خاکی حیجاز و شاری مەدینە.<ref name="الغد - أرشفة نصف ملیون وثیقة محفوظة لدی الخط الحدیدی الحجازی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أرشفة نصف ملیون وثیقة محفوظة لدی الخط الحدیدی الحجازی|ناونیشان=http://216.245.211.4/m/articles/837111-أرشفة-نصف-ملیون-وثیقة-محفوظة-لدی-الخط-الحدیدی-الحجازی?s=6dcfa001e4a64bbdcc4271baec265cef|ڕێکەوتی سەردان=14 مارس 2015|بڵاوکەرەوە=الغد.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160413075641/http://216.245.211.4/articles/837111-%D8%A3%D8%B1%D8%B4%D9%81%D8%A9-%D9%86%D8%B5%D9%81-%D9%85%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%82%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%81%D9%88%D8%B8%D8%A9-%D9%84%D8%AF%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%8A|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕێرەوەکە نۆ ساڵان لە خزمەت بەردەوام بوو لە نێوان دیمەشق و مەدینە کە بۆ کاری حەج و بازرگانی و سەربازی بەکاردەھات، دوای سەرھەڵدانی جەنگی جیھانی یەکەم و دەرکەوتنی گرنگی ھێلەکە بۆ کاروباری سەربازی ھەژموونی ھێز بەسەر بەریتانیەکان بۆیە ھێزە بەریتانیەکان بەھاوکاری شۆڕشگێرە عەرەبەکان دەستیان کرد بە تێکدان و وێرانکردنی ژێرخانی ھێلەکە بەتایبەت لەلایەن لۆرانسی عەرەبیەوە لە ١٩١٧، کە لەوساوە ھیچ کۆششێک نەکراوە بۆ چاکردنەوە و بە ئیش خستنەوەی ھێڵەکە.<ref name="البوادر - تاریخ النقل الخط الحدیدی الحجازی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاریخ النقل الخط الحدیدی الحجازی|ناونیشان=https://www.albwader.com/?p=726|ڕێکەوتی سەردان=15 مارس 2015|بڵاوکەرەوە=البوادر.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404171824/http://albwader.com/bl/?p=726|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەم ساڵانەی دوایی ھەندێک لە وێستگەکان نۆژەن کرانەوە بۆ کاری مۆزەخانە و گەشتیاری مێژوویی. == بیرۆکە و ئامانجەکانی == [[پەڕگە:Ahamid.jpg|ڕاست|وێنۆک|221x221پیکسڵ|سولتان عەبدولحەمیدی دووەم کە لە ١٩٠٠ بەردی بناغەی پڕۆژەکەی داڕشت .]] ھێلی ئاسنینی حیجاز لە تۆماری عوسمانیەکان بە ناوی “ھێلی ئاسنینی حیجازی حەمیدی “ تۆمارکراوە، خۆی بیرۆکەی پڕۆژەکە بۆ ساڵی ١٨٦٤ دەگەڕێتەوە لەسەردەمی سولتان عەبدولعەزیزی یەکەم، لە ساڵی ١٨٨١ پڕۆژەکە نوێ کرایەوە بەڵام کۆسپ و تەگەرەی زۆری لەپێش بوو بۆیە جێبەجێ نەکرا.<ref name="الغد - إحیاء مئویة سکة حدید الحجاز فی الثقافی الملکی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إحیاء مئویة سکة حدید الحجاز فی "الثقافی الملکی"|ناونیشان=http://216.245.211.4/m/articles/710958-إحیاء-مئویة-سکة-حدید-الحجاز-فی-الثقافی-الملکی?s=5634bc3f13d22f6460f3c2de8bb0b9bb|ڕێکەوتی سەردان=15 مارس 2015|بڵاوکەرەوە=الغد.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220502194001/http://216.245.211.4/m/articles/710958-%D8%A5%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%A1-%D9%85%D8%A6%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%83%D9%8A?s=5634bc3f13d22f6460f3c2de8bb0b9bb|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر عزەت پاشا ڕاوێژکاری دووەمی سولتان عەبدولحەمیدی دووەم بیرۆکەکەی بۆ سولتان نوێ کردەوە، ئەوەبوو سولتان لە ١٩٠٠ فەرمانی بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژەکە دەرکر. لەو ساتەدا سولتان کاری لەسەر پاراستنی یەکێتی ھەرێمەکانی دەولەتەکەی دەکرد کە ھەڕەشەی پارچەبوونیان لەسەر بوو. سولتان ڕاوێژکارەکەی ئەحمەد عزەت پاشای ڕاسپارد بۆ سەرپەرشتی پڕۆژەکە بەجۆرێک ھەریەک لە ھێلە ئاسنینییەکانی [[ئەنادۆڵ|ئەنادۆل]] و [[بەغدا]] و [[حیجاز]] بەیەک ببەستێتەوە لەگەڵ دامەزراندن و پەرەپێدانی ھێلی تەلەگراف تاوەکو بە ئاسانی و خێرایی پەیوەندی بە ویلایەتەکانی شام و بەغدا و حیجازەوە بکات. بیرۆکەی ھێلەکە بۆ گەیشتن بوو بە شارەکانی مەککە و جەددە بەڵام جێبەجێ نەبوو.<ref name="مجلة حراء - سکة حدید الحجاز">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سکة حدید الحجاز|ناونیشان=http://www.hiramagazine.com/سکة-حدید-الحجاز|ڕێکەوتی سەردان=15 مارس 2015|بڵاوکەرەوە=مجلة حراء.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927180741/http://www.hiramagazine.com/%D8%B3%D9%83%D8%A9-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%B2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئامانجەکان === [[پەڕگە:Buiding_the_Hejaz_Railway.jpg|ڕاست|وێنۆک|250x250پیکسڵ]] === وێستگەکان === {| class="infobox collapsible collapsed" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float:left; width: auto; border: 0px !important; padding:0; font-size:85% !important; box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0, 0, 0, 0.14), 0 1px 5px 0 rgba(0, 0, 0, 0.12), 0 3px 1px -2px rgba(0, 0, 0, 0.2); -moz-box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0, 0, 0, 0.14), 0 1px 5px 0 rgba(0, 0, 0, 0.12), 0 3px 1px -2px rgba(0, 0, 0, 0.2); -webkit-box-shadow: 0 2px 2px 0 rgba(0, 0, 0, 0.14), 0 1px 5px 0 rgba(0, 0, 0, 0.12), 0 3px 1px -2px rgba(0, 0, 0, 0.2); border-spacing: 0px !important;" ! colspan="2" style="color:white;background-color:#be2d2c;text-align:center;" width="100%" |ڕێرەوی ئاسنینی حیجاز |- | colspan="2" align="left" |<div class="selfreference noprint" style="text-align:left; font-size:90%"> [[قالب:Railway line legend|Legend]]</div> {| class="nogrid" cellpadding="0" cellspacing="0" style="margin:5px; background:transparent; line-height:1.2; text-align:right; font-size:110%; " | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | -٦٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |دیمەشق |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٠٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |قەدەم شەریف |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |دیمەشق -قەدەم شەریف-حەلەب |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |بۆ قەتارە |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٢٠٬٨ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |کەسوە |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٣٠٬٥ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |دێر عەلی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٤٩٬٧ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |مەسجد |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٦٢٬٦ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جەباب |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٦٩٬١ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |خەبەب |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧٧٬٨ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |مەحەجە |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٨٤٬٦ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |شەقرە |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٩١٬٢ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |ئیزرەع(ڕێچکەیەکی باریکی ھەبوو بەرەو شاری سوەیدای دوورزیان |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٠٦٬١ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |خەربە غەزالە |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[حەیفا]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٢٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |دەرعا |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |گریس |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٢٨٬٦ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |بەسرا |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٣٥٬٧ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[نصیب]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الطریق السریع عمان-دمشق |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الحدود السوریة/[[الأردن|الأردنیة]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٤٠٬١ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[مرکز نصیب الحدودی|جابر]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٦١٬٧ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |المفرق |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٨٥٬٣ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |خربة السمراء |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" | |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الطریق السریع عمان-دمشق |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٩٤٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |Salis |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |IPC-Refinery |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٢٠٢٬٧ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |<span style="font-size:90%;padding-left:3px">[[الزرقاء (مدینة)|الزرقاء]]</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[الرصیفة]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |شارع |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الرصیفة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" | |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٢٢٢٬٤ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[عمان (مدینة)|عمان]]<span style="font-size:90%;padding-left:3px">متحف سکة الحدید</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |Jesin-viaduct |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" | |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٢٣٤٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |القصر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |<span style="font-size:90%;padding-left:3px">gallery</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |طریق عمان الدائری |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٢٤٨٬٨ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |لوبن |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |طریق مطار عمَّان |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٢٥٩٬٧ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |Dshisa |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٢٧٨٬٧ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الضبعة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٢٩٥٬٢ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |خان زبیب |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٣٠٩٬٣ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |سواق |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٣٢٦٬٢ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |قطرانة<span style="font-size:90%;padding-left:3px">wye</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٣٤٨٬٤ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |منزل<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جسر فوق وادی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |منجم الفوسفات فی الأبیض |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |<nowiki>طریق 45|-</nowiki> | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٣٦٧٬١ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[فریفرة]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |منجم الفوسفات فی [[وادی الحسا]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٣٧٧٬٨ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الحسا |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |طریق ٤٥ |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" | |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٣٩٧٬٤ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[حروف الدراویش]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |طریق ٤٥ |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٤٢٢٬٧ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[عنزة (قبیلة)|عنزة]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |إلی Hischech |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٤٤٠٬٥ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |وادی الحرذون<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |محطة معان القدیمة) إلی نقب عشتار |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٤٥٨٬٨ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[معان]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٤٧٥٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[غدیر الحج]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٤٨٧٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |بئر الشیدیة<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٤٩١٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |أبوو طرفة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥٠٠٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الشیفیة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥٠٨٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |فسوة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥١٤٬٢ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |عقبة الحجاز |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥١٩٬٧ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |بطن الغول |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥٢٢٬٥ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |إلی [[العقبة]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥٣٠٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |وادی ڕاسم |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥٤٥٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |تل الشحم |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥٧٢٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |المدورة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" | | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الحدود الأردنیة-السعودیة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥٨٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥٩١٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |حالة عمار |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٥٩٨٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٦١٠٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |ذات الحاج |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٦٢٢٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٦٣٥٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |بئر ابن ھرماس |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٦٥٤٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الحزم |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٦٦٧٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |المحتطب |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٦٨١٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٦٩٢٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |تبوک |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧٠٦٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧١٠٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |وادی الأثیلی |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧١٦٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧٣٧٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |ظھر الحاج أو قرین غزال |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧٤٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |دار الحج |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧٥٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |المصطبغة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧٥٤٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |البوغاز<span style="font-size:90%;padding-left:3px">قطع صخری</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧٥٤٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |البوغاز<span style="font-size:90%;padding-left:3px">نفق</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧٥٧٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الأخضر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧٧٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |خمیسة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٧٩٤٬٤ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الأسدة (خنزیرة) |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٨٣٠٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |المعظم |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٨٤٤٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٨٥٥٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |خشم صنع |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٨٧١٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٨٨٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |المطلع |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٨٨٥٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الدار الحمراء |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٩٠٤٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |المطلع |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٩١٢٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |أبوو طاقة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٩٢٤٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٩٣٨٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |المزحم |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٩٤٦٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |مبرک الناقة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٩٥٨٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |مدائن صالح<span style="font-size:90%;padding-left:3px">أعمال ومتحف</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٩٧٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٩٨٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |العلا |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |٩٩٤٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٠٠٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |البدائع<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٠١٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |مغیراء<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٠٢٥٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٠٢٩٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |مطران<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٠٤٨٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |زمرد |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٠٦٠٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٠٧٩٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |بئر الجدید |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٠٩٩٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الطویرة<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١١١٥٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |ویبان<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١١٢٦٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |المدرج<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١١٤٤٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |ھدیة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١١٦٦٬٣ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |جذاعة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١١٧٦٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |أبا النعم |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١١٩٤٬٥ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |اسطبل عنتر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٢١٥٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |البویر<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٢٢٨٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |معبر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٢٤٥٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |بئر نصیف |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٢٧٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الحفدور<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٢٩٠٬٥ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |بئر أبوو جابر |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٣٠٣٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |بواط<span style="font-size:90%;padding-left:3px">معبر</span> |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٣٠٩٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |الحفیرة |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٣١٥٬٥ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |بئر عثمان |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٣٢٠٬٥ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |[[المدینة المنورة]] |- | style="padding:0; ; background-color:; text-align:center !important; width:0px; border: 0px !important" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color:transparent; float:none !important; margin:auto !important; width: auto !important; line-height: 0px !important; text-align:left; padding:0 !important;" | class="bs-overlap" style="background-color:inherit; border:0; padding:0; " | |} | style="text-align:right; vertical-align:middle; padding:0 3px !important; font-size:90%; border: 0px !important" |١٣٢٢٬٠ | colspan="2" style="text-align:left; vertical-align:middle; padding:0; border: 0px !important;" |قلعة جبل أحد |} |} == پێشانگا == <gallery mode="packed" heights="150px"> پەڕگە:1913 Ottoman Geography Textbook Showing the Sanjak of Jerusalem and Palestine.jpeg| نەخشەیەکی مێژوویی ناوچەکە لە ماوەی ساڵانی ١٩٠٠-١٩١٣. پەڕگە:Ottoman train system on the eve of WWI.jpg|ڕێرەوی ئاسنینی عوسمانی بەر لە جەنگی جیھانی یەکەم پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59646.jpg|وێستگەی قەدەم لە دیمەشق پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59647.jpg|افتتاح محطة [[درعا]] سنة [[١٩٠٨]]م پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59629.jpg|محطة بالقرب من وادی [[نھر الیرموک|الیرموک]] پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59610.jpg|محطة [[حیفا]] پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59651.jpg|محطة الجیزة بالقرب من [[مادبا]] پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59667.jpg|محطة الأخضر بالقرب من تبوک پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59685.jpg|قاطرة بجانب [[خزان میاھ]] تابع لمحطة مدائن صالح پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59662.jpg|مسجد العاملین فی محطة [[تبوک]] پەڕگە:T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q59681.jpg|محطة [[قلعة المعظم|المُعظَّم]] پەڕگە:Petra-Locomotive.jpg|قطار فی [[معان]] سنة [[١٩٢٠]]م پەڕگە:Tabuk Railway Station.JPG|محطة تبوک سنة [[٢٠١٠]]م پەڕگە:Madain Saleh (6725747685).jpg|قاطرة محفوظة فی محطة مدائن صالح پەڕگە:JHR Bw Amman.jpg|محطة عمّان پەڕگە:JHR Bahnhof Az Zarqa.jpg|محطة الزرقاء بالأردن پەڕگە:Aqababahn Neubaustrecke.jpg|قسم تم تجدیدە من السکة غرب [[وادی رم]] پەڕگە:PikiWiki Israel 6705 turkish railway station in haifa.jpg|نصب تذکاری یعود لافتتاح الخط فی حیفا |محطة الحجاز وقاطرة حدیثة علی عملة سوریة من فئة ١٠٠ [[لیرة سوریة|لیرة]] إصدار [[١٩٩٨]]م پەڕگە:JHR Dampfsonderzug Wadi Rum-Aqaba.jpg|قطار فی الأردن، صنع [[الیابان|بالیابان]] سنة [[١٩٥٩]]م </gallery> == ئەمانەش ببینە == * مۆزەخانەی ڕێرەوی حیجاز * ڕێرەوی ئاسنینی بەغدا * شەمەندەفەری خێرای حەرەمەین * ھێلی ڕێرەوە ئاسنینییەکانی ئیسرائیل * ھێلی ئاسنینی کوردستان == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٣}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://jhr.gov.jo/ar مؤسسة الخط الحدیدی الحجازی الأردنی]. * [https://www.mot.gov.sy/?d=351 المؤسسة العامة للخط الحدیدی الحجازی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402095407/https://www.mot.gov.sy/?d=351 |date= ٢ی نیسانی ٢٠١٥}}، وزارة النقل السوریة. * [https://web.archive.org/web/20170410214851/http://www.sauditourism.sa/ar/Explore/Regions/Medina/Medina/Pages/m-10.aspx سکة حدید الحجاز]، السیاحة السعودیة. * [http://www.3dmekanlar.com/ar/historic-train-station-of-al-madinah.html محطة قطار الحجاز بالمدینة المنورة]، جولة افتراضیة. {{پۆلی کۆمنز|Hejaz Railway}} {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|جەنگی جیھانیی یەکەم|شەمەندەفەر|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مەدینە}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٠]] [[پۆل:مەدینە]] 0mn9x8w4l3qo7vu4axa1504vnouugy5 0 174061 1583327 1583052 2026-05-12T12:06:32Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583327 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = کوردانی شانشینی یەکگرتوو |image =Roj_emblem.svg|440x220px |caption = |population = نزیکەی ٩٥،٠٠٠ کەس (٢٠٢٣)<ref>https://www.ons.gov.uk/datasets/TS022/editions/2021/versions/1/filter-outputs/ecebec14-3a4c-4504-be1b-ca4a7b05d456</ref><ref>"MS-B02: Ethnic group - full detail". Northern Ireland Statistics and Research Agency. 31 May 2023. Retrieved 7 July 2023.</ref> |popplace = [[لەندەن]]، [[بێرمینگام]]، [[مەنچستر]]، [[گلاسگۆ]] |langs = [[ئینگلیزی]]، [[کوردی]]{{ھن}}(ھەروەھا: [[تورکی]]، [[عەرەبی]]، [[فارسی]]، [[سوریانی]]) |rels = [[ئیسلام]] (زۆرینە: [[سوننە]]، کەمینە: [[عەلەوی]]) |related =[[خەڵکانی ئێران|خەڵکە ئیرانییەکان]] }} '''کوردانی شانشینی یەکگرتوو''' یان '''کوردانی بەریتانیا''' (بە [[ئینگلیزی]]:Kurds in the Great Britain، بە [[کوردیی باکووری]]:Kurdên li Brîtanya) مەبەست لە ئەو کۆمەڵەیە کە دانیشتوو، لەدایکبوو یان کۆچکردوو بە [[شانشینی یەکگرتوو]]ن و لە بنەچەدا کوردن. == ژمارە وردەکانی سەرژمێری == {| class="wikitable" ! ناوچە !! ٢٠١١<ref name="2011CensusEngWal">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Table CT0010EW 2011 Census: Ethnic group (write-in responses), local authorities in England and Wales|ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-wards-and-output-areas-in-england-and-wales/rft-ct0010.xls|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Office for National Statistics|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160124004240/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-wards-and-output-areas-in-england-and-wales/rft-ct0010.xls|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="2011CensusScot">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Ethnic group (detailed): All people |ناونیشان=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=National Records of Scotland}}</ref><ref name="2011CensusNI">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ethnic group - Full detail: QS201NI |ناونیشان=http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011_Excel/2011/QS201NI.xls |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190923092403/http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011_Excel/2011/QS201NI.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Northern Ireland Statistics and Research Agency}}</ref> !٢٠٢١/٢٠٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ethnic group (detailed)|ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/datasets/TS022/editions/2021/versions/1/filter-outputs/ecebec14-3a4c-4504-be1b-ca4a7b05d456|بڵاوکەرەوە=Office for National Statistics|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MS-B02: Ethnic group - full detail|ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b02.xlsx|بڵاوکەرەوە=Northern Ireland Statistics and Research Agency|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> |- | [[لەندەن]]|| {{nts|20,988}} |٣٠،٨٧٠ |- | [[وێست میدلەندز]]|| {{nts|6,121}} |١٢،٠٦٦ |- | [[یۆرکشایر و هامبەر]]|| {{nts|5,723}} |١٢،٠٠٧ |- | [[باکووری ڕۆژاوای ئینگلتەرا]]|| {{nts|4,808}} |١١،٧٨١ |- | [[ئیست میدلەندز]]|| {{nts|3,108}} |٦،٠٥١ |- | [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئینگلتەرا]]|| {{nts|2,446}} |٥،٦٦٥ |- | [[ڕۆژھەڵاتی ئینگلتەرا]]|| {{nts|2,315}} |٥،٣٣٧ |- | [[باکووری ڕۆژھەڵاتی ئینگلتەرا]]|| {{nts|1,221}} |٣،٥١٢ |- | [[باشووری ڕۆژاوای ئینگلتەرا]]|| {{nts|1,141}} |٣،١١٢ |- | [[وێڵز]]|| {{nts|1,106}} |٢،٥٧٩ |- | [[سکۆتلاند]] || {{nts|844}} | |- | [[ئیرلەندی باکوور|ئێرلەندای باکوور]] || {{nts|20}} |١٩٠ |- |'''شانشینی یەکگرتوو''' |'''٤٩،٨٤١''' |'''٩٣،١٧٤''' |} == مێژوو == ژمارەیەکی زۆر لە [[کورد]]ەکان بە یەکەم جار لە دەھەی ١٩٨٠ بە بریتانیا کۆچیان کرد.<ref name="London Metropolitan University">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.workinglives.org/londonmet/fms/MRSite/Research/wlri/Working%20Papers/WLRI%20Working%20Paper%20No%206.pdf|سەردێڕ=To whom do I turn when I am invisible?: The experience of Kurdish workers who have problems at work?|بڵاوکەرەوە=London Metropolitan University|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100706225847/http://www.workinglives.org/londonmet/fms/MRSite/Research/wlri/Working%20Papers/WLRI%20Working%20Paper%20No%206.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆر یەک لەو کوردانە لە ناوچە [[کوردستان|کوردنشینەکان]] ([[عێراق]]، [[تورکیا]]، [[ئێران]] و [[سووریا]]) کە لەوێ لەژێر فشار و پەستان دابوون بە بریتانیا ھاتن.<ref name="History">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.untoldlondon.org.uk/news/ART35001.html|سەردێڕ=Recording Kurdish history in London|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Untold London|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080705021214/http://www.untoldlondon.org.uk/news/ART35001.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کەسانی ناودار == * [[نازم زەھاوی]]: سیاسەتوان و وەزیری پێشووی پەروەردەی بەریتانیا. * [[کۆچەر بیرکار]]: [[ماتماتیکزان]] و مامۆستای [[زانکۆی کامبریج]]. * [[دلاوەر عەبدولعەزیز عەلائەدین]]: [[پزیشک]] و [[سیاسەتوان]]. * [[ھۆزان مەحموود]]: چالاکی دژی شەڕ و [[مافەکانی ژنان]]. * [[لۆرنس شەھلایی]]: بەھێزترین پیاوی [[ئینگلتەرا]]. * [[تارا جاف]]: [[گۆرانیبێژ]] و مۆسێقازان. == ئەمانەش ببینە == * [[کوردانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] * [[کوردانی ئوسترالیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دانیشتوانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|کوردستان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:بریتانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] m2ivriulosl26oj7d4hosc1vanoctcq 1583542 1583327 2026-05-13T00:12:24Z Hivja 64112 /* */ 1583542 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = کوردانی شانشینی یەکگرتوو |image =Roj_emblem.svg|440x220px |caption = |population = نزیکەی ٩٥،٠٠٠ کەس (٢٠٢٣)<ref>https://www.ons.gov.uk/datasets/TS022/editions/2021/versions/1/filter-outputs/ecebec14-3a4c-4504-be1b-ca4a7b05d456</ref><ref>"MS-B02: Ethnic group - full detail". Northern Ireland Statistics and Research Agency. 31 May 2023. Retrieved 7 July 2023.</ref> |popplace = [[لەندەن]]، [[بێرمینگام]]، [[مەنچستر]]، [[گلاسگۆ]] |langs = [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمامی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] |rels = [[ئیسلام]] (زۆرینە: [[سوننە]]، کەمینە: [[شیعە]] و [[عەلەوی]]) |related = [[خەڵکانی ئێران|خەڵکە ئیرانییەکان]] }} '''کوردانی شانشینی یەکگرتوو''' یان '''کوردانی بەریتانیا''' (بە [[ئینگلیزی]]:Kurds in the Great Britain، بە [[کوردیی باکووری]]:Kurdên li Brîtanya) مەبەست لە ئەو کۆمەڵەیە کە دانیشتوو، لەدایکبوو یان کۆچکردوو بە [[شانشینی یەکگرتوو]]ن و لە بنەچەدا کوردن. == ژمارە وردەکانی سەرژمێری == {| class="wikitable" ! ناوچە !! ٢٠١١<ref name="2011CensusEngWal">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Table CT0010EW 2011 Census: Ethnic group (write-in responses), local authorities in England and Wales|ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-wards-and-output-areas-in-england-and-wales/rft-ct0010.xls|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Office for National Statistics|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160124004240/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-wards-and-output-areas-in-england-and-wales/rft-ct0010.xls|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="2011CensusScot">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Ethnic group (detailed): All people |ناونیشان=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=National Records of Scotland}}</ref><ref name="2011CensusNI">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ethnic group - Full detail: QS201NI |ناونیشان=http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011_Excel/2011/QS201NI.xls |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190923092403/http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011_Excel/2011/QS201NI.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Northern Ireland Statistics and Research Agency}}</ref> !٢٠٢١/٢٠٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ethnic group (detailed)|ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/datasets/TS022/editions/2021/versions/1/filter-outputs/ecebec14-3a4c-4504-be1b-ca4a7b05d456|بڵاوکەرەوە=Office for National Statistics|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MS-B02: Ethnic group - full detail|ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b02.xlsx|بڵاوکەرەوە=Northern Ireland Statistics and Research Agency|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> |- | [[لەندەن]]|| {{nts|20,988}} |٣٠،٨٧٠ |- | [[وێست میدلەندز]]|| {{nts|6,121}} |١٢،٠٦٦ |- | [[یۆرکشایر و هامبەر]]|| {{nts|5,723}} |١٢،٠٠٧ |- | [[باکووری ڕۆژاوای ئینگلتەرا]]|| {{nts|4,808}} |١١،٧٨١ |- | [[ئیست میدلەندز]]|| {{nts|3,108}} |٦،٠٥١ |- | [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئینگلتەرا]]|| {{nts|2,446}} |٥،٦٦٥ |- | [[ڕۆژھەڵاتی ئینگلتەرا]]|| {{nts|2,315}} |٥،٣٣٧ |- | [[باکووری ڕۆژھەڵاتی ئینگلتەرا]]|| {{nts|1,221}} |٣،٥١٢ |- | [[باشووری ڕۆژاوای ئینگلتەرا]]|| {{nts|1,141}} |٣،١١٢ |- | [[وێڵز]]|| {{nts|1,106}} |٢،٥٧٩ |- | [[سکۆتلاند]] || {{nts|844}} | |- | [[ئیرلەندی باکوور|ئێرلەندای باکوور]] || {{nts|20}} |١٩٠ |- |'''شانشینی یەکگرتوو''' |'''٤٩،٨٤١''' |'''٩٣،١٧٤''' |} == مێژوو == ژمارەیەکی زۆر لە [[کورد]]ەکان بە یەکەم جار لە دەھەی ١٩٨٠ بە بریتانیا کۆچیان کرد.<ref name="London Metropolitan University">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.workinglives.org/londonmet/fms/MRSite/Research/wlri/Working%20Papers/WLRI%20Working%20Paper%20No%206.pdf|سەردێڕ=To whom do I turn when I am invisible?: The experience of Kurdish workers who have problems at work?|بڵاوکەرەوە=London Metropolitan University|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100706225847/http://www.workinglives.org/londonmet/fms/MRSite/Research/wlri/Working%20Papers/WLRI%20Working%20Paper%20No%206.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆر یەک لەو کوردانە لە ناوچە [[کوردستان|کوردنشینەکان]] ([[عێراق]]، [[تورکیا]]، [[ئێران]] و [[سووریا]]) کە لەوێ لەژێر فشار و پەستان دابوون بە بریتانیا ھاتن.<ref name="History">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.untoldlondon.org.uk/news/ART35001.html|سەردێڕ=Recording Kurdish history in London|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Untold London|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080705021214/http://www.untoldlondon.org.uk/news/ART35001.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کەسانی ناودار == * [[نازم زەھاوی]]: سیاسەتوان و وەزیری پێشووی پەروەردەی بەریتانیا. * [[کۆچەر بیرکار]]: [[ماتماتیکزان]] و مامۆستای [[زانکۆی کامبریج]]. * [[دلاوەر عەبدولعەزیز عەلائەدین]]: [[پزیشک]] و [[سیاسەتوان]]. * [[ھۆزان مەحموود]]: چالاکی دژی شەڕ و [[مافەکانی ژنان]]. * [[لۆرنس شەھلایی]]: بەھێزترین پیاوی [[ئینگلتەرا]]. * [[تارا جاف]]: [[گۆرانیبێژ]] و مۆسێقازان. == ئەمانەش ببینە == * [[کوردانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] * [[کوردانی ئوسترالیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دانیشتوانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|کوردستان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:بریتانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] 8ln1dxohdhd0cu9km54mduizpzghhvm 1 178800 1583561 998209 2026-05-13T09:32:27Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583561 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بیگ ئی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=777923 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190423183805/https://wwe.2k.com/roster/wwe-2k19 بۆ https://wwe.2k.com/roster/wwe-2k19 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٠٩، ٢٣ی نیسانی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[بیگ ئی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842110 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6Fjd5Dq5v?url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/b/big-e-langston/ بۆ http://www.onlineworldofwrestling.com/profiles/b/big-e-langston.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131231001850/http://www.hawkeyesports.com/sports/m-footbl/mtt/ewen_ettore00.html بۆ http://www.hawkeyesports.com/sports/m-footbl/mtt/ewen_ettore00.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120930070603/http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1301110538 بۆ http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1301110538 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190423183805/https://wwe.2k.com/roster/wwe-2k19 بۆ https://wwe.2k.com/roster/wwe-2k19 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٤١، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بیگ ئی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=965826 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/6Fjd5Dq5v?url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/b/big-e-langston/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20130407060059/http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/b/big-e-langston/ لە http://www.onlineworldofwrestling.com/profiles/b/big-e-langston.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:١٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بیگ ئی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996816 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190423183805/https://wwe.2k.com/roster/wwe-2k19 بۆ https://wwe.2k.com/roster/wwe-2k19 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٤٦، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بیگ ئی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998208 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131231001850/http://www.hawkeyesports.com/sports/m-footbl/mtt/ewen_ettore00.html بۆ http://www.hawkeyesports.com/sports/m-footbl/mtt/ewen_ettore00.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٣٠، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بیگ ئی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583560 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130608031129/http://www.cagematch.net/?id=2 بۆ http://www.cagematch.net/?id=2&nr=8880&page=4 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٣٢، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) e25naoccvhyqhhbd7uhf2bnhjle2oib 0 180043 1583482 1580577 2026-05-12T19:06:15Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583482 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی| ناو=ئەحمەد ئیسماعیل یاسین| ڕێکەوتی لەدایکبوون=٢٨ حوزەیرانی ١٩٣٨| شوێنی لەدایکبوون=ئەلجورە، عەسقەلان، فەلەستین| ڕێکەوتی مردن=٢٢ ی ئازار ٢٠٠٤| ھۆکاری مردن=لەپڕکوژی لەلایەن فرۆکەیەکی ئیسرائیل| نەتەوە=عەرەب| پیشە=سەرۆکی بەرەنگاری فەلەستینی، مامۆستای زمانی عەرەبی، پێشنوێژ و وتارخوێن| ناوەکانی تر=شێخی بەرەنگاری، شێخی فەلەستین، شێخی ڕاپەڕین| حیزب=حەماس|وێنە=Ahmed Yassin.jpg|ناوی خۆماڵی=ئەحمەد سەعدە|ھاوسەر=حەلیمە یاسین}} '''ئەحمەد ئیسماعیل یاسین''' ({{بە عەرەبی|أحمد إسماعیل یاسین}}؛ ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦ – ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٤) سیاسەتمەدار و ئیمامێکی فەلەستینی بووە و لە ساڵی ١٩٨٧دا ڕێکخراوی چەکداری ئیسلامی ناسیۆنالیستی فەلەستینی [[حەماس]]ی لە کەرتی غەززە دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Costigan|یەکەم١=Sean S.|دوایین٢=Gold|یەکەم٢=David|سەردێڕ=Terrornomics|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Ashgate|شوێن=Aldershot|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٤٩٩٥-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CtfSiaj9R5wC&q=Ahmed+Yassin+%22suicide+bombing%22+%22islamic+state%22+hamas|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عامر|یەکەم=عدنان أبوو|سەردێڕ=فی الذکری ال17 لاستشھادە.. کیف تجرأت إسرائیل علی اغتیال الشیخ أحمد یاسین؟|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/politics/2021/3/22/فی-ذکراھ-ال17-لماذا-اغتالت-إسرائیل|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حقیقة أحمد یاسین.. مؤسس حماس|ناونیشان=http://www.islamist-movements.com/26559|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=بوابة الحرکات الاسلامیة}}</ref> شێخ ئەحمەد یاسین لە گوندی ئەلجورەی ناوچەی مەجدالی باشووری کەرتی غەزە لەدایک بووە و خۆی و خێزانەکەی دوای شەڕی ١٩٤٨ پەنایان بۆ کەرتی غەزە بردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=تعرف علی مؤسس حرکة حماس فی ذکری اغتیالھ|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/world-47654181|newspaper=BBC News عربی|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشیخ أحمد یاسین|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/2004/10/03/الشیخ-أحمد-یاسین|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> لە تەمەنی لاوییەتیدا لە کاتی وەرزشکردندا تووشی پێکان بوو لە ئەنجامدا تووشی ئیفلیجی گشتی بوو. سەرەتا وەک مامۆستایەکی خوێندنی زمانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و پەروەردەی ئیسلامی لە ناوەندە ئیسلامییەکان کاری کردووە و دواتر لە مزگەوتەکانی غەزە وەک وتارخوێن و پێش نوێژ بەردەوام بووە. بەھۆی بوێری و خستنە ڕووی ڕاستییەکانی کۆمەڵگەی فەلەستینی لەژێر گوشاری دەسەڵاتی [[ئیسرائیل]]دا بوو بە بەناوبانگترین وتاربێژی ناوچەکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اقوال الشیخ أحمد یاسین - کلام نت|ناونیشان=https://xn--mgb9cdf.net/اقوال-الشيخ-أحمد-ياسين/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210812071710/https://xn--mgb9cdf.net/اقوال-الشيخ-أحمد-ياسين/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تەمەنی بیست ساڵیدا بەشداری خۆپیشاندانی کەرتی غەزە کردووە وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر ھێرشی سێ قۆڵی ١٩٥٦ دژ بە [[میسر]]. دوای [[جەنگی ١٩٦٧]] جەنگی عەرەب و ئیسرائیل کە ئیسرائیل ھەموو ناوچەکانی [[فەلەستین]]ی خستەژێردەستی خۆی لەوانە کەرتی غەزە، ئەحمەد یاسن بەردەوام بوو لە ھاندانی نوێژخوێنان لەڕێگای مینبەری مزگەوتی عەباسی بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئیسرائیلییەکان، جگە لەوەی سەرقاڵی کۆکردنەوەی بەخشین و ھاوکارییە مرۆیییەکان بووە بۆ کەسوکاری شەھیدان و گیراوەکان. دواتر بوو بە سەرۆکی کۆڕبەندی ئیسلامی لە غەزە. ئەحمەد یاسن لە ساڵی ١٩٨٣ دا بە تۆمەتی ھەبوونی چەک و پێکھێنانی ڕێکخراوێکی سەربازی و ھاندان لەدژی دەوڵەتی ئیسرائیل دەستگیرکرا و لەلایەن دادگای ئیسرائیلەوە سزای سێزدە ساڵ زیندانی کردنی بۆ دەرکرا. لە ساڵی ١٩٨٥ لە ئاڵوگۆڕێکی زیندانیی نێوان دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل و بەرەی جەماوەری بۆ ڕزگاری فەلەستین ئازاد کرا.<ref name="من ھو الشیخ أحمد یاسین؟">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=من ھو الشیخ أحمد یاسین؟|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/hi/arabic/middle_east_news/newsid_3556000/3556439.stm|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> ئەحمەد یاسن لەگەڵ کۆمەڵێک لە ھاوڕێکانی بزووتنەوەی بەرھەڵستی ئیسلامی حەماسیان دامەزراند پاش ئازادکردنی لە زیندان و لەگەڵ بەرپابوونی ڕاپەڕینی فەلەستینی یەکەم لە ساڵی ١٩٨٧ لە دژی ئیسرائیل بەردەوام چاڵاکی ھەبووە بۆیە لە ساڵی ١٩٨٨ھەڵیانکوتایە سەر ماڵەکەی و ھەڕەشەی دورخستنەوەیان بۆ [[لوبنان]] لێ کرد. دواتر لەگەڵ سەدان کەسی تری فەلەستینی لە ساڵی ١٩٨٩ دا دەستگیرکرا، لە ھەوڵێکدا بۆ ڕاگرتنی ھێرشە چەکدارییەکان کە بە [[چەکی سپی]] ئەنجام دەدران. لە ساڵی ١٩٩١ دا دادگایەکی ئیسرائیلی سزای [[زیندانی ھەتاھەتایی]] و زیندانی پازدە ساڵی تری بەسەردا سەپاند، بەھۆی ھاندان بۆ کوشتنی سەربازانی ئیسرائیل و دامەزراندنی بزووتنەوەی حەماس و دەزگا سەربازی و ئەمنییەکەی. لە ساڵی ١٩٩٧ بە ڕێککەوتنێکی نێوان ئوردن و ئیسرائیل ئازاد کرا، لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٤ لە ئەنجامی ھێرشێکی ئاسمانی لەگەڵ دەستەیەک لە ھاوەڵانی شەھیدکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Behnegarsoft.com|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=16 عامًا علی اغتیال الإمام الشھید أحمد یاسین.. السیرة الملھمة|ناونیشان=http://www.taghribnews.com/ar/report/456161/16-عام-ا-علی-اغتیال-الإمام-الشھید-أحمد-یاسین-السیرة-الملھمة|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=وکالة أنباء التقریب (TNA)|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.taghribnews.com/ar/report/456161/16-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%DA%BE%D9%85%D8%A9 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> شێخ ئەحمەد یاسین لە نێو بەرخۆدانی فەلەستیندا خاوەن پێگەیەکی ڕۆحی و سیاسی و خاوەن ئیمتیاز بووە، بە یەکێک لە گرنگترین ھێماکانی کاری نەتەوەیی فەلەستینی دادەنرێت بە درێژایی سەدەی بیستەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=authortitle|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=11 عاما مضت علی جریمة اغتیال الشیخ احمد یاسین.. وکیف کان دور العمیل حاسما|ناونیشان=https://www.raialyoum.com/index.php/11-عاما-مضت-على-جريمة-اغتيال-الشيخ-احمد-ي/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=رأی الیوم|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210802070213/https://www.raialyoum.com/index.php/11-عاما-مضت-على-جريمة-اغتيال-الشيخ-احمد-ي/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیان == ئەحمەد ئیسماعیل یاسین لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦ لە گوندێکی مێژوویی دێرین بەناوی جورە ی عەسقەلان لە دایک بووە، کە دەکەوێتە پارێزگای مەجدال کە ٢٠ کیلۆمەتر لە باکووری غەزە دورە، لەو ساڵەدا یەکەم شۆڕشی چەکداری دژ بە فراوانبوونی ئەزموونی زایۆنییەکان لە ناو خاکی فەلەستیندا ئەنجام درا. لە تەمەنی سێ ساڵیدا باوکی دەمرێت، لە منداڵیدا پێی گوتراوە ئەحمەد سەعدە بۆ جیاکردنەوەی لەخزمەکانی کە زۆریان ناویان ئەحمەد بووە. ئەحمەد یاسن تەمەنی دوازدە ساڵ بوو کاتێک شکستی فەلەستین لە ساڵی ١٩٤٨ دا ڕوویدا، خێزانەکەی وەک ھەزاران خێزانی تر لەلایەن میلیشیا زایۆنییەکان لەوڵاتی خۆیان دەردەکرێن. لەتەمەنی ١٦ ساڵیدا تووشی ڕووداوێک بووە کە ھەموو ژیانی گۆڕی، دوای شەڕی دۆستانە لەگەڵ ھاوڕێیەکی بەناوی عەبدوڵڵا خەتیب ملی دەشکێت و دوای چلوپێنج ڕۆژ لە گەچ گرتنی بۆی دەرکەوت کە تووشی ئیفلیجی بووە؛ بەڵام لای کەس باسی ئەوەی نەکرد کە بەھۆی کێوە تووشی ئیفلیجی بووە بۆ دروست نەبوونی کێشەی کۆمەڵایەتی تاوەکو ساڵی ١٩٨٩ باسی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشیخ أحمد یاسین|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/2004/10/03/الشیخ-أحمد-یاسین|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> ئەحمەد یاسین دوای ئیفلیجبوونی گەنجێتی خۆی تەرخان کرد بۆ ئەوەی داوای [[زانستە ئیسلامییەکان]] بکات، لە [[زانکۆی ئەزھەر]] لە قاھیرە خوێندی، و قاھیرە ئەو شوێنە بوو کە ئەحمەد یاسین ئەو باوەڕەی لادروست بوو فەلەستین تا ڕۆژی قیامەت خاکێکی ئیسلامییە، و ھیچ سەرکردەیەکی عەرەب مافی ئەوەی نییە واز لە ھیچ بەشێکی ئەو خاکە بێنێت. ھەرچەندە تووشی ئیفلیجی نزیکەی تەواوی جەستەی بوو بوو بەڵام دواتر تووشی ئیفلیجییەکی تەواو بوو، بەڵام ئیفلیجی نەبووە ڕێگر لەبەردەم تەواوکردنی خوێندنەکەی. ئەحمەد یاسین بەشداری ڕاپەڕینە فەلەستینییەکانی کردووە بەڵام ناسراو نەبوو تاساڵی ١٩٨٧ کە تێیدا بزووتنەوەی بەرەنگاری ئیسلامی (حەماس)ی دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أحمد یاسین|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/icons/2010/12/8/أحمد-یاسین|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> == دۆخی تەندروستی == جگە لە ئیفلیجبوون ئەحمەد یاسین چەندان نەخۆشی کەی ھەبوون، ئەوانیش لەدەستدانی بینین لە چاوی ڕاستیدا بەھۆی لێدانەوە لەلایەن دەزگای ھەواڵگری ئیسڕائیل لە کاتی لێکۆڵینەوە کردن لەگەڵیدا، و لاوازی بینین لەچاوی ڕاستیدا، و ئیلتیھابی ھەمیشەیی گوێ و حەساسییەتی سییەکان و ھەندێک نەخۆشی دیکە. بەھۆی خراپی بارودۆخی زیندانی کردنی چەندین جار گواستراوەتەوە بۆ نەخۆشخانە، و زیاتر تێکچونی بارودۆخی تەندروستی بەھۆی نەبوونی چاودێری تەندروستی پێویستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=17 عامًا علی اغتیال الشیخ أحمد یاسین|ناونیشان=https://safa.ps/post/303065/17-عام-ا-علی-اغتیال-الشیخ-أحمد-یاسین|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=وکالة الصحافة الفلسطینیة|زمان=ar}}</ref> == کۆستی فەڵەستین و قوتابخانە == ئەحمەد یاسین لەگەڵ شکستە گەورەکەی عەرەب ناسراو بە کۆستی فەڵەستین ساڵی ١٩٤٨ ژیاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عامر|یەکەم=محمد حسن|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=73 عاما علی النکبة الفلسطینیة.. کل ما ترید معرفتە عن ھذا الیوم المشؤوم|ناونیشان=https://www.elwatannews.com/news/details/5490233|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=الوطن|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النکبة.. جرح فلسطین الغائر|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/events/2016/5/12/النکبة-جرح-فلسطین-الغائر|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> لەو کاتەدا تەمەنی دوازدە ساڵ بووە وانەیەک لەو شکستەوە کە کاریگەری لەسەر ھەموو ژیانی ھەبووە، کە بریتییە لەوەی پشت بەستن بە ھێزی فەلەستینییەکان لەڕێگەی چەکدار کردیانەوە بەسودترە لە پشتبەستن بەدەوڵەتانی عەرەبی یان کۆمەڵگەی نێودەوڵتی، دەربارەی ئەو سەردەمە دەڵێت ئەو سوپا عەرەبیانەی ھاتبوون بۆشەڕکردن لەگەڵ قەوارەی جوولەکە چەکیان لەدەستی ئیمە ستاندەوە بەبیانوی ئەوەی جگە لە سوپا پێویست بەھێزی تر ناکات، بۆیە چارەنوسمان بە چارەنوسی ئەوانەوە بەسترایەوە، و کاتێک ئەو سوپایانە شکستیان ھێنا ئێمەش شکستمان ھێنا، و میلیشیا زایۆنییەکان قەسابخانەیان دانا بۆ ترساندنی کەسانی بی وەی، خۆئەگەر چەکی خۆمان بەدەست خۆمانەوە بوایە ڕووداوەکان چۆرێکی تر دەبوون. ئەحمەد یاسین لە قوتابخانەی ئەلجورەی سەرەتایی تا پۆلی پێنجی خوێندووە، بەڵام ئەو کۆستەی ساڵی ١٩٤٨ بەسەر فەلەستین ھات و بووە ھۆی ئاوارەبوونی خەڵکەکەی ئەویش ناچاربوو لەگەڵ خێزانەکەی کۆچبکات بۆ غەزە، بەم ھۆیەوە بارودۆخیان گۆڕاو تووشی ھەژاری و برسییەتی بوون، لەگەڵ ھاوتەمەنەکانی دەچوو بۆ سەربازگە میسرییەکان تاوەکو ئەو خواردنەی لەسەربازەکان زیاد بوو کۆی بکەنەوە، ساڵی ١٩٤٨–١٩٥٠ بۆ ماوەی ساڵیک وازی لەخوێندن ھێنا تاوەکو بەکارکردن لە خواردنگەیەکی پاقلە یارمەتی خێزانەکەی بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مؤسس حماس الشیخ احمد یاسین فی ذکری استشھادە ال11- الأخبار انتفاضة الاقصی|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/ar/news/2015/03/23/692841/مؤسس-حماس-الشیخ-احمد-یاسین-فی-ذکرى-استشهاده-الـ11|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=وکالة تسنیم الدولیة للأنباء|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشیخ أحمد یاسین|ناونیشان=https://www.yabeyrouth.com/5238-الشيخ-أحمد-ياسين|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.yabeyrouth.com}}</ref> == کارکردن == ئەحمەد یاسین تەمەنی دە ساڵان بوو کاتێک بەریتانییەکان جوولەکەکانیان لەھەموو وڵاتانەوە دێنا و لەفەلەستین نیشتەجێیان دەکردن تا دواتر بەزەبری ھێز ساڵی ١٩٤٨ دەوڵەتی ئیسرائیلیان دروست کرد. ساڵی ١٩٥٧–١٩٥٨ خوێندنی ئامادەیی تەواو دەکات و سەرکەوتوو دەبێت لەدۆزینەوەی کار ھەرچەندە لەسەرەتادا ڕێگری لێدەکرێت بەھۆی دۆخی تەندروستییەوە، و زۆربەی ئەو داھاتەی دەستی دەکەوت بۆ یارمەتیدانی خێزانەکەی خەرجی دەکرد. لەتەمەنی بییست ساڵیدا بەشداری لەخۆپیشاندانەکانی غەزە کردووە دژ بە دەستدرێژی سێیانەیی دژ بە میسر ساڵی ١٩٥٦ توانای ڕێکخستن و وتاردانی پیشاندا، لەگەڵ ھاوڕێکانی دژی سەرپەرشتی کردنی نێودەوڵەتی بوو بۆ غەزە و داوای گەڕانەوەی بەڕێوبەرایەتی میسری دەکرد بۆ غەزە. == دەسەڵاتی میسری و ئیخوان موسلیمین == لە ماوەی پەنجاکان و شەستەکانی سەدەی ڕابردودا کاتێک بیری نەتەوایەتی گەیشتبووە ئەوپەڕی ئەحمەد یاسین لەلایەن دەسەڵاتی میسرییەوە کە سەرپەرشتی غەزەی دەکرد دەستگیرکرا، بەتۆمەتی ئەندامییەتی لە [[ئیخوان موسلمین|ئیخوان موسلیمین]]، بەڵام بڕیاریدا بمێنێتەوە لەکاتێکدا ئەندامانی ئیخوان موسلیمین لەترسی [[جەمال عەبدولناسر]] غەزەیان بەجێ دەھێشت. توانای وتاربێژی ئەحمەد یاسین بەشێوەیەکی بەرچاو دەرکەوت، کەئەمەش بووە ھۆی ئەوەی دەزگای ھەواڵگیری میسر سالی ١٩٦٥ بڕیاری دەستگیرکردنی بدات، لەگەڵ ئەو دەستگیرکردنانەی لە گۆڕەپانی سیاسی میسر جێبەجێ دەکران، ھەموو ئەو کەسانەی ساڵی ١٩٥٤ لە ئەندامانی ئیخوان موسلیمین دەستگیرکرابوون دووبارە دەستگیرکرانەوە. ماوەی مانگێک لەزیندای تاکەکەسی مایەوە و دواتر ئازاد کرا دوای ئەوەی لێکۆڵینەوەکان نەیانتوانی بوونی پەیوەندی لەگەڵ ئیخوان موسلیمین بسەلمێنن. دەربارەی ماوەی زیندانی کردنی دەڵێت «لەدڵمدا ڕقلێبونەوەی ستەمی زیاتر کرد، و ماوەی زیندانی کردن ئەوەی زیاتر ڕونکردەوە کە شەرعییەتی ھەر دەسەڵاتێک لەسەر دادپەروەری و باوەڕبوونی بە مافی ئازادی مرۆڤ دادەمەزرێت» == چالاکی بانگخوازی == ئەحمەد یاسین باگخواز وتاربێژ قسەکەرێکی ئیسلامی بوو. [[نزار ڕەیان]] _یەکێک لەقوتابییەکانی_ دەڵێت «شێخ ئەحمەد یاسین سەرەتا دەستی کرد بەبانگەوازی منداڵ و تازەپێگەشتوان، لەگەڵ کاری مامۆستایەتی لەقوتابخانە بانگەوازی قوتابییەکانی دەکرد، دوای تەواو بوونی دەوام ھەندێکیانی دەھێشتنەوە فێری نوێژ و ئادابە ئیسلامییەکان و قورئان خوێندنەوەی دەکردن. دواتر بەپلە لەگەڵیان بەردەوام دەبوو دوای فێربوونی نوێژ و خوێندنەوەی قورئان فێری ڕۆژووی سونەتی دەکردن بەتایبەتی ڕۆژووی دوشەممە و پێنجشەممان، کەسوکاری خوێندکارەکان دەھاتن گلەییان دەکرد-خەڵکی لەو کاتەدا زۆر لەدین دوور بوون- دەیانگوت ڕازین بە نوێژکردن و خوێندنەوەی قورئان شتێکی باشە بەڵام [[ڕۆژوو]]ی دووشەمە و پێنجشەمان لەتوانادا نییە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشیخان یس وریان.. أسرار جدیدة|ناونیشان=https://www.ikhwanonline.com/article/62508|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.ikhwanonline.com|زمان=ar}}</ref> ئەحمەد یاسین لەم بارەیەوە دەڵێت «ئێمە و جوولەکە لەسەر ئەم نەوەیە لەململانێ داین، یان جوولەکە لەدەستمانی دەردێنێت، یان ئەوەیە ئێمە ڕزگاری دەکەین لەدەستی جوولەکە». == بەرەنگاریی == === شەڕی ١٩٦٧ === لەدوای شکستی ساڵی ١٩٦٧ کە تێیدا ئیسرائیل ھەموو ناوچەکانی فەلەستینی داگیرکرد لەنێویشیاندا کەرتی غەزە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ذکری "النکسة".. ما الذی تغیر بعد 54 عاما؟|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/إسرائیل/ذکری-النکسة-ما-الذی-تغیر-بعد-54-عاما-إطار/2264557|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النکسة.. إسرائیل تھزم العرب فی ستة أیام|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/military/2016/6/5/النکسة-إسرائیل-تھزم-العرب-فی-ستة-أیام|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> ئەحمەد یاسین بەردەوامبوو لە ھاندانی نوێژخوێنان لەسەر مینبەری مزگەوتی عەباس بۆ بەرەنگاری کردن دژی داگیرکاری ئیسرائیل، لەھەمان کاتیشدا چالاکانە کاری دەکرد بۆ کۆکردنەوەی ھاوکاری و یارمەتیدانی خێزانی شەھید و گیراوەکان. دواتر بوو بەسەرۆکی کۆڕبەندی ئیسلامی لە غەزە. دواتر باوەڕی ھێنا بە بۆچوونەکانی ئیخوان موسلیمین بوو بە ئەندام ساڵی ١٩٥٥ و ساڵی ١٩٦٨ بوو بەسەرکردەی ئەو کۆمەڵەیە لەفەلەستین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=کیف غیرت ستة أیام الشرق الأوسط للأبد؟|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-57360161|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=BBC News عربی|زمان=ar}}</ref> === دامەزراندنی بزووتنەوەی حەماس === {{سەرەکی|بزوتنەوەی حەماس}} [[پەڕگە:Flag of al-Qassam Brigades.svg|وێنۆک|ئاڵای بزووتنەوەی حەماس]] ساڵی ١٩٨٧ ئەحمەد یاسین لەگەڵ کۆمەڵێک سەرکردەی ئیسلامی ڕێککەوت بۆ دامەزراندنی ڕێکخراوێک بەمەبەستی ڕوبەڕو بوونەوەی ئیسرائیل و ئازادکردنی فەلەستین، ڕێکخراوەکەیان ناونا بزووتنەوەی بەرەنگاری ئیسلامی ناسراو بە حەماس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=للأنباء|یەکەم=وکالة قدس برس إنترناشیونال|سەردێڕ=أحمد یاسین .. شیخ الوحدة وأیقونة المقاومة|ناونیشان=http://www.qudspress.com/index.php?page=show&id=67689|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=وکالة قدس برس إنترناشیونال للأنباء|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210802070213/http://www.qudspress.com/index.php?page=show&id=67689|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} بزووتنەوەی حەماس ڕۆڵێکی گرینگی ھەبوو ڕاپەڕینی فەلەستین ناسراو بەڕاپەڕینی مزگەوتەکان کە لەو کاتەدا سەریھەڵدا، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕانێکی جۆری لە ژیانی ئەحمەد یاسین و بەرەنگاری فەلەستینی، کەتێیدا بزووتنەوەکە سەرکەوتوو بوو لە ڕێکخستنی ھێز لەدەوری خۆی. ئەحمەد یاسین توانی بۆچوونەکانی بە ھەموو جیھاندا بڵاو بکاتەوە بەھۆی سووربوون لەسەر بۆچوونەکانی و داواکردنی ماف بۆ گەلی فەلەستین. باوەڕی بەدروستکردنی سەرەتاکانی کاری جیھادی بوو دژی ئیسرائیل، ساڵی ١٩٨٧ و کاتی دەستپێکردنی ڕاپەڕینی یەکەمی فەلەستین حەماس دەرکەوت و ڕای گەیاند زەوی فەلەستین وەقفە و ناکرێت لەگەڵ جوولەکە دابەش بکرێ. جوولەکەکان چەندین جار ھەوڵیانداوە ڕازی بکەن بەڕاوەستاندنی ڕاپەڕینەکە بەڵام نەیانتوانیوە بۆیە لە ساڵی ١٩٨٩ دەستگیری دەکەن، ساڵی ١٩٩١ حوکمی [[زیندانی ھەتاھەتایی]] و پازدە ساڵیان بەسەردا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بزانە مامۆستا کرێکار چۆن باسی شێخ ئەحمەد یاسین دەکات و چی پێ دەڵێت زۆر بەھێزە|ناونیشان=https://www.2abdwap.club/mp3/%40do/dSUhZfjHfpA/بزانە-مامۆستا-کرێکار-چۆن-باسی-شێخ-ئەحمەد-یاسین-ئەکات-و-چی-پێ-ئەڵێت-زۆر-بەهێزە.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.2abdwap.club|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210801083710/https://www.2abdwap.club/mp3/%40do/dSUhZfjHfpA/بزانە-مامۆستا-کرێکار-چۆن-باسی-شێخ-ئەحمەد-یاسین-ئەکات-و-چی-پێ-ئەڵێت-زۆر-بەهێزە.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەماس|ناونیشان=https://www.kurdistanc.com/Islamic/details.aspx?jimare=5620|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistanc.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210801083710/https://www.kurdistanc.com/Islamic/details.aspx?jimare=5620|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === سیاسەتی دەرەوە === ئەحمەد یاسین ھەوڵیداوە بۆ ڕاگرتنی پەیوەندییەکان لەگەڵ دەسەڵاتی فەلەستینی و دەوڵەتە عەرەبییەکان، بەڵام لەگەڵ بۆچۆنی ئاشتی لەگەڵ ئیسرائیل نەبووە لەو بارەیەوە دەڵێت (ئەوەەی بە ئاشتی ناودەبرێت بەھیچ شێوەیەک ئاشتی نییە، و ھەرگیز نابێت بە جێگرەوەی جیھاد و بەرەنگاری). لەکاتی ڕاپەڕینی ئەقسا ساڵی ٢٠٠٠ حەماس چالاکانە بەشداری کرد، دوای ئەوەی ڕیزەکانی ڕێکخستەوە و دەزگای سەربازیان دامەزراند. لەو کاتەوە ئیسرائیل بزووتنەوەی حەماسی بە تیرۆرست دانا، لەژێر فشاری ئەمریکادا [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئەورووپا]] بزووتنەوەکە و باڵە سیاسییەکەی خستە لیستی تیرۆرەوە لەدوای [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بە پێوەری ئەمریکا؛ گرووپە تیرۆریستییەکانی جیھان کامانەن؟|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail.aspx?Jimare=6726|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.peyserpress.com}}</ref> === بەرەنگارییەکی تووند === چالاکییە بانگەوازییەکانی ئەحمەد یاسین دەسەڵاتی ئیسرائیلی بێزارکرد، ساڵی ١٩٨٢ بڕیاری دەستگیرکردنی بۆ دەرکرد بەتۆمەتی دروستکردنی ڕێکخراوی سەربازی و کۆکردنەوەی چەک و ھاندان بۆ لەناوبردنی دەوڵەتی ئیسرائیل. دادگای سەربازی ١٣ ساڵ زیندانی بۆ بڕییەوە، بەڵام ساڵی ١٩٨٥ ئازادی کرد لەکردەوەیەکی گۆڕینەوەی دەستگیرکراوان داوی بەسەربردنی یازدە مانگ لە زینداندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=سیلة الظھر: ذکری استشھاد الشیخ احمد یاسین- فلسطین فی الذاکرة|ناونیشان=http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Silat_al_Dhahr_1590/Article_13021.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825215319/http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Silat_al_Dhahr_1590/Article_13021.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لەگەڵ زیادبوونی کردوەکانی کوشتنی سەربازە ئیسرائیلی و بەکرێگیراوە فەلەستنییەکان ساڵی ١٩٨٨ دەسەڵاتی ئیسرائیلی بەسەر ماڵەکەیدا دەدات و دەیپشکنێت و ھەڕەشەی دورخستنەوەی دەکەن بۆ [[لوبنان]]. ساڵی ١٩٨٩ لەگەڵ سەدان ئەندامی بزووتنەوەی حەماس دەستگیرکرا، وەک ھەوڵێک بۆ وەستاندنی ھێرشەکان بەچەکی سپی بۆ سەر سەربازە ئیسرائیلی و بەکرێگیراوانیان. دادگایەکی سەربازی ساڵی ١٩٩١ حوکمی زیندانی ھەتاھەتایی و ١٥ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپاند، بەتۆمەتەکانی ھاندان بۆ ڕفاندن و کوشتنی سەربازە ئیسرائیلییەکان، ودامەزراندنی بزووتنەوەی حەماس بەھەردوو باڵی سەربازی و ئەمنی، و کوشتنی ھەموو ئەوانەی ھاوکاری لەگەڵ دەسەڵاتی ئیسرائیل دەکەن. ساڵی ١٩٩٧ ئازادکرا لەکردەوەیەکی گۆڕینەوەدا لەنێوان [[ئوردن]] و ئیسرائیل لەبەرامبەر ئازادکردنی دوو ئەندامی [[مۆساد]] کە بۆ کوشتنی لێپرسراوی حەماس لە عەمان [[خالید مەشعەل]] چووبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عمر|یەکەم=کەیفی|سەردێڕ=ئەمرۆ لە مێژوودا …|ناونیشان=http://www.historyofkurd.com/2016/04/05/ئه‌مرۆ-له‌-مێژوودا/|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> لەزینداندا ناوبانگی وەک نیشانەی بەرەنگاری فەلەستین بڵاوبوەوە. دواتر دورخرایەوە بۆ ئوردن لەسەر داوای پاشای ئوردن [[حوسێن کوڕی تەلال]]،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=نافذة دمیاط :: ضابط إسرائیلی سابق: عزلنا الشیخ أحمد یاسین فی قبو حرارتە 45 درجة فی سجن (ھداریم)|ناونیشان=http://domiatwindow.net/viewarticle.php?id=2213|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111228181719/http://domiatwindow.net/viewarticle.php?id=2213|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر گەڕایەوە بۆ غەزە و ھەزاران فەلەستینی پێشوازیان لێکرد. ئەحمەد یاسین بۆ چارەسەر ڕووی لەدەرەوە کرد، و سەردانی چەند وڵاتێکی عەرەبی کرد، تێیدا چاوی بە سەرکردە عەرەب و موسڵمانەکان کەوت، سەردانی ھەر یەک لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە،]] [[ئێران]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماڕات]] و [[سووریا]]ی کرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١١|سەردێڕ=سیرة الشھید الرمز القائد الشیخ احمد یاسین شیخ الانتفاضتین|ناونیشان=http://www.alnoha.com/seer/yasen.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110226043507/http://www.alnoha.com/seer/yasen.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> سەڕەرای کۆمەڵێک نەخۆشی بەڵام ئەحمەد یاسین لە دانیشتنەکانی دادگادا ڕاشکاوانە بۆچوونەکانی خۆی دەگوت، دەیگوت داننانێم بە دەوڵەتەکەتاندا و دەوڵەتەکەتان لەناو دەچێت و بەردەوام دەبم لەیەکخستنی ھەوڵە فەلەستینییەکان بۆ جیھاد کردن لەگەڵ جوولەکەکان و دەرکردنیان.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=قناة اقرأ الفضائیة {{!}} مصطفی حسنی یقف علی سیرة الشیخ أحمد یاسین فی برنامج "عُمّار الأرض" ویستقی منھا درس الإرادة|ناونیشان=http://iqraa.com/ar/newsdetails.aspx?newsid=50a105a101b117c111d53|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160312091326/http://iqraa.com/ar/newsdetails.aspx?newsid=50a105a101b117c111d53|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێش ئازادکردنی ئەحمەد یاسین حەماس بەچەندین ڕێگا ھەوڵیدا بۆ ئازادکردنی، لەوانە ساڵی ١٩٩٢ دەستەیەکی فیدائی حەماس ھەستان بەڕفاندنی سەربازێکی ئیسرائیل لەنزیک [[ئورشەلیم|قودس،]] لەبەرامبەر ئازادکردنی سەربازەکە داوای ئازادکردنی ئەحمەد یاسین و چەندین بەندکراوی تریان کرد، کە کەسانی نەخۆش و بەتەمەن و کۆمەڵێک عەرەبی تێدابوو کە لە لوبنان فڕێندرابوون؛ بەڵام دەسەڵاتدارە ئیسرائیلییەکان ڕەتیان کردەوە، و ھێرشیان کردە سەر شوێنی دەستگیرکردنی سەربازەکە، کە بووە ھۆی مردنی سەربازەکە و سەرۆکی دەستە ئیسرائیلییەکە و سەرۆکی دەستە فیدائییەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=دعاة أون لاین -> الشیخ المجاھد أحمد یاسین مؤسس حرکة حماس|ناونیشان=http://www.doaahonline.net/news.php?action=view&id=8880|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120616172111/http://www.doaahonline.net/news.php?action=view&id=8880|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ژیان لەزینداندا === زابتێکی پێشووی ھەواڵگری ئیسرائیل ئاشکرای کرد ئەوان ئەحمەد یاسینیان لەزیندانی ھەداری م لەبارودۆخێکی سەختدا زیندان کردبوو، بەتەنیا لە ژ٤٥زەمینێک داندرابوو کە ھاوینان پلەی گەرمی دەگەیشتە ٤٥ پلە، سفیکا سیلع ڕاوێژکاری دەروونی و عەمیدی پۆلیس ئاشکرای کرد لەماوەی سێ ساڵدا ئەو تاکە ئیسرائیلی بووە ھەفتانە چاوی بە ئەحمەد یاسین کەوتووە، تیسفیکا سیلع دەڵێت: ئەحمەد یاسین کەسایەتییەکی بەھێزی ھەبوو، ئەوەی لەدەرەوە ناوەوەی زینداندا ڕوویدەدا لەژێر دەسەڵاتی ئەودا بوو، لەزیندانی ھەداریم زیندانیمان کردبوو لەباردۆخێکی زۆر ناخۆشدا، بەڵکوو تامی مردنمان پێچەشت، و سەردانی کردنمان لێ قەدەغە کردبوو، و بۆماوەی پێنج ساڵ بەتەنیا لە ژێرزەمینێکدا زیندانیمان کردبوو کە ھاوینان پلەی گەرمی دەگەیشتە ٤٥ پلە، و لەزستاندا سەرمایەکی ترسێنەری ھەبوو، و شوێنەکەمان بۆ خاوێن نەدەکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=نافذة دمیاط :: ضابط إسرائیلی سابق: عزلنا الشیخ أحمد یاسین فی قبو حرارتە 45 درجة فی سجن (ھداریم)|ناونیشان=http://domiatwindow.net/viewarticle.php?id=2213|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111228181719/http://domiatwindow.net/viewarticle.php?id=2213|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دەڵێت: ئەحمەد یاسین کەسێکی دانا و پاکبوو، لەنێوان ئەو و ئیسرائیلییەکان شەڕێکی دەروونی ھەبوو، ئێمە دەمانزانی دوای ھەموو شەڕێکی دەروونی کەسێکی فەلەستینی یان ئیسرائیلی دەمرێت. کاتێک پێم دەگووت بوەستن لە تەقاندنەوەی پاس و کوشتنی ژن و منداڵان ئەحمەد یاسین دەیگووت: ئێمە کەسێکمان ھەیە لێوەی فێربووین، ئێوە دەوڵەتەکەتان بەھێزی سەربازی دروست کردووە، ئێمە ژن و منداڵەکانتان دەکوژین بۆ بنیاتنانی دەوڵەتەکەمان، بەڵام ئێوە ژن و منداڵ دەکوژن بەمەبەستی داگیرکاری، و ئێوە دەوڵەتەکەتان دروست کرد، ئێوە کەسانێکی پیس و دووڕوون. سیفکا سیلع دەڵێت کاتێک ئەحمەد یاسین لەزینداندا بووە ڕەتیکردوەتەوە لەبەرامبەر لاشەی سەبازێکی ئیسرائیلی ئازاد بکرێت، دەڵێت ئەحمەد یاسین پێیگووتم دەزانی بارودۆخم لەزینداندا زۆر ناخۆشە، و زۆر تامەزرۆم بۆ ئازادی، تەنیا تۆ لەجیھاندا دەزانی بارودۆخم چۆنە، دەزانی چەند تامەزرۆم بۆ بینینەوەی نەوەکانم و چەندم خۆشدەوێن، بەڵام ئازادکردنم لەبەرامبەر جەستەیەکدا شەرمەزارییە و ڕەتی دەکەمەوە. لاشەی سەربازەکەت پێدەدەم چونکە ئێمە دەزانین ئازارەکانی خێزانەکان دەزانین، بەڵام بەڵێنم پێبدە ئازادم ناکەی لەبەرامبەر لاشەیەکدا، دواتر ئایا تۆ بەڵێنم پێدەدەی ئەگەر مردم لەزینداندا بە خێزانەکەم بڵێی چەند تامەزرۆ بووم بۆیان و چەند خۆشمدەون.<ref name=":0"/> === نیشتەجێبوونی ناچاری === [[پەڕگە:Flag of Palestine.svg|وێنۆک|ئاڵآی فەلەستن]] ئەحمەد یاسین بەردەوام بوو لەکارە جیھادییەکانی و پێگەیاندنی شەرکەران، خۆڕاگرییەکی زۆری پیشاندا بەرامبەر دەسەڵاتی فەلەستینی بەتایبەتی [[بزووتنەوەی فەتح]]، سەرەڕای ئەوەی لەلایەن دەسەڵاتی فەلەستینی زۆر ئازاردەدار، تاوەکوو کار بە سەپاندنی نیشتەجێبوونی ناچاری و بڕینی پەیوەندییەکان گەیشت، بەڵام ئەو ڕەتیکردەوە دەستی بچێتە خوێنی فەلەستینییەکان و چالاکی کۆمەڵەکەی ھەمیشە بۆ ڕوبەڕوو بوونەوەی ئیسرائیل بووە.<ref name=":2"/> کاری لەسەر ڕێکخستنەوەی ڕیزەکانی حەماس کرد، دوای ئەوەی ژێرخانی بزووتنەوەکە لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانی دەسەڵاتی فەلەستینییەوە لێک ھەڵوەشێندرابوو، و پەیوەندییەکانی لەگەڵ دەسەڵاتی فەلەستینی بەچەند کاتێکی باش و خراپدا ڕۆشتن.<ref name=":1"/> بەردەوام ئەو دوو دێڕە شیعرەی دەگووت {{عەرەبی|ھی الأوطان نحمیھا بسیف ولا عزَ لھا دون اتفاق توحَد صفنا أبداً بعزم ولا صف یوجد بالشقاق}} واتا (ئێمە نیشتیمانەکەمان بە شمشێرەکانمان دەپارێزین، و نیشتمان سەربەرز نابێت بەبێ یەکدەنگی، ھەمیشە ڕیزەکانمان یەکدەخەین، ھیچ ڕیزێک بەدینایەت بەدووبەرەکی). ڕوبەڕوی ھەوڵەکانی دەسەڵاتی ئیسرائیل بوەوە بۆ ھەڵوەشاندنەوە یەکییەتی فەلەستینی، و ھەڵوەشاندنەوەی پەیوەندییە کۆمەڵایەتی و خێزانییەکان، فەلەستینییەکانی ئاگادار کردەوە لە مەترسییەکانی ناکۆکی و دووبەرەکی، ئاگاداری کردنەوە کە ئەمە دەێتە ھۆی لەناوچونیان. لەناو خەڵکیدا چەند زاراوەیەکی نوێی بڵاوکردەوە و بەردەوام وتەیەکی حەسەن بەنا ی دەگووت (ئێمە بەخۆشەویستی لەگەڵ خەڵکی دەجەنگین) وەک ئاماژەیەک بۆ بەکار نەھێنانی چەک لەبەرامبەر فەلەستینییەکان. بەکارھێنانی چەک تەنیا بەرامبەر ئیسرائیلە، بەڵام لەگەڵ گەلی فەلەستین تەنیا بانگەواز بۆ یەکییەتی دەکرێت. ماوەی ڕاپەڕینەکانی ١٩٨٧ و ٢٠٠٠ زۆربوونی چالاکییەکانی ئەحمەد یاسینی بەخۆوە بینی لەبانگەواز کردن بۆ چاکسازی کۆمەڵایەتی بۆ پاراستنی کۆمەڵگا لەلێک ھەڵوەشان. ھۆی ناکۆکییەکانی حەماس و دەسەڵاتی فەلەستینی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی زۆر جار دەسەڵاتی فەلەستینی فشاری دەخستە سەر حەماس، لەو فشارانە دەسەڵاتی فەلەستینی زیاد لەجارێک نیشتەجێبوونی ناچاری بەسەر ئەحمەد یاسیندا سەپاندووە، سەرەڕای زانینی گرینگییەکەی بۆ بەرەنگاری فەلەستینی. دەسەڵاتی ئیسرائیل بەردەوام ھانی دەسەڵاتی فەلەستینی دەدا بۆ سنووردارکردنی چالاکییەکانی ئەحمەد یاسین تاوەکوو لەکۆتایدا نیشتەجێبوونی ناچاریان بەسەردا سەپاند، بەڵام فەلەستینییەکان ڕێگربوون لەبەردەوام بوونی نیشتەجێبوونە ناچارییەکە. ئەحمەد یاسی سەرچاوەیەکی گەورەی ئیلھام بەخشبوو بۆ نەوەی نوێی فەلەستین، کاتێک بەھۆی دەسەڵاتی فەلەستین ھیوایان لەدەستدابوو. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی ئەحمەد یاسین}} ئەحمەد یاسین لەکۆتا چاوپێکەوتنی تەلیفزۆنیدا گوتی «ئێمە داوای شەھیدبوون دەکەین و داوای دنیا ناکەیەن، ئەم ژیانە ژیانێکی کەم و بێنرخە، ئێمە داوای ژیانی ھەتا ھەتایی دەکەین».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ajansı|یەکەم=İlke Haber|ڕێکەوت=٥٥ی 80ی ١٦٢٧|سەردێڕ=ڕێبەرو تێکۆشەری ئیسلام: شێخ ئەحمەد یاسین|ناونیشان=https://ilkha.com/sorani/latest/2145/ڕێبەرو-تێکۆشەری-ئیسلام-شێخ-ئەحمەد-یاسین|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=İLKHA|زمان=tr-TR}}</ref> لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٣ ئیسرائیل ڕای گەیاند ئەحمەد یاسین ھیچ پارێزبەندییەکی نییە و ئەگەری ئەنجامدانی ھەرکارێکی سەربازی ھەیە بەرامبەری، لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ لەھەوڵێکی تیرۆرکردن ڕزگاری بوو، کاتێک لەماڵی ھاوڕێیەکیان بوون فڕۆکەیەکی ئێف ١٦ بۆمبێکی ٢٥٠ کیلۆیی بەسەر ماڵەکەدا بەردایەوە و بووە ھۆی خاپوربوونی ماڵەکە، بەڵام ئەحمەد یاسین ڕزگاری بوو تەنیا چەندا برینێکی سووکی ھەبوو، دوای ڕزگاربوونی لە ھەوڵی تیرۆرکردنەکە بەردەوام بوونی لەسەر جیھاد دووبارە کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=من قتل الشیخ أحمد یاسین؟|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/politics/2020/07/15/من-قتل-الشيخ-أحمد-ياسين؟|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=العربیة|زمان=ar}}</ref> لە ٢ ٢ی ئازاری ٢٠٠٤ لەکاتی گەڕانەوەی ئەحمەد یاسین لە نوێژی بەیانی فڕۆکەیەکی ئیسرائیل ھەستا بە بۆردومانکردنی بەسێ مووشەک کە بووە ھۆی مردنی ئەحمەد یاسین حەوت کەس لەھاوەڵانی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وعد بلفور.. ونبوءة الشیخ أحمد یاسین {{!}} المصری الیوم|ناونیشان=https://www.almasryalyoum.com/news/details/1213033|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.almasryalyoum.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210802070212/https://www.almasryalyoum.com/news/details/1213033|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ساڵڕۆژی شەھیدکردنی شێخ ئەحمەد یاسینە بەدەستی جوولەکەی زایۆنی!|ناونیشان=http://www.shanpress.com/details.aspx?jimare=20065|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.shanpress.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210801083709/http://www.shanpress.com/details.aspx?jimare=20065|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و برینداربوونی دوو لە کوڕەکانی. کردەوەی کوشتنی ئەحمەد یاسین بەسەرپەرشتی شارۆن سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی ئیسرائیل بوو.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عامر|یەکەم=عدنان أبوو|سەردێڕ=فی الذکری ال17 لاستشھادە.. کیف تجرأت إسرائیل علی اغتیال الشیخ أحمد یاسین؟|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/politics/2021/3/22/فی-ذکراھ-ال17-لماذا-اغتالت-إسرائیل|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أمل عبد العزیز الھزانی - من قتل الشیخ أحمد یاسین؟|ناونیشان=https://aawsat.com/home/article/2388086/أمل-عبد-العزيز-الهزاني/من-قتل-الشيخ-أحمد-ياسين؟|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=الشرق الأوسط|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اسرائیل تکشف تفاصیل اغتیال احمد یاسین|ناونیشان=https://www.ammonnews.net/article/139209|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=وکالة عمون الاخباریة}}</ref> === دوای تیرۆرکردن === ئیسرائیل ڕەتی کردەوە ئەنجومەنی ئاسایش لێکۆڵینەوە لەکوشتنی ئەحمەد یاسین بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٠٤|سەردێڕ=مجلس الأمن یصوت الیوم علی مشروع قرار حول اغتیال إسرائیل للشیخ أحمد یاسین|ناونیشان=https://news.un.org/ar/story/2004/03/20712|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=أخبار الأمم المتحدة|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210802070222/https://news.un.org/ar/story/2004/03/20712|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەڕۆژی کوشتنی شەش منداڵ لەگوندەکەی لەدایکبوون ناونران بە ئەحمەد یاسین، دڵتەنگی باڵی کێشا بەسەر جیھانی عەرەبی و ئیسلامی، ھەزاران فەلەستینی بۆ بەڕیکردنی تەرمەکەی ئامادەبوون، و نوێژی غائیبی لەزۆرێک لەمزگەوتەکانی جیھان لەسەرکرا، زۆرێک لەدەوڵەتان و دامەزراوەکان سەرەخۆشی خۆیان ئاڕاستەی خێزانەکەی کرد، و ئیدانەی ئەو کارەیان کرد. ھەزاران فەلەستینی ئامادەی بەڕێکردنی تەرمی ئەحمەد یاسین و ھاوڕێکانی بوون، و داوای تۆڵەی کوشتنەکەیان دەکرد، کاتێک ھەواڵی مردنەکەی بڵاوبوەوە فەلەستینییەکان ھاتنە سەر شەقام و داوای تۆڵە و خۆبەختکردن و بەردەوامی بەرەنگاریان دەکرد. پەیامنێرانی جەزیرە وەسفی بارودۆخەکەیان کردووە لە کەرتی ڕۆژاوا و غەزە «بارودۆخێکی توند و حەپەسان باڵی بەسەر ئەو فەلەستینیانەدا گرتووە کە ھاتوونە سەر شەقام». مزگەوتەکان داوای بایکۆتی گشتیان کرد، دوکان و بازاڕەکان داخران، و خوێندن ڕاگیرا و ماتەمینی گشتی بۆ ماوەی سێ ڕۆژ ڕاگەیەندرا.<ref name=":3"/> == میراتی ڕۆشنبیری == === کارەکان === [[پەڕگە:Shatila - street view (4).jpg|وێنۆک|شەقامی ئەحمەد یاسین]] ئەحمەد یاسین کاری دەکرد بۆ بەرەنگاربوونەوەی عەلمانییەت و بیروباوەڕە نەفامییەکان، و ھەوڵیدەدا بۆ چاککردنەوەی باردۆخەکە و فێرکردنی خەڵکی دەربارەی دینەکەیان، و باوەڕی وابوو کە کات بەشێکە لەچارەسەر. گرینگی بە ژن دەدا و قوتابخانەکانی ژنانی کردەوە، و لیژنەکانی زەکاتی دامەزراند، ئەو کارانە ھەموو بەھۆی دامەزراندنی کۆڕبەندی ئیسلامی، بەتێپەڕبوونی کات کۆڕبەندەکە بوو بەڕێکخراوی پلە یەک لەکەرتی غەزە. ھەمیشە بەرگری لەئیسلام کردووە و ھەمیشە ھەوڵیداوە ئەوە بەخەڵکی بگەیەنێت کە ئیسلام پەرستن و سەرکردایەتی و قورئان و شمشێرە، کە ئەویش ژیان و شەھیدبوونە. === سیفەتەکان === ئەحمەد یاسین جەستەیەکی لاوازی ھەبوو، و زۆر بەگرانی دەیتوانی ببینێت، و لەکاتی قسەکردندا قسەکانی دەپچڕان. سەرەڕای ئەمانە خاوەنی دەسەڵات و ھێزێکی زۆربوو لەنێو فەلەستینییەکان، و بەردەوام جەماوەرەکەی زیادی دەکرد، و ھەزاران لایەنگری بۆ بینینی چونە دەرەوە دوای ڕزگاربوونی لەھەوڵێکی تیرۆرکردن لە ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن ھێزەکانی ئیسرائیل. لەکاتێکدا عەرەبانەکەی پاڵ دەنا بۆ مزگەوت دامەزرێنەری بەرەی جیھاد و بەرەنگاری بوو. لەنێوان ھاوڕێکانی بە پلاندانان ناسرابوو، ھەروەھا بەخواپەرستێکی ڕاستگۆ ناسرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشیخ أحمد یاسین.. أسطورة العصر الحدیث|ناونیشان=https://www.palinfo.com/articles/2021/3/22/الشيخ-احمد-ياسين-اسطورة-العصر-الحديث|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.palinfo.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشیخ المجاھد أحمد یاسین|ناونیشان=https://fmuslem.tripod.com/ahmad.htm|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=fmuslem.tripod.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306162342/http://fmuslem.tripod.com/ahmad.htm|url-status=dead}}</ref> بەھۆی خۆشەویستی بۆ ئیسلام و لەخواترسان و خۆبەکەم زانین بوبوو بەکەسی یەکەم لەکەرتی غەزە و گاریگەرییەکەی بۆ ھەموو فەلەستین بڵاوبوەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=زید|یەکەم=وصفی أبوو|ڕێکەوت=الاثنین، 7 أبریل 2008|سەردێڕ=وصفی عاشور أبوو زید: أحمد یاسین ڕمز العقیدة الراسخة|ناونیشان=https://wasfy75.blogspot.com/2008/04/blog-post_7573.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=وصفی عاشور أبوو زید}}</ref> وتاربێژێکی چاکبوو و ئارامگربوو لەسەر ماندووبوونی ڕێ و نەخۆشییەکانی. مووچەکەی دەکرد بەنیوە، نیوەی دابەش دەکرد بەسەر ھەژاراندا و ئەگەر کەسێکی ھەژار ھاتبا نیوەکەی تری مووچەکەی پێدەدا. داوایەکی دەسەڵاتدارانی فەلەستینی ڕەتکردەوە بۆ ئەوەی خانوویەکی بۆ دروست بکەن شایەنی پێگەی ئەو بێت، لەبەرئەوەی پێیوابوو زۆرێک لەفەلەستینییەکان پێویستیان بەخانووە، یان ھەندێکیان خانووەکەیان ڕوخێندراوە یان تەقێندراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Silat_al_Dhahr_1590/Article_13021.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825215319/http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Silat_al_Dhahr_1590/Article_13021.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مؤسسة الشیخ أحمد الیاسین الدولیة|ناونیشان=https://ahmadyaseen.net/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=ahmadyaseen.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210802070213/https://ahmadyaseen.net/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === خانووەکەی === [[پەڕگە:وێنەیەکی ئەحمەد یاسین.webp|وێنۆک|وێنەی ئەحمەد یاسین لەسەر عارەبانەکەی، وەک بەشێک لەکەرەستەکانی خانووەکەی، کە بۆ سەردانیکەران کراوەتەوە]] خانووە بچووکەکەی گەڕەکی بەسیرە لەکەرتی غەزە دووبارە دەرگای بەرامبەر سەردانیکەران کردەوە، بەڵام ئەو جارەیان وەک نیشانەیەک کە کاروانی ژیانی ئەحمەد یاسین نیشاندەدات، و منداڵەکانی مەبەستیان لەدووبارە نۆژەنکردنەوەی خانووەکەی بەیارمەتی حەماس، بریتییە لەژیاندنەوەی بیرەوەرییەکانی لەمێشکی جەماوەرە عەرەبی و موسڵمانانەکان، ناساندنی شێوازی ژیانی سومبولی بەرەنگاری فەلەستینی، و خانووەکەی ھەموو شتەکانیئەحمەد یاسینی تێدایە کەشێوازی ژیانی دەردەخەن. منداڵەکای ئەحمەد یاسین گرینگی بەخانوەکەی باوکیان دەدەن، و بەھەمان شێوەی باوکیان پێشوازی لەمیوانەکان دەکەن، و خانووەکە بەشەو و ڕۆژ کراوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=خبر فتح منزل الشیخ أحمد یاسین فی غزة للزوار|ناونیشان=https://paltoday.ps/ar/post/110862/خبر-فتح-منزل-الشیخ-أحمد-یاسین-فی-غزة-للزوار|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=فلسطین الیوم|زمان=ar}}</ref> === ڕۆشنبیری ئیمام ئەحمەد یاسین === [[پەڕگە:Three leaders - panoramio.jpg|وێنۆک|وێنەی سێ سەرکردەی فەلەستین]] ڕابیتەی زانایای فەلەستین لەکەرتی غەزە کتێبێکیان دەرکرد بەناوی (ڕۆشنبیری ئیمامی شەھید ئەحمەد یاسین) ({{بە عەرەبی|ثقافة الإمام الشھید أحمد یاسین}})، کە لەلایەن دکتۆر نەسیم شەحدە یاسین و دکتۆر یەحیا عەلی دەجەنی ئامادەکرابوو، کتێبەکە بەچەند ئەنجامێک گەیشت لەوانە؛ ئەحمەد یاسین دیاردەیەک بووە ھاوشێوەی نەبووە، و بەقوتابخانەیەک دادەندرێت کە کەسانی تەندروست و پەککەوتە تێیدا دەخوێنن، و فێردەبن چۆن زاڵبن بەسەر بێتوانایی جەستە و تەندروستی خراپ، و بێتوانایی ڕاستەقینە بێتوانایی ویست و لاوازی بیروھۆشە.<ref name="من ھو الشیخ أحمد یاسین؟"/> لەکتێبەکەدا ھاتووە کەیەکێک لە سیفاتەکانی زیرەکی و دەربڕینی ورد بووە، کە لە پێویستییەکانی کەسایەتی سەرکردەیە کە ئەحمەد یاسین ھەیبووە، دیارترینیان کاتێک ساڵی ١٩٨٧ لەزینداندا بوو ڕۆژنامەکان چەند چاوپێکەوتنێکیان لەگەڵ ئەنجامدا بەمەبەستی ناشیرن کردنی لەبەردەم ڕای گشتی جیھانی، لەچاوپێکەوتنێکدا دوای تەقاندنەوەی پاسێک کە بیست و یەکە سەربازی ئیسرائیلی تێدا کوژرا، دەربارەی بۆچوونی دەربارەی تەقینەوەکە پرسیاری لێکرا ئەویش گووتی «من دڵتەنگم لەبەرئەوەی خوێنڕشتن ھەر بەردەوامە». ھەروەھا کتێبەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەحمەد یاسین خاوەنی زیرەکییەکی زۆربووە سەرەڕای ئەوەی نەیتوانیوە بەدەست پەڕەکانی کتێب ھەڵبداتەوە، بەزمانی پەڕەکانی ھەڵداوەتەوە، ئەوەش ویستە بەھێزەکەی کۆڵنەدانی نیشاندەدات. لەگەڵ زیادبوونی زانستی ئەحمەد یاسین لەبوارەکانی ئیسلام، زمانی عەرەبی، مێژوو و ئابووری ھەمیشە سودی لەدەوروبەر وەرگرتووە، بۆ ئەوەی ئەو شتانەی لەکتێب فێرنەبووە لە خەڵکەوە فێربببێت، ھەر ئەمەش بووە ھۆی بەدەستھێنانی ڕێزی کەسانی تر. === وتەکانی === <blockquote>کاتێک تەرازوی ناکۆکییەکان لاسەنگ دەبێت پێویستە ھێزێکی سەربازی ھەبێت دوژمن بەچۆکدا بێنێت. بەرەنگاربوونەوەی دوژمن باوەڕی مرۆڤی باوەڕدار زیاد دەکات، وەک چۆن ئاگر برێقەدانەوەی زێڕ زیاد دەکات. ژیانم بۆ کارکردن تەرخان کردووە نەک بۆ نووسین، ئەگەر یەک [[ئایەت]] فێربووم ئەوا خەڵکیش فێردەکەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=تعرف علی ابرز أقوال الشیخ أحمد یاسین|ناونیشان=https://paltoday.ps/ar/post/402135/تعرف-علی-ابرز-أقوال-الشیخ-أحمد-یاسین|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=فلسطین الیوم|زمان=ar}}</ref> باوەڕداران تێشوەکەیان لە خواوە وەردەگرن، پاشان لە ئایینەکەیان، پاشان لە خێزان و براکانیان، ئەوکات چاوەڕوانی سەرکەوتن دەکەن. ئەگەر ژیانت لە کۆکردنەوەی چەکدا بەسەربرد، کەی بەنیازی جەنگکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من الأقوال الخالدة للشھید أحمد یاسین|ناونیشان=http://www.saaid.net/mktarat/flasteen/062.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref> من ژیانم خۆشدەوێت بەڵام سەرشۆڕی و ژێردەستەیی ڕەتدەکەمەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=وحِکم|یەکەم=مَقولات|سەردێڕ=مَقولات وحِکم - أشھر وأفضل مقولات و إقتباسات أحمد یاسین|ناونیشان=https://arabic-quotes.com/authors/319/أحمد-یاسین|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=مَقولات وحِکم|زمان=ar}}</ref></blockquote> === قوتابخانەی ئەحمەد یاسین === لە ٢٢ی تشرینی دووەم ٢٠١١ [[ئیسماعیل ھەنییە]] سەرۆک وەزیرانی پێشووی فەلەستین، لەکەرتی غەزە قوتابخانەیەکی کردەوە بەناوی قوتابخانەی ئەحمەد یاسین، بۆ زیندوو ھێشتنەوەی یادی ئەحمەد یاسین، چونکە ئەو لەژیانیدا مامۆستابوو، لەشەھیدبوونی مامۆستا بوو، لە ھەڵسوکەوتەکانی مامۆستا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فلسطین أون لاین|ناونیشان=https://felesteen.ps/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=فلسطین أون لاین|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210520194347/https://felesteen.ps/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ساڵی ١٩٦١ ھاوسەرگیری لەگەڵ حەلیمە یاسین کرد، ساڵی ٢٠٢٠ لەتەمەنی ٧٦ ساڵی کۆچی دوایی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وفاة زوجة الشھید أحمد یاسین مؤسس حماس|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/الدول-العربیة/وفاة-زوجة-الشھید-أحمد-یاسین-مؤسس-حماس/1887640|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> و خاوەنی دە منداڵە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} === کتێبنامە === {{refbegin|2}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Zaki |دوایین=Chehab |سەردێڕ=Inside Hamas: The Untold Story of Militants, Martyrs and Spies |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rWEg6Tfai_oC |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٣٨٩-٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240426044637/https://books.google.com/books?id=rWEg6Tfai_oC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Jennifer |دوایین=Jefferis |سەردێڕ=Hamas: Terrorism, Governance, and Its Future in Middle East Politics: Terrorism, Governance, and Its Future in Middle East Politics |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rzRpCwAAQBAJ&pg=PA50 |ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٣٩٠٣-٠|پەڕەکان=٥٠–|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240426044640/https://books.google.com/books?id=rzRpCwAAQBAJ&pg=PA50 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kabahā |یەکەم=Muṣṭafá |سەردێڕ=The Palestinian People: Seeking Sovereignty and State |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QyTCNAEACAAJ |ساڵ=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Lynne Rienner Publishers, Incorporated |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٨٢٦-٨٨٢-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231219083406/https://books.google.com/books?id=QyTCNAEACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ilan |دوایین=Pappe |سەردێڕ=The Biggest Prison on Earth: A History of the Occupied Territories |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0hm9DwAAQBAJ&pg=PT281 |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Oneworld Publications |ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٧٤-٤٣٣-٩|پەڕەکان=٢٨١–|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240426044451/https://books.google.com/books?id=0hm9DwAAQBAJ&pg=PT281#v=onepage&q&f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ahmed Yassin|ئەحمەد یاسین}} * Reports on death ** [http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+and+Islamic+Fundamentalism-/Sheikh+Yassin+killed+in+IDF+attack+22-Mar-2004.htm "IDF strike kills Hamas leader Ahmed Yassin"] (Israeli MFA) ** {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jerusalemites.org/news/english/mar2004/22.htm |سەردێڕ=Sharon was after the Yassin's murder |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041227095408/http://jerusalemites.org/news/english/mar2004/22.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} **[http://www.scoop.co.nz/stories/WO0403/S00292.htm "Assassination of Sheik Yasin Opened Pandora's box"] ** [https://www.theguardian.com/flash/0,5860,1175454,00.html Interactive Guide: Sheikh Yassin assassination] – ''[[The Guardian]]'' * Profiles of Yassin ** [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/1695470.stm BBC obituary] ** [https://www.theguardian.com/israel/Story/0,2763,1175854,00.html ''Guardian'' obituary] * UN Response ** [https://www.nytimes.com/2004/03/26/world/us-vetoes-un-resolution-condemning-israel-for-hamas-killing.html U.S. Vetoes U.N. Resolution Condemning Israel for Hamas Killing] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئیسلام|فەلەستین|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ahmed Yassin}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:حەماس]] [[پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:ئەندامانی حەماس]] [[پۆل:ئەندامە تیرۆرکراوەکانی حەماس]] [[پۆل:سەرکردەکانی حەماس]] [[پۆل:ئیسلامییەکانی فەلەستین]] [[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:تیرۆرکردنەکان لە دەوڵەتی فەلەستین]] [[پۆل:مسوڵمانە سوننە فەلەستینییەکان]] jvgntw6i9rqd1qnblmu2b8lfldxlbkl 0 188232 1583588 1494397 2026-05-13T10:50:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583588 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Desktop-Linux-Mint.png|وێنۆک|گرتەی شاشەی کۆمەڵێ بەرنامەی خۆڕایی و سەرچاوەکراوە(FOSS): [[لینوکس مینت]]، [[فایەرفۆکس]]، [[گیمپ]] و [[ڤی ئێل سی میدیا پلەیەر|ڤی ئیڵ سی میدیا پلەیەر]]]] '''بەرنامەی خۆڕایی و سەرچاوەکراوە''' ('''FOSS''') ھەموو ئەو [[نەرمامێر|بەرنامانە]] دەگرێتەوە کە [[نەرمامێرە خۆڕایییەکان|خۆڕایی]]ە و [[نەرمامێری سەرچاوە کراوە|سەرچاوەکراوە]]ن{{تێبینی|FOSS is an inclusive term that covers both [[free software]] and [[open-source software]], which despite describing similar development models, have differing cultures and philosophies.{{sfn|Feller|2005|pages=89, 362}} ''Free'' refers to the users' freedom to copy and re-use the software. The [[Free Software Foundation]], an organization that advocates the free software model, suggests that to understand the concept, one should "think of free as in free speech, not as in free beer". (See {{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان = https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html | بڵاوکەرەوە = GNU.org | سەردێڕ = The Free Software Definition | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی شوباتی ٢٠١٠ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ | archive-url = https://web.archive.org/web/20131014132149/https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html | url-status = dead }}) Free software focuses on the fundamental freedoms it gives to users, whereas open source software focuses on the perceived strengths of its peer-to-peer development model.{{sfn|Feller|2005|pages=101–106, 110–111}} FOSS is a term that can be used without particular bias towards either political approach.}} ھەموو کەسێک دەتوانێت بە مۆڵەتی خۆڕایی بەکاریان بھێنێت بۆ مەبەستی خوێندن و فێربوون، یان گۆڕانکاری تێدا بکات بەھەر جۆرێک خۆی بییەوێ. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|ئابووری}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێرە خۆڕایییەکان|*]] nog72yl2qsw5pqm7xf9js016gtjjg3y 0 189010 1583344 1556189 2026-05-12T12:56:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583344 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕێکخستن|date=ئاب ٢٠٢١}} }} [[پەڕگە:Eritrea_at_the_2020_Summer_Olympics_Parade_of_Nations.jpg|وێنۆک]] '''ئاڵاھەڵگرانی وڵات لە ئۆڵمپیادی ھاویینەی ٢٠٢٠''' یەکێک لە بڕگە سەرەکییەکانی ئاھەنگی کردنەوەی ئۆڵمپیاد بریتییە لە ڕێپێوان یاخود نمایشی ھاتنەناوەوەی وەرزشوانانی وڵاتە بەشداربووەکانە بۆ ناو یاریگا. لە ئاھەنگی کردنەوەی ئۆڵمپیاد کە لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١. وەرزشوانان و بەرپرسانی تیمەکان بە سڵاوکردن و دەربرینی دڵخوشی خۆیان لە دوای ئاڵای ولاتەکەیان کە لەلایەن کەسێک یان دووکەسەوە ھەڵدەگیرێت پۆل پۆل دەچنە ناو یاریگاوە. بۆیەکەم جاریش لە ئۆڵمپیاد ڕێگا درا کە دووکەس (یەک نێر، یەک مێ)ببنە ئاڵاھەڵگری ولاتەکەیان. ئەو وەرزشوانانەی لە ھەفتەی یەکەم ڕکابەری دەکەن لەسەر مەدالیاکان ھاتنە ناو یاریگا و و ئەو وەرزشوانانەی لە ھەفتەی کۆتای ئۆڵمپیاد ڕکابەری دەکەن لە ڕۆژی ڕێورەسمی داخستنی ئۆڵمپیاد دێنەناو یاریگاوە. یارییەکانی ئۆڵمپیاد بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ٢٤ی تەممووزەی ٢٠٢٠ دواخرا بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١. == ڕیزبەندی == وەک وڵاتی ئەنجامدەری ئۆڵمپیاد یۆنان یەکەم وڵات بوو ھاتنە ناو یاریگاوە پاشان تیمی لێژنەی ئۆڵمپی نێودەوڵەتی کە لەوەرزشوانە پەنابەراەکان پێک ھاتبوون ھاتنە ناو یاریگاوە. بریاردرا فەرەنسا وەک ولاتی میوانداری ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤، ئەمریکا وەک میوانداری ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٨ لە کۆتاییدا بێنە ناویاریگاوە. دواین وەفدیش وەرزشوانانی ژاپۆن بوون وەک ولاتی میوانداری ئۆڵمپیاد. ناوی سەرجەم وڵاتە بەشداربووەکان یەکەم جار بە زمانی فەرەنسی پاشان ئینگلیزی ئینجا بە ژاپۆنی خوێندرانەوە == تیم و ئاڵاھەڵگر == لە ٢٤ی مارسی ٢٠٢٠ لێژنەی ئۆڵمپی نێودەولەتی ڕایگەیەند کە بژاردەی ئەوە دراوە بە وڵاتەکان دووکەس (یەک نێر، یەک مێ) ببنە ئاڵاھەڵگری وڵاتەکانیان. ئەمەش وەک ھەواڵیک بۆ برەودان بە یەکسانی نێوان ڕەگەزەکان. لەم لیستەدا ناوی وڵاتەکان بەپێی حەرفی ئینگلیزی ڕیزبەند کراوە (جکە لە یۆنان و تیمی لێژنەی ئۆڵمپی نێودەولەَتی، فەرەنسا، ئەمریکا، ژاپۆن) ھەروەھا ناوی، ولات بە ژاپۆنی و ناوی ئاڵاھەڵگران و پیشەی وەرزشیان. {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |+ |- ! ژمارە ! وڵات ! بە ژاپۆنی<ref name="flag bearer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://stillmed.olympics.com/media/Documents/News/2021/07/Tokyo-2020-Opening-Ceremony-Flag-bearers-Marching-order.pdf?_ga=2.102815936.153545534.1628010172-585795398.1627155169|سەردێڕ=Tokyo 2020 Opening Ceremony Flag bearers Marching order|بڵاوکەرەوە=IOC |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> ! [[ڕۆماجی|خوێندنەوەی ژاپۆنی]] !class="unsortable" width=170|ئاڵاھەڵگر (کان) !width=110|وەرزش (ەکان) !class="unsortable" |سەرچاوەکان |- |align=center rowspan=2| 1 || rowspan=2| {{flagIOCteam|GRE|2020 Summer}} || rowspan=2| ギリシャ || rowspan=2| Girisha || [[Anna Korakaki]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Korakaki and Petrounias to lead Parade of Nations at Tokyo Olympics |ناونیشان=https://www.ekathimerini.com/news/1163748/korakaki-and-petrounias-to-lead-parade-of-nations-at-tokyo-olympics/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=www.ekathimerini.com |زمان=en}}</ref><ref name="flag bearer"/> |- | [[Eleftherios Petrounias]] || [[Gymnastics at the 2020 Summer Olympics|Gymnastics]] |- |align=center rowspan=2| 2 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|EOR|2020 Summer}} ||rowspan=2| 難民選手団 ||rowspan=2| Nanmin Senshu-dan{{efn|Short name ''Équipe olympique des réfugiés/Refugee Olympic Team/難民選手団'' on the panels and as announced.<ref>https://news.kbs.co.kr/news/view.do?ncd=5241167</ref>}} || [[Yusra Mardini]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.eurosport.com/olympics/tokyo-2020/2020/refugee-olympic-team-who-are-the-athletes-at-the-tokyo-olympics-opening-ceremony-and-what-countries-_sto8430962/story.shtml|سەردێڕ=Refugee Olympic Team: Who Are the Athletes at the Tokyo Olympics Opening Ceremony and What Countries Do They Come From?|یەکەم=Dan|دوایین=Gibbs|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref name="flag bearer"/> |- | [[Tachlowini Gabriyesos]]|| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 3 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ISL|2020 Summer}} ||rowspan=2| アイスランド ||rowspan=2| Aisurando || [[Snæfríður Jórunnardóttir]] ||rowspan=2| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fánaberar á setningarhátíð ÓL í Tókýó|trans-title=Flag bearers at the inauguration ceremony of the Olympic Games in Tokyo|زمان=is|ناونیشان=https://www.isi.is/frettir/frett/2021/07/22/Fanaberar-a-setningarhatid-OL-i-Tokyo/|بڵاوکەرەوە=[[National Olympic and Sports Association of Iceland|Icelandic Olympic Committee]]|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-date=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722211516/https://www.isi.is/frettir/frett/2021/07/22/Fanaberar-a-setningarhatid-OL-i-Tokyo/|url-status=dead}}</ref><ref name="flag bearer"/> |- |[[Anton McKee]] |- |align=center rowspan=2| 4 || rowspan=2| {{flagIOCteam|IRL|2020 Summer}} || rowspan=2| アイルランド || rowspan=2| Airurando || [[Kellie Harrington]] || rowspan=2| [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] || rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Two Team Ireland flagbearers selected for Tokyo 2020 opening ceremony|ناونیشان=https://olympics.ie/two-team-ireland-flagbearers-selected-for-tokyo-2020-opening-ceremony/|ئیش=Olympic Federation of Ireland|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref name="flag bearer"/> |- |[[Brendan Irvine]] |- |align=center rowspan=2| 5 || rowspan=2| {{flagIOCteam|AZE|2020 Summer}} || rowspan=2| アゼルバイジャン || rowspan=2| Azerubaijan || [[Farida Azizova]]|| [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] || rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Rustam Orujov to bear Azerbaijani flag in Tokyo |ناونیشان=https://www.azernews.az/sports/180574.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Azernews |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tokyo 2020: Farida Azizova will also be flagbearer together with Rustam Orujov |ناونیشان=https://apa.az/en/xeber/olympiad/tokyo-2020-farida-azizova-will-also-be-flagbearer-together-with-rustam-orujov-353772 |وێبگە=Apa.az |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref><ref name="flag bearer"/> |- |[[Rustam Orujov|Rüstəm Orucov]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center rowspan=2| 6 || rowspan=2| {{flagIOCteam|AFG|2020 Summer}} || rowspan=2| アフガニスタン || rowspan=2| Afuganisutan || [[Farzad Mansouri]] || [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] ||rowspan=2|<ref name="flag bearer"/> |- |[[Kamia Yousufi]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center| 7 || {{flagIOCteam|UAE|2020 Summer}} || アラブ首長国連邦 || Arabu Shuchōkoku Renpō || [[Yousuf Al-Matrooshi]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || |- |align=center rowspan=2| 8 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ALG|2020 Summer}} ||rowspan=2| アルジェリア ||rowspan=2| Arujeria || [[Amel Melih]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=JO-2020: Mohamed Flissi et Amel Melih porte-drapeaux de la délégation algérienne |ناونیشان=https://www.aps.dz/sport/124899-jo-2020-mohamed-flissi-et-amel-melih-porte-drapeaux-de-la-delegation-algerienne |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|agency=Algerie Presse Service |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=fr}}</ref><ref name="flag bearer"/> |- |[[Mohamed Flissi]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 9 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ARG|2020 Summer}} ||rowspan=2| アルゼンチン ||rowspan=2| Aruzenchin || [[Cecilia Carranza]] ||rowspan=2| [[Sailing at the 2020 Summer Olympics|Sailing]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Lange y Carranza serán los abanderados en Tokio|trans-title=Lange and Carranza will be the flag bearers in Tokyo|ناونیشان=https://www.ole.com.ar/poli/juegos-olimpicos-abanderados_0_Zum7ggGoL.html|ئیش=[[Olé (sports newspaper)|Olé]]|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|زمان=es}}</ref><ref name="flag bearer"/> |- |[[Santiago Lange]] |- |align=center rowspan=2| 10 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ARU|2020 Summer}} ||rowspan=2| アルバ ||rowspan=2| Aruba || [[Allyson Ponson]] ||rowspan=2| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- |[[Mikel Schreuders]] |- |align=center rowspan=2| 11 || rowspan=2| {{flagIOCteam|ALB|2020 Summer}} || rowspan=2| アルバニア || rowspan=2| Arubania || [[Luiza Gega]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- |[[Briken Calja]]||[[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] |- |align=center rowspan=2| 12 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ARM|2020 Summer}} ||rowspan=2| アルメニア ||rowspan=2| Arumenia || [[Varsenik Manucharyan]]{{ھن}}|| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Tokyo 2020: Swimmer Manucharyan, boxer Bachkov to be Armenia flag bearers|زمان=en|ناونیشان=https://sport.news.am/eng/news/123745/tokyo-2020-swimmer-manucharyan-boxer-bachkov-to-be-armenia-flag-bearers.html|بڵاوکەرەوە=Armenia News - NEWS.am|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Hovhannes Bachkov]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 13 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ANG|2020 Summer}} ||rowspan=2| アンゴラ ||rowspan=2| Angora || [[Natália Bernardo]] || [[Handball at the 2020 Summer Olympics|Handball]]||rowspan=2| |- |[[Matias Montinho]] || [[Sailing at the 2020 Summer Olympics|Sailing]] |- |align=center rowspan=2| 14 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ANT|2020 Summer}} ||rowspan=2| アンティグア・バーブーダ ||rowspan=2| Antigua Bābūda || [[Samantha Roberts]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- |[[Cejhae Greene]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 15 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|AND|2020 Summer}} ||rowspan=2| アンドラ ||rowspan=2| Andora || [[Mònica Dòria]]{{ھن}}|| [[Canoeing at the 2020 Summer Olympics|Canoeing]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=La palista Mònica Dòria será la abanderada de Andorra en Tokio 2021 |trans-title=Canoeist Mònica Dòria will be Andorra's flag bearer in Tokyo 2020|ناونیشان=https://www.europapress.es/catalunya/andorra-01111/noticia-palista-monica-doria-sera-abanderada-andorra-tokio-2021-20210625153440.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]}}</ref> |- |[[Pol Moya]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 16 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|YEM|2020 Summer}} ||rowspan=2| イエメン ||rowspan=2| Iemen || [[Yasameen Al Raimi]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] ||rowspan=2| |- |[[Ahmed Ayash]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center rowspan=2| 17 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ISR|2020 Summer}} ||rowspan=2| イスラエル ||rowspan=2| Isuraeru || [[Hanna Knyazyeva-Minenko]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israel selects its Tokyo Olympic flag bearers|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-selects-its-tokyo-olympic-flag-bearers/|ئیش=[[Times of Israel]]|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Yakov Toumarkin]]||[[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 18 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ITA|2020 Summer}} ||rowspan=2| イタリア ||rowspan=2| Itaria || [[Jessica Rossi]]{{ھن}}|| [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Rossi and Viviani to make history as first dual Italian flagbearers at Tokyo 2020|ناونیشان=https://www.insidethegames.biz/articles/1108041/tokyo-2020-olympics-italy-flagbearer|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[Inside the Games]] |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Elia Viviani]] ||[[Cycling at the 2020 Summer Olympics|Cycling]] |- |align=center rowspan=2| 19 || rowspan=2|{{flagIOCteam|IRQ|2020 Summer}} ||rowspan=2| イラク ||rowspan=2| Iraku || [[Fatimah Al-Kaabi]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] || rowspan=2| |- |[[Mohammed Al-Khafaji]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] |- |align=center rowspan=2| 20 || rowspan=2| {{flagIOCteam|IRI|name=Islamic Republic of Iran|2020 Summer}} ||rowspan=2| イラン・イスラム共和国 || rowspan=2|Iran Isuramu Kyōwakoku || [[Hanieh Rostamian]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] || rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Woman shooter Rostamian named Iran's flagbearer in Tokyo|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/462904/Woman-shooter-Rostamian-named-Iran-s-flagbearer-in-Tokyo|ئیش=Tehran Times|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Samad Nikkhah Bahrami]] || [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|Basketball]] |- |align=center rowspan=2| 21 || rowspan=2|{{flagIOCteam|IND|2020 Summer}} ||rowspan=2| インド ||rowspan=2| Indo || [[Mary Kom]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Tokyo Olympics: Huge honour to be named flag bearer alongside incredible Mary Kom, says Manpreet|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/tokyo-olympics-huge-honour-to-be-named-flag-bearer-alongside-incredible-mary-kom-says-manpreet/articleshow/84145053.cms|ئیش=[[The Times of India]]|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Manpreet Singh (field hockey)|Manpreet Singh]] || [[Field hockey at the 2020 Summer Olympics|Field hockey]] |- |align=center | 22 || {{flagIOCteam|INA|2020 Summer}} || インドネシア || Indoneshia || [[Rio Waida]]{{efn|Originally, weightlifter [[Nurul Akmal]] was also chosen as co-flagbearer during the opening ceremony.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ayudiana |یەکەم١=Syofi |دوایین٢=Khairany |یەکەم٢=Rr. Cornea |سەردێڕ=Rio Waida dan Nurul Akmal akan jadi pembawa bendera di Olimpiade Tokyo |trans-title=Rio Waida and Nurul Akmal will be flag bearers at the Tokyo Olympics |ناونیشان=https://www.antaranews.com/berita/2256074/rio-waida-dan-nurul-akmal-akan-jadi-pembawa-bendera-di-olimpiade-tokyo |وێبگە=Antara |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|زمان=id |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210723052533/https://www.antaranews.com/berita/2256074/rio-waida-dan-nurul-akmal-akan-jadi-pembawa-bendera-di-olimpiade-tokyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> In fact, Rio eventually became the sole flagbearer.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Begini Tampilan Kontingen Indonesia dalam upacara Pembukaan Olimiade Tokyo|ناونیشان=https://sport.tempo.co/read/1486600/begini-tampilan-kontingen-indonesia-dalam-upacara-pembukaan-olimpiade-tokyo|ئیش=Tempo.co|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١}}</ref>}} || [[Surfing at the 2020 Summer Olympics|Surfing]] || |- |align=center rowspan=2| 23 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|UGA|2020 Summer}} ||rowspan=2| ウガンダ ||rowspan=2| Uganda || [[Kirabo Namutebi]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || rowspan=2| |- | [[Shadiri Bwogi]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 24 || rowspan=2| {{flagIOCteam|UKR|2020 Summer}} ||rowspan=2| ウクライナ ||rowspan=2| Ukuraina || [[Olena Kostevych]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Прапор України на відкритті Олімпіади в Токіо будуть нести Олена Костевич і Богдан Нікішин|trans-title=The flag of Ukraine at the opening of the Olympics in Tokyo will be carried by Elena Kostevich and Bogdan Nikishin |زمان=uk|ناونیشان=https://www.unn.com.ua/uk/news/1937284-prapor-ukrayini-na-vidkritti-olimpiadi-v-tokio-budut-nesti-olena-kostevich-i-bogdan-nikishin|بڵاوکەرەوە=Українські національні новини (Ukrainian National News)|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Bohdan Nikishyn]] || [[Fencing at the 2020 Summer Olympics|Fencing]] |- |align=center rowspan=2| 25 || rowspan=2|{{flagIOCteam|UZB|2020 Summer}} ||rowspan=2| ウズベキスタン ||rowspan=2| Uzubekisutan || [[Oksana Chusovitina]] || [[Gymnastics at the 2020 Summer Olympics|Gymnastics]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Флаг Узбекистана в Токио понесут Оксана Чусовитина и Бобо-Усмон Батуров|trans-title=Oksana Chusovitina and Bobo-Usmon Baturov will carry the flag of Uzbekistan in Tokyo|ناونیشان=https://nuz.uz/sport/1203664-flag-uzbekistana-v-tokio-ponesut-oksana-chusovitina-i-bobo-usmon-baturov.html|ئیش=nuz.uz|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=ru|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210717165225/https://nuz.uz/sport/1203664-flag-uzbekistana-v-tokio-ponesut-oksana-chusovitina-i-bobo-usmon-baturov.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Bobo-Usmon Baturov]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 26 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|URU|2020 Summer}} ||rowspan=2| ウルグアイ ||rowspan=2| Uruguai || [[Déborah Rodríguez]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Inzaurralde |یەکەم١=Luis Eduardo |سەردێڕ=Cetraro y Déborah Rodríguez serán los abanderados de Uruguay en los JJOO de Tokio 2020 |ناونیشان=https://www.elobservador.com.uy/nota/cetraro-y-deborah-rodriguez-seran-los-abanderados-de-uruguay-en-los-jjoo-de-tokio-2020-202178155459 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=El Observador}}</ref> |- | [[Bruno Cetraro]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] |- |align=center rowspan=2| 27 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GBR|2020 Summer}} ||rowspan=2| 英国 ||rowspan=2| Eikoku || [[Hannah Mills]] || [[Sailing at the 2020 Summer Olympics|Sailing]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sailor Mills and rower Sbihi named as Britain's flagbearers for Tokyo 2020|زمان=en|ناونیشان=https://www.insidethegames.biz/articles/1110579/mills-and-sbihi-carry-gb-flag-at-tokyo|بڵاوکەرەوە=[[Inside the Games]]|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Moe Sbihi]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] |- |align=center rowspan=2| 28 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|IVB|name=Virgin Islands, British|2020 Summer}} ||rowspan=2| 英領バージン諸島 ||rowspan=2| Ei-ryō Bājin Shotō || [[Elinah Phillip]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=McMaster, Malone & Phillip to rep VI @ Olympic Games in Tokyo {{!}} Virgin Islands News Online |ناونیشان=http://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/mcmaster-malone-phillip-to-rep-vi-olympic-games-in-tokyo |وێبگە=www.virginislandsnewsonline.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Kyron McMaster]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 29 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ECU|2020 Summer}} ||rowspan=2| エクアドル ||rowspan=2| Ekuadoru || [[Neisi Dajomes]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Neisi Dajomes y Julio Castillo, los abanderados de Ecuador para Tokio 2020|trans-title=Neisi Dajomes and Julio Castillo will be Ecuador's flag bearer in Tokyo 2020|زمان=es|ناونیشان=https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/neisi-dajomes-y-julio-castillo-los-abanderados-de-ecuador-para-tokio-2020|ئیش=[[Olympics]]|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210630024326/https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/neisi-dajomes-y-julio-castillo-los-abanderados-de-ecuador-para-tokio-2020|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Julio Castillo]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 30 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|EGY|2020 Summer}} ||rowspan=2| エジプト ||rowspan=2| Ejiputo || [[Hedaya Malak]] || [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] || rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hedaya Malak, Alaa Abouelkassem to Carry Egypt's Flag at Tokyo 2020 Olympics|ناونیشان=https://egyptianstreets.com/2021/07/20/hedaya-malak-alaa-abouelkassem-to-carry-egypts-flag-at-tokyo-2020-olympics/}}</ref> |- | [[Alaaeldin Abouelkassem]] || [[Fencing at the 2020 Summer Olympics|Fencing]] |- |align=center rowspan=2| 31 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|EST|2020 Summer}} ||rowspan=2| エストニア ||rowspan=2| Esutonia || [[Dina Ellermann]] || [[Equestrian at the 2020 Summer Olympics|Equestrian]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Eesti lippu kannavad OM-i avatseremoonial Ellermann ja Endrekson|زمان=Estonian|trans-title=Ellermann and Endrekson will fly the Estonian flag at the OG opening ceremony|بڵاوکەرەوە=[[Estonian Olympic Committee]]|ناونیشان=https://www.eok.ee/organisatsioon/uudised/eesti-lippu-kannavad-om-i-avatseremoonial-ellermann-ja-endrekson|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Tõnu Endrekson]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] |- |align=center rowspan=2| 32 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SWZ|2020 Summer}} ||rowspan=2| エスワティニ ||rowspan=2| Esuwatini || [[Robyn Young (swimmer)|Robyn Young]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || rowspan=2| |- |[[Thabiso Dlamini]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center | 33 || {{flagIOCteam|ETH|2020 Summer}} || エチオピア || Echiopia || [[Abdelmalik Muktar]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || |- |align=center rowspan=2| 34 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ERI|2020 Summer}} ||rowspan=2| エリトリア ||rowspan=2| Eritoria || [[Nazret Weldu]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- |[[Ghirmai Efrem]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 35 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ESA|2020 Summer}} ||rowspan=2| エルサルバドル ||rowspan=2| Erusarubadoru || [[Celina Márquez]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Team ESA: abanderados y últimos preparativos a JJOO Tokio 2020|زمان=es|trans-title=Team ESA: flag bearers and final preparations for Tokyo 2020 Olympics|ئیش=ContraPunto El Salvador|ناونیشان=https://www.contrapunto.com.sv/team-esa-abanderados-y-ultimos-preparativos-a-jjoo-tokio-2020/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Enrique Arathoon]] || [[Sailing at the 2020 Summer Olympics|Sailing]] |- |align=center rowspan=2| 36 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|AUS|2020 Summer}} ||rowspan=2| オーストラリア ||rowspan=2| Ōsutoraria || [[Cate Campbell]]||[[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Australian Olympic Team Flagbearers Announced|ناونیشان=https://www.olympics.com.au/news/australian-olympic-team-flagbearers-announced/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[Australian Olympic Committee]]}}</ref> |- |[[Patty Mills]] || [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|Basketball]] |- |align=center rowspan=2| 37 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|AUT|2020 Summer}} ||rowspan=2| オーストリア ||rowspan=2| Ōsutoria || [[Tanja Frank]] ||rowspan=2| [[Sailing at the 2020 Summer Olympics|Sailing]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Unsere Fahnenträger für Tokyo 2020|trans-title=Our flagbearers for Tokyo 2020|ناونیشان=https://www.olympia.at/main.asp?kat1=87&kat2=538&vid=1&NID=30223&DDate=05072021|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[Austrian Olympic Committee]]|زمان=de}}</ref> |- |[[Thomas Zajac]] |- |align=center | 38 || {{flagIOCteam|OMA|2020 Summer}} || オマーン || Omān || [[Issa Al-Adawi]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Adawi to be flag-bearer at Tokyo Olympics|بڵاوکەرەوە=[[Muscat Daily]]|ناونیشان=https://muscatdaily.com/Sports/391272/Adawi-to-be-flag-bearer-at-Tokyo-Olympics|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709183706/https://muscatdaily.com/Sports/391272/Adawi-to-be-flag-bearer-at-Tokyo-Olympics|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |align=center rowspan=2| 39 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|NED|2020 Summer}} ||rowspan=2| オランダ ||rowspan=2| Oranda || [[Keet Oldenbeuving]] || [[Skateboarding at the 2020 Summer Olympics|Skateboarding]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Martina en 'Skatekeet' Oldenbeuving vlaggendragers tijdens Olympische Spelen|زمان=nl|trans-title=Martina and skateboarder Oldenbeauving will carry the flag at the Games|بڵاوکەرەوە=[[Nederlandse Omroep Stichting]]|ناونیشان=https://nos.nl/artikel/2387552-martina-en-skatekeet-oldenbeuving-vlaggendragers-tijdens-olympische-spelen|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Churandy Martina]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 40 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GHA|2020 Summer}} ||rowspan=2| ガーナ ||rowspan=2| Gāna || [[Nadia Eke]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tokyo 2020: Nadia Eke to lead Team Ghana as flagbearer at Opening Ceremony|ناونیشان=http://www.businessghana.com/site/news/sports/241936/Tokyo-2020:-Nadia-Eke-to-lead-Team-Ghana-as-flagbearer-at-Opening-Ceremony|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=BusinessGhana}}</ref> |- | [[Sulemanu Tetteh]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 41 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CPV|2020 Summer}} ||rowspan=2| カーボベルデ ||rowspan=2| Kāboberude || [[Jayla Pina]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] || rowspan=2| |- |[[Jordin Andrade]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 42 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GUY|2020 Summer}} ||rowspan=2| ガイアナ ||rowspan=2| Gaiana || [[Chelsea Edghill]] || [[Table tennis at the 2020 Summer Olympics|Table tennis]] || rowspan=2| |- |[[Andrew Fowler (swimmer)|Andrew Fowler]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 43 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|KAZ|2020 Summer}} ||rowspan=2| カザフスタン ||rowspan=2| Kazafusutan || [[Olga Rypakova]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Kazakh President Meets with Members of National Olympic Team|ئیش=The Astana Times|ناونیشان=https://astanatimes.com/2021/07/kazakh-president-meets-with-members-of-national-olympic-team/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Kamshybek Kunkabayev]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 44 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|QAT|2020 Summer}} ||rowspan=2| カタール ||rowspan=2| Katāru || [[Tala Abujbara]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Tala Abu Jubara and Mohamed Al Rumaihi to raise Qatar's flags at Olympics Opening Ceremony|ئیش=iloveqatar.net|ناونیشان=https://www.iloveqatar.net/news/sports/tala-abu-jubara-mohamed-al-rumaihi-qatar-flags-tokyo-2020-olympics-opening-ceremony|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Mohammed Al-Rumaihi]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] |- |align=center rowspan=2| 45 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CAN|2020 Summer}} ||rowspan=2| カナダ ||rowspan=2| Kanada || [[Miranda Ayim]] || [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|Basketball]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Miranda Ayim, Nathan Hirayama named Canada's flag-bearers at Tokyo Olympics opening ceremony|ئیش=[[Toronto Star]]|شوێن=Toronto, Ontario, Canada|ناونیشان=https://www.thestar.com/sports/olympics/2021/07/19/miranda-ayim-nathan-hirayama-named-canadas-flagbearers-at-tokyo-olympics-opening-ceremony.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nichols|یەکەم=Paula|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ayim and Hirayama to be Team Canada's Opening Ceremony flag bearers for Tokyo 2020|ناونیشان=https://olympic.ca/2021/07/19/ayim-and-hirayama-to-be-team-canadas-opening-ceremony-flag-bearers-for-tokyo-2020/|وێبگە=www.olympic.ca/|بڵاوکەرەوە=[[Canadian Olympic Committee]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Nathan Hirayama]] || [[Rugby sevens at the 2020 Summer Olympics|Rugby sevens]] |- |align=center rowspan=2| 46 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GAB|2020 Summer}} ||rowspan=2| ガボン ||rowspan=2| Gabon || [[Aya Mpali|Aya Girard de Langlade Mpali]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Anthony Obame|Anthony Mylann Obame]] || [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] |- |align=center rowspan=2| 47 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CMR|2020 Summer}} ||rowspan=2| カメルーン ||rowspan=2| Kamerūn || [[Joseph Essombe]] || [[Wrestling at the 2020 Summer Olympics|Wrestling]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=2021 Olympics: Cameroon challenges team to bring back medals|بڵاوکەرەوە=Journal du Cameroun|ناونیشان=https://www.journalducameroun.com/en/2021-olympics-cameroon-challenges-team-to-bring-back-medals/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709184146/https://www.journalducameroun.com/en/2021-olympics-cameroon-challenges-team-to-bring-back-medals/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Albert Mengue Ayissi]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 48 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GAM|name=Gambia|2020 Summer}} ||rowspan=2| ガンビア ||rowspan=2| Ganbia || [[Gina Bass]] || rowspan=2|[[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- |[[Ebrima Camara]] |- |align=center rowspan=2| 49 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CAM|2020 Summer}} ||rowspan=2| カンボジア ||rowspan=2| Kanbojia || [[Kheun Bunpichmorakat]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- |[[Pen Sokong]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 50 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MKD|2020 Summer}} ||rowspan=2| 北マケドニア ||rowspan=2| Kita Makedonia || [[Arbresha Rexhepi]] || rowspan=2|[[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Георгиевски ќе го носи македонското знаме во Токио|زمان=mk|trans-title=Georgievski will carry the Macedonian flag in Tokyo|بڵاوکەرەوە=[[Nova Makedonija]]|ناونیشان=https://www.novamakedonija.com.mk/sport/sportovi/георгиевски-ќе-го-носи-македонското-з/?fbclid=IwAR3l3HgYbxAdHLyZneZ24uX3jC2GUq5AO-l4TRIWXBrlILxj1L4ycu7ubfY|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Dejan Georgievski]] |- |align=center | 51 || {{flagIOCteam|GUI|2020 Summer}} || ギニア || Ginia || Games Volunteer || N/A || |- |align=center rowspan=2| 52 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GBS|2020 Summer}} ||rowspan=2| ギニアビサウ ||rowspan=2| Giniabisau || [[Taciana Cesar]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] ||rowspan=2| |- |[[Augusto Midana]] || [[Wrestling at the 2020 Summer Olympics|Wrestling]] |- |align=center rowspan=2| 53 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CYP|2020 Summer}} ||rowspan=2| キプロス ||rowspan=2| Kipurosu || [[Andri Eleftheriou]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Οι 15 πρεσβευτές μας στην Ολυμπιάδα του Τόκιο|ناونیشان=https://city.sigmalive.com/article/2021/7/8/oi-15-presbeutes-mas-sten-olumpiada-tou-tokio/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=sigmalive.com|زمان=en}}</ref> |- |[[Pavlos Kontides]] || [[Sailing at the 2020 Summer Olympics|Sailing]] |- |align=center rowspan=2| 54 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CUB|2020 Summer}} ||rowspan=2| キューバ ||rowspan=2| Kyūba || [[Yaime Pérez]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mijaín López y Yaimé Pérez abanderados olímpicos de Cuba|trans-title=Mijaín López and Yaimé Pérez as Cuba's Olympic flag bearers|بڵاوکەرەوە=[[Prensa Latina]]|ناونیشان=https://www.prensa-latina.cu/index.php?o=rn&id=461188&SEO=mijain-lopez-y-yaime-perez-abanderados-olimpicos-de-cuba|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210710004534/https://www.prensa-latina.cu/index.php?o=rn&id=461188&SEO=mijain-lopez-y-yaime-perez-abanderados-olimpicos-de-cuba|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |[[Mijaín López]] || [[Wrestling at the 2020 Summer Olympics|Wrestling]] |- |align=center rowspan=2| 55 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|KIR|2020 Summer}} ||rowspan=2| キリバス ||rowspan=2| Kiribasu || [[Kinaua Biribo]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]]||rowspan=2| |- |[[Ruben Katoatau]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] |- |align=center rowspan=2| 56 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|KGZ|2020 Summer}} ||rowspan=2| キルギス ||rowspan=2| Kirugisu || [[Kanykei Kubanychbekova]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Olympics-Mask-shy Kyrgyzstan, Tajikistan rain on COVID-compliant opening parade|بڵاوکەرەوە=[[Reuters]]|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-olympics-2020-ceremony-kyrgyzstan-idUSKBN2ET1CA|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Denis Petrashov]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 57 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GUA|2020 Summer}} ||rowspan=2| グアテマラ ||rowspan=2| Guatemara || [[Mirna Ortiz]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mirna Ortiz y Juan Ignacio Maegli serán los abanderados de Guatemala para Tokio|trans-title=Mirna Ortiz and Juan Ignacio Maegli will be Guatemala's flag bearers for Tokyo|بڵاوکەرەوە=[[ESPN]]|ناونیشان=https://www.espn.com.ar/futbol/guatemala/nota/_/id/8821155/mirna-ortiz-juan-ignacio-maegli-abanderados-guatemala-tokio|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[Juan Ignacio Maegli]] || [[Sailing at the 2020 Summer Olympics|Sailing]] |- |align=center rowspan=2| 58 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GUM|2020 Summer}} ||rowspan=2| グアム ||rowspan=2| Guamu || [[Regine Tugade]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- |[[Joshter Andrew]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center rowspan=2| 59 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|KUW|2020 Summer}} ||rowspan=2| クウェート ||rowspan=2| Kuwēto || [[Lara Dashti]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || rowspan=2| |- | [[Talal Al-Rashidi]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] |- |align=center rowspan=2| 60 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|COK|2020 Summer}} ||rowspan=2| クック諸島 ||rowspan=2| Kukku Shotō || [[Kirsten Fisher-Marsters]] || rowspan=2| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || rowspan=2| |- | [[Wesley Roberts (swimmer)|Wesley Roberts]] |- |align=center rowspan=2| 61 || rowspan=2| {{flagIOCteam|GRN|2020 Summer}} ||rowspan=2| グレナダ ||rowspan=2| Gurenada || [[Kimberly Ince]] ||rowspan=2|[[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Delron Felix]] |- |align=center rowspan=2| 62 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CRO|2020 Summer}} ||rowspan=2| クロアチア ||rowspan=2| Kuroachia || [[Sandra Perković]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Croatia announces flag bearers for Olympic Games in Tokyo|ناونیشان=https://www.croatiaweek.com/croatia-announces-flag-bearers-for-olympic-games-in-tokyo/|ئیش=Croatia Week|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Josip Glasnović]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] |- |align=center rowspan=2| 63 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CAY|2020 Summer}} ||rowspan=2| ケイマン諸島 ||rowspan=2| Keiman Shotō || [[Jillian Crooks]] ||rowspan=2| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Cayman Islands Olympic Committee|زمان=en|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CRlxLZcH2iu/|بڵاوکەرەوە=[[Cayman Islands Olympic Committee]]|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Brett Fraser]] |- |align=center rowspan=2| 64 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|KEN|2020 Summer}} ||rowspan=2| ケニア ||rowspan=2| Kenia || [[Mercy Moim]] || [[Volleyball at the 2020 Summer Olympics|Volleyball]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Kenyan flag-bearers at Tokyo 2020 opening ceremony confirmed|ئیش=Xinhuanet|ناونیشان=http://www.xinhuanet.com/english/africa/2021-07/17/c_1310067617.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210717160800/http://www.xinhuanet.com/english/africa/2021-07/17/c_1310067617.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |[[Andrew Amonde]] || [[Rugby sevens at the 2020 Summer Olympics|Rugby sevens]] |- |align=center rowspan=2| 65 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CIV|name=Côte d'Ivoire|2020 Summer}} ||rowspan=2| コートジボワール ||rowspan=2| Kōtojibowāru || [[Marie-Josée Ta Lou]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=JO de Tokyo: Ta Lou Marie-Josée porte drapeau de la Côte d'Ivoire|زمان=fr|trans-title=Tokyo Olympics: Marie-Josée Ta Lou will be Côte d'Ivoire's flag bearer|بڵاوکەرەوە=Mondialsport.ci|ناونیشان=https://mondialsport.ci/jo-de-tokyo-ta-lou-marie-josee-porte-drapeau-de-la-cote-d-ivoire-15172.sport|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Cheick Sallah Cissé]] || [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] |- |align=center rowspan=2| 66 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CRC|2020 Summer}} ||rowspan=2| コスタリカ ||rowspan=2| Kosutarika || [[Andrea Vargas]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Andrea Vargas será la quinta mujer abanderada de Costa Rica en Juegos Olímpicos|زمان=es|trans-title=Andrea Vargas will be Costa Rica's fifth female flag bearer at the Olympics|بڵاوکەرەوە=Delfino.cr|ناونیشان=https://delfino.cr/2021/06/andrea-vargas-sera-la-quinta-mujer-abanderada-de-costa-rica-en-juegos-olimpicos|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Ian Sancho Chinchila]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center rowspan=2| 67 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|KOS|2020 Summer}} ||rowspan=2| コソボ ||rowspan=2| Kosobo || [[Majlinda Kelmendi]] ||rowspan=2| [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=11 sportistët që do të përfaqësojnë Kosovën në Tokio 2020|زمان=sq|بڵاوکەرەوە=[[Kallxo]]|ناونیشان=https://kallxo.com/sport/11-sportistet-qe-do-te-perfaqesojne-kosoven-ne-tokio-2020/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Akil Gjakova]] |- |align=center rowspan=2| 68 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|COM|2020 Summer}} ||rowspan=2| コモロ ||rowspan=2| Komoro || [[Amed Elna]] ||rowspan=2| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Fadane Hamadi]] |- |align=center rowspan=2| 69 || rowspan=2| {{flagIOCteam|COL|2020 Summer}} || rowspan=2| コロンビア || rowspan=2| Koronbia || [[Caterine Ibargüen]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=International Olympic Committee |بەستەری نووسەر١=International Olympic Committee |سەردێڕ=The flagbearers for the Tokyo 2020 Opening Ceremony |ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/the-flagbearers-for-the-tokyo-2020-opening-ceremony |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Yuberjen Martínez]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center | 70 || {{flagIOCteam|CGO|name=Congo|2020 Summer}} || コンゴ || Kongo || [[Natacha Ngoye Akamabi]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Franck Elemba ne sera pas le Porte-drapeau du Congo aux JO de Tokyo |ناونیشان=https://congomediatime.com/franck-elemba-ne-sera-pas-le-porte-drapeau-du-congo-aux-jo-de-tokyo/ |وێبگە=Congo Media Time |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١ |زمان=fr-FR |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210710125730/https://congomediatime.com/franck-elemba-ne-sera-pas-le-porte-drapeau-du-congo-aux-jo-de-tokyo/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |align=center rowspan=2| 71 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|COD|name=D.R. Congo|2020 Summer}} ||rowspan=2| コンゴ民主共和国 ||rowspan=2| Kongo Minshu Kyōwakoku || [[Marcelat Sakobi Matshu]] ||rowspan=2| [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] ||rowspan=2| |- | [[David Tshama|David Tshama Mwenekabwe]] |- |align=center rowspan=2| 72 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|KSA|2020 Summer}} ||rowspan=2| サウジアラビア ||rowspan=2| Saujiarabia || [[Tahani Alqahtani]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] ||rowspan=2| |- | [[Husein Alireza]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] |- |align=center | 73 || {{flagIOCteam|SAM|2020 Summer}} || サモア || Samoa || [[Alex Rose (athlete)|Alex Rose]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Michigan's Alex Rose honors father's heritage as Olympic flag-bearer for Samoa|ناونیشان=https://www.mlive.com/sports/2021/07/michigans-alex-rose-honors-fathers-heritage-as-olympic-flag-bearer-for-samoa.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=MLive.com|زمان=en-EN}}</ref> |- |align=center rowspan=2| 74 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|STP|2020 Summer}} ||rowspan=2| サントメ・プリンシペ ||rowspan=2| Santome Purinshipe || [[D'Jamila Tavares]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Buly Da Conceição Triste]] || [[Canoeing at the 2020 Summer Olympics|Canoeing]] |- |align=center rowspan=2| 75 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ZAM|2020 Summer}} ||rowspan=2| ザンビア ||rowspan=2| Zanbia || [[Tilka Paljk]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Everisto Mulenga]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 76 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SMR|2020 Summer}} ||rowspan=2| サンマリノ ||rowspan=2| Sanmarino || [[Arianna Valloni]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Olimpiadi: Arianna Valloni e Myles Amine Mularoni i portabandiera di San Marino|زمان=it-IT|وێبگە=San Marino RTV|ناونیشان=https://www.sanmarinortv.sm/sport/sport-sammarinese-c16/olimpiadi-arianna-valloni-e-myles-amine-mularoni-i-portabandiera-di-san-marino-a208463|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Myles Amine]] || [[Wrestling at the 2020 Summer Olympics|Wrestling]] |- |align=center rowspan=2| 77 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ROC|2020 Summer}} ||rowspan=2| ロシアオリンピック委員会 ||rowspan=2| Roshia Orinpikku Iinkai{{efn|The panel displayed the name "ROC"<ref>https://www.themoscowtimes.com/2021/08/07/a-short-history-of-soviet-and-russian-olympic-fashion-a74712</ref> but the ROC was announced with its full name ''Comité olympique russe/Russian Olympic Committee/ロシアオリンピック委員会''}}{{efn|ROC was sorted based on its French abbreviation ''COR'', in Japanese ''Shī Ō Āru''.}}|| [[Sofya Velikaya]]|| [[Fencing at the 2020 Summer Olympics|Fencing]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Russian Olympic chief says national team's extended roster for Tokyo Games approved|ئیش=TASS (Russian News Agency)|ناونیشان=https://tass.com/sport/1308505|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709183559/https://tass.com/sport/1308505|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Maksim Mikhaylov]] || [[Volleyball at the 2020 Summer Olympics|Volleyball]] |- |align=center rowspan=2| 78 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SLE|2020 Summer}} ||rowspan=2| シエラレオネ ||rowspan=2| Shierareone || [[Maggie Barrie]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Frederick Harris (judoka)|Frederick Harris]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center | 79 || {{flagIOCteam|DJI|2020 Summer}} || ジブチ || Jibuchi || [[Aden-Alexandre Houssein]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] || |- |align=center rowspan=2| 80 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|JAM|2020 Summer}} ||rowspan=2| ジャマイカ ||rowspan=2| Jamaika || [[Shelly-Ann Fraser-Pryce]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Shelly- Ann Fraser Pryce and Ricardo Brown will be Jamaica's flag bearers for Tokyo 2020. 🇯🇲💯|زمان=en|بڵاوکەرەوە=[[Jamaica Olympic Association|Jamaican Olympic Committee]]|ناونیشان=https://twitter.com/jaolympic/status/1417577993619320834/photo/1|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Ricardo Brown (boxer)|Ricardo Brown]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 81 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GEO|2020 Summer}} ||rowspan=2| ジョージア ||rowspan=2| Jōjia || [[Nino Salukvadze]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Summer Olympics: the Georgian athletes competing for glory in Tokyo|ئیش=Agenda.ge|ناونیشان=https://agenda.ge/en/news/2021/1955|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Lasha Talakhadze]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] |- |align=center rowspan=2| 82 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SYR|name=Syrian Arab Republic|2020 Summer}} ||rowspan=2| シリア・アラブ共和国 ||rowspan=2| Shiria Arabu Kyōwakoku || [[Hend Zaza]] || [[Table tennis at the 2020 Summer Olympics|Table tennis]]|| rowspan="2" | |- | [[Ahmad Hamcho]] || [[Equestrian at the 2020 Summer Olympics|Equestrian]] |- |align=center rowspan=2| 83 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SGP|2020 Summer}} ||rowspan=2| シンガポール ||rowspan=2| Shingapōru || [[Yu Mengyu]] || [[Table tennis at the 2020 Summer Olympics|Table tennis]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=All systems go for Team Singapore at the Tokyo Olympic Games|ناونیشان=https://www.singaporeolympics.com/all-systems-go-for-team-singapore-at-the-tokyo-olympic-games/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[Singapore National Olympic Council]]}}</ref> |- | [[Loh Kean Yew]] || [[Badminton at the 2020 Summer Olympics|Badminton]] |- |align=center rowspan=2| 84 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ZIM|2020 Summer}} ||rowspan=2| ジンバブエ ||rowspan=2| Jinbabue || [[Donata Katai]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Peter Purcell-Gilpin]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] |- |align=center rowspan=2| 85 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SUI|2020 Summer}} ||rowspan=2| スイス ||rowspan=2| Suisu || [[Mujinga Kambundji]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Tokyo 2020: Mujinga Kambundji et Max Heinzer porte-drapeaux pour la Suisse|زمان=fr|trans-title=Tokyo 2020: Mujinga Kambundji and Max Heinzer flag bearers for Switzerland|بڵاوکەرەوە=[[Radio Télévision Suisse]]|ناونیشان=https://www.rts.ch/sport/jo/tokyo-2020/12364095-tokyo-2020-mujinga-kambundji-et-max-heinzer-portedrapeaux-pour-la-suisse.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Max Heinzer]] || [[Fencing at the 2020 Summer Olympics|Fencing]] |- |align=center rowspan=2| 86 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SWE|2020 Summer}} ||rowspan=2| スウェーデン ||rowspan=2| Suwēden || [[Sara Algotsson Ostholt]] || [[Equestrian at the 2020 Summer Olympics|Equestrian]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Max Salminen och Sara Algotsson Ostholt svenska fanbärare|trans-title=Max Salminen and Sara Algotsson Ostholt swedish flag bearers|ناونیشان=https://sverigesradio.se/artikel/max-salminen-och-sara-algotsson-ostholt-svenska-fanbarare|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[Sveriges Radio]]|زمان=sv}}</ref> |- | [[Max Salminen]] || [[Sailing at the 2020 Summer Olympics|Sailing]] |- |align=center rowspan=2| 87 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SUD|2020 Summer}} ||rowspan=2| スーダン ||rowspan=2| Sūdan || [[Esraa Khogali]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] ||rowspan=2| |- | [[Abobakr Abass]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 88 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ESP|2020 Summer}} ||rowspan=2| スペイン ||rowspan=2| Supein || [[Mireia Belmonte]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Saúl Craviotto y Mireia Belmonte serán los abanderados españoles en Tokio inaugurando la fórmula mixta|trans-title=Saúl Craviotto and Mireia Belmonte will be Spain's inaugural mixed pair of flag bearers in Tokyo|ناونیشان=https://www.rtve.es/deportes/20210512/craviotto-belmonte-abanderados-tokio-2020/2089669.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[RTVE]]|زمان=es}}</ref> |- | [[Saúl Craviotto]] || [[Canoeing at the 2020 Summer Olympics|Canoeing]] |- |align=center | 89 || {{flagIOCteam|SUR|2020 Summer}} || スリナム || Surinamu || [[Renzo Tjon-A-Joe]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || |- |align=center rowspan=2| 90 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SRI|2020 Summer}} ||rowspan=2| スリランカ ||rowspan=2| Suriranka || [[Milka Gehani|Milka Gehani de Silva]]|| [[Gymnastics at the 2020 Summer Olympics|Gymnastics]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Weerawansa|یەکەم=Dinesh|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Judoka and gymnast to hoist the Lion as Sri Lanka Olympic captains|ئیش=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]]|شوێن=Colombo, Sri Lanka|ناونیشان=http://www.sundayobserver.lk/2021/07/04/sports/judoka-and-gymnast-hoist-lion-sri-lanka-olympic-captains|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Chamara Dharmawardana]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center rowspan=2| 91 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SVK|2020 Summer}} ||rowspan=2| スロバキア ||rowspan=2| Surobakia || [[Zuzana Rehák-Štefečeková]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=So slovenskou zástavou na otváracom ceremoniáli OH v Tokiu pôjdu Zuzana Rehák Štefečeková a Matej Beňuš|trans-title=Zuzana Rehák Štefečeková and Matej Beňuš will go with the Slovak flag at the opening ceremony of the Olympic Games in Tokyo|ناونیشان=https://www.olympic.sk/clanok/so-slovenskou-zastavou-na-otvaracom-ceremoniali-oh-v-tokiu-pojdu-zuzana-rehak-stefecekova|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=olympic.sk|زمان=sk}}</ref> |- | [[Matej Beňuš]] || [[Canoeing at the 2020 Summer Olympics|Canoeing]] |- |align=center rowspan=2| 92 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SLO|2020 Summer}} ||rowspan=2| スロベニア ||rowspan=2| Surobenia || [[Eva Terčelj]] || [[Canoeing at the 2020 Summer Olympics|Canoeing]] || rowspan="2" | |- | [[Bojan Tokić]] || [[Table tennis at the 2020 Summer Olympics|Table tennis]] |- |align=center rowspan=2| 93 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SEY|2020 Summer}} ||rowspan=2| セーシェル ||rowspan=2| Sēsheru || [[Felicity Passon]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Seychelles' Olympians receive special send-off ahead of travels to Tokyo|ئیش=Seychelles News Agency|ناونیشان=http://www.seychellesnewsagency.com/articles/15137/Seychelles%27+Olympians+receive+special+send-off+ahead+of+travels+to+Tokyo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Rodney Govinden]] || [[Sailing at the 2020 Summer Olympics|Sailing]] |- |align=center rowspan=2| 94 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GEQ|2020 Summer}} ||rowspan=2| 赤道ギニア ||rowspan=2| Sekidō Ginia || [[Alba Mbo Nchama]] ||rowspan=2| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Benjamín Enzema]] |- |align=center rowspan=2| 95 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SEN|2020 Summer}} ||rowspan=2| セネガル ||rowspan=2| Senegaru || [[Jeanne Boutbien]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Judoka and swimmer picked as Senegal's Tokyo 2020 flagbearers|زمان=en|بڵاوکەرەوە=[[Inside the Games]]|ناونیشان=https://www.insidethegames.biz/articles/1110565/senegal-flagbearers-tokyo-2020|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Mbagnick Ndiaye]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center rowspan=2| 96 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SRB|2020 Summer}} ||rowspan=2| セルビア ||rowspan=2| Serubia || [[Sonja Vasić]] || [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|Basketball]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sonja Vasić i Filip Filipović nose zastavu Srbije na otvaranju Olimpijskih igara|زمان=sr|trans-title=Sonja Vasić and Filip Filipović will carry the Serbian at the Olympic opening ceremonies|ئیش=www.rts.rs|بڵاوکەرەوە=[[Radio Television of Serbia]]|ناونیشان=https://www.rts.rs/page/sport/sr/story/129/ostali-sportovi/4428369/sonja-vasic-filip-filipovic-zastava-srbija-otvaranje-olimpijske-igre-tokio.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Filip Filipović (water polo)|Filip Filipović]] || [[Water polo at the 2020 Summer Olympics|Water polo]] |- |align=center rowspan=2| 97 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SKN|2020 Summer}} ||rowspan=2| セントクリストファー・ネービス ||rowspan=2| Sentokurisutofā Nēbisu || [[Amya Clarke]] ||rowspan=2| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Jason Rogers (sprinter)|Jason Rogers]] |- |align=center | 98 || {{flagIOCteam|VIN|2020 Summer}} || セントビンセント及びグレナディーン諸島 || Sentobinsento oyobi Gurenadīn Shotō || [[Shafiqua Maloney]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || |- |align=center rowspan=2| 99 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|LCA|2020 Summer}} ||rowspan=2| セントルシア ||rowspan=2| Sentorushia || [[Levern Spencer]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Jean-Luc Zephir]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 100 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SOM|2020 Summer}} ||rowspan=2| ソマリア ||rowspan=2| Somaria || [[Ramla Ali]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] ||rowspan=2| |- | [[Ali Idow Hassan]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 101 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SOL|2020 Summer}} ||rowspan=2| ソロモン諸島 ||rowspan=2| Soromon Shotō || [[Sharon Firisua]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || rowspan="2" | |- | [[Edgar Iro]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 102 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|THA|2020 Summer}} ||rowspan=2| タイ ||rowspan=2| Tai || [[Naphaswan Yangpaiboon]] ||rowspan=2| [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=สองนักแม่นปืนถือธงไตรรงค์นำทัพนักกีฬาไทยเปิด 'โตเกียวเกมส์'|زمان=th|ئیش=Thaipost|ناونیشان=https://www.thaipost.net/main/detail/110455|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Savate Sresthaporn]] |- |align=center rowspan=2| 103 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|KOR|name=Republic of Korea|2020 Summer}} ||rowspan=2| 大韓民国 ||rowspan=2| Daikanminkoku || [[Kim Yeon-koung]] || [[Volleyball at the 2020 Summer Olympics|Volleyball]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Volleyball star Kim Yeon-koung, teen swimmer Hwang Sun-woo named S. Korean flag-bearers at Tokyo Olympics|زمان=en|ئیش=[[Yonhap News Agency]]|ناونیشان=https://en.yna.co.kr/view/AEN20210707008500315|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Hwang Sun-woo]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 104 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|TPE|2020 Summer}} ||rowspan=2| チャイニーズ・タイペイ ||rowspan=2| Chainīzu Taipei{{efn|Chinese Taipei was sorted based on the Japanese script order for the name, ''Taiwan'' or ''Taipei'', instead of Chinese Taipei.}} || [[Kuo Hsing-chun]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=66名選手前進東奧 盧彥勳、郭婞淳任開幕掌旗官 {{!}} tw.news.yahoo.com|زمان=zh|ئیش=tw.news.yahoo.com|ناونیشان=https://tw.news.yahoo.com/66名選手前進東奧-盧彥勳-郭婞淳任開幕掌旗官-085656998.html/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Lu Yen-hsun]] || [[Tennis at the 2020 Summer Olympics|Tennis]] |- |align=center| 105 || {{flagIOCteam|TJK|2020 Summer}} || タジキスタン || Tajikisutan || [[Temur Rakhimov]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] || |- |align=center| 106 || {{flagIOCteam|TAN|2020 Summer}} || タンザニア連合共和国 || Tanzania Rengō Kyōwakoku || Games Volunteer || N/A || |- |align=center rowspan=2| 107 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CZE|2020 Summer}} ||rowspan=2| チェコ共和国 ||rowspan=2| Cheko Kyōwakoku || [[Petra Kvitová]] || [[Tennis at the 2020 Summer Olympics|Tennis]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Poprvé ve dvou! Českou vlajku ponesou tenistka Kvitová a basketbalista Satoranský olympijskytym|زمان=cs|trans-title=First time with two! The Czech flag will be carried by tennis player Kvitova and basketball player Satoransky|بڵاوکەرەوە=[[Czech Olympic Committee]]|ناونیشان=https://www.olympijskytym.cz/article/poprve-ve-dvou-ceskou-vlajku-ponesou-tenistka-kvitova-a-basketbalista-satoransky?utm_medium=organic&utm_source=twitter&utm_campaign=tokio2020&utm_content=clanek-vlajkonosi-tokio-kvitova-satoransky-210722|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Tomáš Satoranský]] || [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|Basketball]] |- |align=center rowspan=2| 108 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CHA|2020 Summer}} ||rowspan=2| チャド ||rowspan=2| Chado || [[Demos Memneloum]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] ||rowspan=2| |- | [[Bachir Mahamat]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 109 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CAF|2020 Summer}} ||rowspan=2| 中央アフリカ共和国 ||rowspan=2| Chūō Afurika Kyōwakoku || [[Chloe Sauvourel]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Francky Mbotto]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 110 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CHN|name=People's Republic of China|2020 Summer}} ||rowspan=2| 中華人民共和国 ||rowspan=2| Chūka Jinmin Kyōwakoku || [[Zhu Ting (volleyball)|Zhu Ting]] ||[[Volleyball at the 2020 Summer Olympics|Volleyball]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Zhu Ting, Zhao Shuai named China's flag-bearers at Tokyo 2020 opening ceremony|ئیش=Xinhuanet|ناونیشان=http://www.xinhuanet.com/english/2021-07/17/c_1310067634.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210717170728/http://www.xinhuanet.com/english/2021-07/17/c_1310067634.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Zhao Shuai]] || [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] |- |align=center rowspan=2| 111 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|TUN|2020 Summer}} ||rowspan=2| チュニジア ||rowspan=2| Chunijia || [[Inès Boubakri]] || [[Fencing at the 2020 Summer Olympics|Fencing]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Tunisie: Deux porte-drapeaux aux Jeux Olympiques|ئیش=www.kawarji.com|ناونیشان=https://www.kawarji.com/actu-66912-tunisie-deux-porte-drapeaux-aux-jeux-olympiques.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Mehdi Ben Cheikh]] || [[Volleyball at the 2020 Summer Olympics|Volleyball]] |- |align=center rowspan=2| 112 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|CHI|2020 Summer}} ||rowspan=2| チリ ||rowspan=2| Chiri || [[Francisca Crovetto]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Chile ya tiene abanderados para los Juegos Olímpicos de Tokio|زمان=es|trans-title=Chile has assigned the flag bearers for the Tokyo Olympics|ئیش=[[Diario AS]]|ناونیشان=https://as.com/juegos_olimpicos/2021/07/02/noticias/1625243533_564550.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Marco Grimalt]] || [[Volleyball at the 2020 Summer Olympics|Volleyball]] |- |align=center rowspan=2| 113 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|TUV|2020 Summer}} ||rowspan=2| ツバル ||rowspan=2| Tsubaru || [[Matie Stanley]] ||rowspan=2| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Karalo Maibuca]] |- |align=center rowspan=2| 114 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|DEN|2020 Summer}} ||rowspan=2| デンマーク ||rowspan=2| Denmāku || [[Sara Slott Petersen]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Fire atleter skal bære Dannebrog ind på det olympiske stadion|زمان=da|trans-title=Four athletes will carry the Danish flag into the Olympic Stadium|بڵاوکەرەوە=[[National Olympic Committee and Sports Confederation of Denmark]]|ناونیشان=https://www.dif.dk/da/elite/nyheder/viaritzauelite/presse/2021/6/20210624_fireatleterskalbredannebrogindpdetolympiskestadion|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Jonas Warrer]] || [[Sailing at the 2020 Summer Olympics|Sailing]] |- |align=center rowspan=2| 115 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|GER|2020 Summer}} ||rowspan=2| ドイツ ||rowspan=2| Doitsu || [[Laura Ludwig]] || [[Volleyball at the 2020 Summer Olympics|Volleyball]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ludwig und Hausding tragen die Fahne ins Stadion|زمان=de|trans-title=Ludwig and Hausding carry the flag into the stadium|بڵاوکەرەوە=[[German Olympic Sports Confederation|Deutscher Olympischer Sportbund]]|ناونیشان=https://www.dosb.de/sonderseiten/news/news-detail/news/ludwig-und-hausding-tragen-die-fahne-ins-stadion|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Patrick Hausding]] || [[Diving at the 2020 Summer Olympics|Diving]] |- |align=center rowspan=2| 116 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|TOG|2020 Summer}} ||rowspan=2| トーゴ ||rowspan=2| Tōgo || [[Claire Ayivon]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Togo – List of athletes at the Tokyo 2020 Olympic Games|ناونیشان=https://icilome.com/2021/07/togo-list-of-athletes-at-the-tokyo-2020-olympic-games/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=Icilome}}</ref> |- | [[Dodji Fanny]] || [[Table tennis at the 2020 Summer Olympics|Table tennis]] |- |align=center rowspan=2| 117 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|DMA|2020 Summer}} ||rowspan=2| ドミニカ ||rowspan=2| Dominika || [[Thea LaFond]] ||rowspan=2| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Dennick Luke]] |- |align=center rowspan=2| 118 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|DOM|2020 Summer}} ||rowspan=2| ドミニカ共和国 ||rowspan=2| Dominika Kyōwakoku || [[Prisilla Rivera]] || [[Volleyball at the 2020 Summer Olympics|Volleyball]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Priscilla Rivera y Rodrigo Marte, abanderados para los Juegos Olímpicos|زمان=es|trans-title=Priscilla Rivera and Rodrigo Marte will carry the flag at the Olympics|بڵاوکەرەوە=[[Listín Diario]]|ناونیشان=https://listindiario.com/el-deporte/2021/07/01/677447/priscilla-rivera-y-rodrigo-marte-abanderados-para-los-juegos-olimpicos|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Rodrigo Marte]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center| 119 || {{flagIOCteam|TTO|2020 Summer}} || トリニダード・トバゴ || Torinidādo Tobago || [[Kelly-Ann Baptiste]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || |- |align=center rowspan=2| 120 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|TKM|2020 Summer}} ||rowspan=2| トルクメニスタン ||rowspan=2| Torukumenisutan || [[Gulbadam Babamuratova]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] ||rowspan=2|<ref>[https://turkmenportal.com/blog/38385/sbornaya-turkmenistana-prinyala-uchastie-v-ceremonii-otkrytiya-olimpiady Сборная Туркменистана приняла участие в церемонии открытия Олимпиады]</ref> |- | [[Merdan Ataýew]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 121 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|TUR|2020 Summer}} ||rowspan=2| トルコ ||rowspan=2| Toruko || [[Merve Tuncel]] ||rowspan=2| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Tokyo 2020'de Türk bayrağını Merve Tuncel ile Berke Saka taşıyacak|زمان=tk|trans-title=Merve Tuncel and Berke Saka will carry the Turkish flag in Tokyo 2020|بڵاوکەرەوە=[[Fanatik (Turkey)|Fanatik]]|ناونیشان=https://www.fanatik.com.tr/tokyo-2020de-turk-bayragini-merve-tuncel-ile-berke-saka-tasiyacak-2232545|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Berke Saka]] |- |align=center rowspan=2| 122 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|TGA|2020 Summer}} ||rowspan=2| トンガ ||rowspan=2| Tonga || [[Malia Paseka (taekwondo)|Malia Paseka]] ||rowspan=2| [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] ||rowspan=2| |- | [[Pita Taufatofua]] |- |align=center rowspan=2| 123 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|NGR|2020 Summer}} ||rowspan=2| ナイジェリア ||rowspan=2| Naijeria || [[Odunayo Adekuoroye]] || [[Wrestling at the 2020 Summer Olympics|Wrestling]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ifetoye|یەکەم=Samuel|سەردێڕ=Adekuoroye is Team Nigeria's flag bearer at Tokyo 2020 Olympics|ئیش=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|شوێن=[[Nigeria]]|ناونیشان=https://guardian.ng/sport/adekuoroye-is-team-nigerias-flag-bearer-at-tokyo-2020-olympics/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210710035522/https://guardian.ng/sport/adekuoroye-is-team-nigerias-flag-bearer-at-tokyo-2020-olympics/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Quadri Aruna]] || [[Table tennis at the 2020 Summer Olympics|Table tennis]] |- |align=center rowspan=2| 124 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|NRU|2020 Summer}} ||rowspan=2| ナウル ||rowspan=2| Nauru || [[Nancy Genzel Abouke]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] ||rowspan=2| |- | [[Jonah Harris]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 125 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|NAM|2020 Summer}} ||rowspan=2| ナミビア ||rowspan=2| Namibia || [[Maike Diekmann]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] ||rowspan=2| |- | [[Jonas Jonas]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 126 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|NCA|2020 Summer}} ||rowspan=2| ニカラグア ||rowspan=2| Nikaragua || [[Sema Ludrick]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] ||rowspan=2| |- | [[Edwin Barberena]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] |- |align=center rowspan=2| 127 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|NIG|2020 Summer}} ||rowspan=2| ニジェール ||rowspan=2| Nijēru || [[Roukaya Mahamane]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Abdoul Razak Issoufou]] || [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] |- |align=center rowspan=2| 128 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|NZL|2020 Summer}} ||rowspan=2| ニュージーランド ||rowspan=2| Nyūjīrando || [[Sarah Hirini]] || [[Rugby sevens at the 2020 Summer Olympics|Rugby sevens]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=New Zealand's flag bearers for Tokyo Olympics announced|ناونیشان=https://www.nzherald.co.nz/sport/new-zealands-flag-bearers-for-tokyo-olympics-announced/PC7AJD3EGCYPPR4GGPGXODW42I/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=[[The New Zealand Herald]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210628150130/https://www.nzherald.co.nz/sport/new-zealands-flag-bearers-for-tokyo-olympics-announced/PC7AJD3EGCYPPR4GGPGXODW42I/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tokyo Olympics 2020: Hamish Bond forced to hand over flagbearer duties to David Nyika for Opening Ceremony|ناونیشان=https://www.nzherald.co.nz/sport/tokyo-olympics-2020-hamish-bond-forced-to-hand-over-flagbearer-duties-to-david-nyika-for-opening-ceremony/7C6BD4LGPLA4XR2DY7ZFJRFRSE/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[New Zealand Herald]]|زمان=en-NZ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210723095044/https://www.nzherald.co.nz/sport/tokyo-olympics-2020-hamish-bond-forced-to-hand-over-flagbearer-duties-to-david-nyika-for-opening-ceremony/7C6BD4LGPLA4XR2DY7ZFJRFRSE/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[David Nyika]]{{efn|He replaced [[Hamish Bond]].}} || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 129 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|NEP|2020 Summer}} ||rowspan=2| ネパール ||rowspan=2| Nepāru || [[Gaurika Singh]] ||rowspan=2| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Barker, Philip|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Swimmer Gaurika Singh to lead Nepal as flagbearer at Tokyo 2020|ناونیشان=https://www.insidethegames.biz/articles/1110427/gaurika-singh-nepal-tokyo-2020-olympics|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Inside the Games}}</ref> |- | [[Alexander Shah]] |- |align=center rowspan=2| 130 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|NOR|2020 Summer}} ||rowspan=2| ノルウェー ||rowspan=2| Noruwē || [[Anne Vilde Tuxen]] || [[Diving at the 2020 Summer Olympics|Diving]] || rowspan="2" | |- | [[Tomoe Zenimoto Hvas]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 131 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BRN|2020 Summer}} ||rowspan=2| バーレーン ||rowspan=2| Bārēn || [[Noor Yussuf Abdulla]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Husain Al-Sayyad]] || [[Handball at the 2020 Summer Olympics|Handball]] |- |align=center rowspan=2| 132 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|HAI|2020 Summer}} ||rowspan=2| ハイチ ||rowspan=2| Haichi || [[Sabiana Anestor]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Meyer|یەکەم١=Guerby|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=JO 2021: Sabiana Anestor, porte-drapeau d'Haïti !|ناونیشان=https://www.haititempo.com/jo-2021-sabiana-anestor-porte-drapeau-dhaiti/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Haiti-Tempo}}</ref> |- | [[Darrelle Valsaint]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 133 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|PAK|2020 Summer}} ||rowspan=2| パキスタン ||rowspan=2| Pakisutan || [[Mahoor Shahzad]] || [[Badminton at the 2020 Summer Olympics|Badminton]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Khalil, Mahoor to carry Pakistan's flag at Tokyo Olympics opening ceremony|زمان=en|بڵاوکەرەوە=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]|ناونیشان=https://dailytimes.com.pk/794595/khalil-mahoor-to-carry-pakistans-flag-at-tokyo-olympics-opening-ceremony/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210730011814/https://dailytimes.com.pk/794595/khalil-mahoor-to-carry-pakistans-flag-at-tokyo-olympics-opening-ceremony/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Muhammad Khalil Akhtar]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] |- |align=center rowspan=2| 134 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|PAN|2020 Summer}} ||rowspan=2| パナマ ||rowspan=2| Panama || [[Atheyna Bylon]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Cardenas|یەکەم١=Henry|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Edward y Bylon serán los abanderados de Panamá para los Juegos Olímpicos|ناونیشان=https://www.prensa.com/deportes/bylon-y-edward-seran-los-abanderados-de-panama-para-los-juegos-olimpicos/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=La Prensa|زمان=es}}</ref> |- | [[Alonso Edward]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center| 135 || {{flagIOCteam|VAN|2020 Summer}} || バヌアツ || Banuatsu || [[Rio Rii]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Abel|یەکەم١=Jason|سەردێڕ=VASANOC announces flag bearer for the 2020Tokyo Olympics event|ناونیشان=https://dailypost.vu/vanuatu_sports/vasanoc-announces-flag-bearer-for-the-2020tokyo-olympics-event/article_459d9bee-e2a4-11eb-a459-1324daf0f607.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Vanuatu Daily Post|زمان=en}}</ref> |- |align=center rowspan=2| 136 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BAH|2020 Summer}} ||rowspan=2| バハマ ||rowspan=2| Bahama || [[Joanna Evans (swimmer)|Joanna Evans]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Donald Thomas (high jumper)|Donald Thomas]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 137 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|PNG|2020 Summer}} ||rowspan=2| パプアニューギニア ||rowspan=2| Papuanyūginia || [[Loa Dika Toua]] ||rowspan=2|[[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] ||rowspan=2| |- | [[Morea Baru]] |- |align=center| 138 || {{flagIOCteam|BER|2020 Summer}} || バミューダ || Bamyūda || [[Dara Alizadeh]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Dara Alizadeh Named Bermuda's Flag Bearer|ئیش=[[Bernews]]|ناونیشان=https://bernews.com/2021/07/dara-alizadeh-named-bermudas-flag-bearer/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |align=center rowspan=2| 139 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|PLW|2020 Summer}} ||rowspan=2| パラオ ||rowspan=2| Parao || [[Osisang Chilton]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Adrian Ililau]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 140 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|PAR|2020 Summer}} ||rowspan=2| パラグアイ ||rowspan=2| Paraguai || [[Verónica Cepede]] || [[Tennis at the 2020 Summer Olympics|Tennis]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fabrizio Zanotti y Verónica Cepede, los abanderados de Paraguay para Tokio 2020|trans-title=Fabrizio Zanotti and Verónica Cepede will be Paraguay's flag bearers for Tokyo 2020|ناونیشان=https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/fabrizio-zanotti-y-veronica-cepede-los-abanderados-de-paraguay-para-tokio-2020|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[Olympics]]|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711185250/https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/fabrizio-zanotti-y-veronica-cepede-los-abanderados-de-paraguay-para-tokio-2020|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Fabrizio Zanotti]] || [[Golf at the 2020 Summer Olympics|Golf]] |- |align=center rowspan=2| 141 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BAR|2020 Summer}} ||rowspan=2| バルバドス ||rowspan=2| Barubadosu || [[Danielle Titus]] ||rowspan=2| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Alex Sobers]] |- |align=center rowspan=2| 142 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|PLE|2020 Summer}} ||rowspan=2| パレスチナ ||rowspan=2| Paresuchina || [[Dania Nour]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Mohammed Hamada]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] |- |align=center rowspan=2| 143 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|HUN|2020 Summer}} ||rowspan=2| ハンガリー ||rowspan=2| Hangarī || [[Aida Mohamed]] || [[Fencing at the 2020 Summer Olympics|Fencing]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Tokió 2020: Cseh László és Mohamed Aida viszi a magyar zászlót a megnyitón|زمان=hu|trans-title=Tokyo 2020: László Cseh and Aida Mohamed will carry the Hungarian flag at the opening|ئیش=[[Nemzeti Sport]]|ناونیشان=https://www.nemzetisport.hu/tokio-2020/tokio-2020-cseh-laszlo-es-mohamed-aida-viszi-a-magyar-zaszlot-a-megnyiton-2836401|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- |[[László Cseh]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 144 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BAN|2020 Summer}} ||rowspan=2| バングラデシュ ||rowspan=2| Banguradeshu || [[Diya Siddique]] || [[Archery at the 2020 Summer Olympics|Archery]] ||rowspan=2| |- | [[Mohammed Ariful Islam (swimmer)|Mohammed Ariful Islam]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 145 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|TLS|name=Timor-Leste|2020 Summer}} ||rowspan=2| 東ティモール民主共和国 ||rowspan=2| Higashi Timōru Minshu Kyōwakoku || [[Imelda Ximenes]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Felisberto de Deus]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 146 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|FIJ|2020 Summer}} ||rowspan=2| フィジー ||rowspan=2| Fijī || [[Rusila Nagasau]]||rowspan=2| [[Rugby sevens at the 2020 Summer Olympics|Rugby sevens]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Jerry and Rusila are team Fiji's flag bearers|ناونیشان=https://www.fijitimes.com/jerry-and-rusila-are-team-fijis-flag-bearers/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[The Fiji Times]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Tuwai and Nagasau are Fiji's flag bearers at Olympics|ناونیشان=https://www.fbcnews.com.fj/sports/tuwai-and-nagasau-are-fijis-flag-bearers-at-olympics/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=FBC News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210706190324/https://www.fbcnews.com.fj/sports/tuwai-and-nagasau-are-fijis-flag-bearers-at-olympics/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Jerry Tuwai]] |- |align=center rowspan=2| 147 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|PHI|2020 Summer}} ||rowspan=2| フィリピン ||rowspan=2| Firipin || [[Kiyomi Watanabe]]|| [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Obiena, Watanaba named PH flagbearers for Tokyo Games|ئیش=Tiebreaker Times|ناونیشان=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/obiena-watanaba-named-ph-flagbearers-for-tokyo-games/212662|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Eumir Marcial]]{{efn|[[EJ Obiena]] was originally chosen, but he was replaced by men's middleweight boxer [[Eumir Marcial]] because of a new protocol that required flagbearers to be in Tokyo 48 hours before the opening ceremony. Obiena is scheduled to arrive on 23 July, the exact day of the opening ceremony.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Satumbaga-Villar |یەکەم١=Kristel |سەردێڕ=EJ Obiena 'disheartened' after pullout as PH male flag bearer due to scheduling conflict |ناونیشان=https://mb.com.ph/2021/07/14/ej-obiena-disheartened-after-sudden-pullout-as-ph-male-flag-bearer-due-to-scheduling-conflict1/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=Manila Bulletin |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Marcial replaces Obiena as Philippine flagbearer for Olympics |ناونیشان=https://www.philstar.com/sports/2021/07/15/2112733/marcial-replaces-obiena-philippine-flagbearer-olympics |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=The Philippine Star |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref>}}||[[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 148 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|FIN|2020 Summer}} ||rowspan=2| フィンランド ||rowspan=2| Finrando || [[Satu Mäkelä-Nummela]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ari-Pekka Liukkonen ja Satu Mäkelä-Nummela Suomen joukkueen lipunkantajina|ناونیشان=https://www.olympiakomitea.fi/2021/07/21/ari-pekka-liukkonen-ja-satu-makela-nummela-suomen-joukkueen-lipunkantajina/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=Suomen Olympiakomitea}}</ref> |- | [[Ari-Pekka Liukkonen]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 149 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BHU|2020 Summer}} ||rowspan=2| ブータン ||rowspan=2| Būtan || [[Karma Karma]] || [[Archery at the 2020 Summer Olympics|Archery]] ||rowspan=2| |- | [[Sangay Tenzin]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 150 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|PUR|2020 Summer}} ||rowspan=2| プエルトリコ ||rowspan=2| Puerutoriko || [[Adriana Díaz (table tennis)|Adriana Díaz]] ||rowspan=2| [[Table tennis at the 2020 Summer Olympics|Table tennis]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Adriana Díaz y Brian Afanador serán los abanderados de la delegación boricua en Tokio 2020|زمان=es|trans-title=Adriana Díaz and Brian Afanador will be the flag bearers for the Puerto Rican delegation at Tokyo 2020|بڵاوکەرەوە=[[WKAQ-TV]]|ناونیشان=https://www.telemundopr.com/noticias/puerto-rico/copur-anuncia-que-adriana-diaz-y-brian-afanador-seran-los-abanderados-de-la-delegacion-boricua-en-tokio-2020/2231255/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Brian Afanador]] |- |align=center rowspan=2| 151 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BRA|2020 Summer}} ||rowspan=2| ブラジル ||rowspan=2| Burajiru || [[Ketleyn Quadros]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ketleyn Quadros, do judô, e Bruninho, do vôlei, serão os porta-bandeiras do Brasil nos Jogos Olímpicos Tóquio 2020|زمان=pt|trans-title=Ketleyn Quadros, from judo and Bruninho, from volleyball, will be the flag bearers of Brazil at Tokyo 2020 Olympic Games|بڵاوکەرەوە=[[Brazilian Olympic Committee]]|ناونیشان=https://www.cob.org.br/pt/galerias/noticias/ketleyn-quadros-do-judo-e-bruninho-do-volei-serao-os-portabandeiras-do-brasil-nos-jogos-olimpicos-toquio-2020/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Bruno Rezende]] || [[Volleyball at the 2020 Summer Olympics|Volleyball]] |- |align=center rowspan=2| 152 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BUL|2020 Summer}} ||rowspan=2| ブルガリア ||rowspan=2| Burugaria || [[Maria Grozdeva]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=42 athletes set to represent Bulgaria at Tokyo Olympics|زمان=en|ئیش=bnr.bg|ناونیشان=https://bnr.bg/en/post/101492029/42-athletes-set-to-represent-bulgaria-at-tokyo-olympics|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Josif Miladinov]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 153 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BUR|2020 Summer}} ||rowspan=2| ブルキナファソ ||rowspan=2| Burukinafaso || [[Angelika Ouedraogo]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Hugues Fabrice Zango porte-drapeau du Burkina Faso à la cérémonie d'ouverture des Jeux Olympiques de Tokyo|زمان=fr|trans-title=Hugues Fabrice Zango, Burkina Faso's flag bearer at the opening ceremony of the Tokyo Olympic Games|بڵاوکەرەوە=[[L'Équipe]]|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/Hugues-fabrice-zango-porte-drapeau-du-burkina-faso-a-la-ceremonie-d-ouverture-des-jeux-olympiques-de-tokyo/1271179|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Hugues Fabrice Zango]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center| 154 || {{flagIOCteam|BRU|name=Brunei Darussalam|2020 Summer}} || ブルネイ・ダルサラーム || Burunei Darusarāmu || [[Muhammad Isa Ahmad]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] || |- |align=center rowspan=2| 155 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BDI|2020 Summer}} ||rowspan=2| ブルンジ ||rowspan=2| Burunji || [[Ornella Havyarimana]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] ||rowspan=2| |- | [[Belly-Cresus Ganira]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 156 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ASA|2020 Summer}} ||rowspan=2| 米領サモア ||rowspan=2| Bei-ryō Samoa || [[Tilali Scanlan]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Tanumafili Malietoa Jungblut]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] |- |align=center rowspan=2| 157 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ISV|ame=Virgin Islands, US|2020 Summer}} ||rowspan=2| 米領バージン諸島 ||rowspan=2| Bei-ryō Bājin Shotō || [[Natalia Kuipers]] ||rowspan=2| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Adriel Sanes]] |- |align=center rowspan=2| 158 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|VIE|2020 Summer}} ||rowspan=2| ベトナム ||rowspan=2| Betonamu || [[Quách Thị Lan]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=VĐV Quách Thị Lan và Nguyễn Huy Hoàng cầm cờ Đoàn thể thao Việt Nam tại Olympic Tokyo 2020|زمان=vi|trans-title=Athletes Quach Thi Lan and Nguyen Huy Hoang hold the flags of the Vietnamese sports delegation at the Tokyo 2020 Olympics|بڵاوکەرەوە=Báo Đồng Nai|ناونیشان=http://baodongnai.com.vn/thethao/202107/vdv-quach-thi-lan-va-nguyen-huy-hoang-cam-co-doan-the-thao-viet-nam-tai-olympic-tokyo-2020-3067271/index.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Nguyễn Huy Hoàng (swimmer)|Nguyễn Huy Hoàng]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 159 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BEN|2020 Summer}} ||rowspan=2| ベナン ||rowspan=2| Benan || [[Nafissath Radji]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>[[Odile Ahouanwanou]] was initially selected but, for Covid reasons rules, she was then replaced {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lawson|یەکەم١=Benjamin|سەردێڕ=JO de Tokyo: Odile Ahouanwanou porte-drapeau du Bénin à la cérémonie d'ouverture|agency=La Nouvelle Tribune|ناونیشان=https://lanouvelletribune.info/2021/06/jo-de-tokyo-odile-ahouanwanou-porte-drapeau-du-benin-a-la-ceremonie-douverture/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Privel Hinkati]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] |- |align=center| 160 || {{flagIOCteam|VEN|2020 Summer}} || ベネズエラ || Benezuera ||[[Antonio Díaz (karateka)|Antonio Díaz]]{{efn|[[Yulimar Rojas]] was selected and set to be flag bearer with Díaz,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zeigler|یەکەم=Cyd|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Meet the 6 out LGBTQ flag bearers in the Tokyo Olympics Opening Ceremony|ناونیشان=https://www.outsports.com/2021/7/22/22574902/flag-bearer-opening-ceremony-tokyo-list-lgbtq-athletes|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Outsports}}</ref> but was not at the opening ceremony. [[Karen León]] walked alongside Díaz at the opening ceremony, but did not carry the flag,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tokyo Olympics: Best images from an Opening Ceremony like no other|ناونیشان=https://uk.finance.yahoo.com/photos/tokyo-olympics-best-images-from-an-opening-ceremony-like-none-other-140538366/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Yahoo|پەڕە=٢٥/٣٧}}</ref> and Díaz was named as the nation's only opening flagbearer in a later interview.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Karate star Antonio Diaz bears flag for Venezuela at Opening Ceremony|ناونیشان=https://www.insidethegames.biz/articles/1111031/antonio-diaz-venezuela-flagbearer|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=[[insidethegames.biz]]}}</ref>}} || [[Karate at the 2020 Summer Olympics|Karate]]||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Antonio Díaz y Yulimar Rojas serán los abanderados en los JJOO de Tokio|ناونیشان=https://www.vtv.gob.ve/antonio-diaz-y-yulimar-rojas-seran-los-abanderados-en-los-jjoo-de-tokio/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=vtv.gob.ve|زمان=es}}</ref> |- |align=center rowspan=2| 161 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BLR|2020 Summer}} ||rowspan=2| ベラルーシ ||rowspan=2| Berarūshi || [[Hanna Marusava]] || [[Archery at the 2020 Summer Olympics|Archery]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Анна Марусова и Никита Цмыг выступят знаменосцами на церемонии открытия Игр|ئیش=The First News|ناونیشان=https://noc.by/news/anna-marusova-i-nikita-tsmyg-vystupyat-znamenostsami-na-tseremonii-otkrytiya-igr/5|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Mikita Tsmyh]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 162 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BIZ|2020 Summer}} ||rowspan=2| ベリーズ ||rowspan=2| Berīzu || [[Samantha Dirks]] ||rowspan=2| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Shaun Gill]] |- |align=center rowspan=2| 163 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|PER|2020 Summer}} ||rowspan=2| ペルー ||rowspan=2| Perū || [[Daniella Rosas]] ||rowspan=2| [[Surfing at the 2020 Summer Olympics|Surfing]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=¡Arriba Perú! Daniella Rosas y Lucca Mesinas son los abanderados peruanos para Tokio 2020|ناونیشان=https://elperuano.pe/noticia/123842-arriba-peru-daniella-rosas-y-lucca-mesinas-son-los-abanderados-peruanos-para-tokio-2020|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=El Peruano|زمان=es}}</ref> |- | [[Lucca Mesinas]] |- |align=center rowspan=2| 164 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BEL|2020 Summer}} ||rowspan=2| ベルギー ||rowspan=2| Berugī || [[Nafissatou Thiam]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=JO 2020: Nafi Thiam et Felix Denayer porteront le drapeau belge lors de la cérémonie d'ouverture|زمان=fr|trans-title=OLYMPIC GAMES 2020: Nafi Thiam and Felix Denayer will carry the Belgian flag at the opening ceremony|بڵاوکەرەوە=[[RTBF]]|ناونیشان=https://www.rtbf.be/sport/jo/detail_jo-2020-nafi-thiam-et-felix-denayer-porteront-le-drapeau-belge-lors-de-la-ceremonie-d-ouverture?id=10806167|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Félix Denayer]] || [[Field hockey at the 2020 Summer Olympics|Field hockey]] |- |align=center rowspan=2| 165 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|POL|2020 Summer}} ||rowspan=2| ポーランド ||rowspan=2| Pōrando || [[Maja Włoszczowska]] || [[Cycling at the 2020 Summer Olympics|Cycling]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Flag-bearers of Poland team at Tokyo Olympics opening announced|ئیش=The First News|ناونیشان=https://www.thefirstnews.com/article/flag-bearers-of-poland-team-at-tokyo-olympics-opening-announced-23265|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210713111955/https://www.thefirstnews.com/article/flag-bearers-of-poland-team-at-tokyo-olympics-opening-announced-23265|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Paweł Korzeniowski]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 166 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BIH|2020 Summer}} ||rowspan=2| ボスニア・ヘルツェゴビナ ||rowspan=2| Bosunia Herutsegobina || [[Larisa Cerić]]||[[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Radiosarajevo.ba|سەردێڕ=Poznato ko će nositi zastavu BiH na otvaranju Olimpijskih igara u Tokiju|ناونیشان=https://radiosarajevo.ba/sport/ostali-sportovi/poznato-ko-ce-nositi-zastavu-bih-na-otvaranju-olimpijskih-igara-u-tokiju/424100|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Radio Sarajevo}}</ref> |- | [[Amel Tuka]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 167 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BOT|2020 Summer}} ||rowspan=2| ボツワナ ||rowspan=2| Botsuwana || [[Amantle Montsho]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Rajab Otukile Mahommed]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 168 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|BOL|2020 Summer}} ||rowspan=2| ボリビア ||rowspan=2| Boribia || [[Karen Torrez]] ||rowspan=2| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Avendaño|یەکەم١=Marcelo|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=El equipo olímpico recibe la tricolor que flameará en Tokio|ناونیشان=https://premiumsportsbo.com/el-equipo-olimpico-recibe-la-tricolor-que-flameara-en-tokio/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=PREMIUM BOLIVIA|زمان=es}}</ref> |- | [[Gabriel Castillo]] |- |align=center rowspan=2| 169 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|POR|2020 Summer}} ||rowspan=2| ポルトガル ||rowspan=2| Porutogaru || [[Telma Monteiro]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Telma Monteiro e Nélson Évora são os porta-estandarte em Tóquio|زمان=pt|ئیش=www.dn.pt|ناونیشان=https://www.dn.pt/desporto/telma-monteiro-e-nelson-evora-sao-os-porta-estandarte-em-toquio-13898856.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Nelson Évora]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 170 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|HKG|name=Hong Kong, China|2020 Summer}} ||rowspan=2| ホンコン・チャイナ ||rowspan=2| Honkon Chaina || [[Tse Ying Suet]] || [[Badminton at the 2020 Summer Olympics|Badminton]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Chan|یەکەم١=Kin Wa|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Fencer Cheung, badminton's Tse Olympic flag bearers for Hong Kong|زمان=en|ئیش=South China Morning Post|ناونیشان=https://www.scmp.com/sport/hong-kong/article/3140373/fencer-cheung-ka-long-and-badminton-player-tse-ying-suet-carry-hong|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Cheung Ka Long]] || [[Fencing at the 2020 Summer Olympics|Fencing]] |- |align=center rowspan=2| 171 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|HON|2020 Summer}} ||rowspan=2| ホンジュラス ||rowspan=2| Honjurasu || [[Keyla Ávila]] || [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Delegación hondureña en Tokio 2020 será la más pequeña de los últimos cuatro Juegos Olímpicos|ناونیشان=https://www.radiohrn.hn/delegacion-hondurena-en-tokio-2020-sera-la-mas-pequena-de-los-ultimos-cuatro-juegos-olimpicos|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Radio HRN - Del Grupo Emisoras Unidas|زمان=es}}</ref> |- | [[Julio Horrego]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 172 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MHL|2020 Summer}} ||rowspan=2| マーシャル諸島 ||rowspan=2| Māsharu Shotō || [[Colleen Furgeson]] ||rowspan=2| [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Phillip Kinono]] |- |align=center rowspan=2| 173 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MAD|2020 Summer}} ||rowspan=2| マダガスカル ||rowspan=2| Madagasukaru || [[Damiella Nomenjanahary]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Jeux olympiques: six athletes malagasy à Tokyo|ناونیشان=https://www.newsmada.com/2021/07/03/jeux-olympiques-six-athletes-malagasy-a-tokyo/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=newsmada.com|زمان=fr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711193657/https://www.newsmada.com/2021/07/03/jeux-olympiques-six-athletes-malagasy-a-tokyo/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Éric Andriantsitohaina]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] |- |align=center rowspan=2| 174 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MAW|2020 Summer}} ||rowspan=2| マラウイ ||rowspan=2| Maraui || [[Jessica Makwenda]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Areneo David]] || [[Archery at the 2020 Summer Olympics|Archery]] |- |align=center| 175 || {{flagIOCteam|MLI|2020 Summer}} || マリ || Mari || [[Seydou Fofana]] || [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] || |- |align=center rowspan=2| 176 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MLT|2020 Summer}} ||rowspan=2| マルタ ||rowspan=2| Maruta || [[Eleanor Bezzina]]|| [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Maltese Olympic Committee announces its flag-bearers for forthcoming Olympic Games|ئیش=TASS (Maltese Olympic Committee)|ناونیشان=https://nocmalta.org/maltese-olympic-committee-announces-its-flag-bearers-for-forthcoming-olympic-games/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Andrew Chetcuti]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 177 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MAS|2020 Summer}} ||rowspan=2| マレーシア ||rowspan=2| Marēshia || [[Goh Liu Ying]] ||rowspan=2| [[Badminton at the 2020 Summer Olympics|Badminton]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=OCM break with tradition, pick Liu Ying, Khairul Anuar as Tokyo Olympic flag-bearers|ئیش=The Malaysian Reserve|ناونیشان=https://themalaysianreserve.com/2021/05/03/ocm-break-with-tradition-pick-liu-ying-khairul-anuar-as-tokyo-olympic-flag-bearers/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504203529/https://themalaysianreserve.com/2021/05/03/ocm-break-with-tradition-pick-liu-ying-khairul-anuar-as-tokyo-olympic-flag-bearers/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Lee Zii Jia]]{{efn|[[Khairul Anuar Mohamad]] was originally chosen, but requested to be replaced to focus for the archery competition a day after the ceremony.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Tan |یەکەم١=Ming Wai |سەردێڕ=Zii Jia to replace Khairul Anuar as male flagbearer from Malaysia in Tokyo Olympics |ناونیشان=https://www.thestar.com.my/sport/others/2021/07/06/zii-jia-to-replace-khairul-anuar-as-male-flagbearer-from-malaysia-in-tokyo-olympics |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=The Star}}</ref>}} |- |align=center rowspan=2| 178 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|FSM|name=Micronesia|2020 Summer}} ||rowspan=2| ミクロネシア連邦 ||rowspan=2| Mikuroneshia Renpō || [[Taeyanna Adams]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Scott Fiti]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center rowspan=2| 179 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|RSA|2020 Summer}} ||rowspan=2| 南アフリカ ||rowspan=2| Minami Afurika || [[Phumelela Mbande]] || [[Field hockey at the 2020 Summer Olympics|Field hockey]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Le Clos, Mbande to carry SA flag at opening ceremony|زمان=en|بڵاوکەرەوە=[[South African Sports Confederation and Olympic Committee|South African Olympic Committee]]|ناونیشان=https://www.teamsa.co.za/le-clos-mbande-to-carry-sa-flag-at-opening-ceremony-1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Chad le Clos]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 180 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|SSD|2020 Summer}} ||rowspan=2| 南スーダン ||rowspan=2| Minami Sūdan || [[Lucia Moris]] ||rowspan=2| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Abraham Guem]] |- |align=center rowspan=2| 181 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MYA|2020 Summer}} ||rowspan=2| ミャンマー ||rowspan=2| Myanmā || [[Thet Htar Thuzar]] || [[Badminton at the 2020 Summer Olympics|Badminton]] ||rowspan=2| |- | [[Ye Tun Naung]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] |- |align=center rowspan=2| 182 || rowspan=2| {{flagIOCteam|MEX|2020 Summer}} || rowspan=2| メキシコ || rowspan=2| Mekishiko || [[Gaby López|Gabriela López]] || [[Golf at the 2020 Summer Olympics|Golf]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Gaby López y Rommel Pacheco serán los abanderados de México en JJ.OO. de Tokio|ناونیشان=https://palabrasclaras.mx/deportes/gaby-lopez-y-rommel-pacheco-seran-los-abanderados-de-mexico-en-jj-oo-de-tokio/|ئیش=Palabras Claras|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210629005806/https://palabrasclaras.mx/deportes/gaby-lopez-y-rommel-pacheco-seran-los-abanderados-de-mexico-en-jj-oo-de-tokio/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Rommel Pacheco]] || [[Diving at the 2020 Summer Olympics|Diving]] |- |align=center rowspan=2| 183 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MRI|2020 Summer}} ||rowspan=2| モーリシャス ||rowspan=2| Mōrishasu || [[Roilya Ranaivosoa]] || [[Weightlifting at the 2020 Summer Olympics|Weightlifting]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Tokyo 2020: Le binôme pour porter le drapeau mauricien connu|بڵاوکەرەوە=Inside News|ناونیشان=https://inside.news/2021/06/24/tokyo-2020-le-binome-pour-porter-le-drapeau-mauricien-connu/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210629111459/https://inside.news/2021/06/24/tokyo-2020-le-binome-pour-porter-le-drapeau-mauricien-connu/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Richarno Colin]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 184 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MTN|2020 Summer}} ||rowspan=2| モーリタニア ||rowspan=2| Mōritania || [[Houlèye Ba]] ||rowspan=2| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Abidine Abidine]] |- |align=center rowspan=2| 185 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MOZ|2020 Summer}} ||rowspan=2| モザンビーク ||rowspan=2| Mozanbīku || [[Rady Adosinda Gramane]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] ||rowspan=2| |- | [[Kevin Loforte]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center rowspan=2| 186 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MON|2020 Summer}} ||rowspan=2| モナコ ||rowspan=2| Monako || [[Quentin Antognelli]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Xiaoxin Yang, porte-drapeau d'une délégation de six athlètes monégasques aux JO de Tokyo|زمان=fr-FR|ئیش=Monaco Tribune|ناونیشان=https://www.monaco-tribune.com/2021/07/xiaoxin-yang-porte-drapeau-dune-delegation-de-six-athletes-monegasques-aux-jo-de-tokyo/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Xiaoxin Yang]] || [[Table tennis at the 2020 Summer Olympics|Table tennis]] |- |align=center rowspan=2| 187 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MDV|2020 Summer}} ||rowspan=2| モルディブ ||rowspan=2| Morudibu || [[Fathimath Nabaaha Abdul Razzaq]] || [[Badminton at the 2020 Summer Olympics|Badminton]] ||rowspan=2| |- | [[Mubal Azzam Ibrahim]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 188 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MDA|name=Republic of Moldova|2020 Summer}} ||rowspan=2| モルドバ共和国 ||rowspan=2| Morudoba Kyōwakoku || [[Alexandra Mîrca]] ||rowspan=2| [[Archery at the 2020 Summer Olympics|Archery]] ||rowspan=2|<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Dan Olaru și Alexandra Mîrca vor purta drapelul Republicii Moldova la Jocurile Olimpice de la Tokyo 2020|زمان=ro|trans-title=Dan Olaru and Alexandra Mîrca will carry the flag of the Republic of Moldova at the Tokyo 2020 Olympic Games|بڵاوکەرەوە=[[National Olympic Committee of the Republic of Moldova|Moldovan Olympic Committee]]|ناونیشان=https://olympic.md/dan-olaru-si-alexandra-mirca-vor-purta-drapelul-republicii-moldova-la-jocurile-olimpice-de-la-tokyo-2020-2/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Dan Olaru]] |- |align=center rowspan=2| 189 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MAR|2020 Summer}} ||rowspan=2| モロッコ ||rowspan=2| Morokko || [[Oumaïma Belahbib]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Oumaïma Bel Habib et Ramzi Boukhiam, porte-drapeau du Maroc|زمان=fr|trans-title=Oumaïma Bel Habib and Ramzi Boukhiam, flag bearers of Morocco|بڵاوکەرەوە=[[Le Matin (Morocco)]]|ناونیشان=https://lematin.ma/journal/2021/oumai-bel-habib-ramzi-boukhiam-porte-drapeau-maroc/361526.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Ramzi Boukhiam]] || [[Surfing at the 2020 Summer Olympics|Surfing]] |- |align=center rowspan=2| 190 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MGL|2020 Summer}} ||rowspan=2| モンゴル ||rowspan=2| Mongoru || [[Onolbaatar Khulan]] || [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|Basketball]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Токио-2020: Монголын тугчаар Ө. Дүүрэнбаяр, О. Хулан нар сонгогдов {{!}} News.MN|زمان=mn|ئیش=News.MN|ناونیشان=https://news.mn/r/2451593/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Duurenbayar Ulziibayar]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center rowspan=2| 191 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|MNE|2020 Summer}} ||rowspan=2| モンテネグロ ||rowspan=2| Monteneguro || [[Jovanka Radičević]] || [[Handball at the 2020 Summer Olympics|Handball]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Marković|یەکەم١=Ana|سەردێڕ=Najvažnije vijesti svakog dana|ناونیشان=https://www.pobjeda.me/clanak/i-srecna-i-privilegovana?fbclid=IwAR3lsMSV1K4rbhy61HzP0dLrfcMUdWHM5yqHknYLTIv7pP3Tkx9uWofRfK8|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Pobjeda}}</ref> |- | [[Draško Brguljan]] || [[Water polo at the 2020 Summer Olympics|Water polo]] |- |align=center rowspan=2| 192 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|JOR|2020 Summer}} ||rowspan=2| ヨルダン ||rowspan=2| Yorudan || [[Julyana Al-Sadeq]] || [[Taekwondo at the 2020 Summer Olympics|Taekwondo]] ||rowspan=2| |- | [[Zeyad Ishaish]] || [[Boxing at the 2020 Summer Olympics|Boxing]] |- |align=center rowspan=2| 193 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|LAO|name=Lao P.D.R.|2020 Summer}} ||rowspan=2| ラオス人民民主共和国 ||rowspan=2| Raosu Jinmin Minshu Kyōwakoku || [[Silina Pha Aphay]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Santisouk Inthavong]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 194 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|LAT|2020 Summer}} ||rowspan=2| ラトビア ||rowspan=2| Ratobia || [[Jeļena Ostapenko]] || [[Tennis at the 2020 Summer Olympics|Tennis]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ostapenko būs otra karognesēja Latvijas delegācijā Tokijas olimpisko spēļu atklāšanā|ناونیشان=https://www.lsm.lv/raksts/sports/olimpiska-kustiba/ostapenko-bus-otra-karogneseja-latvijas-delegacija-tokijas-olimpisko-spelu-atklasana.a413284/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=/lsm.lv|زمان=lv}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Latvijas karogu Tokijas OS atklāšanas ceremonijā nesīs Agnis Čavars|ناونیشان=https://sportacentrs.com/tokija_2021/05072021-latvijas_karogu_tokijas_os_atklasanas_cer|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=/sportacentrs.com|زمان=lv}}</ref> |- | [[Agnis Čavars]] || [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|Basketball]] |- |align=center rowspan=2| 195 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|LTU|2020 Summer}} ||rowspan=2| リトアニア ||rowspan=2| Ritoania || [[Sandra Jablonskytė]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Šiais metais pirmą kartą olimpinių žaidynių istorijoje vėliavą neš ir sportininkas, ir sportininkė. Lietuvos trispalvė atidarymo ceremonijoje patikėta plaukikui @giedrius_titenis ir dziudo imtynininkei @karaliussandra|زمان=lt|trans-title=This year, for the first time in the history of the Olympic Games, the flag will be carried by both an athlete and a female athlete. The Lithuanian tricolour was entrusted to swimmer @giedrius_titenis and judo wrestler @karaliussandra at the opening ceremony|بڵاوکەرەوە=[[National Olympic Committee of Lithuania|Lithuanian Olympic Committee]]|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CRbclygD1Ag/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Giedrius Titenis]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center| 196 || {{flagIOCteam|LBA|2020 Summer}} || リビア || Ribia || [[Al-Hussein Gambour]] || [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] || |- |align=center rowspan=2| 197 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|LIE|2020 Summer}} ||rowspan=2| リヒテンシュタイン ||rowspan=2| Rihitenshutain || [[Julia Hassler]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[Raphael Schwendinger]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center rowspan=2| 198 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|LBR|2020 Summer}} ||rowspan=2| リベリア ||rowspan=2| Riberia || [[Ebony Morrison]] ||rowspan=2| [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] ||rowspan=2| |- | [[Joseph Fahnbulleh]] |- |align=center rowspan=2| 199 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|ROU|2020 Summer}} ||rowspan=2| ルーマニア ||rowspan=2| Rūmania || [[Simona Radiș]]{{efn|[[Simona Halep]] was originally chosen, but had to withdraw due to injury.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Walker-Roberts |یەکەم١=James |سەردێڕ=SIMONA HALEP FOLLOWS SERENA WILLIAMS, RAFAEL NADAL AND DOMINIC THIEM IN WITHDRAWING FROM TOKYO OLYMPICS |ناونیشان=https://www.eurosport.co.uk/tennis/tokyo-2020/2021/simona-halep-follows-serena-williams-rafael-nadal-and-dominic-thiem-in-withdrawing-from-tokyo-olympi_sto8394685/story.shtml |وێبگە=www.eurosport.com |بڵاوکەرەوە=Eurosport |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref>}}{{efn|[[Mădălina Bereș]] was chosen to replace Halep, but passed the opportunity to her partner in [[Rowing at the 2020 Summer Olympics – Women's double sculls|the doubles]].}}|| [[Rowing at the 2020 Summer Olympics|Rowing]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Pohoata, Narcis|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Cine este Mădălina Bereș, canotoarea care va purta drapelul României la Tokyo. Mama sportivei, cu lacrimi în ochi la aflarea veștii: "Nu mai am cuvinte"|trans-title=Who is Mădălina Bereș, the rower who will carry the Romanian flag in Tokyo. The athlete's mother, with tears in her eyes when she heard the news: "I have no words"|ناونیشان=https://www.prosport.ro/alte-sporturi/cine-este-madalina-beres-va-purta-drapelul-romaniei-la-tokyo-19288304|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=ProSport|زمان=Romanian}}</ref> |- | [[Robert Glință]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 200 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|LUX|2020 Summer}} ||rowspan=2| ルクセンブルク ||rowspan=2| Rukusenburuku || [[Christine Majerus]] || [[Cycling at the 2020 Summer Olympics|Cycling]] || rowspan="2" |<ref>[[Bob Bertemes]] was initially chosen as flag bearer: {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=COMPOSITION DU TEAM LËTZEBUERG POUR LES32es JEUX OLYMPIQUES TOKYO 2020|ناونیشان=https://download.rtl.lu/2021/07/02/bee3dfaaef0cfa82adcae8b3d14373a9.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=rtl.lu}}</ref> |- | [[Raphaël Stacchiotti]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] |- |align=center rowspan=2| 201 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|RWA|2020 Summer}} ||rowspan=2| ルワンダ ||rowspan=2| Ruwanda || [[Alphonsine Agahozo]] || [[Swimming at the 2020 Summer Olympics|Swimming]] ||rowspan=2| |- | [[John Hakizimana]] || [[Athletics at the 2020 Summer Olympics|Athletics]] |- |align=center| 202 || {{flagIOCteam|LES|2020 Summer}} || レソト || Resoto || Games Volunteer || N/A || |- |align=center rowspan=2| 203 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|LBN|2020 Summer}} ||rowspan=2| レバノン ||rowspan=2| Rebanon || [[Ray Bassil]] || [[Shooting at the 2020 Summer Olympics|Shooting]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Lebanese Judo Federation Instagram|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CRT51tfLg8P/}}</ref> |- | [[Nacif Elias]] || [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] |- |align=center rowspan=2| 204 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|USA|name=United States of America|2020 Summer}} ||rowspan=2| アメリカ合衆国 ||rowspan=2| Amerika Gasshūkoku || [[Sue Bird]] || [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|Basketball]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sue Bird, Eddy Alvarez will be U.S. flag bearers at Tokyo Olympics|agency=[[Today (American TV program)|TODAY]]|ناونیشان=https://www.today.com/news/sue-bird-eddy-alvarez-will-be-u-s-flag-bearers-t226024|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Eddy Alvarez]] || [[Baseball at the 2020 Summer Olympics|Baseball]] |- |align=center rowspan=2| 205 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|FRA|2020 Summer}} ||rowspan=2| フランス ||rowspan=2| Furansu || [[Clarisse Agbegnenou]]|| [[Judo at the 2020 Summer Olympics|Judo]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Clarisse Agbegnenou et Samir Ait-Saïd porte-drapeaux de la délégation française aux Jeux Olympiques de Tokyo|ئیش=L'Équipe|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Tous-sports/Actualites/Clarisse-agbegnenou-et-samir-ait-said-porte-drapeaux-de-la-delegation-francaise-aux-jeux-olympiques-de-tokyo/1268345|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> |- | [[Samir Aït Saïd]] || [[Gymnastics at the 2020 Summer Olympics|Gymnastics]] |- |align=center rowspan=2| 206 ||rowspan=2| {{flagIOCteam|JPN|2020 Summer}} ||rowspan=2| 日本 ||rowspan=2| Nihon || [[Yui Susaki]] || [[Wrestling at the 2020 Summer Olympics|Wrestling]] || rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Hachimura, Susaki named flagbearers for Japan's Olympic team|agency=Kyodo News|ناونیشان=https://english.kyodonews.net/tokyo/news/2021/07/5c8e6f0cdcf1-hachimura-susaki-named-flagbearers-for-japans-olympic-team.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210705144239/https://english.kyodonews.net/tokyo/news/2021/07/5c8e6f0cdcf1-hachimura-susaki-named-flagbearers-for-japans-olympic-team.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | [[Rui Hachimura]] || [[Basketball at the 2020 Summer Olympics|Basketball]] |} == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیا|وەرزش|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|کایەی ڤیدیۆیی|بەڕازیل|ژاپۆن|تۆکیۆ|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|2020 Summer Olympics Parade of Nations}} [[پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی هاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] 8etazcv10qax5je5qn6mcucmz7dad6v 0 191305 1583368 1582313 2026-05-12T15:45:28Z Aza 86 1583368 wikitext text/x-wiki {{پێویستی بە شارەزایە}} '''ئەخلاق''' (کۆی خلق -ی عەرەبییە بە مانای خوو و سروشت) یا '''سنج'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=کانی|وشە=سنج|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> ھەم بە مانای [[ئاکار|ئاکار و ڕەوشت]] دێ، وە ھەم بە مانای ئەو حوکم و دەستوورانە کە ئاکار و ڕەوشتی دروست و ڕەوا لە ئاکار و ڕەوشتی ھەڵە و ناڕەوا جیا دەکەنەوە. ئەم وتارە باسی مانای دووەم دەکا. لەم مانایەدا، ئەخلاق بیروباوەڕ یان سیستمێکە دەرھەق بە ھەڵسوکەوتی پەسەند کە داگری فتواگەلی ھەڵسەنگێنەرانە لە بارەی [[کردەوە (فەلسەفە)|کردەوەکان]] و [[بکەرێتی|بکەرەکانەوەیە]]. ھەڵسەنگاندنەکان بۆ ئەوەیە کە [[بایەخی ئەخلاقی|بایەخی]] کردەوەکان دیاری بکرێ و مۆری ئەخلاقی یا نائەخلاقییان لێ بدرێ. ھەروەھا، ئەوەش دەسنیشان بکرێ کە ئاخۆ تایبەتمەندییە کەسایەتییانەکان، بۆ نموونە ستمکاری یا ڕاستبێژی، دەبێ بە [[فەزیلەت]] بژمێردرێن یا [[ڕەزیلەت]]؟ ڕەوشت دەتوانێت وەک جەستەیەک بێت بۆ پێوەرەکان یان ئامرازەکان کە لە پەرلەیەکی ڕەفتاری لە [[فەلسەفە]] و [[ئایین]] یان کەلتوورێکی دیاریکراوەوە وەرگیراوە، یان ڕەنگە لە ستاندەردێکەوە وەرگیرابێت کە مرۆڤ پێی وایە دەبێت ھەموو خەڵکان وەھابن. ھەروەھا ڕەوشت لەوانەیە بە تایبەتی ھاوخەم بێت لەگەڵ «چاکە»یان «ڕاست».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Long|یەکەم=A. A.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Hellenistic_Philosophers_Volume_1_Tr.html?id=AfemGeG8SysC|سەردێڕ=The Hellenistic Philosophers: Volume 1, Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary|دوایین٢=Sedley|یەکەم٢=D. N.|دوایین٣=Sedley|یەکەم٣=David M.|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٧٥٥٦-٩|زمان=en}}</ref> فەلسەفەی ڕەوشت فرە ڕەوشتی لەخۆ دەگرێت، کە بابەتی ئەبستراکتی وەک [[ئینتۆلۆژی]] ڕەوشتی و [[ئیپیستمۆلۆجی]] ڕەوشتی و ڕەوشتی نۆرمی دەگرێتەوە، کە زیاتر سیستەمی کۆنکریتی بڕیاردانی ڕەوشتی وەک ڕەوشتی [[دیۆنتۆلۆژی]] و نموونەیەک لە فەلسەفەی ڕەوشتی نۆرمی [[یاسای زێڕین]]ە، کە تێیدا ھاتووە: «مرۆڤ دەبێت وەک کەسێکی تر مامەڵە بکات بۆ ئەوەی مامەڵە لەگەڵ خۆی بکات» بێ ڕەوشتی دژایەتییەکی چالاکە بەرامبەر بە ڕەوشت (واتە دژایەتیکردن لەگەڵ ئەوەی کە چاکە یان ڕاست)، لەکاتێکدا بێ ڕەوشتی بە جۆراجۆری وەک بێئاگایی و بێ باکی یان بێباوەڕی لە ھەر کۆمەڵگەیەک پێناسە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stace|یەکەم=w t|ناونیشان=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.213305|سەردێڕ=The Concept Of Morals|ڕێکەوت=١٩٣٧}}</ref> == فەلسەفەی ئەخلاق == فەلسەفەی ڕەوشت یا فەلسەفەی ئەخلاق لقێکە لە فەلسەفە کە پرسیارەکانی ڕەوشت دەخاتەڕوو. وشەی «ئێتیک» بە شێوەیەکی ئاسایی بەکاردێت بۆ ئاڵوگۆڕ لەگەڵ وشەی 'ڕەوشت'و ھەندێک جار بە شێوەیەکی تەسکتر بەکاردێت بۆ مەبەستی بنەما ڕەوشتییەکانی نەریتێکی دیاریکراو، کۆمەڵ یان تاک بە ھەمان شێوە لە ھەموو جۆرە باوەڕێکی ڕەوشتیدا، تایبەتمەندی ڕەوشتی دووانە وەردەگرێت ھەندێک جار لە نێوان ڕەوشت و ئاکاردا بە ئاشکرا دەمێننەوە: «ھەرچەندە ڕەوشت و ئاکارەکان پێکڕا بوونیان ھەبێت کەچی ھەر ئاکار بەکاردەھێنرێت بۆ بە سیستەمکردنی ڕەوشت، [[ئیمانوێل کانت]] لەسەر بنەمای بنەچەیی وەک پشت بەستن بە بیرۆکەی پارێزکارێک و بە گشتی خۆدزینەوە لە جیاکردنەوەی ڕەچاوکردنی 'ڕەوشتی' لە ڕەچاوکردنی کرداری تر» دەبینێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Johnstone|یەکەم=M. J.|ڕێکەوت=1990-12|سەردێڕ=Bioethics: a nursing perspective|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2129925/|journal=Confederation of Australian Critical Care Nurses Journal|بەرگ=٣|issue=4|پەڕەکان=٢٤–٣٠|issn=1033-3355|pmid=٢١٢٩٩٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of amoral {{!}} Dictionary.com|ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/amorality|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.dictionary.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100729153956/http://dictionary.reference.com/browse/amorality|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕەوشتی ڕووکەشیانە == لە ڕووی ڕووکەشییەوە «ڕەوشت» ئاماژە بە بەھا کەسی و کولتوورییەکان، پەرلەکانی ڕەفتار یان زیاتری کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵگایەک دەکات، کە ئەو پەرلە ڕەفتارانە دابین دەکەن کە تێیدا جێبەجێی دەکات و لەلایەن تاکێکەوە پەسەند دەکرێت. ئەو بابەتە بانگەشەی بابەتی دروستی یان نادرووستی ناکات، بەڵام تەنھا ئاماژە بەوە دەکات کە بە ڕاست یان ھەڵە دادەنرێت. ڕەوشتی ڕووکەشیانە لقێکە لە فەلسەفە کە بەجۆرێک واتای ڕەوشت بەرجەستەدەکات. لە واتا نۆرمییەکەیدا، «ڕەوشت» ئاماژە بە ھەر شتێک دەکات کە لە ڕاستیدا ڕاست بێت یان ھەڵە بێت، کە لەوانەیە سەربەخۆ بێت لەو بەھا یان زیاترانەی کە لەلایەن ھەر گەل و کلتورێکی تایبەتەوە ھەڵگیراون. ڕەوشتی نۆرمێتی وەک ڕەوشتی ڕووکەشیانە لقێکە لە فەلسەفە کە بەرجەستەی واتای ڕەوشت دەکات بە گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gert|یەکەم=Bernard|دوایین٢=Gert|یەکەم٢=Joshua|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=The Definition of Morality|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/morality-definition/}}</ref> == ڕاستڕەو و چەپڕەو == تیۆرییە فەلسەفییەکان لەسەر سروشت و بنچینەکانی ڕەوشت (واتە تیۆرییەکانی فرە ڕەوشتی) بە فراوانی بەسەر دوو چیندا دابەش دەکرێن:یەکەم ڕاستڕەوە ڕەوشتییەکان کەسەرجەم ئەو تیۆریانە لەخۆ دەگرێت کە ھەڵگری کردارە ڕەوشتییە ڕاستەقینەکانن کە ڕاستییە ڕەوشتییەکان باس دەکەن بۆ نموونە، لەکاتێکدا کە لەوانەیە ئەو ھێزانەی کە لە گونجانی کۆمەڵایەتیدا بە شێوەیەکی بەرچاو شێوە بە بڕیارەکانی «ڕەوشتی» تاکەکان دەدەن، نکۆڵی لەوە دەکەن کە ئەو نۆرم و نەریتە کولتوورییانە پێناسەی ڕەفتاری ڕەوشتی ڕاست دەکەن ئەمە لەوانەیە ئەو تێڕوانینە فەلسەفییە بێت کە لەلایەن سروشتناسانی ڕەوشتییەوە دەرکراوە، لەگەڵ ئەوەشدا ھەموو بارە ڕاستەقینییەکانی ڕەوشت ئەو پێگەیە قبوڵ ناکەن (وەک ناسروشتیستە ڕەوشتییەکان). دووەم دژە ڕاستی ڕەوشتییەکان لەلایەکی ترەوە ھەڵگری ئەو لێدوانە ڕەوشتیانە شکست پێ دەھێنێت یان تەنانەت ھەوڵی باسکردنی ڕاستییە ڕەوشتییەکان ھەر نادەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەجیاتی ئەوە ئەوان ھەڵگری ئەو ڕستە ڕەوشتیانەن کە بە شێوەیەکی ڕاست و دروستی ھەڵگری بابەتە ڕەوشتییە ڕاستەقینییەکان نین (تیۆری ھەڵەکان)؛ بانگەشەکان دەربارەی ھەڵوێستی بابەتیی نەک ڕاستییە بابەتییەکان (بابەتییەتی ڕەوشتی)؛ یان ھەوڵی ئەوە دەدات جیھان بە شێوەیەک باس بکات کە وێناکردنی ئەستەم بێت، وەک دەربڕینی ھەستێک یان دەرکردنی فەرمانێک (نا ناسیڤیزمی). ھەندێک شێوە لە نازانستی و بابەتیگەری ڕەوشتی، لەکاتێکدا بە دژە ڕاستی دادەنرێت بەو مانایە بەھێزەی لێرە بەکاردێت، بەو مانایەی ھاوئاھەنگە لەگەڵ جیھانی ڕەوشتدا. بۆ نموونە پێشنووسکردنی جیھانی فۆرمێکی جیھانییە لە نازانستیدا کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە ڕەوشت لە ژیرییەوە وەرگیراوە سەبارەت بە مەرجە تێھەڵکێشکراوەکان و تیۆری فەرمانی خوایی و تیۆری چاودێری نموونەیی بە بەشێک لە شێوە جیھانییەکانی بابەتی ڕەوشت دادەنێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ezedike|یەکەم=Edward Uzoma|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Morality within the limits of practical reason: a critique of Kant’s concept of moral virtue|ناونیشان=https://doi.org/10.1108/IJOES-11-2018-0171|journal=International Journal of Ethics and Systems|بەرگ=٣٦|issue=2|پەڕەکان=٢٠٥–٢١٦|doi=10.1108/IJOES-11-2018-0171|issn=2514-9369}}</ref> == مرۆڤ ناسی == === ھۆکارە کردەیییەکان === ھۆکارە کردارییەکان پێویستە بۆ دەزگای ڕەوشتی. کێشەی ژیانی ڕاستەقینە کە پێویستی بە چارەسەر ھەیە لە ھەردوو بواری ھزری و سۆزداری، بۆ ئەوەی بە تەواوی ڕەوشتیانە بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مرۆڤ ژیربێژییەکانی وەک ڕێڕەوێک بۆ بڕیاری کۆتایی بەکاردێنێت، بەڵام ژینگە و ھەستەکان بەرامبەر بە ڕەوشت لە ئێستادا دەبێت ھۆکارێک بێت بۆ ئەوەی ئەنجامەکە بەڕاستی ڕەوشتیانە بێت، چونکە ڕەوشت ملکەچی کلتورە شتێک تەنھا لە ڕووی ڕەوشتییەوە دەتوانێت قبوڵ بێت ئەگەر کلتوور وەک ھەموو شتێک ئەمەی قبوڵ کردبێت کە ڕاست بێت. ھۆکاری کرداری و ڕەچاوکردنی سۆزداری پەیوەندیدارن بۆ بریارێک کە ڕەوشتی بێت.<ref>https://www.cs.mcgill.ca/~akazna/kaznatcheev20100910.pdf</ref> === کەلتور و ژینگە === سیلیا گرین جیاکارییەکی کرد لە نێوان ڕەوشتی خێڵەکی و تایبەتمەندی ژینگەیی. دوایی بە شێوەیەکی زۆر نەرێنی و پیشەگەریانە جیاکارییەکە دەخاتە ڕوو: ئەو شوێنەی کە پێناسەی ناوچەی کەسێک دەکات یان خاوەندارییەتی دەکات، لەوانە موڵک یان شار یاخود دەڤەرێک، کە نابێت زیانیان پێ بگەیەنرێت و دەست وەرنەدرێت تیایاندا. ڕەوشتی خاک پەروەریی ڕێگەپێدراوەلە زۆرینەی کۆمەڵگاکان، چونکە ڕێگە بە تاک نادات دەست لە خاکی یەکێکی تر وەربدات. بە پێچەوانەوە، ڕەوشتی خێڵەکی ڕەوشتێکی باڵادەستییە، سەپاندنی نۆرمەکانی ئەندامانی خێڵەکە بەسەر تاکدا زۆر باو و ئاسایییە. ئەم نۆرمانە لە ڕووی کولتوورییەوە سەربەست و نەرمن، لەکاتێکدا ڕەوشتە خاکییەکان ئامانجیان لە یاساکان دەبیننەوە کە گشتگیر و ڕەھان، وەک 'مەرجە پۆلێنکراوەکانی کانت' و ھەڵسووکەوتی پلەبەندی گەیسلەر. گرین پەیوەندی بە پەرەسەندنی ڕەوشتی زەوییەوە ھەیە بۆ بەرزبوونەوەی چەمکی موڵکایەتی تایبەت و بەھۆی ڕەوشی گرێبەست لەسەر دۆخ یاخود بوومەکەی. === لەناو گرووپ و دەرەوەی گرووپ === ھەندێک لە چاودێران ھەڵگری ئەوەن کە تاکەکان کۆمەڵێک یاسای ڕەوشتی جیاواز بەسەر خەڵکدا جێبەجێ دەکەن بەپێی ئەندامێتییان لە «ناو گرووپ» (تاک و ئەوانەی کە پێیان وایە لە یەک گرووپن)یان «گرووپێکی دەرەکی» (ئەو کەسانەی مافیان نییە بەپێی ھەمان یاسا مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت) ھەندێک لە زیندەناسەکان، ئەنترۆپۆلۆجیستەکان و دەروونناسانی پەرەسەندن باوەڕیان وایە کە ئەم جیاکارییە لە گروپ/دەرەوەی گرووپدا گەشەی کردووە چونکە مانەوەی گرووپەکان زیاتر دەکات ئەم باوەڕە بە مۆدێلە ژمێریارییە سادەکانی پەرەسەندن پشتڕاستکراوەتەوە. لە لاساییکردنەوەکان ئەم جیاکارییە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە ھەردوو ھاوکاری چاوەڕوان نەکراو بەرامبەر بە دوژمنکاریی ناو گرووپ و ناژیریانە بەرامبەر بە گرووپە دەرەکییەکان ئەنجام بدەن. گاری ئاڕ جۆنسن و ڤی ئێس فالگەر مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە نەتەوەپەرستی و نیشتیمان پەروەری فۆرمی ئەم سنوورە ناو گروپانە/دەرەوەی گرووپن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=NW|یەکەم=1615 L. St|دوایین٢=Suite 800Washington|دوایین٣=Inquiries|یەکەم٣=DC 20036USA202-419-4300 {{!}} Main202-857-8562 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media|سەردێڕ=Compare Global Views of Moral Issues|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/global/interactives/global-morality/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Pew Research Center's Global Attitudes Project|زمان=en-US}}</ref> جۆناسان ھایدت تێبینی کردووە کە چاودێری تاقیکردنەوەیی کە ئاماژە بە پێوەرێکی ناو گرووپ دەکات، یەک بناغەی ڕەوشتی دابین دەکات کە بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن پارێزگارەکانەوە بەکاردێت، بەڵام زۆر کەمترە لەچاو ئازادیخوازانەوە. پەسەندی ناو گرووپەکە ھەروەھا یارمەتیدەرە لە ئاستی تاک بۆ تێپەڕاندنی جینەکانی یەک. بۆ نموونە دایکێک کە حەزی لە منداڵەکانی خۆی دەکات زۆر بەرزترە لە منداڵانی خەڵکی تر، زیاتر لە ئەوەی بییەوێت بە منداڵەکانی دەدات' بەم شێوەیە چانسی مانەوەی منداڵەکانی و چانسی جینی خۆی بۆ بەردەوامبوونی زیاتر دەکات بەو ھۆیەوە، لە ناو دانیشتوواندا، فشاری دیاریکردنێکی بەرچاو ھەیە کە لە بەرامبەر ئەم جۆرە بەرژەوەندییە خۆپەرستییە دروست بووە، بەو شێوەیەی کە لە کۆتاییدا، ھەموو دایک و باوکەکان بە ئارەزووی منداڵەکانی خۆیان (ناو گرووپ) بەسەر منداڵەکانی تردا (گرووپی دەرەوە) دەسوڕێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140830110131/http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === بەراوردکردنی کلتورەکان === پیتەرسۆن و سیلیگمان نزیک دەبنەوە لە تێڕوانینی ئەنترۆپۆلۆجی کە سەیری کلتورەکان، ناوچە جیۆ کلتورییەکان و بەدرێژایی ھەزارەھا دەکەن. ئەوان بەو ئەنجامە گەیشتوون کە ھەندێک لەچاکە و سەپاندن و ھەوەسەکان بەسەر ھەموو ئەو کلتورانەدا زاڵ بوون کە پشکنینیان بۆ کردوون. ئەو تواناییانەیان کە دەستنیشانیان کرد بریتین لە ژیری / زانین و مرۆڤبوون…. جگە لە زۆر بەخشین و پلەبەندی کۆمەڵایەتی. ھەریەک لەمانە چەند دابەشکردنێک لەخۆدەگرێت. بۆ نموونە مرۆڤایەتی خۆشەویستی و میھرەبانی و زیرەکی کۆمەڵایەتی لەخۆ دەگرێت. ھێشتا، ئەوانی تر بیردۆزی ئەوە دەکەن کە ڕەوشت ھەمیشە ڕەھا نییە، لەگەڵ ئەوەدا کە بابەتە ڕەوشتییەکان زۆرجار بە درێژایی ھێڵی کلتوری جیاوازن. توێژینەوەیەکی لێکۆڵینەوەی PEW لە نێوان چەندین نەتەوەدا لە ساڵی ٢٠١٤دا جیاوازییەکی کلتوری بەرچاو ڕوون دەکاتەوە لە نێوان ئەو کێشانەی کە پەیوەندیان بە ڕەوشتەوە ھەیە، لەوانە ترۆکان (تەڵاق)، کاروباری دەرەوەی ھاوسەرگیری، ھاوڕەگەزبازی، قومارکردن، لەباربردن، بەکارھێنانی ھەریەک لەو ٤٠ وڵاتەی ئەم توێژینەوەی تیادا ئەنجام دراوە دەرکەوتووە کە کۆمەڵێک ڕێژەیان ھەیە بەپێی چ ڕێژەیەک لە ھەر وڵاتێکدا پێیان وایە کێشە ڕەوشتییە ھاوبەشەکان بە ھیچ شێوەیەک لەئاستی قبوڵکردن و قبوڵ نەکردن نین یان بابەتە ڕەوشتییەکان ھی دەستکاریکردن نین. ھەر ڕێژەیەک سەبارەت بە گرنگی پرسی ڕەوشتی زۆر جیاوازە لەسەر ئەو کەلتوورەی کە دۆزە ڕەوشتییەکەی تێیدا پێشکەش دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Moral Relativism {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|ناونیشان=https://iep.utm.edu/moral-re/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> داکۆکیکارانی بیردۆزێک کە بە [[ڕەگەزپەرستی]] ڕەوشتی ناسراون بەشداری ئەو بیرۆکەیە دەکەن کە ڕەوشی ڕەوشتی ڕاستن یان ھەڵەن تەنھا لە چوارچێوەی خاڵێکی دیاریکراودا (بۆ نموونە کۆمەڵگای کلتوری). بە واتایەکی تر، ئەوەی لەڕووی ڕەوشتییەوە لە کلتورێکدا پەسەندە، لەوانەیە ناپەسەند بێت لە کلتورێکی تردا. ئەوان زیاتر قایلن بەوەی کە ھیچ چاکە و باشییەکی ڕەوشتی بە شێوەیەکی بابەتیانە ناتوانرێت ڕاست یان ھەڵە بسەلمێنرێت. ڕەخنەگرانی ڕەگەزگەرایی ڕەوشتی ئاماژە بە دڕندەیی مێژوویی وەک کۆرپەلەکردن، کۆیلایەتی، یان کۆمەڵکوژکردن دەکەن. فۆنس ترۆمپینارس، ئەندامانی کلتورە جیاوازەکان تاقی کردەوە لەگەڵ جیاوازی ڕەوشتی یەکێک لەمانە ئەوە بوو کە ئایا شۆفێری ئۆتۆمبێلێک ھاوڕێگای ڕێبوارێک دەبێت، کە سەرنشینە و سواری ئۆتۆمبێلەکەی بووە؟، درۆ دەکات بۆ ئەوەی شۆفێرەکە بپارێزێت لە ئەنجامی لێخوڕینی زۆر خێرا و لێدانی پیادەیەک. توێژەران بۆیان دەرکەوت کە کلتورە جیاوازەکان چاوەڕوانییەکی زۆر جیاوازیان ھەیە، لە ھیچەوە تا ئەوپەری دیاری نەکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trompenaars|یەکەم=Fons|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Did_the_Pedestrian_Die.html?id=BAYKAQAAMAAJ|سەردێڕ=Did the Pedestrian Die?: Insights from the World's Greatest Culture Guru|دوایین٢=Trompenaars|یەکەم٢=Alfons|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١١٢-٤٣٦-٠|زمان=en}}</ref> === پەرەسەندن === پەرەسەندنی ڕەوشتی مۆدێرن پڕۆسەیەکە لە نزیکەوە بەستراوە بە پەرەسەندنی کۆمەڵایەتیی کلتورییەوە. ھەندێک لە بایۆلۆجیستەکانی گوزەران، بەتایبەتی کۆمەڵناسی، پێیان وایە کە ڕەوشت بەرھەمێکە لە ھێزی گوزەران لە ئاستی تاکدا و ھەروەھا لە ئاستی گرووپدا لە ڕێگەی دەستنیشانکردنی گرووپەوە (ھەرچەندە تا چ ئاستێک ئەم بابەتە لە ڕاستیدا ڕوودەدات بابەتێکی مشتومڕە لە تیوری ھەندێک لە توێژەرانی بواری کۆمەڵایەتی قایل بوون کە ئەو کۆمەڵە ڕەفتارانەی کە ڕەوشت پێکدەھێنن بە شێوەیەکی زۆر گەشەیان کردوە چونکە ئەوان مانەوە یان سوودە زاوزێیییەکانیان دابین کردووە (واتە سەرکەوتنی پەرەسەندنیان زیاد کردووە). مرۆڤ لە ئەنجامدا ھەستەکانی «پرۆکۆمەڵایەتی» وەک ھەستی ھاوسۆزی یان تاوان، لە وەڵامی ئەو ڕەفتارە ڕەوشتیانەدا گەشەی کرد. لەسەر ئەم تێگەیشتنە ڕەوشت کۆمەڵێک ڕەفتاری خۆسەپێن و لە ڕووی بایۆلۆجییەوە بەڕێوەدەبرێن کە ھانی ھاوکاری کردنی مرۆڤ دەدەن، بایۆلۆجیستەکان قایل بوون کە ھەموو ئاژەڵە کۆمەڵایەتییەکان، لە مێروولە تا فیلەکان، ڕەفتارەکانیان دەستکاری کردووە، بە خۆپەرستیی خێرا بە مەبەستی باشترکردنی پەرەسەندنی خۆیان. ڕەوشتی مرۆڤ ھەرچەندە ئاڵۆز و تێکەڵە بە بەراورد بە ڕەوشتی ئاژەڵانی دیکە، لە بنەڕەتدا دیاردەیەکی سروشتییە کە گەشەی کرد بۆ سنووردارکردنی تاکگەرایی زیادەڕەوی کە دەتوانێت ھاوئاھەنگی گرووپێک لاواز بکات و بەو ھۆیەوە ڕووسپی بوونی تاکەکان کەم بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shermer|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Science_of_Good_and_Evil.html?id=eevvWAcMBaAC|سەردێڕ=The Science of Good and Evil: Why People Cheat, Gossip, Care, Share, and Follow the Golden Rule|دوایین٢=McFarland|یەکەم٢=Dennis|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٠-٧٥٢٠-٥|زمان=en}}</ref> لەم ڕوانگەیەوە، پەرلەی ڕەوشتی لە کۆتاییدا لەسەر غەریزە سۆزدارییەکان و بیردۆزەکان دامەزراوە کە لە ڕابردوودا بۆی دەستنیشان کرابوون چونکە یارمەتی مانەوە و بەرھەمھێنانیان داوە (ڕووسپی بوونی گشتی کۆمەڵەکەیان). نموونەکان: گرێبەستی دایک دیاری کراوە بۆ ئەوەی کە مانەوەی نەوەکانی باشتر دەکات کاریگەری وێستەرمارک، کە نزیکی لە ماوەی ساڵانی سەرەتادا سەرنجڕاکێشانی سێکسی دوولایەنە کەم دەکاتەوە، تابۆکانی ژێر پێ دەکات لە دژی بەرھەڵستکردن چونکە ئەگەری ڕەفتاری مەترسیداری بۆماوەیی کەم دەکاتەوە یان کورتیان دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=O’Connell|یەکەم=Sanjida M.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٥|سەردێڕ=Empathy in chimpanzees: Evidence for theory of mind?|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/BF02382862|journal=Primates|زمان=en|بەرگ=٣٦|issue=3|پەڕەکان=٣٩٧–٤١٠|doi=10.1007/BF02382862|issn=1610-7365}}</ref> دیاردەی دووبەرەکیی لە سروشتدا لەلایەن زیندەوەرناسانی تەواوکاری وەک یەک ڕێگا بۆ دەستکردن بە تێگەیشتن لە ڕەوشتی مرۆڤ دەبینرێت. کارەکەی بە شێوەیەکی ئاسایی بۆ دڵنیابوون لە دابینکردنی سەرچاوە گرنگەکان، بە تایبەتی بۆ ئەو ئاژەڵانەی کە لە ژینگایەکدا دەژین کە بڕێکی خۆراک یان کوالێتی بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو دەگوازێتەوە. بۆ نموونە، ھەندێک لە شەمشەمەکوێرەکان شکستیان ھێنا لە خواردنی ھەندێ لە نێچیرەکان لەکاتێکدا ھەندێکی تر سەرکەوتوون لە خواردنی زیادە. شەمشەمەکوێرەکان کە خواردنیان خوارد، دواتر بەشێک لە ژەمی خوێنەکەیان ڕێک دەخات بۆ ڕزگارکردنی تایبەتمەندییەک لە برسییەتی. لەو کاتەوەی ئەم ئاژەڵانە لە چەندین ساڵدا لە گرووپە نزیکەکانیان دەژین، تاکێک دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئەندامانی گرووپی تر بکات بۆ گەڕاندنەوەی چاکە لە شەوانێکدا کە برسی دەبێت (ویلکینسۆن، ١٩٨٤) مارک بیکۆف و جێسیکا پیرس (٢٠٠٩) مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە ڕەوشت کۆمەڵێک لە توانای ڕەفتارییە کە بە ئەگەری زۆر لەلایەن ھەموو ئەو شیردەرانەی کە لە گرووپە کۆمەڵایەتییە ئاڵۆزەکاندا دەژین (وەک گورگ، کۆت، فیل، دۆلفین، ڕات، شامپانزی) ھاوبەشیان کردووە ڕەوشت بە «کۆمەڵێک ھەڵسوکەوتی پەیوەست بە یەکترەوە پێناسە دەکەن کە لە نێو گرووپە کۆمەڵایەتییەکاندا کارلێکە ئاڵۆزەکان دەچێنن و ڕێک دەخات» ئەم کۆمەڵە ڕەفتارانە ھاوسۆزی و مامەڵە و سۆز و ھاوکاری و ھەستی دادپەروەری لەخۆدەگرێت لە کاری پەیوەندیداردا بە باوەڕەوە دەرکەوت کە شامپانزییەکان لە چوارچێوەیەکی زۆر جیاوازدا ھاوسۆزی بۆ یەکتر نیشان دەدەن ھەروەھا خاوەنی توانای ئەوەن کە لە فێڵ تێوەگلان و ئاستی سیاسەتی کۆمەڵایەتی پرۆتۆتیپی مەیلەکانی خۆیان بۆ گوسی و بەڕێوەبردنی ناوبانگ ڕابکێشن. کریستۆفەر بۆھم (١٩٨٢)گریمانەی ئەوەی کردووە کە پەرەسەندنی چڕی ئاڵۆزی ڕەوشتی لە سەرانسەری پەرەسەندنی ھۆمینید بەھۆی زیادبوونی پێویستیی خۆلادان لە ناکۆکی و برینداری لە جووڵانەوە بۆ کردنەوەی سەڤانا و پەرەپێدانی چەکی بەردین بووە تیۆرەکانی تر ئەوەیە کە زیادکردنی ئاڵۆزی بە سادەیی بەستراوە بۆ زیادکردنی قەبارەی گرووپ و قەبارەی مێشک، و بە تایبەتی پەرەسەندنی تیۆری و توانای مێشک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Boehm|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٢|سەردێڕ=The evolutionary development of morality as an effect of dominance behavior and conflict interference|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140175082920693|journal=Journal of Social and Biological Structures|زمان=en|بەرگ=٥|issue=4|پەڕەکان=٤١٣–٤٢١|doi=10.1016/S0140-1750(82)92069-3|issn=0140-1750}}</ref> == دەروونناسی == لە دەروونناسی ڕەوشتی ھاوچەرخ، ڕەوشت بە گۆڕان دادەنرێت لە ڕێگەی گەشەی کەسییەوە. چەندین دەروونناس بیردۆزیان لەسەر گەشەکردنی ڕەوشت بەرھەم ھێناوە، کە بە شێوەیەکی ئاسایی بە قۆناغی ڕەوشتی جیاوازدا تێدەپەڕێت. لۆرێنس کۆھلبێرگ، ژان پیاژە و ئێلیۆت توریل ڕێبازی زانستیانەی - گەشەپێدانیان ھەیە بۆ گەشەی ڕەوشتی؛ بۆ ڕەوشتە تیۆرییەکان لە زنجیرەیەک قۆناغ یان دۆمەینێکی بنیاتنەردا پێکدێن. لە ڕێبازی ڕەوشتی چاودێریدا کە کارۆل گیلیگان دایمەزراندوە، گەشەی ڕەوشتی لە چوارچێوەی بایەخداندا دادەنێت، پەیوەندی دوولایەنەی وەڵامدەرەوە کە لەسەر بنەمای پەیوەندی نێوانیان، بەتایبەتی لە دایک و باوکایەتی و لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا بە گشتی دەبینێتەوە. دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وەک مارتن ھۆفمان و جۆناسان ھایدت جەخت لەسەر گەشەی کۆمەڵایەتی و سۆزداری لەسەر بنەمای بایۆلۆجی دەکەنەوە، وەک ھاوسۆزی. تیۆریزانانی شوناسی ڕەوشتی دادەنێن، ویلیام دیمۆن و مردخای نیسان، پابەندبوونی ڕەوشتی بە پەرەسەندنی شوناسێکی خۆناساندنەوە دەبینن کە بە مەبەستەکانی ڕەوشت پێناسە دەکرێت: ئەم خۆناساندنە ڕەوشتییە دەبێتە ھۆی ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی بەرژەوەندی مێژوویی لە دەروونناسیدا، تیۆرییەکانی دەروونناسی وەک زیگموند فرۆید کە پێیان وایە گەشەی ڕەوشتی بەرھەمی لایەنەکانی سوپەر ئیگۆیە وەک خۆدزیینەوە لە گوناھی شەرم.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bergmann|یەکەم=Jörg R.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٨|سەردێڕ=Introduction: Morality in Discourse|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/08351813.1998.9683594|journal=Research on Language and Social Interaction|بەرگ=٣١|issue=3-4|پەڕەکان=٢٧٩–٢٩٤|doi=10.1080/08351813.1998.9683594|issn=0835-1813}}</ref> === دیاریکردنی ڕەوشت === وەک جێگرەوەیەک بۆ تەماشاکردنی ڕەوشت و سیفەتێکی تاک، ھەندێک لە کۆمەڵناسان و ھەروەھا دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وردبینی خۆیان بردووەتە سەر لێکۆڵینەوە لە چۆنییەتی ھەڵسوکەوتی کەسەکان لە کارلێکدانەوەی کۆمەڵایەتییەکانیاندا، لە ڕووی ڕەوشتەوە. ناسینەوەی ڕەوشت ئاماژە بە پرۆسەی زانستگەرایی دەکات کە ڕێگە بە کەسێک دەدات بە شێوازی ڕەوشتیانە ڕێگەی خۆی بکاتەوە یان بڕیار بدات. ئەمە لە چەندین پرۆسەی زانیاری گشتی پێکھاتووە، کە تێگەیشتنی دەبێتە ھاندەرێکی ڕەوشتی بە پەرۆش بۆ ڕووبەرووبوونەوەی کێشە ڕەوشتییەکانی. لەکاتێکدا گرینگە ئاماژە بەوە بکەین کە یەک ڕێچکەی زانستی تایبەت بە ناسینەوەی ڕەوشت تەرخان نەکراوە، کە تایبەتمەندی ئەوەی تێدابێت لە پرۆسەی تایبەت-گشتییەوە بۆ ڕەفتاری ڕەوشتی، ھەروەھاھەوڵدانێکی زانستی ڕەخنەئامێزە بۆ تێگەیشتن لە چۆنییەتی کارکردنیان. دەروونناسانی ڕێبەری و دەروونناسانی دەماری لێکۆڵینەوە دەکەن لە تێوەگلانەکان بۆ ئەم پرۆسە زانستیانە و کارلێککردنەکانیان، ھەروەھا چۆن ئەمانە بە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵکراو بەشداری لە ڕەفتاری ڕەوشتی دەکەن. لەم تاقیکاریانەدا بە شێوەیەکی ڕەوشتیانە لە بەرامبەر ھاندەرە ناڕەوشتییەکان بەراورد دەکرێن، لە کاتی کۆنتڕۆڵکردنی بۆ ناوەڕۆک یان چۆنییەتی ھەڵگرتنیان. زۆرجار، وەڵامی دەماری جیاواز بۆ بە تایبەتی بەیاننامە ڕەوشتییەکان یان دیمەنەکان، بە بەکارھێنانی تاقیکردنەوەی وێنەی دەماری کرداری تاقی دەکرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cromdal|یەکەم=Jakob|دوایین٢=Tholander|یەکەم٢=Michael|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Morality in professional practice|ناونیشان=http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:liu:diva-116647|journal=Journal of Applied Linguistics and Professional Practice|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=١٥٥–١٦٤}}</ref> لە ڕووی ڕەخنەیییەوە، ئەو پرۆسە زانستییە دیاریکراوانەی کە بەشدارن پشت بەو دۆخە دەبەستن کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە بۆ نموونە، لەکاتێکدا ئەو بارانەی کە پێویستی بە بڕیارێکی چالاک ھەیە لەسەر ھەڵەیەکی ڕەوشتی لەوانەیە پێویستی بە ھۆکاری چالاک ھەبێت یان کاردانەوەیەکی خێرا بۆ پێشێلکارییەکی ڕەوشتی شۆککەر لەوانەیە کرداری خێرا و کاریگەری تێدا بێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەندێک لە شارەزایان پێیان وایە کە بارە دەروونییەکان-باوەڕەکان، مەبەستەکان، ئارەزووەکان، سۆزەکان بۆ خۆی و ئەوانی تر تایبەتمەندییەکی ھاوبەش و مەودایەکی فراوانی دۆخی پرۆتۆتیفی بێت. لەگەڵ ئەمەدا، شیکردنەوەیەکی مێتا چالاکی تێکەڵی دۆزییەوە لە نێوان سۆزی ڕەوشتی و ئەرکی ڕەوشتی ژیری، کە پێشنیاری تۆڕێکی دەماری ھاوبەش بۆ ھەردوو ئەرکەکە دەکات. ئەنجامەکانی ئەم مێتا شیکردنەوەیە، ھەرچۆنێک بێت، ئەوەشی خستەڕوو کە پرۆسەی تێکردنی ڕەوشت کاریگەری لەسەر داواکاری ئەرکەکان ھەیە. سەبارەت بە دۆزەکانی ڕەوشت لە یارییە ڤیدیۆیییەکان ھەندێک لە زانایان پێیان وایە بەھۆی ئەوەی یاریزانەکان وەک ئەکتەر لە [[کایەی ڤیدیۆیی]] دەردەکەون دووریی لە نێوان ھەستی خۆیان و ڕۆڵی یارییەکە لە ڕووی خەیاڵەوە دەپارێزن. بۆیە بڕیاردەری و ڕەفتاری ڕەوشتی یاریزانەکان لە یارییەکەدا نوێنەرایەتی دۆگمای ڕەوشتی یاریزان ناکات. بەم دواییانە دەرکەوت کە فەرمانە ڕەوشتییەکان لە سێ پێکھاتەی جیاواز پێک دێت کە ھاوتەریبن لەگەڵ فەرمانەکان لە سێ تیۆری ڕەوشتی زاڵ (ڕەوشتی چاک و دیۆنتۆلۆژی و گونجاو): کاراکتەری کەسێک (بریکار-پێکھاتە، A)؛ کردارەکانیان (کردار، د) و ئەنجامەکان لە دۆخەکەدا ھێنایە ئاراوە (ئەنجامەکان- پێکھاتە، ج). ئەمە، ئەوە دەگونجێنێت کە تێوەچوونە جۆراوجۆرەکانی ئەو دۆخەی کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە کاریگەری لەسەر ناسینەوەی ڕەوشتی ھەیە.<ref>https://academic.oup.com/monist/article-abstract/95/3/355/1169130</ref> === زانستی دەمار === کاتێک کە مرۆڤ بیردەکاتەوە دەربارەی دۆزە ڕەوشتییەکان ئەوا ھەندێک ناوچەی مێشک چاڵاک دەبن کە بە چەند مێتا شیکردنەوەیەکی گەورە لە گۆڕانکارییەکانی چالاکی مێشک ڕەت دەبن. تۆڕە دەمارییەکان لە ژێرەوەی بڕیاری ڕەوشتیدا ھاوئاھەنگن دەبن لەگەڵ ئەو تۆڕەی کە پەیوەندی ھەیە بە نوێنەرایەتی کردنی مەرامەکانی ئەوانی تر (وەک بیردۆزی ھزر) و ئەو تۆڕەی کە پەیوەندی ھەیە بە نوێنەرایەتی کردنی ئەوانی تر ' ئەمە پشتگیری ئەو بیرۆکەیە دەکات کە ڕەوشتی ھزری پەیوەندی بە ھەمو بینینی شتەکان لە ڕوانگەی کەسانی ترەوە ھەیە و ھەمیش ھەستی ئەوانی تر دەچەوسێنێتەوە. ئەم ئەنجامانە بەڵگەی ئەوە دەخەنە ڕوو کە تۆڕە دەمارییەکان لەژێر بڕیاری ڕەوشتیدا جیھانی بێت (واتە، لەوانەیە شتی وا نەبێت وەک «مۆدێلێکی ڕەوشتی» لە مێشکی مرۆڤدا) و لەوانەیە جیاببێتەوە بۆ سیستەمی لاوەکی زانستیانە و کاریگەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sinnott-Armstrong|یەکەم=Walter|دوایین٢=Wheatley|یەکەم٢=Thalia|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Are moral judgments unified?|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/09515089.2012.736075|journal=Philosophical Psychology|بەرگ=٢٧|issue=4|پەڕەکان=٤٥١–٤٧٤|doi=10.1080/09515089.2012.736075|issn=0951-5089}}</ref> === فراوانی مێشک === پێکھاتەیەکی گرنگ و ھاوبەش لە فەرمانی ڕەوشتیدا توانای دۆزینەوەی ناوەڕۆکێکی ڕەوشتیانەی بە بەخشندەیی لە چوارچێوەیەکی کۆمەڵایەتی دیاریکراودا دەگرێتەوە. توێژینەوەکانی ئەم دوایییە تۆڕە سەلینسەکەی دەخستە پاڵ ئەم دۆزینەوەی سەرەتایی ناوەڕۆکە ڕەوشتە. تۆڕی سلینس وەڵام دەداتەوە بۆ ڕووداوەکانی ڕەفتاری پێویست. ڕەنگە ڕەخنەگر بێت بۆ مۆدولکردنی کارلێکەکانی تۆڕی کۆنتڕۆڵی ژێردەست و پێشەوە لە خزمەتکردن بە پرۆسە ئاڵۆزە ئەخلاقییەکان و پرۆسەی بڕیاردان. دروستکردنی ڕاشکاوانەی حەقی ئەخلاقی و حوکمە ھەڵەکان ھاوکاتە لەگەڵ چالاککردن لە کۆرتێکسی پێش پێشەوەیی ونترۆمیدیا (VMPC) لەکاتێکدا کاردانەوە ئینستیوییەکان بۆ بارودۆخەکان لەخۆدەگرێت ھاندانی VMPC بە ھاندانی مەگناتیسی ترانس کرانیاڵ، نیشان دراوە بۆ ڕێگریکردن لە توانای بابەتەکانی مرۆڤ بۆ لەبەرچاوگرتنی مەبەست لە کاتی پێکھێنانی حوکمێکی ئەخلاقیدا. بەپێی ئەم لێکۆڵینەوەیە، تی ئێم ئێس توانای بەشداربووان بۆ ئەنجامدانی ھیچ حوکمێکی ئەخلاقی تێکنەداوە بەپێچەوانەوە، حوکمە ئەخلاقییەکانی زیانە ئەنقەستەکان و زیان نەگەیاندنەکان لەلایەن TMSەوە بۆ یان RTPJ یان شوێنی کۆنتڕۆڵکردن، ھەرچەندە، خەڵک بە شێوەیەکی ئاسایی حوکمی ئەخلاقی دەکەن لە زیانە ئەنقەستەکان بە لەبەرچاوگرتنی نەک تەنھا ئەنجامە زیانبەخشەکانی کردارەکە بەڵکو مەبەست و باوەڕی بریکارەکە. کەواتە بۆچی حوکمە ئەخلاقییەکان لە زیانە بە ئەنقەستەکان کاریگەر نەبوون لەلایەن TMS بۆ RTPJ؟ یەکێک لە ئەگەرەکان ئەوەیە کە حوکمە ئەخلاقییەکان بە شێوەیەکی ئاسایی ڕەنگدانەوەی کردارێکی کێشراو لە ھەر زانیارییەکی پەیوەندیداری ئەخلاقی کە بەردەستە لەو کاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Young|یەکەم=Liane|دوایین٢=Dungan|یەکەم٢=James|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Where in the brain is morality? Everywhere and maybe nowhere|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/17470919.2011.569146|journal=Social Neuroscience|بەرگ=٧|issue=1|پەڕەکان=١–١٠|doi=10.1080/17470919.2011.569146|issn=1747-0919|pmid=٢١٥٩٠٥٨٧}}</ref> لەسەر بنەمای ئەم تێڕوانینە، کاتێک زانیاری سەبارەت بە باوەڕی بریکارەکە بەردەست نییە یان ڕیسوا دەبێت، حوکمە ئەخلاقییە دەرئەنجامەکە بە سادەیی گوزارشت لە کێشی بەرزتر دەکات لە فاکتەری پەیوەندیداری ئەخلاقی تر (وەک، دەرئەنجام). بە شێوەیەکی جێگرەوە، دوای تی ئێم ئێس بۆ RTPJ، لەوانەیە حوکمە ئەخلاقییەکان لە ڕێگای پرۆسەی نائاسایییەوە ئەنجام بدرێت کە باوەڕەکە لەبەرچاو ناگرێت. لەسەر ھەر دوو حسابێک، کاتێک زانیاری باوەڕ کەم دەبێتەوە یان بەردەست نییە، حوکمە ئەخلاقییەکان دەگوێزرێتەوە بۆ ھۆکاری تری پەیوەندیداری ئەخلاقی (وەک، دەرئەنجام) بۆ زیانە بە ئەنقەستەکان و زیان نەگەیاندنەکان، لەگەڵ ئەوەشدا ئەنجامەکە ھەمان حوکمی ئەخلاقی پێشنیار دەکات بۆ مەبەست. بەم شێوەیە توێژەران پێشنیاری ئەوە دەکەن کە TMS بۆ RTPJ پرۆسەی باوەڕە نەرێنییەکانی تێکدا بۆ ھەردوو زیانە بە ئەنقەستەکان و ھەوڵدان بۆ زیانەکان، بەڵام دیزاینی ئێستا ڕێگەی بە لێکۆڵەرەوەکان دا کە ئەو کاریگەرییە تەنیا لە حاڵەتی ھەوڵدان بۆ زیانەکان بدۆزنەوە، کە بە ھەمان شێوە کەسانی کەمئەندامی VMPC دادگایی کردارێک دەکەن بە تەواوی لەسەر ئەنجامەکەی و ناتوانن ئەو کردارە لەبەرچاو بگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Yoder|یەکەم=Keith J.|دوایین٢=Decety|یەکەم٢=Jean|ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=The neuroscience of morality and social decision-making|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6372234/|journal=Psychology, crime & law: PC & L|بەرگ=٢٤|issue=3|پەڕەکان=٢٧٩–٢٩٥|doi=10.1080/1068316X.2017.1414817|issn=1068-316X|pmc=٦٣٧٢٢٣٤|pmid=٣٠٧٦٦٠١٧}}</ref> === دەمارە ئاوێنەیییەکان === دەمارە ئاوێنەکان دەماری مێشکن کە ئاگر دەدەن کاتێک کەسێکی تر تێبینی دەکرێت کە کردارێکی دیاریکراو ئەنجام دەدات. دەمارەکان تەقە دەکەن لە لاساییکردنەوەی کردارەکە کە چاودێری دەکرێت، ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی ھەمان ماسولکەکان بە خولەکێک لە چاودێردا کار بکەن وەک ئەوەی کە بە شێوەیەکی زۆر گەورە کار دەکەن لە کەسەکە لە ڕاستیدا کردارەکە ئەنجام دەدەن. توێژینەوە لەسەر دەمارە ئاوێنەکان، لەوەتەی دۆزینەوەیان لە ساڵی ١٩٩٦،[٤٧] پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئەوان ڕۆڵیان ھەبێت بۆ ئەوەی نەک تەنیا لە تێگەیشتنی کرداردا، بەڵکو لە ھاوسۆزی ھاوبەشکردنی سۆزدا ڕۆڵیان ھەبێت زانای دەماری مەعریفی جین دیکیتی پێی وایە کە توانای ناسینەوە و ئەزموونێکی نەشیاو ئەوەی کە تاکێکی تر پێیدا تێپەڕی دەبێت ھەنگاوێکی سەرەکی بوو بۆ پێشەوە لە پەرەسەندنی ھەڵسوکەوتی کۆمەڵایەتی و لە کۆتاییدا ئەخلاق. [٤٨] ناتوانیت ھەست بە ھاوسۆزی بکات یەکێکە لە تایبەتمەندییە پێناسەکراوەکانی سایکۆپاتی، ئەمەش وا دەردەکەوێت کە پشتگیری بکات بۆ تێڕوانینی دیکیتی. ئەگەر ئەخلاق وەڵامدەرەوەی ئەو پرسیارە بێت کە ' چۆن دەبێت لە ئاستی تاکدا بژین' سیاسەت دەکرێت وەک ئەوەی لە ئاستی کۆمەڵایەتیدا ھەمان پرسیار چارەسەر بکات، ھەرچەندە بواری سیاسی کێشە و تەحەدای زیاتر دروست دەکات. بۆیە بێسەروشوێنکردنە کە بەڵگەکان لە پەیوەندی نێوان ھەڵوێستەکان لە ئەخلاق و سیاسەتدا دۆزراوەتەوە. تیۆری بنەما ئەخلاقییەکان، کە لەلایەن جۆناتان ھایدت و ھاوپیشەکانی، بۆ لێکۆڵینەوە لە جیاوازییەکانی نێوان ئازادیخوازان و کۆنەپارێزان بەکارھێنراوە، لەو بارەیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Monin|یەکەم=Benoît|دوایین٢=Pizarro|یەکەم٢=David A.|دوایین٣=Beer|یەکەم٣=Jennifer S.|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Deciding versus Reacting: Conceptions of Moral Judgment and the Reason-Affect Debate|ناونیشان=https://doi.org/10.1037/1089-2680.11.2.99|journal=Review of General Psychology|زمان=en|بەرگ=١١|issue=2|پەڕەکان=٩٩–١١١|doi=10.1037/1089-2680.11.2.99|issn=1089-2680}}</ref> ڕەوشتی گرووپ لە چەمک و باوەڕە ھاوبەشەکانەوە گەشە دەکات و زۆرجار بۆ ڕێکخستنی ڕەفتار لە ناو کلتورێک یان کۆمەڵگایەکدا کۆدەکرێتەوە. کردارە پێناسەکراوەکانی جۆراوجۆر دێن کە پێیان دەوترێت مۆراڵ یان نائەخلاقی ئەوکەسانەی کە کرداری ئەخلاقی ھەڵدەبژێرن بە شێوەیەکی بەناوبانگ بۆ خاوەنداریکردن لە «فیبری ئەخلاقی»، لەکاتێکدا لەوانەیە ئەوانەی کە لە ڕەفتاری نائەخلاقیدا سەرگەردانن وەک لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە لە ناو ببرێن. بەردەوام بوونی گرووپێک لەوانەیە پشت بە گونجاندنێکی بەربڵاو بێت بۆ کۆدەکانی ڕەوشت؛ نەتوانین بۆ ھەموارکردنی کۆدی ئەخلاقی لە وەڵامدانەوە بە بەرەنگارییە نوێکان ھەندێک جار متمانە بە نەمانی کۆمەڵگایەک ھەیە (نموونەیەکی ئەرێنی دەبێتە کرداری چاکسازی سیسترسی لە بوژاندنەوەی مۆناتیسم؛ نموونەیەکی نەرێنی دەبێتە ڕۆڵی دۆاگەر ئیمپرێس لە ژێردەستی چین بۆ بەرژەوەندی ئەورووپی). لەناو بزووتنەوە ناسیۆنالیستەکاندا ھەندێک مەیل ھەبووە ھەست بەوە بکات کە میللەتێک بەبێ دانپێدانانی یەک ڕەوشتی ھاوبەش، بەبێ ڕەچاوکردنی ناوەڕۆکەکەی ڕزگاری نابێت و سەرفراز نابێت. ڕەوشتی سیاسیش پەیوەندی بە ھەڵسوکەوتی نێو دەوڵەتی حکوومەتە نەتەوەیییەکانەوە ھەیە و بۆ ئەو پشتگیرییەی کە لە دانیشتووانی میوانەکەیانەوە وەردەگرن پەیمانگای ئینستیتیوتی ئینستتیوتی ئینستیتیوتی سێنتانس کە بە ھاوکاری جاسی ڕیس ئانتیس دامەزراوە، لە ڕێگەی چوارچێوەی بازنەیەکی ئەخلاقی فراوان نوام چامسکی دەڵێت کە “” ئەگەر ئێمە پرەنسیپی گشتگیریی ھەڵبگرین: ئەگەر کردارێک ڕاست بێت (یان ھەڵە) بۆ ئەوانی تر، ئەوە بۆ ئێمە ڕاستە (یان ھەڵەیە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bartel|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Free will and moral responsibility in video games|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s10676-015-9383-8|journal=Ethics and Information Technology|زمان=en|بەرگ=١٧|issue=4|پەڕەکان=٢٨٥–٢٩٣|doi=10.1007/s10676-015-9383-8|issn=1572-8439}}</ref> بەڕاستی ئەوانەی کەناگەنەناو کەمترین ئاستی ئەخلاقی بۆ خۆیان ئەو پێوەرانەی کەدەیانەوێت بۆ ئەوانی تر جێبەجێ دەکەن، بەڕاستی ناتوانرێت بەجدی وەربگیرێن کاتێک کەباس لەگوناھو وەڵامدانەوە دەکەن. یان ڕاست و دروست، چاکە و خراپ. لە ڕاستیدا یەکێک لەوانە، ڕەنگە سەرەتاییترین بنەما ڕەوشتییەکان، بنەمای جیھانییەتی بێت، واتە ئەگەر شتێک بۆ من دروست بێت، ئەوە بۆ تۆیە؛ ئەگەر بۆ تۆ ھەڵە بێت، ئەوە بۆ من ھەڵەیە. ھەر کۆدی ئەخلاقی کە تەنانەت شایەنی سەیرکردنیش بێت بە جۆرێک لە ناوکی خۆی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Spreng|یەکەم٢=R. Nathan|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Contextual and Perceptual Brain Processes Underlying Moral Cognition: A Quantitative Meta-Analysis of Moral Reasoning and Moral Emotions|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3913597/|journal=PLoS ONE|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=e٨٧٤٢٧|doi=10.1371/journal.pone.0087427|issn=1932-6203|pmc=٣٩١٣٥٩٧|pmid=٢٤٥٠٣٩٥٩}}</ref> == ڕەوشت و ئایین == دین و ڕەوشت ھاوئاھن نییە. ئەخلاق پشت بە ئایین نابەستێت ھەرچەندە بۆ ھەندێک ئەمە "گریمانەیەکی ئۆتۆماتیکی"یە. [٥٨] بەپێی فەرھەنگی وێستمینستر لە ڕەوشتی مەسیحی، ئایین و ڕەوشتی "دەبێت پێناسەی جیاواز بکرێت و ھیچ پەیوەندییەکی پێناسەیی لەگەڵ یەکتردا نەبێت. لە ڕووی چەمکەوە و لە پرەنسیپدا ئەخلاق و سیستەمێکی بەھای ئایینی دوو جۆری جیاوازی سیستەمی بەھا یان ڕێبەری کردارن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dubljević|یەکەم=Veljko|دوایین٢=Sattler|یەکەم٢=Sebastian|دوایین٣=Racine|یەکەم٣=Eric|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Deciphering moral intuition: How agents, deeds, and consequences influence moral judgment|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6166963/|journal=PLoS ONE|بەرگ=١٣|issue=10|پەڕەکان=e٠٢٠٤٦٣١|doi=10.1371/journal.pone.0204631|issn=1932-6203|pmc=٦١٦٦٩٦٣|pmid=٣٠٢٧٣٣٧٠}}</ref> === ڕەوشتی جوولەکەیی === ڕەوشتی جوولەکە فەلسەفەی ئەخلاقی ئایینی جوولەکەیە یان خەڵکی جوولەکەیە جۆرێک لە ڕەوشتی نۆرمی، ئەخلاقی جوولەکە لەوانەیە کێشە لە یاسای جوولەکەدا و ھەروەھا کێشەی نا یاسایی بگرێتەوە، و لەوانەیە تێکەڵ بە لێکچوونەکانی جوودە و نەریتی فەلسەفی ڕۆژاوایی ئەخلاق بێت. نەریتە ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری ئینجیلی عبری و تەوراتی زارەکی ڕەبییندا دەدۆزرێنەوە کە ھەردووکیان کتێبی پیرۆزی عبرییان لێکداوەتەوە و خەریکی بابەتی ڕۆمانن. ئەخلاق لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعی یاسایی و ئەدەبی حەلاخایە کە لە میشنەح و تەلمود و تێکستەکانی تردا دۆزراوەتەوە. ئەخلاق ھەروەھا لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعییە نا یاسایییەکانە، ئەدەبیاتەکانی ئەگادە. باشترین دەقی ناسراو لە یەھودییەتی ڕابینیک کە پەیوەست بە ئەخلاقەوە ھەیە، بریتییە لە تراکتۆری میشنەی نا یاسایی ئاڤۆت ("باپیران") کە بە گشتی وەک "ئەخلاقی باوکەکان" وەرگێڕدراوە === ڕەوشتی کریستیانی === ڕەوشتی مەسیحی، کە بە ئیلتیۆلۆژی ئەخلاقیش ناسراوە، سیستەمێکی ئەخلاقی فرەلایەنە: ئەخلاقێکی ئەخلاقە کە تیشک دەخاتە سەر بنیاتنانی کاراکتەری ئەخلاقی، و ڕەوشتێکی دیۆنتۆلۆژی (تیۆری فەرمانە خوایییەکان) کە ھەڵبژاردەکان ھەڵدەسەنگێنێت. ھەروەھا ڕەوشتی یاسای سروشتی تێدایە، کە لەسەر ئەو باوەڕە بنیاتنراوە کە ئەو سروشتەی مرۆڤەکانە - کە لە وێنەی خودادا دروست کراوە و توانای ئەخلاق و ھاوکاری و عەقڵانییەتی و ھەستکردن و ھەندێکی تر ھەیە - ئاگادار دەکاتەوە کە چۆن ژیان دەبێت بژی و ھۆشیاری [١]:٩٣ لایەنەکانی تری ڕەوشتی مەسیحی، کە نوێنەرایەتی بزووتنەوەکانی وەک ئینجیلی کۆمەڵایەتی و [[خواناسی]] ڕزگاریی دەکەن، لەوانەیە تێکەڵ بکرێن بە ناوچەی چوارەم کە ھەندێک جار پێی دەوترێت ڕەوشتی پێغەمبەرانە. ڕەوشتی مەسیحی ناوکی [[مێتافیزیک]]ی خۆی لە ئینجیلەوە وەردەگرێت و خودا وەک سەرچاوەی کۆتایی ھەموو دەسەڵاتێک دەبینێت. ئیپستیمۆلۆژیای ئاشکرا و چاکسازی و ئیرادە، سێ شێوە باوەکانی ئیپستیمۆلۆژیای مەسیحین. ھەمەجۆری تێڕوانینی ئەخلاقی لە ئینجیلدا بووە ھۆی دووبارەبوونەوەی ناکۆکی لەسەر پێناسەکردنی بنەما ئەخلاقییە بنەڕەتییەکانی مەسیحی، بە لایەنی کەمەوە حەوت پرەنسیپی سەرەکی گفتوگۆی ھەمیشەیی و دووبارە لێکدانەوە. ئەخلاقە مەسیحییەکان عەقڵ و فەلسەفە و یاسای سروشتی و زانستە کۆمەڵایەتییەکان و ئینجیل بەکاردەھێنن بۆ داڕشتنی لێکدانەوە مۆدێرنەکانی ئەو بنەمایانە؛ ڕەوشتی مەسیحی بەسەر ھەموو بوارەکانی ئەخلاقی شەخسی و کۆمەڵایەتیدا جێبەجێ دەکرێت. === ڕەوشتی ئیسلامی === ڕەوشتی ئیسلامی (ئۆھلدینی) کە بە «کاراکتەری باش» پێناسە کراوە، لە مێژووەوە وردە وردە لە سەدەی حەوتەمەوە شێوە دەگرێت و دواجار لە سەدەی ١١ دامەزرێنرا. [١] لە کۆتاییدا وەک تەوژمێکی سەرکەوتوو لە وانە قورئانییەکان، وانە و فێرکردنەکانی محەممەد و پێشینەکانی یاساناسانی ئیسلامی (بڕوانە شەریعەت و فیقە) و نەریتی عەرەبی پێش ئیسلام و توخمە ناعەرەبییەکان (بە بیرە [[زمانی فارسی|فارسی]] و یۆنانییەکان [١] ھەرچەندە موعجیزەکردنەکەی محەممەد «گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی لە بەھا ئەخلاقییەکاندا لەسەر بنەمای سزاکانی ئایینی نوێ و ئایینەکەی ئێستا و ترس لە خودا و دوا حوکم» بەرھەم ھێنا، بەڵام کرداری عەشایەری عەرەب بە تەواوی نەمرد. دواتر زانایانی موسڵمان ڕەوشتی ئایینی قورئان و حەدیسیان بە وردی فراوان کرد. === ڕەوشتی بووزایی === ڕەوشتی بوودایی بە شێوەیەکی نەریتی لەسەر بنەمای ئەو شتەیە کە بوودایییەکان وەک تێڕوانینی ڕۆشنگەری بوودا، یان بوونەوەرەکانی تری ڕۆشنگەری وەک بۆدیسەتڤا دەیبینن. [پێویستی بە ژێدەرە] دەستەواژەی ھیندی بۆ ئەخلاق یان ئەخلاق کە لە بوودیزمدا بەکاردێت، Śīla یان sīla (Pāli)ە. Śīla لە بوودیزمدا یەکێکە لە سێ بڕگەی ڕێگای ھەشتی نۆبڵ، و کۆدێکی ڕەفتارە کە پەیمانی ھاوئاھەنگی و خۆگرتن لە خۆ دەگرێت لەگەڵ ھاندانی سەرەکی بێ توندوتیژی، یان ئازادی لە زیان گەیاندن. بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە فیزڵ وەسف کراوە،[١] دیسپلینی ئەخلاقی [٢] و پێشەکی. سیلا ڕەفتارێکی ئەخلاقی ناوخۆیی و ئاگایی و بە ئەنقەستە، بەپێی پابەندبوونی کەسێک بە ڕێبازی ڕزگارییەوە. یٴەقسەیەکی ئەخلاقییە لە نێو خودی و پەیوەندییەکاندا، نەک ئەوەی کە پەیوەندی بە وشەی ئەخلاقەوە ھەیە (واتە، گوێڕایەڵی، ھەست بە پابەندیی و سنوورداری دەرەکی). === شوێنەکان === لە نێو مەودای فراوانی نەریتە ئەخلاقییەکاندا، سیستەمی بەھای ئایینی ھاوئاھنییەتی لەگەڵ چوارچێوە عەلمانییە ھاوچەرخەکانی وەک تەدبیق و ئازادی و مرۆڤدۆستی و سوودخوازی و ئەوانی تر ھەیە. زۆر جۆری سیستەمی بەھای ئایینی ھەیە ئایینە یەکتاپەرستییە ھاوچەرخەکان، وەک ئیسلام، جوودە، مەسیحییەت و تا ڕادەیەکی دیاریکراوی دیکە وەک سیکیزم و زەردەشتی، بە یاسا و [[ڕێسا]]کانی نوسراوی پەیوەستیان ڕاست و دروست و ھەڵە پێناسە دەکەن و وەک ئەوەی لەلایەن سەرکردە ئایینییەکانەوە لە ناو باوەڕە تایبەتەکاندا لێکدانەوەی بۆ دەکرێت ئایینەکانی تر کە پانتیستی بۆ ناتەوێدی دەپۆشن کەمتر ڕەھان. بۆ نموونە لە نێو بوودیزمدا، پێویستە نیازی تاک و ھەلومەرجەکە لە شێوەی ئیستحقاقدا حساب بکرێت، بۆ ئەوەی دیاری بکرێت کە کردارێک ڕاست بێت یان ھەڵە دەستەواژەی بۆ بکرێت. جیاوازییەکی زیاتر لەنێوان بەھاکانی داب و نەریتە ئایینییەکاندا لەلایەن باربارا ستۆلەر میلەرەوە ئاماژە بەوە کراوە، کە لە ھیندویزمدا «لە ڕووی پراکتیکییەوە، حەق و ھەڵە بەپێی پۆلێنەکانی پلە و خزمایەتی و قۆناغەکانی ژیان بڕیاری لەسەر دەدرێت بۆ ڕۆژاوایییە مۆدێرنەکان، کە لەسەر نموونەی جیھانگیری و یەکسانیخوازی بەرز کراونەتەوە، ئەم ڕێژەیە بەھا و پابەندییە، لایەنی ھیندویزم قورسترین تێگەیشتنە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bzdok|یەکەم=Danilo|دوایین٢=Schilbach|یەکەم٢=Leonhard|دوایین٣=Vogeley|یەکەم٣=Kai|دوایین٤=Schneider|یەکەم٤=Karla|دوایین٥=Laird|یەکەم٥=Angela R.|دوایین٦=Langner|یەکەم٦=Robert|دوایین٧=Eickhoff|یەکەم٧=Simon B.|ڕێکەوت=2012-10|سەردێڕ=Parsing the neural correlates of moral cognition: ALE meta-analysis on morality, theory of mind, and empathy|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445793/|journal=Brain Structure & Function|بەرگ=٢١٧|issue=4|پەڕەکان=٧٨٣–٧٩٦|doi=10.1007/s00429-012-0380-y|issn=1863-2653|pmc=٣٤٤٥٧٩٣|pmid=٢٢٢٧٠٨١٢}}</ref> ئایینەکان شێوازی جیاوازی مامەڵەکردن لەگەڵ کەمئەندامی ئەخلاقیدا دابین دەکەن. بۆ نموونە ھیچ قەدەغەیەکی ڕەھا لەسەر کوشتن لە ھیندویزمدا نییە، کە دەزانێت لە ھەلومەرجێکی دیاریکراودا «لەوانەیە حەتمی و بە ڕاستی پێویست بێت».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bzdok|یەکەم=Danilo|دوایین٢=Schilbach|یەکەم٢=Leonhard|دوایین٣=Vogeley|یەکەم٣=Kai|دوایین٤=Schneider|یەکەم٤=Karla|دوایین٥=Laird|یەکەم٥=Angela R.|دوایین٦=Langner|یەکەم٦=Robert|دوایین٧=Eickhoff|یەکەم٧=Simon B.|ڕێکەوت=2012-10|سەردێڕ=Parsing the neural correlates of moral cognition: ALE meta-analysis on morality, theory of mind, and empathy|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445793/|journal=Brain Structure & Function|بەرگ=٢١٧|issue=4|پەڕەکان=٧٨٣–٧٩٦|doi=10.1007/s00429-012-0380-y|issn=1863-2653|pmc=٣٤٤٥٧٩٣|pmid=٢٢٢٧٠٨١٢}}</ref> لە نەریتە یەکدەستەکاندا، کرداری دیاریکراو لە ڕووی ڕەھاترەوە تەماشا دەکرێت، وەک لەباربردن یان جیابوونەوە. دین ھەمیشە بە شێوەیەکی ئەرێنی پەیوەست نییە بە ڕەوشتەوە. دەیڤد ھیوم فەیلەسووف ڕای گەیاند، "گەورەترین تاوان دۆزراوەتەوە، لە زۆر جاردا، بۆ ئەوەی لەگەڵ فەزڵ و دڵسۆزییەکی خورافیدا بگونجێت. بۆیەبەڕاستی بەناپارێزی دادەنرێت بۆ ئەوەی ھیچ جۆرە جۆرەتعورێک لەنازو نیعمەتەکانی پیاو بکێشێت، لەنەخۆشی یان توند و تیژی ڕاھێنانە ئاینییەکانی، ھەرچەندەخۆی باوەڕی بەپاکی و ڕاستگۆیی ھەیە. ھەروەھا دەکرێت سیستەمی بەھای ئایینی بەکاربھێنرێت بۆ پاساودانی ئەو کردەوانەی کە پێچەوانەی ڕەوشتی سەردەمین، وەک کوشتار و بەدگومانی و کۆیلایەتی. بۆ نموونە سیمۆن بلاکبێرن دەڵێت " داوای لێبوردنکردن بۆ ھیندویزم بەرگری دەکات یان تێوەگلانی لەگەڵ سیستەمی کاستی ڕوون دەکاتەوە و داوای لێبوردن لە ئیسلام بەرگری یان ڕوونکردنەوەی یاسا توندەکەی یان ھەڵوێستی بۆ ژنان و [[کافر]]ەکان دەکات".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Spreng|یەکەم٢=R. Nathan|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Contextual and Perceptual Brain Processes Underlying Moral Cognition: A Quantitative Meta-Analysis of Moral Reasoning and Moral Emotions|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3913597/|journal=PLoS ONE|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=e٨٧٤٢٧|doi=10.1371/journal.pone.0087427|issn=1932-6203|pmc=٣٩١٣٥٩٧|pmid=٢٤٥٠٣٩٥٩}}</ref> سەبارەت بە مەسیحییەتی، ئەو دەڵێت کە "ئینجیل دەکرێت بخوێنرێتەوە وەک ئەوەی بە ئێمە کارتێ بلانچێک بدات بۆ ھەڵوێستی توند بە منداڵان، کەمئەندامە دەروونییەکان، ئاژەڵەکان، ژینگە، تەڵاقدراوەکان، بێ باوەڕان، کەسانی خاوەن خوی سێکسی جۆراوجۆر و ژنی بەساڵاچوو ئیلیزابێس ئەندرسۆن بەھەمان شێوە ھەڵگری ئەوەیە کە "ئینجیل ھەردوو وانەی چاک و خراپ لەخۆدەگرێت"، ھەروەھا "لەڕووی ئەخلاقییەوە ناتەبا". [[داوای لێبوردن]]ی مەسیحی ئاراستەی تێڕوانینەکانی بلاکبێرن دەکات و ئەوە دەنوسێت کە یاساکانی جوولەکە لە ئینجیلی عبریدا پەرەسەندنی پێوەرە ئەخلاقییەکانی نیشان داوە بەرامبەر بە پاراستنی زیانلێکەران، سەپاندنی سزای لە سێدارەدان بەسەر ئەو کەسانەی کە بە مرۆڤدۆستانی وەک پاول کۆرتز پێیان وایە کە دەتوانین بەھا ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری کولتوورەکاندا بناسێنین، تەنانەت ئەگەر داوای تێگەیشتنێکی ماورایی یان جیھانیی لە پرەنسیپەکان - بەھاکان بکەین کە لە نێویاندا نەزاھە، متمانە بەخشندەیی، ئەم بەھایانە دەتوانن سەرچاوە بن بۆ دۆزینەوەی زەمینەی ھاوبەشی نێوان باوەڕداران و بێ باوەڕان.<ref>https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926233810/https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 |date=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ }}</ref> == شیکارییە ئەزموونییەکان == چەندین لێکۆڵینەوە لەسەر ئەزموونی ڕەوشت لە وڵاتانی جیاوازدا کراوە و پەیوەندی گشتی نێوان باوەڕ و تاوان ڕوون نییە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Seeley|یەکەم=William W.|دوایین٢=Menon|یەکەم٢=Vinod|دوایین٣=Schatzberg|یەکەم٣=Alan F.|دوایین٤=Keller|یەکەم٤=Jennifer|دوایین٥=Glover|یەکەم٥=Gary H.|دوایین٦=Kenna|یەکەم٦=Heather|دوایین٧=Reiss|یەکەم٧=Allan L.|دوایین٨=Greicius|یەکەم٨=Michael D.|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Dissociable Intrinsic Connectivity Networks for Salience Processing and Executive Control|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2680293/|journal=The Journal of Neuroscience|بەرگ=٢٧|issue=9|پەڕەکان=٢٣٤٩–٢٣٥٦|doi=10.1523/JNEUROSCI.5587-06.2007|issn=0270-6474|pmc=٢٦٨٠٢٩٣|pmid=١٧٣٢٩٤٣٢}}</ref>پێداچوونەوەیەک بۆ توێژینەوەکان لە ساڵی ٢٠٠١ لەسەر ئەم بابەتە دۆزرایەوە کە «بەڵگەکانی بەردەست کاریگەری ئایین لەسەر تاوان جیاواز و بەربەرەکی و بێ ئەنجامە و لە ئێستادا ھیچ وەڵامێکی قایلکەر لە پەیوەندی ئەزموونی نێوان دین و تاواندا بوونی نییە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Gurvit|یەکەم٢=Hakan|دوایین٣=Spreng|یەکەم٣=R. Nathan|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Salience network engagement with the detection of morally laden information|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5490682/|journal=Social Cognitive and Affective Neuroscience|بەرگ=١٢|issue=7|پەڕەکان=١١١٨–١١٢٧|doi=10.1093/scan/nsx035|issn=1749-5016|pmc=٥٤٩٠٦٨٢|pmid=٢٨٣٣٨٩٤٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Morality}} {{فەلسەفە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دەروونناسی}} [[پۆل:ئەخلاق|*]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] osucdd0k0i28e708zvqtxdoqxlkc122 1583402 1583368 2026-05-12T16:16:56Z Aza 86 1583402 wikitext text/x-wiki {{پێویستی بە شارەزایە}} '''ئەخلاق''' (کۆی خلق -ی عەرەبییە بە مانای خوو و سروشت) یا '''سنج'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=کانی|وشە=سنج|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> ھەم بە مانای [[ئاکار|ئاکار و ڕەوشت]] دێ، وە ھەم بە مانای ئەو حوکم و دەستوورانە کە ئاکار و ڕەوشتی دروست و ڕەوا لە ئاکار و ڕەوشتی ھەڵە و ناڕەوا جیا دەکەنەوە. ئەم وتارە باسی مانای دووەم دەکا. لەم مانایەدا، ئەخلاق بیروباوەڕ یان سیستمێکە دەرھەق بە ھەڵسوکەوتی پەسەند کە داگری فتواگەلی ھەڵسەنگێنەرانە لە بارەی [[کردەوە (فەلسەفە)|کردەوەکان]] و [[بکەرێتی|بکەرەکانەوەیە]]. ھەڵسەنگاندنەکان بۆ ئەوەیە کە [[بایەخی ئەخلاقی|بایەخی]] کردەوەکان دیاری بکرێ و مۆری ئەخلاقی یا نائەخلاقییان لێ بدرێ. ھەروەھا، ئەوەش دەسنیشان بکرێ کە ئاخۆ تایبەتمەندییە کەسایەتییانەکان، بۆ نموونە ستمکاری یا ڕاستبێژی، دەبێ بە [[فەزیلەت]] بژمێردرێن یا [[ڕەزیلەت]]؟ == فەلسەفەی ئەخلاق == فەلسەفەی ڕەوشت یا فەلسەفەی ئەخلاق لقێکە لە فەلسەفە کە پرسیارەکانی ڕەوشت دەخاتەڕوو. وشەی «ئێتیک» بە شێوەیەکی ئاسایی بەکاردێت بۆ ئاڵوگۆڕ لەگەڵ وشەی 'ڕەوشت'و ھەندێک جار بە شێوەیەکی تەسکتر بەکاردێت بۆ مەبەستی بنەما ڕەوشتییەکانی نەریتێکی دیاریکراو، کۆمەڵ یان تاک بە ھەمان شێوە لە ھەموو جۆرە باوەڕێکی ڕەوشتیدا، تایبەتمەندی ڕەوشتی دووانە وەردەگرێت ھەندێک جار لە نێوان ڕەوشت و ئاکاردا بە ئاشکرا دەمێننەوە: «ھەرچەندە ڕەوشت و ئاکارەکان پێکڕا بوونیان ھەبێت کەچی ھەر ئاکار بەکاردەھێنرێت بۆ بە سیستەمکردنی ڕەوشت، [[ئیمانوێل کانت]] لەسەر بنەمای بنەچەیی وەک پشت بەستن بە بیرۆکەی پارێزکارێک و بە گشتی خۆدزینەوە لە جیاکردنەوەی ڕەچاوکردنی 'ڕەوشتی' لە ڕەچاوکردنی کرداری تر» دەبینێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Johnstone|یەکەم=M. J.|ڕێکەوت=1990-12|سەردێڕ=Bioethics: a nursing perspective|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2129925/|journal=Confederation of Australian Critical Care Nurses Journal|بەرگ=٣|issue=4|پەڕەکان=٢٤–٣٠|issn=1033-3355|pmid=٢١٢٩٩٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of amoral {{!}} Dictionary.com|ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/amorality|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.dictionary.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100729153956/http://dictionary.reference.com/browse/amorality|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕەوشتی ڕووکەشیانە == لە ڕووی ڕووکەشییەوە «ڕەوشت» ئاماژە بە بەھا کەسی و کولتوورییەکان، پەرلەکانی ڕەفتار یان زیاتری کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵگایەک دەکات، کە ئەو پەرلە ڕەفتارانە دابین دەکەن کە تێیدا جێبەجێی دەکات و لەلایەن تاکێکەوە پەسەند دەکرێت. ئەو بابەتە بانگەشەی بابەتی دروستی یان نادرووستی ناکات، بەڵام تەنھا ئاماژە بەوە دەکات کە بە ڕاست یان ھەڵە دادەنرێت. ڕەوشتی ڕووکەشیانە لقێکە لە فەلسەفە کە بەجۆرێک واتای ڕەوشت بەرجەستەدەکات. لە واتا نۆرمییەکەیدا، «ڕەوشت» ئاماژە بە ھەر شتێک دەکات کە لە ڕاستیدا ڕاست بێت یان ھەڵە بێت، کە لەوانەیە سەربەخۆ بێت لەو بەھا یان زیاترانەی کە لەلایەن ھەر گەل و کلتورێکی تایبەتەوە ھەڵگیراون. ڕەوشتی نۆرمێتی وەک ڕەوشتی ڕووکەشیانە لقێکە لە فەلسەفە کە بەرجەستەی واتای ڕەوشت دەکات بە گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gert|یەکەم=Bernard|دوایین٢=Gert|یەکەم٢=Joshua|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=The Definition of Morality|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/morality-definition/}}</ref> == ڕاستڕەو و چەپڕەو == تیۆرییە فەلسەفییەکان لەسەر سروشت و بنچینەکانی ڕەوشت (واتە تیۆرییەکانی فرە ڕەوشتی) بە فراوانی بەسەر دوو چیندا دابەش دەکرێن:یەکەم ڕاستڕەوە ڕەوشتییەکان کەسەرجەم ئەو تیۆریانە لەخۆ دەگرێت کە ھەڵگری کردارە ڕەوشتییە ڕاستەقینەکانن کە ڕاستییە ڕەوشتییەکان باس دەکەن بۆ نموونە، لەکاتێکدا کە لەوانەیە ئەو ھێزانەی کە لە گونجانی کۆمەڵایەتیدا بە شێوەیەکی بەرچاو شێوە بە بڕیارەکانی «ڕەوشتی» تاکەکان دەدەن، نکۆڵی لەوە دەکەن کە ئەو نۆرم و نەریتە کولتوورییانە پێناسەی ڕەفتاری ڕەوشتی ڕاست دەکەن ئەمە لەوانەیە ئەو تێڕوانینە فەلسەفییە بێت کە لەلایەن سروشتناسانی ڕەوشتییەوە دەرکراوە، لەگەڵ ئەوەشدا ھەموو بارە ڕاستەقینییەکانی ڕەوشت ئەو پێگەیە قبوڵ ناکەن (وەک ناسروشتیستە ڕەوشتییەکان). دووەم دژە ڕاستی ڕەوشتییەکان لەلایەکی ترەوە ھەڵگری ئەو لێدوانە ڕەوشتیانە شکست پێ دەھێنێت یان تەنانەت ھەوڵی باسکردنی ڕاستییە ڕەوشتییەکان ھەر نادەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەجیاتی ئەوە ئەوان ھەڵگری ئەو ڕستە ڕەوشتیانەن کە بە شێوەیەکی ڕاست و دروستی ھەڵگری بابەتە ڕەوشتییە ڕاستەقینییەکان نین (تیۆری ھەڵەکان)؛ بانگەشەکان دەربارەی ھەڵوێستی بابەتیی نەک ڕاستییە بابەتییەکان (بابەتییەتی ڕەوشتی)؛ یان ھەوڵی ئەوە دەدات جیھان بە شێوەیەک باس بکات کە وێناکردنی ئەستەم بێت، وەک دەربڕینی ھەستێک یان دەرکردنی فەرمانێک (نا ناسیڤیزمی). ھەندێک شێوە لە نازانستی و بابەتیگەری ڕەوشتی، لەکاتێکدا بە دژە ڕاستی دادەنرێت بەو مانایە بەھێزەی لێرە بەکاردێت، بەو مانایەی ھاوئاھەنگە لەگەڵ جیھانی ڕەوشتدا. بۆ نموونە پێشنووسکردنی جیھانی فۆرمێکی جیھانییە لە نازانستیدا کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە ڕەوشت لە ژیرییەوە وەرگیراوە سەبارەت بە مەرجە تێھەڵکێشکراوەکان و تیۆری فەرمانی خوایی و تیۆری چاودێری نموونەیی بە بەشێک لە شێوە جیھانییەکانی بابەتی ڕەوشت دادەنێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ezedike|یەکەم=Edward Uzoma|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Morality within the limits of practical reason: a critique of Kant’s concept of moral virtue|ناونیشان=https://doi.org/10.1108/IJOES-11-2018-0171|journal=International Journal of Ethics and Systems|بەرگ=٣٦|issue=2|پەڕەکان=٢٠٥–٢١٦|doi=10.1108/IJOES-11-2018-0171|issn=2514-9369}}</ref> == مرۆڤ ناسی == === ھۆکارە کردەیییەکان === ھۆکارە کردارییەکان پێویستە بۆ دەزگای ڕەوشتی. کێشەی ژیانی ڕاستەقینە کە پێویستی بە چارەسەر ھەیە لە ھەردوو بواری ھزری و سۆزداری، بۆ ئەوەی بە تەواوی ڕەوشتیانە بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مرۆڤ ژیربێژییەکانی وەک ڕێڕەوێک بۆ بڕیاری کۆتایی بەکاردێنێت، بەڵام ژینگە و ھەستەکان بەرامبەر بە ڕەوشت لە ئێستادا دەبێت ھۆکارێک بێت بۆ ئەوەی ئەنجامەکە بەڕاستی ڕەوشتیانە بێت، چونکە ڕەوشت ملکەچی کلتورە شتێک تەنھا لە ڕووی ڕەوشتییەوە دەتوانێت قبوڵ بێت ئەگەر کلتوور وەک ھەموو شتێک ئەمەی قبوڵ کردبێت کە ڕاست بێت. ھۆکاری کرداری و ڕەچاوکردنی سۆزداری پەیوەندیدارن بۆ بریارێک کە ڕەوشتی بێت.<ref>https://www.cs.mcgill.ca/~akazna/kaznatcheev20100910.pdf</ref> === کەلتور و ژینگە === سیلیا گرین جیاکارییەکی کرد لە نێوان ڕەوشتی خێڵەکی و تایبەتمەندی ژینگەیی. دوایی بە شێوەیەکی زۆر نەرێنی و پیشەگەریانە جیاکارییەکە دەخاتە ڕوو: ئەو شوێنەی کە پێناسەی ناوچەی کەسێک دەکات یان خاوەندارییەتی دەکات، لەوانە موڵک یان شار یاخود دەڤەرێک، کە نابێت زیانیان پێ بگەیەنرێت و دەست وەرنەدرێت تیایاندا. ڕەوشتی خاک پەروەریی ڕێگەپێدراوەلە زۆرینەی کۆمەڵگاکان، چونکە ڕێگە بە تاک نادات دەست لە خاکی یەکێکی تر وەربدات. بە پێچەوانەوە، ڕەوشتی خێڵەکی ڕەوشتێکی باڵادەستییە، سەپاندنی نۆرمەکانی ئەندامانی خێڵەکە بەسەر تاکدا زۆر باو و ئاسایییە. ئەم نۆرمانە لە ڕووی کولتوورییەوە سەربەست و نەرمن، لەکاتێکدا ڕەوشتە خاکییەکان ئامانجیان لە یاساکان دەبیننەوە کە گشتگیر و ڕەھان، وەک 'مەرجە پۆلێنکراوەکانی کانت' و ھەڵسووکەوتی پلەبەندی گەیسلەر. گرین پەیوەندی بە پەرەسەندنی ڕەوشتی زەوییەوە ھەیە بۆ بەرزبوونەوەی چەمکی موڵکایەتی تایبەت و بەھۆی ڕەوشی گرێبەست لەسەر دۆخ یاخود بوومەکەی. === لەناو گرووپ و دەرەوەی گرووپ === ھەندێک لە چاودێران ھەڵگری ئەوەن کە تاکەکان کۆمەڵێک یاسای ڕەوشتی جیاواز بەسەر خەڵکدا جێبەجێ دەکەن بەپێی ئەندامێتییان لە «ناو گرووپ» (تاک و ئەوانەی کە پێیان وایە لە یەک گرووپن)یان «گرووپێکی دەرەکی» (ئەو کەسانەی مافیان نییە بەپێی ھەمان یاسا مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت) ھەندێک لە زیندەناسەکان، ئەنترۆپۆلۆجیستەکان و دەروونناسانی پەرەسەندن باوەڕیان وایە کە ئەم جیاکارییە لە گروپ/دەرەوەی گرووپدا گەشەی کردووە چونکە مانەوەی گرووپەکان زیاتر دەکات ئەم باوەڕە بە مۆدێلە ژمێریارییە سادەکانی پەرەسەندن پشتڕاستکراوەتەوە. لە لاساییکردنەوەکان ئەم جیاکارییە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە ھەردوو ھاوکاری چاوەڕوان نەکراو بەرامبەر بە دوژمنکاریی ناو گرووپ و ناژیریانە بەرامبەر بە گرووپە دەرەکییەکان ئەنجام بدەن. گاری ئاڕ جۆنسن و ڤی ئێس فالگەر مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە نەتەوەپەرستی و نیشتیمان پەروەری فۆرمی ئەم سنوورە ناو گروپانە/دەرەوەی گرووپن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=NW|یەکەم=1615 L. St|دوایین٢=Suite 800Washington|دوایین٣=Inquiries|یەکەم٣=DC 20036USA202-419-4300 {{!}} Main202-857-8562 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media|سەردێڕ=Compare Global Views of Moral Issues|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/global/interactives/global-morality/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Pew Research Center's Global Attitudes Project|زمان=en-US}}</ref> جۆناسان ھایدت تێبینی کردووە کە چاودێری تاقیکردنەوەیی کە ئاماژە بە پێوەرێکی ناو گرووپ دەکات، یەک بناغەی ڕەوشتی دابین دەکات کە بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن پارێزگارەکانەوە بەکاردێت، بەڵام زۆر کەمترە لەچاو ئازادیخوازانەوە. پەسەندی ناو گرووپەکە ھەروەھا یارمەتیدەرە لە ئاستی تاک بۆ تێپەڕاندنی جینەکانی یەک. بۆ نموونە دایکێک کە حەزی لە منداڵەکانی خۆی دەکات زۆر بەرزترە لە منداڵانی خەڵکی تر، زیاتر لە ئەوەی بییەوێت بە منداڵەکانی دەدات' بەم شێوەیە چانسی مانەوەی منداڵەکانی و چانسی جینی خۆی بۆ بەردەوامبوونی زیاتر دەکات بەو ھۆیەوە، لە ناو دانیشتوواندا، فشاری دیاریکردنێکی بەرچاو ھەیە کە لە بەرامبەر ئەم جۆرە بەرژەوەندییە خۆپەرستییە دروست بووە، بەو شێوەیەی کە لە کۆتاییدا، ھەموو دایک و باوکەکان بە ئارەزووی منداڵەکانی خۆیان (ناو گرووپ) بەسەر منداڵەکانی تردا (گرووپی دەرەوە) دەسوڕێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140830110131/http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === بەراوردکردنی کلتورەکان === پیتەرسۆن و سیلیگمان نزیک دەبنەوە لە تێڕوانینی ئەنترۆپۆلۆجی کە سەیری کلتورەکان، ناوچە جیۆ کلتورییەکان و بەدرێژایی ھەزارەھا دەکەن. ئەوان بەو ئەنجامە گەیشتوون کە ھەندێک لەچاکە و سەپاندن و ھەوەسەکان بەسەر ھەموو ئەو کلتورانەدا زاڵ بوون کە پشکنینیان بۆ کردوون. ئەو تواناییانەیان کە دەستنیشانیان کرد بریتین لە ژیری / زانین و مرۆڤبوون…. جگە لە زۆر بەخشین و پلەبەندی کۆمەڵایەتی. ھەریەک لەمانە چەند دابەشکردنێک لەخۆدەگرێت. بۆ نموونە مرۆڤایەتی خۆشەویستی و میھرەبانی و زیرەکی کۆمەڵایەتی لەخۆ دەگرێت. ھێشتا، ئەوانی تر بیردۆزی ئەوە دەکەن کە ڕەوشت ھەمیشە ڕەھا نییە، لەگەڵ ئەوەدا کە بابەتە ڕەوشتییەکان زۆرجار بە درێژایی ھێڵی کلتوری جیاوازن. توێژینەوەیەکی لێکۆڵینەوەی PEW لە نێوان چەندین نەتەوەدا لە ساڵی ٢٠١٤دا جیاوازییەکی کلتوری بەرچاو ڕوون دەکاتەوە لە نێوان ئەو کێشانەی کە پەیوەندیان بە ڕەوشتەوە ھەیە، لەوانە ترۆکان (تەڵاق)، کاروباری دەرەوەی ھاوسەرگیری، ھاوڕەگەزبازی، قومارکردن، لەباربردن، بەکارھێنانی ھەریەک لەو ٤٠ وڵاتەی ئەم توێژینەوەی تیادا ئەنجام دراوە دەرکەوتووە کە کۆمەڵێک ڕێژەیان ھەیە بەپێی چ ڕێژەیەک لە ھەر وڵاتێکدا پێیان وایە کێشە ڕەوشتییە ھاوبەشەکان بە ھیچ شێوەیەک لەئاستی قبوڵکردن و قبوڵ نەکردن نین یان بابەتە ڕەوشتییەکان ھی دەستکاریکردن نین. ھەر ڕێژەیەک سەبارەت بە گرنگی پرسی ڕەوشتی زۆر جیاوازە لەسەر ئەو کەلتوورەی کە دۆزە ڕەوشتییەکەی تێیدا پێشکەش دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Moral Relativism {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|ناونیشان=https://iep.utm.edu/moral-re/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> داکۆکیکارانی بیردۆزێک کە بە [[ڕەگەزپەرستی]] ڕەوشتی ناسراون بەشداری ئەو بیرۆکەیە دەکەن کە ڕەوشی ڕەوشتی ڕاستن یان ھەڵەن تەنھا لە چوارچێوەی خاڵێکی دیاریکراودا (بۆ نموونە کۆمەڵگای کلتوری). بە واتایەکی تر، ئەوەی لەڕووی ڕەوشتییەوە لە کلتورێکدا پەسەندە، لەوانەیە ناپەسەند بێت لە کلتورێکی تردا. ئەوان زیاتر قایلن بەوەی کە ھیچ چاکە و باشییەکی ڕەوشتی بە شێوەیەکی بابەتیانە ناتوانرێت ڕاست یان ھەڵە بسەلمێنرێت. ڕەخنەگرانی ڕەگەزگەرایی ڕەوشتی ئاماژە بە دڕندەیی مێژوویی وەک کۆرپەلەکردن، کۆیلایەتی، یان کۆمەڵکوژکردن دەکەن. فۆنس ترۆمپینارس، ئەندامانی کلتورە جیاوازەکان تاقی کردەوە لەگەڵ جیاوازی ڕەوشتی یەکێک لەمانە ئەوە بوو کە ئایا شۆفێری ئۆتۆمبێلێک ھاوڕێگای ڕێبوارێک دەبێت، کە سەرنشینە و سواری ئۆتۆمبێلەکەی بووە؟، درۆ دەکات بۆ ئەوەی شۆفێرەکە بپارێزێت لە ئەنجامی لێخوڕینی زۆر خێرا و لێدانی پیادەیەک. توێژەران بۆیان دەرکەوت کە کلتورە جیاوازەکان چاوەڕوانییەکی زۆر جیاوازیان ھەیە، لە ھیچەوە تا ئەوپەری دیاری نەکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trompenaars|یەکەم=Fons|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Did_the_Pedestrian_Die.html?id=BAYKAQAAMAAJ|سەردێڕ=Did the Pedestrian Die?: Insights from the World's Greatest Culture Guru|دوایین٢=Trompenaars|یەکەم٢=Alfons|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١١٢-٤٣٦-٠|زمان=en}}</ref> === پەرەسەندن === پەرەسەندنی ڕەوشتی مۆدێرن پڕۆسەیەکە لە نزیکەوە بەستراوە بە پەرەسەندنی کۆمەڵایەتیی کلتورییەوە. ھەندێک لە بایۆلۆجیستەکانی گوزەران، بەتایبەتی کۆمەڵناسی، پێیان وایە کە ڕەوشت بەرھەمێکە لە ھێزی گوزەران لە ئاستی تاکدا و ھەروەھا لە ئاستی گرووپدا لە ڕێگەی دەستنیشانکردنی گرووپەوە (ھەرچەندە تا چ ئاستێک ئەم بابەتە لە ڕاستیدا ڕوودەدات بابەتێکی مشتومڕە لە تیوری ھەندێک لە توێژەرانی بواری کۆمەڵایەتی قایل بوون کە ئەو کۆمەڵە ڕەفتارانەی کە ڕەوشت پێکدەھێنن بە شێوەیەکی زۆر گەشەیان کردوە چونکە ئەوان مانەوە یان سوودە زاوزێیییەکانیان دابین کردووە (واتە سەرکەوتنی پەرەسەندنیان زیاد کردووە). مرۆڤ لە ئەنجامدا ھەستەکانی «پرۆکۆمەڵایەتی» وەک ھەستی ھاوسۆزی یان تاوان، لە وەڵامی ئەو ڕەفتارە ڕەوشتیانەدا گەشەی کرد. لەسەر ئەم تێگەیشتنە ڕەوشت کۆمەڵێک ڕەفتاری خۆسەپێن و لە ڕووی بایۆلۆجییەوە بەڕێوەدەبرێن کە ھانی ھاوکاری کردنی مرۆڤ دەدەن، بایۆلۆجیستەکان قایل بوون کە ھەموو ئاژەڵە کۆمەڵایەتییەکان، لە مێروولە تا فیلەکان، ڕەفتارەکانیان دەستکاری کردووە، بە خۆپەرستیی خێرا بە مەبەستی باشترکردنی پەرەسەندنی خۆیان. ڕەوشتی مرۆڤ ھەرچەندە ئاڵۆز و تێکەڵە بە بەراورد بە ڕەوشتی ئاژەڵانی دیکە، لە بنەڕەتدا دیاردەیەکی سروشتییە کە گەشەی کرد بۆ سنووردارکردنی تاکگەرایی زیادەڕەوی کە دەتوانێت ھاوئاھەنگی گرووپێک لاواز بکات و بەو ھۆیەوە ڕووسپی بوونی تاکەکان کەم بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shermer|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Science_of_Good_and_Evil.html?id=eevvWAcMBaAC|سەردێڕ=The Science of Good and Evil: Why People Cheat, Gossip, Care, Share, and Follow the Golden Rule|دوایین٢=McFarland|یەکەم٢=Dennis|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٠-٧٥٢٠-٥|زمان=en}}</ref> لەم ڕوانگەیەوە، پەرلەی ڕەوشتی لە کۆتاییدا لەسەر غەریزە سۆزدارییەکان و بیردۆزەکان دامەزراوە کە لە ڕابردوودا بۆی دەستنیشان کرابوون چونکە یارمەتی مانەوە و بەرھەمھێنانیان داوە (ڕووسپی بوونی گشتی کۆمەڵەکەیان). نموونەکان: گرێبەستی دایک دیاری کراوە بۆ ئەوەی کە مانەوەی نەوەکانی باشتر دەکات کاریگەری وێستەرمارک، کە نزیکی لە ماوەی ساڵانی سەرەتادا سەرنجڕاکێشانی سێکسی دوولایەنە کەم دەکاتەوە، تابۆکانی ژێر پێ دەکات لە دژی بەرھەڵستکردن چونکە ئەگەری ڕەفتاری مەترسیداری بۆماوەیی کەم دەکاتەوە یان کورتیان دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=O’Connell|یەکەم=Sanjida M.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٥|سەردێڕ=Empathy in chimpanzees: Evidence for theory of mind?|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/BF02382862|journal=Primates|زمان=en|بەرگ=٣٦|issue=3|پەڕەکان=٣٩٧–٤١٠|doi=10.1007/BF02382862|issn=1610-7365}}</ref> دیاردەی دووبەرەکیی لە سروشتدا لەلایەن زیندەوەرناسانی تەواوکاری وەک یەک ڕێگا بۆ دەستکردن بە تێگەیشتن لە ڕەوشتی مرۆڤ دەبینرێت. کارەکەی بە شێوەیەکی ئاسایی بۆ دڵنیابوون لە دابینکردنی سەرچاوە گرنگەکان، بە تایبەتی بۆ ئەو ئاژەڵانەی کە لە ژینگایەکدا دەژین کە بڕێکی خۆراک یان کوالێتی بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو دەگوازێتەوە. بۆ نموونە، ھەندێک لە شەمشەمەکوێرەکان شکستیان ھێنا لە خواردنی ھەندێ لە نێچیرەکان لەکاتێکدا ھەندێکی تر سەرکەوتوون لە خواردنی زیادە. شەمشەمەکوێرەکان کە خواردنیان خوارد، دواتر بەشێک لە ژەمی خوێنەکەیان ڕێک دەخات بۆ ڕزگارکردنی تایبەتمەندییەک لە برسییەتی. لەو کاتەوەی ئەم ئاژەڵانە لە چەندین ساڵدا لە گرووپە نزیکەکانیان دەژین، تاکێک دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئەندامانی گرووپی تر بکات بۆ گەڕاندنەوەی چاکە لە شەوانێکدا کە برسی دەبێت (ویلکینسۆن، ١٩٨٤) مارک بیکۆف و جێسیکا پیرس (٢٠٠٩) مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە ڕەوشت کۆمەڵێک لە توانای ڕەفتارییە کە بە ئەگەری زۆر لەلایەن ھەموو ئەو شیردەرانەی کە لە گرووپە کۆمەڵایەتییە ئاڵۆزەکاندا دەژین (وەک گورگ، کۆت، فیل، دۆلفین، ڕات، شامپانزی) ھاوبەشیان کردووە ڕەوشت بە «کۆمەڵێک ھەڵسوکەوتی پەیوەست بە یەکترەوە پێناسە دەکەن کە لە نێو گرووپە کۆمەڵایەتییەکاندا کارلێکە ئاڵۆزەکان دەچێنن و ڕێک دەخات» ئەم کۆمەڵە ڕەفتارانە ھاوسۆزی و مامەڵە و سۆز و ھاوکاری و ھەستی دادپەروەری لەخۆدەگرێت لە کاری پەیوەندیداردا بە باوەڕەوە دەرکەوت کە شامپانزییەکان لە چوارچێوەیەکی زۆر جیاوازدا ھاوسۆزی بۆ یەکتر نیشان دەدەن ھەروەھا خاوەنی توانای ئەوەن کە لە فێڵ تێوەگلان و ئاستی سیاسەتی کۆمەڵایەتی پرۆتۆتیپی مەیلەکانی خۆیان بۆ گوسی و بەڕێوەبردنی ناوبانگ ڕابکێشن. کریستۆفەر بۆھم (١٩٨٢)گریمانەی ئەوەی کردووە کە پەرەسەندنی چڕی ئاڵۆزی ڕەوشتی لە سەرانسەری پەرەسەندنی ھۆمینید بەھۆی زیادبوونی پێویستیی خۆلادان لە ناکۆکی و برینداری لە جووڵانەوە بۆ کردنەوەی سەڤانا و پەرەپێدانی چەکی بەردین بووە تیۆرەکانی تر ئەوەیە کە زیادکردنی ئاڵۆزی بە سادەیی بەستراوە بۆ زیادکردنی قەبارەی گرووپ و قەبارەی مێشک، و بە تایبەتی پەرەسەندنی تیۆری و توانای مێشک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Boehm|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٢|سەردێڕ=The evolutionary development of morality as an effect of dominance behavior and conflict interference|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140175082920693|journal=Journal of Social and Biological Structures|زمان=en|بەرگ=٥|issue=4|پەڕەکان=٤١٣–٤٢١|doi=10.1016/S0140-1750(82)92069-3|issn=0140-1750}}</ref> == دەروونناسی == لە دەروونناسی ڕەوشتی ھاوچەرخ، ڕەوشت بە گۆڕان دادەنرێت لە ڕێگەی گەشەی کەسییەوە. چەندین دەروونناس بیردۆزیان لەسەر گەشەکردنی ڕەوشت بەرھەم ھێناوە، کە بە شێوەیەکی ئاسایی بە قۆناغی ڕەوشتی جیاوازدا تێدەپەڕێت. لۆرێنس کۆھلبێرگ، ژان پیاژە و ئێلیۆت توریل ڕێبازی زانستیانەی - گەشەپێدانیان ھەیە بۆ گەشەی ڕەوشتی؛ بۆ ڕەوشتە تیۆرییەکان لە زنجیرەیەک قۆناغ یان دۆمەینێکی بنیاتنەردا پێکدێن. لە ڕێبازی ڕەوشتی چاودێریدا کە کارۆل گیلیگان دایمەزراندوە، گەشەی ڕەوشتی لە چوارچێوەی بایەخداندا دادەنێت، پەیوەندی دوولایەنەی وەڵامدەرەوە کە لەسەر بنەمای پەیوەندی نێوانیان، بەتایبەتی لە دایک و باوکایەتی و لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا بە گشتی دەبینێتەوە. دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وەک مارتن ھۆفمان و جۆناسان ھایدت جەخت لەسەر گەشەی کۆمەڵایەتی و سۆزداری لەسەر بنەمای بایۆلۆجی دەکەنەوە، وەک ھاوسۆزی. تیۆریزانانی شوناسی ڕەوشتی دادەنێن، ویلیام دیمۆن و مردخای نیسان، پابەندبوونی ڕەوشتی بە پەرەسەندنی شوناسێکی خۆناساندنەوە دەبینن کە بە مەبەستەکانی ڕەوشت پێناسە دەکرێت: ئەم خۆناساندنە ڕەوشتییە دەبێتە ھۆی ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی بەرژەوەندی مێژوویی لە دەروونناسیدا، تیۆرییەکانی دەروونناسی وەک زیگموند فرۆید کە پێیان وایە گەشەی ڕەوشتی بەرھەمی لایەنەکانی سوپەر ئیگۆیە وەک خۆدزیینەوە لە گوناھی شەرم.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bergmann|یەکەم=Jörg R.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٨|سەردێڕ=Introduction: Morality in Discourse|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/08351813.1998.9683594|journal=Research on Language and Social Interaction|بەرگ=٣١|issue=3-4|پەڕەکان=٢٧٩–٢٩٤|doi=10.1080/08351813.1998.9683594|issn=0835-1813}}</ref> === دیاریکردنی ڕەوشت === وەک جێگرەوەیەک بۆ تەماشاکردنی ڕەوشت و سیفەتێکی تاک، ھەندێک لە کۆمەڵناسان و ھەروەھا دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وردبینی خۆیان بردووەتە سەر لێکۆڵینەوە لە چۆنییەتی ھەڵسوکەوتی کەسەکان لە کارلێکدانەوەی کۆمەڵایەتییەکانیاندا، لە ڕووی ڕەوشتەوە. ناسینەوەی ڕەوشت ئاماژە بە پرۆسەی زانستگەرایی دەکات کە ڕێگە بە کەسێک دەدات بە شێوازی ڕەوشتیانە ڕێگەی خۆی بکاتەوە یان بڕیار بدات. ئەمە لە چەندین پرۆسەی زانیاری گشتی پێکھاتووە، کە تێگەیشتنی دەبێتە ھاندەرێکی ڕەوشتی بە پەرۆش بۆ ڕووبەرووبوونەوەی کێشە ڕەوشتییەکانی. لەکاتێکدا گرینگە ئاماژە بەوە بکەین کە یەک ڕێچکەی زانستی تایبەت بە ناسینەوەی ڕەوشت تەرخان نەکراوە، کە تایبەتمەندی ئەوەی تێدابێت لە پرۆسەی تایبەت-گشتییەوە بۆ ڕەفتاری ڕەوشتی، ھەروەھاھەوڵدانێکی زانستی ڕەخنەئامێزە بۆ تێگەیشتن لە چۆنییەتی کارکردنیان. دەروونناسانی ڕێبەری و دەروونناسانی دەماری لێکۆڵینەوە دەکەن لە تێوەگلانەکان بۆ ئەم پرۆسە زانستیانە و کارلێککردنەکانیان، ھەروەھا چۆن ئەمانە بە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵکراو بەشداری لە ڕەفتاری ڕەوشتی دەکەن. لەم تاقیکاریانەدا بە شێوەیەکی ڕەوشتیانە لە بەرامبەر ھاندەرە ناڕەوشتییەکان بەراورد دەکرێن، لە کاتی کۆنتڕۆڵکردنی بۆ ناوەڕۆک یان چۆنییەتی ھەڵگرتنیان. زۆرجار، وەڵامی دەماری جیاواز بۆ بە تایبەتی بەیاننامە ڕەوشتییەکان یان دیمەنەکان، بە بەکارھێنانی تاقیکردنەوەی وێنەی دەماری کرداری تاقی دەکرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cromdal|یەکەم=Jakob|دوایین٢=Tholander|یەکەم٢=Michael|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Morality in professional practice|ناونیشان=http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:liu:diva-116647|journal=Journal of Applied Linguistics and Professional Practice|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=١٥٥–١٦٤}}</ref> لە ڕووی ڕەخنەیییەوە، ئەو پرۆسە زانستییە دیاریکراوانەی کە بەشدارن پشت بەو دۆخە دەبەستن کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە بۆ نموونە، لەکاتێکدا ئەو بارانەی کە پێویستی بە بڕیارێکی چالاک ھەیە لەسەر ھەڵەیەکی ڕەوشتی لەوانەیە پێویستی بە ھۆکاری چالاک ھەبێت یان کاردانەوەیەکی خێرا بۆ پێشێلکارییەکی ڕەوشتی شۆککەر لەوانەیە کرداری خێرا و کاریگەری تێدا بێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەندێک لە شارەزایان پێیان وایە کە بارە دەروونییەکان-باوەڕەکان، مەبەستەکان، ئارەزووەکان، سۆزەکان بۆ خۆی و ئەوانی تر تایبەتمەندییەکی ھاوبەش و مەودایەکی فراوانی دۆخی پرۆتۆتیفی بێت. لەگەڵ ئەمەدا، شیکردنەوەیەکی مێتا چالاکی تێکەڵی دۆزییەوە لە نێوان سۆزی ڕەوشتی و ئەرکی ڕەوشتی ژیری، کە پێشنیاری تۆڕێکی دەماری ھاوبەش بۆ ھەردوو ئەرکەکە دەکات. ئەنجامەکانی ئەم مێتا شیکردنەوەیە، ھەرچۆنێک بێت، ئەوەشی خستەڕوو کە پرۆسەی تێکردنی ڕەوشت کاریگەری لەسەر داواکاری ئەرکەکان ھەیە. سەبارەت بە دۆزەکانی ڕەوشت لە یارییە ڤیدیۆیییەکان ھەندێک لە زانایان پێیان وایە بەھۆی ئەوەی یاریزانەکان وەک ئەکتەر لە [[کایەی ڤیدیۆیی]] دەردەکەون دووریی لە نێوان ھەستی خۆیان و ڕۆڵی یارییەکە لە ڕووی خەیاڵەوە دەپارێزن. بۆیە بڕیاردەری و ڕەفتاری ڕەوشتی یاریزانەکان لە یارییەکەدا نوێنەرایەتی دۆگمای ڕەوشتی یاریزان ناکات. بەم دواییانە دەرکەوت کە فەرمانە ڕەوشتییەکان لە سێ پێکھاتەی جیاواز پێک دێت کە ھاوتەریبن لەگەڵ فەرمانەکان لە سێ تیۆری ڕەوشتی زاڵ (ڕەوشتی چاک و دیۆنتۆلۆژی و گونجاو): کاراکتەری کەسێک (بریکار-پێکھاتە، A)؛ کردارەکانیان (کردار، د) و ئەنجامەکان لە دۆخەکەدا ھێنایە ئاراوە (ئەنجامەکان- پێکھاتە، ج). ئەمە، ئەوە دەگونجێنێت کە تێوەچوونە جۆراوجۆرەکانی ئەو دۆخەی کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە کاریگەری لەسەر ناسینەوەی ڕەوشتی ھەیە.<ref>https://academic.oup.com/monist/article-abstract/95/3/355/1169130</ref> === زانستی دەمار === کاتێک کە مرۆڤ بیردەکاتەوە دەربارەی دۆزە ڕەوشتییەکان ئەوا ھەندێک ناوچەی مێشک چاڵاک دەبن کە بە چەند مێتا شیکردنەوەیەکی گەورە لە گۆڕانکارییەکانی چالاکی مێشک ڕەت دەبن. تۆڕە دەمارییەکان لە ژێرەوەی بڕیاری ڕەوشتیدا ھاوئاھەنگن دەبن لەگەڵ ئەو تۆڕەی کە پەیوەندی ھەیە بە نوێنەرایەتی کردنی مەرامەکانی ئەوانی تر (وەک بیردۆزی ھزر) و ئەو تۆڕەی کە پەیوەندی ھەیە بە نوێنەرایەتی کردنی ئەوانی تر ' ئەمە پشتگیری ئەو بیرۆکەیە دەکات کە ڕەوشتی ھزری پەیوەندی بە ھەمو بینینی شتەکان لە ڕوانگەی کەسانی ترەوە ھەیە و ھەمیش ھەستی ئەوانی تر دەچەوسێنێتەوە. ئەم ئەنجامانە بەڵگەی ئەوە دەخەنە ڕوو کە تۆڕە دەمارییەکان لەژێر بڕیاری ڕەوشتیدا جیھانی بێت (واتە، لەوانەیە شتی وا نەبێت وەک «مۆدێلێکی ڕەوشتی» لە مێشکی مرۆڤدا) و لەوانەیە جیاببێتەوە بۆ سیستەمی لاوەکی زانستیانە و کاریگەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sinnott-Armstrong|یەکەم=Walter|دوایین٢=Wheatley|یەکەم٢=Thalia|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Are moral judgments unified?|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/09515089.2012.736075|journal=Philosophical Psychology|بەرگ=٢٧|issue=4|پەڕەکان=٤٥١–٤٧٤|doi=10.1080/09515089.2012.736075|issn=0951-5089}}</ref> === فراوانی مێشک === پێکھاتەیەکی گرنگ و ھاوبەش لە فەرمانی ڕەوشتیدا توانای دۆزینەوەی ناوەڕۆکێکی ڕەوشتیانەی بە بەخشندەیی لە چوارچێوەیەکی کۆمەڵایەتی دیاریکراودا دەگرێتەوە. توێژینەوەکانی ئەم دوایییە تۆڕە سەلینسەکەی دەخستە پاڵ ئەم دۆزینەوەی سەرەتایی ناوەڕۆکە ڕەوشتە. تۆڕی سلینس وەڵام دەداتەوە بۆ ڕووداوەکانی ڕەفتاری پێویست. ڕەنگە ڕەخنەگر بێت بۆ مۆدولکردنی کارلێکەکانی تۆڕی کۆنتڕۆڵی ژێردەست و پێشەوە لە خزمەتکردن بە پرۆسە ئاڵۆزە ئەخلاقییەکان و پرۆسەی بڕیاردان. دروستکردنی ڕاشکاوانەی حەقی ئەخلاقی و حوکمە ھەڵەکان ھاوکاتە لەگەڵ چالاککردن لە کۆرتێکسی پێش پێشەوەیی ونترۆمیدیا (VMPC) لەکاتێکدا کاردانەوە ئینستیوییەکان بۆ بارودۆخەکان لەخۆدەگرێت ھاندانی VMPC بە ھاندانی مەگناتیسی ترانس کرانیاڵ، نیشان دراوە بۆ ڕێگریکردن لە توانای بابەتەکانی مرۆڤ بۆ لەبەرچاوگرتنی مەبەست لە کاتی پێکھێنانی حوکمێکی ئەخلاقیدا. بەپێی ئەم لێکۆڵینەوەیە، تی ئێم ئێس توانای بەشداربووان بۆ ئەنجامدانی ھیچ حوکمێکی ئەخلاقی تێکنەداوە بەپێچەوانەوە، حوکمە ئەخلاقییەکانی زیانە ئەنقەستەکان و زیان نەگەیاندنەکان لەلایەن TMSەوە بۆ یان RTPJ یان شوێنی کۆنتڕۆڵکردن، ھەرچەندە، خەڵک بە شێوەیەکی ئاسایی حوکمی ئەخلاقی دەکەن لە زیانە ئەنقەستەکان بە لەبەرچاوگرتنی نەک تەنھا ئەنجامە زیانبەخشەکانی کردارەکە بەڵکو مەبەست و باوەڕی بریکارەکە. کەواتە بۆچی حوکمە ئەخلاقییەکان لە زیانە بە ئەنقەستەکان کاریگەر نەبوون لەلایەن TMS بۆ RTPJ؟ یەکێک لە ئەگەرەکان ئەوەیە کە حوکمە ئەخلاقییەکان بە شێوەیەکی ئاسایی ڕەنگدانەوەی کردارێکی کێشراو لە ھەر زانیارییەکی پەیوەندیداری ئەخلاقی کە بەردەستە لەو کاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Young|یەکەم=Liane|دوایین٢=Dungan|یەکەم٢=James|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Where in the brain is morality? Everywhere and maybe nowhere|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/17470919.2011.569146|journal=Social Neuroscience|بەرگ=٧|issue=1|پەڕەکان=١–١٠|doi=10.1080/17470919.2011.569146|issn=1747-0919|pmid=٢١٥٩٠٥٨٧}}</ref> لەسەر بنەمای ئەم تێڕوانینە، کاتێک زانیاری سەبارەت بە باوەڕی بریکارەکە بەردەست نییە یان ڕیسوا دەبێت، حوکمە ئەخلاقییە دەرئەنجامەکە بە سادەیی گوزارشت لە کێشی بەرزتر دەکات لە فاکتەری پەیوەندیداری ئەخلاقی تر (وەک، دەرئەنجام). بە شێوەیەکی جێگرەوە، دوای تی ئێم ئێس بۆ RTPJ، لەوانەیە حوکمە ئەخلاقییەکان لە ڕێگای پرۆسەی نائاسایییەوە ئەنجام بدرێت کە باوەڕەکە لەبەرچاو ناگرێت. لەسەر ھەر دوو حسابێک، کاتێک زانیاری باوەڕ کەم دەبێتەوە یان بەردەست نییە، حوکمە ئەخلاقییەکان دەگوێزرێتەوە بۆ ھۆکاری تری پەیوەندیداری ئەخلاقی (وەک، دەرئەنجام) بۆ زیانە بە ئەنقەستەکان و زیان نەگەیاندنەکان، لەگەڵ ئەوەشدا ئەنجامەکە ھەمان حوکمی ئەخلاقی پێشنیار دەکات بۆ مەبەست. بەم شێوەیە توێژەران پێشنیاری ئەوە دەکەن کە TMS بۆ RTPJ پرۆسەی باوەڕە نەرێنییەکانی تێکدا بۆ ھەردوو زیانە بە ئەنقەستەکان و ھەوڵدان بۆ زیانەکان، بەڵام دیزاینی ئێستا ڕێگەی بە لێکۆڵەرەوەکان دا کە ئەو کاریگەرییە تەنیا لە حاڵەتی ھەوڵدان بۆ زیانەکان بدۆزنەوە، کە بە ھەمان شێوە کەسانی کەمئەندامی VMPC دادگایی کردارێک دەکەن بە تەواوی لەسەر ئەنجامەکەی و ناتوانن ئەو کردارە لەبەرچاو بگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Yoder|یەکەم=Keith J.|دوایین٢=Decety|یەکەم٢=Jean|ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=The neuroscience of morality and social decision-making|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6372234/|journal=Psychology, crime & law: PC & L|بەرگ=٢٤|issue=3|پەڕەکان=٢٧٩–٢٩٥|doi=10.1080/1068316X.2017.1414817|issn=1068-316X|pmc=٦٣٧٢٢٣٤|pmid=٣٠٧٦٦٠١٧}}</ref> === دەمارە ئاوێنەیییەکان === دەمارە ئاوێنەکان دەماری مێشکن کە ئاگر دەدەن کاتێک کەسێکی تر تێبینی دەکرێت کە کردارێکی دیاریکراو ئەنجام دەدات. دەمارەکان تەقە دەکەن لە لاساییکردنەوەی کردارەکە کە چاودێری دەکرێت، ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی ھەمان ماسولکەکان بە خولەکێک لە چاودێردا کار بکەن وەک ئەوەی کە بە شێوەیەکی زۆر گەورە کار دەکەن لە کەسەکە لە ڕاستیدا کردارەکە ئەنجام دەدەن. توێژینەوە لەسەر دەمارە ئاوێنەکان، لەوەتەی دۆزینەوەیان لە ساڵی ١٩٩٦،[٤٧] پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئەوان ڕۆڵیان ھەبێت بۆ ئەوەی نەک تەنیا لە تێگەیشتنی کرداردا، بەڵکو لە ھاوسۆزی ھاوبەشکردنی سۆزدا ڕۆڵیان ھەبێت زانای دەماری مەعریفی جین دیکیتی پێی وایە کە توانای ناسینەوە و ئەزموونێکی نەشیاو ئەوەی کە تاکێکی تر پێیدا تێپەڕی دەبێت ھەنگاوێکی سەرەکی بوو بۆ پێشەوە لە پەرەسەندنی ھەڵسوکەوتی کۆمەڵایەتی و لە کۆتاییدا ئەخلاق. [٤٨] ناتوانیت ھەست بە ھاوسۆزی بکات یەکێکە لە تایبەتمەندییە پێناسەکراوەکانی سایکۆپاتی، ئەمەش وا دەردەکەوێت کە پشتگیری بکات بۆ تێڕوانینی دیکیتی. ئەگەر ئەخلاق وەڵامدەرەوەی ئەو پرسیارە بێت کە ' چۆن دەبێت لە ئاستی تاکدا بژین' سیاسەت دەکرێت وەک ئەوەی لە ئاستی کۆمەڵایەتیدا ھەمان پرسیار چارەسەر بکات، ھەرچەندە بواری سیاسی کێشە و تەحەدای زیاتر دروست دەکات. بۆیە بێسەروشوێنکردنە کە بەڵگەکان لە پەیوەندی نێوان ھەڵوێستەکان لە ئەخلاق و سیاسەتدا دۆزراوەتەوە. تیۆری بنەما ئەخلاقییەکان، کە لەلایەن جۆناتان ھایدت و ھاوپیشەکانی، بۆ لێکۆڵینەوە لە جیاوازییەکانی نێوان ئازادیخوازان و کۆنەپارێزان بەکارھێنراوە، لەو بارەیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Monin|یەکەم=Benoît|دوایین٢=Pizarro|یەکەم٢=David A.|دوایین٣=Beer|یەکەم٣=Jennifer S.|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Deciding versus Reacting: Conceptions of Moral Judgment and the Reason-Affect Debate|ناونیشان=https://doi.org/10.1037/1089-2680.11.2.99|journal=Review of General Psychology|زمان=en|بەرگ=١١|issue=2|پەڕەکان=٩٩–١١١|doi=10.1037/1089-2680.11.2.99|issn=1089-2680}}</ref> ڕەوشتی گرووپ لە چەمک و باوەڕە ھاوبەشەکانەوە گەشە دەکات و زۆرجار بۆ ڕێکخستنی ڕەفتار لە ناو کلتورێک یان کۆمەڵگایەکدا کۆدەکرێتەوە. کردارە پێناسەکراوەکانی جۆراوجۆر دێن کە پێیان دەوترێت مۆراڵ یان نائەخلاقی ئەوکەسانەی کە کرداری ئەخلاقی ھەڵدەبژێرن بە شێوەیەکی بەناوبانگ بۆ خاوەنداریکردن لە «فیبری ئەخلاقی»، لەکاتێکدا لەوانەیە ئەوانەی کە لە ڕەفتاری نائەخلاقیدا سەرگەردانن وەک لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە لە ناو ببرێن. بەردەوام بوونی گرووپێک لەوانەیە پشت بە گونجاندنێکی بەربڵاو بێت بۆ کۆدەکانی ڕەوشت؛ نەتوانین بۆ ھەموارکردنی کۆدی ئەخلاقی لە وەڵامدانەوە بە بەرەنگارییە نوێکان ھەندێک جار متمانە بە نەمانی کۆمەڵگایەک ھەیە (نموونەیەکی ئەرێنی دەبێتە کرداری چاکسازی سیسترسی لە بوژاندنەوەی مۆناتیسم؛ نموونەیەکی نەرێنی دەبێتە ڕۆڵی دۆاگەر ئیمپرێس لە ژێردەستی چین بۆ بەرژەوەندی ئەورووپی). لەناو بزووتنەوە ناسیۆنالیستەکاندا ھەندێک مەیل ھەبووە ھەست بەوە بکات کە میللەتێک بەبێ دانپێدانانی یەک ڕەوشتی ھاوبەش، بەبێ ڕەچاوکردنی ناوەڕۆکەکەی ڕزگاری نابێت و سەرفراز نابێت. ڕەوشتی سیاسیش پەیوەندی بە ھەڵسوکەوتی نێو دەوڵەتی حکوومەتە نەتەوەیییەکانەوە ھەیە و بۆ ئەو پشتگیرییەی کە لە دانیشتووانی میوانەکەیانەوە وەردەگرن پەیمانگای ئینستیتیوتی ئینستتیوتی ئینستیتیوتی سێنتانس کە بە ھاوکاری جاسی ڕیس ئانتیس دامەزراوە، لە ڕێگەی چوارچێوەی بازنەیەکی ئەخلاقی فراوان نوام چامسکی دەڵێت کە “” ئەگەر ئێمە پرەنسیپی گشتگیریی ھەڵبگرین: ئەگەر کردارێک ڕاست بێت (یان ھەڵە) بۆ ئەوانی تر، ئەوە بۆ ئێمە ڕاستە (یان ھەڵەیە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bartel|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Free will and moral responsibility in video games|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s10676-015-9383-8|journal=Ethics and Information Technology|زمان=en|بەرگ=١٧|issue=4|پەڕەکان=٢٨٥–٢٩٣|doi=10.1007/s10676-015-9383-8|issn=1572-8439}}</ref> بەڕاستی ئەوانەی کەناگەنەناو کەمترین ئاستی ئەخلاقی بۆ خۆیان ئەو پێوەرانەی کەدەیانەوێت بۆ ئەوانی تر جێبەجێ دەکەن، بەڕاستی ناتوانرێت بەجدی وەربگیرێن کاتێک کەباس لەگوناھو وەڵامدانەوە دەکەن. یان ڕاست و دروست، چاکە و خراپ. لە ڕاستیدا یەکێک لەوانە، ڕەنگە سەرەتاییترین بنەما ڕەوشتییەکان، بنەمای جیھانییەتی بێت، واتە ئەگەر شتێک بۆ من دروست بێت، ئەوە بۆ تۆیە؛ ئەگەر بۆ تۆ ھەڵە بێت، ئەوە بۆ من ھەڵەیە. ھەر کۆدی ئەخلاقی کە تەنانەت شایەنی سەیرکردنیش بێت بە جۆرێک لە ناوکی خۆی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Spreng|یەکەم٢=R. Nathan|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Contextual and Perceptual Brain Processes Underlying Moral Cognition: A Quantitative Meta-Analysis of Moral Reasoning and Moral Emotions|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3913597/|journal=PLoS ONE|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=e٨٧٤٢٧|doi=10.1371/journal.pone.0087427|issn=1932-6203|pmc=٣٩١٣٥٩٧|pmid=٢٤٥٠٣٩٥٩}}</ref> == ڕەوشت و ئایین == دین و ڕەوشت ھاوئاھن نییە. ئەخلاق پشت بە ئایین نابەستێت ھەرچەندە بۆ ھەندێک ئەمە "گریمانەیەکی ئۆتۆماتیکی"یە. [٥٨] بەپێی فەرھەنگی وێستمینستر لە ڕەوشتی مەسیحی، ئایین و ڕەوشتی "دەبێت پێناسەی جیاواز بکرێت و ھیچ پەیوەندییەکی پێناسەیی لەگەڵ یەکتردا نەبێت. لە ڕووی چەمکەوە و لە پرەنسیپدا ئەخلاق و سیستەمێکی بەھای ئایینی دوو جۆری جیاوازی سیستەمی بەھا یان ڕێبەری کردارن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dubljević|یەکەم=Veljko|دوایین٢=Sattler|یەکەم٢=Sebastian|دوایین٣=Racine|یەکەم٣=Eric|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Deciphering moral intuition: How agents, deeds, and consequences influence moral judgment|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6166963/|journal=PLoS ONE|بەرگ=١٣|issue=10|پەڕەکان=e٠٢٠٤٦٣١|doi=10.1371/journal.pone.0204631|issn=1932-6203|pmc=٦١٦٦٩٦٣|pmid=٣٠٢٧٣٣٧٠}}</ref> === ڕەوشتی جوولەکەیی === ڕەوشتی جوولەکە فەلسەفەی ئەخلاقی ئایینی جوولەکەیە یان خەڵکی جوولەکەیە جۆرێک لە ڕەوشتی نۆرمی، ئەخلاقی جوولەکە لەوانەیە کێشە لە یاسای جوولەکەدا و ھەروەھا کێشەی نا یاسایی بگرێتەوە، و لەوانەیە تێکەڵ بە لێکچوونەکانی جوودە و نەریتی فەلسەفی ڕۆژاوایی ئەخلاق بێت. نەریتە ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری ئینجیلی عبری و تەوراتی زارەکی ڕەبییندا دەدۆزرێنەوە کە ھەردووکیان کتێبی پیرۆزی عبرییان لێکداوەتەوە و خەریکی بابەتی ڕۆمانن. ئەخلاق لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعی یاسایی و ئەدەبی حەلاخایە کە لە میشنەح و تەلمود و تێکستەکانی تردا دۆزراوەتەوە. ئەخلاق ھەروەھا لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعییە نا یاسایییەکانە، ئەدەبیاتەکانی ئەگادە. باشترین دەقی ناسراو لە یەھودییەتی ڕابینیک کە پەیوەست بە ئەخلاقەوە ھەیە، بریتییە لە تراکتۆری میشنەی نا یاسایی ئاڤۆت ("باپیران") کە بە گشتی وەک "ئەخلاقی باوکەکان" وەرگێڕدراوە === ڕەوشتی کریستیانی === ڕەوشتی مەسیحی، کە بە ئیلتیۆلۆژی ئەخلاقیش ناسراوە، سیستەمێکی ئەخلاقی فرەلایەنە: ئەخلاقێکی ئەخلاقە کە تیشک دەخاتە سەر بنیاتنانی کاراکتەری ئەخلاقی، و ڕەوشتێکی دیۆنتۆلۆژی (تیۆری فەرمانە خوایییەکان) کە ھەڵبژاردەکان ھەڵدەسەنگێنێت. ھەروەھا ڕەوشتی یاسای سروشتی تێدایە، کە لەسەر ئەو باوەڕە بنیاتنراوە کە ئەو سروشتەی مرۆڤەکانە - کە لە وێنەی خودادا دروست کراوە و توانای ئەخلاق و ھاوکاری و عەقڵانییەتی و ھەستکردن و ھەندێکی تر ھەیە - ئاگادار دەکاتەوە کە چۆن ژیان دەبێت بژی و ھۆشیاری [١]:٩٣ لایەنەکانی تری ڕەوشتی مەسیحی، کە نوێنەرایەتی بزووتنەوەکانی وەک ئینجیلی کۆمەڵایەتی و [[خواناسی]] ڕزگاریی دەکەن، لەوانەیە تێکەڵ بکرێن بە ناوچەی چوارەم کە ھەندێک جار پێی دەوترێت ڕەوشتی پێغەمبەرانە. ڕەوشتی مەسیحی ناوکی [[مێتافیزیک]]ی خۆی لە ئینجیلەوە وەردەگرێت و خودا وەک سەرچاوەی کۆتایی ھەموو دەسەڵاتێک دەبینێت. ئیپستیمۆلۆژیای ئاشکرا و چاکسازی و ئیرادە، سێ شێوە باوەکانی ئیپستیمۆلۆژیای مەسیحین. ھەمەجۆری تێڕوانینی ئەخلاقی لە ئینجیلدا بووە ھۆی دووبارەبوونەوەی ناکۆکی لەسەر پێناسەکردنی بنەما ئەخلاقییە بنەڕەتییەکانی مەسیحی، بە لایەنی کەمەوە حەوت پرەنسیپی سەرەکی گفتوگۆی ھەمیشەیی و دووبارە لێکدانەوە. ئەخلاقە مەسیحییەکان عەقڵ و فەلسەفە و یاسای سروشتی و زانستە کۆمەڵایەتییەکان و ئینجیل بەکاردەھێنن بۆ داڕشتنی لێکدانەوە مۆدێرنەکانی ئەو بنەمایانە؛ ڕەوشتی مەسیحی بەسەر ھەموو بوارەکانی ئەخلاقی شەخسی و کۆمەڵایەتیدا جێبەجێ دەکرێت. === ڕەوشتی ئیسلامی === ڕەوشتی ئیسلامی (ئۆھلدینی) کە بە «کاراکتەری باش» پێناسە کراوە، لە مێژووەوە وردە وردە لە سەدەی حەوتەمەوە شێوە دەگرێت و دواجار لە سەدەی ١١ دامەزرێنرا. [١] لە کۆتاییدا وەک تەوژمێکی سەرکەوتوو لە وانە قورئانییەکان، وانە و فێرکردنەکانی محەممەد و پێشینەکانی یاساناسانی ئیسلامی (بڕوانە شەریعەت و فیقە) و نەریتی عەرەبی پێش ئیسلام و توخمە ناعەرەبییەکان (بە بیرە [[زمانی فارسی|فارسی]] و یۆنانییەکان [١] ھەرچەندە موعجیزەکردنەکەی محەممەد «گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی لە بەھا ئەخلاقییەکاندا لەسەر بنەمای سزاکانی ئایینی نوێ و ئایینەکەی ئێستا و ترس لە خودا و دوا حوکم» بەرھەم ھێنا، بەڵام کرداری عەشایەری عەرەب بە تەواوی نەمرد. دواتر زانایانی موسڵمان ڕەوشتی ئایینی قورئان و حەدیسیان بە وردی فراوان کرد. === ڕەوشتی بووزایی === ڕەوشتی بوودایی بە شێوەیەکی نەریتی لەسەر بنەمای ئەو شتەیە کە بوودایییەکان وەک تێڕوانینی ڕۆشنگەری بوودا، یان بوونەوەرەکانی تری ڕۆشنگەری وەک بۆدیسەتڤا دەیبینن. [پێویستی بە ژێدەرە] دەستەواژەی ھیندی بۆ ئەخلاق یان ئەخلاق کە لە بوودیزمدا بەکاردێت، Śīla یان sīla (Pāli)ە. Śīla لە بوودیزمدا یەکێکە لە سێ بڕگەی ڕێگای ھەشتی نۆبڵ، و کۆدێکی ڕەفتارە کە پەیمانی ھاوئاھەنگی و خۆگرتن لە خۆ دەگرێت لەگەڵ ھاندانی سەرەکی بێ توندوتیژی، یان ئازادی لە زیان گەیاندن. بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە فیزڵ وەسف کراوە،[١] دیسپلینی ئەخلاقی [٢] و پێشەکی. سیلا ڕەفتارێکی ئەخلاقی ناوخۆیی و ئاگایی و بە ئەنقەستە، بەپێی پابەندبوونی کەسێک بە ڕێبازی ڕزگارییەوە. یٴەقسەیەکی ئەخلاقییە لە نێو خودی و پەیوەندییەکاندا، نەک ئەوەی کە پەیوەندی بە وشەی ئەخلاقەوە ھەیە (واتە، گوێڕایەڵی، ھەست بە پابەندیی و سنوورداری دەرەکی). === شوێنەکان === لە نێو مەودای فراوانی نەریتە ئەخلاقییەکاندا، سیستەمی بەھای ئایینی ھاوئاھنییەتی لەگەڵ چوارچێوە عەلمانییە ھاوچەرخەکانی وەک تەدبیق و ئازادی و مرۆڤدۆستی و سوودخوازی و ئەوانی تر ھەیە. زۆر جۆری سیستەمی بەھای ئایینی ھەیە ئایینە یەکتاپەرستییە ھاوچەرخەکان، وەک ئیسلام، جوودە، مەسیحییەت و تا ڕادەیەکی دیاریکراوی دیکە وەک سیکیزم و زەردەشتی، بە یاسا و [[ڕێسا]]کانی نوسراوی پەیوەستیان ڕاست و دروست و ھەڵە پێناسە دەکەن و وەک ئەوەی لەلایەن سەرکردە ئایینییەکانەوە لە ناو باوەڕە تایبەتەکاندا لێکدانەوەی بۆ دەکرێت ئایینەکانی تر کە پانتیستی بۆ ناتەوێدی دەپۆشن کەمتر ڕەھان. بۆ نموونە لە نێو بوودیزمدا، پێویستە نیازی تاک و ھەلومەرجەکە لە شێوەی ئیستحقاقدا حساب بکرێت، بۆ ئەوەی دیاری بکرێت کە کردارێک ڕاست بێت یان ھەڵە دەستەواژەی بۆ بکرێت. جیاوازییەکی زیاتر لەنێوان بەھاکانی داب و نەریتە ئایینییەکاندا لەلایەن باربارا ستۆلەر میلەرەوە ئاماژە بەوە کراوە، کە لە ھیندویزمدا «لە ڕووی پراکتیکییەوە، حەق و ھەڵە بەپێی پۆلێنەکانی پلە و خزمایەتی و قۆناغەکانی ژیان بڕیاری لەسەر دەدرێت بۆ ڕۆژاوایییە مۆدێرنەکان، کە لەسەر نموونەی جیھانگیری و یەکسانیخوازی بەرز کراونەتەوە، ئەم ڕێژەیە بەھا و پابەندییە، لایەنی ھیندویزم قورسترین تێگەیشتنە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bzdok|یەکەم=Danilo|دوایین٢=Schilbach|یەکەم٢=Leonhard|دوایین٣=Vogeley|یەکەم٣=Kai|دوایین٤=Schneider|یەکەم٤=Karla|دوایین٥=Laird|یەکەم٥=Angela R.|دوایین٦=Langner|یەکەم٦=Robert|دوایین٧=Eickhoff|یەکەم٧=Simon B.|ڕێکەوت=2012-10|سەردێڕ=Parsing the neural correlates of moral cognition: ALE meta-analysis on morality, theory of mind, and empathy|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445793/|journal=Brain Structure & Function|بەرگ=٢١٧|issue=4|پەڕەکان=٧٨٣–٧٩٦|doi=10.1007/s00429-012-0380-y|issn=1863-2653|pmc=٣٤٤٥٧٩٣|pmid=٢٢٢٧٠٨١٢}}</ref> ئایینەکان شێوازی جیاوازی مامەڵەکردن لەگەڵ کەمئەندامی ئەخلاقیدا دابین دەکەن. بۆ نموونە ھیچ قەدەغەیەکی ڕەھا لەسەر کوشتن لە ھیندویزمدا نییە، کە دەزانێت لە ھەلومەرجێکی دیاریکراودا «لەوانەیە حەتمی و بە ڕاستی پێویست بێت».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bzdok|یەکەم=Danilo|دوایین٢=Schilbach|یەکەم٢=Leonhard|دوایین٣=Vogeley|یەکەم٣=Kai|دوایین٤=Schneider|یەکەم٤=Karla|دوایین٥=Laird|یەکەم٥=Angela R.|دوایین٦=Langner|یەکەم٦=Robert|دوایین٧=Eickhoff|یەکەم٧=Simon B.|ڕێکەوت=2012-10|سەردێڕ=Parsing the neural correlates of moral cognition: ALE meta-analysis on morality, theory of mind, and empathy|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445793/|journal=Brain Structure & Function|بەرگ=٢١٧|issue=4|پەڕەکان=٧٨٣–٧٩٦|doi=10.1007/s00429-012-0380-y|issn=1863-2653|pmc=٣٤٤٥٧٩٣|pmid=٢٢٢٧٠٨١٢}}</ref> لە نەریتە یەکدەستەکاندا، کرداری دیاریکراو لە ڕووی ڕەھاترەوە تەماشا دەکرێت، وەک لەباربردن یان جیابوونەوە. دین ھەمیشە بە شێوەیەکی ئەرێنی پەیوەست نییە بە ڕەوشتەوە. دەیڤد ھیوم فەیلەسووف ڕای گەیاند، "گەورەترین تاوان دۆزراوەتەوە، لە زۆر جاردا، بۆ ئەوەی لەگەڵ فەزڵ و دڵسۆزییەکی خورافیدا بگونجێت. بۆیەبەڕاستی بەناپارێزی دادەنرێت بۆ ئەوەی ھیچ جۆرە جۆرەتعورێک لەنازو نیعمەتەکانی پیاو بکێشێت، لەنەخۆشی یان توند و تیژی ڕاھێنانە ئاینییەکانی، ھەرچەندەخۆی باوەڕی بەپاکی و ڕاستگۆیی ھەیە. ھەروەھا دەکرێت سیستەمی بەھای ئایینی بەکاربھێنرێت بۆ پاساودانی ئەو کردەوانەی کە پێچەوانەی ڕەوشتی سەردەمین، وەک کوشتار و بەدگومانی و کۆیلایەتی. بۆ نموونە سیمۆن بلاکبێرن دەڵێت " داوای لێبوردنکردن بۆ ھیندویزم بەرگری دەکات یان تێوەگلانی لەگەڵ سیستەمی کاستی ڕوون دەکاتەوە و داوای لێبوردن لە ئیسلام بەرگری یان ڕوونکردنەوەی یاسا توندەکەی یان ھەڵوێستی بۆ ژنان و [[کافر]]ەکان دەکات".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Spreng|یەکەم٢=R. Nathan|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Contextual and Perceptual Brain Processes Underlying Moral Cognition: A Quantitative Meta-Analysis of Moral Reasoning and Moral Emotions|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3913597/|journal=PLoS ONE|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=e٨٧٤٢٧|doi=10.1371/journal.pone.0087427|issn=1932-6203|pmc=٣٩١٣٥٩٧|pmid=٢٤٥٠٣٩٥٩}}</ref> سەبارەت بە مەسیحییەتی، ئەو دەڵێت کە "ئینجیل دەکرێت بخوێنرێتەوە وەک ئەوەی بە ئێمە کارتێ بلانچێک بدات بۆ ھەڵوێستی توند بە منداڵان، کەمئەندامە دەروونییەکان، ئاژەڵەکان، ژینگە، تەڵاقدراوەکان، بێ باوەڕان، کەسانی خاوەن خوی سێکسی جۆراوجۆر و ژنی بەساڵاچوو ئیلیزابێس ئەندرسۆن بەھەمان شێوە ھەڵگری ئەوەیە کە "ئینجیل ھەردوو وانەی چاک و خراپ لەخۆدەگرێت"، ھەروەھا "لەڕووی ئەخلاقییەوە ناتەبا". [[داوای لێبوردن]]ی مەسیحی ئاراستەی تێڕوانینەکانی بلاکبێرن دەکات و ئەوە دەنوسێت کە یاساکانی جوولەکە لە ئینجیلی عبریدا پەرەسەندنی پێوەرە ئەخلاقییەکانی نیشان داوە بەرامبەر بە پاراستنی زیانلێکەران، سەپاندنی سزای لە سێدارەدان بەسەر ئەو کەسانەی کە بە مرۆڤدۆستانی وەک پاول کۆرتز پێیان وایە کە دەتوانین بەھا ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری کولتوورەکاندا بناسێنین، تەنانەت ئەگەر داوای تێگەیشتنێکی ماورایی یان جیھانیی لە پرەنسیپەکان - بەھاکان بکەین کە لە نێویاندا نەزاھە، متمانە بەخشندەیی، ئەم بەھایانە دەتوانن سەرچاوە بن بۆ دۆزینەوەی زەمینەی ھاوبەشی نێوان باوەڕداران و بێ باوەڕان.<ref>https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926233810/https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 |date=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ }}</ref> == شیکارییە ئەزموونییەکان == چەندین لێکۆڵینەوە لەسەر ئەزموونی ڕەوشت لە وڵاتانی جیاوازدا کراوە و پەیوەندی گشتی نێوان باوەڕ و تاوان ڕوون نییە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Seeley|یەکەم=William W.|دوایین٢=Menon|یەکەم٢=Vinod|دوایین٣=Schatzberg|یەکەم٣=Alan F.|دوایین٤=Keller|یەکەم٤=Jennifer|دوایین٥=Glover|یەکەم٥=Gary H.|دوایین٦=Kenna|یەکەم٦=Heather|دوایین٧=Reiss|یەکەم٧=Allan L.|دوایین٨=Greicius|یەکەم٨=Michael D.|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Dissociable Intrinsic Connectivity Networks for Salience Processing and Executive Control|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2680293/|journal=The Journal of Neuroscience|بەرگ=٢٧|issue=9|پەڕەکان=٢٣٤٩–٢٣٥٦|doi=10.1523/JNEUROSCI.5587-06.2007|issn=0270-6474|pmc=٢٦٨٠٢٩٣|pmid=١٧٣٢٩٤٣٢}}</ref>پێداچوونەوەیەک بۆ توێژینەوەکان لە ساڵی ٢٠٠١ لەسەر ئەم بابەتە دۆزرایەوە کە «بەڵگەکانی بەردەست کاریگەری ئایین لەسەر تاوان جیاواز و بەربەرەکی و بێ ئەنجامە و لە ئێستادا ھیچ وەڵامێکی قایلکەر لە پەیوەندی ئەزموونی نێوان دین و تاواندا بوونی نییە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Gurvit|یەکەم٢=Hakan|دوایین٣=Spreng|یەکەم٣=R. Nathan|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Salience network engagement with the detection of morally laden information|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5490682/|journal=Social Cognitive and Affective Neuroscience|بەرگ=١٢|issue=7|پەڕەکان=١١١٨–١١٢٧|doi=10.1093/scan/nsx035|issn=1749-5016|pmc=٥٤٩٠٦٨٢|pmid=٢٨٣٣٨٩٤٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Morality}} {{فەلسەفە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دەروونناسی}} [[پۆل:ئەخلاق|*]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] lz8d8e2z6mlpbv0cnqxri0q73bcm5oe 1583405 1583402 2026-05-12T16:18:59Z Aza 86 1583405 wikitext text/x-wiki {{پێویستی بە شارەزایە}} '''ئەخلاق''' (کۆی خلق -ی عەرەبییە بە مانای خوو و سروشت) یا '''سنج'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=کانی|وشە=سنج|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> ھەم بە مانای [[ئاکار|ئاکار و ڕەوشت]] دێ، وە ھەم بە مانای ئەو حوکم و دەستوورانە کە ئاکار و ڕەوشتی دروست و ڕەوا لە ئاکار و ڕەوشتی ھەڵە و ناڕەوا جیا دەکەنەوە. ئەم وتارە باسی مانای دووەم دەکا. لەم مانایەدا، ئەخلاق بیروباوەڕ یان سیستمێکە دەرھەق بە ھەڵسوکەوتی پەسەند کە داگری فتواگەلی ھەڵسەنگێنەرانە لە بارەی [[کردەوە (فەلسەفە)|کردەوەکان]] و [[بکەرێتی|بکەرەکانەوەیە]]. ھەڵسەنگاندنەکان بۆ ئەوەیە کە [[بایەخی ئەخلاقی|بایەخی]] کردەوەکان دیاری بکرێ و مۆری ئەخلاقی یا نائەخلاقییان لێ بدرێ. ھەروەھا، ئەوەش دەسنیشان بکرێ کە ئاخۆ تایبەتمەندییە کەسایەتییانەکان، بۆ نموونە ستمکاری یا ڕاستبێژی، دەبێ بە [[فەزیلەت]] بژمێردرێن یا [[ڕەزیلەت]]؟ == فەلسەفەی ئەخلاق == [[فەلسەفەی ئەخلاق]] لقێکە لە فەلسەفە کە پرسیارەکانی ئەخلاق دەخاتە ڕوو. وشەی «ئێتیک» بە شێوەیەکی ئاسایی بەکاردێت بۆ ئاڵوگۆڕ لەگەڵ وشەی 'ڕەوشت'و ھەندێک جار بە شێوەیەکی تەسکتر بەکاردێت بۆ مەبەستی بنەما ڕەوشتییەکانی نەریتێکی دیاریکراو، کۆمەڵ یان تاک بە ھەمان شێوە لە ھەموو جۆرە باوەڕێکی ڕەوشتیدا، تایبەتمەندی ڕەوشتی دووانە وەردەگرێت ھەندێک جار لە نێوان ڕەوشت و ئاکاردا بە ئاشکرا دەمێننەوە: «ھەرچەندە ڕەوشت و ئاکارەکان پێکڕا بوونیان ھەبێت کەچی ھەر ئاکار بەکاردەھێنرێت بۆ بە سیستەمکردنی ڕەوشت، [[ئیمانوێل کانت]] لەسەر بنەمای بنەچەیی وەک پشت بەستن بە بیرۆکەی پارێزکارێک و بە گشتی خۆدزینەوە لە جیاکردنەوەی ڕەچاوکردنی 'ڕەوشتی' لە ڕەچاوکردنی کرداری تر» دەبینێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Johnstone|یەکەم=M. J.|ڕێکەوت=1990-12|سەردێڕ=Bioethics: a nursing perspective|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2129925/|journal=Confederation of Australian Critical Care Nurses Journal|بەرگ=٣|issue=4|پەڕەکان=٢٤–٣٠|issn=1033-3355|pmid=٢١٢٩٩٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of amoral {{!}} Dictionary.com|ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/amorality|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.dictionary.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100729153956/http://dictionary.reference.com/browse/amorality|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕەوشتی ڕووکەشیانە == لە ڕووی ڕووکەشییەوە «ڕەوشت» ئاماژە بە بەھا کەسی و کولتوورییەکان، پەرلەکانی ڕەفتار یان زیاتری کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵگایەک دەکات، کە ئەو پەرلە ڕەفتارانە دابین دەکەن کە تێیدا جێبەجێی دەکات و لەلایەن تاکێکەوە پەسەند دەکرێت. ئەو بابەتە بانگەشەی بابەتی دروستی یان نادرووستی ناکات، بەڵام تەنھا ئاماژە بەوە دەکات کە بە ڕاست یان ھەڵە دادەنرێت. ڕەوشتی ڕووکەشیانە لقێکە لە فەلسەفە کە بەجۆرێک واتای ڕەوشت بەرجەستەدەکات. لە واتا نۆرمییەکەیدا، «ڕەوشت» ئاماژە بە ھەر شتێک دەکات کە لە ڕاستیدا ڕاست بێت یان ھەڵە بێت، کە لەوانەیە سەربەخۆ بێت لەو بەھا یان زیاترانەی کە لەلایەن ھەر گەل و کلتورێکی تایبەتەوە ھەڵگیراون. ڕەوشتی نۆرمێتی وەک ڕەوشتی ڕووکەشیانە لقێکە لە فەلسەفە کە بەرجەستەی واتای ڕەوشت دەکات بە گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gert|یەکەم=Bernard|دوایین٢=Gert|یەکەم٢=Joshua|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=The Definition of Morality|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/morality-definition/}}</ref> == ڕاستڕەو و چەپڕەو == تیۆرییە فەلسەفییەکان لەسەر سروشت و بنچینەکانی ڕەوشت (واتە تیۆرییەکانی فرە ڕەوشتی) بە فراوانی بەسەر دوو چیندا دابەش دەکرێن:یەکەم ڕاستڕەوە ڕەوشتییەکان کەسەرجەم ئەو تیۆریانە لەخۆ دەگرێت کە ھەڵگری کردارە ڕەوشتییە ڕاستەقینەکانن کە ڕاستییە ڕەوشتییەکان باس دەکەن بۆ نموونە، لەکاتێکدا کە لەوانەیە ئەو ھێزانەی کە لە گونجانی کۆمەڵایەتیدا بە شێوەیەکی بەرچاو شێوە بە بڕیارەکانی «ڕەوشتی» تاکەکان دەدەن، نکۆڵی لەوە دەکەن کە ئەو نۆرم و نەریتە کولتوورییانە پێناسەی ڕەفتاری ڕەوشتی ڕاست دەکەن ئەمە لەوانەیە ئەو تێڕوانینە فەلسەفییە بێت کە لەلایەن سروشتناسانی ڕەوشتییەوە دەرکراوە، لەگەڵ ئەوەشدا ھەموو بارە ڕاستەقینییەکانی ڕەوشت ئەو پێگەیە قبوڵ ناکەن (وەک ناسروشتیستە ڕەوشتییەکان). دووەم دژە ڕاستی ڕەوشتییەکان لەلایەکی ترەوە ھەڵگری ئەو لێدوانە ڕەوشتیانە شکست پێ دەھێنێت یان تەنانەت ھەوڵی باسکردنی ڕاستییە ڕەوشتییەکان ھەر نادەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەجیاتی ئەوە ئەوان ھەڵگری ئەو ڕستە ڕەوشتیانەن کە بە شێوەیەکی ڕاست و دروستی ھەڵگری بابەتە ڕەوشتییە ڕاستەقینییەکان نین (تیۆری ھەڵەکان)؛ بانگەشەکان دەربارەی ھەڵوێستی بابەتیی نەک ڕاستییە بابەتییەکان (بابەتییەتی ڕەوشتی)؛ یان ھەوڵی ئەوە دەدات جیھان بە شێوەیەک باس بکات کە وێناکردنی ئەستەم بێت، وەک دەربڕینی ھەستێک یان دەرکردنی فەرمانێک (نا ناسیڤیزمی). ھەندێک شێوە لە نازانستی و بابەتیگەری ڕەوشتی، لەکاتێکدا بە دژە ڕاستی دادەنرێت بەو مانایە بەھێزەی لێرە بەکاردێت، بەو مانایەی ھاوئاھەنگە لەگەڵ جیھانی ڕەوشتدا. بۆ نموونە پێشنووسکردنی جیھانی فۆرمێکی جیھانییە لە نازانستیدا کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە ڕەوشت لە ژیرییەوە وەرگیراوە سەبارەت بە مەرجە تێھەڵکێشکراوەکان و تیۆری فەرمانی خوایی و تیۆری چاودێری نموونەیی بە بەشێک لە شێوە جیھانییەکانی بابەتی ڕەوشت دادەنێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ezedike|یەکەم=Edward Uzoma|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Morality within the limits of practical reason: a critique of Kant’s concept of moral virtue|ناونیشان=https://doi.org/10.1108/IJOES-11-2018-0171|journal=International Journal of Ethics and Systems|بەرگ=٣٦|issue=2|پەڕەکان=٢٠٥–٢١٦|doi=10.1108/IJOES-11-2018-0171|issn=2514-9369}}</ref> == مرۆڤ ناسی == === ھۆکارە کردەیییەکان === ھۆکارە کردارییەکان پێویستە بۆ دەزگای ڕەوشتی. کێشەی ژیانی ڕاستەقینە کە پێویستی بە چارەسەر ھەیە لە ھەردوو بواری ھزری و سۆزداری، بۆ ئەوەی بە تەواوی ڕەوشتیانە بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مرۆڤ ژیربێژییەکانی وەک ڕێڕەوێک بۆ بڕیاری کۆتایی بەکاردێنێت، بەڵام ژینگە و ھەستەکان بەرامبەر بە ڕەوشت لە ئێستادا دەبێت ھۆکارێک بێت بۆ ئەوەی ئەنجامەکە بەڕاستی ڕەوشتیانە بێت، چونکە ڕەوشت ملکەچی کلتورە شتێک تەنھا لە ڕووی ڕەوشتییەوە دەتوانێت قبوڵ بێت ئەگەر کلتوور وەک ھەموو شتێک ئەمەی قبوڵ کردبێت کە ڕاست بێت. ھۆکاری کرداری و ڕەچاوکردنی سۆزداری پەیوەندیدارن بۆ بریارێک کە ڕەوشتی بێت.<ref>https://www.cs.mcgill.ca/~akazna/kaznatcheev20100910.pdf</ref> === کەلتور و ژینگە === سیلیا گرین جیاکارییەکی کرد لە نێوان ڕەوشتی خێڵەکی و تایبەتمەندی ژینگەیی. دوایی بە شێوەیەکی زۆر نەرێنی و پیشەگەریانە جیاکارییەکە دەخاتە ڕوو: ئەو شوێنەی کە پێناسەی ناوچەی کەسێک دەکات یان خاوەندارییەتی دەکات، لەوانە موڵک یان شار یاخود دەڤەرێک، کە نابێت زیانیان پێ بگەیەنرێت و دەست وەرنەدرێت تیایاندا. ڕەوشتی خاک پەروەریی ڕێگەپێدراوەلە زۆرینەی کۆمەڵگاکان، چونکە ڕێگە بە تاک نادات دەست لە خاکی یەکێکی تر وەربدات. بە پێچەوانەوە، ڕەوشتی خێڵەکی ڕەوشتێکی باڵادەستییە، سەپاندنی نۆرمەکانی ئەندامانی خێڵەکە بەسەر تاکدا زۆر باو و ئاسایییە. ئەم نۆرمانە لە ڕووی کولتوورییەوە سەربەست و نەرمن، لەکاتێکدا ڕەوشتە خاکییەکان ئامانجیان لە یاساکان دەبیننەوە کە گشتگیر و ڕەھان، وەک 'مەرجە پۆلێنکراوەکانی کانت' و ھەڵسووکەوتی پلەبەندی گەیسلەر. گرین پەیوەندی بە پەرەسەندنی ڕەوشتی زەوییەوە ھەیە بۆ بەرزبوونەوەی چەمکی موڵکایەتی تایبەت و بەھۆی ڕەوشی گرێبەست لەسەر دۆخ یاخود بوومەکەی. === لەناو گرووپ و دەرەوەی گرووپ === ھەندێک لە چاودێران ھەڵگری ئەوەن کە تاکەکان کۆمەڵێک یاسای ڕەوشتی جیاواز بەسەر خەڵکدا جێبەجێ دەکەن بەپێی ئەندامێتییان لە «ناو گرووپ» (تاک و ئەوانەی کە پێیان وایە لە یەک گرووپن)یان «گرووپێکی دەرەکی» (ئەو کەسانەی مافیان نییە بەپێی ھەمان یاسا مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت) ھەندێک لە زیندەناسەکان، ئەنترۆپۆلۆجیستەکان و دەروونناسانی پەرەسەندن باوەڕیان وایە کە ئەم جیاکارییە لە گروپ/دەرەوەی گرووپدا گەشەی کردووە چونکە مانەوەی گرووپەکان زیاتر دەکات ئەم باوەڕە بە مۆدێلە ژمێریارییە سادەکانی پەرەسەندن پشتڕاستکراوەتەوە. لە لاساییکردنەوەکان ئەم جیاکارییە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە ھەردوو ھاوکاری چاوەڕوان نەکراو بەرامبەر بە دوژمنکاریی ناو گرووپ و ناژیریانە بەرامبەر بە گرووپە دەرەکییەکان ئەنجام بدەن. گاری ئاڕ جۆنسن و ڤی ئێس فالگەر مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە نەتەوەپەرستی و نیشتیمان پەروەری فۆرمی ئەم سنوورە ناو گروپانە/دەرەوەی گرووپن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=NW|یەکەم=1615 L. St|دوایین٢=Suite 800Washington|دوایین٣=Inquiries|یەکەم٣=DC 20036USA202-419-4300 {{!}} Main202-857-8562 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media|سەردێڕ=Compare Global Views of Moral Issues|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/global/interactives/global-morality/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Pew Research Center's Global Attitudes Project|زمان=en-US}}</ref> جۆناسان ھایدت تێبینی کردووە کە چاودێری تاقیکردنەوەیی کە ئاماژە بە پێوەرێکی ناو گرووپ دەکات، یەک بناغەی ڕەوشتی دابین دەکات کە بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن پارێزگارەکانەوە بەکاردێت، بەڵام زۆر کەمترە لەچاو ئازادیخوازانەوە. پەسەندی ناو گرووپەکە ھەروەھا یارمەتیدەرە لە ئاستی تاک بۆ تێپەڕاندنی جینەکانی یەک. بۆ نموونە دایکێک کە حەزی لە منداڵەکانی خۆی دەکات زۆر بەرزترە لە منداڵانی خەڵکی تر، زیاتر لە ئەوەی بییەوێت بە منداڵەکانی دەدات' بەم شێوەیە چانسی مانەوەی منداڵەکانی و چانسی جینی خۆی بۆ بەردەوامبوونی زیاتر دەکات بەو ھۆیەوە، لە ناو دانیشتوواندا، فشاری دیاریکردنێکی بەرچاو ھەیە کە لە بەرامبەر ئەم جۆرە بەرژەوەندییە خۆپەرستییە دروست بووە، بەو شێوەیەی کە لە کۆتاییدا، ھەموو دایک و باوکەکان بە ئارەزووی منداڵەکانی خۆیان (ناو گرووپ) بەسەر منداڵەکانی تردا (گرووپی دەرەوە) دەسوڕێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140830110131/http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === بەراوردکردنی کلتورەکان === پیتەرسۆن و سیلیگمان نزیک دەبنەوە لە تێڕوانینی ئەنترۆپۆلۆجی کە سەیری کلتورەکان، ناوچە جیۆ کلتورییەکان و بەدرێژایی ھەزارەھا دەکەن. ئەوان بەو ئەنجامە گەیشتوون کە ھەندێک لەچاکە و سەپاندن و ھەوەسەکان بەسەر ھەموو ئەو کلتورانەدا زاڵ بوون کە پشکنینیان بۆ کردوون. ئەو تواناییانەیان کە دەستنیشانیان کرد بریتین لە ژیری / زانین و مرۆڤبوون…. جگە لە زۆر بەخشین و پلەبەندی کۆمەڵایەتی. ھەریەک لەمانە چەند دابەشکردنێک لەخۆدەگرێت. بۆ نموونە مرۆڤایەتی خۆشەویستی و میھرەبانی و زیرەکی کۆمەڵایەتی لەخۆ دەگرێت. ھێشتا، ئەوانی تر بیردۆزی ئەوە دەکەن کە ڕەوشت ھەمیشە ڕەھا نییە، لەگەڵ ئەوەدا کە بابەتە ڕەوشتییەکان زۆرجار بە درێژایی ھێڵی کلتوری جیاوازن. توێژینەوەیەکی لێکۆڵینەوەی PEW لە نێوان چەندین نەتەوەدا لە ساڵی ٢٠١٤دا جیاوازییەکی کلتوری بەرچاو ڕوون دەکاتەوە لە نێوان ئەو کێشانەی کە پەیوەندیان بە ڕەوشتەوە ھەیە، لەوانە ترۆکان (تەڵاق)، کاروباری دەرەوەی ھاوسەرگیری، ھاوڕەگەزبازی، قومارکردن، لەباربردن، بەکارھێنانی ھەریەک لەو ٤٠ وڵاتەی ئەم توێژینەوەی تیادا ئەنجام دراوە دەرکەوتووە کە کۆمەڵێک ڕێژەیان ھەیە بەپێی چ ڕێژەیەک لە ھەر وڵاتێکدا پێیان وایە کێشە ڕەوشتییە ھاوبەشەکان بە ھیچ شێوەیەک لەئاستی قبوڵکردن و قبوڵ نەکردن نین یان بابەتە ڕەوشتییەکان ھی دەستکاریکردن نین. ھەر ڕێژەیەک سەبارەت بە گرنگی پرسی ڕەوشتی زۆر جیاوازە لەسەر ئەو کەلتوورەی کە دۆزە ڕەوشتییەکەی تێیدا پێشکەش دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Moral Relativism {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|ناونیشان=https://iep.utm.edu/moral-re/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> داکۆکیکارانی بیردۆزێک کە بە [[ڕەگەزپەرستی]] ڕەوشتی ناسراون بەشداری ئەو بیرۆکەیە دەکەن کە ڕەوشی ڕەوشتی ڕاستن یان ھەڵەن تەنھا لە چوارچێوەی خاڵێکی دیاریکراودا (بۆ نموونە کۆمەڵگای کلتوری). بە واتایەکی تر، ئەوەی لەڕووی ڕەوشتییەوە لە کلتورێکدا پەسەندە، لەوانەیە ناپەسەند بێت لە کلتورێکی تردا. ئەوان زیاتر قایلن بەوەی کە ھیچ چاکە و باشییەکی ڕەوشتی بە شێوەیەکی بابەتیانە ناتوانرێت ڕاست یان ھەڵە بسەلمێنرێت. ڕەخنەگرانی ڕەگەزگەرایی ڕەوشتی ئاماژە بە دڕندەیی مێژوویی وەک کۆرپەلەکردن، کۆیلایەتی، یان کۆمەڵکوژکردن دەکەن. فۆنس ترۆمپینارس، ئەندامانی کلتورە جیاوازەکان تاقی کردەوە لەگەڵ جیاوازی ڕەوشتی یەکێک لەمانە ئەوە بوو کە ئایا شۆفێری ئۆتۆمبێلێک ھاوڕێگای ڕێبوارێک دەبێت، کە سەرنشینە و سواری ئۆتۆمبێلەکەی بووە؟، درۆ دەکات بۆ ئەوەی شۆفێرەکە بپارێزێت لە ئەنجامی لێخوڕینی زۆر خێرا و لێدانی پیادەیەک. توێژەران بۆیان دەرکەوت کە کلتورە جیاوازەکان چاوەڕوانییەکی زۆر جیاوازیان ھەیە، لە ھیچەوە تا ئەوپەری دیاری نەکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trompenaars|یەکەم=Fons|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Did_the_Pedestrian_Die.html?id=BAYKAQAAMAAJ|سەردێڕ=Did the Pedestrian Die?: Insights from the World's Greatest Culture Guru|دوایین٢=Trompenaars|یەکەم٢=Alfons|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١١٢-٤٣٦-٠|زمان=en}}</ref> === پەرەسەندن === پەرەسەندنی ڕەوشتی مۆدێرن پڕۆسەیەکە لە نزیکەوە بەستراوە بە پەرەسەندنی کۆمەڵایەتیی کلتورییەوە. ھەندێک لە بایۆلۆجیستەکانی گوزەران، بەتایبەتی کۆمەڵناسی، پێیان وایە کە ڕەوشت بەرھەمێکە لە ھێزی گوزەران لە ئاستی تاکدا و ھەروەھا لە ئاستی گرووپدا لە ڕێگەی دەستنیشانکردنی گرووپەوە (ھەرچەندە تا چ ئاستێک ئەم بابەتە لە ڕاستیدا ڕوودەدات بابەتێکی مشتومڕە لە تیوری ھەندێک لە توێژەرانی بواری کۆمەڵایەتی قایل بوون کە ئەو کۆمەڵە ڕەفتارانەی کە ڕەوشت پێکدەھێنن بە شێوەیەکی زۆر گەشەیان کردوە چونکە ئەوان مانەوە یان سوودە زاوزێیییەکانیان دابین کردووە (واتە سەرکەوتنی پەرەسەندنیان زیاد کردووە). مرۆڤ لە ئەنجامدا ھەستەکانی «پرۆکۆمەڵایەتی» وەک ھەستی ھاوسۆزی یان تاوان، لە وەڵامی ئەو ڕەفتارە ڕەوشتیانەدا گەشەی کرد. لەسەر ئەم تێگەیشتنە ڕەوشت کۆمەڵێک ڕەفتاری خۆسەپێن و لە ڕووی بایۆلۆجییەوە بەڕێوەدەبرێن کە ھانی ھاوکاری کردنی مرۆڤ دەدەن، بایۆلۆجیستەکان قایل بوون کە ھەموو ئاژەڵە کۆمەڵایەتییەکان، لە مێروولە تا فیلەکان، ڕەفتارەکانیان دەستکاری کردووە، بە خۆپەرستیی خێرا بە مەبەستی باشترکردنی پەرەسەندنی خۆیان. ڕەوشتی مرۆڤ ھەرچەندە ئاڵۆز و تێکەڵە بە بەراورد بە ڕەوشتی ئاژەڵانی دیکە، لە بنەڕەتدا دیاردەیەکی سروشتییە کە گەشەی کرد بۆ سنووردارکردنی تاکگەرایی زیادەڕەوی کە دەتوانێت ھاوئاھەنگی گرووپێک لاواز بکات و بەو ھۆیەوە ڕووسپی بوونی تاکەکان کەم بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shermer|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Science_of_Good_and_Evil.html?id=eevvWAcMBaAC|سەردێڕ=The Science of Good and Evil: Why People Cheat, Gossip, Care, Share, and Follow the Golden Rule|دوایین٢=McFarland|یەکەم٢=Dennis|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٠-٧٥٢٠-٥|زمان=en}}</ref> لەم ڕوانگەیەوە، پەرلەی ڕەوشتی لە کۆتاییدا لەسەر غەریزە سۆزدارییەکان و بیردۆزەکان دامەزراوە کە لە ڕابردوودا بۆی دەستنیشان کرابوون چونکە یارمەتی مانەوە و بەرھەمھێنانیان داوە (ڕووسپی بوونی گشتی کۆمەڵەکەیان). نموونەکان: گرێبەستی دایک دیاری کراوە بۆ ئەوەی کە مانەوەی نەوەکانی باشتر دەکات کاریگەری وێستەرمارک، کە نزیکی لە ماوەی ساڵانی سەرەتادا سەرنجڕاکێشانی سێکسی دوولایەنە کەم دەکاتەوە، تابۆکانی ژێر پێ دەکات لە دژی بەرھەڵستکردن چونکە ئەگەری ڕەفتاری مەترسیداری بۆماوەیی کەم دەکاتەوە یان کورتیان دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=O’Connell|یەکەم=Sanjida M.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٥|سەردێڕ=Empathy in chimpanzees: Evidence for theory of mind?|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/BF02382862|journal=Primates|زمان=en|بەرگ=٣٦|issue=3|پەڕەکان=٣٩٧–٤١٠|doi=10.1007/BF02382862|issn=1610-7365}}</ref> دیاردەی دووبەرەکیی لە سروشتدا لەلایەن زیندەوەرناسانی تەواوکاری وەک یەک ڕێگا بۆ دەستکردن بە تێگەیشتن لە ڕەوشتی مرۆڤ دەبینرێت. کارەکەی بە شێوەیەکی ئاسایی بۆ دڵنیابوون لە دابینکردنی سەرچاوە گرنگەکان، بە تایبەتی بۆ ئەو ئاژەڵانەی کە لە ژینگایەکدا دەژین کە بڕێکی خۆراک یان کوالێتی بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو دەگوازێتەوە. بۆ نموونە، ھەندێک لە شەمشەمەکوێرەکان شکستیان ھێنا لە خواردنی ھەندێ لە نێچیرەکان لەکاتێکدا ھەندێکی تر سەرکەوتوون لە خواردنی زیادە. شەمشەمەکوێرەکان کە خواردنیان خوارد، دواتر بەشێک لە ژەمی خوێنەکەیان ڕێک دەخات بۆ ڕزگارکردنی تایبەتمەندییەک لە برسییەتی. لەو کاتەوەی ئەم ئاژەڵانە لە چەندین ساڵدا لە گرووپە نزیکەکانیان دەژین، تاکێک دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئەندامانی گرووپی تر بکات بۆ گەڕاندنەوەی چاکە لە شەوانێکدا کە برسی دەبێت (ویلکینسۆن، ١٩٨٤) مارک بیکۆف و جێسیکا پیرس (٢٠٠٩) مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە ڕەوشت کۆمەڵێک لە توانای ڕەفتارییە کە بە ئەگەری زۆر لەلایەن ھەموو ئەو شیردەرانەی کە لە گرووپە کۆمەڵایەتییە ئاڵۆزەکاندا دەژین (وەک گورگ، کۆت، فیل، دۆلفین، ڕات، شامپانزی) ھاوبەشیان کردووە ڕەوشت بە «کۆمەڵێک ھەڵسوکەوتی پەیوەست بە یەکترەوە پێناسە دەکەن کە لە نێو گرووپە کۆمەڵایەتییەکاندا کارلێکە ئاڵۆزەکان دەچێنن و ڕێک دەخات» ئەم کۆمەڵە ڕەفتارانە ھاوسۆزی و مامەڵە و سۆز و ھاوکاری و ھەستی دادپەروەری لەخۆدەگرێت لە کاری پەیوەندیداردا بە باوەڕەوە دەرکەوت کە شامپانزییەکان لە چوارچێوەیەکی زۆر جیاوازدا ھاوسۆزی بۆ یەکتر نیشان دەدەن ھەروەھا خاوەنی توانای ئەوەن کە لە فێڵ تێوەگلان و ئاستی سیاسەتی کۆمەڵایەتی پرۆتۆتیپی مەیلەکانی خۆیان بۆ گوسی و بەڕێوەبردنی ناوبانگ ڕابکێشن. کریستۆفەر بۆھم (١٩٨٢)گریمانەی ئەوەی کردووە کە پەرەسەندنی چڕی ئاڵۆزی ڕەوشتی لە سەرانسەری پەرەسەندنی ھۆمینید بەھۆی زیادبوونی پێویستیی خۆلادان لە ناکۆکی و برینداری لە جووڵانەوە بۆ کردنەوەی سەڤانا و پەرەپێدانی چەکی بەردین بووە تیۆرەکانی تر ئەوەیە کە زیادکردنی ئاڵۆزی بە سادەیی بەستراوە بۆ زیادکردنی قەبارەی گرووپ و قەبارەی مێشک، و بە تایبەتی پەرەسەندنی تیۆری و توانای مێشک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Boehm|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٢|سەردێڕ=The evolutionary development of morality as an effect of dominance behavior and conflict interference|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140175082920693|journal=Journal of Social and Biological Structures|زمان=en|بەرگ=٥|issue=4|پەڕەکان=٤١٣–٤٢١|doi=10.1016/S0140-1750(82)92069-3|issn=0140-1750}}</ref> == دەروونناسی == لە دەروونناسی ڕەوشتی ھاوچەرخ، ڕەوشت بە گۆڕان دادەنرێت لە ڕێگەی گەشەی کەسییەوە. چەندین دەروونناس بیردۆزیان لەسەر گەشەکردنی ڕەوشت بەرھەم ھێناوە، کە بە شێوەیەکی ئاسایی بە قۆناغی ڕەوشتی جیاوازدا تێدەپەڕێت. لۆرێنس کۆھلبێرگ، ژان پیاژە و ئێلیۆت توریل ڕێبازی زانستیانەی - گەشەپێدانیان ھەیە بۆ گەشەی ڕەوشتی؛ بۆ ڕەوشتە تیۆرییەکان لە زنجیرەیەک قۆناغ یان دۆمەینێکی بنیاتنەردا پێکدێن. لە ڕێبازی ڕەوشتی چاودێریدا کە کارۆل گیلیگان دایمەزراندوە، گەشەی ڕەوشتی لە چوارچێوەی بایەخداندا دادەنێت، پەیوەندی دوولایەنەی وەڵامدەرەوە کە لەسەر بنەمای پەیوەندی نێوانیان، بەتایبەتی لە دایک و باوکایەتی و لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا بە گشتی دەبینێتەوە. دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وەک مارتن ھۆفمان و جۆناسان ھایدت جەخت لەسەر گەشەی کۆمەڵایەتی و سۆزداری لەسەر بنەمای بایۆلۆجی دەکەنەوە، وەک ھاوسۆزی. تیۆریزانانی شوناسی ڕەوشتی دادەنێن، ویلیام دیمۆن و مردخای نیسان، پابەندبوونی ڕەوشتی بە پەرەسەندنی شوناسێکی خۆناساندنەوە دەبینن کە بە مەبەستەکانی ڕەوشت پێناسە دەکرێت: ئەم خۆناساندنە ڕەوشتییە دەبێتە ھۆی ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی بەرژەوەندی مێژوویی لە دەروونناسیدا، تیۆرییەکانی دەروونناسی وەک زیگموند فرۆید کە پێیان وایە گەشەی ڕەوشتی بەرھەمی لایەنەکانی سوپەر ئیگۆیە وەک خۆدزیینەوە لە گوناھی شەرم.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bergmann|یەکەم=Jörg R.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٨|سەردێڕ=Introduction: Morality in Discourse|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/08351813.1998.9683594|journal=Research on Language and Social Interaction|بەرگ=٣١|issue=3-4|پەڕەکان=٢٧٩–٢٩٤|doi=10.1080/08351813.1998.9683594|issn=0835-1813}}</ref> === دیاریکردنی ڕەوشت === وەک جێگرەوەیەک بۆ تەماشاکردنی ڕەوشت و سیفەتێکی تاک، ھەندێک لە کۆمەڵناسان و ھەروەھا دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وردبینی خۆیان بردووەتە سەر لێکۆڵینەوە لە چۆنییەتی ھەڵسوکەوتی کەسەکان لە کارلێکدانەوەی کۆمەڵایەتییەکانیاندا، لە ڕووی ڕەوشتەوە. ناسینەوەی ڕەوشت ئاماژە بە پرۆسەی زانستگەرایی دەکات کە ڕێگە بە کەسێک دەدات بە شێوازی ڕەوشتیانە ڕێگەی خۆی بکاتەوە یان بڕیار بدات. ئەمە لە چەندین پرۆسەی زانیاری گشتی پێکھاتووە، کە تێگەیشتنی دەبێتە ھاندەرێکی ڕەوشتی بە پەرۆش بۆ ڕووبەرووبوونەوەی کێشە ڕەوشتییەکانی. لەکاتێکدا گرینگە ئاماژە بەوە بکەین کە یەک ڕێچکەی زانستی تایبەت بە ناسینەوەی ڕەوشت تەرخان نەکراوە، کە تایبەتمەندی ئەوەی تێدابێت لە پرۆسەی تایبەت-گشتییەوە بۆ ڕەفتاری ڕەوشتی، ھەروەھاھەوڵدانێکی زانستی ڕەخنەئامێزە بۆ تێگەیشتن لە چۆنییەتی کارکردنیان. دەروونناسانی ڕێبەری و دەروونناسانی دەماری لێکۆڵینەوە دەکەن لە تێوەگلانەکان بۆ ئەم پرۆسە زانستیانە و کارلێککردنەکانیان، ھەروەھا چۆن ئەمانە بە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵکراو بەشداری لە ڕەفتاری ڕەوشتی دەکەن. لەم تاقیکاریانەدا بە شێوەیەکی ڕەوشتیانە لە بەرامبەر ھاندەرە ناڕەوشتییەکان بەراورد دەکرێن، لە کاتی کۆنتڕۆڵکردنی بۆ ناوەڕۆک یان چۆنییەتی ھەڵگرتنیان. زۆرجار، وەڵامی دەماری جیاواز بۆ بە تایبەتی بەیاننامە ڕەوشتییەکان یان دیمەنەکان، بە بەکارھێنانی تاقیکردنەوەی وێنەی دەماری کرداری تاقی دەکرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cromdal|یەکەم=Jakob|دوایین٢=Tholander|یەکەم٢=Michael|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Morality in professional practice|ناونیشان=http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:liu:diva-116647|journal=Journal of Applied Linguistics and Professional Practice|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=١٥٥–١٦٤}}</ref> لە ڕووی ڕەخنەیییەوە، ئەو پرۆسە زانستییە دیاریکراوانەی کە بەشدارن پشت بەو دۆخە دەبەستن کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە بۆ نموونە، لەکاتێکدا ئەو بارانەی کە پێویستی بە بڕیارێکی چالاک ھەیە لەسەر ھەڵەیەکی ڕەوشتی لەوانەیە پێویستی بە ھۆکاری چالاک ھەبێت یان کاردانەوەیەکی خێرا بۆ پێشێلکارییەکی ڕەوشتی شۆککەر لەوانەیە کرداری خێرا و کاریگەری تێدا بێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەندێک لە شارەزایان پێیان وایە کە بارە دەروونییەکان-باوەڕەکان، مەبەستەکان، ئارەزووەکان، سۆزەکان بۆ خۆی و ئەوانی تر تایبەتمەندییەکی ھاوبەش و مەودایەکی فراوانی دۆخی پرۆتۆتیفی بێت. لەگەڵ ئەمەدا، شیکردنەوەیەکی مێتا چالاکی تێکەڵی دۆزییەوە لە نێوان سۆزی ڕەوشتی و ئەرکی ڕەوشتی ژیری، کە پێشنیاری تۆڕێکی دەماری ھاوبەش بۆ ھەردوو ئەرکەکە دەکات. ئەنجامەکانی ئەم مێتا شیکردنەوەیە، ھەرچۆنێک بێت، ئەوەشی خستەڕوو کە پرۆسەی تێکردنی ڕەوشت کاریگەری لەسەر داواکاری ئەرکەکان ھەیە. سەبارەت بە دۆزەکانی ڕەوشت لە یارییە ڤیدیۆیییەکان ھەندێک لە زانایان پێیان وایە بەھۆی ئەوەی یاریزانەکان وەک ئەکتەر لە [[کایەی ڤیدیۆیی]] دەردەکەون دووریی لە نێوان ھەستی خۆیان و ڕۆڵی یارییەکە لە ڕووی خەیاڵەوە دەپارێزن. بۆیە بڕیاردەری و ڕەفتاری ڕەوشتی یاریزانەکان لە یارییەکەدا نوێنەرایەتی دۆگمای ڕەوشتی یاریزان ناکات. بەم دواییانە دەرکەوت کە فەرمانە ڕەوشتییەکان لە سێ پێکھاتەی جیاواز پێک دێت کە ھاوتەریبن لەگەڵ فەرمانەکان لە سێ تیۆری ڕەوشتی زاڵ (ڕەوشتی چاک و دیۆنتۆلۆژی و گونجاو): کاراکتەری کەسێک (بریکار-پێکھاتە، A)؛ کردارەکانیان (کردار، د) و ئەنجامەکان لە دۆخەکەدا ھێنایە ئاراوە (ئەنجامەکان- پێکھاتە، ج). ئەمە، ئەوە دەگونجێنێت کە تێوەچوونە جۆراوجۆرەکانی ئەو دۆخەی کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە کاریگەری لەسەر ناسینەوەی ڕەوشتی ھەیە.<ref>https://academic.oup.com/monist/article-abstract/95/3/355/1169130</ref> === زانستی دەمار === کاتێک کە مرۆڤ بیردەکاتەوە دەربارەی دۆزە ڕەوشتییەکان ئەوا ھەندێک ناوچەی مێشک چاڵاک دەبن کە بە چەند مێتا شیکردنەوەیەکی گەورە لە گۆڕانکارییەکانی چالاکی مێشک ڕەت دەبن. تۆڕە دەمارییەکان لە ژێرەوەی بڕیاری ڕەوشتیدا ھاوئاھەنگن دەبن لەگەڵ ئەو تۆڕەی کە پەیوەندی ھەیە بە نوێنەرایەتی کردنی مەرامەکانی ئەوانی تر (وەک بیردۆزی ھزر) و ئەو تۆڕەی کە پەیوەندی ھەیە بە نوێنەرایەتی کردنی ئەوانی تر ' ئەمە پشتگیری ئەو بیرۆکەیە دەکات کە ڕەوشتی ھزری پەیوەندی بە ھەمو بینینی شتەکان لە ڕوانگەی کەسانی ترەوە ھەیە و ھەمیش ھەستی ئەوانی تر دەچەوسێنێتەوە. ئەم ئەنجامانە بەڵگەی ئەوە دەخەنە ڕوو کە تۆڕە دەمارییەکان لەژێر بڕیاری ڕەوشتیدا جیھانی بێت (واتە، لەوانەیە شتی وا نەبێت وەک «مۆدێلێکی ڕەوشتی» لە مێشکی مرۆڤدا) و لەوانەیە جیاببێتەوە بۆ سیستەمی لاوەکی زانستیانە و کاریگەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sinnott-Armstrong|یەکەم=Walter|دوایین٢=Wheatley|یەکەم٢=Thalia|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Are moral judgments unified?|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/09515089.2012.736075|journal=Philosophical Psychology|بەرگ=٢٧|issue=4|پەڕەکان=٤٥١–٤٧٤|doi=10.1080/09515089.2012.736075|issn=0951-5089}}</ref> === فراوانی مێشک === پێکھاتەیەکی گرنگ و ھاوبەش لە فەرمانی ڕەوشتیدا توانای دۆزینەوەی ناوەڕۆکێکی ڕەوشتیانەی بە بەخشندەیی لە چوارچێوەیەکی کۆمەڵایەتی دیاریکراودا دەگرێتەوە. توێژینەوەکانی ئەم دوایییە تۆڕە سەلینسەکەی دەخستە پاڵ ئەم دۆزینەوەی سەرەتایی ناوەڕۆکە ڕەوشتە. تۆڕی سلینس وەڵام دەداتەوە بۆ ڕووداوەکانی ڕەفتاری پێویست. ڕەنگە ڕەخنەگر بێت بۆ مۆدولکردنی کارلێکەکانی تۆڕی کۆنتڕۆڵی ژێردەست و پێشەوە لە خزمەتکردن بە پرۆسە ئاڵۆزە ئەخلاقییەکان و پرۆسەی بڕیاردان. دروستکردنی ڕاشکاوانەی حەقی ئەخلاقی و حوکمە ھەڵەکان ھاوکاتە لەگەڵ چالاککردن لە کۆرتێکسی پێش پێشەوەیی ونترۆمیدیا (VMPC) لەکاتێکدا کاردانەوە ئینستیوییەکان بۆ بارودۆخەکان لەخۆدەگرێت ھاندانی VMPC بە ھاندانی مەگناتیسی ترانس کرانیاڵ، نیشان دراوە بۆ ڕێگریکردن لە توانای بابەتەکانی مرۆڤ بۆ لەبەرچاوگرتنی مەبەست لە کاتی پێکھێنانی حوکمێکی ئەخلاقیدا. بەپێی ئەم لێکۆڵینەوەیە، تی ئێم ئێس توانای بەشداربووان بۆ ئەنجامدانی ھیچ حوکمێکی ئەخلاقی تێکنەداوە بەپێچەوانەوە، حوکمە ئەخلاقییەکانی زیانە ئەنقەستەکان و زیان نەگەیاندنەکان لەلایەن TMSەوە بۆ یان RTPJ یان شوێنی کۆنتڕۆڵکردن، ھەرچەندە، خەڵک بە شێوەیەکی ئاسایی حوکمی ئەخلاقی دەکەن لە زیانە ئەنقەستەکان بە لەبەرچاوگرتنی نەک تەنھا ئەنجامە زیانبەخشەکانی کردارەکە بەڵکو مەبەست و باوەڕی بریکارەکە. کەواتە بۆچی حوکمە ئەخلاقییەکان لە زیانە بە ئەنقەستەکان کاریگەر نەبوون لەلایەن TMS بۆ RTPJ؟ یەکێک لە ئەگەرەکان ئەوەیە کە حوکمە ئەخلاقییەکان بە شێوەیەکی ئاسایی ڕەنگدانەوەی کردارێکی کێشراو لە ھەر زانیارییەکی پەیوەندیداری ئەخلاقی کە بەردەستە لەو کاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Young|یەکەم=Liane|دوایین٢=Dungan|یەکەم٢=James|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Where in the brain is morality? Everywhere and maybe nowhere|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/17470919.2011.569146|journal=Social Neuroscience|بەرگ=٧|issue=1|پەڕەکان=١–١٠|doi=10.1080/17470919.2011.569146|issn=1747-0919|pmid=٢١٥٩٠٥٨٧}}</ref> لەسەر بنەمای ئەم تێڕوانینە، کاتێک زانیاری سەبارەت بە باوەڕی بریکارەکە بەردەست نییە یان ڕیسوا دەبێت، حوکمە ئەخلاقییە دەرئەنجامەکە بە سادەیی گوزارشت لە کێشی بەرزتر دەکات لە فاکتەری پەیوەندیداری ئەخلاقی تر (وەک، دەرئەنجام). بە شێوەیەکی جێگرەوە، دوای تی ئێم ئێس بۆ RTPJ، لەوانەیە حوکمە ئەخلاقییەکان لە ڕێگای پرۆسەی نائاسایییەوە ئەنجام بدرێت کە باوەڕەکە لەبەرچاو ناگرێت. لەسەر ھەر دوو حسابێک، کاتێک زانیاری باوەڕ کەم دەبێتەوە یان بەردەست نییە، حوکمە ئەخلاقییەکان دەگوێزرێتەوە بۆ ھۆکاری تری پەیوەندیداری ئەخلاقی (وەک، دەرئەنجام) بۆ زیانە بە ئەنقەستەکان و زیان نەگەیاندنەکان، لەگەڵ ئەوەشدا ئەنجامەکە ھەمان حوکمی ئەخلاقی پێشنیار دەکات بۆ مەبەست. بەم شێوەیە توێژەران پێشنیاری ئەوە دەکەن کە TMS بۆ RTPJ پرۆسەی باوەڕە نەرێنییەکانی تێکدا بۆ ھەردوو زیانە بە ئەنقەستەکان و ھەوڵدان بۆ زیانەکان، بەڵام دیزاینی ئێستا ڕێگەی بە لێکۆڵەرەوەکان دا کە ئەو کاریگەرییە تەنیا لە حاڵەتی ھەوڵدان بۆ زیانەکان بدۆزنەوە، کە بە ھەمان شێوە کەسانی کەمئەندامی VMPC دادگایی کردارێک دەکەن بە تەواوی لەسەر ئەنجامەکەی و ناتوانن ئەو کردارە لەبەرچاو بگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Yoder|یەکەم=Keith J.|دوایین٢=Decety|یەکەم٢=Jean|ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=The neuroscience of morality and social decision-making|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6372234/|journal=Psychology, crime & law: PC & L|بەرگ=٢٤|issue=3|پەڕەکان=٢٧٩–٢٩٥|doi=10.1080/1068316X.2017.1414817|issn=1068-316X|pmc=٦٣٧٢٢٣٤|pmid=٣٠٧٦٦٠١٧}}</ref> === دەمارە ئاوێنەیییەکان === دەمارە ئاوێنەکان دەماری مێشکن کە ئاگر دەدەن کاتێک کەسێکی تر تێبینی دەکرێت کە کردارێکی دیاریکراو ئەنجام دەدات. دەمارەکان تەقە دەکەن لە لاساییکردنەوەی کردارەکە کە چاودێری دەکرێت، ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی ھەمان ماسولکەکان بە خولەکێک لە چاودێردا کار بکەن وەک ئەوەی کە بە شێوەیەکی زۆر گەورە کار دەکەن لە کەسەکە لە ڕاستیدا کردارەکە ئەنجام دەدەن. توێژینەوە لەسەر دەمارە ئاوێنەکان، لەوەتەی دۆزینەوەیان لە ساڵی ١٩٩٦،[٤٧] پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئەوان ڕۆڵیان ھەبێت بۆ ئەوەی نەک تەنیا لە تێگەیشتنی کرداردا، بەڵکو لە ھاوسۆزی ھاوبەشکردنی سۆزدا ڕۆڵیان ھەبێت زانای دەماری مەعریفی جین دیکیتی پێی وایە کە توانای ناسینەوە و ئەزموونێکی نەشیاو ئەوەی کە تاکێکی تر پێیدا تێپەڕی دەبێت ھەنگاوێکی سەرەکی بوو بۆ پێشەوە لە پەرەسەندنی ھەڵسوکەوتی کۆمەڵایەتی و لە کۆتاییدا ئەخلاق. [٤٨] ناتوانیت ھەست بە ھاوسۆزی بکات یەکێکە لە تایبەتمەندییە پێناسەکراوەکانی سایکۆپاتی، ئەمەش وا دەردەکەوێت کە پشتگیری بکات بۆ تێڕوانینی دیکیتی. ئەگەر ئەخلاق وەڵامدەرەوەی ئەو پرسیارە بێت کە ' چۆن دەبێت لە ئاستی تاکدا بژین' سیاسەت دەکرێت وەک ئەوەی لە ئاستی کۆمەڵایەتیدا ھەمان پرسیار چارەسەر بکات، ھەرچەندە بواری سیاسی کێشە و تەحەدای زیاتر دروست دەکات. بۆیە بێسەروشوێنکردنە کە بەڵگەکان لە پەیوەندی نێوان ھەڵوێستەکان لە ئەخلاق و سیاسەتدا دۆزراوەتەوە. تیۆری بنەما ئەخلاقییەکان، کە لەلایەن جۆناتان ھایدت و ھاوپیشەکانی، بۆ لێکۆڵینەوە لە جیاوازییەکانی نێوان ئازادیخوازان و کۆنەپارێزان بەکارھێنراوە، لەو بارەیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Monin|یەکەم=Benoît|دوایین٢=Pizarro|یەکەم٢=David A.|دوایین٣=Beer|یەکەم٣=Jennifer S.|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Deciding versus Reacting: Conceptions of Moral Judgment and the Reason-Affect Debate|ناونیشان=https://doi.org/10.1037/1089-2680.11.2.99|journal=Review of General Psychology|زمان=en|بەرگ=١١|issue=2|پەڕەکان=٩٩–١١١|doi=10.1037/1089-2680.11.2.99|issn=1089-2680}}</ref> ڕەوشتی گرووپ لە چەمک و باوەڕە ھاوبەشەکانەوە گەشە دەکات و زۆرجار بۆ ڕێکخستنی ڕەفتار لە ناو کلتورێک یان کۆمەڵگایەکدا کۆدەکرێتەوە. کردارە پێناسەکراوەکانی جۆراوجۆر دێن کە پێیان دەوترێت مۆراڵ یان نائەخلاقی ئەوکەسانەی کە کرداری ئەخلاقی ھەڵدەبژێرن بە شێوەیەکی بەناوبانگ بۆ خاوەنداریکردن لە «فیبری ئەخلاقی»، لەکاتێکدا لەوانەیە ئەوانەی کە لە ڕەفتاری نائەخلاقیدا سەرگەردانن وەک لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە لە ناو ببرێن. بەردەوام بوونی گرووپێک لەوانەیە پشت بە گونجاندنێکی بەربڵاو بێت بۆ کۆدەکانی ڕەوشت؛ نەتوانین بۆ ھەموارکردنی کۆدی ئەخلاقی لە وەڵامدانەوە بە بەرەنگارییە نوێکان ھەندێک جار متمانە بە نەمانی کۆمەڵگایەک ھەیە (نموونەیەکی ئەرێنی دەبێتە کرداری چاکسازی سیسترسی لە بوژاندنەوەی مۆناتیسم؛ نموونەیەکی نەرێنی دەبێتە ڕۆڵی دۆاگەر ئیمپرێس لە ژێردەستی چین بۆ بەرژەوەندی ئەورووپی). لەناو بزووتنەوە ناسیۆنالیستەکاندا ھەندێک مەیل ھەبووە ھەست بەوە بکات کە میللەتێک بەبێ دانپێدانانی یەک ڕەوشتی ھاوبەش، بەبێ ڕەچاوکردنی ناوەڕۆکەکەی ڕزگاری نابێت و سەرفراز نابێت. ڕەوشتی سیاسیش پەیوەندی بە ھەڵسوکەوتی نێو دەوڵەتی حکوومەتە نەتەوەیییەکانەوە ھەیە و بۆ ئەو پشتگیرییەی کە لە دانیشتووانی میوانەکەیانەوە وەردەگرن پەیمانگای ئینستیتیوتی ئینستتیوتی ئینستیتیوتی سێنتانس کە بە ھاوکاری جاسی ڕیس ئانتیس دامەزراوە، لە ڕێگەی چوارچێوەی بازنەیەکی ئەخلاقی فراوان نوام چامسکی دەڵێت کە “” ئەگەر ئێمە پرەنسیپی گشتگیریی ھەڵبگرین: ئەگەر کردارێک ڕاست بێت (یان ھەڵە) بۆ ئەوانی تر، ئەوە بۆ ئێمە ڕاستە (یان ھەڵەیە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bartel|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Free will and moral responsibility in video games|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s10676-015-9383-8|journal=Ethics and Information Technology|زمان=en|بەرگ=١٧|issue=4|پەڕەکان=٢٨٥–٢٩٣|doi=10.1007/s10676-015-9383-8|issn=1572-8439}}</ref> بەڕاستی ئەوانەی کەناگەنەناو کەمترین ئاستی ئەخلاقی بۆ خۆیان ئەو پێوەرانەی کەدەیانەوێت بۆ ئەوانی تر جێبەجێ دەکەن، بەڕاستی ناتوانرێت بەجدی وەربگیرێن کاتێک کەباس لەگوناھو وەڵامدانەوە دەکەن. یان ڕاست و دروست، چاکە و خراپ. لە ڕاستیدا یەکێک لەوانە، ڕەنگە سەرەتاییترین بنەما ڕەوشتییەکان، بنەمای جیھانییەتی بێت، واتە ئەگەر شتێک بۆ من دروست بێت، ئەوە بۆ تۆیە؛ ئەگەر بۆ تۆ ھەڵە بێت، ئەوە بۆ من ھەڵەیە. ھەر کۆدی ئەخلاقی کە تەنانەت شایەنی سەیرکردنیش بێت بە جۆرێک لە ناوکی خۆی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Spreng|یەکەم٢=R. Nathan|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Contextual and Perceptual Brain Processes Underlying Moral Cognition: A Quantitative Meta-Analysis of Moral Reasoning and Moral Emotions|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3913597/|journal=PLoS ONE|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=e٨٧٤٢٧|doi=10.1371/journal.pone.0087427|issn=1932-6203|pmc=٣٩١٣٥٩٧|pmid=٢٤٥٠٣٩٥٩}}</ref> == ڕەوشت و ئایین == دین و ڕەوشت ھاوئاھن نییە. ئەخلاق پشت بە ئایین نابەستێت ھەرچەندە بۆ ھەندێک ئەمە "گریمانەیەکی ئۆتۆماتیکی"یە. [٥٨] بەپێی فەرھەنگی وێستمینستر لە ڕەوشتی مەسیحی، ئایین و ڕەوشتی "دەبێت پێناسەی جیاواز بکرێت و ھیچ پەیوەندییەکی پێناسەیی لەگەڵ یەکتردا نەبێت. لە ڕووی چەمکەوە و لە پرەنسیپدا ئەخلاق و سیستەمێکی بەھای ئایینی دوو جۆری جیاوازی سیستەمی بەھا یان ڕێبەری کردارن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dubljević|یەکەم=Veljko|دوایین٢=Sattler|یەکەم٢=Sebastian|دوایین٣=Racine|یەکەم٣=Eric|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Deciphering moral intuition: How agents, deeds, and consequences influence moral judgment|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6166963/|journal=PLoS ONE|بەرگ=١٣|issue=10|پەڕەکان=e٠٢٠٤٦٣١|doi=10.1371/journal.pone.0204631|issn=1932-6203|pmc=٦١٦٦٩٦٣|pmid=٣٠٢٧٣٣٧٠}}</ref> === ڕەوشتی جوولەکەیی === ڕەوشتی جوولەکە فەلسەفەی ئەخلاقی ئایینی جوولەکەیە یان خەڵکی جوولەکەیە جۆرێک لە ڕەوشتی نۆرمی، ئەخلاقی جوولەکە لەوانەیە کێشە لە یاسای جوولەکەدا و ھەروەھا کێشەی نا یاسایی بگرێتەوە، و لەوانەیە تێکەڵ بە لێکچوونەکانی جوودە و نەریتی فەلسەفی ڕۆژاوایی ئەخلاق بێت. نەریتە ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری ئینجیلی عبری و تەوراتی زارەکی ڕەبییندا دەدۆزرێنەوە کە ھەردووکیان کتێبی پیرۆزی عبرییان لێکداوەتەوە و خەریکی بابەتی ڕۆمانن. ئەخلاق لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعی یاسایی و ئەدەبی حەلاخایە کە لە میشنەح و تەلمود و تێکستەکانی تردا دۆزراوەتەوە. ئەخلاق ھەروەھا لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعییە نا یاسایییەکانە، ئەدەبیاتەکانی ئەگادە. باشترین دەقی ناسراو لە یەھودییەتی ڕابینیک کە پەیوەست بە ئەخلاقەوە ھەیە، بریتییە لە تراکتۆری میشنەی نا یاسایی ئاڤۆت ("باپیران") کە بە گشتی وەک "ئەخلاقی باوکەکان" وەرگێڕدراوە === ڕەوشتی کریستیانی === ڕەوشتی مەسیحی، کە بە ئیلتیۆلۆژی ئەخلاقیش ناسراوە، سیستەمێکی ئەخلاقی فرەلایەنە: ئەخلاقێکی ئەخلاقە کە تیشک دەخاتە سەر بنیاتنانی کاراکتەری ئەخلاقی، و ڕەوشتێکی دیۆنتۆلۆژی (تیۆری فەرمانە خوایییەکان) کە ھەڵبژاردەکان ھەڵدەسەنگێنێت. ھەروەھا ڕەوشتی یاسای سروشتی تێدایە، کە لەسەر ئەو باوەڕە بنیاتنراوە کە ئەو سروشتەی مرۆڤەکانە - کە لە وێنەی خودادا دروست کراوە و توانای ئەخلاق و ھاوکاری و عەقڵانییەتی و ھەستکردن و ھەندێکی تر ھەیە - ئاگادار دەکاتەوە کە چۆن ژیان دەبێت بژی و ھۆشیاری [١]:٩٣ لایەنەکانی تری ڕەوشتی مەسیحی، کە نوێنەرایەتی بزووتنەوەکانی وەک ئینجیلی کۆمەڵایەتی و [[خواناسی]] ڕزگاریی دەکەن، لەوانەیە تێکەڵ بکرێن بە ناوچەی چوارەم کە ھەندێک جار پێی دەوترێت ڕەوشتی پێغەمبەرانە. ڕەوشتی مەسیحی ناوکی [[مێتافیزیک]]ی خۆی لە ئینجیلەوە وەردەگرێت و خودا وەک سەرچاوەی کۆتایی ھەموو دەسەڵاتێک دەبینێت. ئیپستیمۆلۆژیای ئاشکرا و چاکسازی و ئیرادە، سێ شێوە باوەکانی ئیپستیمۆلۆژیای مەسیحین. ھەمەجۆری تێڕوانینی ئەخلاقی لە ئینجیلدا بووە ھۆی دووبارەبوونەوەی ناکۆکی لەسەر پێناسەکردنی بنەما ئەخلاقییە بنەڕەتییەکانی مەسیحی، بە لایەنی کەمەوە حەوت پرەنسیپی سەرەکی گفتوگۆی ھەمیشەیی و دووبارە لێکدانەوە. ئەخلاقە مەسیحییەکان عەقڵ و فەلسەفە و یاسای سروشتی و زانستە کۆمەڵایەتییەکان و ئینجیل بەکاردەھێنن بۆ داڕشتنی لێکدانەوە مۆدێرنەکانی ئەو بنەمایانە؛ ڕەوشتی مەسیحی بەسەر ھەموو بوارەکانی ئەخلاقی شەخسی و کۆمەڵایەتیدا جێبەجێ دەکرێت. === ڕەوشتی ئیسلامی === ڕەوشتی ئیسلامی (ئۆھلدینی) کە بە «کاراکتەری باش» پێناسە کراوە، لە مێژووەوە وردە وردە لە سەدەی حەوتەمەوە شێوە دەگرێت و دواجار لە سەدەی ١١ دامەزرێنرا. [١] لە کۆتاییدا وەک تەوژمێکی سەرکەوتوو لە وانە قورئانییەکان، وانە و فێرکردنەکانی محەممەد و پێشینەکانی یاساناسانی ئیسلامی (بڕوانە شەریعەت و فیقە) و نەریتی عەرەبی پێش ئیسلام و توخمە ناعەرەبییەکان (بە بیرە [[زمانی فارسی|فارسی]] و یۆنانییەکان [١] ھەرچەندە موعجیزەکردنەکەی محەممەد «گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی لە بەھا ئەخلاقییەکاندا لەسەر بنەمای سزاکانی ئایینی نوێ و ئایینەکەی ئێستا و ترس لە خودا و دوا حوکم» بەرھەم ھێنا، بەڵام کرداری عەشایەری عەرەب بە تەواوی نەمرد. دواتر زانایانی موسڵمان ڕەوشتی ئایینی قورئان و حەدیسیان بە وردی فراوان کرد. === ڕەوشتی بووزایی === ڕەوشتی بوودایی بە شێوەیەکی نەریتی لەسەر بنەمای ئەو شتەیە کە بوودایییەکان وەک تێڕوانینی ڕۆشنگەری بوودا، یان بوونەوەرەکانی تری ڕۆشنگەری وەک بۆدیسەتڤا دەیبینن. [پێویستی بە ژێدەرە] دەستەواژەی ھیندی بۆ ئەخلاق یان ئەخلاق کە لە بوودیزمدا بەکاردێت، Śīla یان sīla (Pāli)ە. Śīla لە بوودیزمدا یەکێکە لە سێ بڕگەی ڕێگای ھەشتی نۆبڵ، و کۆدێکی ڕەفتارە کە پەیمانی ھاوئاھەنگی و خۆگرتن لە خۆ دەگرێت لەگەڵ ھاندانی سەرەکی بێ توندوتیژی، یان ئازادی لە زیان گەیاندن. بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە فیزڵ وەسف کراوە،[١] دیسپلینی ئەخلاقی [٢] و پێشەکی. سیلا ڕەفتارێکی ئەخلاقی ناوخۆیی و ئاگایی و بە ئەنقەستە، بەپێی پابەندبوونی کەسێک بە ڕێبازی ڕزگارییەوە. یٴەقسەیەکی ئەخلاقییە لە نێو خودی و پەیوەندییەکاندا، نەک ئەوەی کە پەیوەندی بە وشەی ئەخلاقەوە ھەیە (واتە، گوێڕایەڵی، ھەست بە پابەندیی و سنوورداری دەرەکی). === شوێنەکان === لە نێو مەودای فراوانی نەریتە ئەخلاقییەکاندا، سیستەمی بەھای ئایینی ھاوئاھنییەتی لەگەڵ چوارچێوە عەلمانییە ھاوچەرخەکانی وەک تەدبیق و ئازادی و مرۆڤدۆستی و سوودخوازی و ئەوانی تر ھەیە. زۆر جۆری سیستەمی بەھای ئایینی ھەیە ئایینە یەکتاپەرستییە ھاوچەرخەکان، وەک ئیسلام، جوودە، مەسیحییەت و تا ڕادەیەکی دیاریکراوی دیکە وەک سیکیزم و زەردەشتی، بە یاسا و [[ڕێسا]]کانی نوسراوی پەیوەستیان ڕاست و دروست و ھەڵە پێناسە دەکەن و وەک ئەوەی لەلایەن سەرکردە ئایینییەکانەوە لە ناو باوەڕە تایبەتەکاندا لێکدانەوەی بۆ دەکرێت ئایینەکانی تر کە پانتیستی بۆ ناتەوێدی دەپۆشن کەمتر ڕەھان. بۆ نموونە لە نێو بوودیزمدا، پێویستە نیازی تاک و ھەلومەرجەکە لە شێوەی ئیستحقاقدا حساب بکرێت، بۆ ئەوەی دیاری بکرێت کە کردارێک ڕاست بێت یان ھەڵە دەستەواژەی بۆ بکرێت. جیاوازییەکی زیاتر لەنێوان بەھاکانی داب و نەریتە ئایینییەکاندا لەلایەن باربارا ستۆلەر میلەرەوە ئاماژە بەوە کراوە، کە لە ھیندویزمدا «لە ڕووی پراکتیکییەوە، حەق و ھەڵە بەپێی پۆلێنەکانی پلە و خزمایەتی و قۆناغەکانی ژیان بڕیاری لەسەر دەدرێت بۆ ڕۆژاوایییە مۆدێرنەکان، کە لەسەر نموونەی جیھانگیری و یەکسانیخوازی بەرز کراونەتەوە، ئەم ڕێژەیە بەھا و پابەندییە، لایەنی ھیندویزم قورسترین تێگەیشتنە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bzdok|یەکەم=Danilo|دوایین٢=Schilbach|یەکەم٢=Leonhard|دوایین٣=Vogeley|یەکەم٣=Kai|دوایین٤=Schneider|یەکەم٤=Karla|دوایین٥=Laird|یەکەم٥=Angela R.|دوایین٦=Langner|یەکەم٦=Robert|دوایین٧=Eickhoff|یەکەم٧=Simon B.|ڕێکەوت=2012-10|سەردێڕ=Parsing the neural correlates of moral cognition: ALE meta-analysis on morality, theory of mind, and empathy|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445793/|journal=Brain Structure & Function|بەرگ=٢١٧|issue=4|پەڕەکان=٧٨٣–٧٩٦|doi=10.1007/s00429-012-0380-y|issn=1863-2653|pmc=٣٤٤٥٧٩٣|pmid=٢٢٢٧٠٨١٢}}</ref> ئایینەکان شێوازی جیاوازی مامەڵەکردن لەگەڵ کەمئەندامی ئەخلاقیدا دابین دەکەن. بۆ نموونە ھیچ قەدەغەیەکی ڕەھا لەسەر کوشتن لە ھیندویزمدا نییە، کە دەزانێت لە ھەلومەرجێکی دیاریکراودا «لەوانەیە حەتمی و بە ڕاستی پێویست بێت».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bzdok|یەکەم=Danilo|دوایین٢=Schilbach|یەکەم٢=Leonhard|دوایین٣=Vogeley|یەکەم٣=Kai|دوایین٤=Schneider|یەکەم٤=Karla|دوایین٥=Laird|یەکەم٥=Angela R.|دوایین٦=Langner|یەکەم٦=Robert|دوایین٧=Eickhoff|یەکەم٧=Simon B.|ڕێکەوت=2012-10|سەردێڕ=Parsing the neural correlates of moral cognition: ALE meta-analysis on morality, theory of mind, and empathy|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445793/|journal=Brain Structure & Function|بەرگ=٢١٧|issue=4|پەڕەکان=٧٨٣–٧٩٦|doi=10.1007/s00429-012-0380-y|issn=1863-2653|pmc=٣٤٤٥٧٩٣|pmid=٢٢٢٧٠٨١٢}}</ref> لە نەریتە یەکدەستەکاندا، کرداری دیاریکراو لە ڕووی ڕەھاترەوە تەماشا دەکرێت، وەک لەباربردن یان جیابوونەوە. دین ھەمیشە بە شێوەیەکی ئەرێنی پەیوەست نییە بە ڕەوشتەوە. دەیڤد ھیوم فەیلەسووف ڕای گەیاند، "گەورەترین تاوان دۆزراوەتەوە، لە زۆر جاردا، بۆ ئەوەی لەگەڵ فەزڵ و دڵسۆزییەکی خورافیدا بگونجێت. بۆیەبەڕاستی بەناپارێزی دادەنرێت بۆ ئەوەی ھیچ جۆرە جۆرەتعورێک لەنازو نیعمەتەکانی پیاو بکێشێت، لەنەخۆشی یان توند و تیژی ڕاھێنانە ئاینییەکانی، ھەرچەندەخۆی باوەڕی بەپاکی و ڕاستگۆیی ھەیە. ھەروەھا دەکرێت سیستەمی بەھای ئایینی بەکاربھێنرێت بۆ پاساودانی ئەو کردەوانەی کە پێچەوانەی ڕەوشتی سەردەمین، وەک کوشتار و بەدگومانی و کۆیلایەتی. بۆ نموونە سیمۆن بلاکبێرن دەڵێت " داوای لێبوردنکردن بۆ ھیندویزم بەرگری دەکات یان تێوەگلانی لەگەڵ سیستەمی کاستی ڕوون دەکاتەوە و داوای لێبوردن لە ئیسلام بەرگری یان ڕوونکردنەوەی یاسا توندەکەی یان ھەڵوێستی بۆ ژنان و [[کافر]]ەکان دەکات".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Spreng|یەکەم٢=R. Nathan|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Contextual and Perceptual Brain Processes Underlying Moral Cognition: A Quantitative Meta-Analysis of Moral Reasoning and Moral Emotions|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3913597/|journal=PLoS ONE|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=e٨٧٤٢٧|doi=10.1371/journal.pone.0087427|issn=1932-6203|pmc=٣٩١٣٥٩٧|pmid=٢٤٥٠٣٩٥٩}}</ref> سەبارەت بە مەسیحییەتی، ئەو دەڵێت کە "ئینجیل دەکرێت بخوێنرێتەوە وەک ئەوەی بە ئێمە کارتێ بلانچێک بدات بۆ ھەڵوێستی توند بە منداڵان، کەمئەندامە دەروونییەکان، ئاژەڵەکان، ژینگە، تەڵاقدراوەکان، بێ باوەڕان، کەسانی خاوەن خوی سێکسی جۆراوجۆر و ژنی بەساڵاچوو ئیلیزابێس ئەندرسۆن بەھەمان شێوە ھەڵگری ئەوەیە کە "ئینجیل ھەردوو وانەی چاک و خراپ لەخۆدەگرێت"، ھەروەھا "لەڕووی ئەخلاقییەوە ناتەبا". [[داوای لێبوردن]]ی مەسیحی ئاراستەی تێڕوانینەکانی بلاکبێرن دەکات و ئەوە دەنوسێت کە یاساکانی جوولەکە لە ئینجیلی عبریدا پەرەسەندنی پێوەرە ئەخلاقییەکانی نیشان داوە بەرامبەر بە پاراستنی زیانلێکەران، سەپاندنی سزای لە سێدارەدان بەسەر ئەو کەسانەی کە بە مرۆڤدۆستانی وەک پاول کۆرتز پێیان وایە کە دەتوانین بەھا ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری کولتوورەکاندا بناسێنین، تەنانەت ئەگەر داوای تێگەیشتنێکی ماورایی یان جیھانیی لە پرەنسیپەکان - بەھاکان بکەین کە لە نێویاندا نەزاھە، متمانە بەخشندەیی، ئەم بەھایانە دەتوانن سەرچاوە بن بۆ دۆزینەوەی زەمینەی ھاوبەشی نێوان باوەڕداران و بێ باوەڕان.<ref>https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926233810/https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 |date=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ }}</ref> == شیکارییە ئەزموونییەکان == چەندین لێکۆڵینەوە لەسەر ئەزموونی ڕەوشت لە وڵاتانی جیاوازدا کراوە و پەیوەندی گشتی نێوان باوەڕ و تاوان ڕوون نییە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Seeley|یەکەم=William W.|دوایین٢=Menon|یەکەم٢=Vinod|دوایین٣=Schatzberg|یەکەم٣=Alan F.|دوایین٤=Keller|یەکەم٤=Jennifer|دوایین٥=Glover|یەکەم٥=Gary H.|دوایین٦=Kenna|یەکەم٦=Heather|دوایین٧=Reiss|یەکەم٧=Allan L.|دوایین٨=Greicius|یەکەم٨=Michael D.|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Dissociable Intrinsic Connectivity Networks for Salience Processing and Executive Control|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2680293/|journal=The Journal of Neuroscience|بەرگ=٢٧|issue=9|پەڕەکان=٢٣٤٩–٢٣٥٦|doi=10.1523/JNEUROSCI.5587-06.2007|issn=0270-6474|pmc=٢٦٨٠٢٩٣|pmid=١٧٣٢٩٤٣٢}}</ref>پێداچوونەوەیەک بۆ توێژینەوەکان لە ساڵی ٢٠٠١ لەسەر ئەم بابەتە دۆزرایەوە کە «بەڵگەکانی بەردەست کاریگەری ئایین لەسەر تاوان جیاواز و بەربەرەکی و بێ ئەنجامە و لە ئێستادا ھیچ وەڵامێکی قایلکەر لە پەیوەندی ئەزموونی نێوان دین و تاواندا بوونی نییە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Gurvit|یەکەم٢=Hakan|دوایین٣=Spreng|یەکەم٣=R. Nathan|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Salience network engagement with the detection of morally laden information|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5490682/|journal=Social Cognitive and Affective Neuroscience|بەرگ=١٢|issue=7|پەڕەکان=١١١٨–١١٢٧|doi=10.1093/scan/nsx035|issn=1749-5016|pmc=٥٤٩٠٦٨٢|pmid=٢٨٣٣٨٩٤٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Morality}} {{فەلسەفە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دەروونناسی}} [[پۆل:ئەخلاق|*]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] j48c63icaz55grue98hnm6nubw4mcpk 1583470 1583405 2026-05-12T18:52:29Z Aza 86 ھەمووی ھەڵیت و پەڵیت بوو بە مەکینە وەرگێڕدرابوو 1583470 wikitext text/x-wiki {{پێویستی بە شارەزایە}} '''ئەخلاق''' (کۆی خلق -ی عەرەبییە بە مانای خوو و سروشت) یا '''سنج'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=کانی|وشە=سنج|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> ھەم بە مانای [[ئاکار|ئاکار و ڕەوشت]] دێ، وە ھەم بە مانای ئەو حوکم و دەستوورانە کە ئاکار و ڕەوشتی دروست و ڕەوا لە ئاکار و ڕەوشتی ھەڵە و ناڕەوا جیا دەکەنەوە. ئەم وتارە باسی مانای دووەم دەکا. لەم مانایەدا، ئەخلاق بیروباوەڕ یان سیستمێکە دەرھەق بە ھەڵسوکەوتی پەسەند کە داگری فتواگەلی ھەڵسەنگێنەرانە لە بارەی [[کردەوە (فەلسەفە)|کردەوەکان]] و [[بکەرێتی|بکەرەکانەوەیە]]. ھەڵسەنگاندنەکان بۆ ئەوەیە کە [[بایەخی ئەخلاقی|بایەخی]] کردەوەکان دیاری بکرێ و مۆری ئەخلاقی یا نائەخلاقییان لێ بدرێ. ھەروەھا، ئەوەش دەسنیشان بکرێ کە ئاخۆ تایبەتمەندییە کەسایەتییانەکان، بۆ نموونە ستمکاری یا ڕاستبێژی، دەبێ بە [[فەزیلەت]] بژمێردرێن یا [[ڕەزیلەت]]؟ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] لقێکە لە فەلسەفە کە پرسیارەکانی ئەخلاق دەخاتە ڕوو. ئەندرسۆن بەھەمان شێوە ھەڵگری ئەوەیە کە "ئینجیل ھەردوو وانەی چاک و خراپ لەخۆدەگرێت"، ھەروەھا "لەڕووی ئەخلاقییەوە ناتەبا". [[داوای لێبوردن]]ی مەسیحی ئاراستەی تێڕوانینەکانی بلاکبێرن دەکات و ئەوە دەنوسێت کە یاساکانی جوولەکە لە ئینجیلی عبریدا پەرەسەندنی پێوەرە ئەخلاقییەکانی نیشان داوە بەرامبەر بە پاراستنی زیانلێکەران، سەپاندنی سزای لە سێدارەدان بەسەر ئەو کەسانەی کە بە مرۆڤدۆستانی وەک پاول کۆرتز پێیان وایە کە دەتوانین بەھا ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری کولتوورەکاندا بناسێنین، تەنانەت ئەگەر داوای تێگەیشتنێکی ماورایی یان جیھانیی لە پرەنسیپەکان - بەھاکان بکەین کە لە نێویاندا نەزاھە، متمانە بەخشندەیی، ئەم بەھایانە دەتوانن سەرچاوە بن بۆ دۆزینەوەی زەمینەی ھاوبەشی نێوان باوەڕداران و بێ باوەڕان.<ref>https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926233810/https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 |date=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Morality}} {{فەلسەفە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دەروونناسی}} [[پۆل:ئەخلاق|*]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] 74fxt02k81jer31jpeb5kf09pfpo4tg 1583471 1583470 2026-05-12T18:53:35Z Aza 86 1583471 wikitext text/x-wiki {{پێویستی بە شارەزایە}} '''ئەخلاق''' (کۆی خلق -ی عەرەبییە بە مانای خوو و سروشت) یا '''سنج'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=کانی|وشە=سنج|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> ھەم بە مانای [[ئاکار|ئاکار و ڕەوشت]] دێ، وە ھەم بە مانای ئەو حوکم و دەستوورانە کە ئاکار و ڕەوشتی دروست و ڕەوا لە ئاکار و ڕەوشتی ھەڵە و ناڕەوا جیا دەکەنەوە. ئەم وتارە باسی مانای دووەم دەکا. لەم مانایەدا، ئەخلاق بیروباوەڕ یان سیستمێکە دەرھەق بە ھەڵسوکەوتی پەسەند کە داگری فتواگەلی ھەڵسەنگێنەرانە لە بارەی [[کردەوە (فەلسەفە)|کردەوەکان]] و [[بکەرێتی|بکەرەکانەوەیە]]. ھەڵسەنگاندنەکان بۆ ئەوەیە کە [[بایەخی ئەخلاقی|بایەخی]] کردەوەکان دیاری بکرێ و مۆری ئەخلاقی یا نائەخلاقییان لێ بدرێ. ھەروەھا، ئەوەش دەسنیشان بکرێ کە ئاخۆ تایبەتمەندییە کەسایەتییانەکان، بۆ نموونە ستمکاری یا ڕاستبێژی، دەبێ بە [[فەزیلەت]] بژمێردرێن یا [[ڕەزیلەت]]؟ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] لقێکە لە فەلسەفە کە پرسیارەکانی ئەخلاق دەخاتە ڕوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Morality}} {{فەلسەفە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دەروونناسی}} [[پۆل:ئەخلاق|*]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] guk4mz1gvtplgpqr8pl24pmamxhtdri 1583484 1583471 2026-05-12T20:00:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1583484 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پێویستی بە شارەزایە}} }} '''ئەخلاق''' (کۆی خلق -ی عەرەبییە بە مانای خوو و سروشت) یا '''سنج'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=کانی|وشە=سنج|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> ھەم بە مانای [[ئاکار|ئاکار و ڕەوشت]] دێ، وە ھەم بە مانای ئەو حوکم و دەستوورانە کە ئاکار و ڕەوشتی دروست و ڕەوا لە ئاکار و ڕەوشتی ھەڵە و ناڕەوا جیا دەکەنەوە. ئەم وتارە باسی مانای دووەم دەکا. لەم مانایەدا، ئەخلاق بیروباوەڕ یان سیستمێکە دەرھەق بە ھەڵسوکەوتی پەسەند کە داگری فتواگەلی ھەڵسەنگێنەرانە لە بارەی [[کردەوە (فەلسەفە)|کردەوەکان]] و [[بکەرێتی|بکەرەکانەوەیە]]. ھەڵسەنگاندنەکان بۆ ئەوەیە کە [[بایەخی ئەخلاقی|بایەخی]] کردەوەکان دیاری بکرێ و مۆری ئەخلاقی یا نائەخلاقییان لێ بدرێ. ھەروەھا، ئەوەش دەسنیشان بکرێ کە ئاخۆ تایبەتمەندییە کەسایەتییانەکان، بۆ نموونە ستمکاری یا ڕاستبێژی، دەبێ بە [[فەزیلەت]] بژمێردرێن یا [[ڕەزیلەت]]؟ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] لقێکە لە فەلسەفە کە پرسیارەکانی ئەخلاق دەخاتە ڕوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Morality}} {{فەلسەفە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دەروونناسی}} [[پۆل:ئەخلاق|*]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] jve4v416x365431dere7bpbo5wg3rki 1583499 1583484 2026-05-12T20:02:56Z Aza 86 1583499 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پێویستی بە شارەزایە}} }} '''ئەخلاق''' (کۆی خلق -ی عەرەبییە بە مانای خوو و سروشت) یا '''سنج'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=کانی|وشە=سنج|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> ھەم بە مانای [[ئاکار|ئاکار و ڕەوشت]] دێ، وە ھەم بە مانای ئەو حوکم و دەستوورانە کە ئاکار و ڕەوشتی دروست و ڕەوا لە ئاکار و ڕەوشتی ھەڵە و ناڕەوا جیا دەکەنەوە. ئەم وتارە باسی مانای دووەم دەکا. لەم مانایەدا، ئەخلاق بیروباوەڕ یان سیستمێکە دەرھەق بە ھەڵسوکەوتی پەسەند کە داگری فتواگەلی ھەڵسەنگێنەرانە لە بارەی [[کردەوە (فەلسەفە)|کردەوەکان]] و [[بکەرێتی|بکەرەکانەوەیە]]. ھەڵسەنگاندنەکان بۆ ئەوەیە کە [[بایەخی ئەخلاقی|بایەخی]] کردەوەکان دیاری بکرێ و مۆری ئەخلاقی یا نائەخلاقییان لێ بدرێ. ھەروەھا، ئەوەش دەسنیشان بکرێ کە ئاخۆ تایبەتمەندییە کەسایەتییانەکان، بۆ نموونە ستەمکاری یا ڕاستبێژی، دەبێ بە [[فەزیلەت]] بژمێردرێن یا [[ڕەزیلەت]]؟ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] لقێکە لە فەلسەفە کە پرسیارەکانی ئەخلاق دەخاتە ڕوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Morality}} {{فەلسەفە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دەروونناسی}} [[پۆل:ئەخلاق|*]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] e07jg64o4xjsb4m6lm1jrhml9yp0ns0 0 191513 1583418 1508990 2026-05-12T16:31:13Z MFTG 21816 1583418 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شاوێس | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شاویس}}<br>{{lang-en| Shawes }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.24571| 44.08636}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شاوێس''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.24571| 44.08636 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شاوێس''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 4tvm4bb7azakar5cipwab3awpa4u20c 1583419 1583418 2026-05-12T16:33:37Z MFTG 21816 /* top */ 1583419 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شاوێس | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شاویس}}<br>{{lang-en| Shawes }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.24571| 44.08636}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شاوێس''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.24571| 44.08636 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شاوێس''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] bbkp8bdwewzj6vykuxviyefn7bc8t8r 1583524 1583419 2026-05-12T22:04:38Z MFTG 21816 /* top */ 1583524 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شاوێس | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شاویس}}<br>{{lang-en| Shawes }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.24571| 44.08636}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شاوێس''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.24571| 44.08636 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شاوێس''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] rw21d1gkqnv48fa7l8rt1ud9vq56bb9 1583527 1583524 2026-05-12T22:09:38Z MFTG 21816 /* top */ 1583527 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شاوێس | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شاویس}}<br>{{lang-en| Shawes }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.24571| 44.08636}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شاوێس''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.24571| 44.08636 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شاوێس''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] d04jgbix5no6b7rmo9s0c14jyx4pfzo 1 193253 1583345 1556116 2026-05-12T12:56:32Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583345 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵاهەڵگرانی وڵات لە ئۆڵمپیادی هاویینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=849109 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504203529/https://themalaysianreserve.com/2021/05/03/ocm-break-with-tradition-pick-liu-ying-khairul-anuar-as-tokyo-olympic-flag-bearers/ بۆ https://themalaysianreserve.com/2021/05/03/ocm-break-with-tradition-pick-liu-ying-khairul-anuar-as-tokyo-olympic-flag-bearers/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:١٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵاهەڵگرانی وڵات لە ئۆڵمپیادی هاویینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=944823 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210711193657/https://www.newsmada.com/2021/07/03/jeux-olympiques-six-athletes-malagasy-a-tokyo/ بۆ https://www.newsmada.com/2021/07/03/jeux-olympiques-six-athletes-malagasy-a-tokyo/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210629111459/https://inside.news/2021/06/24/tokyo-2020-le-binome-pour-porter-le-drapeau-mauricien-connu/ بۆ https://inside.news/2021/06/24/tokyo-2020-le-binome-pour-porter-le-drapeau-mauricien-connu/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:١٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵاهەڵگرانی وڵات لە ئۆڵمپیادی هاویینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=950558 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210630024326/https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/neisi-dajomes-y-julio-castillo-los-abanderados-de-ecuador-para-tokio-2020 بۆ https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/neisi-dajomes-y-julio-castillo-los-abanderados-de-ecuador-para-tokio-2020 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210711185250/https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/fabrizio-zanotti-y-veronica-cepede-los-abanderados-de-paraguay-para-tokio-2020 بۆ https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/fabrizio-zanotti-y-veronica-cepede-los-abanderados-de-paraguay-para-tokio-2020 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٤٥، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵاهەڵگرانی وڵات لە ئۆڵمپیادی هاویینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=989311 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210630024326/https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/neisi-dajomes-y-julio-castillo-los-abanderados-de-ecuador-para-tokio-2020 بۆ https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/neisi-dajomes-y-julio-castillo-los-abanderados-de-ecuador-para-tokio-2020 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210711185250/https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/fabrizio-zanotti-y-veronica-cepede-los-abanderados-de-paraguay-para-tokio-2020 بۆ https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/fabrizio-zanotti-y-veronica-cepede-los-abanderados-de-paraguay-para-tokio-2020 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٥٦، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1080295 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709183559/https://tass.com/sport/1308505 بۆ https://tass.com/sport/1308505 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٤٣، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1087117 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709184146/https://www.journalducameroun.com/en/2021-olympics-cameroon-challenges-team-to-bring-back-medals/ بۆ https://www.journalducameroun.com/en/2021-olympics-cameroon-challenges-team-to-bring-back-medals/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٣٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1133428 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210730011814/https://dailytimes.com.pk/794595/khalil-mahoor-to-carry-pakistans-flag-at-tokyo-olympics-opening-ceremony/ بۆ https://dailytimes.com.pk/794595/khalil-mahoor-to-carry-pakistans-flag-at-tokyo-olympics-opening-ceremony/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٣١، ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1195172 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210717165225/https://nuz.uz/sport/1203664-flag-uzbekistana-v-tokio-ponesut-oksana-chusovitina-i-bobo-usmon-baturov.html بۆ https://nuz.uz/sport/1203664-flag-uzbekistana-v-tokio-ponesut-oksana-chusovitina-i-bobo-usmon-baturov.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210629005806/https://palabrasclaras.mx/deportes/gaby-lopez-y-rommel-pacheco-seran-los-abanderados-de-mexico-en-jj-oo-de-tokio/ بۆ https://palabrasclaras.mx/deportes/gaby-lopez-y-rommel-pacheco-seran-los-abanderados-de-mexico-en-jj-oo-de-tokio/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٥٩، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1218559 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210705144239/https://english.kyodonews.net/tokyo/news/2021/07/5c8e6f0cdcf1-hachimura-susaki-named-flagbearers-for-japans-olympic-team.html بۆ https://english.kyodonews.net/tokyo/news/2021/07/5c8e6f0cdcf1-hachimura-susaki-named-flagbearers-for-japans-olympic-team.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٣٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1218843 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210706190324/https://www.fbcnews.com.fj/sports/tuwai-and-nagasau-are-fijis-flag-bearers-at-olympics/ بۆ https://www.fbcnews.com.fj/sports/tuwai-and-nagasau-are-fijis-flag-bearers-at-olympics/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٥١، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1220874 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710035522/https://guardian.ng/sport/adekuoroye-is-team-nigerias-flag-bearer-at-tokyo-2020-olympics/ بۆ https://guardian.ng/sport/adekuoroye-is-team-nigerias-flag-bearer-at-tokyo-2020-olympics/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٢٧، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1224547 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709183706/https://muscatdaily.com/Sports/391272/Adawi-to-be-flag-bearer-at-Tokyo-Olympics بۆ https://muscatdaily.com/Sports/391272/Adawi-to-be-flag-bearer-at-Tokyo-Olympics زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٥١، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1298369 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710004534/https://www.prensa-latina.cu/index.php?o=rn&id=461188&SEO=mijain-lopez-y-yaime-perez-abanderados-olimpicos-de-cuba بۆ https://www.prensa-latina.cu/index.php?o=rn&id=461188&SEO=mijain-lopez-y-yaime-perez-abanderados-olimpicos-de-cuba زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٦، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٥ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1321636 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210717165225/https://nuz.uz/sport/1203664-flag-uzbekistana-v-tokio-ponesut-oksana-chusovitina-i-bobo-usmon-baturov.html بۆ https://nuz.uz/sport/1203664-flag-uzbekistana-v-tokio-ponesut-oksana-chusovitina-i-bobo-usmon-baturov.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210630024326/https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/neisi-dajomes-y-julio-castillo-los-abanderados-de-ecuador-para-tokio-2020 بۆ https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/neisi-dajomes-y-julio-castillo-los-abanderados-de-ecuador-para-tokio-2020 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709183706/https://muscatdaily.com/Sports/391272/Adawi-to-be-flag-bearer-at-Tokyo-Olympics بۆ https://muscatdaily.com/Sports/391272/Adawi-to-be-flag-bearer-at-Tokyo-Olympics زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709184146/https://www.journalducameroun.com/en/2021-olympics-cameroon-challenges-team-to-bring-back-medals/ بۆ https://www.journalducameroun.com/en/2021-olympics-cameroon-challenges-team-to-bring-back-medals/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710004534/https://www.prensa-latina.cu/index.php?o=rn&id=461188&SEO=mijain-lopez-y-yaime-perez-abanderados-olimpicos-de-cuba بۆ https://www.prensa-latina.cu/index.php?o=rn&id=461188&SEO=mijain-lopez-y-yaime-perez-abanderados-olimpicos-de-cuba زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709183559/https://tass.com/sport/1308505 بۆ https://tass.com/sport/1308505 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710035522/https://guardian.ng/sport/adekuoroye-is-team-nigerias-flag-bearer-at-tokyo-2020-olympics/ بۆ https://guardian.ng/sport/adekuoroye-is-team-nigerias-flag-bearer-at-tokyo-2020-olympics/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210730011814/https://dailytimes.com.pk/794595/khalil-mahoor-to-carry-pakistans-flag-at-tokyo-olympics-opening-ceremony/ بۆ https://dailytimes.com.pk/794595/khalil-mahoor-to-carry-pakistans-flag-at-tokyo-olympics-opening-ceremony/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210711185250/https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/fabrizio-zanotti-y-veronica-cepede-los-abanderados-de-paraguay-para-tokio-2020 بۆ https://olympics.com/tokyo-2020/es/noticias/fabrizio-zanotti-y-veronica-cepede-los-abanderados-de-paraguay-para-tokio-2020 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210706190324/https://www.fbcnews.com.fj/sports/tuwai-and-nagasau-are-fijis-flag-bearers-at-olympics/ بۆ https://www.fbcnews.com.fj/sports/tuwai-and-nagasau-are-fijis-flag-bearers-at-olympics/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210711193657/https://www.newsmada.com/2021/07/03/jeux-olympiques-six-athletes-malagasy-a-tokyo/ بۆ https://www.newsmada.com/2021/07/03/jeux-olympiques-six-athletes-malagasy-a-tokyo/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504203529/https://themalaysianreserve.com/2021/05/03/ocm-break-with-tradition-pick-liu-ying-khairul-anuar-as-tokyo-olympic-flag-bearers/ بۆ https://themalaysianreserve.com/2021/05/03/ocm-break-with-tradition-pick-liu-ying-khairul-anuar-as-tokyo-olympic-flag-bearers/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210629005806/https://palabrasclaras.mx/deportes/gaby-lopez-y-rommel-pacheco-seran-los-abanderados-de-mexico-en-jj-oo-de-tokio/ بۆ https://palabrasclaras.mx/deportes/gaby-lopez-y-rommel-pacheco-seran-los-abanderados-de-mexico-en-jj-oo-de-tokio/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210629111459/https://inside.news/2021/06/24/tokyo-2020-le-binome-pour-porter-le-drapeau-mauricien-connu/ بۆ https://inside.news/2021/06/24/tokyo-2020-le-binome-pour-porter-le-drapeau-mauricien-connu/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210705144239/https://english.kyodonews.net/tokyo/news/2021/07/5c8e6f0cdcf1-hachimura-susaki-named-flagbearers-for-japans-olympic-team.html بۆ https://english.kyodonews.net/tokyo/news/2021/07/5c8e6f0cdcf1-hachimura-susaki-named-flagbearers-for-japans-olympic-team.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٩، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1406319 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210717160800/http://www.xinhuanet.com/english/africa/2021-07/17/c_1310067617.htm بۆ http://www.xinhuanet.com/english/africa/2021-07/17/c_1310067617.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210717170728/http://www.xinhuanet.com/english/2021-07/17/c_1310067634.htm بۆ http://www.xinhuanet.com/english/2021-07/17/c_1310067634.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٤٠، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1414903 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710125730/https://congomediatime.com/franck-elemba-ne-sera-pas-le-porte-drapeau-du-congo-aux-jo-de-tokyo/ بۆ https://congomediatime.com/franck-elemba-ne-sera-pas-le-porte-drapeau-du-congo-aux-jo-de-tokyo/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٤٨، ٦ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1476996 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210713111955/https://www.thefirstnews.com/article/flag-bearers-of-poland-team-at-tokyo-olympics-opening-announced-23265 بۆ https://www.thefirstnews.com/article/flag-bearers-of-poland-team-at-tokyo-olympics-opening-announced-23265 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1555082 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210628150130/https://www.nzherald.co.nz/sport/new-zealands-flag-bearers-for-tokyo-olympics-announced/PC7AJD3EGCYPPR4GGPGXODW42I/ بۆ https://www.nzherald.co.nz/sport/new-zealands-flag-bearers-for-tokyo-olympics-announced/PC7AJD3EGCYPPR4GGPGXODW42I/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٥٦، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1556115 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210723095044/https://www.nzherald.co.nz/sport/tokyo-olympics-2020-hamish-bond-forced-to-hand-over-flagbearer-duties-to-david-nyika-for-opening-ceremony/7C6BD4LGPLA4XR2DY7ZFJRFRSE/ بۆ https://www.nzherald.co.nz/sport/tokyo-olympics-2020-hamish-bond-forced-to-hand-over-flagbearer-duties-to-david-nyika-for-opening-ceremony/7C6BD4LGPLA4XR2DY7ZFJRFRSE/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٣١، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا ھەڵگرانیی وڵات لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583344 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210722211516/https://www.isi.is/frettir/frett/2021/07/22/Fanaberar-a-setningarhatid-OL-i-Tokyo/ بۆ https://www.isi.is/frettir/frett/2021/07/22/Fanaberar-a-setningarhatid-OL-i-Tokyo/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٥٦، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) jmdiqqfnvw996rv4gdupt629b8417h6 1 198675 1583483 1561725 2026-05-12T19:06:27Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583483 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876112 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210802070213/https://www.raialyoum.com/index.php/11-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%85%D8%B6%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%AC%D8%B1%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%8A/ بۆ https://www.raialyoum.com/index.php/11-%d8%b9%d8%a7%d9%85%d8%a7-%d9%85%d8%b6%d8%aa-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%ac%d8%b1%d9%8a%d9%85%d8%a9-%d8%a7%d8%ba%d8%aa%d9%8a%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d9%8a%d8%ae-%d8%a7%d8%ad%d9%85%d8%af-%d9%8a/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٥٣، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=948023 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210802070212/https://www.almasryalyoum.com/news/details/1213033 بۆ https://www.almasryalyoum.com/news/details/1213033 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٥٣، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1001659 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210801083710/https://www.2abdwap.club/mp3/@do/dSUhZfjHfpA/%D8%A8%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%95-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D8%B1%DB%8E%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%86%DB%86%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B4%DB%8E%D8%AE-%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%DA%86%DB%8C-%D9%BE%DB%8E-%D8%A6%DB%95%DA%B5%DB%8E%D8%AA-%D8%B2%DB%86%D8%B1-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95.html بۆ https://www.2abdwap.club/mp3/@do/dSUhZfjHfpA/%D8%A8%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%95-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D8%B1%DB%8E%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%86%DB%86%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B4%DB%8E%D8%AE-%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%DA%86%DB%8C-%D9%BE%DB%8E-%D8%A6%DB%95%DA%B5%DB%8E%D8%AA-%D8%B2%DB%86%D8%B1-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:١٩، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1007580 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210802070213/http://www.qudspress.com/index.php?page=show&id=67689 بۆ http://www.qudspress.com/index.php?page=show&id=67689 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٥٠، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1075809 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210802070213/https://ahmadyaseen.net/ بۆ https://ahmadyaseen.net/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٤١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1089474 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210812071710/https://xn--mgb9cdf.net/%d8%a7%d9%82%d9%88%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d9%8a%d8%ae-%d8%a3%d8%ad%d9%85%d8%af-%d9%8a%d8%a7%d8%b3%d9%8a%d9%86/ بۆ https://xn--mgb9cdf.net/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%86/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٢٩، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1102333 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210801083709/http://www.shanpress.com/details.aspx?jimare=20065 بۆ http://www.shanpress.com/details.aspx?jimare=20065 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٣٤، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1183109 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://felesteen.ps/post/85095/%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%AC%DA%BE%D8%A7%D8%AF-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%DA%BE%D9%85-%DB%8C%D8%AA%D8%AD%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%B4%DA%BE%DB%8C%D8%AF *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210520194347/https://felesteen.ps/ بۆ https://felesteen.ps/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٠١، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1191281 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210801083710/https://www.kurdistanc.com/Islamic/details.aspx?jimare=5620 بۆ https://www.kurdistanc.com/Islamic/details.aspx?jimare=5620 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٤٩، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٣ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1322224 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210812071710/https://xn--mgb9cdf.net/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%86/ بۆ https://xn--mgb9cdf.net/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%86/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210802070213/https://www.raialyoum.com/index.php/11-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%85%D8%B6%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%AC%D8%B1%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%8A/ بۆ https://www.raialyoum.com/index.php/11-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%85%D8%B6%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%AC%D8%B1%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%8A/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210802070213/http://www.qudspress.com/index.php?page=show&id=67689 بۆ http://www.qudspress.com/index.php?page=show&id=67689 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210801083710/https://www.2abdwap.club/mp3/%40do/dSUhZfjHfpA/%D8%A8%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%95-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D8%B1%DB%8E%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%86%DB%86%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B4%DB%8E%D8%AE-%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%DA%86%DB%8C-%D9%BE%DB%8E-%D8%A6%DB%95%DA%B5%DB%8E%D8%AA-%D8%B2%DB%86%D8%B1-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95.html بۆ https://www.2abdwap.club/mp3/%40do/dSUhZfjHfpA/%D8%A8%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%95-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D8%B1%DB%8E%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%86%DB%86%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B4%DB%8E%D8%AE-%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%DA%86%DB%8C-%D9%BE%DB%8E-%D8%A6%DB%95%DA%B5%DB%8E%D8%AA-%D8%B2%DB%86%D8%B1-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210801083710/https://www.kurdistanc.com/Islamic/details.aspx?jimare=5620 بۆ https://www.kurdistanc.com/Islamic/details.aspx?jimare=5620 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111228181719/http://domiatwindow.net/viewarticle.php?id=2213 بۆ http://domiatwindow.net/viewarticle.php?id=2213 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160312091326/http://iqraa.com/ar/newsdetails.aspx?newsid=50a105a101b117c111d53 بۆ http://iqraa.com/ar/newsdetails.aspx?newsid=50a105a101b117c111d53 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120616172111/http://www.doaahonline.net/news.php?action=view&id=8880 بۆ http://www.doaahonline.net/news.php?action=view&id=8880 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111228181719/http://domiatwindow.net/viewarticle.php?id=2213 بۆ http://domiatwindow.net/viewarticle.php?id=2213 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210802070212/https://www.almasryalyoum.com/news/details/1213033 بۆ https://www.almasryalyoum.com/news/details/1213033 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210801083709/http://www.shanpress.com/details.aspx?jimare=20065 بۆ http://www.shanpress.com/details.aspx?jimare=20065 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210802070213/https://ahmadyaseen.net/ بۆ https://ahmadyaseen.net/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210520194347/https://felesteen.ps/ بۆ https://felesteen.ps/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٠٩، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1450331 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180825215319/http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Silat_al_Dhahr_1590/Article_13021.html بۆ https://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Silat_al_Dhahr_1590/Article_13021.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٥٣، ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1561724 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210802070222/https://news.un.org/ar/story/2004/03/20712 بۆ https://news.un.org/ar/story/2004/03/20712 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٣٧، ١١ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد یاسین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583482 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160306162342/http://fmuslem.tripod.com/ahmad.htm بۆ https://fmuslem.tripod.com/ahmad.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٠٦، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) kifhwe82w2aecgzjygqn84721zjqayp 0 213156 1583325 1583068 2026-05-12T12:06:12Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583325 wikitext text/x-wiki {{بیروبڕوای ئایینی | بیروبڕوا = کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی | وێنە = [[پەڕگە:Patriarchal Emblem of Syriac Orthodox Church.svg|بێچوارچێوە]] | لێدوان = | ئایین = [[مەسیحییەت]] (فەلە) و کڵێساکانی ئۆرسۆدکسی ڕۆژھەڵات | سەرکردە = ئیگناتیۆس ئەفریمی دووەم | مێژووی دەرکەوتن = ساڵی [[٣٢٥]]. | شوێنی دەرکەوتن = باکووری [[سووریا]] | تایبەتمەندییەکان = | لق لێ بۆوە لە = | لقەکان = | شوێنگە = [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[ھیندستان]] و تەواوی [[جیھان]] | چەندجارەیی = ٥٫٦٠٠٫٠٠٠ | دامەزرێنەر = | زانستگەکان = دێرەکانی * [[دێری مار مەتی]] (سەدەی حەوتەم) | ھاوشێوەیی = | بڕواگەل = [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]] }} '''کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی''' (بە [[زمانی سوریانی|سوریانی]]: ܥܕܬܐ ܣܘܪܝܝܬܐ ܐܪܬܘܕܟܣܝܬܐ عیتو سوریەیتو تریصث شوبحو) کڵێسایەکی ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی [[ئەنتاکیا]]یە، دەکەوێتە کاتدراڵی سانت جۆرج لە باب تۆما لە [[دیمەشق]].<ref> https://web.archive.org/web/20160918170906/https://www.syrian-orthodox.com/cgi-sys/defaultwebpage.cgi </ref> بنکەکەی لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]ە و ئەندامەکانی لە ناوچە جیاجیاکانی [[جیھان]]ن بە تایبەت لە [[ھیندستان]] بڵاوبوونەتەوە. بە کڵێسایەکی سەربەخۆ دادەنرێت کە بە یەکێتی باوەڕ و نھێنی و نەریتی کڵێساوە بەستراوەتەوە بە باقی کڵێساکانی ئۆرتۆدۆکسەوە. دەسەڵاتی پاتریاکی ئەنتیۆکین درێژ دەبێتەوە بۆ [[سووریا]]، [[لوبنان]]، [[عێراق]]، [[کووەیت]]، [[تورکیا]]، [[ھیندستان]]، [[ئێران]]، [[عەرەبستان]]، [[ئەورووپا]]، [[ئەمریکای باکوور]]، [[ئەمریکای باشوور]] و ناوەڕاست، [[ئوسترالیا]] و [[نیوزلەندا]].<ref> https://www.newadvent.org/cathen/05230a.htm </ref> ئەم کڵێسایە بە ناوی دیکەی وەک مۆنۆفیزیت و جاکۆبی لە پێوەندی لەگەڵ یاقوب بەرادعی بانگ دەکرێت، بەڵام کڵێسای سوریانی ئەمڕۆ ئەو ناوانە ڕەتدەکاتەوە. زمانی فەرمی کڵێساکە [[زمانی سوریانی|سوریانی]]یە و لە دەستنووسە ئاینییەکانیدا ڕێنووسی سوریانی بەکارھاتووە. ئەم کەنیسەیە باوەڕی خۆی لەگەڵ کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی قبتی و کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ئەرمەنستان و کەنیسەی ئەسیوپیا و کەنیسەی ئێریتریادا ھاوبەشە. ڕەگ و ڕیشەی ئەم کەنیسەیە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتاکانی ئایینی مەسیحی و کڵێساکە خۆی بە یەکێک لە کۆنترین کڵێساکان دەزانێت، بۆ یەکەمجار ناوێک یان زاراوەیەکی مەسیحی بۆ شاگردەکانی مەسیح لەم کەنیسەیە لە [[ئەنتاکیا]]ی [[سووریا]] بەکارھاتووە.<ref> https://web.archive.org/web/20100902155032/http://antiochpat.org/arabic/sitefiles/viewcontent.php?content=$1$vu4Z67k5$33ZM4kOgbzBTbnxBI7M.j/_$1$wAJCKSZy$O853RyaLGTt3ZV0Bfh8460_$1$vu4Z67k5$33ZM4kOgbzBTbnxBI7M.j/73239b53307461b10d7533430858fcee&id=36&cat=$1$Y4ARUTsr$lQCEx0pEBWEzfNyNVrk4E/_$1$zMX95YTH$CN </ref> دوای ئەنجومەنی چالسیدۆن (٤٥١ز) ناکۆکییەک لەسەر پێناسەی کەنیسە بۆ "سروشتی مەسیح" ڕوویدا، کە لە ئەنجامدا گروپێک لە ژێر ناوی "ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات" لە دەسەڵاتی کەنیسەکان جیابووەوە. ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات چەندین کەنیسەی تایبەتی بەنەریتی نوێژ و نزا ە کڵێسادا لەخۆگرتبوو، لەنێویاندا کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی ئەنتاکیا. وە دیسانەوە لە مێژووی کەنیسەکاندا، بەھۆی ھۆکار و پێشکەوتنە سیاسییەکان کە لە ئەنجامی دابەشبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] بەسەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژاوا]]دا ھاتبوون، [[لێکترازانی گەورە]] بەسەر کەنیسەی ڕۆژھەڵات و کەنیسەی ڕۆژئاوادا دابەشکرا، ڕۆژئاوا لە [[ڕۆما]] چڕ بووەوە و دواتر لەگەڵ سەرھەڵدانی بزووتنەوەی [[پرۆتێستانت]]دا دابەشبوون ڕوویدا.<ref> https://web.archive.org/web/20090621133037/http://www.syriaciraq.com/Syriac%20History.htm </ref> لە کاتێکدا کەنیسەی ڕۆژھەڵات لە دەوری [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و پایتەختەکەی [[ئەستەمبوڵ|قوستەنتینیە]] دەسوڕایەوە، ئەمڕۆ کەنیسەی ڕۆژھەڵات بەسەر چەندین کڵێسادا دابەش بووە، لەوانە: * '''ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی''' (خاوەن زاراوەی یەک سروشت) وەک کەنیسەی قبتی، کەنیسەی ئەنتیکە (کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی سوریانی)، کەنیسەی ئەرمەنی و کەنیسەی ئەسیوپیا. * '''ئۆرتۆدۆکسەکانی ڕۆژھەڵات''' وەک کەنیسەی یۆنان و [[قوبرس]] و کەنیسەی ڕووسیا و زۆربەی کەنیسەکانی ئەوروپای ڕۆژھەڵات و کەنیسەی سینا و چەندانی تر. * '''کڵێسای ڕۆژھەڵات''' (بەھەمان شێوە پێیان دەگوترا نێستۆریزم) و خاوەنی زاراوەی سروشتی جیاوازی مەسیحن، دواتر بە کەنیسەی ئاشوری ڕۆژھەڵات یان سریانی ڕۆژھەڵات ناسرا کە کەنیسەی کاسۆلیکی کلدان و ئەوانی دیکە لێی جیابوونەوە و ئەمڕۆ دابەشکراوە بەسەر کەنیسەی ئاشوری ڕۆژھەڵات و کەنیسەی کۆنی ڕۆژھەڵات.<ref> https://syriacorthodoxresources.org/ </ref> لە ئەنجامی ئەو ئاژاوە و ڕووداوە توندوتیژانەی کە لەو قۆناغە مێژووییەدا ڕوویان دا، پاتریاکەکانی کەنیسەکە لە ساڵی ٥١٨ی زایینیدا ناچار بوون ناوەندەکەیان لە [[ئەنتاکیا]] بەجێبھێڵن و ڕوو لە دێر ئەلزەعفەران لە باکووری [[سووریا]] کە دەکەوێتە شاری [[مێردین]] لە [[تورکیا]]. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا کڵێساکە رووی لە شاری [[حومس]] لە [[سووریا]] کرد و دواجاریش لە ساڵی ١٩٥٧ رووی لە [[دیمەشق]] کرد کە بارەگای ھەمیشەیی ئەو کڵێسایە. لقێکی ئۆرتۆدۆکسی سوریانی لە ناوەڕاستی سەدەی ١٧دا، بوون بە کاسۆلیکەکانی سوریانی، کە پەیڕەوی لە عەقیدەی ئایینی کاسۆلیکی دەکرد. بەم پێیە دەستەواژەی کڵێسای سوریانی ئەمڕۆ، بە پێی زمانی سوریانی، حەوت کەنیسە دەگرێتەوە، کە بریتین لە: کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی ئەنتاکیا، کڵێسای ئاشووری و کلدانی ڕۆژھەڵات، کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی ئەنتاکیا، کڵێسای مارۆنی، کڵێسای کاسۆلیکی یۆنانی مەلیکەین و کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی.<ref> https://syriacorthodoxresources.org/ </ref> == ڕەگ و ڕیشەی زاراوەی سوریانی == ئۆرتۆدۆکسی سوریانی مەزھەبێکی [[مەسیحی]] ڕۆژھەڵاتییە کە ڕەگ و ڕیشەی خۆی - بەپێی نەریتی کڵێسای خۆی - بۆ یەکەم نێردراوانی [[مەسیح]] دەگەڕێنێتەوە. زنجیرەی باوکسالاری ئەم مەزھەبە لە پیرۆز پەترۆسی گەورە دەست پێدەکات کە شاگردی [[مەسیح]]ە، ناوی سوریانی بۆ مێژوونووسانی کڵێسای سوریانی بە مانایەکی فراوانتر زۆربەی مەسیحییەکانی [[شام]] و [[مێزۆپۆتامیا]] دەگرێتەوە، بەبێ گوێدانە بیروباوەڕی تائیفییان، بۆ نموونە سوریانی شاھانەشیان پێ دەوترێت، چونکە لە دوای ئەنجوومەنی خەلقیدون لە ساڵی ٤٥١ی زایینی لە ژێر کاریگەریی پەیڕەوانی عەقیدەی پاشای بیزەنتین مارشیاندا بوون.<ref> https://syriacorthodoxresources.org/ </ref> ھەروەک چۆن مارۆنییە کاسۆلیکەکان، کڵێساکەیان پێی دەوترێت کڵێسای مارۆنی سوریانی، ھەروەھا کاسۆلیکەکانی کلدان و بەم شێوەیە بۆ باقی کڵێساکانی ناوچەکە، جگە لە کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ئەرمەنی و کەنیسەی ئەرمەنی کاسۆلیک، کە ئەرمەنین، سوریانیەکان (زمانی ئارامی) یان سوریەکان دانیشتوانی ئەو وڵاتەن و نەوەکانی بنیاتنانی شارستانیەتەکانی [[سووریا]] و مێزۆپۆتامیا(ھیلالی بەپیت) یەک لە دوای یەک پێش فەتحەکانی [[ئیسلام]]ین، ھەندێک لە سوریانیەکان یان سووریەکان دوای فەتحەکە [[موسڵمان]] بوون، ئەوان پێش ئیسلام شارستانیەتییە دێرینەکانیان بە میرات گرتووە جگە لەو شارستانیەتە ئیسلامیەی کە تێیدا بەشداربوون.<ref> https://syriacorthodoxresources.org/ </ref> سوریانیەکان بە ناوی سوریاوە ناونراوە کە زێدی مێژوویی خۆیانە، سوریا - سوری، زمانی سریانی کەسی سریانی پێی دەوترێت ܣܘܪܝܝܐ سوریا یا سوریۆیۆ، بە واتای سوری، سەبارەت بە [[عەرەب]]یش ھەمان وشەیان بەکارھێناوە کە بیزەنتینییەکان بۆ ئاماژەکردن بەو کەسانەی لە سوریا دەژین. ئەویش سریانە، (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Συρίαη) تا ئەمڕۆش بەکاری دەھێنن.<ref> https://www.newadvent.org/cathen/05230a.htm </ref> زۆربەی ئەکادیمییەکان لەسەر ئەوە کۆکن کە وشەی سریان یان سریانی (ܣܘܪܝܐ کە ھەمان سوریە) لەلایەن یۆنانییە کۆنەکانەوە بە دانیشتوانی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری نوێ دراوە. ئەوان ئەلفەکەیان لە ئاشوور (Ασσυρία،اسیریا) لابرد بۆ ئەوەی ببێتە سووریا (Συρία،سیریا) و بۆ یەکەمجار لەلایەن ھێرۆدتۆسەوە بەکاری ھێنا بۆ ئاماژەکردن بە بەشەکانی ڕۆژئاوای ئیمپراتۆریەتی ئاشوور.<ref> https://web.archive.org/web/20090621133037/http://www.syriaciraq.com/Syriac%20History.htm </ref> پاشان دواتر درێژ بووەوە و ھەموو ناوچەکانی ئاشووری لە [[مێزۆپۆتامیا]]ی سەرەوەی گرتەوە. سامیی ئەڵمانی ''تیۆدۆر نۆلدێکە'' یەکەم کەس بوو کە ئاماژەی بە گەڕانەوەی سریانیەکان بۆ ئاشوورییەکان کرد لە ساڵی ١٨٨١، ھەروەھا ئاماژەی بە بەرھەمەکانی جۆن سێلدن کردووە لە ساڵی ١٦١٧، ئەم تیۆرییە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە سەلمێندرا دوای دۆزینەوەی نووسراوە دوو زمانەکانی '''گێنکۆی'''، کە "ئاشووری" بە زمانی فینیقی وەرگێڕدرا بۆ "سوریا" لە زمانی لیوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/articles/ttaasa.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010105118/http://www.aina.org/articles/ttaasa.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەسەر بنەمای نووسینەکانی مێژوونووس ئەلبێرت ئابۆنا کە لە بەرامبەردا لەسەر بنەمای لێکدانەوەی ئیلیا (٩٧٤ - ١٠٤٦) دامەزراوە، قەشە سەرەکییەکەی [[نسێبین]]، نێستۆری نزیکە لە کۆدەنگییەکدا ھەیە کە سوریانی ناوی ئایینە.<ref> https://web.archive.org/web/20171009234842/http://www.jaas.org/edocs/v11n2/JohnJoseph.pdf </ref> کڵێسای ئانتاکیا کە لەلایەن سووریەکانەوە پێکھێنراوە، ھیچ واتایەکی سیاسی و نەتەوەیی نییە و ناوی سوریانیش ھەرگیز ئاماژەی بە نەتەوەیەک نەکردووە، بەڵکو زیاتر ئاماژەیە بۆ ئایینی [[مەسیحییەت]]. وەک قەشە لویس ساکۆ، پرۆفیسۆری ئایین ئاماژەی پێکردووە، لە [[زانکۆی بەغدا]] و خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە لە مێژووی کۆنی [[مەسیحی]]یەکان، زاراوەی "سوریان" و "سوریانی" لە سەدەی دووەم و سێیەمی زایینیەوە لەسەر [[ئارامیەکان]] بەکارھاتووە، واتە لەسەر ئەو زمان و کولتوورەی کە لە [[سووریا]]دا لە ناوچەکەدا زاڵ بوو، لە کاتێکدا ناوی ئارامە کۆنەکە بە نەخوازراو ماوەتەوە و پەیوەندی بە بتپەرستییەوە ھەبووە.<ref> https://web.archive.org/web/20171010103659/http://www.jaas.org/edocs/v11n2/frye.pdf </ref> بەم پێیە سوریانیەکان خۆیان بە میراتگری راستەوخۆی [[ئارامیەکان]] دەزانن. لە کاتێکدا ھەندێک پێیان وایە، وەک ڕێکخراوی دیموکراتی ئارامی، کە “سوریانییەکان کەمینەیەکی نەتەوەین کە لە وڵاتانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] دەژین، بە تایبەت لە [[سووریا]]، [[تورکیا]]، [[لوبنان]]، [[عێراق]] و [[ئوردن]]. بەبێ ئەوەی مافی مومارەسەکردنی بوونی نەتەوەیی خۆی پێ بدرێت و وڵاتانی جیھان دان بە مافەکانیدا بنێن. لە کاتێکدا حیزبی شۆرایا یان سۆرایا بە نەتەوەپەرست و سیاسی دەزانێت، سوریانەکان [[ئاشوورییەکان]]ن، شوێنکەوتوانی کڵێسای سوریانیش کوڕی گەلی ئاشوورین.<ref> https://web.archive.org/web/20001005065010/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/greek-babylon.html </ref> سوریانی ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە ڕێنێسانسی فیکری و زانستی [[ئیسلام]]یدا، بەو پێیەی نووسەرانی سوریانی بە وردبینییان لە وەرگێڕاندا بەناوبانگ بوون و بە تایبەت وەرگێڕانی فەلسەفەی [[ئەرەستوو]] و [[ئەفلاتوون]] و ئەم وەرگێڕانەش کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر سەرەتاکانی [[فەلسەفەی ئیسلامی]] ھەبوو، لەوێوە دەستی پێکرد.<ref> https://www.domainmarket.com/buynow/huyodo.com </ref> بە تایبەتی لە سەردەمی [[مەئموون]]دا، سەردەمی زێڕینی وەرگێڕان و گواستنەوەی زانستە یۆنانی و ھێلینیستەکان بۆ [[زمانی عەرەبی]]، کە زەمینەی بۆ بڵاوبوونەوەی بیری فەلسەفی یۆنانی خۆش کرد بە شێوەیەکی بەرفراوان.<ref> https://web.archive.org/web/20070708164643/http://www.suryoyehnan.com/vb/archive/index.php?t-31.html </ref> باوترین قوتابخانەی فەلسەفی لە [[ماوەی ھێلینیستی]]دا قوتابخانەی [[ئەفلاتوونیزمی نوێ]](Neoplatonism) بوو، کە لەو سەردەمەدا زۆرترین کاریگەری لە گۆڕەپانی ئیسلامیدا ھەبوو.<ref> http://aramean-dem.org/ </ref> جێگای ئاماژەیە کە لە [[ھیندستان]] کۆمەڵگەیەکی گەورە ھەیە کە لە سەدەکانی سەرەتای ئایینی مەسیحییەوە شوێن ئەم کڵێسایە کەوتووە، لە ڕووی ئایدیۆلۆژی و مەعنەوییەوە شوێنکەوتووە، بەڵام تا ڕادەیەکی زۆر سەربەخۆیی ئیداری خۆی دەپارێزێت.<ref>http://www.aramaic-dem.org/Arabic/Tarikh_Skafe/Tarihk1.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180217154333/http://www.aramaic-dem.org/Arabic/Tarikh_Skafe/Tarihk1.htm |date=١٧ی شوباتی ٢٠١٨ }}</ref> == دامەزراندنی کەنیسەی ئەنتاکیا == لە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]]دا، شاری [[ئەنتاکیا]] پایتەختی [[شام]] بووە و یەکێک بووە لە سێ پایتەختی ئیمپراتۆریەتەکە جگە لە [[ڕۆما]] و [[ئەسکەندەریە]]، ئەم ھەڵوێستە ئەولەویەتی پێبەخشی کە پایتەختی ئایینی مەسیحی بێت لە [[سووریا]] و [[ڕۆژھەڵات]] و [[ئاسیا]]، بۆیە قەشەکەی باوکی گشتی یان باوکسالاری گشتی ڕۆژھەڵات بوو، بەو مانایەی کە دەسەڵاتی ڕۆحی ئەو ھەموو مەسیحییەکانی ئەو ناوچە جوگرافییە فراوانەی نەتەوە و ڕەگەز و زمانی جیاوازە. ئایینی [[مەسیحییەت]] بە دەستی شوێنکەوتووانی [[مەسیح]]ەوە ھاتە [[ئەنتاکیا]] کە دوای ئەوەی لە ھەموو شوێنێک پەرش و بڵاو بوون بەھۆی ئەو گۆشەگیرییەی کە [[جوو]]ەکان لە دەوروبەری ساڵی ٣٤ی زایینی لەسەریان سەپاندبوون، گەیشتنە ئەوێ. دواتر پۆڵۆسی نێردراوی خودا کە لە [[دیمەشق]]ەوە بەڕێکەوت و ساڵێکی تەواو لەوێ مایەوە، بانگەشەی کرد و بانگەشەی بۆ ئایینە نوێیەکە کرد، پاشان پەترۆسی نێردراویش ھاتە لای، لەوێش پێدەچێت لە ساڵی ٣٧ی زایینیدا کورسی نێردراوی خۆی لەوێ دامەزراندبێت. لەم شارەدا بۆ یەکەمجار ناوی [[مەسیحی]]یەکان بە شوێنکەوتوانی [[مەسیح]] درا و لە سەدەی پێنجەمدا لە جەستەی کڵێساکەدا دابەشبوونێک ڕوودەدات، بەڵام سەرکردەکانی [[کڵێسا]]کانی [[سووریا]] نازناوی پاتریاک دەپارێزن لە [[ئەنتاکیا]]. جێنشینە یاساییەکانی پەترۆسی نێردراو لە سەرکردایەتی کڵێسادا، لەنێویاندا پیاوسالارەکانی ئۆرتۆدۆکسی سوریانی ھەیە و نازناوی فەرمی باوکسالاری لەم کەنیسەیەدا پاتریاکی ئۆرتۆدۆکسی سوریانی ئەنتاکیا و ھەموو ڕۆژھەڵاتە. کاتێک [[مێزۆپۆتامیا]] بەسەر دوو بەشدا دابەشکرا، لە نێوان دەوڵەتی فارس و ڕۆمدا، سوریانییەکان تووشی گوشاری سیاسی و فیکری بوون و وە دوای ئەوەی [[مەسیحییەت]] بوو بە ئایینی دەوڵەتی ڕۆمانی و بیرۆکەکانی نێستۆریۆس بە ڕووکەشدا دەرکەوتن و وە وتیان مەریەمی پاکیزە کە دایکی خودا نییە، بۆیە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] نێستۆریۆسی دەرکرد و گۆشەگیری و [[ئەشکەنجە]]ی شوێنکەوتووانی داوە تا زۆربەیان ناچار بوون لە شامەوە ھەڵبێن بۆ فارس. دەوڵەتەکە دوژمنایەتی ڕۆمەکانی دەکرد و ئەم دۆخەش بەردەوام بوو تا ھاتنی [[ئیسلام]] لە سەرەتای سەدەی حەوتەمی زایینیدا، کاتێک ڕێککەوتنی ئاشتییان لەگەڵ [[خەلافەتی ڕاشدین]] ئەنجامدا، بە تایبەت [[عومەر کوڕی خەتتاب]]. ئەوان گرێبەستیان لە نێوان ئەوان و دەسەڵاتدارانی ئایینی کەنیسەی ئۆرتۆدۆکس و نێستۆری سریانی ئەنجامدا، کە تیایدا عەرەبە موسڵمانەکان بەڵێن دەدەن کە زەویەکانی ئۆرتۆدۆکس و نێستۆری سریانی بپارێزن و ڕێگەدان بە بەکارھێنانی مافە ئایینی و کولتوورییەکانیان، دروستکردنی خانووی عیبادەت و پێدانی ئازادی کۆمەڵایەتییان لە بەرامبەر پێدانی باجێکی دیاریکراوی ساڵانە. لە کاتی [[شەڕەکانی خاچپەرستی|شەڕەکانی خاچھەڵگری]]دا دەیان ھەزار سوریانی قڕ کران و گوندەکانی سوریانی وێران کران، سوریانیەکان لە سەرەتای [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەکانەوە تا سەرەتای [[جەنگی جیھانی یەکەم]] تووشی کۆمەڵکوژی گەورە بوون. توندوتیژترین و دڕندانەترینیان کۆمەڵکوژییەکانی سیڤۆ بوون کە لەو ماوەیەدا زیاتر لە ٣٠٠ ھەزار کەس کوژراون، بەپێی ئەو بەڵگەنامەیەی کە کۆمیتەی نیشتمانی ئاشووری لە ساڵی ١٩١٩دا ئاراستەی [[کۆمەڵەی نەتەوەکان]] کراوە. [[ئەنتاکیا]] تا ساڵی ٥١٨ی زایینی شوێنی دانیشتنی پەرستگای ئەنتاکی سوریانی بووە، بەھۆی ئەو گۆشەگیریانەی کە ئەم کڵێسایە تووشی بوو، کورسی سەری گواسترایەوە بۆ دێرەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]ی سەرەوە. لە سەدەی سێزدەھەمدا لە نزیک [[مێردین]] لە [[باکووری کوردستان]] لە دێر ئەلزەفەران نیشتەجێ بووە و تا ساڵی ١٩٣٣ی زایینی لەوێ ماوەتەوە. دوا ئەوە ڕووی لە شاری [[حومس]]ی [[سووریا]] کرد و دواجار لە ساڵی ١٩٥٩ لە [[دیمەشق]]ی پایتەختی [[سووریا]] کۆتایی ھات.<ref> https://web.archive.org/web/20090621133037/http://www.syriaciraq.com/Syriac%20History.htm </ref> == کڵێسا دوای ئەنجومەنی خەلقیدون == بۆچوونی جیاواز لە [[مەسیحییەت]]دا لە تەمەنە سەرەتاییەکانیدا لە باوەڕی [[مەسیحی]]دا دەرکەوتن، ھەندێک دەیانگوت پەروەردگار لە جەوھەردا یەکە، سێگۆشەی کەسایەتییە(باوک و کوڕ و ڕۆحی پیرۆز یەک خودان). وە ھەندێکی تریش چوون بۆ ئەوەی ئینکاری خودایی [[مەسیح]] بکەن و کە ئەو [[خودا]] نییە بەڵکو تەنھا [[مرۆڤ]]ێکی دروستکراوە و زاراوەی بیدعە بۆ ھەموو شتێک بەکاردەھێنرا کە زۆرینە بە دوورکەوتنەوە لەو شتەی دەزانی، لێکدانەوە و لێکدانەوەی ھەڵە بۆ چەمکی ئایەتەکانی [[کتێبی پیرۆز]] جار جار ئەنجام دەدرا، ئەوی تریان ئەو کۆبوونەوانەن کە بە ئەنجومەنەکان ناسراون بۆ تاوتوێکردنی ئەم بیدعانە و حوکمدانیان لەسەریان.<ref> https://www.domainmarket.com/buynow/alhakekah.com </ref> لە ساڵی ٤٤٩دا، ئەنجومەنی چوارەم یان ئەوەی پێی دەوترێت ئەنجومەنی دووەمی ئەفسوس، کە بڕیارەکانیان لەلایەن پاپای ڕۆما ڕەتکرایەوە و ئیمپراتۆر مارشیان و ئیمپراتۆر بێلچێریا داوایان کرد کە ئەم ئەنجومەنە لەسەر داوای قەشەی [[ڕۆما]] کۆبکرێتەوە، بۆیە ئەنجومەنی خەلقیدون لە ساڵی ٤٥١ لە شاری خەلقیدون بەڕێوەچوو. ٣٣٠ قەشە لە وەشانێکدا و لە وەشانی دیکەدا ٦٠٠ قەشە بەشدارییان تێدا کرد. ئەنجومەنی چوارەم و ئەنجومەنی خەلقیدون بە مشتومڕترین ئەنجومەن دادەنرێن، ھەندێکیان باسیان لەوە کردووە کە ئیوتیخ و باوکی ئەنجومەنی فریوداوە کە دانیان بە ئۆرتۆدۆکسییەکەی داناوە. ھەر ئەم کڵێسانە بوون کە دواتر ئەنجومەنی خەلقیدونیان ڕەتکردەوە، ھەرچەندە باوکەکانیان لەو ئەنجومەنەدا(خەلقیدون) ئیدانەی بیدعەی یۆتیخیان دەکرد و قەدەغەیان دەکرد. سەبارەت بەو کەنیسانەی کە دانیان بە خەلقیدون ناوە، ئەوان بە ئەنجومەنی دووەمی ئەفسوس ناودەبەن و ئەنجامە تەواوەکانی ڕەتدەکەنەوە و ئەنجومەنی خەلقیدون بە چوارەمین ئەنجومەنی گشتگیر دەزانن. ئەنجامەکانی ئەنجومەنی خەلقیدون بووە ھۆی ئەوەی کڵێسای [[میسر]] و [[حەبەشە]] و [[ئەرمینیا]] وردە وردە لەیەکتر جیا ببنەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنی خەلقیدون کۆتایی ھات، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] گۆشەگیری توندوتیژیان لە دژی ھەر کەسێک دەوروژاند کە وێنەی ئیمانی ئەو ئەنجومەنە ڕەت بکاتەوە. وەک ئەوە وایە ڕەتی بکاتەوە ملکەچی خودی ئیمپراتۆر بێت ئەگەر ڕەتی بکاتەوە و ئەو وێنەیە دەڵێت مەسیح دوو سروشتی ھەیە، خودایی و مرۆیی، بەبێ تێکەڵبوون و گۆڕانکاری و بەبێ دابەشبوون و جیابوونەوە. ئەم وێنەیەی ئیمان لە جەوھەردا ھاوشێوەی بیروباوەڕی ڕەتکەرەوەکانی ئەنجومەنی خەلقیدونە لە ئۆرتۆدۆکسەکانی سوریانی و ئەوانی ترەوە، بەڵام پرسی ناکۆکی لە پلەی یەکەمدا پرسیارێکی فۆرمولە بوو. غەیرە خەلقیدۆنەکان بە زاراوەی "سروشت" ڕازین وەک ئەوەی سیریلی یەکەم(سەدەی پێنجەم) بەکاری ھێناوە، و فۆرمولەی خەلقیدونی(دوو سروشت) ڕەتدەکەنەوە. بەڵام وەک پێشتر ئاماژەمان پێدا، ھەموو ئەو تۆمەت و جیاوازییە تیۆلۆژییانە بەرگێک بوون بۆ سەپاندنی کۆنترۆڵی داگیرکەری بیزەنتین. ئەو کەسەی کە کوڕەکانی کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی سریانی خستە ژێر [[ئەشکەنجە]]ی جۆراوجۆرەوە کە تەنانەت ڕۆحانییە باڵاکانیان کاریگەرییان ھەبوو، ھەندێکیان کوژران، ھەندێکی تریان دەربەدەر کران و زۆرێکیان لە ھەموو شوێنێک ئاوارە بوون، تەنھا سێ شارە گەورە (قەشە) لەو کەنیسەیەدا مابوونەوە لە ٥٤٤ ز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljaml.com/node/669 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160313203026/http://aljaml.com/node/669 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەم قۆناغە سەختەی مێژووی ئەو کڵێسایەدا، یاعقوب بەرادعی دەرکەوت، لەوێدا چووە [[قوستەنتینە]] بۆ ئەوەی چاوی بە شاژنە تیۆدۆرا بکەوێت، کە ھاوسۆزی غەیرە خەلقیدونەکان بوو لەو بارودۆخە سەختەی کە تێیدا دەژین، شاژنی سووری تیۆدۆرا بەڕەچەڵەک سوریانییە و خەڵکی شاری [[مەنبەج]]ە لە [[سووریا]]. لە ژێر چاودێری شاژن تیۆدۆرا، یاعقوب بەرادعی لەلایەن تیۆدۆسیۆس، پاتریاکی [[ئەسکەندەریە]]، وەک قەشەی گشتی سوریانی دەستنیشانکرا، کە لە قوستەنتینیە دەربەدەری بوو. دوای بەدەستھێنانی پێگەیەکی یاسایی، بەرادعی دەستی کرد بە زیندووکردنەوەی کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی و دەیان مێترۆپۆلیتان و سەدان قەشە و دیاکۆنی دامەزراندەوە، لە ساڵی ٥٧٨ی زایینیدا کۆچی دوایی کرد. بەھۆی ئەوەوە کڵێسای سوریانی توانی بەرگەی زریانەکانی گۆشەگیری بگرێت لەو سەردەمەدا، ھەر بۆیە بیزەنتینییەکان لە ئەنجوومەنی حەوتەمیاندا لە سەدەی ھەشتەمدا بە ناوی یاعقوبییەکانیان بە ناوی ئۆرتۆدۆکسی سوریانی ناوبرد، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ یاعقوب بەرادعی. ئامانجیان لەم کارەدا ئەوەیە کە بیسەلمێنن کە بەرادعی دامەزرێنەری ئەم کڵێسایەیە. لە کاتێکدا شوێنکەوتووانی کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی بە توندی ئەم ناوە ڕەتدەکەنەوە و دەڵێن ئەوان سەر بە ھیچ کام لە باوکانی کەنیسەکە نین، بەڵکو سەر بە [[مەسیح]]ن، و لەبەر ئەوەی مێژووەکەیان بە دامەزراندنی کورسیی ئەنتاکیا لەلایەن پەترۆسی نێردراوی خوداوە دەستی پێکردووە، و بەپێی باوەڕەکەیان یەکەم کەس بوو لە باوکسالارەکانیان. ھەروەھا ئەم کەنیسەیە باقی ئەو ناوە سەیرانە ڕەتدەکاتەوە کە لەلایەن ئەوەوە ناویان لێنراوە، وەک مۆتۆفیزیک و ئیوتیکس، چونکە ئەم دوو بیدعەیە ئیمانەکەی پێشێل دەکەن و یۆتیکیش ڕەتدەکاتەوە و بە زاھید دەزانێت. یۆتیخ کە لە دوای ئەوەوە بە چەمی مۆتۆفیزیکی ناودەبرا، سەرۆکی دێرێک بوو لە نزیک [[قوستەنتینە]]، ئەو یەکێک بوو لە نەیارانی بیرۆکەی نێستۆریۆس، ھەروەھا یەکێک بوو لە لایەنگرانی "تاکە سروشتی خودایی لە مەسیحدا کە... سروشتی مرۆڤ بوو بە مەحاڵ، بۆیە تێکەڵاو بوون و تێکەڵاو بوون تا تایبەتمەندیەکانیان تێکەڵ دەبوون".<ref> https://web.archive.org/web/20140707113041/http://www.kaldu.org/1_chandean_church/patriarchate.htm </ref> بەھۆی جیاوازی لەسەر سروشتی [[مەسیح]]، کڵێسای [[مەسیحی]] یەکگرتوو دابەش بوو بەسەر کڵێسای ڕۆژھەڵات و کڵێسای ڕۆژئاوا. ڕۆژھەڵات دەڵێت لەسەر یەک سروشت، ڕۆژاواش لەسەر دوو سروشتی تەواو دەڵێت، خودایی و مرۆیی وە کڵێسای ئەنتاکیا(کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی)، لە بەرامبەردا، کاریگەری ئەم دابەشبوونە لەسەر بوو، بۆیە ھەندێک لەگەڵ ڕۆژھەڵات ئۆرتۆدۆکسی سوریانی بوون، و لەگەڵ ڕۆژئاوا مارۆنیەکان بوون، لە پێوەندی لەگەڵ دەروێشەکانی دێری سانت مارۆن لە ئاپامیا، سەرکردەکانی ئایینی خەلقیدون.<ref> http://www.10452lccc.com/essaf/maronites.essaf9.2.06.htm </ref> == باوەڕی کڵێسا == کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی دان بە سێ ئەنجومەنی گشتگیردا دەنێت: ئەنجومەنی نیقیا ٣٢٥ زایینی، ئەنجومەنی قوستەنتینیە ٣٨١ زایینی، ئەنجومەنی ئەفسوس ٤٣١ زایینی، دان بە ھەموو ئەو شتانەدا دەنێت کە لەلایەن ئەو باوکانەوە پەسەندکراون کە ئەو ئەنجومەنانەیان بەڕێوەبردووە، ئەنجومەنی ئەفسوس دوا ئەنجومەنی گشتگیرە. واتە دان بە شەرعییەتی ئەنجومەنەکانی دواتردا نانێت، بە تایبەت ئەنجومەنی خەلقیدون لە ساڵی ٤٥١ی زایینیدا، دوای ئەوان تۆمەتبار کرا بە بیدعە و بیدعەی مۆنۆفیزی لە باوەڕدا و ئەوەش بۆ مەبەستی تەنیا سیاسی بوو، دەوڵەتی بیزەنتین دەیویست دەسەڵاتی کاتی و مەعنەوی خۆی بەسەر [[سورییەکان]] و قیبتییەکاندا بسەپێنێت، ئەمەش لەلایەن بەشێکی زۆری ئەو دوو گەلەوە بە توندی ڕەتکرایەوە، ئەمەش بووە ھۆی دابەشبوونی کەنیسەکە لە سەدەی پێنجەمی زایینیدا. کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی بەدرێژایی ساڵان خەباتی کردووە بۆ پاراستنی وێنەی ئەو باوەڕەی کە [[مەسیح]] لە خودایی خۆیدا تەواو و بێ کەموکوڕییە. وە تەواو لە مرۆڤایەتی خۆیدا، و کە ئەم دوو سروشتە لە یەک سروشتدا یەکدەگرن، کە بریتییە لە "سروشتی جەستەبوونی وشە". بۆیە ئۆرتۆدۆکسی سریانی باوەڕیان بە دوو سروشت ھەیە: "ئیلاھی" و "مرۆڤایەتی" و بەبێ تێکەڵاو و تێکەڵاو و گۆڕان یەکدەگرن و ئەم دوو سروشتەش "بۆ ساتێک لەیەکتر جیا نەبوونەوە، نەک بۆ توروکاندنی چاوێک . ئەم کڵێسایە باوەڕەکەی لەگەڵ کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی قبتی و کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ئەرمەنستان و کەنیسەی ئەسیوپیا ھاوبەشە. ئەم کەنیسانە پێیان دەوترێت کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات یان کەنیسەی غەیرە خەلقیدون. == زمانی کڵێسای سوریانی == [[پەڕگە:ܐܒܘܢ ܕܒܫܡܝܐ, ܨܠܘܬܐ ܡܪܢܝܬܐ.jpg|وێنۆک|ئەو کتێبەی باوکمان کە عیسا فێری کردووە شوێن بکەوێت، بە زمانی ئارامی نووسراوە، ئەو زمانەی بۆ یەکەمجار دەخوێندرێتەوە]] لە سەرەتای ئاینی [[مەسیحییەت]]دا [[زمانی سوریانی]] (ئارامی) لە ڕۆژھڵاتی کۆندا بەربڵاو بوو، بەڵکو بەسەدان ساڵ پێش ھاتنی [[مەسیح]] زمانێکی نێودەوڵەتی بوو، لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا وەک چۆن [[زمانی ئینگلیزی]] بۆ مامەڵە دیپلۆماسییەکانی نێوان پاشاکان، ئاسان بە کاردەھێنرێت زمانێکی پراکتیکی لە نێوان بازرگانان و لە بوارەکانی تردا. زمانی ناوەوەی [[شام]] لەلایەن خەڵکی [[ئەنتاکیا]]وە قسەی پێ دەکرا، ئەمە جگە لە [[زمانی یۆنانی]] ( ئەنتاکیا شارێکی یۆنانی بوو). ھەروەھا ئەو زمانە بوو کە [[جوو]]ەکان قسەیان پێدەکرد، بەو پێیەی جێگەی زمانی عیبرییەکەی گرتەوە، کە وردە وردە لەبیریان چووەوە لە ماوەی دەربەدەری بوونیان بۆ بابل لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین. وە تەنھا لە نوێژ و خوێندنەوەی کتێبە پیرۆزەکانیاندا زمانی عیبری بەکاردەھێنا. زانراوە کە [[مەسیح]] بە زمانی ئارامی قسەی کردووە، بەو پێیەی زمانێکی باو بوو کە لە ژیانی ڕۆژانەدا لە نێوان [[جوو]]ەکاندا بەکاردەھێنرا. ھەروەھا [[زمانی سوریانی]] لە سەرەتای ئایینی [[مەسیحییەت]]ەوە وەک زمانێکی کردەوەی ئایینی لە کڵێسادا بەکاری ھێناوە. ھەروەھا باوکانی کڵێسای سرویانی کتێبە زانستی و ئاینییەکانیان تێدا نووسیوە، ھەروەھا کتێبی پیرۆزیان بە چەند وەرگێڕانێک گواستۆتەوە بۆ [[زمانی سوریانی]] کە گرنگترینیان کتێبی پێشیتا (سادە)یە، ھەروەھا وەریانگێڕاوە بۆ چەندین زمان، [[زمانی عەرەبی]] و [[زمانی فارسی]] و [[مالەیالم]] کە زمانی میللەتی باشووری [[ھیندستان]]ە. خەڵکی ئەم کڵێسایە لە ھەموو شوێنێک تا ئێستاش نوێژە ڕێوڕەسمیەکانیان بە [[زمانی سوریانی]] ئەنجام دەدەن، جگە لە زمانە نەتەوەییە ناوخۆییەکانیان. لە نێوان [[زمانی عەرەبی]] و [[زمانی سوریانی]]دا لێکچوونێک ھەیە، بۆ نموونە: * ܐܒܐ آبو بە سوریانی = أب بە عەرەبی * ܐܬܪܚܡ أتراحام بە سوریانی = یترحم بە عەرەبی * ܙܪܥܬܐ زروعتو بە سوریانی = زراعة بە عەرەبی زمانی سوریانیش کاریگەری زۆری لە سەر [[زمانی عەرەبی]] ھە بوو. لەبەرئەوەی ھەردوو زمانەکە سامین.<ref> http://aramean-dem.org/ </ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{جەماوەرناسیی سووریا}} {{دەشتی نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|مەسیحییەت|ئایین|عێراق|ھیندستان|تورکیا|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Syriac Orthodox Church}} [[پۆل:مەسیحییەت|*]] [[پۆل:چاندی ڕۆژاوایی]] [[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١ەم]] [[پۆل:ئایینە ئیبراھیمییەکان]] [[پۆل:مەسیحیەت]] [[پۆل:کڵێساکان]] jlj7wj3q9oavkm06brj83jeqsrrics1 0 219625 1583332 1583015 2026-05-12T12:07:22Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583332 wikitext text/x-wiki ئەمە کاتھێڵێک لە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانە سەرتاسەرییەکانی ئێران]]ە لە دژی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]]. ئەم خۆپیشاندانانە بەھۆی [[کوژرانی ژینا ئەمینی|کوژرانی]] [[ژینا ئەمینی]] ڕوویدا کە لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢دا بەھۆی ئەشکەنجە و لێدان لەلایەن پۆلیسەوە گیانی لەدەستدا. == ئەیلوول == === ١٦ی ئەیلوول === چەند کاتژمێرێک دوای مردنی ژینا ئەمینی، کۆمەڵە خەلکێک بۆ ناڕەزایەتی دەربرین بەرامبەر بە کوشتنی ژینا لە نزیک نەخۆشخانەی کەسار گردبوونەوە، دروشمی وەک «مردن بۆ دیکتاتۆر»، «[[عەلی خامنەیی|خامنەیی]] بکوژە»، «سوێند بە خوێنی مەھسا ئێران ئازاد دەبێت» و چەند دروشمێکیتر دژی دەزگا حکوومییەکانی ئێران دەگوترانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran: Anti-government protests likely in cities nationwide through at least late September|ناونیشان=https://crisis24.garda.com/alerts/2022/09/iran-anti-government-protests-likely-in-cities-nationwide-through-at-least-late-september|وێبگە=crisis24.garda.com|زمان=en}}</ref> === ١٧ی ئەیلوول === لە دوای بەخاکسپاردنی ژینا لە زیدی خۆی لە [[سەقز]] لەو ڕوژەدا خۆپێشاندانیکی بەرفراوان کرا لە [[سنە]] و سەقز، کە حکوومەتی ئێران زۆر بە درندانە ھێزی بەکارھێنا بۆ بڵاوەپێکردنی خۆپێشاندەران. نووسراوەکەی سەر بەردی گۆری ژینا بووە دروشمی ناڕەزایەتییەکان، «ژینا گیان تونامری ناوت دەبێتە ڕەمز».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The message written on the stone above Mahsa Amini's grave: You don't die, your name becomes a symbol|ناونیشان=https://www.iranintl.com/202209170284|وێبگە=www.iranintl.com|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Minnesota vigils mourn Mahsa Amini, whose death sparked protests in Iran|ناونیشان=https://www.mprnews.org/story/2022/09/23/minnesotans-gather-to-mourn-mahsa-amini-protest-repression-in-iran|وێبگە=MPR News|زمان=en}}</ref> === ١٨ی ئەیلوول === بۆ جارێکی دیکە خەلکی شاری [[سنە]] و [[مەھاباد]] بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین ڕژانە سەر شەقامەکان و دروشمی وەک «مردن بۆ دیکتاتۆر»، «مردن بۆ [[عەلی خامنەیی|خامنەیی]]»یان وتەوە. کۆمەڵێک ژن بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین حیجابەکانیان داکەند، ھێزە ئەمنییەکان بۆ بڵاوەپێکردنی خۆپێشاندەران تەقەیان لە خەلکەکەکرد. ژمارەیەک لە قوتابیانی زانکۆی تاران گردبوونەوەیەکی ناڕەزایی بەڕێوەبرد. لە [[تاران]] و [[مەشھەد]] ھێزە ئەمنییەکان خرانە حالەتی ئامادەباشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[Demonstrations in Sanandaj, Mahabad and Karaj protesting the Death of Mahsa Amini; Wide-Spread Reactions Continue|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/protest-hijab-mandatory-iran/32039758.html|وێبگە=www.radiofarda.com|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mehsa Amini; The second night of protests in Sanandaj and Raisi's contact with Amini's family|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran-62946128|وێبگە=BBC News|زمان=fa}}</ref> === ١٩ی ئەیلوول === لە ١٩ی ئەیلوولدا خزمەتگوزاری ئینتەرنێت و مۆبایل لە ناورەڕاستی تاران پچڕا. بەپێی گرتە ڤیدیۆیییەکانی سۆشیال میدیا، خۆپیشاندان لە ناوەندی شاری تاران و شاری [[ڕەشت]] و ناوەندی شاری [[ئەسفەھان]] و لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یش بەردەوام بووە. لە [[پارێزگای کوردستان]] سێ خۆپیشاندەر لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Protests Against Woman’s Death in Hijab Case Spread to 16 Provinces|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/iran-protests-against-woman-s-death-in-hijab-case-spread-to-16-provinces-/6756363.html|وێبگە=VOA|زمان=en}}</ref> گەنجێکی کوردی تەمەن ٢٣ ساڵ بە ناوی [[فەرجاد دەروێشی]] لە شاری [[ورمێ]] لەلایەن پۆلیسەوە کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Death of protesters in September; Farjad Darvishi was killed by security forces|ناونیشان=https://kurdpa.net/en/news/death-of-protesters-in-september-farjad-darvishi-was-killed-by-security-forces|وێبگە=Kurdpa|زمان=ku-Arab}}</ref> === ٢٠ی ئەیلوول === بەپێی ڕاپۆرتی [[دەنگی ئەمریکا]]، لە کۆی ٣١ پارێزگای ئێران لانیکەم شازدەیان خۆپیشاندانیان کردووە، لە شاری [[ساری]] خۆپیشاندەران وێنەی ئایەتوڵڵا دەسوتێنن. لە شاری [[کرماشان]] کچە خۆپیشاندەرێک لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە کوژرا، لە پارێزگای کوردستان و ورمێش سێ کەس کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranian women burn their hijabs as hundreds protest death of Mahsa Amini|ناونیشان=https://www.cnn.com/2022/09/21/middleeast/iran-mahsa-amini-death-widespread-protests-intl-hnk/index.html|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran unrest: Women burn headscarves at anti-hijab protests|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-62967381|وێبگە=BBC News|زمان=en}}</ref> === ٢١ی ئەیلوول === ژنانی شاری [[ساری]] وەک ناڕەزایەتییەک حیجابەکانیان دەسووتێنن. بەگوتەی [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی]] لە ٢١ی ئەیلوول بەگشتی ١٠ خۆپیشاندە لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە کوژراون، کە ٨ کەس لەو کوژراوانە پشتڕاستکردووتەوە. ھەروەھا ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی ئیدانەی بەکارھێنانی تەقەمەنییە نایاسایییەکان کرد، کە لە دژی خۆپیشاندەران بەکارھێناون وەک تەقەمەنی باڵندە کوژو تەقەمەنییەکانیتر. خزمەتگوزاری ئینتەرنێت و مۆبایل لە ئێران سنووردارکراون و لە ھەندێک شوێن بەتەواوی براون. وەک پشگیرییەک بۆ خۆپیشاندەرانی ئێران، لە وڵاتانی [[کەنەدا]]، [[ئیتالیا]]، [[سوێد|سوید]]، [[تورکیا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] خۆپیشاندان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Internet restricted in Iran as protests spread|ناونیشان=https://www.abc.net.au/news/2022-09-22/internet-restricted-in-iran-as-protests-spread/101464480|وێبگە=ABC News|زمان=en-AU}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranian Football Star Calls On Army To Side With People In Protests|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202209221434|وێبگە=Iran International|زمان=en}}</ref> === ٢٢ی ئەیلوول === خۆپیشاندەران لە تاران و شارەکانی دیکە بنکەی پۆلیس و ئۆتۆمبێلیان سووتاند. سەرەڕای پچڕانی بەرفراوانی ئینتەرنێت لە سەرانسەری ئیران، خۆپیشاندانەکان بەردەوام بوون. بە پێ ڕێکخراوی ناحکومی مافی مرۆڤی ئێران کە بنکەکەی لە [[ئۆسلۆ]]یە، لانیکەم ٣١ کەسی مەدەنی کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran protests rage as Mahsa Amini's father says authorities lied about her death|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2022/09/22/middleeast/iran-protests-mahsa-amini-father-internet-blackout-intl-hnk/index.html|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mobile internet disrupted in Iran during protests - Netblocks|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/mobile-internet-disrupted-iran-during-protests-netblocks-2022-09-22/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Death toll rises amid unrest over woman's death in police custody|ناونیشان=https://www.euronews.com/2022/09/22/mahsa-amini-protester-death-toll-rises-amid-unrest-in-iran-over-womans-death-in-police-cus|وێبگە=euronews|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Parisa|دوایین١=Hafezi|سەردێڕ=Iran's Raisi warns against 'acts of chaos' over Mahsa Amini's death|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-protesters-set-fire-police-station-unrest-over-womans-death-spreads-2022-09-22/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ٢٣ی ئەیلوول === ناڕەزایەتییەکان لە تاران و ڕۆژھەڵاتی کوردستان و شارەکانیتر بەردەوام بوون، لە کاتی خەوتن شەڕێکی سەخت لە ئەسفەھان بووە. لە شاری تاران و مەشھەد و شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان زانکۆیەکان داخران. لە شاری [[شنۆ]] دوای چەند ڕۆژێک لە خۆپیشاندان و پێکدادانی زۆر قورس، خۆپیشاندەران شارەکەیان کۆنترۆڵ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranian government denies losing control in face of anti-veil protests|ناونیشان=https://atalayar.com/en/content/iranian-government-denies-losing-control-face-anti-veil-protests|وێبگە=Atalayar|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220924173407/https://atalayar.com/en/content/iranian-government-denies-losing-control-face-anti-veil-protests|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The virtualization of some Iranian universities; Boycott of virtual classes by some students of Tehran University|ناونیشان=https://www.iranintl.com/202209238546|وێبگە=www.iranintl.com|زمان=fa}}</ref> لەھەمان ڕۆژدا ھەزاران کەس لە چەندین شاری ئێران بەشدارییان لە گردبوونەوەکانی لایەنگری حکوومەت کرد بۆ ئیدانەکردنی ئاژاوە و پشتیوانی لە حیجاب، دروشمی «مردن بۆ ئەمریکا»، «مردن بۆ ئیسرائیل» وتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran marchers call for execution of anti-government protesters|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/23/iran-reportedly-arrests-journalist-activist-mahsa-amini-protests|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pro-government rallies held in Iran amid mass protests|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-middle-east-tehran-fe87c437becc7060075695b87e07a33d|وێبگە=AP NEWS|زمان=en}}</ref> === ٢٤ی ئەیلوول === [[پەڕگە:Solidarity with Iranian Protests (52381987817).jpg|وێنۆک|250px|خۆپیشاندانی مێلبۆرن بۆ پاڵپشتیکردنی خۆپیشاندانەکانی ناوخۆی وڵات]] خۆپیشاندانە قورسەکان لە شاری شنۆ بەردەوام بوو. ھەروەھا لە [[شیراز]] و تاران و زانکۆی تاران ناڕەزایەتییەکان بەردەوام بوون. ئێرانییەکانی دانیشتووی دەرەوەی وڵات لە شارە جیاوازەکانی جیھان وەک [[ھەولێر]] و [[بەرلین]] و [[شتوتگارت]] و [[مێلبۆرن]] ڕێپێوانیان کرد بۆ پشتیوانی لە گەلی ئێران. لە [[پارێزگای گێڵان|پارێزگای گیلان]] میلیشیاکانی [[بەسیج]] ٧٣٩ کەسیان دەستگیرکرد کە لانیکەم ٦٠ ژنیان تێدابوو، لە [[کرمان]]یش دەست بە دەستگیرکردنی خۆپیشاندەران کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Arrest of 739 rioters in Gilan/ discovery of all types of cold and firearms from the rioters|ناونیشان=http://roozplus.com/fa/news/265818/دستگیری-۷۳۹-‌اغتشاشگر‌-در-گیلان-کشف-انواع-سلاح-گرم-و-سرد-از-آشوبگران|وێبگە=roozplus.com|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=http://roozplus.com/fa/news/265818/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DB%B7%DB%B3%DB%B9-%E2%80%8C%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1%E2%80%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B4%D9%88%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Protests Erupt Around The World Following Death Of Mahsa Amini While In Custody In Iran|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/protests-iran-amini-death-hijab-berlin-athens-spain-italy-new-york-canada/32047803.html|وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish protesters rally in Erbil over Mahsa Amini's death|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/kurdish-protesters-rally-erbil-over-mahsa-aminis-death-2022-09-24/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref>ڕۆژنامەی [[نیویۆرک تایمز]] بڵاوی کردەوە کە ھێزە ئەمنییەکان لە چەند شارێکدا تەقەیان لە قەرەباڵغییەکان کردووە. زیاتر لە یازدە ڕۆژنامەنووس دەستگیرکراون، لەناویاندا ڕۆژنامەنووس نیلوفەر حەمیدی، ئەو پەیامنێرەی کە لە سەرەتادا چیرۆکی ژینا ئەمینی بڵاوی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran protests surge to dozens of cities - The Spokesman-Review|ناونیشان=https://www.spokesman.com/stories/2022/sep/24/iran-protests-surge-to-dozens-of-cities/|وێبگە=www.spokesman.com}}</ref> === ٢٥ی ئەیلوول === سەرەڕای پچرانی ئینتەرنێت و زیادکردنی ھێزە ئەمنییەکان بۆ کپکردنی خۆپیشاندەران بەڵام خۆپیشاندان لە تاران و ڕۆژھەڵاتی کوردستان و شارەکانیتر بەردەوام بوو. ھەروەھا ناڕەزایەتی لە دژی حکوومەتی ئێران لە شارە جیاوازەکانی جیھان وەک [[لەندەن]] و [[بروکسێل|برۆکسل]] و [[نیویۆرک]] بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Farnaz|دوایین١=Fassihi|سەردێڕ=Iran Protests Surge to Dozens of Cities|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2022/09/24/world/middleeast/iran-protests.html|وێبگە=The New York Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran protests: Raisi to 'deal decisively' with widespread unrest|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63021113|وێبگە=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Protests spread in Iran as President Raisi vows to crack down|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/24/protests-spread-in-iran-as-president-raisi-vows-to-crack-down|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Young Iranians are rising up against decades of repression -- arguably bolder than ever|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2022/09/24/middleeast/mahsa-amini-death-iran-internet-un-investigation-intl-hnk/index.html|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> === ٢٦ی ئەیلوول === ناڕەزایەتییەکان لە شارەکانی وەک [[تاران]]، [[تەورێز|تەبرێز]]، [[یەزد]]، [[قوروە]]، [[سنە]]، [[بۆرازجان]] و [[کەرەج]] بەردەوام بوون. ئێرانییەکان لە دەرەوەی وڵات لە وڵاتانی وەک [[کەنەدا]]، [[ئیسپانیا]] و [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] بۆ پشتیوانی لە خەڵکی ناوخۆی ئێران ناڕەزایەتیان دەربڕی. خوێندکارانی پزیشکی ددانی زانکۆی تەبرێز بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە دەستبەسەرکردنی خوێندکاران لەلایەن پۆلیسی حکوومەتی ئێرانەوە گردبوونەوە و دروشمیان بەرزکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Protests Flare for 10th Night as Tensions With West Grow|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/iran-protests-flare-for-10th-night-as-tensions-with-west-grow-/6763334.html|وێبگە=VOA|زمان=en}}</ref> === ٢٧ی ئەیلوول === لە ژمارەیەک شاردا پێکدادان لە نێوان پۆلیسی ئاژاوەگێڕان و ھێزە ئەمنییەکان و خۆپیشاندەران بەردەوام بوو. ڕاڤینا شەمداسانی، وتەبێژی [[نووسینگەی کۆمیسیارانی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ]]، داوای لە سەرکردایەتیی ڕۆحانییەکانی ئێران کرد کە "ڕێز لە مافی ئازادی بیروڕا، خوپیشاندانی ئاشتیانە و بگرن". شەمداسانی ئاماژەی بەوەشکرد، ڕاپۆرتەکان دیاری دەکەن کە "سەدان کەسیش دەستگیرکراون، لەنێویاندا داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ، پارێزەر، چالاکوانی کۆمەڵگەی مەدەنی، و لانیکەم ١٨ رۆژنامەنووس"، ھەروەھا "ھەزاران کەس لە ماوەی ١١ رۆژی رابردوودا بەشداری خۆپیشاندانەکانی دژە حکومەت بوون لە سەرتاسەری وڵاتدا". ھێزەکان لە ھەندێک کاتدا بە تەقە وەڵامیان داوەتەوە". ئەنجومەنی ڕێکخستنی کرێکارانی گرێبەستی نەوت ھۆشداری دایە حکوومەت کە ئەگەر سەرکوتکردنی خۆپیشاندەران بەردەوام بێت، ئەوا مانگرتن دەکەن، ھەنگاوێک کە دەتوانێت کەرتی نەوتی ئێران کە بەشێکی سەرەکی ئابوورییە پەکبخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran protests: Death toll rises to 76 as crackdown intensifies - rights group|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63047363|وێبگە=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Parisa|دوایین١=Hafezi|سەردێڕ=Iran security forces clash with protesters over Amini's death|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-security-forces-clash-with-protesters-over-aminis-death-2022-09-27/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> مافی مرۆڤی ئێران ڕای گەیاند کە ھێزە ئەمنییەکان ڕاستەوخۆ تەقە لە خۆپیشاندەران دەکرد. ئێران ھەواڵی دەستبەسەرکردنی فاعیزە ھاشمی کچی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] بڵاوکردەوە کە لە ساڵانی ١٩٨٩ تا ١٩٩٧ سەرۆک کۆماری ئێران بووە. === ٢٨ی ئەیلوول === پۆلیسی ئئێران لە گۆڕەپانە سەرەکییەکانی تاران جێگیرکران بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو کەسانەی کە دروشمی «مەرگ بۆ دیکتاتۆر» دەڵێنەوە. ناڕەزایەتییەکی ھاودەنگی لە [[براندنبێرگ تۆر]] لە [[بەرلین]]، نزیکەی ١٨٠٠ کەس بەشدارییان تێدا کرد، لەنێویاندا دۆرۆتی بار، سیاسەتمەداری [[یەکیەتیی سۆسیال مەسیحی]] و [[پێگا فێریدۆنی]] خانمەکتەری ئێرانی-ئەڵمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Parisa|دوایین١=Hafezi|سەردێڕ=Iran president says Amini's death is 'tragic incident', but 'chaos' unacceptable|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-nationwide-protests-pile-pressure-state-2022-09-28/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ٢٩ی ئەیلوول === ناڕەزایەتییەکان لە چەند شارێکی سەرتاسەری ئێران بەردەوام بوون. پۆلیسی تاران [[شێروین حاجیپوور]] گۆرانیبێژی ئێرانی دەستگیرکرد، کە گۆرانییە ناودارەکەی بە ناوی [[بەرایێ]] لە یەک ڕۆژدا زیاتر لە ٤٠ ملیۆن بینەری لە ئینستیگرامدا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran protests over young woman's death continue, human-rights group says at least 83 people killed|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-protests-over-young-womans-death-continue-83-said-killed-2022-09-29/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ٣٠ی ئەیلوول === لە [[زاھیدان]] پۆلیسی ئێران لە کاتی نوێژی ھەینیدا تەقەی لە خەڵکی مەدەنی کرد، پێدەچێت تاکە توندوتیژترین ڕووداوی خۆپیشاندانەکان بێت، تا ٩٦ کەس کوژران و ژمارەیەکی زۆریش بریندار بوون دوای ئەو ناڕەزایەتیانەی کە بەھۆی ئەو ھەواڵانە سەریھەڵدا سەبارەت بە بەرپرسێکی پۆلیس کە دەستدرێژی سێکسی کردووەتە سەر کچێکی تەمەن ١٥ ساڵ لە [[چابەھار]]. ئەو کەسانەی لە بنکەی پۆلیس گردبوونەوە بۆ داوای سزادانی تاوانبارەکە لەلایەن ھێزە ئەمنی و سەربازییەکانەوە لەسەر زەوی و لەلایەن کۆپتەرێکەوە لە ئاسمانەوە کرانە ئامانج، لە کاتی خوپیشاندانەکەدا بنکەی پۆلیس سووتێندرا. ئاژانسی ھەواڵی چالاکوانی مافی مرۆڤی ئۆپۆزسیۆن مەزەندەی کردووە کە ژمارەی قوربانیانی پشتڕاستکراوی ھێرشەکەی زاھیدان لانیکەم بۆ ٩٦ کەس بەرزبووبووەوە. لە ڕاپۆرتێکی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی لە ٦ی تشرینی یەکەمدا دەرکەوتووە کە ھێزەکانی حکوومەت "بە شێوەیەکی نایاسایی بە ڕاستەوخۆ تەقە و گوللەی کانزا و گازی فرمێسکڕێژیان لە شوێنی نوێژکەرانی مزگەوتی گەورەی زاھیدان کردووە، لەنێویاندا منداڵان و کەسانی بەتەمەن، کە ھێشتا نوێژی ھەینییان ئەنجام دەدا”. ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی دانی بەوەدانا کە "کەمینەیەکی خۆپیشاندەران بەردیان بەرەو بنکەی پۆلیس فڕێداوە"، بەڵام ھیچ بەڵگەیەکی نەدۆزییەوە کە "ڕەوایەتی بە بەکارھێنانی ھێزی کوشندە بکات". ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی زیاتر ڕایگەیاند کە "زۆرێک لە قوربانییە کوژراوەکان ڕووبەڕووی دوور لە ھێزە ئەمنییەکان بوونەتەوە و ھیچ ھەڕەشەیەکی نزیکیان دروست نەکردووە". ھێرشەکە بە شێوەیەکی بەرفراوان ناوی "ھەینی خوێناوی" لێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran: At least 82 Baluchi protesters and bystanders killed in bloody crackdown|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/10/iran-at-least-82-baluchi-protesters-and-bystanders-killed-in-bloody-crackdown/|وێبگە=Amnesty International|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Friday Imam Confirms Rape of a 15-Year-Old Girl by Police Chief|ناونیشان=https://iranwire.com/en/provinces/107985-friday-imam-confirms-rape-of-a-15-year-old-girl-by-police-chief/|وێبگە=iranwire.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Black Friday in Zahedan: Dozens of Dead, Hundreds of Injured|ناونیشان=https://iranwire.com/en/politics/108169-black-friday-in-zahedan-dozens-of-dead-hundreds-of-injured/|وێبگە=iranwire.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘Women, life, liberty’: Iranian civil rights protests spread worldwide|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/01/women-life-liberty-iranian-civil-rights-protests-spread-worldwide|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> == تشرینی یەکەم == === ١ی تشرینی یەکەم === ناڕەزایەتی لە وڵاتانی جیھان بۆ ھاوسۆزی لەگەڵ ناڕەزایەتییەکان لە ئێران بەڕێوەچوو. لەژێر دروشمی «ژن، ژیان، ئازادی» خۆپیشاندان لە زۆرێک لە شارە گەورەکاندا ئەنجامدرا، لەوانە [[ئۆکلاند]]، [[لەندەن]]، [[مێلبۆرن]]، [[نیویۆرک]]، [[لۆس ئانجلەس]]، [[پاریس]]، [[ئۆتاوا]]، [[سانت جۆن]]، [[مۆنتریال]]، [[ڕۆما]]، [[سێئول|سیئۆل]]، [[ستۆکھۆڵم]]، [[سیدنی]] و [[زوریخ]]. بەپێی ئامارەکانی پۆلیسی ناوچەیی یۆرک، زیاتر لە ٥٠ ھەزار کەس بەشدارییان لە خۆپیشاندان کردووە لە گردی ڕیچمۆند لە نزیک [[تۆرۆنتۆ]]. لە تاران دەسەڵاتدارانی ئێران بە مەبەستی بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندەرانی زانکۆی ئازادی ئیسلامی فیشەکیان بە ئاسمانەوە تەقاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=At Least 92 Killed In Iran Crackdown On Anti-Hijab Protesters: NGO|ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/at-least-92-killed-in-iran-crackdown-on-anti-hijab-protesters-ngo-3397192|وێبگە=NDTV.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Demonstrators in Canadian cities call for change in Iran after Mahsa Amini's death|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/canada-demonstrations-mahsa-ali-1.6603136|وێبگە=CBC}}</ref> === ٢ی تشرینی یەکەم === خۆپیشاندانەکان بەردەوام بوون و دەوترێت پۆلیس لە کەمپی [[زانکۆی سەنعەتیی شەریف]] تەقەیان لە قوتابیان کردووە. ھەندێک لە قوتابییەکان لەلایەن پۆلیسەوە دەستبەسەر کران. ھەروەھا لایەنگرانی خۆپیشاندانەکانی ئێران لە شارەکانی جیھان بەردەوام بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Thousands Around Globe March in Support of Iran Protests|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/thousands-around-globe-march-in-support-of-iran-protests/6772819.html|وێبگە=VOA|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Death to the dictator!' Protests spread at universities across Iran|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-718780|وێبگە=The Jerusalem Post}}</ref> === ٣ی تشرینی یەکەم === [[عەلی خامنەیی]] لە یەکەم لێدوانیدا لە دوای سەرھەڵدانی ناڕەزایەتییە بەربڵاوەکانەوە، ئەو نائارامییە و خوپیشاندانانە بە ئاژاوە و پیلانێکی بیانی خستە ڕوو. ھەروەھا وتی «بەڕاشکاوی دەڵێم کە ئەم ئاژاوەگێڕانە و ئەم نائەمنییە دروستکرا بووە لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]]، کە لەلایەن ئەوانەوە مووچەیان پێدەدرێت و ھەندێک ئێرانی [[خیانەتکار]] لە دەرەوەی وڵات یارمەتیان داون».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Maziar|دوایین١=Motamedi|سەردێڕ=Iran’s Khamenei blames Israel, US in first comments on protests|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/3/irans-khamenei-blames-israel-us-in-first-comments-on-protests|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref> بی بی سی نیووز بە بەڵاوکردنەوەی ڤیدیۆکان کە نیشانیان دا کچانی قوتابخانە ھەرزەکار لە چەندین شاردا بەشداری لە خۆپیشاندانەکان دەکەن، باڵاپۆشەکانیان لابردووە و دروشمی دژە حکوومەت دەڵێنەوە. لە گرتەیەکی ڤیدیۆیی کە لە سۆشیال میدیادا بڵاوکراوەتەوە، دەرکەوتووە کۆمەڵێک کچی قوتابخانە لە شاری کەرەج بەرپرسێکی پەروەردەیان بە زۆر لە قوتابخانەکەیان دەردەکەن. لە شوێنەکانی دیکەی کەرەج و لە سنە کچانی قوتابخانە بەبێ حیجابیان لە شەقامەکاندا ڕێپێوانیان دەکرد و دروشمی کوردییان دەوتەوە. لە شیراز کچانی قوتابخانە لەکاتی دروشمی «مەرگ بۆ دیکتاتۆر» بە ئاماژەکردن بە خامنەیی، ھاتوچۆیان لەسەر ڕێگایەکی سەرەکی داخست. ھەروەھا کچانی قوتابخانە لە [[سەقز]] ناڕەزایەتیان دەربڕی. وێنەیەک کە لە سۆشیال میدیادا بڵاوکرایەوە، دەرکەوت کە کۆمەڵێک کچی قوتابخانە پەنجەی ناوەڕاستیان بەرزکردەوە بۆ وێنەیەکی خامنەیی و خومەینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran: Teen protester Nika Shakarami's body stolen, sources say|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63128510|وێبگە=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=James|دوایین١=Rothwell|سەردێڕ=Iranian schoolgirls give clerical leaders the finger as they join uprising against the regime|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/10/04/iranian-schoolgirls-give-clerical-leaders-finger-join-uprising/|وێبگە=The Telegraph}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranian schoolgirls take up battle cry as protests continue|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/04/iranian-schoolgirls-take-up-battlecry-as-protests-continue|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran schoolgirls remove hijabs in protests against government|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63128184|وێبگە=BBC News}}</ref> === ٤ی تشرینی یەکەم === خۆپیشاندان لە ناوەندی شارەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بەردەوام بووە، لە گرتەی ڤیدیۆیەکان دیارە کە ئێران بە ھێزێکی زۆر و تانک و چەکی قورسەوە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەڵاوبوونەتەوە. [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] سەرۆک کۆماری ئێران وتارێکی پێشکەش کرد و داوای یەکڕیزی کرد وێڕای دووپاتکردنەوەی بانگەشەی پێشووی خامنەیی بۆ دەستێوەردانی دەرەکی. شێروین حاجیپوور گۆرانیبێژی ئۆپۆزسیۆن بە کەفالەت ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran's president tries to assuage anger as protests continue|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-middle-east-dubai-united-arab-emirates-ali-khamenei-5f0c742d8d84316a9acd886a701df780|وێبگە=AP NEWS|زمان=en}}</ref> === ٥ی تشرینی یەکەم === ھێزە ئەمنییەکانی ئێران لە زانکۆکان لە چەند شارێکدا جێگیرکراون، لەوانە ورمێ، تەبرێز، ڕەشت و تاران. خانمەکتەرە فەرەنسییەکان لەوانە جوولیێت بینۆش و ئیزابێل ھاپەرت وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە مردنی ئەمینی قژیان بڕییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Geert De|دوایین١=Clercq|سەردێڕ=French actresses cut hair in protest over Mahsa Amini's death|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/french-actresses-cut-hair-protest-over-mahsa-aminis-death-2022-10-05/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Parisa|دوایین١=Hafezi|سەردێڕ=Iranian police deploy at universities as unrest over Mahsa Amini's death churns on|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/iran-summons-british-envoy-alleging-uk-meddling-unrest-2022-10-05/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ٨ی تشرینی یەکەم === خۆپیشاندانی سەرتاسەری پێش نیوەڕۆ دەستی پێکرد. لە زانکۆی ئەلزەھرە، سەروکی ئێران ڕەئیسی لە شوێنێکی ناو کەمپەکەدا وێنەیەکی گرووپی گرت، لەکاتێکدا ژنانی ناڕازی لە شوێنەکانی دیکەی کەمپەکە ھاواریان کرد «مەرگ بۆ ستەمکار». لە سەقز و سنە خۆپیشاندانی ناڕەزایەتی بەڕێوە چوو و لە شاری سنە پیاوێک لە پشت سووکانەکەیەوە کوژرا لە ڵایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە. لە گرتەیەکی ڤیدیۆیی ژنێک لە مەشھەد بە گوللە کوژرا، ھەروەھا لە تاران، ئەسفەھان، کەرەج، شیراز و تەبرێز ناڕەزایەتییەکان بەڕێوەچوون. لە سەقز، سنە، [[دیواندەرە]] و مەھاباد مانگرتن بەڕێوەچوو. لەگەڵ ھاتنە ناوەوەی ناڕەزایەتییەکان بۆ ھەفتەی چوارەم، ئاژانسە فەرمییەکانی حکوومەتی ئێران ھەوڵیان دا ناڕەزایەتییەکانی تاران کەم بکەنەوە، بەوەی کە تەنیا خۆپیشاندانی «سنووردار» ھەبووە، و ڕایان گەیاند کە بازاڕییەکان لە ترسی زیان، دوکانەکانیان داخستووە و ڕەتکردنەوە ئەوەی کە مانگرتنێک ھەبووبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Not afraid anymore': more violence as Iran protests enter fourth week - Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2022/10/not-afraid-anymore-more-violence-iran-protests-enter-fourth-week|وێبگە=www.al-monitor.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Coverage Of Nationwide Protests In Iran On October 8|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202210080138|وێبگە=Iran International|زمان=en}}</ref> پەخشێکی تەلەڤیزیۆنی ڕاستەوخۆی دەوڵەتی لەلایەن کۆمەڵێک خۆپیشاندەرەوە ھاک کرا کە خۆیان بە فارسی ناودەبرد لە پەککەوتنەکەدا وێنەیەکی خامنەیی دەرکەوتووە کە لەلایەن کۆمەڵێک چەقۆی سەرپۆشەوە کراوەتە ئامانج لەکاتێکدا بە بڵێسەی ئاگر دەورە دراوە، لەژێر نووسراوەکەدا دروشمی جۆراوجۆری کە ئاراستەی بینەرانی تەلەڤیزیۆن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=T. O. I.|دوایین١=staff|سەردێڕ=Hackers disrupt Iranian supreme leader on state TV with anti-regime message|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/hackers-disrupt-iranian-supreme-leader-on-state-tv-with-anti-regime-message/|وێبگە=www.timesofisrael.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hacktivist Group Disrupts State TV News With Antigovernment Message|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202210085084|وێبگە=Iran International|زمان=en}}</ref> === ٩ی تشرینی یەکەم === بەپێی ڕاپۆرتەکانی سۆشیال میدیا لە ناوخۆی وڵاتەوە، منداڵانی قوتابخانە لەناو قوتابخانە لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیرکراون و خراونەتە ناو ئۆتۆمبێلە ڤانەکانەوە بەبێ تابلۆی ئۆتۆمبێل. ھەروەھا سەرجەم قوتابخانە و ناوەندەکانی خوێندنی باڵا لە ناوچە کوردنشینەکانی ئێران داخران، ئەمەش نیشانەی نیگەرانی حکوومەتە سەبارەت بە ناکۆکی بەردەوام بەپێی ڕۆژنامەی [[گاردیان]]. خۆپیشاندان لە دەیان شاری سەرتاسەری وڵات بەردەوام بووە، سەدان کچی ئامادەیی و قوتابی زانکۆ بەشدارییان کرد، لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە بە گازی فرمێسکڕێژ و تەقەکردن وەڵامیاندایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Parisa|دوایین١=Hafezi|سەردێڕ=Protests grip Iran as rights group says 19 children killed|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/protests-continue-across-iran-rights-group-reports-19-minors-killed-2022-10-09/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran state TV hacked with image of supreme leader in crosshairs - Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2022/10/iran-state-tv-hacked-image-supreme-leader-crosshairs|وێبگە=www.al-monitor.com|زمان=en}}</ref> === ١٠ی تشرینی یەکەم === ناڕەزایەتییەکان لە سەرانسەری وڵات دژی حکوومەت بەردەوام بوون. بەپێی ڕۆژنامەی گاردیان، بەرپرسانی حکوومەت لە خەباتدان بۆ ئەوەی ھەڕەشەی مانگرتن لە ڵایەن کرێکاری کارگەکانی پترۆکیمیایی ئێرانەوە ڕابگرن، دروشمی «مەرگ بۆ دیکتاتۆر»یان وت، کە ڕۆژنامەی گاردیانی بە «پێشھاتێکی نەخوازراو بۆ ڕژێم» وەسف کرد. ڤیدیۆیەکی تویتەر بڵاوکرایەوە کە تێیدا دەیان کرێکاری نەوت ڕێگای وێستگەی پترۆکیمیایی [[بووشێھر]]یان داخستبوو، لە ھەمان کاتدا دروشمی «مەرگ بۆ دیکتاتۆر»یان دەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gunshots and blasts heard at Mahsa Amini protests in Iran|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/10/gunshots-mahsa-amini-protests-iran-death-police-custody-kurdish|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> بەو پێیەی ئێران زۆر پشت بە ھەناردەکردنی نەوتەکەی دەبەستێت، حکوومەت ھەوڵدەدات دڵنیابێت لەوەی کە بەرھەمھێنانی نەوت بەردەوام بێت، و ڕێگری بکات لە بڵاوبوونەوەی ئەم جۆرە ناڕەزایەتیانە لە نێوان کرێکارانی نەوتدا. بەپێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ھێنگاو، ھێزە ئەمنییەکان بە ڕێژەیەکی زۆر لە شارەکانی سنە، سەقز، دیواندەررە ھەڵکەوتوون. ھە نگاو ھە ڕوە ھا ڕایگە یاند کە لە ڕۆژی شە ممە ٨ی تشرینی یە کە مە و، لانیکە م ٥ ھاووڵاتیی کورد کوژراون و زیاتر لە ١٥٠ کە سیش برینداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Parisa|دوایین١=Hafezi|سەردێڕ=Iran toughens crackdown as some oil workers reported to join protests|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-intensifies-crackdown-kurdish-cities-unrest-persists-2022-10-10/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ١١ی تشرینی یەکەم === پێکدادان لە نێوان خۆپیشاندەران و ھێزە ئەمنییەکانی حکوومەت بەردەوام بوو. بەپێی ئاژانسی [[ڕۆیتەرز]]، لە گردە ڤیدیویەکان دەرکەوت کە حوکمەت تانکەکان دەگوازرێنەوە بۆ ناوچە کوردنشینەکان. دامەزراوەکانی وزە بۆ دووەم ڕۆژ بەھۆی مانگرتنەوە زیانیان بەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran state news agency denies reports of strike at Abadan refinery|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-state-news-agency-denies-reports-strike-abadan-refinery-2022-10-11/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran protests over woman's death persist despite crackdown|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-protests-over-womans-death-persist-despite-crackdown-oil-workers-strike-2022-10-11/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ١٢ی تشرینی یەکەم === گرووپەکانی مافی مرۆڤ کە سی بی ئێس نیووز ئاماژەی پێکردووە، تۆمەتباریان کردووە بەوەی کە سەدان منداڵ دەستبەسەر دەکرێن، زۆربەیان لە زیندانەکاندان، بەبێ ئەوەی دەستیان بگات بە پارێزەران و بەبێ ئەوەی دایک و باوکیان بە شێوەیەکی دروست ئاگادار بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Protests reach 19 cities in Iran despite internet disruption|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-middle-east-riots-dubai-united-arab-emirates-b84859076acd4c5ebfadea40d5580a12|وێبگە=AP NEWS|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Protests continue in Iran amid lethal crackdown by security forces|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/iran-protests-new-images-emerge-amid-lethal-crackdown/|وێبگە=www.cbsnews.com}}</ref> خۆپیشاندەران دوای توندوتیژی شەوی پێشتر لە تاران و ھەروەھا لە سنە، سەقز، بووکان و [[دێولان]]، گردبوونەوەیەکی جەماوەرییان کرد. زۆرێک لە دوکانەکانی تاران وەک ناڕەزایەتییەک بە داخراویی مانەوە، لە ھەمان کاتدا خۆپیشاندانێک بە سەرۆکایەتی سەندیکای پارێزەرانی تاران ھێزە ئەمنییەکان تێکشکێنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cracks appear among Iran elite as senior figure calls for hijab policing rethink|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/12/iran-hijab-law-protest-ali-larijani|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە واشنتۆن، نێد پرایس وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا وتی کە زیندووکردنەوەی JCPOA لە ئێستادا سەرنجی ئێمە نییە و ئەمریکا سەرنجی لەسەر چۆنییەتی پشتگیریکردنی خۆپیشاندەرانی ئێرانە. ھێزە ئەمنییەکان درێژەیان بە سەرکوتکردنی ناوچە کوردنشینەکانی ئێران دا و لە شەوێکدا ٧ خۆپیشاندەر کوژران. بەپێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ھێنگاو، شەوی چوارشەممە خۆپیشاندەران لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکان تێکھەڵچوون و دوو کەس لە کرماشان بە تەقەی ڕاستەوخۆی ھێزە ئەمنییەکان کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran intensifies crackdown on Kurdish areas as protests rage|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/seven-killed-unrest-irans-kurdish-region-rights-group-says-2022-10-13/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ١٣ی تشرینی یەکەم === بەپێی زانیارییەکانی سەندیکایەکی مامۆستایان، ھێزە ئەمنییەکانی ئێران چوونەتە ناو قوتابخانەیەکی شاری [[ئەردەوێڵ|ئەردەبیل]]، بەپێی زانیارییەکان ھەوڵیانداوە ناڕەزایی لایەنگری ڕژێم ڕێکبخەن. ھێزە ئەمنییەکان حەوت قوتابیان دەستگیرکردووە و دەیان قوتابیان بریندارکردووە، بەپێی زانیارییەکان یەکێکیان بەھۆی خوێنبەربوونی ناوەوەی بەھۆی ھێرشەکەوە گیانی لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Protests, Government Attack On Schoolgirls, Mark Friday In Iran|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202210144482|وێبگە=Iran International|زمان=en}}</ref> === ١٤ی تشرینی یەکەم === دیپلۆماتکاری یەکێتی ئەورووپا جۆزێپ بۆرێل داوای کرد ئێران سەرکوتکردنی خۆپیشاندەران ڕابگرێت، ھەروەھا لە پۆستێکی تویتەردا نووسیویەتی «خەڵک لە ئێران مافی خۆیەتی ناڕەزایەتی ئاشتیانە دەرببڕن». کەناڵی سی ئێن ئێن ڕای گەیاندووە کە بەپێی ئاماری ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، لە سەرەتای خۆپیشاندانەکانەوە لانیکەم ٢٣ منداڵ کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=At least 23 children killed in Iran protests in September, rights group says|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2022/10/14/middleeast/iran-protests-children-dead-amnesty-report-intl-hnk/index.html|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Parisa|دوایین١=Hafezi|سەردێڕ=Khamenei warns Islamic Republic is a 'mighty tree' that cannot be uprooted|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-police-deploy-unrest-continues-four-weeks-after-mahsa-amini-death-2022-10-14/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> ڤیدیۆیەک دەرکەوت کە ھێزەکانی دژە ئاژاوە دەستدرێژی سێکسییان کردە سەر خۆپیشاندەرێکی ژن، ئەمەش توڕەیی زیاتری لە سۆشیال میدیادا لێکەوتەوە. ڤیدیۆکە لەلایەن بی بی سی بەشی فارسی پشتڕاستکراوەتەوە. بە سەرنجدان بەوەی کە ڕووداوەکە لە ڕۆژی ڕووناک ڕوویداوە، گرووپەکانی مافی مرۆڤ پرسیاریان کرد کە ڕەنگە ھێزە ئەمنییەکان لە پشت دەرگای داخراوەوە چییان کردبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran protests: Fury over police sex assault video|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63254385|وێبگە=BBC News}}</ref> === ١٥ی تشرینی یەکەم === گرتە ڤیدیۆیییەکانی [[زیندانی ئێڤین]] کە زۆرێک لە خۆپیشاندەران و ڕۆژنامەنووسان و زیندانیانی سیاسی دیکەی تێدا دەستبەسەرن، بە شێوەی ئۆنلاین بڵاوکراوەتەوە و تێیدا دەردەکەوێت کە دامەزراوەکە ئاگری گرتووە. لە پاشخاندا دەنگی تەقە و ئاگادارکەرەوە و دروشمی خۆپیشاندەران لە دژی ڕژێم دەبیسترا و بنەماڵەی زیندانییەکان لە بەردەم دەروازەی سەرەکی کۆبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Evin prison fire: Gun shots and sirens heard at Iran's notorious detention centre|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-63271817|وێبگە=BBC News}}</ref> === ١٦ی تشرینی یەکەم === بەپێی ''[[جێروزالم پۆست]]''، ھێزەکانی سەر بە [[حیزبوڵڵای لوبنان]] و [[حەشدی شەعبی]] لە سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان ھاوکاریی کۆماری ئیسلامییان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hezbollah, Iraqi Hashd al-Shaabi helping Iran quash protests |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-719797 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=The Jerusalem Post |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> پەریسا حافزی سەرۆکی ھەواڵنێرانی ''[[ڕۆیتەرز]]'' لە بەشی ئێران، ھەڵسەنگاندنی بۆ ئەوە کرد کە نائارامییە بەردەوامەکان «پێناچێت نزیک بێت لە ڕووخاندنی حکوومەت».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hafezi |یەکەم١=Parisa |سەردێڕ=Iran prison fire kills four, injures 61 as protests persist |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-rejects-bidens-support-anti-government-protests-interference-tehrans-state-2022-10-16/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> === ١٧ی تشرینی یەکەم === لە ١٧ی تشرینی یەکەم، یەکێتیی ئەورووپا گەمارۆی خستە سەر یازدە کەس و چوار دامەزراوە لە ئێراندا، کە بەسیج و پۆلیسی ڕەوشت لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=EU sanctions Iranian security forces over Mahsa Amini death, protest crackdown |ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20221017-iran-prison-fire-death-toll-rises-as-protests-over-death-of-mahsa-amini-continue |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=France 24 |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی قوتابخانە ئامادەیی و زانکۆکان و کەسانی دیکە، لانیکەم لە ١٠ شار لە ٩ پارێزگا بەڕێوەچوو. خۆپیشاندەران لە خۆپیشاندانەکانی [[ئەردەوێڵ]] لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە ھێرشیان کرایە سەر. === ١٨ی تشرینی یەکەم === خوێندکارانی قوتابخانە ئامادەیی و زانکۆکان و کەسانی دیکە، لانیکەم لە ٩ شار لە ٨ پارێزگا خۆپیشاندانیان ئەنجامدا. سەرداری [[خانەنشینی]] سپای پاسداران، [[حوسێن عەلایی]] بە ڕاگەیاندنی ھاوسۆزی لەگەڵ ھەندێک لە ناڕەزایەتییەکانی خۆپیشاندەران، لابردنی «گەشتی ئەخلاقی» پێشنیار کرد. === ٢٠ی تشرینی یەکەم === ئەنجومەنی ھاوئاھەنگیی سەندیکایەکانی مامۆستایان، بەھۆی «خوێنی بە ناڕەوا ڕژاوی دادخوازەکان و کوشتاری قێزەونی قوتابیانی ئێرانی» دوو ڕۆژ ماتەمینی گشتی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iranian Teachers' Union Calls For Two Days Of Mourning For Students Killied In Protests |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-teachers-union-protests-mourning/32093626.html |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=RadioFreeEurope/RadioLiberty |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ئەوان داوای مانگرتنی گشتیی مامۆستایان و دانیشتنی دوو ڕۆژەیان لە ٢٣ و ٢٤ی تشرینی یەکەمدا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iranian teachers call for nationwide strike in protest over deaths and detention of students |ناونیشان=https://www.cnn.com/2022/10/21/middleeast/iran-teachers-nationwide-strike-students-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=CNN |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> [[ئاژانسی فرانس پرێس]] بەوتەی توێژەر مارک پیرووزەوە باسی لەوەکرد کە پێدەچێت خۆپیشاندانەکان لە ٢١ی ئەیلوولدا گەیشتبێتە لووتکە و بەپێچەوانەوەی خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠١٩ لە ئاستێکی بەردەوامدا درێژەی ھەبووە. ھێنری ڕۆم لە [[پەیمانگای واشینگتن بۆ سیاسەتی ڕۆژھەڵاتی نزیک|پەیمانگای واشینگتن]] دۆخەکەی وەکوو ھاوسەنگییەکی ناجێگر وەسف کرد کە تێیدا بەرامبەر بە خۆپیشاندانەکان، ئێران چالاکانە ھەوڵیدا ڕێگری لە ڕێکخستنی ئۆپۆزسیۆن بکات. ڕۆم پێشبینی کردبوو کە «دەکرێت ناڕەزایەتی و توندوتیژیی ھەنووکە بۆ ماوەیەکی درێژخایەن بەردەوامی ھەبێت».<ref name="AFP_bold_tactics">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The bold tactics that have kept Iran protests going |ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20221020-the-bold-tactics-that-have-kept-iran-protests-going |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=[[فرانس ٢٤|France 24]] |agency=AFP |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221020094104/https://www.france24.com/en/live-news/20221020-the-bold-tactics-that-have-kept-iran-protests-going|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٢ی تشرینی یەکەم === [[پەڕگە:Iran solidarity demonstration Berlin 2022-10-22 36.jpg|وێنۆک|250px|کۆبوونەوەی [[بەرلین]] لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، بۆ پاڵپشتیکردنی خۆپیشاندانەکانی ناوخۆی ئێران]] لە ٢٤ شار لە ١٨ پارێزگای ئێران خۆپیشاندانەکان لە دژی حکوومەت بەڕێوەچوو. مانگرتنی دژی حکوومەت لەلایەن کاسبکاران و کرێکارانەوە لە ١٠ شار لە ٧ پارێزگا بەڕێوەچوو. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ٨٠،٠٠٠ کەس لە [[بەرلین]] بەمەبەستی ھاوسۆزی لەگەڵ بزووتنەوەی ناوخۆی ئێران کۆبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Malherbe |یەکەم١=Leon |دوایین٢=Hafezi |یەکەم٢=Parisa |سەردێڕ=Tens of thousands march in Berlin in support of Iran protests |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-guards-warn-cleric-over-agitating-restive-southeast-2022-10-22/ |وێبگە=Reuters |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھەزاران کەس لە [[لۆس ئانجلەس]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Fenoglio |یەکەم١=John |سەردێڕ=Downtown Los Angeles protesters continue to demand 'regime change' in Iran |ناونیشان=https://ktla.com/news/local-news/downtown-los-angeles-protesters-continue-to-demand-regime-change-in-iran/ |وێبگە=KTLA 5 News |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221104030309/https://ktla.com/news/local-news/downtown-los-angeles-protesters-continue-to-demand-regime-change-in-iran/}}</ref> [[واشینگتن دی سی]]، [[لەندەن]]، [[پاریس]]، [[تۆکیۆ]]، [[سیدنی]]، [[ئەستەمبوڵ]] و شارەکانی تر لە سەرتاسەری ئەورووپا کۆبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Demonstrations held in U.S., Europe against Iranian regime |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/demonstrations-u-s-europe-iran-regime/ |وێبگە=CBS News |بڵاوکەرەوە=Associated Press |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Cao |یەکەم١=Steffi |سەردێڕ=Thousands Marched In Solidarity With Iranian Women After Mahsa Amini Died In Custody Of Morality Police |ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/stefficao/iran-international-protests |وێبگە=BuzzFeed News |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چەندین لێدوانی گشتی لەناو نوخبەکاندا پێشکەش کرا. [[موحسین ھاشمی ڕەفسەنجانی]] پێشنیاری دەستکاریکردنی [[یاسای بنەڕەتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران|یاسای بنەڕەتیی ئێران]]ی وەکوو وەڵامێک بۆ خۆپیشاندانەکان کرد. [[عەباس ئەحمەد ئاخووندی]] داوای کرد پیاوانی ئایینی پشتگیری لە خۆپیشاندەران بکەن. پیاوانی ئایینی [[مستەفا موحەقیق داماد]] و [[ئەسەدوڵڵا بەیات زەنجانی]] ڕەخنەیان لە دەزگا ئەمنییەکان بەھۆی مردنی ئەمینی گرت. گرووپێکی [[ھاکەری ئەمنی|ھاکەریی ئەمنیی]] [[کڵاوی بۆر]]، بەناوی «بلۆک ڕیوارد» ٥٠ گیگابایت فایلی پەیوەندیدار بە [[پڕۆژەی ئەتۆمیی ئێران]]ی بڵاوکردەوە کە ڤیدیۆیەک لە ناوخۆی [[وێستگەی ئەتۆمیی بووشێھر]]، بەڵگە پلانڕێژکراوەکان، بەڵگە دارایییەکان و ژمارەیەک بەڵگەی دیکە لەخۆدەگرێت. === ٢٣ی تشرینی یەکەم === خۆپیشاندانەکانی زانکۆیی لە زانکۆکانی ئێران درێژەی پەیدا کرد. لە [[زانکۆی سەنعەتیی شەریف]] خوێندکارە کچەکان ھەوڵیاندا لەگەڵ خوێندکارە کوڕەکان بچنە ناو ھۆڵی نانخواردن، ئەوەش پێچەوانەی یاساکانی جیاکردنەوەی ڕەگەزییە. ئەندامانی [[بەسیج]] بەمەبەستی ڕێگریکردن لە چوونەژوورەوەی تێکەڵاو بۆ ھۆڵی نانخواردن، مێزیان بەکارھێنا. خوێندکاران بە تێکەڵاوی بەسەر گەمارۆکەدا زاڵبوون، چوونە ناو ھۆڵەکە و وەکوو ئاھەنگگێڕان دروشمیان وتەوە. === ٢٤ی تشرینی یەکەم === خوێندکاران لە [[زانکۆی سەنعەتیی خاجە نەسیرەددینی تووسی]] لەجیاتی سەرنجدان بە وتەکانی ''عەلی بەھادوری جەھرومی''، وتەبێژی دەوڵەتی ئێران دەستیان بە دروشمدان و ھاوارکردن کرد. === ٢٦ی تشرینی یەکەم === خۆپیشاندانەکان لە ٢٦ی تشرینی یەکەمدا بەربڵاوتر بوو و لە ٣٣ شار، وەکوو تاران، ئەسفەھان و مەشھەد لە ٢٣ پارێزگادا بەڕێوەچوو. دەوروبەری ٨٠،٠٠٠ کەس بە لاقان و بە ئۆتۆمۆبیل لەبەر بەشداریکردن لە چلەی ژینا ئەمینیدا، بەرەو گۆڕی ژینا لە گۆڕستانی ئایچی لە [[سەقز]] بەڕێکەوتن. خۆپیشاندەران بەپێچەوانەی ھەڕەشەی ھێزە ئەمنییەکان کە ڕێگرییان لە بەڕێوەچوونی ئەو بۆنەیە دەکرد، بەرەو سەقز بەڕێکەوتن. بەپێی وتەکانی [[ڕێکخراوەی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ|ڕێکخراوەی ھەنگاو]] و بینەران، ھێزە ئەمنییەکان بەشێوەیەکی بڵاو تەقەیان لە بەشداران کرد. بەوتەی ھەنگاو، زیاتر لە ٥٠ کەسی مەدەنی بەھۆی تەقەکردنی ڕاستەخۆ لە شارە جیاجیاکاندا بریندار بوون. حکوومەتی ئێران گوتی کە ھێزە ئەمنییەکان ناچار بوون کە بە خۆپیشاندانەکان وەڵام بدەنەوە. ھەروەھا لەلایەن حکوومەتە ھەوڵی ڕێگریکردن لە بەکارھێنانی ئینتەرنێت لە ناوچەکەدا درا. ئەو وێنانەی ھەنگاو بڵاوی کردنەوە، نیشانی دەدان کە حکوومەت بەمەبەستی ڕێگریکردن لە چوونی خەڵک بە سەقز و گۆڕستانی ئایچی، ڕێگاکانی گرتووە و ھێزێکی زۆری ئەمنی جێگر کردووە.<ref name="thousands-mourn">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Wintour |یەکەم١=Patrick |سەردێڕ=Iran’s security forces reportedly open fire as thousands mourn Mahsa Amini |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/26/iran-protests-mahsa-amini-grave-crackdown-kurdish-death |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|agency=The Guardian |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> کۆمەڵێک لە خوێندکارانی [[زانکۆی سەنعەتیی ئەمیرکەبیر]] لە تاران، بە دروشمی «ژنی ئازادە منم، حیز و قەحبە تۆی» کۆبوونەوە. کۆمەڵانی بەرچاو لە زانکۆکانی [[زانکۆی ئەسفەھان|ئەسفەھان]]، [[زانکۆی ئەھواز|ئەھواز]]، [[زانکۆی شەھید بەھەشتی|بەھەشتی]] و ئازاد کۆبوونەوە و ھەروەھا پۆستەرێکی گەورەی عەلی خامنەیی لە مەشھەد سووتێندرا.<ref name="thousands-mourn"/> ئەندامێکی سپای پاسداران لە [[مەلایێر]] لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Revolutionary Guards intelligence officer shot dead in western Iran - IRNA |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/revolutionary-guards-intelligence-officer-shot-dead-western-iran-irna-2022-10-26/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|agency=Reuters |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> بەپێی ئامارەکانی [[دامەزراوەی خوێندنەوەی شەڕ]]، لەدوای کوژرانی ئەو کەسە، کوژراوانی ھێزە ئەمنییەکان لە خۆپیشاندانەکاندا گەیشتە ٣٣ کەس.<ref name=":1">https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-crisis-update-october-26</ref> لەو ڕۆژەدا [[دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق و شام - خۆراسان|داعشی خۆراسان]] پاڵپشتیی خۆی لە خۆپیشاندەران ڕاگەیاند. لە ھەمان ڕۆژدا [[کوشتاری شاھچەراغ|ھێرشکرایە]] سەر ئارامگەی شاھچەراغ، کە دواتر داعش بەرپرسیارەتیی ئەو ھێرشەی گرتەئەستۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Reuters |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Islamic State claims responsibility for shrine attack in Iran |زمان=en |ئیش=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/islamic-state-claims-responsibility-shrine-attack-iran-2022-10-26/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> کاربەدەستانی حکوومەتیش خۆپیشاندەرانیان بە ھۆکاری ئەنجامدانی ئەو جۆرە ھێرشانە زانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranian leaders try to blame protests for gun attack on mosque that killed 15 |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/iranian-leaders-blame-protests-gun-attack-mosque-15-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.cbsnews.com |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=احمد وحیدی: اغتشاشات اخیر توسط دشمن به مسیر خطرناکی می‌رود|ناونیشان=https://diyarmirza.ir/1401/08/%d8%a7%d8%ad%d9%85%d8%af-%d9%88%d8%ad%db%8c%d8%af%db%8c-%d8%a7%d8%ba%d8%aa%d8%b4%d8%a7%d8%b4%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d8%ae%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%af%d8%b4%d9%85%d9%86-%d8%a8%d9%87-%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=پایگاه اطلاع رسانی دیارمیرزا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221029083111/https://diyarmirza.ir/1401/08/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Reuters |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Iran's Khamenei vows revenge after deadly attack on Shi'ite pilgrims |زمان=en |ئیش=Reuters |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/attack-iran-shrine-will-not-go-unanswered-foreign-minister-2022-10-27/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> === ٢٧ی تشرینی یەکەم === ڕۆژنامەی [[ئینتەرسێپت]] ڕاپۆرتێکی لەسەر بنەمای کتێبە تەکنیکییە دزەپێکراوەکانی دەستەی ڕێکخستنی پەیوەندییەکانی ئێران بڵاوکردەوە و وردەکارییەکانی سەبارەت بە تواناکانی چاودێریی حکومەت و زانیاریی ناوخۆیی تایبەت لەسەر چۆنیەتی کارکردنی سیستەمی "SIAM" ئاشکرا کرد. توێژەری ئاسایشی مۆبایل گاری میلەر لە تاقیگەی سیتیزن SIAM وەک ئامرازێک وەسف کردووە کە بۆ بەدواداچوون و کۆنترۆڵکردنی سیستماتیکی چۆن و کەی بەکارهێنەران دەتوانن پەیوەندی بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Sam BiddleMurtaza HussainSam|دوایین١=Biddle|یەکەم٢=Murtaza|دوایین٢=HussainOctober 28 2022|سەردێڕ=Hacked Documents: How Iran Can Track and Control Protesters’ Phones|ناونیشان=https://theintercept.com/2022/10/28/iran-protests-phone-surveillance/|وێبگە=The Intercept|زمان=en}}</ref> === ٢٨ی تشرینی یەکەم === ڕۆژنامەنووسان نیلوفەر حەمێدی و ئیلاهێ محەممەدی کە هاوکار بوون لە شکاندنی چیرۆکی ژینا ئەمینی، بە فەرمی تۆمەتبار کران بەوەی کە سیخوڕی [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|سی ئای ئەی]] و "سەرچاوەی سەرەکی میدیای بیانی"ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Defiant Iranians protest violent crackdown and killings of youths|ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20221028-defiant-iranians-protest-violent-crackdown-and-killings-of-youths|وێبگە=France 24|زمان=en}}</ref> === ٢٩ی تشرینی یەکەم === لە قسەکانیدا لە پرسەی کوژراوانی هێرشەکەی ٢٦ی تشرینی یەکەمی دەوڵەتی ئیسلامی، حوسێن سەلامی سەرۆکی سوپای پاسداران ڕایگەیاند، "ئەمڕۆ دوا ڕۆژی ئاژاوەگێڕییەکانە. لە ٢٢ شار لە ١٤ پارێزگادا خۆپیشاندان ڕوویدا. خۆپیشاندەران حکومەتیان بە هۆکاری کۆمەڵکوژیی شا چێراغ لە ٢٦ی ئۆکتۆبەر زانی، و بەراوردیان کرد بە ئاگرکەوتنەوەی سینەما ڕێکس لە ساڵی ١٩٧٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Institute for the Study of War|ناونیشان=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-crisis-update-october-29|وێبگە=Institute for the Study of War|زمان=en}}</ref> === ٣٠ی تشرینی یەکەم === دادگایەکی تاران یەکەم دانیشتنی بۆ ئەو کەسانە ئەنجامدا کە بە "ئاژاوەگێڕ" تۆمەتباریان دەکات؛ چەند کەسێک بە تۆمەتی "گەندەڵی لەسەر زەوی" و "شەڕکردن دژی خودا" تۆمەتبار کران، کە بەپێی یاسای ئێرانی دوای ساڵی ١٩٧٩ سزای لەسێدارەدانی لەسەرە. بەپێی ئامارەکانی دەسەڵاتی دادوەری ئێران، زیاتر لە هەزار تۆمەتبارکردن بۆ ئەو کەسانە دەرچووە کە بە بەشداریکردن لە خوپیشاندانیانکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranians hold large rallies in defiance of warning by Revolutionary Guards head|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/30/iranians-hold-large-rallies-in-defiance-of-warning-by-revolutionary-guards-head|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> هەروەها قوتابیانی زانکۆ بەردەوام بوون لە ناڕەزایەتی دەربڕین بە تایبەتی لە کەمپەکانی ناوەڕاست و باکوری تارانی زانکۆی ئازادی ئیسلامی. هێزە ئەمنییەکانی حکومەت بە گازی فرمێسکڕێژ و گوللە وەڵامیان دایەوە. هەندێک لە قوتابیان نامەی کورتیان بۆ نێردرا کە بەیاننامەیان تێدابوو کە دەیانگوت بۆ ماوەیەکی نادیار لە ناو کەمپەکە قەدەغەکراون. لە هەندێک زانکۆدا خوێندکاران ئەو دیوارانەیان ڕووخاند کە بۆ جیاکردنەوەی ژن و پیاو لە شوێنە گشتیەکاندا بوونیان هەبوو. === ٣١ی تشرینی یەکەم === ناڕەزایەتییەکان لە سەرانسەری شارە جیاوازەکان، لەوانە تاران و سنە بەردەوام بوو. گروپی ئۆپۆزسیۆنی ڕاپۆرتی بەکارهێنانی [[نارنجۆکی دەنگی]] لەلایەن ئێرانەوە لە دژی ئەو دانیشتووانەی کە لە شوقەکانیانەوە لە ئێکباتانی تاران ناڕەزایەتیان دەربڕی. سەرۆکی دادی تاران ڕایگەیاند کە نزیکەی هەزار کەس لە پێوەندی لەگەڵ ناڕەزایەتییەکانی دژ بە حکومەت تۆمەتبار کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran protests: Authorities charge 1,000 people over Tehran unrest|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63456606|وێبگە=BBC News}}</ref> == تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ == === ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === سەلامی سەرۆکی سوپای پاسداران لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢دا چەندین هۆشداری بۆ سعودیە دەرکردبوو، لەوانە هۆشدارییەک کە "ئێوە لەم بابەتەدا بەشدارن و بزانن کە لاوازن، باشترە وریا بن".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Barbara Starr,Alex Marquardt,Natasha|دوایین١=Bertrand|سەردێڕ=US and Saudi Arabia concerned that Iran may be planning attack on energy infrastructure in Middle East {{!}} CNN Politics|ناونیشان=https://www.cnn.com/2022/11/01/politics/us-saudi-arabia-iran-energy-infrastructure-middle-east/index.html|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> === ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران جەختی لەوە کردەوە کە ئەمریکا و زلهێزە بیانییەکانی دیکە ڕێکخەری نائارامییەکانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=By Aresu Eqbali and Benoit|دوایین١=Faucon|سەردێڕ=Iran Unrest Grows as Mourners Mark Deaths of Protest Victims|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/iran-unrest-grows-as-mourners-mark-deaths-of-protest-victims-11667492147|وێبگە=WSJ}}</ref> لە کاردانەوە بە گرتەیەکی ڤیدیۆیی کە لەم دواییانەدا بڵاوکرایەوە کە تیایدا خۆپیشاندەرە مەیلێک لێی دەدرێت و ماتۆڕسکیلێک بەسەریدا دەڕوات و جارێکی دیکە لێی دەدرێت و دواتر لە دووری نزیکەوە لەلایەن پۆلیسەوە تەقەی لێدەکرێت. === ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === ڕێوڕەسمی ماتەمینی بۆ ئەو ئێرانیانەی لە ناڕەزایەتییەکاندا گیانیان لەدەستدا، گۆڕا بۆ خۆپیشاندانی گەورە لە شارەکانی لەوانە کەرەج و شەباد. لە وتارێکی بەرفراوانی هەڵمەتی هەڵبژاردنەکاندا لە [[کالیفۆرنیا]]، [[جۆ بایدن]] سەرۆکی ئەمریکا سوێندی خوارد "ئێران ئازاد بکات" و ڕایگەیاند کە بەم زووانە خۆپیشاندەران سەرکەوتوو دەبن لە ئازادکردنی خۆیان. لە کاتی وتارەکەدا دەیان خۆپیشاندەر لە دەرەوە کۆبوونەوە و لافیتەیان بەدەستەوە بوو بۆ پشتیوانی لە خۆپیشاندەران لە ئێران. وه زاره تی ده ڕه وه ی ئه ڵمانیا داوای له هاووڵاتیانی وڵاته که ی کرد که ئێران به جێبهێڵن. هیومان ڕایتس وۆچ ڕاپۆرتی دا کە دەسەڵاتدارانی ئێران هێرشەکانیان لە دژی نائارامی و ناڕەزایەتییە بەربڵاوەکان چڕتر کردووەتەوە "بە تۆمارکردنی تۆمەتی گوماناوی ئاسایشی نەتەوەیی لە دژی چالاکوانانی دەستبەسەرکراو و ئەنجامدانی دادگاییکردنی نادادپەروەرانە". ئەوان دەشڵێن: “ئامێری ئەمنی خراپەی ئێران هەموو تاکتیکێکی ناو کتێبەکەی بەکاردەهێنێت، لەوانە هێزی کوشندە لە دژی خۆپیشاندەران، دەستگیرکردنی ڕۆژنامەنووسان و دادگاییکردنی ساختە. بە پێی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی مافی مرۆڤ هێنگاو، ڕاپەرێکی تەمەن ٢٧ ساڵ بە ناوی سامان یاسین خەڵکی کرماشان لەلایەن دەزگای دادوەریی ئێرانەوە بە "دوژمنی خودا" تۆمەتبار کراوە، کە بە پێی یاسای ئێرانی دوای ساڵی ١٩٧٩ تاوانی لەسێدارەدانە. به پێی ڕاپۆرتی هه نگاو، یاسین گۆرانی ناڕه زایه تی به زمانی کوردی وتووه و له کاتی ده ستبه سه ڕکردنیدا ئه شکه نجه ی دراوه، حکومەتی ئێران بەردەوام دەستدرێژیکردنە سەر زیندانییەکاندەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cleric killed in restive Iranian city, protests rage on|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-human-rights-lawyers-criticise-clerical-leaders-amid-unrest-2022-11-03/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === ئیبراهیم ڕەئیسی سەرۆک کۆماری ئێران لە وتارێکی ڕاستەوخۆی تەلەفزیۆنیدا وەڵامی لێدوانەکەی بایدنی لە ٣ی تشرینی دووەمی دایەوە و وتی کە "ئێران ٤٣ ساڵ لەمەوبەر ئازاد کرا". هەروەها وتی کە خۆپیشاندەران "خائینی فریودراون". لە زاهیدان، خاش و سەراوان لە پارێزگای سیستان و بەلووچستان ناڕەزایەتی نیشان دا. لە گرتە ڤیدیۆییەکاندا خۆپیشاندەران دەرکەوتووە کە هاو خۆپیشاندەرە بریندارەکانیان هەڵگرتووە. لە گرتە ڤیدیۆییەکانی دیکەدا دەرکەوتووە کە پۆلیس لە سەربانەکانەوە تەقەیان کردووە. بەگوێرەی ڕاپۆرتی نیمچە فەرمیی تەسنیم نیوز، لەکاتی پێکدادانەکاندا لە زاهیدان ژمارەیەکی دیارینەکراو برینداربوون. بە گوتەی تەسنیم، لە خاش، خەڵک هێرشیان کردووەتە سەر باڵەخانەیەکی حکومی و ئۆتۆمبێلەکانیان تێکشکاندووە کە لە ئەنجامدا هێزە ئەمنییەکان تەقەیان کردووە. بەپێی ئامارەکانی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، ڕەنگە تا دە کەس گیانیان لەدەستدابێت. لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەردا هاتووە: "ئەو سەرکوتکردنە ترسی لێدەکرێت تا ١٠ کەس لە نێویاندا منداڵ گیانیان لەدەستدابێت و دەیان کەسی دیکەش برینداربن". عەبدولحەمید ئیسماعیلزاهی، پیاوی ئایینیی باڵای سوننە، ناسراوە بە ڕەخنەگرتن لە دەسەڵاتی ڕۆحانی شیعەکانی ئێران لە ڕابردوودا، داوای لە سەرکردایەتی ئێران کرد ڕیفراندۆم ئەنجام بدات بە مەبەستی ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانی ئێران. ناوبراو ڕایگەیاند: "پێویستە کێشەکەت لەگەڵ ئەم میللەتە چارەسەر بکەیت کە ڕۆژێک شەرعیەتی خۆتی پێبەخشیبوو. ئێستا زۆرینەی خەڵک ناڕازین. ئەگەر ناکۆکیت، ئەوا ڕیفراندۆمێکی دادپەروەرانە لەگەڵ چاودێرانی نێودەوڵەتی ئەنجام بدە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Elwely|دوایین١=Elwelly|سەردێڕ=Iran celebrates 1979 U.S. embassy seizure amid anti-government protests|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-celebrates-1979-us-embassy-takeover-amid-anti-government-protests-2022-11-04/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === ناڕەزایەتییەکان لە تاران، لە زانکۆکان و لە ناوچەی کوردنشینی ئێران، هەروەها یەزد و ڕەشت، سەرەڕای سەرکوتکردن، بەردەوام بوون. بە پێی ڕاپۆرتی ھنگاو، هێزە ئەمنییەکان لە [[مەریوان]] دەستیان بە تەقەکردن لە خۆپیشاندەران کردووە و ٣٥ کەس بریندار بوون و کوژراویش لەناویانن. ناڕەزایەتییەکانی شاری مەریوان بە کۆچی دوایی نەسرین غەدری، قوتابی تاران بە ڕەچەڵەک کورد خەڵکی مەریوان، هەڵگیرسا. هێنگاو ڕاپۆرتی دا کە ڕۆژی شەممە ٥ی تشرینی دووەم لە ئەنجامی دڕندەیی پۆلیس گیانی لەدەست داوە. تا ئێستا حکومەتی ئێران بەیاننامەیەکی سەبارەت بە مردنی غەدری بڵاونەکردۆتەوە. هێنگاو ئاماژەی بەوەشکردووە، غەدری بەبێ مۆڵەتی مەراسیمی پرسەکە بەخاک سپێردراوە، بەپێی زانیارییەکان ترسی ئەوەی هەبووە ببێتە کۆپێکی تری پاودەر کە ببێتە هۆی ناڕەزایەتی زیاتر. حکومەت بەپێی وتەی هێنگاو کارمەندی ئەمنی زیاتری ڕەوانەی ناوچەی مەریوان کردووە. قوتابیانی زانکۆی شەریف لە تاران وەک هاوسۆزی لەگەڵ هاوکارە دەستگیرکراوەکانیان دانیشتنێکیان ئەنجامدا. توندڕەوەکانی دەوڵەتی ئێران تاوانەکەیان خستۆتە ئەستۆی عەلی شەمخانی (سکرتێری ئەنجوومەنی باڵای ئاسایشی نەتەوەیی ئێران) کە نەیتوانیوە ناڕەزایەتییەکان سەرکوت بکات. بە گوتەی حەمید ڕەسایی، پیاوی ئایینی و پەرلەمانتاری پێشوو، ئۆرگانە ئەمنییەکانی ئێران هەموویان ئاماژە بە شەمخانی دەکەن وەک تاوانباری سەرەکی شکستی لە دامرکاندنەوەی ناڕەزایەتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hardliners Blame Iran's Top Security Man For Not Crushing Protests|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202211069308|وێبگە=Iran International|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Agence|دوایین١=France-Presse|سەردێڕ=Fresh protests erupt in Iran’s universities and Kurdish region|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/06/iran-fresh-protests-universities-kurdish-region|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> === ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، چالاکانی مافی مرۆڤ لە ئێران ژمارەی کوژراوانی ٣٢١ خوپیشاندەر ڕاگەیاند لە کاتێکدا دادگاکانی کۆماری ئیسلامی بەڵێنی سزای توندیان بە خۆپیشاندەرانداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Social media shows Iran water polo players fail to sing anthem, seen as support for protests|ناونیشان=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/silent-iran-water-polo-players-latest-athletes-signal-protest-support-2022-11-09/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === ئەحمەد تاهیری، سەرۆکی پۆلیسی پارێزگای سیستان و بەلووچستان، لەسەر فەرمانی حوسێن ئەشتەری (سەرۆکی پۆلیسی ئێران)، لە پۆستەکەی دوورخرایەوە و محەمەد غەنبەری لە شوێنی دانرا. تاهیری لە کاتی کۆمەڵکوژی زاهیدان لە ساڵی ٢٠٢٢دا فەرماندەی هێزەکانی پۆلیسی پارێزگاکە بووە. خەبەر ئۆنلاین لایەنگری حکومەت لە زاری کیومارس حەیدەری سەرۆکی هێزی زەمینی ئەرتەشی ئێرانەوە ڕایگەیاندووە "ئەگەر ئەمڕۆ وەک ئەوەی کۆمەڵگای شۆڕشگێڕ چاوەڕێی دەکات مامەڵە لەگەڵ ئەو مێشوولە (خۆپیشاندەران) نەکرێت، ئەوە ئیرادەی ڕێبەری مەزنی شۆڕشە". بەڵام ئەو ڕۆژەی فەرمانی مامەڵەکردن لەگەڵیان دەربکات، بەدڵنیاییەوە هیچ شوێنێکیان نابێت" لە ناو وەلات دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran protests continue to rage on streets as officials renew threats|ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/world/iran-protests-continue-to-rage-on-streets-as-officials-renew-threats|وێبگە=PBS NewsHour|زمان=en-us}}</ref> === ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === لە ١١ی ئەم مانگەدا، خۆپیشاندەران لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئێران بە دروشمی "مەرگ بۆ خامنەیی" کۆمەڵکوژیی زاهیدانیان لە ساڵی 2022 بەڕێوەبرد، وەخۆپیشاندەران لە ڕوژی یەکەمی ناڕازایەکان تا ئێستا بەردەوامە لە ناوچە کوردنیشینەکان. هەڵبژاردەی تۆپی پێی تۆپی پێی ئێران لە کاتی یارییەکدا لەگەڵ چین لە تاران، خۆی لە وتنەوەی سروودی نیشتمانی بەدوور گرت. ئەم کردەوەیە بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک نیشاندانی پشتیوانی لە ناڕەزایەتییەکان لێکدرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran indicts 11 over Basij agent's death, basketball team skips anthem|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-indicts-11-over-basij-agents-death-basketball-team-skips-anthem-2022-11-12/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === مافی مرۆڤی ئێران گرتەیەکی ڤیدیۆیی نیشان دا کە دانیشتنی خوێندکارانی لە کەمپی زانکۆکانی تاران و کەرەج نیشان دا. ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا لە پاریس لەگەڵ ژنە چالاکوانانی ئێرانی کۆبووەوە. حکومەتی ئێران لە وەڵامدا ئەو کۆبوونەوەیەی بە "شەرمەزارکەر" ناوبرد و بانگەشەی ئەوەی کرد کە پێشێلکردنی بەرپرسیارێتی حکومەتی فەرەنسا لە سنووردارکردنی تیرۆر پێکدەهێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Parisa|دوایین١=Hafezi|سەردێڕ=EU piles pressure on Iran's leaders with more sanctions|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/european-states-pile-pressure-irans-leaders-2022-11-14/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === دادگاکانی ئێران یەکەم حوکمی لەسێدارەدانی ناسراویان دەرکرد کە پەیوەندی بە ناڕەزایەتییەکانەوە هەبوو، لە دژی تۆمەتبارێک کە تۆمەتبارە بە ئاگردانی بینایەکی حکومی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Lee Ying|دوایین١=Shan|سەردێڕ=Iran issues first known death sentence linked to recent protests|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2022/11/14/iran-issues-first-known-death-sentence-linked-to-recent-protests.html|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref> === ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === یەکێتی ئەوروپا سزای نوێی بەسەر حکومەتی ئێراندا سەپاند. ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا، نائارامییەکانی ئێرانی بە شۆڕش زانی. وتی: "شتێکی بێوێنە ڕوودەدات" و "نەوەکانی شۆڕش شۆڕشێک ئەنجام دەدەن و دەیخۆن". ئاماژەی بەوەشکردووە، پێموانییە پێشنیاری نوێ هەبێت کە لە ئێستادا بتوانرێت بۆ ڕزگارکردنی ڕێککەوتنی ئەتۆمی بکرێت. === ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === لە [[ئیندۆنیزیا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، سەرۆکوەزیرانی کەنەدا، بەیانی زوو تویتێکی بڵاوکردەوە و تیایدا ئەو زانیارییە ناڕاستانەی تێدابوو کە دەوڵەتی ئێران سزای لەسێدارەدانی بەسەر نزیکەی ١٥ هەزار خۆپیشاندەردا سەپاندووە. ١٥ی تشرینی دووەم یەکەم سێ ڕۆژی ناڕەزایەتی و مانگرتن بوو کە بە بۆنەی ٣ ساڵەی ناڕەزایەتییەکانی ئابانی خوێناوی لە ساڵی ٢٠١٩دا بە شێوەی ئۆنلاین بانگهێشت کران. لە سەرەتای شەپۆلی ناڕەزایەتییەوە زۆرترین ژمارەی ناڕەزایەتیی بەخۆیەوە بینی. زیاتر لە ٥٠ ناڕەزایەتی لە زیاتر لە ٣٠ شاردا ڕاپۆرت کرا و لە ڕوژهەلاتی کوردستانیش خوپیشاندانەکان هەر بەردەوامبوون سەرەرای تەقەکردن و کوشتن و بریندارکردنی خوپیشاندەران. بە بۆنەی یادی ناڕەزایەتییەکانی ساڵی ٢٠١٩ لە چەند شارێک مانگرتن بەڕێوەچوو کە بە پێی ڕاپۆرتی ڕۆیتەرز یەکێک لە خوێناویترین سەرکوتکردنەکانی مێژووی کۆماری ئیسلامی لێکەوتەوە. کۆمپانیای ئەسفەهان ستیل (یەکێک لە گەورەترین بەرهەمهێنەرانی پۆڵا لە ئێران) بەشداری مانگرتنەکەی کرد، هەروەها دوکانەکانی هەڵکەوتوو لە بازاڕی گەورەی تاران، زانکۆی ئازادی کەرەج، هەروەها شارە کوردنشینەکانی بەشی ڕۆژئاوای وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranians strike to mark 2019 protests in fresh rebuff to ruling clerics|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranians-strike-mark-2019-protests-fresh-rebuff-ruling-clerics-2022-11-15/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === دەوترێت سێ خۆپیشاندەر لە ئێران سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە. کوشندەترین ڕووداوەکانی سێ ڕۆژی ساڵڕۆژی ناڕەزایەتییەکانی ساڵی ٢٠١٩ لە ١٦ی ئەم مانگە لە شاری ئیزە ڕوویدا کە لانیکەم حەوت کەس گیانیان لەدەستدا کە دوو کوڕیان تەمەنیان ٩ و ١٣ ساڵ بوو، کە دەسەڵاتدارانی ئێران تەقەیان لە جەماوەر و خەڵکی ئاسایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Videos claim to show home of Iran’s late leader Khomeini on fire|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/18/social-media-videos-show-flames-at-home-of-late-leader-khomeini|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref> === ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === خۆپیشاندەرانی شاری [[خومەین]] ئاگریان لە مۆزەخانەی ئایەتوڵڵا [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دامەزرێنەری کۆماری ئیسلامی ئێران بەردا کە لە ماڵەوە بوو بە مۆزەخانە، ئەمەش لە ڕێگەی سۆشیال میدیاوە پشتڕاست کراوەتەوە کە ئاژانسی فرانس پرێس پشتڕاستی کردووەتەوە. ڕادەی زیانەکانی مۆزەخانەکە ڕوون نەبووەتەوە. ئاژانسی هەواڵی تەسنیم، هەواڵدەریی نیمچە فەرمیی حکوومەتی ئێران و پێوەندی بە سپای پاسدارانی ئینقلابی ئیسلامییەوە، ڕەتیکردەوە ئاگرەکە ڕوویدابێت و ڕایگەیاند، مۆزەخانەکە بە کراوەیی بە ڕووی ڕای گشتیدا ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Staff and|دوایین١=agencies|سەردێڕ=Iranian protesters set fire to Ayatollah Khomeini’s ancestral home|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/18/iranian-protesters-set-fire-to-ayatollah-khomeinis-ancestral-home|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> === ١٨-١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === لە ١٨ی تشرینی دووەمدا، هێزە ئەمنییەکانی ئێران، لەوانەش سوپای پاسداران، پۆلیس و وەزارەتی ئیتلاعات، لە ڕوژهەڵاتی کوردستان لە مەهاباد، بوکان، پیرانشار، دیواندەرە و سنە، هەلیکۆپتەر و زرێپۆشی سەربازییان ڕەوانەی کرد. بە تەقەمەنی کوشندە تەقەیان کردووە و دۆشکەیان بەکارهێناوە و هەڵیانکوتایە سەر ماڵە تایبەتەکان. لە هەمان ڕۆژدا ناڕەزایەتی گەورە لە شاری مەهاباد بەڕێوەچوو. خۆپیشاندەران بەربەستیان دانا. وێنە و تۆمارە دەنگییەکانی تەقە و هاوارێکی قورس لە سۆشیال میدیای ئۆنلاین ئێوارەی ١٩ی ئەم مانگە بڵاوبوونەوە. مافی مرۆڤی ئێران و هێنگاو ڕایانگەیاندووە کە لە مەهاباد تەقەیەکی زۆر ڕوویداوە و تەقینەوەیەکی بەرز لە مەهاباد و شارەکانی دیکە لە ئێوارەی ١٨-١٩ی تشرینی دووەمدا ڕوویداوە. کارەبا لەو ناوچانەی مەهاباد کە بەربەستیان لێ دانرابوو بڕدرا. حیزبی دێموکرات لە کوردستانی ئێران بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێوارەی ١٩ی تشرینی دووەمدا یاسای سەربازی بەسەر مەهاباددا سەپێنراوە. هێنگاو لە ١٨ی تشرینی دووەمدا وتی کە سێ هاووڵاتی مەدەنی لە دیواندەرە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Urgent statement on the current situation in the Kurdish city of Mahabad|ناونیشان=https://pdki.org/english/urgent-statement-on-the-current-situation-in-the-kurdish-city-of-mahabad/|وێبگە=Democratic Party of Iranian Kurdistan}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Human rights groups warn of impending massacre in Kurdish city in western Iran|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/20112022|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Activists fear major Iran crackdown in Kurdish-populated town - Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2022/11/activists-fear-major-iran-crackdown-kurdish-populated-town|وێبگە=www.al-monitor.com|زمان=en}}</ref> لە ١٩ی تشرینی دووەم، ڕۆژنامەنووس ئیلین ئیۆنێس لە ڤۆکسدا هەڵسەنگاندنی کرد کە خۆپیشاندانەکان "هیچ نیشانەیەکی وەستانیان نیشان نەداوە" سەرەڕای هەوڵە بەردەوامەکانی حکومەت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Ellen|دوایین١=Ioanes|سەردێڕ=Despite its brutal tactics, Iran’s regime fails to contain mass protests|ناونیشان=https://www.vox.com/2022/11/19/23466689/brutal-suppression-irans-regime-fails-to-contain-mass-protests|وێبگە=Vox|زمان=en}}</ref> === ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === خۆپیشاندان لە ناوەندی شارەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بەردەوام بووە، بەدەیان هاوڵاتی کورد بە تەقەی پێاوانی دەوڵەت گیانیان لەدەستداوە. لە هێرشی ئێران بۆ سەر کەمپەکانی پەنابەرانی رۆژهەڵات رۆژی دووشەممە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بەردەوام بۆ، کە هێرشی مووشەکی و درۆنی بوو بۆ سەر کەمپەکانی کۆیە و جێژنێکان و زڕگوێز و لە ئەنجامدا پێشمەرگەیەک گیانی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بریندارێکی هێرشە مووشەکییەکەی ئێران گیانی لەدەستدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2111202242|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> بە گوتەی ئاهارۆن ھەلیڤا، سەرۆکی هەواڵگری سەربازی ئیسرائیل، ناڕەزایەتییەکان گۆڕابوون بۆ ئەوەی تا ڕادەیەک ببنە ڕاپەڕینێکی جەماوەری. ھەلیڤا وتی: کاتێک سەیری هەندێک لە ڕووداوەکان دەکەیت، تەنانەت ئەو سەعاتانەی کە ڕوودەدەن، زیانەکانی دامەزراوە نیشتمانییەکان، بە سیمبولەکانی دەوڵەت، لە ژمارەی کوژراوان، شتێکی جیاواز لێرە ڕوودەدات کە زۆر گەورەیە ڕژێم تووشی کێشە دەکات".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran protests akin to revolt, regime not in danger yet - Israeli spy chief|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-spy-chief-iran-protests-akin-revolt-regime-not-danger-yet-2022-11-21/|وێبگە=Reuters|زمان=en}}</ref> === ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ === نووسینگەی کۆمیساریای باڵای مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند، لە سەرەتای خۆپیشاندانەکانەوە تا ئێستا زیاتر لە ٣٠٠ کەس لە نێویاندا ٤٠ کەسی کەم تەمەن لەلایەن حکومەتی ئێرانەوە کوژراون؛ لە سەرانسەری وڵات و لە ٢٥ لە کۆی ٣١ پارێزگاکانیدا. هه ڕوه ها نیگه ڕانی خۆیان له سه ڕ ئه و سه ڕکوتکردنه گه وره یه ی هه فته ی ڕابردوو له ناوچه ی ڕۆژاوای دانیشتووانی کورده کان ده ڕبڕیوه که تا ئێستا زیاتر له ٤٠ که س له لایه ن هێزه ئه منییه کانی حکومه ته وه کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran says 40 foreign nationals arrested over anti-regime protests|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/11/22/Iran-protests-arrests-foreign-nationals/7661669130182/|وێبگە=UPI|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] 1bm3xnvejxn8wtqgag98b9wp4ledsfr 0 221728 1583314 1583155 2026-05-12T12:04:22Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583314 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Der Untergang Downfall poster.png}} '''کەوتن''' یان '''ڕووخان''' ({{بە ئینگلیزی|Downfall}}) فیلمێکە لە چەشنی درامای [[شەڕ|جەنگدا]]، لەلایەن ئۆلیڤەر ھێرشبیگلەوە دروست کراوە و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] بەرھەم ھێنراوە. فیلمی کەوتن لەسەر بنەمای ڕۆمانی پەناگەی ھیتلەر لە نووسینی تراودێل یۆنگ، تا دوا کاتژمێر لە نووسینی مێلیسا مۆلەر، ھیتلەر لە نووسینی یواکیم فێست، بیرەوەرییەکانی ئەلبێرت سپێر و کتێبی ئێرنست-گانتەر بەید. کەوتنەکە دوازدە ڕۆژی کۆتایی ژیانی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەر]] نیشان دەدات، لە ١٧ تا کۆتایی نییسانی [[١٩٤٥]], لە ژێرزەمینییەکانی فەرماندەیییەکەیدا. لەم خاڵەدا فیلمەکە داڕمانی ئامێری سەربازی و ئامێری سیاسی گەورەی [[ئەڵمانیای نازی|ڕژێمی نازی ئەڵمانیا]] ئاشکرا دەکات. فیلمی ''کەوتن'' گرانترین فیلمە لە مێژووی سینەمای ئەڵمانیادا. فیلمی کەوتن پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی باشترین فیلمی زمانی بیانی لە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]]. ''ئیمپایەر'' ئەم فیلمەی خستە لیستی ١٠٠ باشترین فیلمی مێژووی سینەمای جیھان.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2005/04/050419_aa_downfall.shtml خودکامگی و سقوط]</ref> == چیرۆک == [[پەڕگە:Der_untergang.svg|وێنۆک| لۆگۆی فیلم]] چیرۆکی ئەم فلمە مێژووی [[ئەڵمانیای نازی]] لە تشرینی دوەمی ساڵی ١٩٤٢ تا ٨ی ئایاری ١٩٤٥ دەگێڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dw.com/en/controversial-hitler-film-opens-across-germany/a-1331328-1|سەردێڕ=Controversial Hitler Film Opens Across Germany – DW – 09/17/2004|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190326032924/https://www.dw.com/en/controversial-hitler-film-opens-across-germany/a-1331328-1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە تێیدا تراودێل یۆنگ، دوا سکرتێر و تایپنوسی ئەدۆلف ھیتلەر، چیرۆکیی دوا ڕۆژەکانی ژیانی سەرکردەی ئەڵمانیا لە بنکەرێکدا لە [[بەرلین]] دەگێڕێتەوە. == ڕۆڵەکان == بۆ ئامادەکاری بۆ ڕۆڵی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆڵف ھیتلەر]]، [[بروونۆ گانتز]] لە نەخۆشخانەیەکی [[سویس|سویسرا]] لێکۆڵینەوەی لە ڕەفتاری نەخۆشانی تووشبوو بە نەخۆشی [[پارکینسۆن]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2019/feb/18/bruno-ganz-obituary|سەردێڕ=Bruno Ganz obituary|زمان=en}}</ref> ھەروەھا بە یارمەتی ئەکتەرێکی گەنجی ئەو ناوچەیەی کە ھیتلەری لێی لەدایک بووە، لەھجەی جیاوازی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەری]] پراکتیزە کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://inglouriousbasterds.fandom.com/wiki/Downfall|سەردێڕ=Downfall|زمان=en}}</ref> ھەروەھا دوای بڵاوبوونەوەی فیلمەکە، برۆنۆ گانتز ڕای گەیاند کە سەرەتا ڕۆڵی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەری]] ناوێت. بەڵام دوای بینینی فیلمی دە ڕۆژی کۆتایی ساڵی ١٩٥٥ و وێناکردنی ھیتلەر لەلایەن ئەلبین سکۆدا، گانتز بۆی دەرکەوت کە دەتوانرێت بە قووڵی ڕۆڵەکە ببینرێت و لە کۆتاییدا ڕۆڵەکەی قبوڵ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2019/feb/18/bruno-ganz-obituary|سەردێڕ=Bruno Ganz obituary|زمان=en}}</ref> == پەخشکردن == زۆرێک لەو بۆچوونانەی سەبارەت بە [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەر]] کە لە فیلمەکەدا گێڕدراونەتەوە، لەسەر بنەمای گێڕانەوەی ئەلبێرت سپێر و تراودێل یۆنگە کە لە ڕووی مێژوویییەوە وردن. بەڵام زۆربەیان لە ڕێکەوتەکانی پێش ساڵی ١٩٤٢ تا ١٩٤٥ کە ڕێکەوتی فیلمەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Traudl_Junge|سەردێڕ=Traudl Junge|زمان=en}}</ref> == کەسایەتییەکان، کارەکتەرەکان == لە سی و حەوت کارەکتەری ڕاستەقینەی ئەم فیلمەدا، ڕۆخوس میش تاکە کەس بوو کە لە کاتی بڵاوبوونەوەی فیلمەکەدا لە ژیاندا بوو. لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە تەمەنی ٩٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Rochus_Misch|سەردێڕ=Rochus Misch|زمان=en}}</ref> نموونەیەک لەو چاوپێکەوتنەی کە لە سەرەتای فیلمەکەدا نیشان دراوە، لە [[بەڵگەفیلم|فیلمی دیکۆمێنتاریی]] " خاڵی کوێر " لەلایەن تراودێل یۆنگەوە وەرگیراوە کە لە مانگەکانی نیسان و تەممووزی ٢٠٠١ تۆمارکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://topdocumentaryfilms.com/blind-spot/|سەردێڕ=Blind Spot|زمان=en}}</ref> و لە فیلمەکەدا دەبینین کە ئەو وێنەیەی کە [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەر]] لە دیمەنێکدا چاوی لێیەتی، وێنەی فرێدریک پرۆسیا دووەمە کە بە فرێدریکی گەورە ناسراوە. لە ساڵی ١٧٤٠ تا ١٧٨٦ حوکمڕانی [[ئەڵمانیا]]ی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Frederick_the_Great|سەردێڕ=Frederick the Great|زمان=en}}</ref> ھەروەھا دەبینین ماگدا گۆبێڵز نامەیەک بۆ کوڕەکەی، ھاراڵد کواندت دەنێرێت و وێنەیەکی کوڕەکەی لەبەردەمیدا ھەیە. ھاراڵد تاکە ئەندامی خێزانەکەی بوو کە لە شەڕەکە ڕزگاری بوو. لە ساڵی ١٩٤٤ وەک نەقیبێک لە کەشتیی لوفتوافێ، لەلایەن ھاوپەیمانانەوە لە [[ئیتالیا|ئیتاڵیا]] بریندار بوو و دەستگیرکرا. لە ساڵی ١٩٤٧ ئازاد کرا و دواتر لە ساڵی ١٩٦٧ لە ڕووداوێکی فڕۆکەدا گیانی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Harald_Quandt|سەردێڕ=Harald Quandt|زمان=en}}</ref> ھەروەھا منداڵانی گۆبێڵز وەرگێڕانی ئەڵمانی چیرۆکەکانی «سام پیگ» لەلایەن نووسەری بەناوبانگی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزی]] ئەلیسۆن ئۆتلی دەخوێننەوە کاتێک ماگدا گۆبێڵز لەگەڵ «دکتۆر ستۆمپبێرگەر» دەگاتە لای.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Alison_Uttley|سەردێڕ=Alison Uttley|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەڵمانیا|شەڕ|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Downfall (film)}} [[پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت]] [[پۆل:مشتومڕی فیلمەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بەرلین دانراون]] [[پۆل:فیلمە ئیتالییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی]] [[پۆل:مردنی ئەدۆڵف ھیتلەر]] [[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:میمی تەلەڤیزیۆن و فیلمەکان]] [[پۆل:مشتومڕەکانی فیلم لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە بەرلین وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە نایابە جەنگییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبە ناخەیاڵییەکان]] ondiag44r7suoo9s5xbaxhittkyzdve 0 227179 1583328 1583048 2026-05-12T12:06:42Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583328 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = کوردانی ئەفغانستان | native_name = | native_name_lang = | image = Flag of Kurdistan.svg | caption = ئاڵای کورد | population = ٢٠٠٬٠٠٠<ref name="auto3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|سەردێڕ=The Kurdish Diaspora|وێبگە=Institutkurde.org}}</ref> | popplace = [[ھەرات]]، [[کابول]]، [[مەزاری شەریف]]، [[پارێزگای غەزنی|غەزنی]] | languages = [[دەری]]، [[زمانی کوردی]]، [[زمانی پەشتۆ]] | religions = [[شافعی]] [[سوننە]] [[ئیسلام]] | related = [[پەشتوونەکان]]، [[بەلۆچەکان|بەلوچ]] }} '''کوردانی ئەفغانستان''' گرووپێکی نەتەوەیی بە ڕەچەڵەک کوردە لە ئەفغانستان، چەندین جار چوونەتە ئەفغانستان. == مێژوو == کورد لە ئەفغانستان ھەر لە سەرەتای لەشکرکێشی مەغۆلەکانەوە ھات، کاتێک کورد لە باکووری خۆراوای ئێرانەوە بردرانە ئەفغانستانی ئێستا بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەغۆلەکان، ھەمان ھۆکاری کوردی خوراسانی کە بۆ دروستکردنی ھێڵی بەرگری لە دژی ڕەوانەی خوراسان کران کۆچەری تورکمان و ئۆزبەکستان.{{sfnp|Madih|2007|p=١٣}} کورد لە سەردەمی جیاوازدا ھاتووەتە ئەفغانستان و لەوێ ژیاوە. شەپۆلێکی تری گەورەی کۆچی کورد بۆ ئەفغانستان، درێژەی کۆچکردنیان بوو لە کوردستانی ئێرانەوە بۆ خوراسانی گەورە لە سەردەمی شانشینی ئەفشاریدا.<ref name="Tanner">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Tanner, Stephen|سەردێڕ=Afghanistan: A Military History from Alexander The Great to the Fall of The Taliban|ناونیشان=https://archive.org/details/afghanistanmilit0000tann_a4a7|بڵاوکەرەوە=DA CAPO Press|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٣٠٦-٨١٢٣٣-٩}}</ref><ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کُردھای افغانستان – کوردستان و کورد|ناونیشان=https://fa.kurdistanukurd.com/?p=42983|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207101741/https://fa.kurdistanukurd.com/?p=42983|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=smarttech|یەکەم=Mirwais Farahi|سەردێڕ="کُردھای افغانستان"|ناونیشان=https://aiss.af/persian/aiss/news_details/opinions/5d130daa08a66|وێبگە=aiss.af|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207101740/https://aiss.af/persian/aiss/news_details/opinions/5d130daa08a66|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوو گرووپی سەرەکی سوپای نادر شایان پێکھێنا. یەکەمیان کۆمەڵێک تورکی شەھسێڤان بوون کە بەرپرسی شەڕ و شەڕ بوون و دووەمیان کۆمەڵێک کورد بوون کە وەک یەدەگێک بۆ سوپای نادر خزمەتیان دەکرد.<ref name="auto1"/> ھەرچەندە زۆرینەی کوردانی ئەفغانستان لە نەوەی ئەو کوردانەن کە بۆ شەڕی مەغۆلەکان ھێنراون، یان نەوەی ئەو کوردانەی کۆچیان کردووە بۆ ئەفغانستان، یان نەوەی کوردانی دڵسۆز بۆ نادر شا، بەڵام بڕێکی بەرچاو لە کوردەکانی ئیسلامییەکان ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا ھات بۆ شەڕکردن لە سۆڤیەت –جەنگی ئەفغانستان بۆ شەڕکردن لەگەڵ سۆڤیەت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Martin|یەکەم=Gus|سەردێڕ=The SAGE Encyclopedia of Terrorism, Second Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/sageencyclopedia0002unse|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[SAGE Publishing|SAGE]]|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٩-٨٠١٦-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/sageencyclopedia٠٠٠٢unse/page/٤٨ ٤٨]}}</ref> کوردانی ئەفغانستانی ئەمڕۆ زۆرتر ئاسمیلەکراون، لەگەڵ ئەوەشدا دان بەوەدا دەنێن کە کوردن، زۆربەیان بە زمانی داری وەک زمانی یەکەمی خۆیان قسە دەکەن و تەنیا چەند زمانێکی کورد لە نێویاندا بوونیان ھەیە. پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ [[پەشتوونەکان|پەشتوونەکانی]] ئەفغانستان هەیە. لەکاتێکدا بەشێکی زۆر لە کوردانی ئەفغانستان لە شارەکاندا نیشتەجێ بوون، بەڵام زۆرێکیان ھێشتا شێوازی ژیانی کۆچەری خۆیان پراکتیزە دەکەن، لە چیاکانی ئەفغانستان لەگەڵ بزن و مەڕدا دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Typology of Iran Nomads|ناونیشان=https://nomad.tours/bakhtiaris/10934/nomads-of-iran/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Iran Nomad Tours|زمان=en-US}}</ref> ئەوان پەیڕەوی لە ئیسلامی سوننە دەکەن و بە شێوەیەکی سەرەکی لە شارەکانی ھەرات و غەزنی و مەزار شەریف و کابول دەژین.<ref name="auto2"/> ژمارەی دانیشتووانیان نزیکەی ٢٠٠ ھەزار کەسە.<ref>Cigerxwin, Tarixa Kurdistan, I (Stockholm: Weşanên Roja Nû, 1985), p. 17.</ref><ref name="auto33">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Kurdish Diaspora|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|وێبگە=Institutkurde.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئەفغانستان|زمانی کوردی|جوگرافیا }} [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:خۆراسان]] [[پۆل:ئەفغانستان]] 9ai6mip0ejfht8vnclixox549e1s6gi 0 229048 1583446 1583125 2026-05-12T17:02:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژن|ژن]] 1583446 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Karen Fukuhara at 53rd Saturn Awards 2026.jpg|وێنۆک|162x162پیکسڵ|کارێن لە ساڵی ٢٠٢٦]] '''کارێن فۆکوھارا''' ({{بە ژاپۆنی| 福原かれん Fukuhara Karen، لەدایکبووی ١٠ی شوباتی ١٩٩٢}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، زیاتر بەڕۆڵی لە [[فیلمی سووپەرھیرۆ]]ی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|دەستەی ھاوڕێکان]] بەناوی [[کیمیکۆ]] ناسراوە، و ھەروەھا ڕۆڵی لە فیلمی [[دەستەی خۆکوژی (فیلم)|دەستەی خۆکوژی]] ھەیە کە ناوبانگێکی باشی پێدا کرد. فوکوھارا لە دایک و باوکێکی ژاپۆنی لە شاری [[لۆس ئانجلەس]] لەدایک بووە.<ref>https://www.nbcnews.com/news/asian-america/karen-fukuhara-talks-suicide-squad-katana-not-knowing-dora-explorer-n622351</ref> یەکەم زمانی [[ژاپۆنی]] بوو، بۆ ماوەی ١١ ساڵ ڕۆژانی شەممە لە قوتابخانەی زمانی ژاپۆنی خوێندوویەتی.<ref>https://www.vogue.com/article/suicide-squad-actress-karen-fukuhara-fitness-karate-martial-arts-skin-care</ref> برایەکی بچووکی ھەیە. فوکوھارا لە قۆناغی ناوەندییەوە دەستی بە ڕاھێنانی [[کاراتێ]] کردووە، و پێش ئەوەی بەرەو کۆلێژ بڕوات، پشتێنی قاوەیی بەدەست ھێناوە. فوکوھارا لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە لۆس ئەنجلۆس (UCLA) خوێندوویەتی لەکاتێکدا وەک پەیامنێر بۆ بەرنامەیەکی وەرزشی لە کەناڵی NHK لە ژاپۆن کاری کردووە.<ref>https://alumni.ucla.edu/class-notes/karen-fukuhara-14/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ژاپۆن|کالیفۆڕنیا|لۆس ئانجلەس|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Karen Fukuhara}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] 2s7ow2a3aq45m9kw7hm190nccig3q4n 0 230354 1583449 1561456 2026-05-12T17:07:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583449 wikitext text/x-wiki {{وەسف|وێنەکێشێکی ڕووسی}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox artist |ناو=ئیڤان کرامسکۆی |وێنە=Kramskoi by Repin.jpg |قەبارەی وێنە=200px |لێدوان=''پۆرترەیتی کرامسکۆی'' بە فڵچەی [[ئیلیا ڕێپین]]، ١٨٨٢ |ناوی کاتی لەدایکبوون=ئیڤان نیکۆلایێڤیچ کرامسکۆی |ڕێکەوتی لەدایکبوون={{شێوەی کۆنی ڕێکەوت| ٨ی حوزەیران|١٨٣٧|٢٧ی ئایار}} |شوێنی لەدایکبوون=[[ئۆسترۆگۆژسک]]، پارێزگای ڤۆرۆنێژ، ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی |ڕێکەوتی مەرگ={{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٨٨٧|٤|٦|١٨٣٧|٦|٨}} |شوێنی مەرگ=[[سەنت پیتەرزبورگ]]، ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی |بزاڤ=[[ڕیالیزم (ھونەر)|ڕیالیزم]]، [[سەرگەردانەکان]] |پەروەردە=[[ئەکادیمیای ئیمپریالیی ھونەر]] |کارە ناودارەکان=''[[پەرییە دەریایییەکان]]'' (١٨٧١){{ھن}}''[[مەسیح لە بیابان]]'' (١٨٧٢){{ھن}}''[[پۆرترەیتی ژنێکی نەناسراو]]'' (١٨٨٣) |پشتگیرەکان=[[پاڤێل ترێتیاکۆڤ]] }} '''ئیڤان نیکۆلایێڤیچ کرامسکۆی''' ({{بە ڕووسی|Ива́н Никола́евич Крамско́й}}؛ ٨ی حوزەیرانی ([[شێوەی کۆن و شێوی نوێی ڕێکەوت|شێوەی کۆن]] ٢٧ی ئایاری) ١٨٣٧، [[ئۆسترۆگۆژسک]] – ٦ی نیسانی ١٨٨٧، [[سەنت پیتەرزبورگ]]) [[وێنەکێشی|وێنەکێش]] و [[ڕەخنەگری ھونەری|ڕەخنەگرێکی ھونەریی]] ڕووسی بوو. لەنێوان ساڵانی ١٨٦٠ – ١٨٨٠، سەرکردەی فیکریی [[بزاڤی ھونەری|بزاڤێکی ھونەری]] ناسراو بە [[سەرگەردانەکان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ivan Nikolajevič Kramskij (Kramskoj) {{!}} abart|ناونیشان=https://cs.isabart.org/person/34445|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=cs.isabart.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AUT - Zobrazení záznamu|ناونیشان=https://aleph.nkp.cz/F/KFK2VK9NFBD8DL8NNJ7J1ICRVKA6Q9SIXLPIY2NQULD4GPF3JV-01003?func=find-c&ccl_term=ica=jo2007299762&local_base=MOBIL-AUT|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=aleph.nkp.cz}}{{بەستەری مردوو|url=https://aleph.nkp.cz/F/KFK2VK9NFBD8DL8NNJ7J1ICRVKA6Q9SIXLPIY2NQULD4GPF3JV-01003?func=find-c&ccl_term=ica=jo2007299762&local_base=MOBIL-AUT |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ULAN Full Record Display (Getty Research)|ناونیشان=https://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=&role=&nation=&subjectid=500013121|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.getty.edu}}</ref> ==پێشانگە== <gallery mode="packed" heights="200"> پەڕگە:Iwan Nikolajewitsch Kramskoj 002.jpg|''[[پەرییە دەریایییەکان]]''، ١٨٧١ پەڕگە:Taras Shevchenko - portrait by Ivan Kramskoi.jpg|[[تاراس شێڤچێنکۆ]]، ١٨٧١ پەڕگە:Kramskoi vanamees karguga.jpg|پیاوێکی پیر بە دارشەقێکەوە، ١٨٧٢ پەڕگە:Christ in the Wilderness - Ivan Kramskoy - Google Cultural Institute.jpg|''[[مەسیح لە بیابان]]''، ١٨٧٢ پەڕگە:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Leo Tolstoy.jpg|[[لیۆ تۆڵستۆی]]، ١٨٧٣ پەڕگە:Ivan Kramskoy - Портрет П.М.Третьякова - Google Art Project.jpg|[[پاڤێل ترێتیاکۆڤ]]، ١٨٧٦ پەڕگە:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1880.jpg|[[ئیڤان شیشکین]]، ١٨٨٠ پەڕگە:Maria Feodorovna by Kramskoj.jpg|[[ماریا فیۆدۆرۆڤنا]]، دەیەی ١٨٨٠ پەڕگە:1881 Kramskoi Frauenportraet anagoria.JPG|پۆرترەیتی ژنێک کە دەخوێنێتەوە، ١٨٨١ پەڕگە:Ivan Kramskoi - Mina Moiseyev - Google Art Project.jpg|مینا مۆیسێیێڤ، ١٨٨٢ پەڕگە:Kramskoy Portrait of a Woman.jpg|''[[پۆرترەیتی ژنێکی نەناسراو]]''، ١٨٨٣ پەڕگە:Vladimir-Solovyov.jpg|[[ڤلادیمیر سۆلۆڤیۆڤ]]، ١٨٨٥ پەڕگە:Kramskoy Alexander III.jpg|[[ئەلێکساندەری سێیەمی ڕووسیا|ئەلێکساندەری سێیەم]]، ١٨٨٦ </gallery> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ivan Nikolaevich Kramskoy|ئیڤان کرامسکۆی}} * [http://www.abcgallery.com/K/kramskoy/kramskoybio.html گەلەری و ژیاننامەی ئیڤان کرامسکۆی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317023720/http://www.abcgallery.com/K/kramskoy/kramskoybio.html |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٥ }} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕووسیا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٣]] [[پۆل:مردووانی ١٨٨٧]] [[پۆل:سەرگەردانەکان]] [[پۆل:وێنەکێشانی پیاوی ڕووسی]] [[پۆل:وێنەکێشە ڕۆژھەڵاتناسییەکان]] [[پۆل:خەڵکی قەزای ئۆسترۆگۆژسکی]] [[پۆل:خەڵکی ئوویەزدی ئۆسترۆگۆژسکی]] [[پۆل:نێژراوان لە گۆڕستانی تیخڤین]] [[پۆل:ڕووسییەکانی بە ڕەگەز ئوکراینی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٧]] [[پۆل:وێنەکێشە ڕۆژھەڵاتناسەکان]] jsxiev7oqm50n2bn8cn3dcanhb3vllx 0 231200 1583346 1392466 2026-05-12T13:06:15Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583346 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئاڵای پەنەما''' لەلایەن [[ماریا دی لا ئۆسا دی ئامادۆر]]ەوە دروست کراوە و بە فەرمی لەلایەن "ley 48 de 1925" وەرگیراوە.<ref>[http://www.asamblea.gob.pa/APPS/LEGISPAN/PDF_NORMAS/1920/1925/1925_097_0722.PDF Gaceta Oficial No. 4601] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319025103/http://www.asamblea.gob.pa/APPS/LEGISPAN/PDF_NORMAS/1920/1925/1925_097_0722.PDF |date=March 19, 2012}} March 25, 1925</ref> ڕۆژی ئاڵای [[پەنەما]] لە ٤ی تشرینی دووەم، ڕۆژێک دوای جیابوونەوەی پەنەما لە [[کۆڵۆمبیا]] بەڕێوەدەچێت و یەکێکە لە زنجیرە جەژنەکان کە لە مانگی تشرینی دووەمدا بەڕێوەدەچێت و بە فیێستا پاتریاس ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.panama-offshore-services.com/blog/fiestas_patrias_panama_celebrates_its_history_all_through_november.htm |سەردێڕ=Fiestas Patrias: Panama celebrates its history all through November |دوایین=Chatlani |یەکەم=Manoj |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |وێبگە=POLS – Attorneys |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.panama-offshore-services.com/blog/fiestas_patrias_panama_celebrates_its_history_all_through_november.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> یەکەم ئاڵای پێشنیارکراوی ساڵی ١٩٠٣ پێکھاتبوو لە سێزدە ھێڵی ئاسۆیی بە یەکەوە لە سوور و زەرد، لەگەڵ کانتۆنێکی شین کە دوو خۆری زێڕینی تێدابوو، بە ھێڵێکی تەسک یەکتریان گرتبوو بۆ وێناکردنی ئەمریکای باکوور و باشوور کە بە ئیستموسی پەنەما یەکتریان گرتبوو (بڕوانە وێناکردنی خوارەوە). بەڵام ئەمە لەلایەن سەرکردەی پەنەما، [[مانوێل ئامادۆر گێرێرۆ]]، کە بنەماڵەکەی ئاڵایەکی نوێیان دیزاین کردووە، قبوڵ نەکرا. دەوترێت ئەستێرە و چارەکەکان بۆ پارتە سیاسییە ڕکابەرەکان وەستاون و دەوترێت سپی پێستەکان بۆ ئەو ئارامییە وەستاون کە تێیدا کاردەکەن. شین ڕەنگی پارێزگاران و سوور ڕەنگی لیبراڵەکان بوو.<ref>(Flags of the World, published DK Publishing, 1997)</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|National flag of Panama}} [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان|پەنەما]] [[پۆل:پەنەما]] etot5wmhzeb9jzxwqcvfbawb6j0aqd3 1583441 1583346 2026-05-12T17:02:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئەمریکای لاتین|ئەمریکای لاتین]] 1583441 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئاڵای پەنەما''' لەلایەن [[ماریا دی لا ئۆسا دی ئامادۆر]]ەوە دروست کراوە و بە فەرمی لەلایەن "ley 48 de 1925" وەرگیراوە.<ref>[http://www.asamblea.gob.pa/APPS/LEGISPAN/PDF_NORMAS/1920/1925/1925_097_0722.PDF Gaceta Oficial No. 4601] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319025103/http://www.asamblea.gob.pa/APPS/LEGISPAN/PDF_NORMAS/1920/1925/1925_097_0722.PDF |date=March 19, 2012}} March 25, 1925</ref> ڕۆژی ئاڵای [[پەنەما]] لە ٤ی تشرینی دووەم، ڕۆژێک دوای جیابوونەوەی پەنەما لە [[کۆڵۆمبیا]] بەڕێوەدەچێت و یەکێکە لە زنجیرە جەژنەکان کە لە مانگی تشرینی دووەمدا بەڕێوەدەچێت و بە فیێستا پاتریاس ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.panama-offshore-services.com/blog/fiestas_patrias_panama_celebrates_its_history_all_through_november.htm |سەردێڕ=Fiestas Patrias: Panama celebrates its history all through November |دوایین=Chatlani |یەکەم=Manoj |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |وێبگە=POLS – Attorneys |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.panama-offshore-services.com/blog/fiestas_patrias_panama_celebrates_its_history_all_through_november.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> یەکەم ئاڵای پێشنیارکراوی ساڵی ١٩٠٣ پێکھاتبوو لە سێزدە ھێڵی ئاسۆیی بە یەکەوە لە سوور و زەرد، لەگەڵ کانتۆنێکی شین کە دوو خۆری زێڕینی تێدابوو، بە ھێڵێکی تەسک یەکتریان گرتبوو بۆ وێناکردنی ئەمریکای باکوور و باشوور کە بە ئیستموسی پەنەما یەکتریان گرتبوو (بڕوانە وێناکردنی خوارەوە). بەڵام ئەمە لەلایەن سەرکردەی پەنەما، [[مانوێل ئامادۆر گێرێرۆ]]، کە بنەماڵەکەی ئاڵایەکی نوێیان دیزاین کردووە، قبوڵ نەکرا. دەوترێت ئەستێرە و چارەکەکان بۆ پارتە سیاسییە ڕکابەرەکان وەستاون و دەوترێت سپی پێستەکان بۆ ئەو ئارامییە وەستاون کە تێیدا کاردەکەن. شین ڕەنگی پارێزگاران و سوور ڕەنگی لیبراڵەکان بوو.<ref>(Flags of the World, published DK Publishing, 1997)</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|National flag of Panama}} {{شریتی دەروازە|ئەمریکای لاتین}} [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان|پەنەما]] [[پۆل:پەنەما]] fihdylodgkt28l0yoyker4rx6q7p6jc 0 234767 1583303 1583216 2026-05-12T12:02:42Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583303 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەھریمەن''' لە ئایینی [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتیدا]] خودای خراپەیە، لە ئایینەکانی تریشدا [[شەیتان]]ە، بە زمانی [[ئاڤێستا]] پێی دەوترێت '''ئەنگرە مانیۆ،''' لەگەڵ [[وەرمەز|ئاھورا مەزدا]]، خوداوەندی چاکە و خۆشەویستی ھاوتا دەکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری لەبارەی ئەھریمەن لە ماڵپەڕی jstor.org|ناونیشان=https://www.jstor.org/topic/angra-mainyu|بڵاوکەرەوە=jstor.org}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری لەبارەی ئەھریمەن لە ماڵپەڕی britannica.com|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Ahriman|بڵاوکەرەوە=britannica.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری لەبارەی ئەھریمەن لە ماڵپەڕی enciclopedia.cat|ناونیشان=https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0001263.xml|بڵاوکەرەوە=enciclopedia.cat}}</ref> == لە ئەڤێستادا == === لە سرووشەکەی زەردەشتدا === ئەڤێستایی «ئەنگرە مانیۆ» «وادیارە چەمکێکی ڕەسەنی [[زەردەشت]] بووبێت.»<ref name=JDG_1982_670_673> {{cite encyclopedia |last=Duchesne-Guillemin |first=Jacques |year=1982 |title=Ahriman |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=1 |pages=670–673 |place=New York, NY |publisher=Routledge & Kegan Paul |url=http://www.iranicaonline.org/articles/ahriman |via=iranicaonline.org }} </ref> لە [[گاتاکان]]دا، کە کۆنترین دەقەکانی ئایینی زەردەشتین و دراونەتە پاڵ زەردەشت، «ئەنگرە مانیۆ» ھێشتا ناوێکی تایبەت نییە.<ref group=lower-alpha>ناوە تایبەتەکان بە تەواوی لە گاتاکاندا دەگمەنن. لەم دەقانەدا، تەنانەت [[ئەھورا مەزدا]] و [[ئەمێشا سپێنتا]]ش ھێشتا ناوێکی تایبەت نین.</ref> لەو تەنیا نموونەیەی ناو ئەم سروودانە کە تێیدا ئەم دوو وشەیە پێکەوە دەردەکەون، چەمکەکە باس لە «مانیۆ» دەکات («عەقڵ»، «گیان» یان بە جۆرێکی تر وزەیەکی واتایی و ھتد)<ref group=lower-alpha>وەرگێڕانی «مانیۆ» وەک «گیان» نزیککردنەوەیەکی باوە. بنچینەی «مانیۆ» «مان»، «بیرکردنەوە»یە، و لێرەدا مەبەست لە «گیان» بە واتای «عەقڵ» دێت.</ref> کە «ئەنگرە»یە («تێکدەر»، «ئاژاوەگێڕ»، «بێسەروبەر»، «ڕێگر»، «بەدکار» و ھتد، کە [[تووڕەیی]] دەکرێت یەکێک بێت لە دەرکەوتەکانی). لەم تەنیا نموونەیەدا – لە «[[یەسنە]]» ٤٥.٢ – «بەخشندەترینی ھەردوو گیانەکە» ڕای دەگەیەنێت کە «ئەنگرە مانیۆ» «[[دژ|دژەبەری]] تەواو»ی ئەوە.<ref name="JDG_1982_670_673" /> لێدوانێکی ھاوشێوە لە «یەسنە» ٣٠.٣دا ھاتووە، کە تێیدا دژەبەرەکە ھەرچۆنێک بێت «ئەکا مانیۆ»یە، «ئەکا» وشەی زمانی ئەڤێستایییە بۆ «خراپە». کەواتە، «ئەکا مانیۆ» بریتییە لە «گیانی خراپ» یان «عەقڵی خراپ» یان «بیری خراپ»، وەک جیاواز لە [[ئەمێشا سپێنتا|سپێنتا مانیۆ]]، «گیانی بەخشندە» کە [[ئەھورا مەزدا]] خولقاندنی پێ جێبەجێ کرد، کە دواتر «بوو». وەسفی «ئەکا مانیۆ» لە «یەسنە» ٣٢.٥دا دووبارە دەبێتەوە، کاتێک بنەماکە لەگەڵ [[دێوەکان|«دێو»ەکان]]دا دیاری دەکرێت کە مرۆڤایەتی و خۆشیان دەخەڵەتێنن. لەکاتێکدا لە ئایینی زەردەشتیی دواتردا دێوەکان شەیتانن، ئەمە ھێشتا لە گاتاکاندا دیار نییە: زەردەشت ڕای گەیاند کە دێوەکان «خودا ھەڵەکان» یان «خودا درۆینەکانن» کە دەبێت ڕەت بکرێنەوە، بەڵام ئەوان ھێشتا شەیتان نین.<ref name="Hellenschmidt_1993_599_602">{{بیرخستنەوە|chapter=Daiva|نووسەر١=Hellenschmidt, Clarice |نووسەر٢=Kellens, Jean|سەردێڕ=Encyclopaedia Iranica|شوێن=Costa Mesa|بڵاوکەرەوە=Mazda|ساڵ=١٩٩٣|بەرگ=٦|پەڕەکان=٥٩٩–٦٠٢}}</ref> ھەندێک کەسیش پەیوەندییەکیان لە نێوان «ئەنگرە مانیۆ» و دانای [[ئەنگێراس]] لە ڕیگڤێدا پێشنیار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dpkoAAAAYAAJ&q=angra+mainyu+angiras|سەردێڕ=The Rigveda: A Historical Analysis|دوایین=Talageri|یەکەم=Shrikant G.|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Aditya Prakashan|ژپنک=٩٧٨٨١٧٧٤٢٠١٠٤|پەڕەکان=١٧٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ywfsCgAAQBAJ&q=angra+mainyu+angiras&pg=PT138|سەردێڕ=Boot, Hooves and Wheels: And the Social Dynamics behind South Asian Warfare|دوایین=Bose|یەکەم=Saikat K.|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Vij Books India Pvt Ltd|ژپنک=٩٧٨٩٣٨٤٤٦٤٥٤٧|زمان=en}}</ref> ئەگەر ئەمە ڕاست بێت، دەکرێت وەک بەڵگەیەک بۆ جیابوونەوەیەکی ئایینی لە نێوان [[زمانە ھیندۆ-ئارییەکان|ھیندۆ-ئارییە]] ڤێدییە دێو-پەرستەکان و زەردەشتییە سەرەتایییەکان تێبگەیەنرێت. لە «یەسنە» ٣٢.٣دا، ئەم دێوانە وەک وەچەی «ئەنگرە مانیۆ» نین، بەڵکوو وەک وەچەی [[ئەکەم مەنا|«ئەکەم مەنا»]]، «خراپ بیرکردنەوە» ناسێنراون. چەند ئایەتێک پێشتر ھەرچۆنێک بێت «دایبمان»، «خەڵەتێنەر» – کە بە جۆرێکی تر ناناسرێتەوە بەڵام «بە ئەگەرێکی زۆرەوە ئەنگرە مانیۆیە»<ref name="JDG_1982_670_673" /> – دێوەکان ھان دەدات کە «ئەچیستەم مەنا» – «خراپترین بیرکردنەوە» ھەڵبژێرن. لە «یەسنە» ٣٢.١٣دا، نشینگەی بەدکاران نشینگەی ئەنگرە مانیۆ نییە، بەڵکوو نشینگەی ھەمان «خراپترین بیرکردنەوە»یە. «چاوەڕێی ئەوە دەکرا [ئەنگرە مانیۆ] لە دۆزەخدا حوکمڕانی بکات، چونکە ئەو «مردن و چۆن، لە کۆتاییدا، خراپترین بوون بۆ فێڵبازان دەبێت» (یەسنە ٣٠.٤) خولقاندبوو.»<ref name="JDG_1982_670_673" /> === لە ئەڤێستای نوێدا === «یەسنە» ١٩.١٥ ئەوە وەبیر دەھێنێتەوە کە خوێندنەوەی نزا یان بانگی [[ئەھونا ڤایرییا]] لەلایەن ئەھورا مەزداوە، ئەنگرە مانیۆ توووشی سەرلێشێوان دەکات. لە «یەسنە» ٩.٨دا، ئەنگرە مانیۆ [[زەحاک|ئەژی دەھاکا]] دەخولقێنێت، بەڵام مارەکە لە بینینی گورزەکەی [[میسرا]] دەپەژمێتەوە (''[[یەشت]]'' ١٠.٩٧، ١٠.١٣٤). لە [[یەشت|''یەشت'']] ١٣دا، [[فراوەشی|فراوەشییەکان]] پیلانەکانی ئەنگرە مانیۆ بۆ وشککردنەوەی زەوی پووچەڵ دەکەنەوە، و لە «یەشت» ٨.٤٤دا ئەنگرە مانیۆ شەڕ دەکات بەڵام ناتوانێت بەسەر [[تیشترییا]]دا سەربکەوێت و بەو شێوەیە ڕێگری لە باران بگرێت. لە [[ڤێندیداد|''ڤێندیداد'']] ١٩دا، ئەنگرە مانیۆ ھانی زەردەشت دەدات کە لە ئایینە چاکەکە لابدات بە پێدانی بەڵێنی سەروەریی جیھان بەو. دوای ڕەتکردنەوەی، ئەنگرە مانیۆ بە لەشکرێک لە دێوەکانەوە ھێرش دەکاتە سەر زەردەشت، بەڵام زەردەشت ھەموویان تێک دەشکێنێت. لە «یەشت» ١٩.٩٦دا، کە ئایەتێکە و ڕەنگدانەوەی فەرمانێکی گاتایییە، ئەنگرە مانیۆ بەزێنراو دەبێت و لە کۆتاییدا ئەھورا مەزدا سەردەکەوێت. لە «یەشت» ١٩.٤٦ بەدواوە، ئەنگرە مانیۆ و سپێنتا مانیۆ بۆ بەدەستھێنانی [[خوەرنە|«خوەرنە»]]، «فەڕی خودایی» یان «بەخت» شەڕ دەکەن. لە ھەندێک ئایەتی یەسنەدا (بۆ نموونە «یەسنە» ٥٧.١٧)، دەوترێت کە دوو بنەماکە جیھانیان خولقاندووە، کە وادیارە دژە لەگەڵ بنەمای گاتایی کە ئەھورا مەزدا وەک تاقە خالق ڕادەگەیەنێت و لە گەردوونناسیی [[ڤێندیداد|''ڤێندیداد'']] ١دا دووبارە کراوەتەوە. لەو بەشە یەکەمەدا، کە بنەمای [[بوندەھیشن|''بوندەھیشن'']]ـی سەدەکانی ٩–١٢ەمە، خولقاندنی شانزە زەوی لەلایەن ئەھورا مەزداوە بەرپەرچ دەدرێتەوە بە خولقاندنی شانزە بەڵا لەلایەن ئەنگرە مانیۆوە وەک زستان، نەخۆشی، و خراپە. «ئەم گۆڕانکارییە لە پێگەی ئەھورا مەزدا، تێکەڵبوونی تەواوی لەگەڵ ئەم گیانە بەخشندەیە [ئامرازی خولقاندنی مەزدا]، دەبێت لە سەدەی ٤ەمی پێش زاییندا بە لانی زۆرەوە ڕوویدابێت؛ چونکە لە شایەتیدانی [[ئەریستۆتەلیس|ئەریستۆتێل]]دا ڕەنگی داوەتەوە، کە ئاریمانیۆس لە بەرامبەر ئۆرۆمازدێس دادەنێت (ئەپود دیۆجینیس لایرتێس، ١.٢.٦).»<ref name="JDG_1982_670_673" /> «یەشت» ١٥.٤٣ ئەنگرە مانیۆ بۆ جیھانی ژێرەوە، جیھانێکی تاریکی تەرخان دەکات. ھەروەھا «ڤێندیداد» ١٩.٤٧، بەڵام بڕگەکانی تری ھەمان بەش (١٩.١ و ١٩.٤٤) وەک نیشتەجێی ناوچەی «دێو»ەکان نیشانی دەدەن، کە «ڤێندیداد» جەخت دەکاتەوە کە لە باکووردایە. لەوێدا (١٩.١، ١٩.٤٣–٤٤)، ئەنگرە مانیۆ «دایڤانام دایڤۆ»یە، «دێوی دێوەکان» یان سەرۆکی دێوەکان. پلەی باڵای «دایڤۆتایما» بەڵام بۆ شەیتانی پایتیشا («دژبەر») تەرخان کراوە. لە ژماردنی دێوەکان لە «ڤێندیداد» ١.٤٣دا، ئەنگرە مانیۆ یەکەم و پایتیشا کۆتا کەس دەردەکەوێت. «لە چ شوێنێک نەوتراوە کە ئەنگرە مانیۆ خالقی دێوەکان یان باوکیان بێت.»<ref name="JDG_1982_670_673" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Ahriman}} [[پۆل:ئایینی زەردەشت]] [[پۆل:دینی زەردەشت]] [[پۆل:زمانی ئەوێستایی]] j6lbj8bbo9269qbco4m9rpqdzmm5t7u 0 234938 1583404 1576127 2026-05-12T16:18:24Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583404 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ئیمام''' ناوێکی عەرەبییە بۆ ئەو کەسانە بەکاردێت کە پێشنوێژی بۆ مسوڵمانان دەکەن، یاخود سەرکردە و پێشەوان لە بابەتی شەرع و بیروباوەڕ، و ھەروەھا بە [[خەلیفە|خەلیفەی مسوڵمانانیش]] دەگوترێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=إِمَام الدِّین - - The Arabic Lexicon |ناونیشان=https://arabiclexicon.hawramani.com/إِمَام-الدِّین/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ |زمان=en-US }}{{بەستەری مردوو|url=https://arabiclexicon.hawramani.com/%D8%A5%D9%90%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%90%D9%91%DB%8C%D9%86/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> {{قورئان||سوورەت=٢٥|ئایەت=٧٤|کوردی=بەڵێ}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|زمان|زمانی عەرەبی}} [[پۆل:زاراوە عەرەبییەکان]] 1homhvwd4l8pbx7tjxhu4yu7dsklkvf 0 235667 1583331 1583017 2026-05-12T12:07:12Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583331 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Caracalla_MAN_Napoli_Inv6033_n01.jpg|220x440px|وێنۆک]] '''کاراکالا''' ( [[١٨٨]]ی زایینی - [[٨ی نیسان|٨ی نیسانی]] [[٢١٧]]ی زایینی) ئیمپراتۆرێکی ڕۆمانی بوو و لە [[٢١١|ساڵی ٢١١]]>ی زایینی تا [[٢١٧]]ی زایینی فەرمانڕەوایەتیی کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن کاراکلا علی موقع ta.sandrart.net|ناونیشان=http://ta.sandrart.net/-person-999|بڵاوکەرەوە=ta.sandrart.net}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن کاراکلا علی موقع aleph.nkp.cz|ناونیشان=https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jx20140704001|بڵاوکەرەوە=aleph.nkp.cz|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191212164600/https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jx20140704001|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن کاراکلا علی موقع id.loc.gov|ناونیشان=https://id.loc.gov/authorities/n82207265|بڵاوکەرەوە=id.loc.gov}}</ref> لە بنەچەیەکی پونیکی لە لای باوکییەوە بە ناوی سێپتیمیۆس سیڤێرس و بنەچەیەیەکی عەرەبی-سووری <ref>" Julia Domna's role as Severus's wife and '''Caracalla's mother''' made her the key '''Arab''' matriarch of the Severi dynasty." {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Suad Joseph|سەردێڕ=Routledge Handbook on Women in the Middle East|دوایین٢=Zeina Zaatari|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨١٣٥١٦٧٦٤٣٤|زمان=EN}}</ref> <ref>" The emperor Septimius Severus married an '''Arab''' from Emessa, '''Julia Domna''' " {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maxime Rodinson|ناونیشان=https://archive.org/details/arabs00rodi|سەردێڕ=The Arabs|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ساڵ=١٩٨١|ژپنک=٩٧٨٠٢٢٦٧٢٣٥٦٣|زمان=EN|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220202072941/https://archive.org/details/arabs00rodi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> لە لای دایکییەوە بە ناوی جولیا دۆمنا، کچە بەڕێزە بەناوبانگەکەی شاری [[حومس|ھۆمس]] لە ویلایەتی ڕۆمانی سوریا کە کاریگەری خۆی لە ھێز و دەسەڵات لە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانیدا ھەبووە، کارکالا لە شاری لوگدنوم (لیۆن، [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]ی ئێستا) لەدایکبووە و بە لوسیۆس سێپتیمیۆس باسیانۆس ناونراوە. لە تەمەنی حەوت ساڵیدا ناوەکەی گۆڕدرا بۆ مارکوس ئۆریلیۆس ئەنتۆنیۆس [[ئەگوستوس|ئۆگستۆس]] بۆ پشتڕاستکردنەوەی سەر بە بنەماڵەی مارکوس ئۆریلیۆس. کوڕە گەورەکەی سێپتیمیۆس سیڤێرس بوو، کاراکالاش یەکێک بوو لە دیارترین ئیمپراتۆرەکانی ڕۆما کە کاریگەری کۆمەڵایەتی گرنگیان بەجێھێشتبوو، فەرمانڕەوایەتییەکەی جێگەی سەرنج بوو بەھۆی ئەم دەستکەوتانەی خوارەوە: * لە ساڵی (٢١٢ی زایینی) فەرمانی بەناوبانگی (کاراکالا)ی دەرکرد کە کاراکالا ڕەگەزنامەی ڕۆمانی بەخشی بە خەڵکی ئازاد لە سەرتاسەری ئیمپراتۆریەتی ڕۆم بە مەبەستی زۆرکردنی باج، بەپێی ئەو فەرمانە ھەموو دانیشتوانی ئیمپراتۆریەتەکەی یەکسان کرد، ملکەچی یەک یاسا لە چوارچێوەی ئەو ئازادی و مافە سەرەتاییانەی کە پێیان دراوە. * دابەزینی بەھای دراوی زیو بە ڕێژەی ٢٥٪ بە مەبەستی پێدانی مووچە بۆ مووچەخۆران. * دروستکردنی گەرماوە گەورەکان لە دەرەوەی ڕۆما، کە بە گەرماوەکانی کاراکالا ناسراوە، کە کاریگەرییەکانی تا ئەمڕۆش بوونی ھەیە، کە بە ڕووبەرێکی (١١) ھێکتار درێژدەبێتەوە، و ھەزار و شەش سەد سەردانکەری لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ئیتالیا|مێژوو|ژیاننامە|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Caracalla}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨]] [[پۆل:مردووانی ٢١٧]] [[پۆل:فیرعەونە ڕۆمانییەکان]] qidkqbt1gp0ktn4gal2cyjs3fjqpv52 0 236081 1583310 1583170 2026-05-12T12:03:52Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583310 wikitext text/x-wiki {{Infobox weapon <!-- Type selection --> | is_missile=yes | name=گومبەزی ئاسنین | image = [[پەڕگە:IDF Iron Dome 2021.jpg|270px|بێچوارچێوە]] | image_size = |caption=گومبەزی ئاسنین ٢٠٢١ |type = دژە موشەک، تۆپخانە و ھاوەن و سیستەمی بەرگری ھەوایی کورت مەودا |service= ٢٠١١–ئێستا <!-- Production history --> |designer={{ubl|کۆمپانیای سیستەمە بەرگرییە پێشکەوتووەکانی ڕافایل و پیشەسازی ھەوابۆشایی ئیسرائیل}} |design_date=٢٠٠٥ |manufacturer={{ubl|کۆمپانیای سیستەمە بەرگرییە پێشکەوتووەکانی ڕافایل و پیشەسازی ھەوابۆشایی ئیسرائیل}} |production_date= ٢٠١١–ئێستا |number = 10 batteries deployed <!-- Service history --> |origin= [[ئیسرائیل]] |used_by= [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]] |wars= <!-- Vehicle/missile specifications --> |engine= |propellant= |weight={{convert|90|kg|abbr=on}} |wingspan= |length={{convert|3|m|ft|abbr=on}} |diameter={{convert|160|mm|in|1|abbr = on}} |speed=Mach 2.2 |vehicle_range= |ceiling= |filling= |filling_weight= |guidance= |accuracy= |steering = |detonation=فیوزی نزیکایەتی |launch_platform=Three/four launchers, each carrying 20 interceptors. |unit_cost= $50 million per battery<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ | سەردێڕ = The secret of the wonder weapon that Israel will show off to Obama | ڕێکەوت = ١٩ی ئازاری ٢٠١٣ | دوایین = Vick | یەکەم = Karl | ناونیشان = http://world.time.com/2013/03/19/the-secret-of-the-wonder-weapon-that-israel-will-show-off-to-obama/ | newspaper = Time |ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٥ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20140715183802/http://world.time.com/2013/03/19/the-secret-of-the-wonder-weapon-that-israel-will-show-off-to-obama/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}.</ref>{{ھن}} $100,000–150,000 per interception }} '''گومبەزی ئاسنین''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]] :כִּפַּת בַּרְזֶל|Kippat Barzel) سیستەمی [[بەرگری ھەوایی]] ھەموو کەشوھەوایییە کە لەلایەن کۆمپانیای سیستەمە بەرگرییە پێشکەوتووەکانی ڕافایل و پیشەسازی ھەوابۆشایی ئیسرائیل پەرەی پێدراوە. سیستەمەکە بە شێوەیەک داڕێژراوە کە موشەک کورت مەودا و تۆپخانەکان کە لە دووری ٤ کیلۆمەترەوە تا ٧٠ کیلۆمەتر ھاوێژراون و ئەگەر ئاراستەی مووشەکەکە بەرەو ناوچەیەکی نیشتەجێبوون بێت بەرپەرچی دەداتەوە و بە مەبەستی پاشەکەوتکردنی پارە چاوپۆشی لەو موشەکانە بکات کە بەرناوچە بێ دانیشتووەکان دەکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گومبەزی ئاسنینی ئیسرائیل چۆن کار دەکات؟|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/09082022|وێبگە=www.rudaw.net|بڵاوکەرەوە=رووداو|زمان=ku}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١ تا ٢٠٢١ ئەمریکا بە کۆی گشتی یەک ملیار و ٦٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بەشداری لە سیستەمی بەرگری گومبەزی ئاسنیندا کردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel-Gaza: How much money does Israel get from the US?|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/57170576|وێبگە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> لەگەڵ یەک ملیار دۆلاری ئەمریکی دیکە کە لە ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن کۆنگرێسی ئەمریکاوە پەسەند کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Magid|یەکەم١=Jacob|دوایین٢=Staff|یەکەم٢=ToI|سەردێڕ=US House approves $1 billion for Israel’s Iron Dome after months-long delay|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/us-house-approves-1-billion-for-israels-iron-dome-after-months-long-delay/|ئیش=www.timesofisrael.com|agency=timesofisrael|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Iron Dome}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:چەکە دژە بالافڕەکان]] [[پۆل:مووشەکی ڕووبەر بۆ ھەوا]] 030dbunreeudtlfp8k1yvbe008nh0hd 0 236217 1583545 1538554 2026-05-13T00:27:41Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ]]ی گواستەوە بۆ [[فڕینی بۆشاییی مرۆڤ]]: Spaceflight=[[فڕینی بۆشایی]] 1538554 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{لایەنەکانی فڕینی بۆشایی}} '''گەشتی ئاسمانیی مرۆڤ''' (ھەروەھا وەک '''گەشتی ئاسمانی بە تاقمەوە'''، یان لە مێژوودا زیاتر وەک '''گەشتی ئاسمانیی مرۆڤ-دار''' ئاماژەی پێدەکرێت) بریتییە لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییی ئاسمان]] بە تاقمێک یان سەرنشینانەوە لەناو [[مەکۆی بۆشایی|کەشتییەکی ئاسمانی]]دا، و زۆرجار کەشتییە ئاسمانییەکە ڕاستەوخۆ لەلایەن تاقمە مرۆیییەکەی ناویەوە کار پێ دەکرێت. کەشتییە ئاسمانییەکان ھەروەھا دەکرێت لە وێستگە زەمینییەکانەوە لەسەر زەوی لە دوورەوە کۆنترۆڵ بکرێن، یان بە شێوەی سەربەخۆ، بەبێ ھیچ تێوەگلانی ڕاستەوخۆی مرۆڤ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Human spaceflight}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:سیستمی خۆری]] [[پۆل:فڕینی بۆشایی]] er5eh6c9heak0yfcxumdjpltf4906q5 1583547 1583545 2026-05-13T00:29:23Z Hivja 64112 /* */ 1583547 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{لایەنەکانی فڕینی بۆشایی}} '''فڕینی بۆشاییی مرۆڤ''' (ھەروەھا وەک '''فڕینی بۆشاییی بە تاقمەوە'''، یان لە مێژوودا زیاتر وەک '''فڕینی بۆشاییی مرۆڤدار''' ئاماژەی پێدەکرێت) بریتییە لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییی ئاسمان]] بە تاقمێک یان سەرنشینانەوە لەناو [[مەکۆی بۆشایی|کەشتییەکی ئاسمانی]]دا، و زۆرجار کەشتییە ئاسمانییەکە ڕاستەوخۆ لەلایەن تاقمە مرۆیییەکەی ناویەوە کار پێ دەکرێت. کەشتییە ئاسمانییەکان ھەروەھا دەکرێت لە وێستگە زەمینییەکانەوە لەسەر زەوی لە دوورەوە کۆنترۆڵ بکرێن، یان بە شێوەی سەربەخۆ، بەبێ ھیچ تێوەگلانی ڕاستەوخۆی مرۆڤ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Human spaceflight}} {{شریتی دەروازە|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:سیستمی خۆری]] [[پۆل:فڕینی بۆشایی]] fmz9aw5ey1878ubfeix3y7tggxifynn 0 236732 1583476 1547569 2026-05-12T18:58:29Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583476 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ئەحمەد کوڕی محەممەد نیاوەنی''' [[ئەستێرەناسی|فەلەکناسێکی]] سەدەی هەشتەم/نۆی [[فارسەکان|فارس]] بووە. ناوەکەی ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە خەڵکی [[نیاوەن]] بووە کە دەکاتە ئێستای ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1936Obs....59..215J Page 218|ناونیشان=https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1936Obs....59..215J/0000218.000.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=articles.adsabs.harvard.edu}}{{بەستەری مردوو|url=https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1936Obs....59..215J/0000218.000.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/ilmetauqeet_gmail_658|سەردێڕ=658}}</ref> == ژیان == ئەحمەد لە ئەکادیمیای گوندیشاپوری لە [[پارێزگای خووزستان|خووزستانی]] ئێران کاری کردووە، لە سەردەمی یەحیا کوڕی خالید کە [[پارێزگا|پارێزگار]] و [[وەزیر|وەزیرە]] زلهێزەکەی خەلیفە [[ھاروون ڕەشید|هارون ڕەشید]] ژیاوە. دەوترێت کە ئەحمەد لە ساڵی ٨٠٠ چاودێری فەلەکی لەم ئەکادیمیایەدا کردووە. ئەو لەگەڵ فەلەکناس و [[ماتماتیکزان]] ماشەڵڵا کوڕی ئەثاری لە فەلەکناسە سەرەتاییەکانی سەردەمی ئیسلامی بوون کە لە سەردەمی [[ئەبووجەعفەری مەنسوور]] کە دووەم خەلیفەی عەباسی بوو گەشەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frye|یەکەم=Richard Nelson|ناونیشان=http://archive.org/details/goldenageofpersi0000frye|سەردێڕ=The golden age of Persia : the Arabs in the East|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=London : Phoenix Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٢١٢-٠١١-٨}}</ref> == کارەکانی == ئەحمەد زیجەس (خشتەی فەلەکناسی)ی لە ژێر ناوی موشتامیل کۆکردۆتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/publicdomain/1118377|سەردێڕ=Die Mathematiker und Astronomen der Araber und ihre Werke / von Heinrich Suter|ڕێکەوت=١٩٠٠|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230529102443/https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/publicdomain/1118377|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|گەردوون}} [[پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام]] tju7pmcpj1tv8sl05b7qemf9az9lnfk 0 239268 1583550 1450795 2026-05-13T08:46:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583550 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Demonstration_cluster_bomb.jpg|وێنۆک]] [[پەڕگە:201206_포천승진_사격장_통합화력시범_훈련(15)_(8019445723).jpg|وێنۆک|بەکارھێنانی بۆمبەکە لە زنجیرە چیاکانی [[کۆریای باشوور|کۆریایی باشوور]]]] [[پەڕگە:SA-2_site_being_blanketed_by_cluster_bombs_from_F-105_Thud_Wild_Weasels.jpg|وێنۆک|بەکارھێنانی بۆمبەکە لە [[شەڕی ڤیێتنام|جەنگی ڤێتنام]] لە لایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]<nowiki/>وە]] [[پەڕگە:Iskander-M_ballistic_missile_with_cluster_warhead_wreckage_02.jpg|وێنۆک|موشەکێک کە لە لایەن بەرگری ئاسمانی [[ئوکراینا|ئۆکرانیا]] خراوەتە خوارەوە]] '''بۆمبی ھێشوویی''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Cluster munition) پێکھاتووە لە ژمارەیەکی زۆری تەقەمەنی قەبارە بچووک کە لە زەوی و ئاسمانەوە ھەڵدەدرێت لەنێو مووشەک یان گولـەتۆپێکدا جێگیرکراون و لەکاتی تەقاندن یان خستنەخوارەوەیدا، تەقەمەنییە بچووکەکان بە رووبەرێکی فراواندا بڵاودەبنەوە. بۆمبەکە بۆ کوشتنی سەرباز و لەناوبردنی ئۆتۆمبێل و ڕێڕەوی فڕین و بان ھێڵەکانی گواستنەوەی کارەبا دروستکراوە. بۆمبی ھێشوویی کاتێک بەر زەوی دەکەوێت، دەتەقێتەوە و زیانێکی زۆر بە چواردەوری خۆی دەگەیەنێت، ھەندێک جاریش تەقەمەنییە بچووکەکانی بڵاودەبنەوە و بەشێکیان راستەوخۆ ناتەقن و دواتر لەکاتێکی دیکە دەتەقنەوە، ئەمەش کاتێک روودەدات کە بەر زەوییەکی نەرم یان لیتە بکەون. لەبەر ئەوەی بۆمبەکە کۆکراوەی چەندین بۆمبی بچووکە بەسەر ناوچەیەکی فراواندا بڵاودەبنەوە، و مەترسی لەسەر ھاوڵاتیانی مەدەنی دروست دەکەن چ لە کاتی ھێرشەکاندا و چ دوای ھێرشکان.   بۆمبە نەتەقیوەکان دەتوانن ھاوڵاتیانی مەدەنی یان ئامانجە نەخوازراوەکان بکوژن یان پەک بخەن دوای ماوەیەکی زۆر لە کۆتایی ھاتنی ململانێیەک، و دۆزینەوە و لابردنی تێچوویەکی زۆری دەوێت. ڕێژەیەی بۆمبە نەتەقیوەکانی ناوی لە نێوان لەسەدا ٢ بۆ لەسەدا ٤٠ یان زیاترە. بەکارھێنانی بۆمبەکە  بۆ ئەو وڵاتانە قەدەغەیە کە ڕێککەوتننامەی قەدەغەکردنی بەکارھێنانی بۆمبەکەیان پەسەند کردووە، کە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨ لە [[دەبڵین]] لە [[ئیرلەند|ئێرلەندا]] پەسەند کرا. ڕێککەوتننامەکە لە 1ی ئابی ٢٠١٠ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و بوو بە یاسای نێودەوڵەتی پابەندکەر بۆ ئەو دەوڵەتانەی واژوویان کردووە و، ئەمەش دوای شەش مانگ لە پەسەندکردنی لەلایەن ٣٠ دەوڵەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Treaty status {{!}} The Treaty {{!}} CMC|ناونیشان=http://www.stopclustermunitions.org/en-gb/the-treaty/treaty-status.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.stopclustermunitions.org}}</ref> تا ١٠ی شوباتی ٢٠٢٢، بە گشتی ١٢٣ دەوڵەت پەیوەندییان بە ڕێککەوتننامەکەوە کردووە، کە ١١٠ دەوڵەتی بەشدارن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Home|ناونیشان=https://www.clusterconvention.org/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=The Convention on Cluster Munitions|زمان=en-GB}}</ref> == پەرەپێدان == [[پەڕگە:Sd2_opened.jpg|وێنۆک]] یەکەم بۆمبی کلاستەر کە بە شێوەیەکی بەرچاو لە ڕووی ئۆپەراسیۆنییەوە لە لایەن [[ئەڵمانیا]]<nowiki/>وە بەکارهات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=November 2007|ژپنک=٩٧٨-٢-٩٤٠٣٦٩-٠٧-٢}}</ref> کە بە شێوەیەکی باو بە بۆمبی پەپوولە ناودەبرێت<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Remembering the terror the Luftwaffe's butterfly bombs brought to the North|ناونیشان=https://www.theguardian.com/uk/the-northerner/2013/jun/21/butterfly-bombs-luftwaffe-cleethorpes-grimsby|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=James I.|دوایین=Rogers}}</ref> لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەم]]<nowiki/>دا بۆ هێرشکردنە سەر هەردوو ئامانجی مەدەنی و سەربازی بەکارهاتووە.  ئەم تەکنەلۆژیایە بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[ڕووسیا]] و [[ئیتاڵیا|ئیتالیا]] پەرەی پێدراوە. لە ساڵانی حەفتاکان تا نەوەدەکان بۆمبی ھێشوویی بوو بوونە تەقەمەنی ستاندارد کە لە ئاسمانەوە فڕێدراون بۆ زۆرێک لە گەلان، بە جۆرەها جۆری جیاواز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=International Herald Tribune|ناونیشان=http://www.iht.com/articles/2007/12/07/europe/cluster.php|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == مێژووی بەکارهێنانی بۆمبەکە == === [[شەڕی ڤیێتنام|شەڕی ڤێتنام]] === لە کاتی جەنگی [[ڤیێتنام|ڤێتنام]]<nowiki/>دا، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] بۆمبی هێشووی لە هێرشە ئاسمانییەکانیدا بۆ سەر ئامانجەکانی لە [[ڤیێتنام|ڤێتنام]]، [[لاوس]] و [[کەمبۆدیا]] بەکار هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Vietnam’s Cluster Bomb Shadow|ناونیشان=https://thediplomat.com/2010/12/vietnams-cluster-bomb-shadow/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=thediplomat.com|زمان=en-US}}</ref> لە کۆی ٢٦٠ ملیۆن بۆمب کە لە نێوان ساڵانی ١٩٦٤ بۆ ١٩٧٣ بەسەر [[لاوس]] باری، بەتایبەتی لە پارێزگای [[شینگ خوانگ]]، ٨٠ ملیۆنیان نەیانتوانی بتەقنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Forty years on, Laos reaps bitter harvest of the secret war|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2008/dec/03/laos-cluster-bombs-uxo-deaths|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Ian|دوایین=MacKinnon}}</ref> تا ساڵی ٢٠٠٩ نزیکەی ٧ هەزار کەس بەهۆی ئەو تەقەمەنیانەی کە لە سەردەمی [[شەڕی ڤیێتنام|جەنگی ڤێتنام]]<nowiki/>ەوە بەجێماون لە ویلایەتی کونگ ترۆ لە [[ڤیێتنام|ڤێتنام]] تەنها لە ویلایەتی کونگ تران گیانیان لەدەست داوە یان بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=GlobalPost. Boston, MA.|ناونیشان=http://www.globalpost.com/dispatch/vietnam/100602/cluster-bombs-landmines-demining-quang-tri?page=full|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ململانێی باشووری لوبنان، ١٩٧٨ === لە کاتی ململانێی باشووری [[لوبنان]] لە ساڵی ١٩٧٨، [[ئیسرائیل]] بۆمبی هێشویی بەکارهێنا کە لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]<nowiki/>وە دابینکرابوو.  بە گوتەی [[جیمی کارتەر]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، ئەم بەکارهێنانەی بۆمبە هێشویی پێشێلکردنی ڕێککەوتنی یاسایی نێوان ئیسرائیل و ئەمریکا بووە، چونکە ئەو چەکانە بۆ مەبەستی بەرگریکردن لە دژی هێرشکردنە سەر ئیسرائیل دابینکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carter|یەکەم=Jimmy|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-55728-862-2|سەردێڕ=The blood of Abraham: insights into the Middle East|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Univ. of Arkansas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٧٢٨-٨٦٢-٢|edition=3. ed|شوێن=Fayetteville [Ark.]}}</ref>  هەروەها ئیسرائیل چەکی ئەمریکی گواستەوە بۆ میلیشیا لوبنانییەکەی سەعد حەداد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book sources - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-55728-862-2|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}</ref> ئەمەش پێشێلکردنی یاسای ئەمریکایە.  ئیدارەی کارتەر ئامادەکاری کرد بۆ ئەوەی کۆنگرێس ئاگادار بکاتەوە کە چەکی ئەمریکی بە شێوەیەکی نایاسایی بەکاردەهێنرێت، ئەمەش دەبووە هۆی پچڕانی هاوکارییە سەربازییەکان بۆ ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book sources - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-55728-862-2|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}</ref>  کونسوڵی ئەمریکا لە [[ئورشەلیم|قودس]] حکومەتی ئیسرائیلی لە پلانەکانیان ئاگادارکردەوە و بە گوتەی کارتەر، سەرۆکوەزیرانی ئەمریکا بیگین ڕایگەیاند کە ئۆپەراسیۆنەکە کۆتایی هاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carter|یەکەم=Jimmy|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-55728-862-2|سەردێڕ=The blood of Abraham: insights into the Middle East|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Univ. of Arkansas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٧٢٨-٨٦٢-٢|edition=3. ed|شوێن=Fayetteville [Ark.]}}</ref> === جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان، ١٩٧٩-١٩٨٩ === لە سەردەمی جەنگی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] و [[ئەفغانستان]]<nowiki/>دا، سۆڤیەت بە توندی مامەڵەی لەگەڵ یاخیبووانی موجاحەدین و ئەوانەی پشتیوانیان دەکرد، کرد و بۆمبی هێشویی بەکار هێنا بۆ تەختکردنی تەواوی گوندەکان بۆ ئەوەی هیچ پەناگەیەکی سەلامەت نەهێڵنەوە بۆ دوژمنەکەیان. === گرێنادا، ١٩٨٣ === [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە کاتی داگیرکردنی گرێنادا ٢١ بۆمبی هێشووی بەکارهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Docherty|یەکەم=Bonnie|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Meeting the Challenge|ناونیشان=https://www.hrw.org/report/2010/11/22/meeting-challenge/protecting-civilians-through-convention-cluster-munitions|journal=Human Rights Watch|زمان=en}}</ref> === یەکەم جەنگی چیچان، ساڵی ١٩٩٥ === لەلایەن [[ڕووسیا]] بەکار هێنرا. === یوگۆسلاڤیا، ١٩٩٩ === لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[ھۆڵەندا|هۆڵەندا]] بەکار هات. لە کاتی بۆردومانی [[ناتۆ]] بۆ سەر [[یووگۆسلاڤیا|یوگۆسلاڤیا]]، لە ساڵی ١٩٩٩، نزیکەی ٢٠٠٠ بۆمبی هێشویی کە ٣٨٠ هەزار تەقەمەنی لاوەکی تێدابوو، فڕێدرایە سەر یوگۆسلاڤیا، کە هێزی ئاسمانی شاهانە ٥٣١ بۆمبی هێشویی فڕێدایە خوارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Nato comes clean on cluster bombs - World Politics, World - The Independent|ناونیشان=http://www.independent.co.uk/news/world/politics/nato-comes-clean-on-cluster-bombs-402552.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091227115228/http://www.independent.co.uk/news/world/politics/nato-comes-clean-on-cluster-bombs-402552.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ئەفغانستان، ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٢ === [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و وڵاتانی دیکەی [[ناتۆ]] لە قۆناغی سەرەتایی ئۆپەراسیۆنەکەدا ژمارەیەکی زۆر لە تەقەمەنی هێشویی بەکارهێنا.  لە لایەن هاوپەیمانییەوە هەزار و ٢٢٨ بۆمبی هێشویی کە ٢٤٨ هەزار و ٥٦ بۆمبی بچوککی تێدابووە بەکارهێنراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Obama moves to legalize cluster munitions|ناونیشان=https://www.wsws.org/en/articles/2011/11/clus-n18.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=World Socialist Web Site|زمان=en}}</ref> === عێراق، ١٩٩١، ٢٠٠٣-٢٠٠٦ === لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بەکار هێنرا ساڵی ١٩٩١: [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] و [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] ٦١ هەزار بۆمبی کلاستەریان فڕێدایە سەر عێراق کە ٢٠ ملیۆن تەقەمەنی لاوەکییان تێدابوو، بەپێی ئامارەکانی HRW لە ساڵی ٢٠٠٣-٢٠٠٦: ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی بە ١٣ هەزار تەقەمەنی هێشویی هێرشیان کردە سەر [[عێراق]]، کە لە کاتی ئۆپەراسیۆنی ئازادی عێراقدا دوو ملیۆن تەقەمەنی لاوەکی تێدابوو. === لوبنان، ١٩٧٨، ١٩٨٢ و ٢٠٠٦ === بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[ئیسرائیل]]<nowiki/>ەوە لە کاتی داگیرکردنی [[لوبنان]] لە ساڵی ١٩٧٨، داگیرکردنی لوبنان لە ساڵانی ١٩٨٢-٢٠٠٠ و هەروەها لەلایەن [[حیزبوڵڵای لوبنان|حزبوڵڵای لوبنان]] لە ساڵی ٢٠٠٦دا بەکارهێنرا. لە کاتی ململانێی نێوان ئیسرائیل و لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢، ئیسرائیل بۆمبی ھێشوویی بەکارهێنا، کە زۆربەیان دروستکراوی ئەمریکی بوون، بۆ ئامانجەکانی باشووری لوبنان. هەروەها ئیسرائیل لە جەنگی لوبنان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بۆمبی ھێشوویی بەکارهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Use of Cluster Bombs Is Confirmed by Israel|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1982/06/28/world/use-of-cluster-bombs-is-confirmed-by-israel.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|issn=0362-4331|زمان=en-US|یەکەم=Special to the New York|دوایین=Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=President Reagan News Conferences & Interviews on the Middle East/Israel (1982)|ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/president-reagan-news-conferences-and-interviews-on-the-middle-east-israel-1982|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> == ئەو وڵاتانەی کە پشکیان هەیە == تا مانگی ئەیلولی ٢٠١٨، لانیکەم ٥٧ وڵات کۆگای بۆمبی هێشویان هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stockpilers {{!}} Cluster bombs {{!}} CMC|ناونیشان=http://www.stopclustermunitions.org/en-gb/cluster-bombs/global-problem/stockpilers.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.stopclustermunitions.org}}</ref> ئەو وڵاتانەی کە بە تۆخی نووسراون، ڕێککەوتننامەی بۆمبی هێشویان واژۆ کردووە و پەسەندیان کردووە، لە بنەڕەتدا ڕێککەوتوون لەسەر ئەوەی کە کۆگاکانیان لەناوببرێن. ئەو وڵاتانەی کە بە لاری ڕیزکراون، واژۆیان کردووە، بەڵام هێشتا پەسەندیان نەکردووە، ئەو وڵاتانەی کە بە ئەستێرە (*) دیاری کێاون لە پرۆسەی لەناوبردنی کۆگاکانیاندان. {{Div col|colwidth=12em}} * {{ALG}}<ref name="profile-algeria">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/algeria/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Algeria Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405060640/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/algeria/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{AZE}}<ref name="profile-azerbaijan"/> * {{BHR}}<ref name="profile-bahrain"/> * {{BLR}}<ref name="profile-belarus">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/belarus/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Belarus Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405055049/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/belarus/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * '''{{BOT}}*'''<ref name="profile-botswana">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/botswana/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Botswana Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406041524/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/botswana/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{BRA}}<ref name="profile-brazil"/> * '''{{BUL}}*'''<ref name="profile-bulgaria">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/bulgaria/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Bulgaria Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230403212622/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/bulgaria/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{CAM}}<ref name="profile-cambodia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/cambodia/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Cambodia Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405060643/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/cambodia/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{CHN}}<ref name="profile-china"/> * ''{{CYP}}''<ref name="profile-cyprus">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/cyprus/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Cyprus Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230930183200/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/cyprus/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{EGY}}<ref name="profile-egypt"/> * {{ERI}}<ref name="profile-eritrea"/> * {{EST}}<ref name="profile-estonia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/estonia/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Estonia Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406023602/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/estonia/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{ETH}}<ref name="profile-ethiopia"/> * {{FIN}}<ref name="profile-finland">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/finland/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Finland Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405182803/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/finland/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{GEO}}<ref name="profile-georgia"/> * {{GRE}}<ref name="profile-greece"/> * '''{{GUI}}'''<ref name="profile-guinea">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/guinea/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Guinea Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230403231535/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/guinea/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * '''{{GNB}}*'''<ref name="profile-guinea-bissau">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/guinea-bissau/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Guinea Bissau Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230404092550/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/guinea-bissau/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{IND}}<ref name="profile-india"/> * ''{{IDN}}''<ref name="profile-indonesia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/indonesia/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Indonesia Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406080811/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/indonesia/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{IRN}}<ref name="profile-iran">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/iran/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Iran Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230601130638/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/iran/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{ISR}}<ref name="profile-israel"/> * {{JOR}}<ref name="profile-jordan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/jordan/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Jordan Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405055056/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/jordan/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{KAZ}}<ref name="profile-kazakhstan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/kazakhstan/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Kazakhstan Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405055101/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/kazakhstan/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{PRK}}<ref name="profile-north-korea"/> * {{KOR}}<ref name="profile-south-korea"/> * {{KUW}}<ref name="profile-kuwait">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/kuwait/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Kuwait Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406022032/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/kuwait/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{LBY}}<ref name="profile-libya"/> * {{MAR}}<ref name="profile-morocco"/> * ''{{NGA}}''<ref name="profile-nigeria"/> * {{OMN}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archives.the-monitor.org/index.php/cp/display/region_profiles/theme/3766|سەردێڕ=Oman Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٤|وێبگە=archives.the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}{{بەستەری مردوو|url=http://archives.the-monitor.org/index.php/cp/display/region_profiles/theme/3766 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> * {{PAK}}<ref name="profile-pakistan"/> * '''{{PER}}*'''<ref name="profile-peru">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/peru/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Peru Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405055058/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/peru/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{POL}}<ref name="profile-poland"/> * {{QAT}}<ref name="profile-qatar">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/qatar/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Qatar Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406040011/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/qatar/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{ROU}}<ref name="profile-romania"/> * {{RUS}}<ref name="profile-russia"/> * {{SAU}}<ref name="profile-saudi-arabia"/> * {{SRB}}<ref name="profile-serbia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/serbia/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Serbia Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230724042217/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/serbia/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{SGP}}<ref name="profile-singapore"/> * '''{{SVK}}*'''<ref name="profile-slovakia"/> * '''{{ZAF}}*'''<ref name="profile-south-africa"/> * {{SDN}}<ref name="profile-sudan"/> * '''{{CHE}}*'''<ref name="profile-switzerland">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/switzerland/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Switzerland Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405060601/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/switzerland/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{SYR}}<ref name="profile-syria"/> * {{TWN}}<ref name="profile-taiwan"/> * {{THA}}<ref name="profile-thailand"/> * {{TUR}}<ref name="profile-turkey"/> * {{TKM}}<ref name="profile-turkmenistan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/turkmenistan/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Turkmenistan Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405055056/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/turkmenistan/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{UKR}}<ref name="profile-ukraine"/> * {{UAE}}<ref name="profile-united-arab-emirates">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/united-arab-emirates/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=United Arab Emirates Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405055055/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/united-arab-emirates/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{USA}}<ref name="profile-united-states"/> * {{UZB}}<ref name="profile-uzbekistan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/uzbekistan/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Uzbekistan Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405060629/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/uzbekistan/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{VEN}}<ref name="profile-venezuela">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/venezuela/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Venezuela Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230405055057/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/venezuela/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{YEM}}<ref name="profile-yemen"/> * {{ZIM}}<ref name="profile-zimbabwe">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/zimbabwe/cluster-munition-ban-policy.aspx|سەردێڕ=Zimbabwe Cluster Munition Ban Policy|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=the-monitor.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230609091624/http://www.the-monitor.org/en-gb/reports/2018/zimbabwe/cluster-munition-ban-policy.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{Div col end}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.stopclustermunitions.org/en-gb/home.aspx هاوپەیمانی بۆمبی ھێشوویی] * [https://www.maginternational.org/ گروپی ڕاوێژکاری کانەکان] * [https://www.icrc.org/en/war-and-law/weapons/cluster-munitions بۆمبی ھێشوویی و یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی لیژنەی نێودەوڵەتی خاچی سوور] * [https://www.disarmamentinsight.blogspot.com/ ماڵپەڕی داماڵینی چەک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626085257/http://disarmamentinsight.blogspot.com/ |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ }} * == سەرچاوە == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Cluster bombs}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ}} h5kfr4lsdddkrekpdhjmr3nqj9yheqn 4 241625 1583519 1583129 2026-05-12T21:00:23Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1583519 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١٢ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٥٥٦٥ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١٢ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٦٧٥٤ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٧٢ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٤٠١ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٩ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢٠٩ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 0kwezfkkije4lqi42ubhcpd56ocwwpz 0 243653 1583558 1493630 2026-05-13T09:13:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583558 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Hitlerwithoutmoustache0002.jpg|چەپ|وێنۆک|325x325پیکسڵ|وێنەیەکی ساڵی ١٩٤٤، نیشانی دەدات کە چۆن [[ھیتلەر]] خۆی دەشارێتەوە کاتێک ھەوڵی دەستگیرکردنی دەدرێت دوای ھەڵاتن.]] '''بیردۆزە پیلانگێڕییەکان سەبارەت بە مردنی ئەدۆڵف ھیتلەر''' ناکۆکی لەسەر ئەو ڕاستییە دروست دەکەن کە [[ئەدۆلف ھیتلەر]] لە ٣٠ی نیسانی ١٩٤٥ لە [[ژێرزەمینی فووھر]] خۆی کوشتووە، زۆربەی ئەم بیردۆزانە پێیان وایە ھیتلەر و [[ئیڤا براون]]ی ھاوسەری ڕزگاریان بووە و لە شاری [[بەرلین]] ھەڵھاتوون. ئەم بیردۆزانە لە کەلتووری باودا دەردەکەون، ھەروەھا لە پەرتووکەکانی وەک ''گورگی خۆڵەمێشی: ھەڵھاتنی ئەدۆلف ھیتلەر''. ئەم بۆچوونانە لەلایەن مێژوونووسانەوە سەلمێنراون کە بیردۆزەکان ڕاست نین. == بنەڕەت == [[پەڕگە:Bundesarchiv_Bild_183-M1204-319,_Berlin,_Reichskanzlei,_gesprengter_Führerbunker.jpg|وێنۆک|چەپ|پاشماوەی ژێرزەمینی فووھر کە ھیتلەر دوا ڕۆژەکانی تێدا بەسەربرد لە [[بەرلین]].]] ئەم بیردۆزە دەڵێت کە ھیتلەر خۆی نەکوشتووە بەڵکو لەگەڵ ھاوسەرەکەی ھەڵاتووە، ئەم چیرۆکە بە مەبەست لەلایەن حکوومەتی [[سۆڤیەت]]ەوە پەرەی پێدرا وەک بەشێک لە سیاسەتی زانیاری ناڕاست کە ئەوکاتە دەوڵەت بڵاویدکردەوە. سەرەتای ئەم بیردۆزە ئەو کاتە بوو کە مارشال ژووکۆڤ لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٤٥ بە فەرمانی سەرۆکی سۆڤیەت [[جۆزێف ستالین]] ڕای گەیاند. ھەروەھا لە کۆنفرانسی پۆتسدام، [[ھاری تروومەن|ھاری تروومان]] سەرۆکی [[ئەمریکا]] لەو کاتەدا ستالین نکۆڵی لێکرد کە ھیتلەر مردووە. ئەم ناڕوونییە ھۆکاری سەرەکیی بیردۆزە جۆراوجۆرەکانی پیلانگێڕی بووە لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا، سەرەڕای ڕاگەیاندنی فەرمی لەلایەن زلھێزەکانی ڕۆژاواوە کە ھیتلەر لە مانگی نیسانی ١٩٤٥دا خۆی کوشتووە.<ref>Joachimsthaler, Anton (1999) [1995]. The Last Days of Hitler: The Legends, The Evidence, The Truth, Brockhampton Press, pp. 22, 23. (ردمک 978-1-86019-902-8)</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170513132329/http://www.thedailybeast.com/hitlers-final-days-revealed-eyewitnesses-recount-the-nazis-death-in-unearthed-footage</ref> یەکەم لێکۆڵینەوەی ورد لەلایەن زلھێزە ڕۆژاواییەکانەوە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٤٥ دەستی پێکرد کاتێک دیک وایت، بەرپرسی دژە ھەواڵگری بەریتانیا لە [[بەرلین]] (و دواتر بەرپرسی MI5 و MI6 بە ڕیز)، ھیو ترێڤەر ڕۆپەری ڕاسپارد بۆ لێکۆڵینەوە لەو بابەتە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئیدیعاکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]. ئەنجامەکان گەیشت بەوەی کە ھیتلەر و براون بە خۆکوشتن لە بەرلین گیانیان لەدەستداوە، لە ڕاپۆرتێکدا بڵاوکرایەوە و دواتر لە ساڵی ١٩٤٧دا بە شێوەی پەرتووک بڵاوکرایەوە، ھەروەھا ترێڤەر ڕۆپەر لە ساڵی ١٩٤٦دا وتی: «ویستی داھێنانی ئەفسانە و حیکایەت لە خۆشەویستنی حەقیقەت گەورەترە».<ref>https://web.archive.org/web/20160206231057/https://www.mi5.gov.uk/home/about-us/who-we-are/mi5-history/world-war-ii/hitlers-last-days.html</ref><ref>Joachimsthaler (1999) [1995]. The Last Days of Hitler: The Legends, The Evidence, The Truth, p. 28.</ref> == بەڵگەکان == بەڵگەنامە نھێنییەکانی [[ئێف بی ئای]] کۆمەڵێک ئیدیعای تێدایە کە بینینی ھیتلەر لەگەڵ ھەندێک بیردۆز دەربارەی ھەڵھاتنی لە ئەڵمانیا. لێکۆڵینەوەی فیدراڵی ئەمریکا دەڵێت کە ناتوانرێت ئەو زانیاریانەی لەو بەڵگەنامانەدا ھاتووە کە پەیوەندییان بە ھەڵھاتن و بینینی ھیتلەرەوە ھەیە پشتڕاست بکرێتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20190511094413/https://vault.fbi.gov/adolf-hitler/adolf-hitler-part-01-of-04/view</ref> پارچەیەک لە [[کەللەسەر]]ێک کە بە فیشەک کونکرابوو، لە دەرەوەی ژێرزەمینی ھیتلەر دۆزرایەوە و لە [[ڕووسیا]] دانرا و لە [[مۆسکۆ]] پارێزرا، بۆ دەیان ساڵ باوەڕ دەکرا کە ئەم کەللەسەرە ھی ھیتلەر بێت. لە ساڵی ٢٠٠٩ نموونەی کەللەسەرەکە لە زانکۆی کۆنتێکتیکۆت لەلایەن شوێنەوارناس و پسپۆڕی ئێسک نیک بێلانتۆنی پشکنینی دی ئێن ئەی بۆ کرا. پاشان ڕوون بووەوە کە نموونەکە ھی ئافرەتێکی خوار ٤٠ ساڵە.<ref>https://web.archive.org/web/20181227102327/https://www.telegraph.co.uk/history/world-war-two/6237028/Adolf-Hitler-suicide-story-questioned-after-tests-reveal-skull-is-a-womans.html</ref> بەڵام نە بەرپرسانی پێشووی سۆڤیەت و نە ڕووسیا ئیدیعایان نەکردووە کە کەللەسەر گرنگترین بەڵگەیە، لەبری ئەوە [[ئێسک]]ی [[چەناگە]] و پردی [[ددان]]یان ھێناوەتەوە کە دۆزراونەتەوە وەک گرنگترین بەڵگە. بەڵگەکان بە پزیشکی ددانی ھیتلەر ھوگۆ بلاشکە پیشاندرا و یاریدەدەری پزیشکی ددان کات ھیوزرمان و تەکنیکاری ددان فریتز ئێختمان، ئەوانیش پشتڕاستیان کردەوە کە پاشماوەی ددانەکان ھی ھیتلەر و براونن. شایەنی باسە کە بەشێک لە کەللەسەرەکە دواتر دۆزرایەوە، بە تایبەتی لە ساڵی ١٩٤٦، کاتێک سۆڤیەتەکان دەستیان کرد بە لێکۆڵینەوە لە دەنگۆی مانەوەی ھیتلەر.<ref>Kershaw, Ian (2008). Hitler: A Biography, p. 958. (ردمک 978-0-393-06757-6).</ref><ref>Eberle, Henrik & Uhl, Matthias (2005). The Hitler Book: The Secret Dossier Prepared for Stalin from the Interrogations of Hitler's Personal Aides, p. 282. (ردمک 978-1-58648-366-1).</ref> == ھەڵاتن بۆ بەڕازیل == لە پەرتووکی ''ھیتلەر لە بەڕازیل: ژیان و مردن'' تێیدا ھاتووە کە ھیتلەر سەرەتا بۆ [[ئەرژەنتین]]، [[پاراگوای]] و پاشان بۆ [[بەڕازیل]] ھەڵاتووە و تا تەمەنی ٩٥ ساڵی (کە دەکاتە ١٩٨٤ز) لەوێدا ژیا. بەپێی گێڕانەوەی ئەم پەرتووکە، ھیتلەر بەناوی ئەدۆلف لایپزیگ لە بەڕازیل لەگەڵ کچە ھاوڕێیەکی ڕەشپێست ژیانی کردووە و بە نەخشەی گەنجینەیەک کە ئەندامانی کڵێسای [[ڤاتیکان]] پێیان دابوو لە [[ئەمریکای باشوور]] بەدوای گەنجینەدا دەگەڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.dailymail.co.uk/news/article-2545770/New-book-claims-THIS-picture-proves-Hitler-escaped-Berlin-bunker-died-South-America-1984-aged-95.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601011707/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2545770/New-book-claims-THIS-picture-proves-Hitler-escaped-Berlin-bunker-died-South-America-1984-aged-95.html |url-status=dead }}</ref> == ھەڵاتن بۆ ئەرژەنتین == [[پەڕگە:Adolf_Schüttelmayor.png|وێنۆک|چەپ|وێنەیەکی ساختەی ھیتلەر لە تەنیشت سەربازێکی پێشووی [[ئێس ئێس]] لە ساڵی ١٩٥٤، لە بەڵگەنامەیەکی [[سی ئای ئەی]].]] پەرتووکی ''گورگی خۆڵەمێشی'': ھەڵھاتنی ئەدۆلف ھیتلەر، لە نووسینی سیمۆن دانستان و جیرارد ویلیامز، باس لەوە دەکات کە ھیتلەر و براون خۆیان نەکوشت، بەڵکو لە ڕاستیدا ھەڵاتوون بۆ ئەرژەنتین. سیناریۆی پێشنیارکراوی نووسەران بەم شێوەیە بوو: «ژمارەیەک لە بەلەمەکانی U-Boats ھەندێک نازییان برد لەگەڵ خۆیان کە کەلوپەلی دزراویان لەگەڵدا بوو و بەرەو [[ئەرژەنتین]] ڕۆشتن، نازییەکان پاڵپشتی سەرۆکی داھاتوو «خوان پیرۆن»یان ھەبوو کە خۆی ھاوسەرەکەی بەناوی ئیڤیتا (ئیڤا پیرۆن) کە ماوەیەک پارەیان لە نازییەکانەوە وەردەگرن. ھیتلەر گەیشتە ئەرژەنتین، و لە ھاسیێندا سان ڕامۆن لە ڕۆژھەڵاتی سان کارلۆس دی باریلۆش مایەوە، پاشان ھیتلەر ڕووی لە کۆشکێکی دیزاینکراوی باڤاریا کرد لە ئینالکۆ -شوێنێکی دوور و بەزەحمەت خەڵک پێی دەگات لە بەشێکی باکووری ڕۆژاوای دەریاچەی ناھوێل ھواپی-، نزیک سنووری [[چیلی]]. لە دەورووبەری ساڵی ١٩٥٤، [[ئیڤا براون]] [[ھیتلەر]]ی بەجێھێشت و لەگەڵ کچەکەیان ئۆرسولا («ئۆشی») ڕوویان لە نیوکین کرد؛ ھیتلەر لە شوباتی ساڵی ١٩٦٢ کۆچی دوایی کرد».<ref>https://web.archive.org/web/20190501060534/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2478100/Theory-Adolf-Hitler-fled-Argentina-lived-age-73.html</ref><ref>Grey Wolf: The Escape of Adolf Hitler, 2011 Simon Dunstan & Gerrard Williams,</ref> بیردۆزی ھەڵاتنی ھیتلەر بۆ ئەرژەنتین لەلایەن بەشێک لە مێژوونووسانەوە ڕەتکرایەوە، لەنێویاندا گای واڵتەرز کە بیردۆزی دانستان و ویلیامزی بە «بێمانا» وەسف کرد و گوتی: «بیردۆزەکە ھیچ ئەسڵێکی نییە. پێدەچێت لە وەھمەکانی بیردۆزی پیلانگێڕی نزیکتر بێت؛ مەحاڵە باوەڕ بەوە بکرێت کە کەسانێکی زۆر بتوانن شتێکی لەو شێوەیە بکەن و بێدەنگ بن و دەشڵێت: «ھیچ مێژوونووسێکی جددی ناتوانێت ھیچ متمانەیەک بە چیرۆکەکە بدات».<ref>https://web.archive.org/web/20111018080736/http://www.dailymail.co.uk/news/article-2050137/Hitler-escape-theory-Leading-historian-says-Nazi-leader-fled-Argentina.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20191215005738/http://www.dailymail.co.uk/news/article-2545770/New-book-claims-THIS-picture-proves-Hitler-escaped-Berlin-bunker-died-South-America-1984-aged-95.htm</ref> دوابەدوای بڵاوبوونەوەی ئەو پەرتووکە مشتومڕاوییە، فیلمێکی درامایی بەڵگەنامەیی بەناوی «گورگی خۆڵەمێشی» لە ساڵی ٢٠١٤دا لەلایەن نووسەر جیرارد ویلیامزەوە بەرھەم ھێنرا، کە لیستێکی بەرفراوانی ئەو کەسانەی تێدابوو کە بانگەشەی بینینی ھیتلەریان کردبوو لە ئەرژەنتین. و فیلمەکە کاردانەوەی جیاوازی لێکەوتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20180706104253/https://www.sfo.gov.uk/2015/01/23/magnus-peterson-sentenced-13-years-prison/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180826121104/https://goldeneyepublishingltd.wordpress.com/2015/07/20/jailed-millionaire-fraudster-in-hitler-movie-scam/</ref> لێکۆڵەرانی زنجیرەی «ڕاوکردنی ھیتلەر»ی کەناڵی مێژوو دەڵێن پێشتر بەڵگەنامەیەکی نھێنییان دۆزیوەتەوە کە چاوپێکەوتنی شایەتحاڵەکانی تێدایە و ئاماژە بەوە دەکەن کە ھیتلەر لە ئەڵمانیا ھەڵھاتووە و بە بەلەمی U-Boat چووەتە ئەمریکای باشوور. لێکۆڵەران باس لەوە دەکەن کە ئەو و نازییەکانی دیکە پلانیان بۆ پیلانی «ڕایخی چوارەم» داڕشتووە.<ref>https://web.archive.org/web/20170803173354/https://www.msn.com/en-au/news/world/cia-veteran-claims-adolf-hitler-faked-his-own-death-then-fled-to-south-america-in-submarine-via-tenerife/ar-AAlUjrp</ref> بەڵگەنامەیەکی سی ئای ئەی کە لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥دا نووسراوە، تیشک دەخاتە سەر ئیدیعاکانی سەربازێکی پێشووی ئێس ئێس، فیلیپ سیترۆن، کە دەڵێت: «ئەدۆلف ھیتلەر ھێشتا لە ژیاندا بوو و لە دەوروبەری ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٥٥ لە [[کۆلۆمبیا]]وە بۆ ئەرژەنتین گەشتی کردووە». و عەلەساس خاوەن بەڵگەنامەکە وێنەیەکی لەگەڵ ھیتلەردا ھەبووە. ھەروەھا لە ڕاپۆرتەکەدا ھاتووە کە سی ئای ئەی «لە دۆخێکدا نییە ھەڵسەنگاندن بۆ ئەم زانیاریانە بکات».<ref>https://web.archive.org/web/20191113213711/https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/HITLER,%20ADOLF_0003.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیا}} [[پۆل:مردنی ئەدۆڵف ھیتلەر]] 80z7xf1r2tlq62p818ez27zns7p6c6g 0 244976 1583364 1137262 2026-05-12T15:35:50Z Burhan br 216 /* عەبدولمەلەکییەکانی مازەندەران */ چاککردنەوەی ھەڵەی ڕێنووس/ڕێزمان 1583364 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} '''عەبدولمەلەکی''' [[ئێڵ]]ێکی [[کورد]]ە کە بە شێوەزاری [[ھەورامی]] دەئاخیڤێنێت. ڕەچەڵەکی عەبدولمەلەکییەکان بە باکووری [[پارێزگای کرماشان]]، باشووری [[پارێزگای کوردستان]] و ڕۆژاوای [[پارێزگای ھەمەدان]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ھەڵدەگرێتەوە. جگە لە عەبدولمەلەکییەکانی ئەو سێ پارێزگایە، جەماوەرێکیشیان لە [[پارێزگای مازەندەران]]ی باکووری ئێران دەژێت کە ھێشتا بە زمانی ھەورامی قسە دەکات. عەبدولمەلەکییەکان لە سەردەمی سەفەوییەکان ھەتا دەستپێکی حکوومەتی زەندەکان لە ناوچەی سەلاس (تووسرکان، مەلایێر، ناوەن) دەسەڵاتدار بوون، بەڵام [[کەریم خانی زەند]] بۆ قایمکردنی پێگەی خۆی لە ناوچەی فارس جەماوەرێک لەوانەی کۆچ دا بۆ [[شیراز]]ی پایتەختی ئەوکات و بەم ھۆکارە بەدوای ڕۆخانی حکوومەتی زەندەکان لەلایەن قاجارەکان پەڵامار دران و کۆچی زۆرەملی دران بۆ ناوچەکانی جۆراوجۆری ئێران و بۆیە ناوچەی سەلاس دیتر لە دەسەڵاتی عەبدولمەلەکییەکان نەما. == وشەڕەتناسی == دیار نییە کە ناوی عەبدولمەلەکی ئاماژە بە چە کەسایەتییەک دەکات. ھەندێک سەرچاوە وایان زانیوە کە عەبدولمەلەک ناوی دامەزرێنەر و بەرەبابی ئێڵەکە بووە. ھەندێک کەسیش پێیان وابووە کە عەبدولمەلەک ئاماژە بە ئایینی ئێزیدی دەکات کە لەتێدا [[مەلەک تاووس]] فریشتەیەکی زۆر پیرۆزە و ئەو ناوە ئاماژە بە ناوی ئەو فریشتەیە دەکات. == زمان == عەبدولمەلەکییەکان بە بنزاراوەی تایبەت بە خۆیان لە شێوەزاری [[ھەورامی]] قسە دەکەن. == ئایین == ئەمڕۆکە ھەموو عەبدولمەلەکییەکان سەر بە ئایینی [[ئیسلام]]ی [[شیعە]]ن. == عەبدولمەلەکییەکانی مازەندەران == بەشێک لە ئێڵی عەبدولمەلەکی کە لە [[پارێزگای مازەندەران]] لە باکووری [[ئێران]]ەوە دەژێت لە چوار ھۆز پێکدێت: میرەوەند، زەینەوەند، شێخاوەند و کاڵوەند. ھۆزی میرەوەند کە لە زاغەمەرز نیشتەجێیە لە دوو تیرەی سوورخاب و چواربنیچە پێکھاتووە. سوورخابەکان لە ٦ تایفە (سێ تایفە شاقولی و سێ تایفە پاشاکەلایی) و چواربنیچەش لە ٦ تایفە (سێ تایفە یاسم و سێ تایفە وتی) پێکھاتوونەتەوە.<ref>عسگری، علی بابا، ''اشرف البلاد''، ناشر مولف، تاران، ۱۳٥٠[=١٩٧١]، پ ۳۱٦.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گۆران (گەل)]] * [[ھەورامییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] exoocmdxvyvalxqwvrqlts6wxs19bl5 1583365 1583364 2026-05-12T15:38:35Z Burhan br 216 /* وشەڕەتناسی */ پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1583365 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} '''عەبدولمەلەکی یان ئەومەڵکى''' [[ئێڵ]]ێکی [[کورد]]ە کە بە شێوەزاری [[ھەورامی]] دەئاخیڤێنێت. ڕەچەڵەکی عەبدولمەلەکییەکان بە باکووری [[پارێزگای کرماشان]]، باشووری [[پارێزگای کوردستان]] و ڕۆژاوای [[پارێزگای ھەمەدان]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ھەڵدەگرێتەوە. جگە لە عەبدولمەلەکییەکانی ئەو سێ پارێزگایە، جەماوەرێکیشیان لە [[پارێزگای مازەندەران]]ی باکووری ئێران دەژێت کە ھێشتا بە زمانی ھەورامی قسە دەکات. عەبدولمەلەکییەکان لە سەردەمی سەفەوییەکان ھەتا دەستپێکی حکوومەتی زەندەکان لە ناوچەی سەلاس (تووسرکان، مەلایێر، ناوەن) دەسەڵاتدار بوون، بەڵام [[کەریم خانی زەند]] بۆ قایمکردنی پێگەی خۆی لە ناوچەی فارس جەماوەرێک لەوانەی کۆچ دا بۆ [[شیراز]]ی پایتەختی ئەوکات و بەم ھۆکارە بەدوای ڕۆخانی حکوومەتی زەندەکان لەلایەن قاجارەکان پەڵامار دران و کۆچی زۆرەملی دران بۆ ناوچەکانی جۆراوجۆری ئێران و بۆیە ناوچەی سەلاس دیتر لە دەسەڵاتی عەبدولمەلەکییەکان نەما. == وشەڕەتناسی == دیار نییە کە ناوی عەبدولمەلەکی ئاماژە بە چە کەسایەتییەک دەکات. ناوى درووستى هۆزەکە (ئەومەڵکى)یە و لە کوردستان هەندێکیان (یەموڵکى)ش ناسراون . بەڵام ھەندێک سەرچاوە وایان زانیوە کە عەبدولمەلەک ناوی دامەزرێنەر و بەرەبابی ئێڵەکە بووە. ھەندێک کەسیش پێیان وابووە کە عەبدولمەلەک ئاماژە بە ئایینی ئێزیدی دەکات کە لەتێدا [[مەلەک تاووس]] فریشتەیەکی زۆر پیرۆزە و ئەو ناوە ئاماژە بە ناوی ئەو فریشتەیە دەکات. == زمان == عەبدولمەلەکییەکان بە بنزاراوەی تایبەت بە خۆیان لە شێوەزاری [[ھەورامی]] قسە دەکەن. == ئایین == ئەمڕۆکە ھەموو عەبدولمەلەکییەکان سەر بە ئایینی [[ئیسلام]]ی [[شیعە]]ن. == عەبدولمەلەکییەکانی مازەندەران == بەشێک لە ئێڵی عەبدولمەلەکی کە لە [[پارێزگای مازەندەران]] لە باکووری [[ئێران]]ەوە دەژێت لە چوار ھۆز پێکدێت: میرەوەند، زەینەوەند، شێخاوەند و کاڵوەند. ھۆزی میرەوەند کە لە زاغەمەرز نیشتەجێیە لە دوو تیرەی سوورخاب و چواربنیچە پێکھاتووە. سوورخابەکان لە ٦ تایفە (سێ تایفە شاقولی و سێ تایفە پاشاکەلایی) و چواربنیچەش لە ٦ تایفە (سێ تایفە یاسم و سێ تایفە وتی) پێکھاتوونەتەوە.<ref>عسگری، علی بابا، ''اشرف البلاد''، ناشر مولف، تاران، ۱۳٥٠[=١٩٧١]، پ ۳۱٦.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گۆران (گەل)]] * [[ھەورامییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] pcj1y4xxmqlkc88jsfjz9255ls6yasy 0 247680 1583590 1429213 2026-05-13T11:21:26Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583590 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = بەنداوی گۆمەسپان | name_official = | image = Gomaspan Dam 03.jpg | image_size = | image_caption = بەنداوی گۆمەسپان لە قۆناغی دروستکردندا (٢٠٢٤) | image_alt = |location_map = Kurdistan Region#Iraq#Asia | location_map_size = | location_map_caption = | lat_d = 36 | lat_m = 16 | lat_s = 56 | lat_NS = N | long_d = 44 | long_m = 20 | long_s = 10 | long_EW = E | coordinates_type = type:landmark | coordinates_display = inline,title | coordinates_ref = | country = [[عێراق]]{{ھن}}[[ھەرێمی کوردستان]] | location = [[دەربەندی گۆمەسپان]], [[پارێزگای ھەولێر]] | purpose = سەرچاوەی ئاو | status = UC | construction_began = ٢٠٠٠ | opening = ٢٠٢٣ | demolished = | cost = ٨٥٬٥$ ملیۆن | owner = | dam_type = خاکی, کۆنکرێت | dam_crosses = ڕووباری بەستۆرە | dam_length = {{Convert|577|m|ft|abbr=on}} | dam_height = {{Convert|85|m|ft|abbr=on}} | dam_height_foundation = | dam_height_thalweg = | dam_elevation_crest = ٨٧٤ م | dam_width_crest = ١٠ م | dam_width_base = | dam_volume = ١٢٢٣٠٠٠م<small>٣</small> | spillway_count = | spillway_type = | spillway_capacity = ٣١٣م<small>٣</small>/چ | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|215000000|m3|acre.ft|abbr=on}} | res_capacity_active = | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = ٨٦٨٬٥ م | res_tidal_range = | plant_name = | plant_coordinates = | plant_operator = | plant_commission = ٢٠١٨. | plant_decommission = | plant_type = ئاساییە | plant_turbines = ٢ x ١٬٢مگ | plant_hydraulic_head = | plant_capacity = ٢٬٤مگ | plant_annual_gen = | website = | extra = }} '''بەنداوی گۆمەسپان''' بەنداوێکی خاکییە کە ئێستا لەسەر ڕووباری بەستۆرە لە دەربەندی گۆمەسپان لە نزیک [[گۆمەسپان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[عێراق]] دروست دەکرێت. دەکەوێتە نزیکەی ٣٠ کم (١٩ میل) باکووری ڕۆژھەڵاتی [[ھەولێر]].<ref>https://www.kurdistan24.net/en/economy/b20c630f-ae97-47c3-aa31-ce5ec3d6e309</ref><ref>https://www.researchgate.net/publication/319224993_EXPERIMENTAL_STUDY_TO_EVALUATE_THE_HYDRAULIC_PERFORMANCE_OF_BASTORA_DAM_STEPPED_SPILLWAY</ref> ئامانجی سەرەکی بەنداوەکە دابینکردنی [[ئاو]]ە بۆ ئاودێری بەڵام پشتگیری لە وێستگەیەکی بچووکی کارەبای ئاوی 2.4 مێگاوات دەکات. پێشبینی دەکرێت ٤ ھەزار ھێکتار (٩٩٠٠ دۆنم) ئاودێری بکات. دروستکردنی بەنداوی کۆنکرێتی بە بەرزی ٨٥ م (٢٧٩ پێ) لە ساڵی ٢٠١٣ دەستیپێکردووە و پێشبینی دەکرێت لە ساڵی ٢٠٢٣ تەواو بێت.<ref>https://rccdams.co.uk/dams/bastora/{{بەستەری مردوو|url=https://rccdams.co.uk/dams/bastora/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>http://www.elconcorde.com/elconcorde/construction/project/iconic/Bastora%20Dam%20and%20Irrigation%20Project {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240104053716/http://www.elconcorde.com/elconcorde/construction/project/iconic/Bastora%20Dam%20and%20Irrigation%20Project |date= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سوودەکانی == سوودە گرنگەکانی بەنداوەکە، جگە لە پاراستنی سامانی [[ئاو]]، بەھێزکردنی ژێرخانی ئابووریی [[ھەرێمی کوردستان]] و ناوچەکە دەبێت، کە بە ھۆیەوە سامانی [[ماسی]] بەرەوپێشتر دەبات؛ ئەمەش وا دەکات بەرھەمی ماسیی ناوخۆیی زیاتر بێت و زیادەکەشی بنێردرێتە دەرەوە. لە ڕوویەکی دیکەوە، کەرتی گەشتیاری لەو ناوچانەی بەنداوەکەی لێ دروست دەکرێت دەبووژێتەوە، ئەمەش سوودی زۆری بۆ جوانترکردنی ناوچەکە دەبێت و دەبێتە ھۆی سەرنجڕاکێشانی گەشتیاران و قازانج بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ڕەھەندێکی دیکەی پرۆژەکە، پاراستنی خەڵکە لە کاریگەرییەکانی [[لافاو]]، لەبەرئەوەی لە دوورخستنەوەی مەترسیی ڕوودانی لافاو و زیانگەیاندن بە [[گوند]] و [[شارەدێ]] و [[شارۆچکە]]کانی دەوروبەری کاریگەریی دەبێت.<ref>https://gov.krd/dmi/activities/news-and-press-releases/2023/june/بەنداوی-بەستۆرە-سوودی-فرەجۆر-و-دابینکردنی-ئاسایشی-زیاتری-ئاو/{{بەستەری مردوو|url=https://gov.krd/dmi/activities/news-and-press-releases/2023/june/%D8%A8%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%86%D8%B1%DB%95-%D8%B3%D9%88%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%DB%95%D8%AC%DB%86%D8%B1-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%86%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[بەنداوەکانی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان|وزە|ئاو}} {{بەنداوەکانی کوردستان}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:بەنداوەکانی کوردستان]] [[پۆل:بەنداوەکان]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] ppebdf9i2j7039ny1ar68aeckrtu8c9 0 249596 1583323 1583078 2026-05-12T12:05:52Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583323 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کۆمەڵکوژیی خۆجالی''' ({{بە ئازەربایجانی|Xocalı soyqırımı}}) کوشتارێکی بەکۆمەڵی خەڵکی مەدەنیی [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانی]] بوو کە لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی ئەرمەنستان]] و ھەتا ئاستێک [[دەوڵەتانی سەربەخۆی ھاوقازانج]] لە شارۆچکەی [[خۆجالی]] لە ٢٦ی شوباتی ١٩٩٢دا ئەجام درا.<ref name="deWaal">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=de Waal|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pletup86PMQC&pg=PA172|سەردێڕ=Black garden: Armenia and Azerbaijan through peace and war|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠-٨١٤٧-١٩٤٥-٧|پەڕەکان=١٧٢–١٧٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160603030851/https://books.google.com/books?id=pletup86PMQC&pg=PA172|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10611FF3C5D0C708CDDAA0894DA494D81|سەردێڕ=New York Times – massacre by Armenians Being Reported|شوێن=Commonwealth of Independent States; Azerbaijan; Khojaly (Armenia); Armenia|بڵاوکەرەوە=Select.nytimes.com|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ١٩٩٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311133234/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10611FF3C5D0C708CDDAA0894DA494D81|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧}}</ref><ref>Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus By Svante E. Cornell</ref> ئەم کارەساتە بووە گەورەترین کۆمەڵکوژی لە سەرانسەری سەردەمی [[ناکۆکیی ناگۆرنۆ-قەرەباغ]].<ref name="eurasiadenialism">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Armenian and Azerbaijani leaders embrace denialism|ناونیشان=https://eurasianet.org/armenian-and-azerbaijani-leaders-embrace-denialism|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=eurasianet.org|بڵاوکەرەوە=Eurasianet}}</ref> خۆجالی شارۆچکەیەک بە دانیشتووانی ئازەربایجانی بوو کە نزیکەی ٦٣٠٠ کەسی تێدابوو و لە [[پارێزگای خۆبەڕیوەبەری ناگۆرنۆ-قەرەباغ]]، [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئازەربایجان|ئازەربایجانی سۆڤیەت]] ھەڵکەوتبوو کە تاکە فڕۆکەخانەی ناوچەکەی لە ساڵی ١٩٩٢دا تێدابوو.<ref name="memorial1992">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=<!--Not stated-->|سەردێڕ=ДОКЛАД ПРАВОЗАЩИТНОГО ЦЕНТРА «МЕМОРИАЛ» О МАССОВЫХ НАРУШЕНИЯХ ПРАВ ЧЕЛОВЕКА, СВЯЗАННЫХ С ЗАНЯТИЕМ НАСЕЛЕННОГО ПУНКТА ХОДЖАЛЫ В НОЧЬ С 25 НА 26 ФЕВРАЛЯ 1992 г. ВООРУЖЕННЫМИ ФОРМИРОВАНИЯМИ|ناونیشان=https://memohrc.org/sites/all/themes/memo/templates/pdf.php?pdf=/sites/default/files/402_source_0.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=memohrc.org|6=Memorial|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210919221442/https://memohrc.org/sites/all/themes/memo/templates/pdf.php?pdf=/sites/default/files/402_source_0.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارۆچکەکە لە کاتی [[یەکەمین شەڕی ناگۆرنۆ-قەرەباغ|شەڕی یەکەمی ناگۆرنۆ-قەرەباغ]]دا لەلایەن ھێزەکانی ئەرمەنستانەوە گەمارۆی خرابوو سەر و ڕۆژانە تۆپباران دەکرا. بەبێ دابینکردنی کارەبا، گاز و ئاو، لەلایەن ھێزە ناوخۆیییەکان کە پێکھاتبوون لە نزیکەی ١٦٠ پیاوی چەکدار بەرگریی لێدەکرا. ھێزەکانی ئەرمەنستان لەگەڵ ھەندێک لە سەربازانی فەوجی ٣٦٦ی دەوڵەتانیانی سەربەخۆی ھاوقازانج لە سەرەتای ساڵی ١٩ا د٢ دەستیان بە ھێرش کرد و نزیکەی ھەموو دانیوشتوانی ئازەربایجانی ئەو ناوینەیاەیان ناچار کھەڵبێنیان. ئەو کۆمەڵکوژییە یەکێک بوو لە خاڵە وەرچەرخانەکانی سەردەمی شەڕی یەکەمی ناگۆرنۆ-قەرەباغ. ژمارەی مردووان لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئازەربایجانەوە ٦١٣ کەسی مەدەنی کە ١٠٦یان ژن و ٦٣یان منداڵن ڕاگەیەندرا. بەپێی [[ڕوانگەی مافەکانی مرۆڤ]]، لانیکەم ٢٠٠ ئازەربایجانی لە کاتی کۆمەڵکوژییەکەدا کوژراون، ھەرچەندە ڕەنگە ٥٠٠ بۆ ١٠٠٠ کەس گیانیان لەدەستدابێت.<ref name="hrwresponsibility">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ١٩٩٧|سەردێڕ=Response to Armenian Government Letter on the town of Khojaly, Nagorno-Karabakh|ناونیشان=https://www.hrw.org/news/1997/03/23/response-armenian-government-letter-town-khojaly-nagorno-karabakh|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=hrw.org|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch|وتەگێڕانەوە=Yet we place direct responsibility for the civilian deaths with Karabakh Armenian forces.}}</ref><ref name="memorial">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Report of Memorial Human rights center (In Russian)|ناونیشان=http://www.memo.ru/hr/hotpoints/karabah/Hojaly/index.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140622134115/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/karabah/Hojaly/index.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Memo.ru}}</ref> ئەو ژمارەیە، چەکدارەکان و ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە بەھۆی سەرما گیانیان لەدەستداوە.<ref>The Black Garden, Thomas de Waal, {{ISBN|0-8147-1944-9}}, Page 171</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Khojaly massacre}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|مافەکانی مرۆڤ|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|یەکێتیی سۆڤیەت|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٩٢]] [[پۆل:ئازەربایجان لە ١٩٩٢]] [[پۆل:کۆمەڵکوژی لە ئازەربایجان]] m3wsgpq955kdxtuofaruzqrsrf35ayx 0 251618 1583316 1583127 2026-05-12T12:04:42Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583316 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox film|name=کیمێرا|image=|caption=پۆستەری فیلم|director=[[ئالیس رۆرواکەر]]|writer=ئالیس رۆرواکەر|producer=کارلۆ کرێستۆ دینا|starring={{plainlist| * [[جۆش ئۆ کۆنەر]] * [[کارۆل دوارتێ]] * ڤینچێندۆ نێمۆلاتۆ * [[ئالبا رۆرواکەر]] * [[ئیزابێلا رۆزلینی]] }}|music=|cinematography=[[هێلین لوڤارت]]|editing=نێلی کوێتیێر|studio={{Plainlist |* تێمپێستا * [[ڕای|ڕای سینەما]] * [[ئاد ڤیتام (کۆمپانیا)|بەرهەمهێنانی ئاد ڤیتام]] * بەرهەمهێنانەکانی ئامکا * [[ڕادیۆتەلەڤیزیۆن سڤیزێرا|RSI ڕادیۆتەلەڤیزیۆن دڤیزێرا SRG SSR]] * [[ئارت فرانس سینەما]] }}|distributor={{Plainlist| * بڵاوکردنەوەکانی ٠ا(ئیتاڵیا)<ref name="deadline">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alice Rohrwacher's Cannes Title 'La Chimera' Sells Out Internationally For The Match Factory|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|یەکەم=Zac|دوایین=Ntim|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://deadline.com/2023/06/alice-rohrwachers-la-chimera-sells-out-internationally-match-factory-1235410348/}}</ref> * بڵاوکردنەوەکانی ئاد ڤیتام (فەڕەنسا) * فیلمکووپی (سویسڕا)<ref name="deadline"/> }}|released=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣ (کان) ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (ئیتاڵیا) ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (فەڕەنسا)|runtime=١٣٣ خولەک|country={{Plainlist| * ئیتاڵیا * فەڕەنسا * سویسڕا }}|language={{Plainlist| * ئیتاڵی * ئینگلیزی }}|budget=|gross=$١،٧ ملیۆن<ref name="BOM">{{cite Box Office Mojo|id=14561712|title=La Chimera (2023)|access-date=7 April 2024|publisher_hide=yes}}</ref>}} '''''کیمێرا''''' ({{IPA-it|la kiˈmɛ:ra|lang}}) فیلمێکی ٢٠٢٣ی [[درامای مێژوویی]] [[فیلمی ڕۆمانسی|ڕۆمانسییە]] لە نووسین و دەرھێنانی ئالیس ڕۆرواکەر. [[جۆش ئۆکۆنەر|جۆش]] [[جۆش ئۆکۆنەر|ئۆکۆنەر]]، کارۆل دوارتێ، ڤینچینزۆ نێمۆلاتۆ، ئالبا ڕۆرواکەر، و ئیزابێلا ڕۆزلینی لە فیلمەکەدا ڕۆڵدەگێڕن. کیمێرا لە ٧٦ەمین ئاھەنگی فیلمی کان پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی پاڵمە دۆر، و لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣ نمایشکرا. فیلمەکە لەلایەن دەستەی نیشتمانی بەدواداچووندا بە یەکێک لە ٥ باشترین فیلمە نێودەوڵەتییەکانی ٢٠٢٣ ناوبرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lewis|یەکەم=Hilary|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=National Board of Review Names 'Killers of the Flower Moon' Best Film of 2023|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/2023-national-board-of-review-winners-list-1235714873/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Hollywood Reporter|زمان=en-US}}</ref> و لە ئاھەنگی ٦٩ەمینی دەیڤد دی دۆناتێلۆ بۆ ١٣ خەڵات پاڵێوڕاوبوو.<ref name="David di Donatello">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Roxborough|یەکەم=Scott|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Paola Cortellesi's 'There's Still Tomorrow' Leads Italy's Donatello Awards Nominations|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/theres-still-tomorrow-italy-donatello-awards-nominations-1235865474/|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٤}}</ref> == چیڕۆک == فیلمەکە دەکەوێتە [[تاسکەنی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=A married middle-aged lawyer starts a torrid affair with her teenage stepson. This TIFF 2023 movie is shocking — and unmissable|ناونیشان=https://www.thestar.com/entertainment/movies/a-married-middle-aged-lawyer-starts-a-torrid-affair-with-her-teenage-stepson-this-tiff/article_f75161e0-b8d9-5272-9f11-e203ed67555f.html|وێبگە=[[Toronto Star]]}}</ref> و باس لە شوێنەوارناسێکی بەریتانی دەکات کە لەگەڵ کۆمەڵەیەکی نێودەوڵەتی شوێنەواری شارستانێتی ئیتروسکی دەدزن لە سەردەمی ١٩٨٠کان. == کاست == * جۆش ئۆ کۆنەر وەک ئارتەر<ref name="Ad Vitam5">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=La chimère|ناونیشان=https://www.advitamdistribution.com/films/la-chimere/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Ad Vitam (company)|Ad Vitam]]|زمان=fr}}</ref> * کارۆل دوارتێ وەک ئیتاڵیا<ref name="Ad Vitam5"/> * ڤینچێنزۆ نێمۆلاتۆ وەک پیرۆ<ref name="Ad Vitam5"/> * ئالبا ڕۆرواکەر وەک فریدا<ref name="Ad Vitam5"/> * ئیزابێلا ڕۆزلینی وەک فلۆرا<ref name="Ad Vitam5"/> * لاو رۆی-لێکۆلینێت وەک مێلۆدی<ref name="Ad Vitam5"/> * جیان پیێرۆ کاپرێتۆ وەک ماریۆ<ref name="Ad Vitam5"/> * ڕامۆنا فیۆرینی وەک فابریانا<ref name="Ad Vitam5"/> * لوکا گارگیولۆ * جوولیانۆ مانتۆڤانی وەک جێری<ref name="Ad Vitam5"/> * مێلکیۆرێ پالا وەک مێلکیۆرێ<ref name="Ad Vitam5"/> * ییلی ڤیانێلۆ وەک بێنیامینا<ref name="Ad Vitam5"/> * کارلۆ تارماتی * جوولیا پاندۆلفۆ وەک کۆلۆمبینا<ref name="Ad Vitam5"/> == بەرھەمھێنان == وێنەگرتنی فیلمەکە لە شوباتی ٢٠٢٢ دەستیپێکرد،<ref name="variety2">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Vivarelli|یەکەم=Nick|سەردێڕ='The Crown' Star Josh O'Connor, Isabella Rossellini Set for Alice Rohrwacher's 'La Chimera' (EXCLUSIVE)|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|magazine=Variety|ناونیشان=https://variety.com/2022/film/news/josh-oconnor-isabella-rossellini-alice-rohrwacher-la-chimera-1235180971/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> و شوێنی وێنەگری لە باشووری تاسکەنی (مۆنتالکینۆ، ھێڵی شەمەندەفەری ئەسیانۆ–مۆنتی ئانتیکۆ، مۆنتی ئامیاتا سکالۆ، تۆرێنیێری)، باکووری [[لاتسیۆ (ئیتاڵیا)|لاتسیۆ]] (تارکوینیا، بلێرا، سان لۆرێنزۆ نوۆڤۆ، سیڤیتاڤێچیا)، و [[ئومبریا]] (ڤیلا دی کاسا پیزانا لە کاستل جۆرجیۆ) بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vagaggini|یەکەم=Elisabetta|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ="La Chimera", il nuovo film di Alice Rohrwacher in concorso a Cannes 76|ناونیشان=https://www.intoscana.it/it/articolo/la-chimera-film-di-alice-rohrwacher-in-concorso-a-cannes-76/|ئیش=intoscana - Il Portale ufficiale della Toscana|زمان=it|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Civitavecchia, 7 giorni di riprese per "La Chimera", il nuovo film di Alice Rohrwacher|ناونیشان=https://www.meridiananotizie.it/2022/09/cronaca/civitavecchia-7-giorni-di-riprese-per-la-chimera-il-nuovo-film-di-alice-rohrwacher/|ئیش=Meridiana Notizie, Agenzia videogiornalistica dedicata alla Regione Lazio, Sede ROMA|زمان=it|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=In Toscana l'anno dei grandi set riparte con il nuovo film di Alice Rohrwacher|ناونیشان=https://www.toscanafilmcommission.it/in-toscana-lanno-dei-grandi-set-riparte-con-il-nuovo-film-di-alice-rohrwacher/|بڵاوکەرەوە=Toscana Film Commission|زمان=it|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231209000248/https://www.toscanafilmcommission.it/in-toscana-lanno-dei-grandi-set-riparte-con-il-nuovo-film-di-alice-rohrwacher/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Ravarino|یەکەم=Ilaria|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Alice Rohrwacher on Tomb Raiders, AI and Casting Josh O'Connor in 'La Chimera'|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/alice-rohrwacher-interview-la-chimera-josh-oconnor-1235500609/|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Santacatterina|یەکەم=Manuela|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ="La Chimera è un film fatto a mano, tra divinità, tombe e dipinti rupestri": parola di Emita Frigato, professione scenografa|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.it/film/film-italiani/la-chimera-intervista-emita-frigato-scenografa-film-alice-rohrwacher/67745/|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|زمان=it|شوێن=Rome|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hollywoodreporter.it/film/film-italiani/la-chimera-intervista-emita-frigato-scenografa-film-alice-rohrwacher/67745/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == بڵاوکردنەوە == لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣، کیمێرا لە ٧٦ەمین فیستیڤاڵی فیلمی کان نمایشکرا و فیلمەکە پاڵێوراوبوو بۆ خەڵاتی پاڵمە دۆر. بینەرەکان بۆ ماوەی ٩ خولەک چەپڵەیان بۆ فیلمەکە لێدا.<ref name="Palme">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro|یەکەم=Anthony|دوایین٢=Tartaglione|یەکەم٢=Nancy|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Alice Rohrwacher's 'La Chimera' Revels In Nine-Minute Standing Ovation At Triumphant Cannes Film Festival Premiere|ناونیشان=https://deadline.com/2023/05/la-chimera-alice-rohrwacher-josh-oconnor-standing-ovation-cannes-film-festival-premiere-1235380901/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، فیلمەکە لە ٦١ەمین فیستیڤاڵی فیلمی نیویۆرکدا نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keogan|یەکەم=Natalia|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=New York Film Festival Reveals Main Slate for 61st Edition {{!}} Filmmaker Magazine|ناونیشان=https://filmmakermagazine.com/122478-new-york-film-festival-main-slate-2023/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Filmmaker|زمان=en-US}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، فیلمەکە ٢٨ەمین فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی بوسان نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The 28th Busan International Film Festival: Selection List|ناونیشان=https://www.biff.kr/eng/html/program/prog_all_list.asp?allYear=2023|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Busan International Film Festival|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230915141852/https://www.biff.kr/eng/html/program/prog_all_list.asp?allYear=2023|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، فیلمەکە لەلایەن ''بڵاوکراوەکانی ٠١'' لە ئیتاڵیا بڵاوکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Ravarino|یەکەم=Ilaria|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Cartoline da Venezia: quattro film del listino 01 Distribution in predicato per il Lido|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.it/industry/cartoline-da-venezia-quattro-film-del-listino-01-distributions-in-predicato-per-il-lido/27358/|magazine=[[The Hollywood Reporter|The Hollywood Reporter Roma]]|زمان=it|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230805164820/https://www.hollywoodreporter.it/industry/cartoline-da-venezia-quattro-film-del-listino-01-distributions-in-predicato-per-il-lido/27358/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لە ٦ کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ لەلایەن ''ئاد ڤیتام'' لە فەڕەنسا بڵاوکرایەوە. لە ئایاری ٢٠٢٢،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mrad|یەکەم=Slim|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Ecoprod désigne ses lauréats|ناونیشان=https://www.boxofficepro.fr/ecoprod-designe-ses-laureats/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Boxoffice Pro]]|زمان=fr}}</ref> کۆمپانیای نیۆن مافی بڵاوکردنەوەی لە باکووری ئەمریکا لە ''مارشە دوو فیلم'' کڕییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Ravindran|یەکەم=Manori|سەردێڕ=Neon Buys Josh O'Connor and Isabella Rossellini's 'La Chimera'|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|magazine=Variety|ناونیشان=https://variety.com/2022/film/global/josh-oconnor-isabella-rossellini-la-chimera-neon-1235272824/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pedersen|یەکەم=Erik|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Neon Takes North America On Alice Rohrwacher's 'La Chimera' – Cannes|ناونیشان=https://deadline.com/2022/05/neon-acquires-la-chimera-josh-oconnor-isabella-rossellini-alice-rohrwacher-1235029045/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Ritman|یەکەم=Alex|سەردێڕ=Cannes: Neon Nabs Alice Rohrwacher's 'La Chimera,' Starring Josh O'Connor, Isabella Rossellini|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|magazine=The Hollywood Reporter|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cannes-2022-la-chimera-josh-oconnor-neon-1235151049/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> لە ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣، نیۆن فیلمەکەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vivarelli|یەکەم=Nick|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Alice Rohrwacher on Casting 'The Crown' Star Josh O'Connor as a British Archaeologist Who Helps Steal Artifacts in 'La Chimera' – Watch Clip (EXCLUSIVE)|ناونیشان=https://variety.com/2023/film/global/alice-rohrwacher-the-crown-josh-oconnor-la-chimera-trailer-1235608370/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Variety}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=LA CHIMERA|ناونیشان=https://neonrated.com/films/la-chimera|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Neon (company)|Neon]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240111212445/https://neonrated.com/films/la-chimera|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فیلم}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە شوێنەوارناسی]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی فەرەنسا]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ئیتاڵیا]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی سویسرا]] [[پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان]] 32akqe20pw08o7ecuq7q9v0acrucfev 0 258347 1583313 1583167 2026-05-12T12:04:12Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583313 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئێریک ویلیام دەین''' ({{بە ئینگلیزی|Eric William Dane}}؛ ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٢ لە [[سان فرانسیسکۆ]] – ١٩ی شوباتی ٢٠٢٦ لە [[لۆس ئانجلەس]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref><ref>[https://people.com/eric-dane-official-cause-of-death-confirmed-11910393 Eric Dane's Official Cause of Death Confirmed]</ref> [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. ئەو لە ١٩٩١دا دەستی بە چالاکی کرد و ھەتا کاتی مردنی لە ٢٠٢٦ بەردەوام بوو. دەین ھەروەھا بەشداریی لە فیلمەکانی [[مارلی و من (فیلم)|مارلی و من]] و [[ڕۆژی ڤالانتاین (فیلم)|ڕۆژی ڤالانتاین]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0199312}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Eric Dane}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] 7suyko8fwwxucibooz7xgp34x0csbei 2 266314 1583538 1435203 2026-05-12T23:53:02Z Hivja 64112 /* */ 1583538 wikitext text/x-wiki {{ئامانجی گەیشتن بە سەد ھەزار وتار}} {{بەکارھێنەر ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان}} otl9pdruz7nrfcof097brzt8pc1at04 0 272736 1583312 1583154 2026-05-12T12:04:07Z MFTG 21816 /* top */ 1583312 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٧٩]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٢٢٦٠١١) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] ht5ifiy626i4dgc6z8tothputah1cwv 1583334 1583312 2026-05-12T12:07:40Z MFTG 21816 /* دانیشتوان */ 1583334 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٧٩]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] oo9hoz47m9n4igsq6f3ixgs5v9hwztj 1583337 1583334 2026-05-12T12:28:01Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1583337 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٧٩]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] i7eo9p58jzdonnh1j33jwmdwl7d1lkk 1583338 1583337 2026-05-12T12:28:47Z MFTG 21816 /* ناو */ 1583338 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٧٩]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] axp1qsxei2w10823rrbdjm7oen1540j 1583340 1583338 2026-05-12T12:37:59Z MFTG 21816 /* ناو */ 1583340 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٧٩]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] mu9yncienmpin3c4tvp9dfgrn7tmlj3 1583350 1583340 2026-05-12T14:45:07Z MFTG 21816 /* top */ 1583350 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] s3vbbwekdj565j67zp9oa2ldadhtnr5 1583351 1583350 2026-05-12T14:55:15Z MFTG 21816 /* مێژوو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1583351 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]، لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان لە [[قەزای ھەولێر]]. ھەر لە ھەمان ساڵدا [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]] ھاتەکایەوە و ناحیەی کەسنەزان بەسترایەوە بە [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]]ەوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] oo8m7j53ffsehfs5idvcmfyeq90ittq 1583352 1583351 2026-05-12T14:56:17Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1583352 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]، لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان لە [[قەزای ھەولێر]]. ھەر لە ھەمان ساڵدا [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]] ھاتەکایەوە و ناحیەی کەسنەزان بەسترایەوە بە [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]]ەوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٨) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] tgym56kk91q9ks3311p1nptncbpmjey 1583353 1583352 2026-05-12T14:57:09Z MFTG 21816 /* کشتووکاڵ */ 1583353 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]، لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان لە [[قەزای ھەولێر]]. ھەر لە ھەمان ساڵدا [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]] ھاتەکایەوە و ناحیەی کەسنەزان بەسترایەوە بە [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]]ەوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == ناحیەی کەسنەزان ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٨) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 1kc6jwqcre3ubdkvund02ol6sqd39u1 1583354 1583353 2026-05-12T14:58:37Z MFTG 21816 1583354 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]، لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان لە [[قەزای ھەولێر]]. ھەر لە ھەمان ساڵدا [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]] ھاتەکایەوە و ناحیەی کەسنەزان بەسترایەوە بە [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]]ەوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == ناحیەی کەسنەزان ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٨) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 0tijmgoxhh5bwc982ajobmws6bpzwit 1583357 1583354 2026-05-12T15:00:46Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1583357 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]، لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان لە [[قەزای ھەولێر]]. ھەر لە ھەمان ساڵدا [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]] ھاتەکایەوە و ناحیەی کەسنەزان بەسترایەوە بە [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]]ەوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == ناحیەی کەسنەزان ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٨) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] rn21onru6utha7zu84cl3v1ou2h5smu 1583521 1583357 2026-05-12T21:46:22Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1583521 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]، لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان لە [[قەزای ھەولێر]]. ھەر لە ھەمان ساڵدا [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]] ھاتەکایەوە و ناحیەی کەسنەزان بەسترایەوە بە [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]]ەوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == ناحیەی کەسنەزان ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٨) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شاوێس]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[کەلەکین، کەسنەزان]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 06at0kfag8h77pecs6kcvzc1t53ji0w 1583562 1583521 2026-05-13T09:39:25Z MFTG 21816 /* دانیشتووان */ 1583562 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]، لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان لە [[قەزای ھەولێر]]. ھەر لە ھەمان ساڵدا [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]] ھاتەکایەوە و ناحیەی کەسنەزان بەسترایەوە بە [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]]ەوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077985#map=12/36.1922/44.2565</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == ناحیەی کەسنەزان ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٨) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شاوێس]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[کەلەکین، کەسنەزان]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 2y2y2v8xchfw9m1aght1c93bq09na1u 1583568 1583562 2026-05-13T09:53:01Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ 1583568 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]، لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان لە [[قەزای ھەولێر]]. ھەر لە ھەمان ساڵدا [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]] ھاتەکایەوە و ناحیەی کەسنەزان بەسترایەوە بە [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]]ەوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077985| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == ناحیەی کەسنەزان ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٨) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شاوێس]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[کەلەکین، کەسنەزان]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] c0cqi4bjnc4hbby02r98cs2qvx12wco 1583569 1583568 2026-05-13T09:53:33Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ 1583569 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کەسنەزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٨</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری [[ناحیە]] | ناوی_سەرۆک = سائیب ھاڕوون ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٠٤٫٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٥،٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥٧٦٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٤٦،٦٣٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨،٧٥٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی کەسنەزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کسنزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kasnazan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دەربارەی ناوی "کەسنەزان" چەندین گێڕانەوە ھەیە: ** ھەندێک پێیان وایە پەیوەندی بە [[ڕێبازی قادری|ڕێبازی تەریقەتی قادری]] [[کەسنەزانی|کەسنەزانییەوە]] ھەیە (کە بنەماڵەیەکی ئایینی ناسراون). ** ھەندێکی تر دەڵێن ناوەکە لە "کەس نەزان"ەوە ھاتووە، وەک ئاماژەیەک بۆ نھێنی یان تایبەتمەندییەکی ناوچەکە لە کۆندا. == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]، لە ساڵی ٢٠٠٢دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی ناحیەی کەسنەزان لە [[قەزای ھەولێر]]. ھەر لە ھەمان ساڵدا [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]] ھاتەکایەوە و ناحیەی کەسنەزان بەسترایەوە بە [[قەزای بنەسڵاوە|قەزای دەشتی ھەولێر]]ەوە. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی کەسنەزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی کەسنەزان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077985| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٣٨،٣٦٣ [[خێزان]] و ١٧٥،٣٩٢ کەس، کە ٨٨،٣٣٣ [[نێر]] و ٨٧،٠٥٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == ناحیەی کەسنەزان ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٨) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شاوێس]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[کەلەکین، کەسنەزان]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] qk53aeprzsjtahlom9fbt0my5k7065u 0 272737 1583356 1583148 2026-05-12T15:00:25Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1583356 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحیة مرکز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == سنووری ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە [[قەزای بنەسڵاوە]]، شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم ناحیەیە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،٢١٤ [[خێزان]] و ٦٨،٣٦٠ کەس، کە ٣٤،٤٢١ [[نێر]] و ٣٣،٩٣٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە سێ گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 2be91kjvnwe309vg6j0whye3bgfi3cj 0 272738 1583571 1578422 2026-05-13T10:00:39Z MFTG 21816 /* top */ 1583571 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بێستانە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بێستانەی گەورە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٩</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٢٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بێستانە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بیستانة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Bestana SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بێستانەی گەورە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بێستانەی گەورە]]یە. *وشەی بێستانەی گەورە، وشەیەکی لێکدراوە. (بێستان + ە + گەورە). * بێستان: واتای باخی [[شووتی]] و [[کاڵەک]] و [[خەیار]] و [[ترۆزی]]. * ە: ئامڕازی ناسینە. * گەورە: واتای مەزن، زل و قەبە. * لەم گوندەدا کشتوکاڵ کراوە و بێستانی زۆری ھەبووە بۆیە ناوی بێستانی ھەڵگرتووە، بۆیە پێی دەڵێن بێستانەی گەورە لە بەرئەوەی لە ڕۆژاوای ئەم گوندەوە گوندێکیکە ھەیە بە ناوی [[بێستانەی بچووک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی وشەدان | ناونیشان = https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%A8%DB%8E%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بەفەرمانی [[مەسروور بارزانی]]، سەرۆکی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، لە ڕێکەوتی ١٤ی١٢ی٢٠٢٣. ناحیەی بێستانە لە سنووری [[پارێزگای ھەولێر]] ھاتە کایەوە و لکێندرا بە [[قەزای بنەسڵاوە]]وە. * ترازاندنی گوندەکانی([[شیوەپیران]]، [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]]) لە [[ناحیەی شۆڕش]] سەربە [[قەزای کۆیە]] و لکاندنیان بە ناحیەی بێستانە. * ترازاندنی گوندەکانی([[کانی بزرە]]، [[ڕولکە]]، [[ھەیتە کوژە]]، [[شاقازی]]، [[حەسەن موتریب]]، [[سۆفی برایم]]، [[پونگینە]]، [[میرەکانی خدر]]، [[چاڵەگردەڵە]]، [[ئەزیانە]]، [[قەشقە]]، [[خوڕخوڕ]]، [[دووشیوان، بێستانە|دووشیوان]]، [[پەلکانە، بێستانە|پەلکانە]]) لە [[قەزای قوشتەپە]]، لکاندنیان بە ناحیەی بێستانە. * ترازاندنی گوندەکانی([[بێستانەی گەورە]]، [[سەرمەزرا]]، [[بێستانەی بچووک]]، [[ئۆمەرەسۆر]]) لە [[ناحیەی دارەتوو]]ی سەر بە [[قەزای بنەسڵاوە]]، لکاندنیان بە ناحیەی بێستانە.<ref>https://gov.krd/dmi/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D8%A8%DB%95-%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D9%87%DB%95%D8%B1%DB%8E%D9%85-%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%DB%95-%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%95-%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95/</ref> == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بێستانە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی بێستانە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/18396565 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == {{div col|colwidth=14em}} * '''[[بێستانەی گەورە]](ناوەند)''' * [[ئەزیانە]] * [[ئۆمەرەسۆر]] * [[بێستانەی بچووک]] * [[پەلکانە، بێستانە]] * [[پونگینە، بێستانە]] * [[چاڵەگردەڵە]] * [[حەسەن موتریب]] * [[خوڕخوڕ]] * [[دووشیوان، بێستانە]] * [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]] * [[ڕولکە]] * [[سەرمەزرا]] * [[سۆفی برایم]] * [[شاقازی]] * [[شیوەپیران]] * [[قەشقە]] * [[کانی بزرە]] * [[میرەکانی خدر]] * [[ھەیتە کوژە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] ez1sbfa1biksrlofapjjt7dxxj81n15 0 272739 1583563 1578421 2026-05-13T09:43:21Z MFTG 21816 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1583563 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی دارەتوو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دارەتوو]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٣</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٥٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٣٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٦٩١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٢ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٩٨٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٧٣٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦١،٣٦٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٧،٦٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی دارەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دارةتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Daratu SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی دارەتوو: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بێستانە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077986| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،١٩٦ [[خێزان]] و ٦٨،٩٨٩ کەس، کە ٣٤،٧٩٨ [[نێر]] و ٣٤،١٩١ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] nye0u9hyv3iwdwq9t8xuosn2puxxik1 1583564 1583563 2026-05-13T09:44:16Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1583564 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی دارەتوو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دارەتوو]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٣</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٥٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٣٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٦٩١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٢ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٩٨٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٧٣٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦١،٣٦٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٧،٦٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی دارەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دارةتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Daratu SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی دارەتوو: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بێستانە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077986| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،١٩٦ [[خێزان]] و ٦٨،٩٨٩ کەس، کە ٣٤،٧٩٨ [[نێر]] و ٣٤،١٩١ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] dtmlo89wu79dm2vzgck3ht7fg2xvb95 1583565 1583564 2026-05-13T09:45:12Z MFTG 21816 /* مێژوو */ 1583565 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی دارەتوو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دارەتوو]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٣</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٥٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٣٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٦٩١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٢ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٩٨٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٧٣٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦١،٣٦٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٧،٦٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی دارەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دارةتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Daratu SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی دارەتوو| ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/407 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنوری ناحیەی دارەتوو: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بێستانە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077986| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،١٩٦ [[خێزان]] و ٦٨،٩٨٩ کەس، کە ٣٤،٧٩٨ [[نێر]] و ٣٤،١٩١ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] cf9wke2ffx05qldiz9nhbhvp66kl2yq 1583566 1583565 2026-05-13T09:47:33Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1583566 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی دارەتوو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دارەتوو]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٣</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٥٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٣٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٦٩١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٢ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٩٨٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٧٣٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦١،٣٦٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٧،٦٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی دارەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دارةتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Daratu SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی دارەتوو| ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/407 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنوری ناحیەی دارەتوو: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بێستانە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077986| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،١٩٦ [[خێزان]] و ٦٨،٩٨٩ کەس، کە ٣٤،٧٩٨ [[نێر]] و ٣٤،١٩١ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=16em}} * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] qrki3o5hl7j6miz0n4ev1wy548spukz 1583567 1583566 2026-05-13T09:49:09Z MFTG 21816 1583567 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی دارەتوو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دارەتوو]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٣</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٥٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٣٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٦٩١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٢ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٩٨٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٧٣٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦١،٣٦٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٧،٦٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی دارەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دارةتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Daratu SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی دارەتوو| ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/407 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنوری ناحیەی دارەتوو: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بێستانە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077986| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،١٩٦ [[خێزان]] و ٦٨،٩٨٩ کەس، کە ٣٤،٧٩٨ [[نێر]] و ٣٤،١٩١ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == ناحیەی کەسنەزان ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=16em}} * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 42pomeetxjtio7bhanrfhgqfxyvoc26 1583570 1583567 2026-05-13T09:53:49Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ 1583570 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی دارەتوو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دارەتوو]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٣</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٥٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٣٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٦٩١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٢ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٩٨٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٧٣٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦١،٣٦٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٧،٦٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی دارەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دارةتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Daratu SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی دارەتوو| ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/407 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنوری ناحیەی دارەتوو: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بێستانە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077986| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،١٩٦ [[خێزان]] و ٦٨،٩٨٩ کەس، کە ٣٤،٧٩٨ [[نێر]] و ٣٤،١٩١ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == ناحیەی کەسنەزان ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=16em}} * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] t76xn0d2jhcbztru3x0m648ac5ksabh 0 276236 1583317 1583114 2026-05-12T12:04:52Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583317 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''ئۆپەراسیۆنی فەجر ٨''' ئۆپەراسیۆنێکی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|سەربازی ئێران]] بوو کە لەکاتی [[شەڕی ئێران و عێراق|شەڕی ئێران و عێراقدا]] ئەنجامدرا کە بەشێک بوو لە شەڕی یەکەمی فاو. == پێشینە == [[جەنگی ئێران و عێراق]] نزیکەی ٦ ساڵ بوو بەردەوام بوو. لەکاتێکدا ئێرانییەکان لە ساڵی ١٩٨٢دا عێراقییەکانیان لە خاکەکەیان وەدەرنابوو، ھەوڵەکانی ئێران بۆ داگیرکردنی عێراق و ڕووخاندنی ڕژێمەکەی [[سەددام حوسێن]] بێبەرھەم بوون. ئێران بەدەست کەمیی پارچەی یەدەگ و بێتوانایی لە گۆڕینی کەرەستە لەدەستچووەکان دەیناڵاند، و بە شێوەیەکی زۆر پشتی بە [[ھێرشی شەپۆلی مرۆیی]] و جەنگی پیادەی سووک بەستبوو. لەکاتێکدا، عێراقییەکان (بەتایبەت دوای ١٩٨٢) بە شێوەیەکی زۆر لەلایەن نەتەوە بیانییەکانەوە پاڵپشتی دەکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran-Iraq War {{!}} Causes, Summary, Casualties, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Iran-Iraq-War |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> جەنگەکە کەوتە ناو چەقبەستوویی. لە بەرامبەر زیادبوونی پڕچەککردن و ھێزی مرۆیی عێراق، و ھەروەھا زیادبوونی کێشەکانی لای خۆیان، ئێران ئیتر نەیدەتوانی تەنھا پشت بە زۆریی ژمارەی سەربازانی عێراق ببەستێت. لەکاتێکدا ھێرشی پیادە و شەپۆلی مرۆیی وەک کلیلی ھێرشەکانیان بەدرێژایی جەنگەکە مابوونەوە، ئێران دەستی کرد بە پشت بەستنی زیاتر بە دزەکردن و ھێرشی کتوپڕ، وەک بەشێک لە جەنگی پیادەی سووکی سنووردار. بە پێچەوانەی بەرگرییە جێگیرەکان و زرێپۆشە قورسەکانی عێراق، ئێران دەستی کرد بە مەشقپێکردنی سەربازان لەسەر [[تەکتیکەکانی دزەکردن|دزەکردن]]، [[دەورییە]]، [[شەڕەوێژە|شەڕی شەوانە]]، [[جەنگی زۆنگاوەکان]]، و [[جەنگی چیا]]. ھەروەھا دەستیان کرد بە مەشقپێکردنی ھەزاران لە کۆماندۆکانی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|پاسداران]] لە [[جەنگی وشکاوەکی]]، چونکە باشووری عێراق زۆنگاوە و پڕە لە زەوییە تەڕەکان. ئێران بەلەمی خێرای بەکارھێنا بۆ بڕینی زۆنگاوەکان و ڕووبارەکانی باشووری عێراق و سەربازانی لە کەناراوەکانی بەرامبەر دابەزاند، لەوێ ھەڵیان دەکەند و [[پردی پۆنتۆن]]یان لەسەر ڕووبار و زۆنگاوەکان دروست دەکرد بۆ ئەوەی ڕێگە بە سەربازە قورسەکان و پێداویستییەکان بدەن تێپەڕ بن. ھەلیکۆپتەرەکانی گواستنەوەش بەکارھێنران، کە سەربازانیان بۆ بەرەکانی جەنگ دەگواستەوە. ئێران تا ڕادەیەکی زۆر سەرنجی خستە سەر دزەکردن لە ڕێگەی ئەو ناوچانەی کە بۆ بەکارھێنانی زرێپۆش، ھێزی ئاسمانی و تۆپخانەی عێراق قورس بوون، وەک دۆڵەکان، زۆنگاوەکانی باشووری عێراق، و چیاکانی [[باشووری کوردستان]]. ئێران دەستی کرد بە پلاندانان بۆ ھێرشێکی گەورە. لەکاتێکدا بە فێڵەوە وا نیشان دەدرا کە ھێرشەکە دژی شاری [[بەسرە|بەسرەی]] باشووری عێراق بێت (وەک زۆربەی ھێرشەکانی [[ئێران]])، بەڵام لە ڕاستیدا ئامانجی ھێرشەکە [[نیمچەدوورگەی فاو]] بوو لە باشوور، کە دەڕوانێتە سەر [[کەنداوی فارس]]، و تاکە ناوچەی عێراقە کە دەڕوانێتە سەر «زەریای کراوە». == شوێنەوارەکان == ڕووخانی [[فاو (عێراق)|فاو]] و شکستی ھێرشە دژە ھێرشەکانی عێراق گورزێکی گەورە بوو لە شکۆمەندی ڕژێمی بەعس، و بووە ھۆی ترس لە سەرانسەری کەنداو کە ڕەنگە ئێران لە شەڕەکەدا سەربکەوێت.  بەتایبەت کووەیت ھەستی بە مەترسی کرد، کە تەنھا دە میل لە ھێزەکانی ئێرانەوە دوور بوو و بەو پێیە پاڵپشتییەکانی بۆ عێراق زیاد کرد. لە شەڕی دووەمی فاو لە نیسانی ساڵی ١٩٨٨، عێراق [[نیمچەدوورگەی فاو|نیمچەدوورگەکەی]] کۆنترۆڵکردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|عێراق|شەڕ|دەیەی ١٩٨٠}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٤ تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Operation Dawn 8}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} bn1sbm9087lzd1ryk9vje58yujrn3ho 1583504 1583317 2026-05-12T20:03:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1583504 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ئۆپەراسیۆنی فەجر ٨''' ئۆپەراسیۆنێکی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|سەربازی ئێران]] بوو کە لەکاتی [[شەڕی ئێران و عێراق|شەڕی ئێران و عێراقدا]] ئەنجامدرا کە بەشێک بوو لە شەڕی یەکەمی فاو. == پێشینە == [[جەنگی ئێران و عێراق]] نزیکەی ٦ ساڵ بوو بەردەوام بوو. لەکاتێکدا ئێرانییەکان لە ساڵی ١٩٨٢دا عێراقییەکانیان لە خاکەکەیان وەدەرنابوو، ھەوڵەکانی ئێران بۆ داگیرکردنی عێراق و ڕووخاندنی ڕژێمەکەی [[سەددام حوسێن]] بێبەرھەم بوون. ئێران بەدەست کەمیی پارچەی یەدەگ و بێتوانایی لە گۆڕینی کەرەستە لەدەستچووەکان دەیناڵاند، و بە شێوەیەکی زۆر پشتی بە [[ھێرشی شەپۆلی مرۆیی]] و جەنگی پیادەی سووک بەستبوو. لەکاتێکدا، عێراقییەکان (بەتایبەت دوای ١٩٨٢) بە شێوەیەکی زۆر لەلایەن نەتەوە بیانییەکانەوە پاڵپشتی دەکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran-Iraq War {{!}} Causes, Summary, Casualties, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Iran-Iraq-War |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> جەنگەکە کەوتە ناو چەقبەستوویی. لە بەرامبەر زیادبوونی پڕچەککردن و ھێزی مرۆیی عێراق، و ھەروەھا زیادبوونی کێشەکانی لای خۆیان، ئێران ئیتر نەیدەتوانی تەنھا پشت بە زۆریی ژمارەی سەربازانی عێراق ببەستێت. لەکاتێکدا ھێرشی پیادە و شەپۆلی مرۆیی وەک کلیلی ھێرشەکانیان بەدرێژایی جەنگەکە مابوونەوە، ئێران دەستی کرد بە پشت بەستنی زیاتر بە دزەکردن و ھێرشی کتوپڕ، وەک بەشێک لە جەنگی پیادەی سووکی سنووردار. بە پێچەوانەی بەرگرییە جێگیرەکان و زرێپۆشە قورسەکانی عێراق، ئێران دەستی کرد بە مەشقپێکردنی سەربازان لەسەر [[تەکتیکەکانی دزەکردن|دزەکردن]]، [[دەورییە]]، [[شەڕەوێژە|شەڕی شەوانە]]، [[جەنگی زۆنگاوەکان]]، و [[جەنگی چیا]]. ھەروەھا دەستیان کرد بە مەشقپێکردنی ھەزاران لە کۆماندۆکانی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|پاسداران]] لە [[جەنگی وشکاوەکی]]، چونکە باشووری عێراق زۆنگاوە و پڕە لە زەوییە تەڕەکان. ئێران بەلەمی خێرای بەکارھێنا بۆ بڕینی زۆنگاوەکان و ڕووبارەکانی باشووری عێراق و سەربازانی لە کەناراوەکانی بەرامبەر دابەزاند، لەوێ ھەڵیان دەکەند و [[پردی پۆنتۆن]]یان لەسەر ڕووبار و زۆنگاوەکان دروست دەکرد بۆ ئەوەی ڕێگە بە سەربازە قورسەکان و پێداویستییەکان بدەن تێپەڕ بن. ھەلیکۆپتەرەکانی گواستنەوەش بەکارھێنران، کە سەربازانیان بۆ بەرەکانی جەنگ دەگواستەوە. ئێران تا ڕادەیەکی زۆر سەرنجی خستە سەر دزەکردن لە ڕێگەی ئەو ناوچانەی کە بۆ بەکارھێنانی زرێپۆش، ھێزی ئاسمانی و تۆپخانەی عێراق قورس بوون، وەک دۆڵەکان، زۆنگاوەکانی باشووری عێراق، و چیاکانی [[باشووری کوردستان]]. ئێران دەستی کرد بە پلاندانان بۆ ھێرشێکی گەورە. لەکاتێکدا بە فێڵەوە وا نیشان دەدرا کە ھێرشەکە دژی شاری [[بەسرە|بەسرەی]] باشووری عێراق بێت (وەک زۆربەی ھێرشەکانی [[ئێران]])، بەڵام لە ڕاستیدا ئامانجی ھێرشەکە [[نیمچەدوورگەی فاو]] بوو لە باشوور، کە دەڕوانێتە سەر [[کەنداوی فارس]]، و تاکە ناوچەی عێراقە کە دەڕوانێتە سەر «زەریای کراوە». == شوێنەوارەکان == ڕووخانی [[فاو (عێراق)|فاو]] و شکستی ھێرشە دژە ھێرشەکانی عێراق گورزێکی گەورە بوو لە شکۆمەندی ڕژێمی بەعس، و بووە ھۆی ترس لە سەرانسەری کەنداو کە ڕەنگە ئێران لە شەڕەکەدا سەربکەوێت.  بەتایبەت کووەیت ھەستی بە مەترسی کرد، کە تەنھا دە میل لە ھێزەکانی ئێرانەوە دوور بوو و بەو پێیە پاڵپشتییەکانی بۆ عێراق زیاد کرد. لە شەڕی دووەمی فاو لە نیسانی ساڵی ١٩٨٨، عێراق [[نیمچەدوورگەی فاو|نیمچەدوورگەکەی]] کۆنترۆڵکردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|عێراق|شەڕ|دەیەی ١٩٨٠}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٤ تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Operation Dawn 8}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ha7sy798drupf944hlosnylllr8cpoe 0 277055 1583324 1583076 2026-05-12T12:06:02Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583324 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کۆمەڵکوژی حەما''' کۆمەڵکوژییەکە کە لە شوباتی ساڵی ١٩٨٢ ڕوویدا، کاتێک ھێزە چەکدارەکانی سووریا و لیواکانی بەرگری سووریا بە فەرمانی سەرۆکی وڵاتەکە، [[حافز ئەسەد|حافز ئەسەد]]، بۆ ماوەی ٢٧ ڕۆژ گەمارۆی شاری [[حەما|حەما]]ی دا بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕینی [[ئیخوان موسلمین|ئیخوان موسلمین]] کە دژی حکوومەت بوون. ئەو [[کۆمەڵکوژی| کۆمەڵکوژییەی]] سوپای سووریا بە فەرماندەیی لیوا [[ڕیفعەت ئەسەد]] ئەنجامدرا، بە شێوەیەکی کاریگەر کۆتایی بەو ھەڵمەتە ھێنا کە لە ساڵی ١٩٧٦ لەلایەن گرووپە ئیسلامییە سوننەکانەوە بە سەرۆکایەتی ئیخوان موسلمین دژی ڕژێم دەستیپێکرد. ڕاپۆرتە دیپلۆماسییە سەرەتاییەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی|وڵاتانی ڕۆژاوایی]] باس لەوە دەکەن کە لە ماوەی ئەم کۆمەڵکوژییەدا ھەزار کەس گیانیان لەدەستداوە؛<ref name="time1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://time.com/time/magazine/article/0,9171,921108,00.html|سەردێڕ=Syria: Bloody Challenge to Assad|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ١٩٨٢|ئیش=[[تايم (مجلة)|Time]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130825181531/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,921108,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=أكتوبر 2020}}</ref> <ref name="New York Times, 12 February 1982">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=JOHN KIFNER, Special to the New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1982/02/12/world/syrian-troops-are-said-to-battle-rebels-encircled-in-central-city.html|سەردێڕ=Syrian Troops Are Said To Battle Rebels Encircled In Central City|شوێن=Hama (Syria); Syria|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ١٩٨٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190616201109/https://www.nytimes.com/1982/02/12/world/syrian-troops-are-said-to-battle-rebels-encircled-in-central-city.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> لە کاتێکدا ئەو خەمڵاندنانەی دواتر دەرچوون جیاواز بوون، بەڵام باس لەوە کرا کە لەکاتی ھەڵمەتەکەدا دوو ھەزار ھاووڵاتی سووریا کوژراون، ژمارەیەک کە لەلایەن ژمارەیەک میدیای حکوومەتەوە پەسەند کران. لە کاتێکدا ھەندێکی تر بە سەرۆکایەتی ڕۆبەرت فیسک مەزەندەیان کرد کە ژمارەی قوربانییەکان گەیشتووەتە ٢٠ ھەزار کەس؛ و لیژنەی مافی مرۆڤی سووریا ڕای گەیاند کە ژمارەی کوژراوان ٤٠ ھەزار کەسی تێپەڕاندووە.<ref name="fisk2010" /> لە میانی ئۆپەراسیۆنەکەدا نزیکەی ھەزار سەربازی سووریاش کوژران و بەشێکی زۆری شاری کۆنیش وێران کران. ئەم ھێرشە بە یەکێک لە خوێناویترین کردەوەکان وەسف کرا کە حکوومەتێکی عەرەبی دژی گەلەکەی خۆی لە مێژووی ھاوچەرخی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا ئەنجامی داوە.<ref name="fisk2010" /> ئۆپۆزسیۆنی سووریا دەڵێ زۆرینەی ڕەھای قوربانییەکان خەڵکی مەدەنی بوون،<ref>Fisk, Robert. 1990. Pity the Nation. London: Touchstone, {{ISBN|0-671-74770-3}}.</ref> و ڕژێمەکە تۆمەتبار دەکات بەوەی کە بووەتە ھۆکاری ھەموو ئەو شتانەی ڕوویانداوە، لەکاتێکدا میدیاکانی حکوومەتی سووریا ئەو لێدوانانە ڕەتدەکەنەوە و تەنھا بە "تۆمەت"ی دەزانن. == پاش کۆمەڵکوژی == [[پەڕگە:After_Hama_Massacre_18.jpg|وێنۆک|نووسینێکی سەر دیواری [[حەما]] پاش کۆمەڵکوژییەکە نووسراوە «ھیچ خودایەک نییە جگە لە نیشتمان و ھیچ پێغەمبەرێک نییە جگە لە [[بەعس]]»]] دوای ڕاپەڕینی حەما؛ ڕژێمی سووریا سەرکەوتوو بوو لە شکاندنی "یاخیبوونی ئیسلامی" و لەو کاتەوە ئیخوان موسلمین لە دەربەدەریدا چالاکییان کردووە لە کاتێکدا لایەنەکانی دیکە خۆیان ڕادەست کردووە یان بە تەواوی لە گۆڕەپانەکە کشاونەتەوە. پێگەی حکوومەت لە سووریا لەکاتی ڕاپەڕیندا بە شێوەیەکی بەرچاو تووند بووەوە؛ حافز ئەسەد زیاتر پشتی بە سەرکوت کردن بەستبوو نەک تاکتیکی سیاسی. دوای کۆمەڵکوژییەکە؛ ئاژاوەگێڕی لە نێوان گرووپە ئۆپۆزسیۆنەکاندا ڕوویدا تەنانەت ھەندێک فراکسیۆن شایەتی دابەشبوونی توندوتیژی ناوخۆیی بوون کە کاریگەری لەسەر دۆزی سەرەکییان ھەبوو و بێدەنگی باقی شار و پارێزگاکان کاریگەری زۆری لەسەر نەیاران ھەبوو. زۆربەی ئەندامانی "گرووپە یاخیبووەکان" یان لە وڵات ھەڵھاتن یان لە لەژێرزەمیندا ماونەتەوە؛ بە تایبەتی لە [[ئوردن]] و [[عێراق]]، ھەندێکی تریش چوونە [[ئەمریکا]] و [[بەریتانیا]] و [[ئەڵمانیا]]. سەبارەت بە ئیخوان موسلمین - گەورەترین گرووپی ئۆپۆزسیۆن - دابەش بوو بۆ دوو فراکسیۆن: یەکێکیان وازی لە بیرۆکەی "خەباتی چەکداری" ھێنا لە ھەوڵێکدا بۆ وەرگرتنی پێگەیەکی میانڕەوتر و لە کۆتاییدا بارەگای خۆی لە [[شانشینی یەکگرتوو]] کرد، لە کاتێکدا دووەمیان بەردەوام بوو لە باوەڕبوون بە بیرۆکەی شۆڕش لە دژی ڕژێم و ڕووخاندنی، بەڵام ئەندامەکانی ڕوویان لە عێراق کرد و ساڵانێک لەوێ مانەوە پێش ئەوەی بچنە ناو ڕەوتی سەرەکی [[لەندەن]]. لێرەدا شایەنی باسە کە کۆمەڵکوژیی حەما زۆرجار باس دەکرێت کاتێک باس لە تۆماری خراپی حکوومەتی حافز ئەسەد دەکرێت لە بواری مافەکانی مرۆڤدا.<ref>US Dept. of State, country profile</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.globalpolitician.com/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٠٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070529125957/http://globalpolitician.com/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>Human Rights Watch, 2010</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|1982 Hama massacre}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|مافەکانی مرۆڤ|سووریا|مێژوو}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 3bufver17uvtd0372s6wrxsyyod0v87 0 277073 1583525 1558295 2026-05-12T22:08:37Z MFTG 21816 /* top */ 1583525 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دارەتوو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دارتو }}<br>{{lang-en| Daratu }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.12633|44.04612 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی دارەتوو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.12633|44.04612 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دەشتی ھەولێر|دەشتی ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٫٨٨ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٠<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دارەتوو''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای دەشتی ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. دارەتوو ناوەندی [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == جوگرافیا == شارەدێی دارەتوو ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە شاری [[ھەولێر]]. * لە باشوورەوە گوندی [[باغەمرە ئەفەندی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[باغەمرە شەھاب]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]] <ref>https://www.openstreetmap.org/node/9991770213</ref> == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>https://www.hawlergov.org/app/node/407</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 2optlt2b9y101ql8wq3a39fzhf7hcv0 1583530 1583525 2026-05-12T22:30:51Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1583530 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دارەتوو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دارتو }}<br>{{lang-en| Daratu }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.12633|44.04612 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی دارەتوو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.12633|44.04612 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦١،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٨٣١٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دارەتوو''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. دارەتوو ناوەندی [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == جوگرافیا == شارەدێی دارەتوو ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە شاری [[ھەولێر]]. * لە باشوورەوە گوندی [[باغەمرە ئەفەندی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[باغەمرە شەھاب]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]] <ref>https://www.openstreetmap.org/node/9991770213</ref> == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>https://www.hawlergov.org/app/node/407</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] o3935kedisn3hnairdnq8tfmqacf9qn 1583531 1583530 2026-05-12T22:33:11Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ 1583531 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دارەتوو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دارتو }}<br>{{lang-en| Daratu }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.12633|44.04612 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی دارەتوو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.12633|44.04612 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦١،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٨٣١٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دارەتوو''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. دارەتوو ناوەندی [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == جوگرافیا == شارەدێی دارەتوو ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە شاری [[ھەولێر]]. * لە باشوورەوە گوندی [[باغەمرە ئەفەندی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[باغەمرە شەھاب]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەسنەزان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/9991770213 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>https://www.hawlergov.org/app/node/407</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] dpujv7vsvcuuctpfc5oufxbs840qix1 1583532 1583531 2026-05-12T22:33:26Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ 1583532 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دارەتوو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دارتو }}<br>{{lang-en| Daratu }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.12633|44.04612 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی دارەتوو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.12633|44.04612 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦١،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٨٣١٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دارەتوو''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. دارەتوو ناوەندی [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == جوگرافیا == شارەدێی دارەتوو ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە شاری [[ھەولێر]]. * لە باشوورەوە گوندی [[باغەمرە ئەفەندی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[باغەمرە شەھاب]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/9991770213 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>https://www.hawlergov.org/app/node/407</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] pwdm3myn3vonxlay11dtd24dakvhsnm 1583533 1583532 2026-05-12T22:34:50Z MFTG 21816 /* top */ 1583533 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دارەتوو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دارتو }}<br>{{lang-en| Daratu }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.12633|44.04612 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی دارەتوو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.12633|44.04612 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref></ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦١،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٨٣١٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دارەتوو''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. دارەتوو ناوەندی [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == جوگرافیا == شارەدێی دارەتوو ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە شاری [[ھەولێر]]. * لە باشوورەوە گوندی [[باغەمرە ئەفەندی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[باغەمرە شەھاب]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/9991770213 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>https://www.hawlergov.org/app/node/407</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] czej4cq8xvhefn4h4b9bew162sh8qrd 1583534 1583533 2026-05-12T22:38:15Z MFTG 21816 /* مێژوو */ 1583534 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دارەتوو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دارتو }}<br>{{lang-en| Daratu }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.12633|44.04612 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی دارەتوو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.12633|44.04612 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref></ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦١،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٨٣١٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دارەتوو''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. دارەتوو ناوەندی [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == جوگرافیا == شارەدێی دارەتوو ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە شاری [[ھەولێر]]. * لە باشوورەوە گوندی [[باغەمرە ئەفەندی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[باغەمرە شەھاب]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/9991770213 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی دارەتوو| ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/407 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] or01b0pwx0rw10zn4jatk3grz7sdgjl 2 283501 1583339 1581478 2026-05-12T12:36:37Z Hivja 64112 /* */ 1583339 wikitext text/x-wiki * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە و [[ویکیپیدیا:پاسدان|پاسدان]] ھەیە: # [[شبكة أوربت الإعلامية]] # [[شبكة أوربت شوتايم]] # [[ياه سات]] # [[تلفزيون البحرين]] # [[راي 2]] # [[Rai 1]] # [[Zawiyas in Algeria]] # [[TV7 (Algerian TV channel)]] # [[TV6 (کەناڵی تەلەفزیۆنی جەزائیری)]] # [[TV4 (کەناڵی تەلەفزیۆنی جەزائیر)]] # [[الشركة الوطنية للإذاعة والتلفزة (المغرب)]] # [[قناة طيبة]] # [[يوتلسات 8 غرب ب]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[قنوات التليفزيون المصرى]] # [[القناة الأولى المصريه]] # [[قناة سما الفضائية]] # [[شبكة تليفزيون النيل]] # [[قناة النيل للأخبار]] # [[الهيئه الوطنيه للاعلام]] # [[قناة الصعيد]] # [[قناة الدلتا]] # [[قناة الإسكندرية]] # [[قناة القنال]] # [[قناة القاهرة]] # [[الفضائية المصرية]] # [[شبكة تليفزيون المحروسة]] # [[شبكة تليفزيون دريم]] # [[Dream ١+ (TV channel)]] # [[Dream ٢+ (TV channel)]] # [[Dream ٣ (TV channel)]] # [[Dream ١ (TV channel)]] # [[Dream 2 (TV channel)]] # [[أكشن مع وليد]] # [[شركة الرياضة السعودية]] # [[عرب سات]] # [[هوت بيرد]] # [[تلفزيون دبي]] # [[دبي الرياضية]] # [[رؤية السعودية 2030]] # [[الهيئة العامة للترفيه]] # [[SBS TV]] # [[MBC TV]] # [[جوائز شبكة راديو وتلفزيون العرب]] # [[شبكة راديو وتلفزيون العرب]] # [[مجموعة روتانا]] # [[روتانا]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # <s>[[کەناڵە وەرزشییەکانی عەرەبستانی سعوودی]]</s> # <s>[[کەناڵی نایل سپۆرت]]</s> # <s>[[دامەزراوەی گشتیی تەلەڤیزیۆن]]</s> # <s>[[کەناڵی فونوون]]</s> # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] 7b0yzew01gynkouzsh2xi1ionrvhywa 1583372 1583339 2026-05-12T15:49:22Z Hivja 64112 /* */ 1583372 wikitext text/x-wiki * ئەو پەڕانەی پێویستن ببەسترێنەوە بە نێوانویکی (ویکیداتا): # [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northeast]] * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە و [[ویکیپیدیا:پاسدان|پاسدان]] ھەیە: # [[شبكة أوربت الإعلامية]] # [[شبكة أوربت شوتايم]] # [[ياه سات]] # [[تلفزيون البحرين]] # [[راي 2]] # [[Rai 1]] # [[Zawiyas in Algeria]] # [[TV7 (Algerian TV channel)]] # [[TV6 (کەناڵی تەلەفزیۆنی جەزائیری)]] # [[TV4 (کەناڵی تەلەفزیۆنی جەزائیر)]] # [[الشركة الوطنية للإذاعة والتلفزة (المغرب)]] # [[قناة طيبة]] # [[يوتلسات 8 غرب ب]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[قنوات التليفزيون المصرى]] # [[القناة الأولى المصريه]] # [[قناة سما الفضائية]] # [[شبكة تليفزيون النيل]] # [[قناة النيل للأخبار]] # [[الهيئه الوطنيه للاعلام]] # [[قناة الصعيد]] # [[قناة الدلتا]] # [[قناة الإسكندرية]] # [[قناة القنال]] # [[قناة القاهرة]] # [[الفضائية المصرية]] # [[شبكة تليفزيون المحروسة]] # [[شبكة تليفزيون دريم]] # [[Dream ١+ (TV channel)]] # [[Dream ٢+ (TV channel)]] # [[Dream ٣ (TV channel)]] # [[Dream ١ (TV channel)]] # [[Dream 2 (TV channel)]] # [[أكشن مع وليد]] # [[شركة الرياضة السعودية]] # [[عرب سات]] # [[هوت بيرد]] # [[تلفزيون دبي]] # [[دبي الرياضية]] # [[رؤية السعودية 2030]] # [[الهيئة العامة للترفيه]] # [[SBS TV]] # [[MBC TV]] # [[جوائز شبكة راديو وتلفزيون العرب]] # [[شبكة راديو وتلفزيون العرب]] # [[مجموعة روتانا]] # [[روتانا]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # <s>[[کەناڵە وەرزشییەکانی عەرەبستانی سعوودی]]</s> # <s>[[کەناڵی نایل سپۆرت]]</s> # <s>[[دامەزراوەی گشتیی تەلەڤیزیۆن]]</s> # <s>[[کەناڵی فونوون]]</s> # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] 8mnduvn066vwqnr7r85xk5juqwb7s56 1583373 1583372 2026-05-12T15:49:39Z Hivja 64112 /* */ 1583373 wikitext text/x-wiki * ئەو پەڕانەی پێویستن ببەسترێنەوە بە نێوانویکی (ویکیداتا): # پۆل:مردووانی ٢٠٢٦ # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northeast]] {{ھن}} * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە و [[ویکیپیدیا:پاسدان|پاسدان]] ھەیە: # [[شبكة أوربت الإعلامية]] # [[شبكة أوربت شوتايم]] # [[ياه سات]] # [[تلفزيون البحرين]] # [[راي 2]] # [[Rai 1]] # [[Zawiyas in Algeria]] # [[TV7 (Algerian TV channel)]] # [[TV6 (کەناڵی تەلەفزیۆنی جەزائیری)]] # [[TV4 (کەناڵی تەلەفزیۆنی جەزائیر)]] # [[الشركة الوطنية للإذاعة والتلفزة (المغرب)]] # [[قناة طيبة]] # [[يوتلسات 8 غرب ب]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[قنوات التليفزيون المصرى]] # [[القناة الأولى المصريه]] # [[قناة سما الفضائية]] # [[شبكة تليفزيون النيل]] # [[قناة النيل للأخبار]] # [[الهيئه الوطنيه للاعلام]] # [[قناة الصعيد]] # [[قناة الدلتا]] # [[قناة الإسكندرية]] # [[قناة القنال]] # [[قناة القاهرة]] # [[الفضائية المصرية]] # [[شبكة تليفزيون المحروسة]] # [[شبكة تليفزيون دريم]] # [[Dream ١+ (TV channel)]] # [[Dream ٢+ (TV channel)]] # [[Dream ٣ (TV channel)]] # [[Dream ١ (TV channel)]] # [[Dream 2 (TV channel)]] # [[أكشن مع وليد]] # [[شركة الرياضة السعودية]] # [[عرب سات]] # [[هوت بيرد]] # [[تلفزيون دبي]] # [[دبي الرياضية]] # [[رؤية السعودية 2030]] # [[الهيئة العامة للترفيه]] # [[SBS TV]] # [[MBC TV]] # [[جوائز شبكة راديو وتلفزيون العرب]] # [[شبكة راديو وتلفزيون العرب]] # [[مجموعة روتانا]] # [[روتانا]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # <s>[[کەناڵە وەرزشییەکانی عەرەبستانی سعوودی]]</s> # <s>[[کەناڵی نایل سپۆرت]]</s> # <s>[[دامەزراوەی گشتیی تەلەڤیزیۆن]]</s> # <s>[[کەناڵی فونوون]]</s> # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] sjiqkh70qseeunsnm9omhfzzdyda9c8 1583374 1583373 2026-05-12T15:51:49Z Hivja 64112 /* */ 1583374 wikitext text/x-wiki * ئەو پەڕانەی پێویستن ببەسترێنەوە بە نێوانویکی (ویکیداتا): # پۆل:مردووانی ٢٠٢٦ # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northeast]] {{ھن}} * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە و [[ویکیپیدیا:پاسدان|پاسدان]] ھەیە: # [[ياه سات]] # [[راي 2]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[SBS TV]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] gi3k74mmazutvlaj1m4wt546f1r1q3x 1583375 1583374 2026-05-12T15:52:13Z Hivja 64112 /* */ 1583375 wikitext text/x-wiki * ئەو پەڕانەی پێویستن ببەسترێنەوە بە نێوانویکی (ویکیداتا): # پۆل:مردووانی ٢٠٢٦ # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northeast]] {{ھن}} * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە ھەیە: # [[ياه سات]] # [[راي 2]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[SBS TV]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] 5h74tqe54amsk7xf5ke5mf57m3l2e50 1583395 1583375 2026-05-12T16:08:55Z Hivja 64112 /* */ 1583395 wikitext text/x-wiki * ئەو پەڕانەی پێویستن ببەسترێنەوە بە نێوانویکی (ویکیداتا): # پۆل:مردووانی ٢٠٢٦ # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northeast]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel south wb]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel shomron]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Old Jerusalem]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv location]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel Greater Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel negev mt]] # [[مۆدیوول:]] # [[مۆدیوول:]] # [[مۆدیوول:]] {{ھن}} * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە ھەیە: # [[ياه سات]] # [[راي 2]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[SBS TV]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] g2m5f7fof2dz5fgymp4w94y7i8m2s2l 1583406 1583395 2026-05-12T16:19:11Z Hivja 64112 /* */ 1583406 wikitext text/x-wiki * ئەو پەڕانەی پێویستن ببەسترێنەوە بە نێوانویکی (ویکیداتا): # پۆل:مردووانی ٢٠٢٦ # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northeast]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel south wb]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel shomron]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Old Jerusalem]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv location]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel Greater Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel negev mt]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northwest negev]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel north negev]] {{ھن}} * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە ھەیە: # [[ياه سات]] # [[راي 2]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[SBS TV]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] 3ckpsweivlcubu7hne0tgc847ud5hrl 1583413 1583406 2026-05-12T16:25:19Z Hivja 64112 /* */ 1583413 wikitext text/x-wiki * ئەو پەڕانەی پێویستن ببەسترێنەوە بە نێوانویکی (ویکیداتا): # پۆل:مردووانی ٢٠٢٦ # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northeast]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel south wb]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel shomron]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Old Jerusalem]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv location]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel Greater Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel negev mt]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northwest negev]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel north negev]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Mediterranean east]] # [[مۆدیوول:Location map/data/West Bank relief]] {{ھن}} * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە ھەیە: # [[ياه سات]] # [[راي 2]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[SBS TV]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] dzq911132ttop30rnms9gro16vlxlru 1583537 1583413 2026-05-12T23:51:41Z Hivja 64112 /* */ 1583537 wikitext text/x-wiki # Category:Israel location map modules * ئەو پەڕانەی پێویستن ببەسترێنەوە بە نێوانویکی (ویکیداتا): # پۆل:مردووانی ٢٠٢٦ # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northeast]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel south wb]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel shomron]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Old Jerusalem]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv location]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel Greater Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel negev mt]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northwest negev]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel north negev]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Mediterranean east]] # [[مۆدیوول:Location map/data/West Bank relief]] {{ھن}} * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە ھەیە: # [[ياه سات]] # [[راي 2]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[SBS TV]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] 7j1496a86ws0h0g81hcbn3hvc1ip2ud 0 286492 1583445 1583163 2026-05-12T17:02:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فەلەستین|فەلەستین]] 1583445 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''محەممەد کازمی''' ({{Langx|fa|محمد کاظمی}}؛ ١١ی تەممووزی ١٩٦١ – ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥) ئەفسەری ھەواڵگریی ئێرانی و [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپێکی]] [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] بوو کە لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە ھەتا کاتی تیرۆرکردنی لە ٢٠٢٥، سەرۆکایەتیی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]]ی پێبوو. ئەو پێشتر سەرۆکی ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسداران بوو کە دەزگایەکی دژە ھەواڵگرییە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Iran replaces IRGC's intelligence chief |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ئیش=Al-Monitor |ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2022/06/iran-replaces-irgcs-intelligence-chief |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> کازمی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە لایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]ەوە سزای بەسەردا سەپێنرا، لە نێوان کەسایەتییەکانی دیکەی سەر بە حکوومەتی ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harpin |یەکەم=Lee |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.jewishnews.co.uk/uk-announces-new-sanctions-against-iran-in-response-to-israel-attack/|سەردێڕ=UK announces new sanctions against Iran in response to Israel attack |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Jewish News |زمان=en-US}}</ref> لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، [[بێنیامین نێتانیاھو]]، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل لە کاتی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٥]]، مردنی ئەو کەسایەتییەی ڕاگەیاند.<ref name="TimesDeath">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Netanyahu says Israel killed IRGC intelligence chief and his deputy |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Times of Israel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-confirms-israel-killed-irgc-intelligence-chief-and-his-deputy/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mohammad Kazemi}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران|فەلەستین}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] 7d5an0ulujubjuhc8rxnbwjla4h98ak 0 286530 1583535 1560361 2026-05-12T23:33:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583535 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا''' ({{Langx|fa|قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا (ص)}}) بارەگای یەکگرتووی فەرماندەیی شەڕکەرانی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکانی ئێرانە]] کە لەژێر فەرماندەیی ڕاستەوخۆی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئەرکانی گشتیدایە]]. ئەرکی پلاندانان و ھەماھەنگیی ئۆپەراسیۆنە سەربازییە ھاوبەشەکانی ناو ھێزەکانی ئێرانی پێسپێردراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/news/604264/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%B5-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=فرمانده جدید قرارگاه راهبردی خاتم‌الانبیا(ص) کیست؟|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٦|زمان=Persian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221208012907/http://www.tabnak.ir/fa/news/604264/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%B5-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/133191/Iran-follows-defense-deterrence-with-active-presence-on-waters|سەردێڕ=Iran follows defense-deterrence with active presence on waters |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا بارەگاکە لە ئەرکانی گشتی جیاکرایەوە وەک فەرماندەیییەکی سەربەخۆی ھەمیشەیی کە بەرپرسیار بوو لە فەرماندەیی و کۆنترۆڵکردنی ئۆپەراسیۆنەکان، لەکاتێکدا پێشتر بارەگاکە تەنھا لە کاتی جەنگدا دەتوانرا دابمەزرێت.<ref>https://web.archive.org/web/20240417023653/https://www.dia.mil/Portals/110/Images/News/Military_Powers_Publications/Iran_Military_Power_LR.pdf</ref> لە نیسانی ٢٠٢٤دا، بارەگاکە و فەرماندەی ئەوکاتە [[غوڵامعەلی ڕەشید|ژەنەڕاڵ غولامعەلی ڕەشید]] لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UK and US impose new sanctions on Iran in wake of attack on Israel|ناونیشان=https://www.shropshirestar.com/news/uk-news/2024/04/18/uk-and-us-impose-new-sanctions-on-iran-in-wake-of-attack-on-israel/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٤|ئیش=Shropshire Star|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240503065642/https://www.shropshirestar.com/news/uk-news/2024/04/18/uk-and-us-impose-new-sanctions-on-iran-in-wake-of-attack-on-israel/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و [[کەنەدا]] سزایان بەسەردا سەپێندرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2024/04/canada-imposes-further-sanctions-against-iran.html|سەردێڕ=Not Found|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240515074558/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2024/04/canada-imposes-further-sanctions-against-iran.html|url-status=dead}}</ref> لە وەڵامی [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل|ئۆپەراسیۆنی بەڵێنی ڕاستەقینە]]، ھێرشە مووشەکییەکەی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل لە ١٣ی نیسان، کە ئێران گوتی وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بووە بەھۆی [[ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئێران لە دیمەشق|بۆردوومانی ئیسرائیل بۆ باڵیۆزخانەی ئێران لە دیمەشق]] لە ١ی نیساندا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Khatam-al Anbiya Central Headquarters}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|ئێران|شەڕ}} [[پۆل:سەربازیی ئێران]] m5cfpgjmw6405rkci2nh72ub6qogibd 1 286554 1583536 1560341 2026-05-12T23:33:27Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583536 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1454498 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240503065642/https://www.shropshirestar.com/news/uk-news/2024/04/18/uk-and-us-impose-new-sanctions-on-iran-in-wake-of-attack-on-israel/ بۆ https://www.shropshirestar.com/news/uk-news/2024/04/18/uk-and-us-impose-new-sanctions-on-iran-in-wake-of-attack-on-israel/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٤١، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1560340 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221208012907/http://www.tabnak.ir/fa/news/604264/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%B5-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA بۆ http://www.tabnak.ir/fa/news/604264/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%B5-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٥٤، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583535 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240515074558/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2024/04/canada-imposes-further-sanctions-against-iran.html بۆ https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2024/04/canada-imposes-further-sanctions-against-iran.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٣٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 07nslojrmvri0f5r9qtr0zcq9r9mw46 0 288238 1583539 1496648 2026-05-12T23:59:52Z Hivja 64112 /* */ 1583539 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت ئێدوارد تێرنەری سێیەم''' ({{بە ئینگلیزی|Robert Edward Turner III}}؛ ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٣٨ – ٦ی ئایاری ٢٠٢٦) کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا و [[چاکەکاری|خێرخوازێکی]] ئەمریکی بوو. ئەو [[سی ئێن ئێن|تۆڕی ھەواڵی کەیبڵ]] (سی ئێن ئێن)ی دامەزراند، کە یەکەم کەناڵی ھەواڵی کەیبڵی ٢٤ کاتژمێری بوو. سەرباری ئەوە، دەبلیو تی بی ئێسی دامەزراند، کە پێشەنگی چەمکی سوپەرستەیشنی لە [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆنی کەیبڵی]]دا کرد، ھەروەھا تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی تی بی ئێس و تی ئێن تی. وەک خێرخوازێک، ١ ملیار دۆلاری بەخشی بۆ دروستکردنی دامەزراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان، کە ڕێکخراوێکی خێرخوازیی گشتییە بۆ فراوانکردنی پشتیوانیی ئەمریکا بۆ [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]. ھەروەھا تێرنەر وەک [[سەرۆک]]ی دەستەی بەڕێوەبەرایەتیی دامەزراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان کاری دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://unfoundation.org/|سەردێڕ=United Nations Foundation {{!}} Helping the UN build a better world. |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Unfoundation.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١دا، تێرنەر دەستپێشخەریی ھەڕەشەی ناوکیی لەگەڵ سیناتۆری ئەمریکی سام نەن (دیموکراتی-جۆرجیا) دامەزراند. ئێن تی ئای ڕێکخراوێکی بێلایەنە کە تەرخان کراوە بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستنی جیھانی بە چەکی ناوکی، کیمیایی و بایۆلۆجی و ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەیان. ئەو لە پێشتر وەک ھاوسەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی کاری دەرکرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ted Turner}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|وەرزش|فیلم}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] 068qjkcxtxni2shh26ezur1aqqs2ex8 1583540 1583539 2026-05-13T00:00:28Z Hivja 64112 1583540 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت ئێدوارد تێرنەری سێیەم''' ({{بە ئینگلیزی|Robert Edward Turner III}}؛ ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٣٨ – ٦ی ئایاری ٢٠٢٦) کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا و [[چاکەکاری|خێرخوازێکی]] ئەمریکی بوو. ئەو [[سی ئێن ئێن|تۆڕی ھەواڵی کەیبڵ]] (سی ئێن ئێن)ی دامەزراند، کە یەکەم کەناڵی ھەواڵی کەیبڵی ٢٤ کاتژمێری بوو. سەرباری ئەوە، دەبلیو تی بی ئێسی دامەزراند، کە پێشەنگی چەمکی سوپەرستەیشنی لە [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆنی کەیبڵی]]دا کرد، ھەروەھا تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی تی بی ئێس و تی ئێن تی. وەک خێرخوازێک، ١ ملیار دۆلاری بەخشی بۆ دروستکردنی دامەزراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان، کە ڕێکخراوێکی خێرخوازیی گشتییە بۆ فراوانکردنی پشتیوانیی ئەمریکا بۆ [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]. ھەروەھا تێرنەر وەک [[سەرۆک]]ی دەستەی بەڕێوەبەرایەتیی دامەزراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان کاری دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://unfoundation.org/|سەردێڕ=United Nations Foundation {{!}} Helping the UN build a better world. |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Unfoundation.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١دا، تێرنەر دەستپێشخەریی ھەڕەشەی ناوکیی لەگەڵ سیناتۆری ئەمریکی سام نەن (دیموکراتی-جۆرجیا) دامەزراند. ئێن تی ئای ڕێکخراوێکی بێلایەنە کە تەرخان کراوە بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستنی جیھانی بە چەکی ناوکی، کیمیایی و بایۆلۆجی و ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەیان. ئەو لە پێشتر وەک ھاوسەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی کاری دەرکرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ted Turner}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|وەرزش|فیلم}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] 6it8w2661vd9smk2nnxdn127qfa2ccx 1583551 1583540 2026-05-13T09:01:54Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1583551 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت ئێدوارد تێرنەری سێیەم''' ({{بە ئینگلیزی|Robert Edward Turner III}}؛ ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٣٨ – ٦ی ئایاری ٢٠٢٦) کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا و [[چاکەکاری|خێرخوازێکی]] ئەمریکی بوو. ئەو [[سی ئێن ئێن|تۆڕی ھەواڵی کەیبڵ]] (سی ئێن ئێن)ی دامەزراند، کە یەکەم کەناڵی ھەواڵی کەیبڵی ٢٤ کاتژمێری بوو. سەرباری ئەوە، دەبلیو تی بی ئێسی دامەزراند، کە پێشەنگی چەمکی سوپەرستەیشنی لە [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆنی کەیبڵی]]دا کرد، ھەروەھا تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی تی بی ئێس و تی ئێن تی. وەک خێرخوازێک، ١ ملیار دۆلاری بەخشی بۆ دروستکردنی دامەزراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان، کە ڕێکخراوێکی خێرخوازیی گشتییە بۆ فراوانکردنی پشتیوانیی ئەمریکا بۆ [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]. ھەروەھا تێرنەر وەک [[سەرۆک]]ی دەستەی بەڕێوەبەرایەتیی دامەزراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان کاری دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://unfoundation.org/|سەردێڕ=United Nations Foundation {{!}} Helping the UN build a better world. |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Unfoundation.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١دا، تێرنەر دەستپێشخەریی ھەڕەشەی ناوکیی لەگەڵ سیناتۆری ئەمریکی سام نەن (دیموکراتی-جۆرجیا) دامەزراند. ئێن تی ئای ڕێکخراوێکی بێلایەنە کە تەرخان کراوە بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستنی جیھانی بە چەکی ناوکی، کیمیایی و بایۆلۆجی و ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەیان. ئەو لە پێشتر وەک ھاوسەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەرایەتی کاری دەرکرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ted Turner}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|وەرزش|فیلم}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] [[پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کارتۆن نێتورۆک]] rwmsi9u3b2ourso7jwb5aaitcpe4tu1 0 291614 1583306 1583180 2026-05-12T12:03:12Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583306 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەرماشێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای شێخان]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.83741| 43.38675}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ھەرماشێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.83741| 43.38675 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەترویش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٤٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ھەرماشێ''' (''{{lang-ar| ارماش}})، ({{lang-en| Armash }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەترویش]]، [[قەزای شێخان]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی [[ئەترویش]] بە دووری (٧)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == مێژوو == بەردێکی یادەوەری ئاشووری کۆن لەناو بەردی نزیک گوندەکەدا ھەڵکەندراوە. کەنیسەی مار ئەفریم لە ھەرماشێ لە سەدەی حەوتەمدا دروستکراوە. ئەو گوندە ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵکی تێدایە کە لە ناوچەی تخوما لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەکاری]] سەرچاوەیان گرتووە.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> لە ساڵی ١٨٥٠دا ١٥-٢٢ بنەماڵە کە یەک کڵێسایان ھەبووە و قەشەیان نەبووە وەک بەشێک لە ئەپستۆریای کەنیسەی ڕۆژھەڵاتی مار ئەبراھامی گوندوک (نێرم)، بەپێی وتەی میسیۆنەری ئینگلیزی جۆرج پێرسی بادگەر.<ref>Donabed (2015), pp. 336–337; Aboona (2008), p. 290; Wilmshurst (2000), p. 154; Badger (1852), p. 392.</ref> لە ساڵی ١٩١٣دا ٣١٠ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]] لە ھەرماشێ ھەبوون، کە لەلایەن یەک کڵێسا و قەشەیەکەوە وەک بەشێک لە ئەپستۆریای ئامادییە خزمەتیان دەکرد. ئارماش لە ساڵی ١٩٥٧دا ٢٠٤ ئاشووری لە سێزدە ماڵدا نیشتەجێ بوو.<ref>http://www.aina.org/books/ecclesiastical-organisation-of-the-church-of-the-east.pdf</ref> گوندەکە لە ساڵی ١٩٦١ چەند جارێک تاڵان کرا و سووتێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/avod.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120122629/http://www.aina.org/reports/avod.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن حکومەتی عێراقەوە وێران کرا، لەو کاتەدا گوندەکە پەنجا و پێنج خێزانی تێدا نیشتەجێ بوو و یەک قوتابخانەی ھەبوو، دانیشتوانی گوندەکەش لە [[ئەترویش]] نیشتەجێ کران کە کرایە شارۆچکەیەکی بەکۆمەڵ. کڵێسای مارت تێریزا لە ھەرماشێ لە کاتی [[شاڵاوی ئەنفال]]دا زیانی پێگەیشت.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press</ref> 40 بنەماڵەی ئاشووری لە دوای مانگی ئازاری ساڵی ١٩٩١ گەڕانەوە گوندەکە. کەناڵێکی ئاودێری لە ئارماش لە ساڵی ١٩٩٩ لەلایەن کۆمەڵەی ھاوکاری ئاشوورییەوە دروستکرا.<ref>http://www.assyrianaidiraq.org/projects/irrigation-drinking-water-projects</ref> تا ساڵی ٢٠٠٤ لە کۆی ٧٠ بنەماڵەی ئاشووری کە خەڵکی ھارماشێ بوون، ٤٠ بنەماڵە لە گوندەکەدا نیشتەجێ بوون، ١٧ بنەماڵە لە ناوچەکانی دیکەی [[عێراق]] نیشتەجێ بوون و ١٣ بنەماڵە پەیوەندییان بە ڕەوەندەوە کردبوو. لە ساڵی ٢٠٠٧دا ٤٦ ئاشووری ئاوارەبووی ناوخۆ لە ١٢ بنەماڵەدا لە [[بەغدا]]وە لە گوندەکەدا بوون. تا سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩ سێ ئاشووری ئاوارە لە ناوخۆدا لە بنەماڵێکدا لە ھارماشێ نیشتەجێ بوون. ١٦٠ کاسۆلیکی کلدان لە ساڵی ٢٠١٢دا لە ئارماش نیشتەجێ بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20201124160429/http://www.mena-rf.org/maps-downloads.html</ref> دامەزراوەی شلامە لە ساڵی ٢٠٢٤دا کەناڵێکی ئاودێری لە گوندەکەدا دروستکردووە، لەو ساڵەدا ژمارەی دانیشتوانی گوندەکە ١٥٧ کەس بووە.<ref>https://www.shlama.org/post/282-800-meters-of-irrigation-canal-in-armash</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] ev8frexqw3kna7rf7t0vxivz800x2bx 0 291656 1583330 1583020 2026-05-12T12:07:02Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583330 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی بەلاڤێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 37.17822| 43.18548}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی بەلاڤێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.17822| 43.18548 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئامێدی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بامەڕنێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٢٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی بەلاڤێ''' (''{{lang-ar| کانی بلافی}})، ({{lang-en|Kani Balavi }}، {{langx|syr|ܟܢܝ ܒܠܦ̮}}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بامەڕنێ]]، [[قەزای ئامێدی]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[بامەڕنێ]] بە دووری (٢٣)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> لە گوندەکەدا کڵێسایەکی مارت [[مریەم]] ھەیە.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press</ref> == مێژوو == کانی بەلاڤێ لە ساڵی ١٨٥٠دا ٢٠-٣٠ بنەماڵەی ئاشووری لێ نیشتەجێ بوون. دوای [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|جینۆسایدی ئاشوورییەکان]] لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، پەنابەرە [[ئاشوورییەکان]]ی ئاشیتە لە [[تورکیا]] لە کانی بەلاڤێ نیشتەجێ بوون و تا ساڵی ١٩٣٣، ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ١١٠ کەس بوو. لەو ساڵەدا لە کاتی [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] لەلایەن سوپای عێراقەوە تاڵان کرا و سووتێنرا.<ref>https://utoronto.scholaris.ca/server/api/core/bitstreams/3ae867a1-c19c-48c5-a75a-daa1fc2c9335/content</ref> لە ساڵی ١٩٣٨دا ٢٠ بنەماڵەیان کانی بەلاڤێ نیشتەجێ کرد. گوندەکە کۆمەڵگەیەکی بچووکی [[جوو|جولەکەکانی]] ھەبووە کە چەند خێزانێک پێکھاتبوون تا ساڵی ١٩٤٩ ڕۆیشتن.<ref>https://web.archive.org/web/20180206141338/https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35272.html</ref> ژمارەی دانیشتووانی بە پێی سەرژمێریی عێراق لە ساڵی ١٩٥٧ بۆ ١٩٠ ئاشووری زیادی کردووە و لە ساڵی ١٩٦١دا ٧٠ خێزان لە ٣٥ خانوودا بوون. دانیشتوانی گوندەکە بۆ ماوەیەکی کاتی ھەڵھاتن و پەنایان بۆ شوێنێکی تر برد لە کاتی [[شۆڕشی ئەیلوول|شەڕی یەکەمی عێراق-کورد]] لە ساڵانی شەستەکاندا، و دواتر گەڕانەوە. کانی بەلاڤێ لە کاتی [[شاڵاوی ئەنفال]]دا لە ساڵی ١٩٨٨ لەلایەن سوپای عێراقەوە لەناوبرا، و دانیشتوانەکەی بە زۆر دەرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/avod.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120122629/http://www.aina.org/reports/avod.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ١٥ بنەماڵەی ئاشووری گەڕانەوە و کانی بەلاڤێیان ئاوەدانکردەوە، بەڵام باس لەوە کرا کە [[کورد]]انی گوندەکانی دراوسێ لە ساڵی ١٩٩٢ بە شێوەیەکی نایاسایی دەستیان بەسەر سەرچاوە ئاوییەکانی گوندەکەدا گرتووە و خانوویان لەسەر زەوی گوندنشینان دروست کردووە. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا، ٧٢ ئاشووری ئاوارە و لەگەڵ ١٩ بنەماڵە لە کانی بەلاڤێ نیشتەجێ بوون. تا ساڵی ٢٠١١ لیژنەی باڵای کاروباری مەسیحییەکان ٣٩ خانوو و کڵێسا و ھۆڵی کۆمەڵایەتی دروستکردبوو و ژێرخانی گوندەکەی پەرەپێدا.<ref>http://www.aina.org/reports/acetste.pdf</ref> لە ساڵی ٢٠١٢دا مەزەندە کرا کە ١٥ ئاشووری کە ھەموویان لایەنگری [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] بوون، نیشتەجێی کانی بەلاڤێ بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20201124160429/http://www.mena-rf.org/maps-downloads.html</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٤دا، کەنیسەی ئاشووری ڕێکخراوی فریاگوزاری ڕۆژھەڵات ڕاپۆرتی دابوو کە ٤٥ خێزانی ئاشووری ئاوارە لە گوندەکەدا ھەن، و کۆمەڵەی فریاگوزاری ئاشووری لە مانگی نۆڤەمبەردا ھاوکاری مرۆیی پێشکەش کرد.<ref>https://web.archive.org/web/20210305162653/https://www.theacero.org/relief-campaign-full-force/</ref> ھەتا ساڵی ٢٠٢١، ٢٩ ئاشووری لە کانی بەلاڤێ نیشتەجێن.<ref>http://www.assyrianaidiraq.org/sites/default/files/report_files/AASI_Report%202014.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 2ruxhk1p49vtuzy2wmutqlfbeo0ogtb 10 291836 1583411 1560567 2026-05-12T16:24:27Z MFTG 21816 1583411 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای ھەولێر]] > [[قەزای بنەسڵاوە]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[بنەسڵاوە]]'''(ناوەند) * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] | group2 = [[ناحیەی کەسنەزان]] | list2 = * '''[[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]'''(ناوەند) * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شاوێس]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کەلەکان]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] | group3 = [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] | list3 = * '''[[دارەتوو]]'''(ناوەند) * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو|پاڵانی]] * [[سابڵاغ، دارەتوو|سابڵاغ]] * [[سەردەشت، دارەتوو|سەردەشت]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] | group4 = [[ناحیەی بێستانە]] | list4 = * '''[[بێستانەی گەورە]]'''(ناوەند) * [[ئەزیانە]] * [[ئۆمەرەسۆر]] * [[بێستانەی بچووک]] * [[پەلکانە، بێستانە|پەلکانە]] * [[پونگینە، بێستانە|پونگینە]] * [[چاڵەگردەڵە]] * [[حەسەن موتریب]] * [[خوڕخوڕ]] * [[دووشیوان، بێستانە|دووشیوان]] * [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]] * [[ڕولکە]] * [[سەرمەزرا]] * [[سۆفی برایم]] * [[شاقازی]] * [[شیوەپیران]] * [[قەشقە]] * [[کانی بزرە]] * [[میرەکانی خدر]] * [[ھەیتە کوژە]] |below = ناوەند: [[بنەسڵاوە]]، شارۆچکەکان: [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] و [[دارەتوو]] و [[بێستانەی گەورە]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> nl65w929jkkic0kj1wp71omzdc8on9z 1583522 1583411 2026-05-12T21:49:57Z MFTG 21816 1583522 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای ھەولێر]] > [[قەزای بنەسڵاوە]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[بنەسڵاوە]]'''(ناوەند) * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] | group2 = [[ناحیەی کەسنەزان]] | list2 = * '''[[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]]'''(ناوەند) * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شاوێس]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کەلەکین، کەسنەزان|کەلەکین]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] | group3 = [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] | list3 = * '''[[دارەتوو]]'''(ناوەند) * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو|پاڵانی]] * [[سابڵاغ، دارەتوو|سابڵاغ]] * [[سەردەشت، دارەتوو|سەردەشت]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] | group4 = [[ناحیەی بێستانە]] | list4 = * '''[[بێستانەی گەورە]]'''(ناوەند) * [[ئەزیانە]] * [[ئۆمەرەسۆر]] * [[بێستانەی بچووک]] * [[پەلکانە، بێستانە|پەلکانە]] * [[پونگینە، بێستانە|پونگینە]] * [[چاڵەگردەڵە]] * [[حەسەن موتریب]] * [[خوڕخوڕ]] * [[دووشیوان، بێستانە|دووشیوان]] * [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]] * [[ڕولکە]] * [[سەرمەزرا]] * [[سۆفی برایم]] * [[شاقازی]] * [[شیوەپیران]] * [[قەشقە]] * [[کانی بزرە]] * [[میرەکانی خدر]] * [[ھەیتە کوژە]] |below = ناوەند: [[بنەسڵاوە]]، شارۆچکەکان: [[کەسنەزان، ھەولێر|کەسنەزان]] و [[دارەتوو]] و [[بێستانەی گەورە]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> ibpygcy56tvb7shcaz0nlulsq1sfhug 0 292578 1583293 1583270 2026-05-12T12:00:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ پارامەترە دووبارەکان کە ھەمان نرخیان ھەیە لابران (بێجگە لە کۆتا دانە) (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583293 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}} }} {{Infobox person | name = سلێمان ئەحمەد سلێمان | image = Sleman ahamd harki.jpg | caption = | birth_name = سلێمان ئەحمەد سلێمان | birth_date = | birth_place = گوندی دێرێ، دەڤەری [[زرارەتی]]، [[ھەولێر]] | nationality = [[کورد]] | occupation = [[گۆرانیبێژ]] (ھونەرمەندی میللی) | years_active = ١٩٩٠کان – ئێستا | known_for = [[لاوک]]، [[حەیران]]، [[مەقام|مەوال]] | spouse = خێزاندارە | children = ٢ کچ }} '''سلێمان ئەحمەد سلێمان''' ناسراو بە '''سلێمان ھەرکی'''، یەکێکە لە [[گۆرانیبێژ]]ە میللییە دیارەکانی [[ھەرێمی کوردستان]]. ناوبراو بە دەنگە بەسۆزەکەی لە چڕینی شێوازە ڕەسەنەکانی وەک [[لاوک]] و [[حەیران]] و مەواڵ ناسراوە. == ژیاننامە == سلێمان ئەحمەد لەدایکبووی گوندی (دێرێ)یە لە دەڤەری [[زرارەتی]] سەر بە پارێزگای [[ھەولێر]]. ناوبراو لە بنەماڵەی (مام براهیما)یە کە لقێکە لە عەشیرەتی [[ھەرکی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://harki-net.blogspot.com/2017/04/blog-post_16.html?m=1|سەردێڕ=ڤیدیۆ.. سلێمان ئەحمەد ھەركی بۆ ڕوحی شەھیدانی كارەساتی دیبەگە|ماڵپەڕ=ماڵپەڕی ھەرکی نێت|زمان=کوردی}}</ref> سلێمان ھەرکی خێزاندارە و خاوەنی دوو کچە. بەھۆی بوونی کێشەی کۆمەڵایەتی و دوژمندارییەوە، شوێنی نیشتەجێبوونی گواستۆتەوە و ئێستا دانیشتووی گوندی (مەزنێ)یە لە دەڤەری [[سۆران]]. == شێوازی ھونەری == سلێمان ھەرکی خاوەنی شێوازێکی تایبەتە لە ھونەری میللیدا. ئەگەرچی گۆرانی بۆ مەواڵ و بەنداڤیش دەڵێت، بەڵام زیاتر جەماوەرەکەی بە "مەواڵ" و شێوازە فۆلکلۆرییەکانی وەک "[[لاوک]]" و "[[حەیران]]" دەیناسنەوە، کە بە شارەزاییەوە ئەدایان دەکات. == زیندانیکردن == سلێمان ئەحمەد لە ساڵی ٢٠٠٥ بەھۆی کێشەیەکی کۆمەڵایەتی (دوژمنداری) دەستگیر کرا. بەپێی بڕیاری دادگا ماوەی نزیکەی ١٤ ساڵ لە زینداندا مایەوە. لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئابی ٢٠١٨، دوای تەواوکردنی ماوەی سزاکەی، لەلایەن دادگای ھەولێرەوە ئازاد کرا و گەڕایەوە نێو کاری ھونەری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/74452|ماڵپەڕ=کوردستان تیڤی|زمان=کوردی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سۆران]] [[پۆل:ھونەرمەندانی میللی]] [[پۆل:عەشیرەتی ھەرکی]] e0bjzk4k6938ydtz3ah364ml56l2hh7 1583507 1583293 2026-05-12T20:04:08Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1583507 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}} {{Infobox person | name = سلێمان ئەحمەد سلێمان | image = Sleman ahamd harki.jpg | caption = | birth_name = سلێمان ئەحمەد سلێمان | birth_date = | birth_place = گوندی دێرێ، دەڤەری [[زرارەتی]]، [[ھەولێر]] | nationality = [[کورد]] | occupation = [[گۆرانیبێژ]] (ھونەرمەندی میللی) | years_active = ١٩٩٠کان – ئێستا | known_for = [[لاوک]]، [[حەیران]]، [[مەقام|مەوال]] | spouse = خێزاندارە | children = ٢ کچ }} '''سلێمان ئەحمەد سلێمان''' ناسراو بە '''سلێمان ھەرکی'''، یەکێکە لە [[گۆرانیبێژ]]ە میللییە دیارەکانی [[ھەرێمی کوردستان]]. ناوبراو بە دەنگە بەسۆزەکەی لە چڕینی شێوازە ڕەسەنەکانی وەک [[لاوک]] و [[حەیران]] و مەواڵ ناسراوە. == ژیاننامە == سلێمان ئەحمەد لەدایکبووی گوندی (دێرێ)یە لە دەڤەری [[زرارەتی]] سەر بە پارێزگای [[ھەولێر]]. ناوبراو لە بنەماڵەی (مام براهیما)یە کە لقێکە لە عەشیرەتی [[ھەرکی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://harki-net.blogspot.com/2017/04/blog-post_16.html?m=1|سەردێڕ=ڤیدیۆ.. سلێمان ئەحمەد ھەركی بۆ ڕوحی شەھیدانی كارەساتی دیبەگە|ماڵپەڕ=ماڵپەڕی ھەرکی نێت|زمان=کوردی}}</ref> سلێمان ھەرکی خێزاندارە و خاوەنی دوو کچە. بەھۆی بوونی کێشەی کۆمەڵایەتی و دوژمندارییەوە، شوێنی نیشتەجێبوونی گواستۆتەوە و ئێستا دانیشتووی گوندی (مەزنێ)یە لە دەڤەری [[سۆران]]. == شێوازی ھونەری == سلێمان ھەرکی خاوەنی شێوازێکی تایبەتە لە ھونەری میللیدا. ئەگەرچی گۆرانی بۆ مەواڵ و بەنداڤیش دەڵێت، بەڵام زیاتر جەماوەرەکەی بە "مەواڵ" و شێوازە فۆلکلۆرییەکانی وەک "[[لاوک]]" و "[[حەیران]]" دەیناسنەوە، کە بە شارەزاییەوە ئەدایان دەکات. == زیندانیکردن == سلێمان ئەحمەد لە ساڵی ٢٠٠٥ بەھۆی کێشەیەکی کۆمەڵایەتی (دوژمنداری) دەستگیر کرا. بەپێی بڕیاری دادگا ماوەی نزیکەی ١٤ ساڵ لە زینداندا مایەوە. لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئابی ٢٠١٨، دوای تەواوکردنی ماوەی سزاکەی، لەلایەن دادگای ھەولێرەوە ئازاد کرا و گەڕایەوە نێو کاری ھونەری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/74452|ماڵپەڕ=کوردستان تیڤی|زمان=کوردی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سۆران]] [[پۆل:ھونەرمەندانی میللی]] [[پۆل:عەشیرەتی ھەرکی]] fzyiaujq74xv6ssbvtwi18j45tpug2v 0 295312 1583311 1583168 2026-05-12T12:04:02Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583311 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == === ٢ === * [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> === ١٤ === * [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> === ٤ === * [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === * [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> === ١٩ === * [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] tfphxr4m9779b10eeets2t3ig50gnn3 1583543 1583311 2026-05-13T00:16:32Z Hivja 64112 /* ئایار */ 1583543 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == === ٦ === * [[تێد تەرنەر]]، ٨٧، کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا، خێرخوازی ئەمریکی و دامەزرێنەری [[سی ئێن ئێن]]، بەساڵاچوون.<ref>{{cite news |last=Kandell |first=Jonathan |date=May 6, 2026 |title=Ted Turner, Creator of CNN and the 24-Hour News Cycle, Dies at 87 |url=https://www.nytimes.com/2026/05/06/business/media/ted-turner-dead.html |access-date=May 6, 2026 |newspaper=The New York Times}}</ref> === ٢ === * [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> === ١٤ === * [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> === ٤ === * [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === * [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> === ١٩ === * [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] df7o7ga7355gku6qi6qthny8jf5eheg 0 295401 1583408 1582459 2026-05-12T16:20:20Z Helya Yaqub 75522 /* ژیان */ 1583408 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا. === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شڤانتسە وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شڤانتسە کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شڤانتسە باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شڤانتسە باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شڤانتسە). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شڤانتسە - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شڤانتسە. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شڤانتسە لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شڤانتسە، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شڤانتسە، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] aub277i94mwhbxi06vr5denfd6p0jmk 1583414 1583408 2026-05-12T16:26:06Z Helya Yaqub 75522 /* باڵەخانە و پڕۆژەکان */ 1583414 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا. === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شڤانتسە). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شڤانتسە - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شڤانتسە. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شڤانتسە لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شڤانتسە، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شڤانتسە، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] oeqctgolwuzzt9juzukq3t0fbnkzad0 1583415 1583414 2026-05-12T16:27:17Z Helya Yaqub 75522 /* خەڵات و نازناوەکانی */ 1583415 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا. === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شڤانتسە - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شڤانتسە. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شڤانتسە لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شڤانتسە، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شڤانتسە، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] 4o917htdukz7qu9g0eyg5srbvyno3rt 1583416 1583415 2026-05-12T16:28:09Z Helya Yaqub 75522 /* سەرچاوەکان */ 1583416 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا. === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شڤانتسە، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شڤانتسە، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] 7be3xi5ol7jqifpnbikqo2you62mwrg 1583417 1583416 2026-05-12T16:28:50Z Helya Yaqub 75522 /* سەرچاوەکان */ 1583417 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا. === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] 7r9byjxqz5y8lo9860pratkjasz2ibs 1583420 1583417 2026-05-12T16:33:42Z Helya Yaqub 75522 /* سەرچاوەکان */ 1583420 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا. === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [https://example.org/[١]] فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] i8e4rrrnrmsgdkj7py698xskifhf3ks 1583421 1583420 2026-05-12T16:35:52Z Helya Yaqub 75522 /* خوێندن */ 1583421 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref></ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [https://example.org/[١]] فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] halsdy9m2eqvfd2nlsk4xknipr20acs 1583423 1583421 2026-05-12T16:36:35Z Helya Yaqub 75522 /* سەرچاوەکان */ 1583423 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref></ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [https://example.org/<ref>[١]</ref>] فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] cwdmq8stne7haesw2fgg1ybttmnjq8f 1583424 1583423 2026-05-12T16:37:59Z Helya Yaqub 75522 /* سەرچاوەکان */ 1583424 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref></ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [https://example.org/] فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] 9ocg7sh3yl3z15o73osxiqp74edx70d 1583426 1583424 2026-05-12T16:40:00Z Helya Yaqub 75522 /* سەرچاوەکان */ 1583426 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref></ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [[خوێندن|[1]]] فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] cbfvzppp5r8yyiqokvwtk7mpsfhdwxh 1583451 1583426 2026-05-12T17:24:01Z Helya Yaqub 75522 1583451 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref></ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] s5fby3wvjfd6re03xcc4z871fq93l24 1583454 1583451 2026-05-12T17:40:31Z Helya Yaqub 75522 /* خوێندن */ 1583454 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>[https://www.example.com ژیاننامەی کارل شڤانزەر]</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] mqg11j2ggqwqhhrki3q6ce2n0v1t18x 1583455 1583454 2026-05-12T17:44:44Z Helya Yaqub 75522 /* خوێندن */ 1583455 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی "کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی" (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر.</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] iu3bfctv13a3xxmjy88tsua4jxxq3my 1583456 1583455 2026-05-12T17:47:17Z Helya Yaqub 75522 /* باڵەخانە و پڕۆژەکان */ 1583456 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی "کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی" (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر.</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{<ref>{بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت. (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. ISBN 978-3-7319-0980-4.}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] hb1t16ujla2pbbfa1g1fu8axzpvkeoc 1583457 1583456 2026-05-12T17:48:49Z Helya Yaqub 75522 /* ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا */ 1583457 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی "کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی" (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر.</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{<ref>{بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت. (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. ISBN 978-3-7319-0980-4.}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>«پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣</ref> دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] 7zrot25bboe8jnv2h8npcj33z294ktf 1583458 1583457 2026-05-12T17:50:02Z Helya Yaqub 75522 /* ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا */ 1583458 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی "کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی" (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر.</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{<ref>{بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت. (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. ISBN 978-3-7319-0980-4.}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>«پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣</ref> دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] 2e840mo21ayivravj3ljln6tpd9kt3c 1583459 1583458 2026-05-12T17:51:29Z Helya Yaqub 75522 /* ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن */ 1583459 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی "کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی" (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر.</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{<ref>{بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت. (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. ISBN 978-3-7319-0980-4.}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>«پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣</ref> دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM.</ref> (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] dw8sya63818b3qr7i181vzy5h68cs19 1583460 1583459 2026-05-12T17:52:58Z Helya Yaqub 75522 /* سەرچاوەکان */ 1583460 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی "کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی" (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر.</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{<ref>{بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت. (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. ISBN 978-3-7319-0980-4.}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>«پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣</ref> دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM.</ref> (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} akq56jeeauylkz361jtqkcr3sh5v76u 1583461 1583460 2026-05-12T17:58:29Z Helya Yaqub 75522 /* سەرچاوەکان */ 1583461 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی "کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی" (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر.</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{<ref>{بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت. (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. ISBN 978-3-7319-0980-4.}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>«پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣</ref> دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM.</ref> (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} * {{NDB|23|796|797|Schwanzer, Karl|ئەلێکساندەر کراوس}} 78ucianpksalc7e5l90qr4c9igcznhi 1583462 1583461 2026-05-12T17:59:00Z Helya Yaqub 75522 /* سەرچاوەکان */ 1583462 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی "کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی" (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شوانزەر.</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{<ref>{بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت. (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. ISBN 978-3-7319-0980-4.}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>«پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣</ref> دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM.</ref> (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} akq56jeeauylkz361jtqkcr3sh5v76u 1583463 1583462 2026-05-12T18:09:37Z Helya Yaqub 75522 /* خوێندن */ 1583463 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>{{Cite book |last=گانگل مایەر |first=فرانتس جەی. |title=کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی |publisher=Müry Salzmann |year=٢٠٢٠ |language=de |trans-title=Karl Schwanzer – Die frühen Jahre eines Architekten von Weltruf}}</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{<ref>{بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت. (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. ISBN 978-3-7319-0980-4.}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>«پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣</ref> دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM.</ref> (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} 3ypmsdea4wcq2dtdy1z1k8s7g8ml8ep 1583464 1583463 2026-05-12T18:10:29Z Helya Yaqub 75522 /* فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا */ 1583464 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>{{Cite book |last=گانگل مایەر |first=فرانتس جەی. |title=کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی |publisher=Müry Salzmann |year=٢٠٢٠ |language=de |trans-title=Karl Schwanzer – Die frühen Jahre eines Architekten von Weltruf}}</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.<ref>{{Cite book |last=بوشینگەر |first=گونتەر |title=کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت |publisher=Michael Imhof Verlag |year=٢٠٢١ |page=٢٣٤ |isbn=978-3-7319-0980-4 |language=de}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>«پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣</ref> دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM.</ref> (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} 61ht5jnb09l850e9o87kg8d1bme235a 1583466 1583464 2026-05-12T18:11:26Z Helya Yaqub 75522 /* ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا */ 1583466 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>{{Cite book |last=گانگل مایەر |first=فرانتس جەی. |title=کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی |publisher=Müry Salzmann |year=٢٠٢٠ |language=de |trans-title=Karl Schwanzer – Die frühen Jahre eines Architekten von Weltruf}}</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.<ref>{{Cite book |last=بوشینگەر |first=گونتەر |title=کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت |publisher=Michael Imhof Verlag |year=٢٠٢١ |page=٢٣٤ |isbn=978-3-7319-0980-4 |language=de}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>{{Cite web |url=https://en.worldfairs.info/expodetails.php?expo_id=14 |title=پاوێلیۆنی نەمسا لە پێشانگای جیھانی برۆکسل ١٩٥٨ |website=en.worldfairs.info |access-date=٢٠٢٣-٠٥-٢٩}}</ref>دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>{{Cite web |url=https://www.mumok.at |title=پاوێلیۆنی نەمسایی بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل |publisher=Mumok |access-date=٢٠٢٣-٠٥-٢٩}}</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM.</ref> (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} gp8adulv23b8h2xmfw1zrzqj0wafk1c 1583467 1583466 2026-05-12T18:12:17Z Helya Yaqub 75522 /* ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن */ 1583467 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شڤانتسە''' یان '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>{{Cite book |last=گانگل مایەر |first=فرانتس جەی. |title=کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی |publisher=Müry Salzmann |year=٢٠٢٠ |language=de |trans-title=Karl Schwanzer – Die frühen Jahre eines Architekten von Weltruf}}</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.<ref>{{Cite book |last=بوشینگەر |first=گونتەر |title=کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت |publisher=Michael Imhof Verlag |year=٢٠٢١ |page=٢٣٤ |isbn=978-3-7319-0980-4 |language=de}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>{{Cite web |url=https://en.worldfairs.info/expodetails.php?expo_id=14 |title=پاوێلیۆنی نەمسا لە پێشانگای جیھانی برۆکسل ١٩٥٨ |website=en.worldfairs.info |access-date=٢٠٢٣-٠٥-٢٩}}</ref>دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>{{Cite web |url=https://www.mumok.at |title=پاوێلیۆنی نەمسایی بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل |publisher=Mumok |access-date=٢٠٢٣-٠٥-٢٩}}</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>{{Cite web |url=https://eng.archinform.net/arch/618.htm |title=کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM |website=archINFORM |access-date=٢٠٢٦-٠٥-١٢}}</ref>(Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} lucu9wf4noxjzfpz3a5n5c9dvwspvpp 1583469 1583467 2026-05-12T18:15:21Z Helya Yaqub 75522 1583469 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>{{Cite book |last=گانگل مایەر |first=فرانتس جەی. |title=کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی |publisher=Müry Salzmann |year=٢٠٢٠ |language=de |trans-title=Karl Schwanzer – Die frühen Jahre eines Architekten von Weltruf}}</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.<ref>{{Cite book |last=بوشینگەر |first=گونتەر |title=کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت |publisher=Michael Imhof Verlag |year=٢٠٢١ |page=٢٣٤ |isbn=978-3-7319-0980-4 |language=de}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>{{Cite web |url=https://en.worldfairs.info/expodetails.php?expo_id=14 |title=پاوێلیۆنی نەمسا لە پێشانگای جیھانی برۆکسل ١٩٥٨ |website=en.worldfairs.info |access-date=٢٠٢٣-٠٥-٢٩}}</ref>دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>{{Cite web |url=https://www.mumok.at |title=پاوێلیۆنی نەمسایی بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل |publisher=Mumok |access-date=٢٠٢٣-٠٥-٢٩}}</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>{{Cite web |url=https://eng.archinform.net/arch/618.htm |title=کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM |website=archINFORM |access-date=٢٠٢٦-٠٥-١٢}}</ref>(Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} j0losvnexnnraup5ay4qqpqt192tk0h 1583485 1583469 2026-05-12T20:00:38Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1583485 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>{{Cite book |last=گانگل مایەر |first=فرانتس جەی. |title=کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی |publisher=Müry Salzmann |year=٢٠٢٠ |language=de |trans-title=Karl Schwanzer – Die frühen Jahre eines Architekten von Weltruf}}</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.<ref>{{Cite book |last=بوشینگەر |first=گونتەر |title=کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت |publisher=Michael Imhof Verlag |year=٢٠٢١ |page=٢٣٤ |isbn=978-3-7319-0980-4 |language=de}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>{{Cite web |url=https://en.worldfairs.info/expodetails.php?expo_id=14 |title=پاوێلیۆنی نەمسا لە پێشانگای جیھانی برۆکسل ١٩٥٨ |website=en.worldfairs.info |access-date=٢٠٢٣-٠٥-٢٩}}</ref>دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>{{Cite web |url=https://www.mumok.at |title=پاوێلیۆنی نەمسایی بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل |publisher=Mumok |access-date=٢٠٢٣-٠٥-٢٩}}</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>{{Cite web |url=https://eng.archinform.net/arch/618.htm |title=کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM |website=archINFORM |access-date=٢٠٢٦-٠٥-١٢}}</ref>(Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} 2daao6fuw9xottf2xkqo9o5xpw5hi1a 0 295523 1583294 1583260 2026-05-12T12:00:47Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583294 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[فینلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. خاوەنی بەرھەمێکی بۆ ھەر تاکێکە کە ھاوشێوەی ئابوورییەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپایە]] وەک [[ئابووریی فەرەنسا|فەڕەنسا]]، [[ئابووریی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، و شانشینی یەکگرتوو. گەورەترین کەرتی ئابووریی فینلاند [[ڕاژە (ئابوورناسی)|کەرتی خزمەتگوزارییە]]، کە ٧٢٫٧٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) وڵاتەکە پێکدەھێنێت؛ بەدوای ئەویشدا بەرھەمھێنان و پاڵاوتن بە ٣١٫٤٪؛ و کەرتی سەرەتایی بە ٢٫٩٪ دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html|سەردێڕ=Statistics Finland|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822190524/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.statista.com/statistics/328329/employment-by-economic-sector-in-finland/|سەردێڕ=Finland - employment by economic sector 2013-2023 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Statista}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> کەرتی ئابووریی سەرەکیی فینلاند بەرھەمھێنانە. گەورەترین پیشەسازییەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> بریتین لە [[ئەلەکترۆنیک]] (٢١٫٦٪ - داتای زۆر کۆن)، ئامێر، پێڕاگوێزەکان و بەرھەمە کانزایییە ئەندازیارییەکانی تر (٢١٫١٪)، پیشەسازیی دارستان (١٣٫١٪)، و ماددە کیمیایییەکان (١٠٫٩٪). فینلاند خاوەنی دار و چەندین سەرچاوەی کانزایی و ئاوی شیرینە. [[دارستانناسی]]، کارگەکانی کاغەز، و [[وەرزێری|کەرتی کشتوکاڵ]] (کە باجدەران ساڵانە نزیکەی ٢ ملیار یۆرۆی تێدا خەرج دەکەن) لە ڕووی سیاسییەوە بۆ نیشتەجێیانی گوندەکان ھەستیارن. ناوچەی میترۆپۆلیتانی ھێلسینکی نزیکەی سێیەکی جی دی پی بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/|سەردێڕ=Statistics Finland|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=Statistics Finland|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200611010801/https://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Finland}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری فینلاند]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j02knfkixq3n7iu4q6s07fp2tjhlhrm 0 295540 1583335 1582296 2026-05-12T12:07:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583335 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیروڤانانتەپورام'''، کە بە '''تریڤاندروم'''یش ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Thiruvananthapuram|سەردێڕ=Thiruvananthapuram {{!}} Capital, History, & Temple {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopedia Britannica |زمان=en}}</ref><ref name="districtprofile">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/|سەردێڕ=About District {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=District Administration Thiruvananthapuram}}</ref> [[پایتەخت]]ی ویلایەتی [[کێرالا]]ی ھیندستانە. تا ساڵی ٢٠١١، کۆمەڵەی شارەوانیی تیروڤانانتەپورام ٩٥٧٬٧٣٠ کەس دانیشتووی لەسەر ڕووبەری ٢١٤٫٨٦ کیلۆمەتر دووجا ھەبووە،<ref name="citypop">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tmc.lsgkerala.gov.in/index.php/en/general-information|سەردێڕ=General Information {{!}} City Of Thiruvananthapuram |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Thiruvananthapuram Municipal Corporation}}</ref> کە وای لێکردووە ببێتە پڕدانیشتووترین شاری کێرالا.<ref name="districtprofile"/> ناوچەی میترۆپۆلیتانی گەورەی تیروڤانانتەپورام زیاتر لە ١٫٧ ملیۆن دانیشتووی لە ناوچەیەکی ٥٤٣ کیلۆمەتر دووجاییدا ھەیە.<ref name="uapop">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Census India}}</ref> تیروڤانانتەپورام یەکێکە لەو کەمە شارانەی ھیندستان کە وەک پایتەخت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/|سەردێڕ=About District {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India}}</ref> شارێکی کەلەپووری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.outlookmoney.com/retirement/spend/travel/discovering-thiruvananthapuram-a-blend-of-culture-nature-and-heritage|سەردێڕ=Discovering Thiruvananthapuram: A Blend Of Culture, Nature, and Heritage}}</ref> شارێکی دەریایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vizhinjamport.in/visl/|سەردێڕ=About Vizhinjam International Seaport Limited (VISL)}}</ref> شارێکی تەکنەلۆژیای زانیاری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://technopark.in/discover-technopark-the-iconic-it-park-in-trivandrum|سەردێڕ=Discover Technopark: The Iconic IT Park in Trivandrum}}</ref> شارێکی توێژینەوەی بۆشایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isro.gov.in/VSSC.html|سەردێڕ=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC)}}</ref> شارێکی بەرگری، شارێکی تەکنەلۆژیای ئۆتۆمبێل،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://neosciencehub.com/thiruvananthapurams-rise-as-a-global-automotive-hub/|سەردێڕ=Thiruvananthapuram's Rise as a Global Automotive Hub - Neo Science Hub}}</ref> شارێکی زانستی ژیان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bio360.in/|سەردێڕ=BIO 360 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bio360.in}}</ref> شارێکی گەشتیاری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram|سەردێڕ=Thiruvananthapuram Tourism}}</ref> و شارێک کە بە دامەزراوەکانی توێژینەوە و گەشەپێدان ناسراوە، کار دەکات. ھەروەھا لە نێوان ئەو کەمە شارانەی جیھاندایە کە ھەم فڕوخانەیەکی نێونەتەوەیی و ھەم بەندەرێکی دەریایی نێونەتەوەیی لە ناو شارەکەدا و لە نزیکییەکی زۆری ناوەندی شارەکەدا ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Vizhinjam Port Official Website |پەڕە=٣٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Thiruvananthapuram}} {{شریتی دەروازە|ھیندستان|جوگرافیا}} [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 42df2bbyuh4memgfghsz2quo9hf5xy8 0 295546 1583452 1582170 2026-05-12T17:24:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583452 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Infobox shopping mall | name = ئێران مۆڵ | native_name = ایران مال | native_name_lang = فارسی | logo = لۆگۆی ئێران مۆڵ.png | image = Iran Mall.jpg | opening_date = {{start date and age|٢٠١٨|٥|١|df=yes}} | caption = ئێران مۆڵ لە ٢٠٢١ | location = نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]]، باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، [[ئێران]] | coordinates = {{coord|35|45|12.2|N|51|11|32.7|E|display=inline,title}} | owner = [[بانکی ئایەندە]] | number_of_stores = +٢،٥٠٠ | floor_area = ١،٩٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (٢١،٠٠٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە) | floors = ٧ | parking = +٢٠،٠٠٠ | website = {{URL|https://www.iranmall.com|IranMall.com}} }} '''ئێران مۆڵ''' ({{بە فارسی|ایران مال}}) یان '''بازاڕی گەورەی ئێران''' (بە فارسی: بازار بزرگ ایران) گەورەترین [[مۆڵ]] لە جیھاندایە، کە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، پایتەختی [[ئێران]] لە نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Largest malls worldwide, by GLA 2020|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/917586/shopping-malls-with-the-largest-gross-leasable-area-worldwide/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The 10 Biggest Shopping Malls In The World|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/the-biggest-shopping-malls-in-the-world.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=WorldAtlas|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Top 20 Biggest Malls in the World |ناونیشان=https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Eucarl Hotels |زمان=en-us |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118220639/https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/}}</ref> ئەم کۆمەڵە فرەمەبەستە لەسەر زەوییەک بە ڕووبەری ٣١٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە و لە حەوت نھۆمدا دیزاین کراوە. ڕووبەری ژێرخانەکەی لە قۆناغی یەکەمدا ١،٣٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە بوو کە دوای تەواوبوونی سەرجەم قۆناغەکانی گەشەپێدان، گەیشتە ١،٦٠٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە. قۆناغی یەکەم بە قەبارەی ٢٦٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە ڕووبەری گشتیی گونجاو بۆ بەکرێدان و ٧٠٨ یەکەی بازرگانی، لە ١ی ئایاری ٢٠١٨دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Mall's 1st Phase Takes Off|ناونیشان=https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211220125342/https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زیاتر لە ١،٢٠٠ بەڵێندەر و ٢٥،٠٠٠ کرێکار بەشدارییان لە سازکردنی ئێران مۆڵدا کرد. خاوەنداری ئەم دامەزراوەیە ھەتا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ [[بانکی ئایەندە]] بوو، دواتر بانکەکە لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Ayandeh Bank Wants to Sell $3.5 Billion Iran Mall|ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Financial Tribune|زمان=En|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205125732/https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Motamedi |یەکەم=Maziar |سەردێڕ=Corruption, mismanagement in spotlight as Iran dissolves major private bank |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/27/corruption-mismanagement-in-spotlight-as-iran-dissolves-major-private-bank |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> دوای ھەڵوەشاندنەوە و لەدەستدانی مۆڵەتی بانکی، [[بانکی ناوەندیی ئێران]]، بانکی ئایەندە لەگەڵ [[بانکی نیشتیمانیی ئێران|بانکی میللیی ئێران]] یەکی گرت، بەڵام ئێران مۆڵی وەک بەشێک لە پڕۆسەی ھەڵوەشانەوە و داڕشتنەوەی سامان فرۆشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran moves to value Iran Mall as part of Ayandeh Bank liquidation process |ناونیشان=https://www.intellinews.com/iran-moves-to-value-iran-mall-as-part-of-ayandeh-bank-liquidation-process-417871/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.intellinews.com |زمان=en}}</ref> بیرۆکەی سەرەکیی بنیاتنانی ئەم دامەزراوە گەورەیە لە [[عەلی ئەنساری]]یەوە ھاتووە، کە ھەروەھا بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سازکردنی ئێران مۆڵیش بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Briggs|یەکەم=Fiona|سەردێڕ=Businessman funds conversion of one of world's largest shopping centres into 3,000-bed hospital in Tehran|ناونیشان=https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Retail Times|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230129064056/https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == شانازی و تۆمارە نێونەتەوەیییەکان == ئێران مۆڵ بۆ ماوەی سێ ساڵ (٢٠١٥، ٢٠١٦ و ٢٠١٧) بەشداریی لە پێشانگای ''ماپیک'' کردووە و لە ساڵی ٢٠١٧دا لەلایەن ''ئاڕ ئێڵ ئای''یەوە وەک باشترین مۆڵی بازرگانیی پێشبینیکراو لەڕووی قەبارە و شوێنەکانی خزمەتگوزاری، کولتووری و کاتبەسەربردنەوە ڕێزلێنانی بۆ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RLI most anticipated opening 2017|ناونیشان=https://rli.uk.com/awards/iran-mall/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231022225340/https://rli.uk.com/awards/iran-mall/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=tamel|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iran Mall, Luxury in Tehran|ناونیشان=https://yesicannes.com/iran-mall-luxury-tehran-41692|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=YesICannes|زمان=en-US}}</ref><ref>https://trendzmena.com/building-a-shopping-mall-issue1/</ref> بەپێی [[تۆمارە جیھانییەکانی گینس]]، درێژترین پڕکردنەوەی بەردەوامی کۆنکرێت بۆ ئێران مۆڵ تۆمار کراوە. ئەم تۆمارە لەنێوان ١ ھەتا ٦ی ئازاری ٢٠١٨دا بەدەست ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranmall's Guinness World Records|ناونیشان=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/510150-longest-continuous-concrete-pour}}</ref> == شوێنە سەرنجڕاکێشەکان == === بازاڕی خۆماڵی === بازاڕی خۆماڵیی ئێران مۆڵ کاریگەری و سەرنجی لە بازاڕەکانی [[ئەسفەھان]]، [[کاشان]]، [[شیراز]]، [[قەزوین]] و [[قوم]] وەرگرتووە. ئەم دامەزراوەیە بەپێی داڕێژە و شێوازە مێژووییەکانی [[تەلارسازیی ئێرانی]]، وەک بازاڕە مێژووییەکان و بینا پەیوەندیدارەکان دیزاین کراوە و بنیات نراوە. === باخچەی دیدار === سەقفی باخچەی دیدار ١٤ (٤٦ پێ) مەتر درێژە، لە شووشە دروست کراوە و بە فوارە و دارخورما ڕازاوەتەوە. === باخچەی ماهان === باخچەی ماھان بە پاناییی ٥٠ مەتر (١٦٠ پێ)، درێژاییی نزیکەی ١٧٠ مەتر (٥٦٠ پێ) و ڕووبەری نزیکەی ١٦،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (١٧٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە) لەسەر سێ نھۆم لە پارکینگە بازرگانییەکانی یەکەم و دووەم لە پێنج ئاستدا بنیات نراوە. === ھۆڵی ئاوێنە === ھۆڵی ئاوێنەی ئێران مۆڵ کە بە تایبەتمەندیی [[ئاوێنەکاری]]یەوە ڕازاوەتەوە، لەسەر بنەمای دیزاینی ھۆڵی ئاوێنە لە [[کۆشکی گوڵستان]] بنیات نراوە.<ref>https://www.atlasobscura.com/places/iran-mall</ref> === فرۆشگای خواردنەوە خۆماڵییەکان === لە لای باشووری ڕۆژھەڵاتی بازاڕی خۆماڵیی ئێران مۆڵ، شوێنێک بە ڕووبەری ٢٥٠ مەتری چوارگۆشەوە بۆ فرۆشگای خواردنەوە خۆماڵییەکان تەرخان کراوە. === کتێبخانە === ئێران مۆڵ پێکھاتەیەکی جیاواز لەژێر ناوی کتێبخانەی جوندیشاپوور پێشکەش دەکات کە بەناوی [[زانکۆی جوندیشاپوور]] کراوەتەوە. === پێشانگای ئۆتۆمۆبیل === پێشانگاییەکی ئۆتۆمۆبیل لە ڕۆژاوای ئێران مۆڵ بوونی ھەیە. == ھۆتێل و ناوەندی بازرگانیی جیھانی == [[پەڕگە:Iran mall.jpg|وێنۆک|ھۆتێلی ئێران مۆڵ]] ھۆتێلی ئێران مۆڵ یەکێک لە گەورەترین بەشەکانی ئەم دامەزراوەیە. ئەم بینا گەورە و ڕووناکە، کە لە ڕۆژھەڵاتترین بەشی ئێران مۆڵدا ھەڵکەوتووە، خاوەنی ١٨ نھۆم و زیاتر لە ٣٠٠ ژوورە. ھۆتێلەکە لە قۆناغەکانی کۆتاییی دروستکردندایە. ناوەندی بازرگانیی جیھانی کە بورجێکە لە باڵی ڕۆژاوای ئێران مۆڵدا، دوای دروستکردنی بۆ کۆمپانیا گەورە نیشتمانی و نێونەتەوەیییەکان و بەکارھێنانی جۆراوجۆری بازرگانی و کارگێڕییەوە تەرخان دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=team |یەکەم=I. B. R. |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ |سەردێڕ=Iran Mall Uncovered: An Insider's Look at the World's Largest Mall |ناونیشان=https://iranbrands.review/tourism/commercial-centers/iran-mall/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤ |وێبگە=Iran Brands Review |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527093603/https://iranbrands.review/tourism/commercial-centers/iran-mall/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Das |یەکەم١=Bipro |سەردێڕ=19 Biggest Malls In The World {{!}} 2024 Edition |ناونیشان=https://www.rankred.com/biggest-malls-in-the-world-2/#1_Iran_Mall |وێبگە=RankRed |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Says|یەکەم=Iadmin|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Top 10 Biggest Shopping Malls In The World 2022|ناونیشان=https://infos10.com/biggest-shopping-malls-in-the-world/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Infos-10|زمان=en-us}}</ref> == بەکارھێنان لە سەردەمی گشتگیربوونی کۆڤید–١٩ == لە ١٦ی ئازاری ٢٠٢٠، بۆ یەکەمجار و لە وەڵامی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|گشتگیربوونی کۆڤید–١٩]]دا، ئێران مۆڵ سەرجەم یەکە‌کانی داخست و ناوەندێکی چاکبوونەوەی بۆ تووشبووانی کۆڤید–١٩ دامەزراند. ئەم ناوەندە چاکبوونەوەیە لە کەمتر لە سێ ڕۆژدا بە توانای ٣،٠٠٠ تەخت دامەزرا و بۆ ماوەی دوو مانگ چالاک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Mall home to 3000 COVID-19 patients|ناونیشان=http://iranpress.com/content/19923/iran-mall-home-3000-covid-19-patients|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=iranpress.com|زمان=en}}</ref> لە ئایاری ٢٠٢١دا، ناوەندی ڤاکسیناسیۆنی مۆڵەکە وەک یەکێک لە گەورەترین شوێنەکانی ڤاکسیناسیۆن لە وڵاتدا دەستی بە کارکردن کرد؛ ئەم ناوەندە بە توانای لێدانی زیاتر لە ٢٠،٠٠٠ ژەمە ڤاکسین، لانیکەم ھەتا کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ خزمەتگوزاریی پێشکەشی ھاووڵاتیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=COVID-19 vaccination program launched in Tehran's largest mall|ناونیشان=https://parstoday.com/en/news/iran-i142372|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Pars Today|زمان=en}}</ref> == سەررچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|ئێران}} [[پۆل:مۆڵەکانی ئێران]] [[fa:ایران مال]] aw86p168im1ktelka84dx8do1yctbnc 0 295556 1583333 1582568 2026-05-12T12:07:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583333 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[نەمسا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە وڵاتەکە یەکێکە لە ٢٨ دەوڵەمەندترینەکانی جیھان لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک.<ref name="imf2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=122&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=60&pr.y=5|سەردێڕ=404 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> تا ساڵانی ١٩٨٠، زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا پیشەسازییەکانی خۆماڵی کرابوون. لە ساڵانی ڕابردوودا، تایبەتمەندکردن پشکەکانی دەوڵەتی بۆ ئاستێک کەمکردووەتەوە کە لەگەڵ ئابوورییەکانی تری ئەورووپادا بەراورد دەکرێت. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، نەمسا خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٫٤٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Austria}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری نەمسا]] cogwjclqz0p7vtslssiilpooarbuos7 0 295617 1583308 1583177 2026-05-12T12:03:32Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583308 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھێزە چەکدارەکانی سووریا''' ھێزە چەکدارە ئاساییەکانی [[سووریا|کۆماری سووریان]]. پێکھاتوون لە سوپای سووریا و ھێزی ئاسمانی سووریا و ھێزی دەریایی سووریا. بەپێی ماددەی ٣٢ی جاڕنامەی دەستووریی سووریا، [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆکی سووریا]] پۆستی فەرماندەی گشتی سوپا و ھێزە چەکدارەکانی بەدەستەوەیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria|سەردێڕ=Constitutional Declaration of Syria - Wikisource, the free online library|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260212041625/https://en.wikisource.org/wiki/Constitutional_Declaration_of_Syria|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Wikisource|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Military of Syria}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|شەڕ|سووریا}} [[پۆل:سەربازیی سووریا]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] au2fbod122zb3op8amoyzopg9ixpwz1 0 295620 1583518 1582851 2026-05-12T20:05:58Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1583518 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''شۆن پیتەر مێرفی''' (لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٩٨٢)یاریزانێکی پیشەگەری [[سنووکەر]]ی ئینگلیزییە کە پاڵەوانێتیی جیھانیی ٢٠٠٥ی بردەوە و تاجی سێیانەی تەواو کردووە. مێرفی کە نازناوی «جادووگەر»ی لێنراوە، بە جووڵەی ڕاستیدارەکەی و پۆتینە دوورەکانی ناسراوە. مێرفی لە ھارلۆو، ئێسێکس لەدایکبووە و لە ئیرتلینگبۆرۆ، نۆرسامپتۆنشایر گەورە بووە، لە ساڵی ١٩٩٨دا بووە بە پیشەگەر. سەرکەوتنەکەی ساڵی ٢٠٠٥ی لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا وەک سوپرایزێکی گەورە ھەژمار کرا چونکە تەنھا سێیەم یاریزانی پاڵاوتن بوو کە نازناوەکە بباتەوە لە دوای ئەلێکس ھیگینز و تێری گریفیتس. لەو کاتەوە چوار جار لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، لە ساڵانی ٢٠٠٩، ٢٠١٥، ٢٠٢١ و ٢٠٢٦. سێزدە نازناوی ڕیزبەندیی بەدەستھێناوە، لەوانە پاڵەوانێتیی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٨، کە دەیخاتە پلەی دەیەم لە لیستی ھەموو سەردەمەکانی سەرکەوتنەکانی پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیدا. ھەروەھا دوازدە پاڵەوانێتیی نا-ڕیزبەندیی بردووەتەوە، لەوانە ماستەرزی ٢٠١٥ (کە تاجی سێیانەی کاروانی وەرزشیی تەواو کرد) و ماستەرزی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shaun Murphy (snooker player)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j1bmdfys2iu3mmywq6ebclxms0702rg 0 295653 1583296 1583236 2026-05-12T12:01:32Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583296 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری لەندەن لەلایەن پیشەسازییە خزمەتگوزارییەکانەوە بەسەریدا زاڵە، بەتایبەتی خزمەتگوزارییە دارایییەکان و خزمەتگوزارییە پیشەیییە پەیوەندیدارەکان، کە پەیوەندییەکی بەھێزیان لەگەڵ ئابووری لە بەشەکانی تری [[شانشینی یەکگرتوو]] و لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.thecityuk.com/research/key-facts-about-uk-financial-and-related-professional-services-2016/|سەردێڕ=Our work {{!}} TheCityUK |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> وێڕای ئەوەی پایتەختی شانشینی یەکگرتووە، [[لەندەن]] یەکێکە لە ناوەندە دارایییە پێشەنگەکانی جیھان بۆ بازرگانی و بازرگانیی نێونەتەوەیی و یەکێکە لە «ناوەندەکانی فەرماندەیی» بۆ [[ئابووری جیھان]]ی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sassen, Saskia|سەردێڕ=The Global City: New York, London, Tokyo|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ساڵ=٢٠٠١|edition=2nd|بەستەری نووسەر=Saskia Sassen}}</ref><ref name="Roberts2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roberts|یەکەم=Richard|سەردێڕ=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|بڵاوکەرەوە=Economist|ساڵ=٢٠٠٨|پەڕە=٢|id={{ASIN|1861978588|country=uk}}}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130062403/https://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|postscript=none}}</ref> لەندەن پڕدانیشتووترین ناوچە، زۆنی شاری و [[ناوچەی گەورە|ناوچەی مێترۆپۆلیتانییە]] لە شانشینی یەکگرتوودا. بەپێی دامەزراوەی بروکینگس، لەندەن پێنجەم گەورەترین ئابووریی مێترۆپۆلیتانی ھەبوو لە جیھاندا لە ساڵی ٢٠١١دا.<ref name="Brookings">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130605135349/http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> ھەندێک لە گەڕەکەکانی تێکرای بەھای زیادکراوی خاوی (GVA) بۆ ھەر تاکێک بە ١١٦٬٨٠٠ پاوەند (١٦٢٬٢٠٠ دۆلار) دەخەمڵێنرێت. زیادەی داراییی لەندەن، کە ٣٢٫٥ ملیار پاوەند بوو لە ساڵانی ٢٠١٦–١٧دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.scotfact.com/fiscal-transfers |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Scotfact |زمان=en}}</ref> زۆربەی بۆ دابینکردنی بوودجەی خزمەتگوزارییەکان لە بەشەکانی تری شانشینی یەکگرتوودا دەچێت.<ref name="Clark">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clark|یەکەم=Greg|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MhTfBAAAQBAJ&q=London+fiscal+surplus&pg=PA160|سەردێڕ=The Making of a World City: London 1991 to 2021|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٦٠٩٧٢-٩|پەڕە=١٦٠|زمان=en}}</ref> لەندەن نزیکەی ٢٢ لە سەدی [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو|بەرھەمی ئابووریی شانشینی یەکگرتوو]] پێکدەھێنێت.<ref name="ONS">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-accounts/regional-gross-value-added--income-approach-/december-2013/rft-nuts3.xls |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131219210913/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-accounts/regional-gross-value-added--income-approach-/december-2013/rft-nuts3.xls |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427055149/http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> ٨٤١٬٠٠٠ بازرگانیی کەرتی تایبەت لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٣دا بنکەیان لە لەندەن بووە، کە زیاترە لە ھەر ناوچە یان وڵاتێکی تری شانشینی یەکگرتوودا. ١٨ لە سەدیان لە کەرتی چالاکییە پیشەیی، زانستی و تەکنیکییەکانن، لەکاتێکدا ١٥ لە سەدیان لە کەرتی بیناسازیدان. زۆربەی ئەمانە کۆمپانیا بچووک و مامناوەندەکانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/252175/13-92-business-population-estimate-2013-stats-release-4.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of London}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6yfjlaeqddseyld82iom3ac7rw8v3wj 102 295659 1583341 1583292 2026-05-12T12:40:15Z Hivja 64112 /* */ 1583341 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{7}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری {{{1}}} | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری {{{1}}}''' | دەرزیی_نەخشە = Israel#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی {{{1}}} لە [[ئیسرائیل]]دا##جێگەی {{{1}}} لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{{10}}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ناوچەی {{{3}}}|{{{3}}}]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی {{{4}}}|{{{4}}}]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = {{{5}}} | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = {{{6}}} | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = {{{7}}} | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{{8}}} | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = {{{9}}} | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{<noinclude />subst:#if:{{{11}}}|{{ناونیشان|{{{11}}}}}|}} | پەراوێزەکان = }} '''{{{1}}}''' ({{بە عیبری|{{{2}}}}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی {{{4}}}]]، [[ناوچەی {{{3}}}]]، [[ئیسرائیل]]. بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە {{{8}}} کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری {{{6}}} کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی {{{9}}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی ئیسرائیل}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی {{{3}}}]] [[پۆل:ناوچەی {{{3}}}] [[en:{{{11}}}]] n1gbagdopmr05ea3ct1b49rkauyjvd2 1583342 1583341 2026-05-12T12:40:46Z Hivja 64112 1583342 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{7}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری {{{1}}} | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری {{{1}}}''' | دەرزیی_نەخشە = Israel#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی {{{1}}} لە [[ئیسرائیل]]دا##جێگەی {{{1}}} لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{{10}}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ناوچەی {{{3}}}|{{{3}}}]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی {{{4}}}|{{{4}}}]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = {{{5}}} | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = {{{6}}} | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = {{{7}}} | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{{8}}} | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = {{{9}}} | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{<noinclude />subst:#if:{{{11}}}|{{ناونیشان|{{{11}}}}}|}} | پەراوێزەکان = }} '''{{{1}}}''' ({{بە عیبری|{{{2}}}}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی {{{4}}}]]، [[ناوچەی {{{3}}}]]، [[ئیسرائیل]]. بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە {{{8}}} کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری {{{6}}} کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی {{{9}}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی ئیسرائیل}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی {{{3}}}]] [[پۆل:ناوچەی {{{3}}}] [[en:{{{12}}}]] echgb6sfh8m76xxwn7cxkny7nqjw3nr 1583343 1583342 2026-05-12T12:41:45Z Hivja 64112 /* */ 1583343 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{7}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری {{{1}}} | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری {{{1}}}''' | دەرزیی_نەخشە = Israel#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی {{{1}}} لە [[ئیسرائیل]]دا##جێگەی {{{1}}} لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{{10}}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ناوچەی {{{3}}}|{{{3}}}]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی {{{4}}}|{{{4}}}]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = {{{5}}} | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = {{{6}}} | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = {{{7}}} | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{{8}}} | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = {{{9}}} | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{<noinclude />subst:#if:{{{11}}}|{{ناونیشان|{{{11}}}}}|}} | پەراوێزەکان = }} '''{{{1}}}''' ({{بە عیبری|{{{2}}}}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی {{{4}}}]]، [[ناوچەی {{{3}}}]]، [[ئیسرائیل]]. بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە {{{8}}} کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری {{{6}}} کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی {{{9}}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی ئیسرائیل}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی {{{3}}}]] [[پۆل:ناوچەی {{{3}}}] [[en:{{{12}}}]] 87hu7ee7qo1f6wvnit4j39liq231t7l 103 295660 1583422 1583281 2026-05-12T16:36:05Z Tessla 41338 /* ناوەڕۆک */ وەڵامدانەوە 1583422 wikitext text/x-wiki == ناوەڕۆک == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، ھەر ئەو جۆرەی [[لێدوانی ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم#دەستپێکردنەوە|لێرە]] باسم کرد و دواتر بڕیارمان دا، ئەوە ئەو پرۆژەیەم ساز کرد. گووگڵ شیتەکەم لایە و کێشەی نییە؛ ٨٢ شارن کە ٦٩یان بڵاو نەکراونەتەوە. بەگشتی ئەوەندەی کە من لەگەڵ کاک ئارام و بە پێداچوونەوەی ھەندێک لە بەڕێزان لە شارەکانی ئێراندا کردمان، بۆ ئەو کات خۆی شۆڕشێک بوو؛ بەڵام پێم باشە بۆ ئێستا ھیچ ھەڵەیەک و کەموکوڕییەکی تێدا نەبێ بۆ ئەمەیان. زانیارییەکانی ناو گووگڵ شیتەکە ھەمووی پڕ کراونەتەوە و ھیچ خشتەیەکی خاڵی نییە کە ئەمە کارەکەمان ئاسان دەکات؛ بەڵام من بەپێچەوانەی کارەکانی گووگڵ شیتەکە ئەوەی تر شتێکی لێ نازانم، جاران لەوە بەدواوە کاک ئارام لە ئەستۆی دەگرت و منیش دەچووم دادەنیشتم و ھیچم نەدەکرد :) سەیرێکی [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگەکەش]] بکە، ئێستا کاری گەلێک زۆر ماوە تاوەکوو بەتەواوی ڕێکوپێک و باشتر لە پرۆژەی شارەکانی ئێران بکرێت، خۆت ھەر گۆڕانکارییەکی پێت خۆش بوو بیکە. ببوورە سەرم زۆر ھێشاندی، ئەوە دەسپێکی کاری تەکنیکیی من و تۆیە بەبێ کاک ئارام، ئەگەر بمەوێ ھەموو قسەکانم بە ئەنجامێک کورت بکەمەوە ئەوەیە: «ئێستا گووگڵ شیت و زانیارییەکان بەباشی ئامادەن بەڵام لەمەبەدوا ھەم ڕەگەکە و بەتایبەتیش بوارە تەکنیکییەکان کارێکی زۆریان ماوە کە ھیچ کاممان بە چاکی تێی ناگەین. بۆ کۆتاش من داوایەک و پرسیارێکم لە بەڕێزت ھەیە؛ داواکەم ئەوەیە تکایە بە وردی ژیریی دەستکرد بەکاربێنە و ھەم بەسەر کارەکانی مندا بچۆوە و ھەمیش بزانە بۆ کارە تەکنیکییەکان زانستێک پەیدا ناکەین، پرسیارەکەشم ئەوەیە کە ئایا تێسلابۆت دەتوانێت یارمەتیدەرمان بێ و جێگای ئارامبۆت بگرێتەوە لەو پرۆژەدا؟» زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:١٤، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: وەک لە دیسکۆرد نامەم بۆ ناردیت کە بەشی یەکەمی ناوەکان کران بە کوردی و تۆش سەیرێکیان بکە و لەکۆتایی پڕۆژەکەدا ئەندامانی تریش دەیبینن. سەبارەت بە شێوازی بڵاوکردنەوەکەی دوو ڕێگا هەیە تا فێری بین؛ یەکێکیان ژیریی دەستکردە کە بەباشی دەزانێت چۆن وتار یەکۆمەڵ بڵاوبکەینەوە، من پێشتر قسەم لەگەڵی کردبوو بەڵام تێنەدەگەیشتم زۆر چون حەز بە کاری تەکنیکی وا نەبووە. ڕێگەی دووەم کاک ئارام خۆیەتی گەر یارمەتیمان بدات لەدوای ئامادەکردنی خشتەکە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٩، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] جێبەجێیە، بۆ گۆڕینی ناوەکان ھەندێک کێشە ھەیە کە لە دیسکۆرد باسم کردن و ئینشاڵڵا ھەر لەوێش وتووێژی لەسەر دەکەین و چارەسەریان دەکەین. بە بەبۆچوونی من ئەوە دەستپێکێکی چاک بۆ ئێمە دەبێ تاوەکوو ژیریی دەستکرد زیاتر بەکاربێنین لە ویکیپیدیادا، تەنانەت ئەگەر خراپترین ڕەوشیش لەبەر چاو بگرین ئەوە ٦٩ وتاری سەقەت بڵاو دەبنەوە لە ویکیپیدیا کە ژمارەیان شتێکی وانییە و دەکرێ خۆمان بە دەستی چاکیان بکەین. ئینشاڵڵا زیاتر کاری لەسەر دەکەین و ٦٩ وتاری نایاب و بێکێشە بڵاو دەکەینەوە و خۆشمانی لێ فێر دەکەین. بۆ کاک ئارامیش پێموایە لە پرۆژە گەورەترەکانی وەک خامنەکتەرەکان ئەگەر کێشەمان بۆ پەیدا بوو ئەوە یارمەتیی لێوەرگرین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستە بێگومان، هەڵبەت وەک خۆشت وتت پێویست ناکات بە سەقەتی بڵاوببنەوە. ئێمە باشترین هەوڵی خۆمان دەدەین، و کۆمەڵگاش ئاگاداری دەبێت. وەک ویکیپیدیاکانی تر ئێمەش بێبەش نابین لە بەکارهێنانی بۆتەکان بۆ ئاسانکاری. هەروەها بۆ بڵاوکردنەوەی وتارەکانیش نازانم کە ئایا خۆمان بیکەین یان کاک ئارام لەو بڵاوکردنەوانە یارمەتیمان بدات. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣١، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بێگومان وایە، ئەوە من سبەینێ کارەکانی گووگڵ شیت و ڕەگەکە لە ئەستۆ دەگرم؛ تکایە تۆش ئەو کارانەی تر کە پێت وایە دەبێ بکرێن ئەنجام بدە (وەک بەکارھێنانی ژیریی دەستکرد بۆ بابەتە تەکنیکییەکان یان بانگھێشتی ئەندامان «هەڵبەت ئەگەر وەڵام بدەنەوە»). بۆ کاک ئارامیش بەبۆچوونی من ئەگەر یارمەتیمان بدات بۆ نا! زۆر باشتر دەبێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٩، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::خشتەی ناوەکان لە گووگڵ شیتدا پێداچوونەوەم بۆ کرد و لە ڕوانگەی منەوە کاری نەماوە. ئینشاڵڵا سبەینێش خەریکی ڕەگەکە دەبم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣٦، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەی ئەمە [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگەکەی]] نییە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٧:٣٨، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەڵێ خۆیەتی، تەنیا تۆزێکی دەستکاری ئەوێ، ئەوەی ئێستا کۆپی لە شارەکانی ئێرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:١١، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەی زۆر چاکە و لەشت ساغ بێت. گەر بتوانین ئەم پڕۆژە بچووکە بڵاوبکەیتەوە ئەوا ئیتر پڕۆژەی کۆمەڵەوتارەکان پێشدەکەوێنین و با بزانین کاک ئارام چی دەڵێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٦، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) n2uthvorlagv2adfexazs5b4ot1sjnx 1583468 1583422 2026-05-12T18:12:23Z Hivja 64112 /* ناوەڕۆک */ وەڵامدانەوە 1583468 wikitext text/x-wiki == ناوەڕۆک == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، ھەر ئەو جۆرەی [[لێدوانی ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم#دەستپێکردنەوە|لێرە]] باسم کرد و دواتر بڕیارمان دا، ئەوە ئەو پرۆژەیەم ساز کرد. گووگڵ شیتەکەم لایە و کێشەی نییە؛ ٨٢ شارن کە ٦٩یان بڵاو نەکراونەتەوە. بەگشتی ئەوەندەی کە من لەگەڵ کاک ئارام و بە پێداچوونەوەی ھەندێک لە بەڕێزان لە شارەکانی ئێراندا کردمان، بۆ ئەو کات خۆی شۆڕشێک بوو؛ بەڵام پێم باشە بۆ ئێستا ھیچ ھەڵەیەک و کەموکوڕییەکی تێدا نەبێ بۆ ئەمەیان. زانیارییەکانی ناو گووگڵ شیتەکە ھەمووی پڕ کراونەتەوە و ھیچ خشتەیەکی خاڵی نییە کە ئەمە کارەکەمان ئاسان دەکات؛ بەڵام من بەپێچەوانەی کارەکانی گووگڵ شیتەکە ئەوەی تر شتێکی لێ نازانم، جاران لەوە بەدواوە کاک ئارام لە ئەستۆی دەگرت و منیش دەچووم دادەنیشتم و ھیچم نەدەکرد :) سەیرێکی [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگەکەش]] بکە، ئێستا کاری گەلێک زۆر ماوە تاوەکوو بەتەواوی ڕێکوپێک و باشتر لە پرۆژەی شارەکانی ئێران بکرێت، خۆت ھەر گۆڕانکارییەکی پێت خۆش بوو بیکە. ببوورە سەرم زۆر ھێشاندی، ئەوە دەسپێکی کاری تەکنیکیی من و تۆیە بەبێ کاک ئارام، ئەگەر بمەوێ ھەموو قسەکانم بە ئەنجامێک کورت بکەمەوە ئەوەیە: «ئێستا گووگڵ شیت و زانیارییەکان بەباشی ئامادەن بەڵام لەمەبەدوا ھەم ڕەگەکە و بەتایبەتیش بوارە تەکنیکییەکان کارێکی زۆریان ماوە کە ھیچ کاممان بە چاکی تێی ناگەین. بۆ کۆتاش من داوایەک و پرسیارێکم لە بەڕێزت ھەیە؛ داواکەم ئەوەیە تکایە بە وردی ژیریی دەستکرد بەکاربێنە و ھەم بەسەر کارەکانی مندا بچۆوە و ھەمیش بزانە بۆ کارە تەکنیکییەکان زانستێک پەیدا ناکەین، پرسیارەکەشم ئەوەیە کە ئایا تێسلابۆت دەتوانێت یارمەتیدەرمان بێ و جێگای ئارامبۆت بگرێتەوە لەو پرۆژەدا؟» زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:١٤، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: وەک لە دیسکۆرد نامەم بۆ ناردیت کە بەشی یەکەمی ناوەکان کران بە کوردی و تۆش سەیرێکیان بکە و لەکۆتایی پڕۆژەکەدا ئەندامانی تریش دەیبینن. سەبارەت بە شێوازی بڵاوکردنەوەکەی دوو ڕێگا هەیە تا فێری بین؛ یەکێکیان ژیریی دەستکردە کە بەباشی دەزانێت چۆن وتار یەکۆمەڵ بڵاوبکەینەوە، من پێشتر قسەم لەگەڵی کردبوو بەڵام تێنەدەگەیشتم زۆر چون حەز بە کاری تەکنیکی وا نەبووە. ڕێگەی دووەم کاک ئارام خۆیەتی گەر یارمەتیمان بدات لەدوای ئامادەکردنی خشتەکە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٩، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] جێبەجێیە، بۆ گۆڕینی ناوەکان ھەندێک کێشە ھەیە کە لە دیسکۆرد باسم کردن و ئینشاڵڵا ھەر لەوێش وتووێژی لەسەر دەکەین و چارەسەریان دەکەین. بە بەبۆچوونی من ئەوە دەستپێکێکی چاک بۆ ئێمە دەبێ تاوەکوو ژیریی دەستکرد زیاتر بەکاربێنین لە ویکیپیدیادا، تەنانەت ئەگەر خراپترین ڕەوشیش لەبەر چاو بگرین ئەوە ٦٩ وتاری سەقەت بڵاو دەبنەوە لە ویکیپیدیا کە ژمارەیان شتێکی وانییە و دەکرێ خۆمان بە دەستی چاکیان بکەین. ئینشاڵڵا زیاتر کاری لەسەر دەکەین و ٦٩ وتاری نایاب و بێکێشە بڵاو دەکەینەوە و خۆشمانی لێ فێر دەکەین. بۆ کاک ئارامیش پێموایە لە پرۆژە گەورەترەکانی وەک خامنەکتەرەکان ئەگەر کێشەمان بۆ پەیدا بوو ئەوە یارمەتیی لێوەرگرین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستە بێگومان، هەڵبەت وەک خۆشت وتت پێویست ناکات بە سەقەتی بڵاوببنەوە. ئێمە باشترین هەوڵی خۆمان دەدەین، و کۆمەڵگاش ئاگاداری دەبێت. وەک ویکیپیدیاکانی تر ئێمەش بێبەش نابین لە بەکارهێنانی بۆتەکان بۆ ئاسانکاری. هەروەها بۆ بڵاوکردنەوەی وتارەکانیش نازانم کە ئایا خۆمان بیکەین یان کاک ئارام لەو بڵاوکردنەوانە یارمەتیمان بدات. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣١، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بێگومان وایە، ئەوە من سبەینێ کارەکانی گووگڵ شیت و ڕەگەکە لە ئەستۆ دەگرم؛ تکایە تۆش ئەو کارانەی تر کە پێت وایە دەبێ بکرێن ئەنجام بدە (وەک بەکارھێنانی ژیریی دەستکرد بۆ بابەتە تەکنیکییەکان یان بانگھێشتی ئەندامان «هەڵبەت ئەگەر وەڵام بدەنەوە»). بۆ کاک ئارامیش بەبۆچوونی من ئەگەر یارمەتیمان بدات بۆ نا! زۆر باشتر دەبێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٩، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::خشتەی ناوەکان لە گووگڵ شیتدا پێداچوونەوەم بۆ کرد و لە ڕوانگەی منەوە کاری نەماوە. ئینشاڵڵا سبەینێش خەریکی ڕەگەکە دەبم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣٦، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەی ئەمە [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/شارەکانی ئیسرائیل/ڕەگ|ڕەگەکەی]] نییە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٧:٣٨، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەڵێ خۆیەتی، تەنیا تۆزێکی دەستکاری ئەوێ، ئەوەی ئێستا کۆپی لە شارەکانی ئێرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:١١، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەی زۆر چاکە و لەشت ساغ بێت. گەر بتوانین ئەم پڕۆژە بچووکە بڵاوبکەیتەوە ئەوا ئیتر پڕۆژەی کۆمەڵەوتارەکان پێشدەکەوێنین و با بزانین کاک ئارام چی دەڵێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٦، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەستی تۆش خۆش بێت. جێبەجێیە، ئینشاڵڵا بەباشترین شێوە سەردەکەوێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:١٢، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 0edt4y7wvotoszegzq1pifqfghchp5t 0 295663 1583447 1583115 2026-05-12T17:03:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]] 1583447 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''تریسوور''' ({{بە ھیندی|तृश्शूर}}) شارێکە لە [[ھیندستان]]، لە [[کێرالا]] ھەڵکەوتووە، پایتەختی ناوچەی تریسوورە. ژمارەی دانیشتووانی ٣١٥٬٥٩٦ کەس بووە بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١١. ڕووبەرەکەی ١٠١٫٤٢ [[کیلۆمەتر چوارگۆشە|کیلۆمەتر چوارگۆشەیە]]، و کۆدی پۆستەکەی ٦٨٠٠٠١ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Thrissur}} {{شریتی دەروازە|ھیندستان}} [[پۆل:شار]] [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:کێرەلا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] e7zaz1lx253avrxnt168pqxz8v326m7 0 295675 1583448 1583113 2026-05-12T17:03:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]]، [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:کۆمپانیا|کۆمپانیا]] 1583448 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[جیبووتی]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. بەشێکی زۆری لە شوێنە ستراتیژییەکەی لەسەر [[دەریای سوور]] سەرچاوە دەگرێت. جیبووتی زۆربەی خاکەکەی بێبەرە، و گەشەکردنێکی کەمی لە کەرتەکانی [[وەرزێری]] و [[دووەم کەرتی ئابووری|پیشەسازیدا]] ھەیە. وڵاتەکە کەشوھەوایەکی سەختی ھەیە، ھێزێکی کاری تا ڕادەیەکی زۆر بێ لێھاتوو، و سەرچاوە سروشتییە سنووردارەکانی ھەیە. گرنگترین سەرمایەی ئابووریی وڵاتەکە شوێنە ستراتیژییەکەیەتی، کە [[دەریای سوور]] و [[کەنداوی عەدەن]] بەیەکەوە دەبەستێتەوە. بەم شێوەیە، ئابووری جیبووتی لەلایەن کەرتی خزمەتگوزارییەکانەوە بەڕێوە دەبرێت، کە خزمەتگوزارییەکان ھەم وەک بەندەرێکی ترانزێت بۆ ناوچەکە و ھەم وەک ناوەندێکی بارگۆڕینەوەی نێونەتەوەیی و سووتەمەنی تێکردنەوە دابین دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|کۆمپانیا}} d4lrrjyeievvn16woh4ztf57sf8dhp9 0 295676 1583318 1583112 2026-05-12T12:05:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583318 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری سۆماڵیلاند تا ڕادەیەکی زۆر پشت بە بەرھەمھێنانی سەرەتایی و [[وەرزێری]] دەبەستێت، کە تێیدا [[ئاژەڵ]] ھەناردەی سەرەکیی وڵاتەکەیە، کە دەینێرێت بۆ وڵاتە ھاوسێکانی وەک [[جیبووتی]] و [[ئیتیۆپیا]]، ھەروەھا بۆ وڵاتانی کەنداو، وەک [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[عومان]]. [[سۆماڵیلاند]] خاوەنی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی ٤٫٢٨ ملیار دۆلارە، و [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] ٩١٢ دۆلارە.<ref name="mopnd">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mopnd.govsomaliland.org/site/downloadfile/file/MjAyNS8wOS8yMDI1LTA5LTA2LTA1LTM2LTM0LTI5ODgtMTc1NzEzNjk5NC5wZGY%3D/view/1|سەردێڕ=.pdf |وێبگە=Ministry of Planning & National Development}}</ref> پەتای کۆڤید-١٩ ڕەوتی بازرگانیی سۆماڵیلاندی سنووردار کردووە بەھۆی کەمبوونەوەی خواست لە کەرتی وەرزێریدا، کە سەرچاوەیەکی گرنگی داھاتی باجە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Mtimet |یەکەم=Nadhem |دوایین٢=Wanyoike |یەکەم٢=Francis |دوایین٣=Rich |یەکەم٣=Karl M. |دوایین٤=Baltenweck |یەکەم٤=Isabelle |ساڵ=٢٠٢١|سەردێڕ=Zoonotic diseases and the COVID-19 pandemic: Economic impacts on Somaliland's livestock exports to Saudi Arabia |journal=Global Food Security |بەرگ=٢٨|bibcode=2021GlFS...2800512M |doi=10.1016/j.gfs.2021.100512 |pmc=٨٤١٧١٢٠|pmid=٣٤٥١٣٥٨٣|article-number=100512}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} opix8bnzpy9gpt3votb3lj7tmzatazi 1583386 1583318 2026-05-12T16:04:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Somaliland}} 1583386 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری سۆماڵیلاند تا ڕادەیەکی زۆر پشت بە بەرھەمھێنانی سەرەتایی و [[وەرزێری]] دەبەستێت، کە تێیدا [[ئاژەڵ]] ھەناردەی سەرەکیی وڵاتەکەیە، کە دەینێرێت بۆ وڵاتە ھاوسێکانی وەک [[جیبووتی]] و [[ئیتیۆپیا]]، ھەروەھا بۆ وڵاتانی کەنداو، وەک [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[عومان]]. [[سۆماڵیلاند]] خاوەنی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی ٤٫٢٨ ملیار دۆلارە، و [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] ٩١٢ دۆلارە.<ref name="mopnd">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mopnd.govsomaliland.org/site/downloadfile/file/MjAyNS8wOS8yMDI1LTA5LTA2LTA1LTM2LTM0LTI5ODgtMTc1NzEzNjk5NC5wZGY%3D/view/1|سەردێڕ=.pdf |وێبگە=Ministry of Planning & National Development}}</ref> پەتای کۆڤید-١٩ ڕەوتی بازرگانیی سۆماڵیلاندی سنووردار کردووە بەھۆی کەمبوونەوەی خواست لە کەرتی وەرزێریدا، کە سەرچاوەیەکی گرنگی داھاتی باجە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Mtimet |یەکەم=Nadhem |دوایین٢=Wanyoike |یەکەم٢=Francis |دوایین٣=Rich |یەکەم٣=Karl M. |دوایین٤=Baltenweck |یەکەم٤=Isabelle |ساڵ=٢٠٢١|سەردێڕ=Zoonotic diseases and the COVID-19 pandemic: Economic impacts on Somaliland's livestock exports to Saudi Arabia |journal=Global Food Security |بەرگ=٢٨|bibcode=2021GlFS...2800512M |doi=10.1016/j.gfs.2021.100512 |pmc=٨٤١٧١٢٠|pmid=٣٤٥١٣٥٨٣|article-number=100512}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Somaliland}} qld6li9rwer2cz4myi8zzgokm9pxqm9 0 295677 1583315 1583130 2026-05-12T12:04:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583315 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ڤێتنامی باشووری|ڤێتنامی باشوور]] کە لە ١٩٥٤ تا ١٩٧٥ بوونی ھەبوو، خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازاد بوو کە زیاتر لەسەر خزمەتگوزارییەکان، کشتوکاڵ، و یارمەتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان دامەزرابوو، لە زۆربەی کاتەکاندا ناوەکەی کۆماری ڤێتنام بوو. ھەرچەندە بە فەرمی ئابوورییەکی بازاڕی کراوە بوو، گەشەپێدانی ئابووری تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر پلانی ئابووریی پێنج ساڵە یان پلانی ئابووریی چوار ساڵە دامەزرابوو. ئابوورییەکەی لە ١٠ ساڵی یەکەمدا بە سەقامگیری مایەوە، پاشان ڕووبەڕووی سەختی بووەوە بەھۆی پەرەسەندنی [[شەڕی ڤیێتنام|شەڕی ڤێتنام]]، کە بووە ھۆی گەشەی ئابووریی ناسەقامگیر، کورتھێنانی بەرزی بوودجەی دەوڵەت، ھەڵاوسانی بەرز، و کورتھێنانی بازرگانی. حکوومەتی ڤێتنامی باشوور دوو جار چاکسازیی زەوی ئەنجام دا. ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لەم ئابوورییەدا لە ڕێگەی یارمەتییە ئابووری و تەکنیکییەکان، و بازرگانی. ویلایەتە یەکگرتووەکان پشتیوانی ئابووریی ئەو بووە لەو کاتەوەی کە ھێشتا دەوڵەتی ڤێتنامی سەر بە فەڕەنسا بوو لە ساڵی ١٩٥١، کاتێک وڵاتەکە ھێشتا دابەش نەکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1958-60v01/d17|سەردێڕ=Historical Documents - Office of the Historian}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئابووریەکان لەلایەن وڵاتانی پێشوو]] [[پۆل:ئابووریەکان لە لایەن وڵاتانی پێشوو]] 1tjo9xi0spxjrxz9mzdprhygsgf16mi 1583387 1583315 2026-05-12T16:04:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of South Vietnam}} 1583387 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ڤێتنامی باشووری|ڤێتنامی باشوور]] کە لە ١٩٥٤ تا ١٩٧٥ بوونی ھەبوو، خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازاد بوو کە زیاتر لەسەر خزمەتگوزارییەکان، کشتوکاڵ، و یارمەتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان دامەزرابوو، لە زۆربەی کاتەکاندا ناوەکەی کۆماری ڤێتنام بوو. ھەرچەندە بە فەرمی ئابوورییەکی بازاڕی کراوە بوو، گەشەپێدانی ئابووری تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر پلانی ئابووریی پێنج ساڵە یان پلانی ئابووریی چوار ساڵە دامەزرابوو. ئابوورییەکەی لە ١٠ ساڵی یەکەمدا بە سەقامگیری مایەوە، پاشان ڕووبەڕووی سەختی بووەوە بەھۆی پەرەسەندنی [[شەڕی ڤیێتنام|شەڕی ڤێتنام]]، کە بووە ھۆی گەشەی ئابووریی ناسەقامگیر، کورتھێنانی بەرزی بوودجەی دەوڵەت، ھەڵاوسانی بەرز، و کورتھێنانی بازرگانی. حکوومەتی ڤێتنامی باشوور دوو جار چاکسازیی زەوی ئەنجام دا. ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لەم ئابوورییەدا لە ڕێگەی یارمەتییە ئابووری و تەکنیکییەکان، و بازرگانی. ویلایەتە یەکگرتووەکان پشتیوانی ئابووریی ئەو بووە لەو کاتەوەی کە ھێشتا دەوڵەتی ڤێتنامی سەر بە فەڕەنسا بوو لە ساڵی ١٩٥١، کاتێک وڵاتەکە ھێشتا دابەش نەکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1958-60v01/d17|سەردێڕ=Historical Documents - Office of the Historian}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of South Vietnam}} [[پۆل:ئابووریەکان لەلایەن وڵاتانی پێشوو]] [[پۆل:ئابووریەکان لە لایەن وڵاتانی پێشوو]] acvlox3aiwta667diwt9sy94rnt5hng 1583437 1583387 2026-05-12T17:01:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1583437 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ڤێتنامی باشووری|ڤێتنامی باشوور]] کە لە ١٩٥٤ تا ١٩٧٥ بوونی ھەبوو، خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازاد بوو کە زیاتر لەسەر خزمەتگوزارییەکان، کشتوکاڵ، و یارمەتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان دامەزرابوو، لە زۆربەی کاتەکاندا ناوەکەی کۆماری ڤێتنام بوو. ھەرچەندە بە فەرمی ئابوورییەکی بازاڕی کراوە بوو، گەشەپێدانی ئابووری تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر پلانی ئابووریی پێنج ساڵە یان پلانی ئابووریی چوار ساڵە دامەزرابوو. ئابوورییەکەی لە ١٠ ساڵی یەکەمدا بە سەقامگیری مایەوە، پاشان ڕووبەڕووی سەختی بووەوە بەھۆی پەرەسەندنی [[شەڕی ڤیێتنام|شەڕی ڤێتنام]]، کە بووە ھۆی گەشەی ئابووریی ناسەقامگیر، کورتھێنانی بەرزی بوودجەی دەوڵەت، ھەڵاوسانی بەرز، و کورتھێنانی بازرگانی. حکوومەتی ڤێتنامی باشوور دوو جار چاکسازیی زەوی ئەنجام دا. ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لەم ئابوورییەدا لە ڕێگەی یارمەتییە ئابووری و تەکنیکییەکان، و بازرگانی. ویلایەتە یەکگرتووەکان پشتیوانی ئابووریی ئەو بووە لەو کاتەوەی کە ھێشتا دەوڵەتی ڤێتنامی سەر بە فەڕەنسا بوو لە ساڵی ١٩٥١، کاتێک وڵاتەکە ھێشتا دابەش نەکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1958-60v01/d17|سەردێڕ=Historical Documents - Office of the Historian}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of South Vietnam}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووریەکان لەلایەن وڵاتانی پێشوو]] [[پۆل:ئابووریەکان لە لایەن وڵاتانی پێشوو]] 8fnuqbxvjq8zz2cmx5qi018llyxwkf4 0 295678 1583319 1583110 2026-05-12T12:05:12Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583319 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ڕانچی''' پایتەختی ویلایەتی جارکەندی ھیندستانە. شاری ڕانچی ناوەندی بزووتنەوەی جارکەند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://country-studies.com/india/jharkhand-movement.htmll |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110708194737/http://country-studies.com/india/jharkhand-movement.htmll |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> بوو بۆ دامەزراندنی ویلایەتێکی جیاواز بۆ ناوچە خێڵەکییەکان لە باشووری بیھار، باکووری ئۆریسا، ڕۆژاوای بەنگالی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتی ویلایەتی چاتیسگاری ئێستا. ویلایەتی جارکەند لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠ لە ڕێگەی جیاکردنەوەی بەشەکانی چۆتا ناگپوور و سانتال پارگاناس لە ویلایەتی بیھار دامەزرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] bmdmp2ah8az9v0duvalm5re2s8jefko 1583385 1583319 2026-05-12T16:04:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ranchi}} 1583385 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ڕانچی''' پایتەختی ویلایەتی جارکەندی ھیندستانە. شاری ڕانچی ناوەندی بزووتنەوەی جارکەند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://country-studies.com/india/jharkhand-movement.htmll |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110708194737/http://country-studies.com/india/jharkhand-movement.htmll |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> بوو بۆ دامەزراندنی ویلایەتێکی جیاواز بۆ ناوچە خێڵەکییەکان لە باشووری بیھار، باکووری ئۆریسا، ڕۆژاوای بەنگالی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتی ویلایەتی چاتیسگاری ئێستا. ویلایەتی جارکەند لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠ لە ڕێگەی جیاکردنەوەی بەشەکانی چۆتا ناگپوور و سانتال پارگاناس لە ویلایەتی بیھار دامەزرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ranchi}} [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] ltyjqzsiq512ba6xymln7qv2te1eqnb 1583438 1583385 2026-05-12T17:01:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]] 1583438 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ڕانچی''' پایتەختی ویلایەتی جارکەندی ھیندستانە. شاری ڕانچی ناوەندی بزووتنەوەی جارکەند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://country-studies.com/india/jharkhand-movement.htmll |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110708194737/http://country-studies.com/india/jharkhand-movement.htmll |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> بوو بۆ دامەزراندنی ویلایەتێکی جیاواز بۆ ناوچە خێڵەکییەکان لە باشووری بیھار، باکووری ئۆریسا، ڕۆژاوای بەنگالی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتی ویلایەتی چاتیسگاری ئێستا. ویلایەتی جارکەند لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠ لە ڕێگەی جیاکردنەوەی بەشەکانی چۆتا ناگپوور و سانتال پارگاناس لە ویلایەتی بیھار دامەزرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ranchi}} {{شریتی دەروازە|ھیندستان}} [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] 4ef9vn2teti340lcpy3tnvinaingh8a 0 295680 1583326 1583058 2026-05-12T12:06:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583326 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:GDP_per_capita_development_in_South_Asia.png|وێنۆک|گەشەی جی دی پی بۆ ھەر تاکێک لە باشووری ئاسیا لە ١٩٥٠ تا ٢٠٢٢]] ناوناوچەی [[باشووری ئاسیا]]، لە ناو کیشوەری [[ئاسیا|ئاسیادا]]، ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنی]] ھەمەچەشن دەپارێزێت کە لە ھەشت وڵات پێکھاتووە. بە دانیشتووانێکی ٢ ملیار کەسییەوە، ناوچەکە نیشتەجێی ٢٥٪ی دانیشتووانی جیھانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hanif |یەکەم=Melanie |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Indian Involvement in Afghanistan in the Context of the South Asian Security System |journal=Journal of Strategic Security |بەرگ=٣|issue=2 |پەڕەکان=١٣–٢٦|doi=10.5038/1944-0472.3.2.2 |issn=1944-0464 |jstor=26463127 |doi-access=free}}</ref> [[نیمچەکیشوەری ھیندی]] لە مێژوودا یەکێک بووە لە دەوڵەمەندترین ناوچەکانی جیھان، کە تا ساڵی ١٧٠٠ ٢٥٪ی جی دی پیی جیھانی پێکدەھێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chakravarty |یەکەم=Capital Account {{!}} Manas |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.livemint.com/Opinion/Nb7KkZ3yOVSNW3vHf9K1oM/World-history-by-per-capita-GDP.html|سەردێڕ=World history by per capita GDP |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=mint |زمان=en}}</ref> بەڵام لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی کۆتاییی سەدەی ١٨ تا ناوەڕاستی سەدەی ٢٠دا تووشی بێپیشەسازیبوونێکی بەرچاو و دووھێندەبوونی ھەژاریی توند بووەوە. لە سەردەمی دوای کۆلۆنیالیزمدا، باشووری ئاسیا بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کردووە، ھیندستان بەھۆی ئازادکردنی ئابووری لە ساڵانی ١٩٨٠ بەدواوە پێشکەوتووە، و ئێستا ھەژاریی توند لە ناوچەکەدا لە خوار ١٥٪یە. باشووری ئاسیا لە ساڵی ٢٠١٤ەوە خێراترین ناوچەی جیھان بووە بۆ گەشەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.adb.org/news/op-ed/how-south-asia-can-continue-world-s-fastest-growing-subregion-lei-lei-song|سەردێڕ=How South Asia can continue as world’s fastest growing subregion - Lei Lei Song |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref> بە ڕێژەی گەشەی چاوەڕوانکراوی نزیکەی ٦٫٠٪ لە ٢٠٢٥ەوە، باشووری ئاسیا بەردەوامە لە ڕووبەڕووبوونەوەی تەحەددییە ئابوورییە بەرچاوەکان. خاوبوونەوەیەکی بەرچاو لە وەبەرھێنانی تایبەتدا، بەتایبەتی لە کەرتە سەرەکییەکانی وەک پیشەسازی و خزمەتگوزارییەکان، نیگەرانییەکی گەورە دروست دەکات. جگە لەوەش، کێشە بەردەوامەکانی دامەزراندن، بەتایبەتی کەمیی بەشداریی ژنان لە ھێزی کاردا، جیاوازییە کۆمەڵایەتی-ئابوورییە فراوانەکان دەردەخەن. ناوچەکە ھەروەھا بە شێوەیەکی مەترسیدار بەرکەوتەی کاریگەرییە پەیوەندیدارەکان بە کەشوھەوایە، لەوانە [[لافاو]] و شەپۆلی گەرما، کە کاریگەرییەکی بەرچاو لەسەر کەرتی [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] دادەنێن—کە پێکھاتەیەکی بنەڕەتیی ئابوورییە ناوخۆیییەکانە. ئەم ھەستیارییە ژینگەییە فشار دەخاتە سەر توانای سنوورداری کەرتی گشتی بۆ خۆگونجاندن، ئەمەش وابەستەیی بە دەسپێشخەرییەکانی خۆڕاگری لەلایەن بازرگانییە ناوخۆیییەکان، جووتیاران، و کۆمەڵگە لاوازەکانەوە زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=The Office of the Chief Economist of the South Asia Region |یەکەم=The World Bank Group |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/4ec19c2d-65fd-4523-8020-338f0cb98523/content}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:باشووری ئاسیا]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lxb4eojsfbla60nebzacw585szw1vjz 0 295683 1583320 1583105 2026-05-12T12:05:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583320 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[مەقدوونیای باکوور]] خاوەنی ئابوورییەکی گواستنەوەی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لە دوای بزووتنەوەی سەربەخۆییی ساڵی ١٩٩١ەوە، ئابووری مەقدوونیا ئازاد کرا، بە سیاسەتێکی دەرەوەی زۆر گونجێنەر.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Petrovska |یەکەم=Manja |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/opinions/2025/4/8/the-crisis-in-north-macedonia-runs-deep|سەردێڕ=The crisis in North Macedonia runs deep |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> گەشەی ئابوورییەکەی لە ماوەی ساڵانی ١٩٩٠دا بە توندی ڕێگری لێ کرا دوای ئەوەی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سزای قورسی بەسەر یوگۆسلاڤیادا سەپاند و یۆنانیش بە سەربەخۆیی سزای بەسەر مەقدوونیای باکووردا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.esiweb.org/macedonias-dispute-greece |وێبگە=[[European Stability Initiative]]}}</ref><ref name="World Bank and International Financial Corporation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/macedonia,-fyr/|سەردێڕ=Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121023080905/http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/macedonia,-fyr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> ئابوورییەکە لە ڕێگەی حەواڵە و یارمەتییە بیانییەکانەوە سەقامگیر بوو، بە گەشەیەکی پۆزەتیڤ تا ساڵی ٢٠٠١. تایبەتکردنی سەرکەوتوو تێکەڵبوونی ناوچەییی لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٠دا بەرز کردەوە. مەقدوونیای باکوور لە دابینکردنی پێداویستییە سەرەکییەکانی خۆراکدا خۆبژێوە، بەڵام بۆ نزیکەی تەواوی وزە و ژێرخانی مۆدێرن وابەستەی ھاوردەکردنە.<ref name=":1"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chiriac |یەکەم=Vuk Tesija, Azem Kurtic, Xhorxhina Bami, Eleni Stamatoukou, Fjori Sinoruka, Katarina Baletic, Marian |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://balkaninsight.com/2025/04/03/balkan-countries-weigh-potential-damage-inflicted-by-trumps-tariffs/|سەردێڕ=Balkan Countries Weigh Potential Damage Inflicted by Trump’s Tariffs |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 08wsx9ipw6lvvmyrtp5y1qwk6tjjv4g 1583384 1583320 2026-05-12T16:04:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of North Macedonia}} 1583384 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[مەقدوونیای باکوور]] خاوەنی ئابوورییەکی گواستنەوەی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لە دوای بزووتنەوەی سەربەخۆییی ساڵی ١٩٩١ەوە، ئابووری مەقدوونیا ئازاد کرا، بە سیاسەتێکی دەرەوەی زۆر گونجێنەر.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Petrovska |یەکەم=Manja |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/opinions/2025/4/8/the-crisis-in-north-macedonia-runs-deep|سەردێڕ=The crisis in North Macedonia runs deep |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> گەشەی ئابوورییەکەی لە ماوەی ساڵانی ١٩٩٠دا بە توندی ڕێگری لێ کرا دوای ئەوەی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سزای قورسی بەسەر یوگۆسلاڤیادا سەپاند و یۆنانیش بە سەربەخۆیی سزای بەسەر مەقدوونیای باکووردا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.esiweb.org/macedonias-dispute-greece |وێبگە=[[European Stability Initiative]]}}</ref><ref name="World Bank and International Financial Corporation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/macedonia,-fyr/|سەردێڕ=Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121023080905/http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/macedonia,-fyr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> ئابوورییەکە لە ڕێگەی حەواڵە و یارمەتییە بیانییەکانەوە سەقامگیر بوو، بە گەشەیەکی پۆزەتیڤ تا ساڵی ٢٠٠١. تایبەتکردنی سەرکەوتوو تێکەڵبوونی ناوچەییی لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٠دا بەرز کردەوە. مەقدوونیای باکوور لە دابینکردنی پێداویستییە سەرەکییەکانی خۆراکدا خۆبژێوە، بەڵام بۆ نزیکەی تەواوی وزە و ژێرخانی مۆدێرن وابەستەی ھاوردەکردنە.<ref name=":1"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chiriac |یەکەم=Vuk Tesija, Azem Kurtic, Xhorxhina Bami, Eleni Stamatoukou, Fjori Sinoruka, Katarina Baletic, Marian |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://balkaninsight.com/2025/04/03/balkan-countries-weigh-potential-damage-inflicted-by-trumps-tariffs/|سەردێڕ=Balkan Countries Weigh Potential Damage Inflicted by Trump’s Tariffs |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of North Macedonia}} 4kfxu77ijd9btjyx7yi6vs1aw9dc983 1583439 1583384 2026-05-12T17:01:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1583439 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[مەقدوونیای باکوور]] خاوەنی ئابوورییەکی گواستنەوەی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لە دوای بزووتنەوەی سەربەخۆییی ساڵی ١٩٩١ەوە، ئابووری مەقدوونیا ئازاد کرا، بە سیاسەتێکی دەرەوەی زۆر گونجێنەر.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Petrovska |یەکەم=Manja |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/opinions/2025/4/8/the-crisis-in-north-macedonia-runs-deep|سەردێڕ=The crisis in North Macedonia runs deep |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> گەشەی ئابوورییەکەی لە ماوەی ساڵانی ١٩٩٠دا بە توندی ڕێگری لێ کرا دوای ئەوەی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سزای قورسی بەسەر یوگۆسلاڤیادا سەپاند و یۆنانیش بە سەربەخۆیی سزای بەسەر مەقدوونیای باکووردا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.esiweb.org/macedonias-dispute-greece |وێبگە=[[European Stability Initiative]]}}</ref><ref name="World Bank and International Financial Corporation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/macedonia,-fyr/|سەردێڕ=Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121023080905/http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/macedonia,-fyr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> ئابوورییەکە لە ڕێگەی حەواڵە و یارمەتییە بیانییەکانەوە سەقامگیر بوو، بە گەشەیەکی پۆزەتیڤ تا ساڵی ٢٠٠١. تایبەتکردنی سەرکەوتوو تێکەڵبوونی ناوچەییی لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٠دا بەرز کردەوە. مەقدوونیای باکوور لە دابینکردنی پێداویستییە سەرەکییەکانی خۆراکدا خۆبژێوە، بەڵام بۆ نزیکەی تەواوی وزە و ژێرخانی مۆدێرن وابەستەی ھاوردەکردنە.<ref name=":1"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chiriac |یەکەم=Vuk Tesija, Azem Kurtic, Xhorxhina Bami, Eleni Stamatoukou, Fjori Sinoruka, Katarina Baletic, Marian |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://balkaninsight.com/2025/04/03/balkan-countries-weigh-potential-damage-inflicted-by-trumps-tariffs/|سەردێڕ=Balkan Countries Weigh Potential Damage Inflicted by Trump’s Tariffs |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of North Macedonia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} bkn4kq7hhfqlglhaiiwk7k6rklx4nmv 0 295684 1583297 1583233 2026-05-12T12:01:42Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583297 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=|image=Map Aq Qoyunlu 1478-ar.png|caption=نەخشەی ئاق قۆینلوو لە ١٤٧٨ دوای وەفاتی پادشا ئووزوون حەسەن|date=١٤٦٣/٦٤–١٤٦٥|place=[[سەمسوور]]، [[ئالدووش]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=مەمالیکەکان [[خارپووت]] دەدەنە دەست [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]]|result={{flagicon image|Flag of the Aq Qoyunlu Uzun Hasan.svg|border=no}} ئاق قۆینلوو و کوردەکان سەرکەوتن|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of Ak Koyunlu.svg}} [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بێسکان (خێڵ)|کوردانی پازۆکی]]|combatant2={{flagicon image|Mameluke Flag.svg|border=no}} [[مەمالیکەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of Ak Koyunlu.svg}} [[ئووزوون حەسەن]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Ak Koyunlu.svg}} بیجەنئۆغڵوو سولەیمان{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Ak Koyunlu.svg}} ئیبراھیم ئەکابەی|commander2={{flagicon image|Mameluke Flag.svg|border=no}} پارێزگاری ئالدووش{{KIA}}|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''گەمارۆدانی ئالدووش''' ململانێیەکی سەربازی بوو لە ساڵانی ١٤٦٤ بۆ ١٤٦٥ کە ھێزەکانی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]] بە پاڵپشتیی ھێزە کوردییەکان لەژێر سەرپەرشتیی [[ئووزوون حەسەن]] قەڵای ئالدووشیان لەژێر دەستی [[مەمالیکەکان]] دەرھێنا دوای شکاندنی گەمارۆکەیان. ئەم ڕووداوە بەشێک بوو لە ململانێی دەسەڵاتی فراوانتر لە نێوان زلھێزە ناوچەیییەکان لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] و [[شام]] لە ماوەی ناوەڕاستی سەدەی پازدەھەمدا. == پێشینە == پەیوەندییەکانی نێوان [[ئووزوون حەسەن]] و قاھیرە دوای مردنی سوڵتانی مەمالیکەکان [[سەیفەددین ئیناڵ]] و ھاتنەسەرحوکمی [[سەیفەددین خۆشقەدەم]] لە ساڵی ١٤٦١ تێکچوو. سوڵتانی نوێ گومانی لە ئووزوون حەسەن دەکرد کە جەنیم ئەشرەفیی لەخۆگرتبێت، کە والییێکی یاخیبووی پێشووی [[دیمەشق]] بوو کە ھەڵاتبوو بۆ خاکی ئاق قۆیونلوو. ھەرچەندە خۆشقەدەم سەرەتا فەرمانی بە ھەڵمەتێک دا دژی ئووزوون حەسەن، بەڵام کوشتنی جانیم لە [[ڕحا]]ی ژێر دەستی ئاق قۆیونلوو دوای چەند مانگێک، وای لێکرد کە سوپاکەی بکێشێتەوە دواوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Petry|یەکەم=Carl F.|سەردێڕ=The Mamluk Sultanate|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨١١٠٧١٠٨٥٩٢|پەڕە=٤٣}}</ref> [[بێسکان (خێڵ)|کوردە بێسکانەکان (پازۆکییەکان)ی]] [[سەمسوور]]—بە تایبەت ئەوانەی لە [[ئالدووش]] بوون کە فەرماندەییی ڕێگای [[حەلەب]] بۆ [[ئەرزنگان|ئەرزنگانیان]] دەکرد،<ref name="Aydeniz">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aydeniz|یەکەم=Veysel|سەردێڕ=Akkoyunlu Kürt İlişkileri|بڵاوکەرەوە=Pak Ajans|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٤٨٠٢٠٦٧|پەڕەکان=٧٧–٧٨|زمان=tr}}</ref> پارێزگارە مەمالیکەکەی ناوچەکەیان کوشت و دەستیان بەسەر {{Interlanguage link|قەڵای ئالدووش|ku|Keleha Aldûşê}} گرت، کە بۆ ئووزوون حەسەنیان ڕادەستکرد لە ١٤٦٤.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Har-El|یەکەم=Shai|سەردێڕ=Struggle for Domination in the Middle East: The Ottoman–Mamluk War, 1485–1491|بڵاوکەرەوە=Brill|ساڵ=١٩٩٥|پەڕە=٨٢}}</ref> (ھەندێک سەرچاوە مێژووی ڕووداوەکە بۆ ساڵی ١٤٦٣ دەگەڕێننەوە).<ref name="Aydeniz"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aydın|یەکەم=Dündar|سەردێڕ=Erzurum Beylerbeyiliği ve Teşkilatı|بڵاوکەرەوە=Türk Tarih Kurumu|ساڵ=١٩٩٨|پەڕە=٣٥|زمان=tr}}</ref> == گەمارۆدانەکە == خۆشقەدەم پارێزگارێکی نوێی بۆ ئالدووش دانا، بەڵام کوردەکان نەیانھێشت. سوڵتان لەشکرێکی مەمالیکیی نارد بۆ گەمارۆدانی قەڵاکە؛ بەرخۆدانی توند بووە ھۆی زیانێکی زۆری گیانی لە ھەردوولا. کوردەکان داواکارییان لە ئووزوون حەسەن کرد، و لە ساڵی ١٤٦٥دا بەرەو باکوور ڕۆیشت و ھێزی گەمارۆدەری شکستپێھێنا و شارۆچکەکەی داگیرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|پەڕەکان=٩٢}}</ref> خۆشقەدەم بە ترس و دڵەڕاوکێ لە شکستەکە، ڕازی بوو بە ئاشتی؛ مەملوکەکان [[خارپووت]]یان ڕادەستی ئووزوون حەسەن کرد، لەکاتێکدا ئاق قۆیونلوو ئالدووشیان گەڕاندەوە بۆ پارێزگاری حەلەب. == دەرئەنجام == ئووزوون حەسەن بە ھاندانی بە ڕێککەوتنەکە، ھەڵمەتێکی دژی [[زولقەدر]]ییەکان بۆ پاراستنی خارپووت دەستپێکرد. لە ئالدووشەوە فەرماندە بیجەنئۆغڵو سولەیمان و ئیبراھیم ئەکابێی نارد، بەڵام [[مەلیک ئەرسەلان]]ی فەرمانڕەوای زولقەدرییەکان شکستی پێھێنان و ھەردووکیانی بە دیل گرت. پاشان ئووزوون حەسەن بەتەنیا خۆی ڕێپێوانێکی کرد و خارپووتی گرت و گەمارۆی [[ئەلبیستان]]ی دا و مەلیک ئەرسەلانی ناچار کرد دەستبەرداری خارپووت بێت و دیلەکان ئازاد بکات.<ref name="Aydeniz">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aydeniz|یەکەم=Veysel|سەردێڕ=Akkoyunlu Kürt İlişkileri|بڵاوکەرەوە=Pak Ajans|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٤٨٠٢٠٦٧|پەڕەکان=٧٧–٧٨|زمان=tr}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFAydeniz2012">Aydeniz, Veysel (2012). ''Akkoyunlu Kürt İlişkileri'' (in Turkish). Pak Ajans. pp. &nbsp;<span class="nowrap">77–</span>78. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9786054802067|<bdi>9786054802067</bdi>]].</cite> [[Category:CS1 Turkish-language sources (tr)]]</ref> ئەو شکستە قورسە زیانی بە شکۆمەندیی مەلیک ئەرسەلان گەیاند؛ دواتر لەو ساڵەدا لە کاتی نوێژکردن لە مزگەوتێکدا کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ocak|یەکەم=Ahmet Yaşar|سەردێڕ=Anadolu Selçukluları ve Beylikler Dönemi: Sosyal ve Siyasal Hayat|بڵاوکەرەوە=T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕە=١٩١|زمان=tr}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ}} [[پۆل:گەمارۆدانەکان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:١٤٦٤]] [[پۆل:١٤٦٥]] [[پۆل:دەیەی ١٤٦٠]] b7a4edanygpbqnjlp6u9zo5ecszhw8x 1583505 1583297 2026-05-12T20:03:48Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1583505 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=|image=Map Aq Qoyunlu 1478-ar.png|caption=نەخشەی ئاق قۆینلوو لە ١٤٧٨ دوای وەفاتی پادشا ئووزوون حەسەن|date=١٤٦٣/٦٤–١٤٦٥|place=[[سەمسوور]]، [[ئالدووش]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=مەمالیکەکان [[خارپووت]] دەدەنە دەست [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]]|result={{flagicon image|Flag of the Aq Qoyunlu Uzun Hasan.svg|border=no}} ئاق قۆینلوو و کوردەکان سەرکەوتن|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of Ak Koyunlu.svg}} [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[بێسکان (خێڵ)|کوردانی پازۆکی]]|combatant2={{flagicon image|Mameluke Flag.svg|border=no}} [[مەمالیکەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of Ak Koyunlu.svg}} [[ئووزوون حەسەن]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Ak Koyunlu.svg}} بیجەنئۆغڵوو سولەیمان{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Ak Koyunlu.svg}} ئیبراھیم ئەکابەی|commander2={{flagicon image|Mameluke Flag.svg|border=no}} پارێزگاری ئالدووش{{KIA}}|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''گەمارۆدانی ئالدووش''' ململانێیەکی سەربازی بوو لە ساڵانی ١٤٦٤ بۆ ١٤٦٥ کە ھێزەکانی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]] بە پاڵپشتیی ھێزە کوردییەکان لەژێر سەرپەرشتیی [[ئووزوون حەسەن]] قەڵای ئالدووشیان لەژێر دەستی [[مەمالیکەکان]] دەرھێنا دوای شکاندنی گەمارۆکەیان. ئەم ڕووداوە بەشێک بوو لە ململانێی دەسەڵاتی فراوانتر لە نێوان زلھێزە ناوچەیییەکان لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] و [[شام]] لە ماوەی ناوەڕاستی سەدەی پازدەھەمدا. == پێشینە == پەیوەندییەکانی نێوان [[ئووزوون حەسەن]] و قاھیرە دوای مردنی سوڵتانی مەمالیکەکان [[سەیفەددین ئیناڵ]] و ھاتنەسەرحوکمی [[سەیفەددین خۆشقەدەم]] لە ساڵی ١٤٦١ تێکچوو. سوڵتانی نوێ گومانی لە ئووزوون حەسەن دەکرد کە جەنیم ئەشرەفیی لەخۆگرتبێت، کە والییێکی یاخیبووی پێشووی [[دیمەشق]] بوو کە ھەڵاتبوو بۆ خاکی ئاق قۆیونلوو. ھەرچەندە خۆشقەدەم سەرەتا فەرمانی بە ھەڵمەتێک دا دژی ئووزوون حەسەن، بەڵام کوشتنی جانیم لە [[ڕحا]]ی ژێر دەستی ئاق قۆیونلوو دوای چەند مانگێک، وای لێکرد کە سوپاکەی بکێشێتەوە دواوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Petry|یەکەم=Carl F.|سەردێڕ=The Mamluk Sultanate|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨١١٠٧١٠٨٥٩٢|پەڕە=٤٣}}</ref> [[بێسکان (خێڵ)|کوردە بێسکانەکان (پازۆکییەکان)ی]] [[سەمسوور]]—بە تایبەت ئەوانەی لە [[ئالدووش]] بوون کە فەرماندەییی ڕێگای [[حەلەب]] بۆ [[ئەرزنگان|ئەرزنگانیان]] دەکرد،<ref name="Aydeniz">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aydeniz|یەکەم=Veysel|سەردێڕ=Akkoyunlu Kürt İlişkileri|بڵاوکەرەوە=Pak Ajans|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٤٨٠٢٠٦٧|پەڕەکان=٧٧–٧٨|زمان=tr}}</ref> پارێزگارە مەمالیکەکەی ناوچەکەیان کوشت و دەستیان بەسەر {{Interlanguage link|قەڵای ئالدووش|ku|Keleha Aldûşê}} گرت، کە بۆ ئووزوون حەسەنیان ڕادەستکرد لە ١٤٦٤.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Har-El|یەکەم=Shai|سەردێڕ=Struggle for Domination in the Middle East: The Ottoman–Mamluk War, 1485–1491|بڵاوکەرەوە=Brill|ساڵ=١٩٩٥|پەڕە=٨٢}}</ref> (ھەندێک سەرچاوە مێژووی ڕووداوەکە بۆ ساڵی ١٤٦٣ دەگەڕێننەوە).<ref name="Aydeniz"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aydın|یەکەم=Dündar|سەردێڕ=Erzurum Beylerbeyiliği ve Teşkilatı|بڵاوکەرەوە=Türk Tarih Kurumu|ساڵ=١٩٩٨|پەڕە=٣٥|زمان=tr}}</ref> == گەمارۆدانەکە == خۆشقەدەم پارێزگارێکی نوێی بۆ ئالدووش دانا، بەڵام کوردەکان نەیانھێشت. سوڵتان لەشکرێکی مەمالیکیی نارد بۆ گەمارۆدانی قەڵاکە؛ بەرخۆدانی توند بووە ھۆی زیانێکی زۆری گیانی لە ھەردوولا. کوردەکان داواکارییان لە ئووزوون حەسەن کرد، و لە ساڵی ١٤٦٥دا بەرەو باکوور ڕۆیشت و ھێزی گەمارۆدەری شکستپێھێنا و شارۆچکەکەی داگیرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|پەڕەکان=٩٢}}</ref> خۆشقەدەم بە ترس و دڵەڕاوکێ لە شکستەکە، ڕازی بوو بە ئاشتی؛ مەملوکەکان [[خارپووت]]یان ڕادەستی ئووزوون حەسەن کرد، لەکاتێکدا ئاق قۆیونلوو ئالدووشیان گەڕاندەوە بۆ پارێزگاری حەلەب. == دەرئەنجام == ئووزوون حەسەن بە ھاندانی بە ڕێککەوتنەکە، ھەڵمەتێکی دژی [[زولقەدر]]ییەکان بۆ پاراستنی خارپووت دەستپێکرد. لە ئالدووشەوە فەرماندە بیجەنئۆغڵو سولەیمان و ئیبراھیم ئەکابێی نارد، بەڵام [[مەلیک ئەرسەلان]]ی فەرمانڕەوای زولقەدرییەکان شکستی پێھێنان و ھەردووکیانی بە دیل گرت. پاشان ئووزوون حەسەن بەتەنیا خۆی ڕێپێوانێکی کرد و خارپووتی گرت و گەمارۆی [[ئەلبیستان]]ی دا و مەلیک ئەرسەلانی ناچار کرد دەستبەرداری خارپووت بێت و دیلەکان ئازاد بکات.<ref name="Aydeniz">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aydeniz|یەکەم=Veysel|سەردێڕ=Akkoyunlu Kürt İlişkileri|بڵاوکەرەوە=Pak Ajans|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٤٨٠٢٠٦٧|پەڕەکان=٧٧–٧٨|زمان=tr}}<cite class="citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFAydeniz2012">Aydeniz, Veysel (2012). ''Akkoyunlu Kürt İlişkileri'' (in Turkish). Pak Ajans. pp. &nbsp;<span class="nowrap">77–</span>78. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9786054802067|<bdi>9786054802067</bdi>]].</cite> [[Category:CS1 Turkish-language sources (tr)]]</ref> ئەو شکستە قورسە زیانی بە شکۆمەندیی مەلیک ئەرسەلان گەیاند؛ دواتر لەو ساڵەدا لە کاتی نوێژکردن لە مزگەوتێکدا کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ocak|یەکەم=Ahmet Yaşar|سەردێڕ=Anadolu Selçukluları ve Beylikler Dönemi: Sosyal ve Siyasal Hayat|بڵاوکەرەوە=T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕە=١٩١|زمان=tr}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ}} [[پۆل:گەمارۆدانەکان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:١٤٦٤]] [[پۆل:١٤٦٥]] [[پۆل:دەیەی ١٤٦٠]] m965yywliac5wuzbizczhc8e869yl0v 0 295687 1583298 1583232 2026-05-12T12:01:52Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583298 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=ئووزوون حەسەن{{ھن}}<small>حەسەنە درێژ</small>{{ھن}}ئەبوولنەسڕ{{ھن}}<small>باوکی سەرکەوتن</small>|title=''پادشای ئێران''<ref>H.R. Roemer, "The Safavid Period", in ''Cambridge History of Iran'', Vol. VI, Cambridge University Press 1986, p. 339: "Further evidence of a desire to follow in the line of Turkmen rulers is Ismail's assumption of the title 'Padishah-i-Iran', previously held by Uzun Hasan."</ref>|image=File:Uzun Hasan on horse, 1460s–1470s, Aq Qoyunlu ruler Uzun Hasa hunting (detail).jpg|image_size=170px|caption=ئووزوون حەسەن لەسەر ئەسپەکەی، ١٤٦٠کان–١٤٧٠<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Robinson |یەکەم١=Basil William |سەردێڕ=Studies in Persian Art |ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Pindar Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٩٠٧١٣٢-٤٣-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Th7WAAAAMAAJ&pg=PA20 |پەڕە=٢٠|زمان=en |وتەگێڕانەوە=No other prince of the time can be credibly associated with this work, and the galloping bearded prince in the center of the composition, we may be permitted to recognize a contemporary portrait of the founder of the White Sheep Turkman power. Uzun Hasan.}}</ref>|succession=[[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئاق قۆینلوو|سوڵتانی ئاق قۆینلوو]]|reign=پایزی ١٤٥٢<ref>{{cite encyclopedia|title=Encyclopaedia Iranica|volume=2|page=165|publisher=Routledge & Kegan Paul|author=Ehsan Yar-Shater|year=1982|quote=Uzun Ḥasan successfully resumed the war with the Qara Qoyunlū and in the autumn of 856/1452 seized Āmed in a bloodless coup while Jahāngīr was away on a military expedition in Kurdistan.}}</ref> – ٦ی کانوونی دووەمی ١٤٧٨|coronation=|full name=أوزون حسن إبن علی إبن قرایولوڬ عثمان|predecessor=[[جەھانگیری ئاق قۆینلوو|جەھانگیر]]|successor=[[سوڵتان خەلیل]]|queen=|spouse=سەلجووق شاھ بەگم{{ھن}}جان خاتوون{{ھن}}تارجیل خاتوون{{ھن}}دەسپینە خاتوون|issue=[[ئوغورلوو محەممەد]]{{ھن}}[[سوڵتان خەلیل]]{{ھن}}[[یەعقووبی ئاق قۆینلوو|یەعقووب بەگ]]{{ھن}}[[مەقسوودی کوڕی ئووزوون حەسەن|مەقسوود بەگ]]{{ھن}}یووسف بەگ{{ھن}}مەسیح بەگ{{ھن}}زەگنەل بەگ{{ھن}}ئالامشاھ حەلیمە خاتوون<ref>Called ''Martha'' by Christian sources</ref>{{ھن}}خانم خاتوون{{ھن}} شاھبەگ خاتوون{{ھن}}و دوو کچی تر|royal house=|dynasty=[[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئاق قۆینلوو|ئاق قۆینلوو]]|father=[[عەلی بەگ (ئاق قۆینلوو)|عەلی بەگ]]|mother=[[سارا خاتوون]]|birth_date=شوبات یان ئازاری ١٤٢٥<ref name=faruk>{{TDV İslâm Ansiklopedisi|title=UZUN HASAN (ö. 882/1478) Akkoyunlu hükümdarı (1452–1478).|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/uzun-hasan|author=Faruk Sümer}}</ref>|birth_place=[[دیاربەکر]]<ref>Kia, Mehrdad. [https://books.google.com/books?id=UgUmDwAAQBAJ&pg=PA165 The Ottoman Empire: A Historical Encyclopedia &#91;2 Volumes&#93;.] ABC-CLIO, 2017.</ref>|death_date=٦ی کانوونی دووەمی ١٤٧٨ (٥٢ ساڵ ژیا)|death_place=|burial_date=|burial_place=|religion=[[سوننە|ئیسلامی سوننە]]|signature_type=[[توغرا]]|signature=Uzun hasan tughra.png}} '''ئووزوون حەسەن''' یان '''ئوزون حەسەن''' کە بە واتای «'''حەسەنە درێژ'''» دێت ({{Lang|fa|اوزون حسن}}؛ لە شوبات یان ئازاری ١٤٢٥ەوە تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٤٧٨ حوکمی کردووە) ناوی تەواوی شێوازە عەرەبییەکەی بریتییە لە '''ئووزوون حەسەن کوڕی عەلی کوڕی قەرەیۆلووک عوسمان''' (أوزون حسن إبن علی إبن قرایولوڬ عثمان) ناسراویشە بە ئەبوولنەصر (أبو ٱلنصر) واتا «باوکی سەرکەوتن». فەرمانڕەوای دەوڵەتی تورکمانیی<ref>V. Minorsky.</ref> [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]] بووە و بە گشتی بە بەھێزترین فەرمانڕەوای ئەو دەوڵەتە دادەنرێت.<ref>V. Minorsky, [https://www.jstor.org/stable/609589 "The Aq-qoyunlu and Land Reforms (Turkmenica, 11)"], ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies'', '''17''' (1955), pp. 449–462: "There still remain many interesting and important problems connected with the emergence in the 14th century of the Turkman federations of the Qara-qoyunlu (780–874/1378–1469) and Aq-qoyunlu (780–908/1378–1502). The roots of the Persian Risorgimento under the Safavids (1502–1722) go deep into this preparatory period."</ref> حەسەن لە ھۆزی بەیەندوور بووە، و لە نێوان ساڵانی ١٤٥٢ بۆ ١٤٧٨ حوکمڕانیی کردووە، سەرۆکایەتیی لووتکەی خاکە کۆنفیدڕاڵییەکەی کردووە، کاتێک بەشێک یان ھەموو [[عێراق]]، [[تورکیا]]، [[ئازەربایجان]]، [[ئێران]]، [[باشووری قەوقاز]] و [[سووریا]]ی ئێستای لەخۆگرتبوو. ئووزوون حەسەن دەسەڵاتی ئاق قۆینلووی لە سەرانسەری ئێران، عێراق، ئازەربایجان و ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵدا فراوانتر کرد، بە شکستپێھێنانی قەرە قۆینلوو و ڕکابەرەکانی دیکەی لە ناوچەکە. ئیدارەکەی بەھێزتر کرد و پەیوەندیی بازرگانی و دیپلۆماسیی لەگەڵ زلھێزەکانی دراوسێ و دەوڵەتانی ئەورووپا بە تایبەت دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بەرەوپێش برد. سەردەمی حوکمڕانیی ئەو بووە ھۆی سەرھەڵدانی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]] وەک ھێزێکی سیاسیی گەورە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا، ھەرچەندە شکستەکەی لەلایەن [[محەممەدی دووەم]] (سوڵتان محەممەد فاتیح) لە شەڕی ئۆتلوکبێلدا، فراوانبوونی زیاتری حەسەنی بۆ [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] سنووردار کرد. [[پەڕگە:Flag of the Aq Qoyunlu Uzun Hasan.svg|ناوەڕاست|وێنۆک|236x236پیکسڵ|ئاڵای ئووزوون حەسەن]] ھەروەھا ئووزوون حەسەن لە [[ڕۆژھەڵاتی ئێران]] ھەڵمەتی دژ بە تەیموورییەکان ئەنجامدا و شەڕی بەگلیک و میرنشینی جۆراوجۆری لە ئەنادۆڵ و شانشینی جۆرجیا کرد بۆ فراوانکردن و بەئاسایشکردنی خاکەکانی. لەسەر کاریگەریی لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]]، شەڕی دووبارەی لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ئەنجامدا و پشتیوانیی لە ھاوپەیمانە دژە عوسمانییەکانی لەگەڵ زلھێزەکانی ئەورووپای وەک [[کۆماری ڤێنیز|ڤێنیز]] کرد. ھەڵمەتە سەربازییەکانی کاریگەریی ئاق قۆینلوویان لە سەرانسەری ناوچەکەدا زۆر زیاد کرد. ھەروەھا [[گەمارۆدانی ئالدووش|پێکدادانەکانیشی]] لەگەڵ دەوڵەتی [[مەمالیکەکان]] بە یارمەتیی کورد و بەسەردادانی زولقەدرییەکانیش جێگای ئاماژەیە. [[پەڕگە:Map Aq Qoyunlu 1478-ar.png|ناوەڕاست|وێنۆک|328x328پیکسڵ|نەخشەی دەوڵەتی ئاق قۆینلوو لە ١٤٧٨، لەو ساڵەی کە ئووزوون حەسەن کۆچی دواییی کرد، کە ئەو دەوڵەتەی دوای خۆی جێھێشت.]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.bookrags.com/ebooks/10803/139.html A General History and Collection of Voyages and Travels – Volume 02 eBook] == زیاتر بخوێنەوە == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Melvin-Koushki |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=The Delicate Art of Aggression: Uzun Hasan's ''Fathnama'' to Qaytbay of 1469 |journal=Iranian Studies |بەرگ=٤٤|issue=2 |پەڕەکان=١٩٣–٢١٤|doi=10.1080/00210862.2011.541688 |s2cid=162248528}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:ھەگمەتانە]] [[پۆل:مردووانی ١٤٧٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٢٥]] [[پۆل:پاشاکان]] 9c9oyq2ax4z8qhy1eo94jne9174egtk 1583393 1583298 2026-05-12T16:05:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Uzun Hassan}} 1583393 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=ئووزوون حەسەن{{ھن}}<small>حەسەنە درێژ</small>{{ھن}}ئەبوولنەسڕ{{ھن}}<small>باوکی سەرکەوتن</small>|title=''پادشای ئێران''<ref>H.R. Roemer, "The Safavid Period", in ''Cambridge History of Iran'', Vol. VI, Cambridge University Press 1986, p. 339: "Further evidence of a desire to follow in the line of Turkmen rulers is Ismail's assumption of the title 'Padishah-i-Iran', previously held by Uzun Hasan."</ref>|image=File:Uzun Hasan on horse, 1460s–1470s, Aq Qoyunlu ruler Uzun Hasa hunting (detail).jpg|image_size=170px|caption=ئووزوون حەسەن لەسەر ئەسپەکەی، ١٤٦٠کان–١٤٧٠<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Robinson |یەکەم١=Basil William |سەردێڕ=Studies in Persian Art |ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Pindar Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٩٠٧١٣٢-٤٣-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Th7WAAAAMAAJ&pg=PA20 |پەڕە=٢٠|زمان=en |وتەگێڕانەوە=No other prince of the time can be credibly associated with this work, and the galloping bearded prince in the center of the composition, we may be permitted to recognize a contemporary portrait of the founder of the White Sheep Turkman power. Uzun Hasan.}}</ref>|succession=[[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئاق قۆینلوو|سوڵتانی ئاق قۆینلوو]]|reign=پایزی ١٤٥٢<ref>{{cite encyclopedia|title=Encyclopaedia Iranica|volume=2|page=165|publisher=Routledge & Kegan Paul|author=Ehsan Yar-Shater|year=1982|quote=Uzun Ḥasan successfully resumed the war with the Qara Qoyunlū and in the autumn of 856/1452 seized Āmed in a bloodless coup while Jahāngīr was away on a military expedition in Kurdistan.}}</ref> – ٦ی کانوونی دووەمی ١٤٧٨|coronation=|full name=أوزون حسن إبن علی إبن قرایولوڬ عثمان|predecessor=[[جەھانگیری ئاق قۆینلوو|جەھانگیر]]|successor=[[سوڵتان خەلیل]]|queen=|spouse=سەلجووق شاھ بەگم{{ھن}}جان خاتوون{{ھن}}تارجیل خاتوون{{ھن}}دەسپینە خاتوون|issue=[[ئوغورلوو محەممەد]]{{ھن}}[[سوڵتان خەلیل]]{{ھن}}[[یەعقووبی ئاق قۆینلوو|یەعقووب بەگ]]{{ھن}}[[مەقسوودی کوڕی ئووزوون حەسەن|مەقسوود بەگ]]{{ھن}}یووسف بەگ{{ھن}}مەسیح بەگ{{ھن}}زەگنەل بەگ{{ھن}}ئالامشاھ حەلیمە خاتوون<ref>Called ''Martha'' by Christian sources</ref>{{ھن}}خانم خاتوون{{ھن}} شاھبەگ خاتوون{{ھن}}و دوو کچی تر|royal house=|dynasty=[[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئاق قۆینلوو|ئاق قۆینلوو]]|father=[[عەلی بەگ (ئاق قۆینلوو)|عەلی بەگ]]|mother=[[سارا خاتوون]]|birth_date=شوبات یان ئازاری ١٤٢٥<ref name=faruk>{{TDV İslâm Ansiklopedisi|title=UZUN HASAN (ö. 882/1478) Akkoyunlu hükümdarı (1452–1478).|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/uzun-hasan|author=Faruk Sümer}}</ref>|birth_place=[[دیاربەکر]]<ref>Kia, Mehrdad. [https://books.google.com/books?id=UgUmDwAAQBAJ&pg=PA165 The Ottoman Empire: A Historical Encyclopedia &#91;2 Volumes&#93;.] ABC-CLIO, 2017.</ref>|death_date=٦ی کانوونی دووەمی ١٤٧٨ (٥٢ ساڵ ژیا)|death_place=|burial_date=|burial_place=|religion=[[سوننە|ئیسلامی سوننە]]|signature_type=[[توغرا]]|signature=Uzun hasan tughra.png}} '''ئووزوون حەسەن''' یان '''ئوزون حەسەن''' کە بە واتای «'''حەسەنە درێژ'''» دێت ({{Lang|fa|اوزون حسن}}؛ لە شوبات یان ئازاری ١٤٢٥ەوە تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٤٧٨ حوکمی کردووە) ناوی تەواوی شێوازە عەرەبییەکەی بریتییە لە '''ئووزوون حەسەن کوڕی عەلی کوڕی قەرەیۆلووک عوسمان''' (أوزون حسن إبن علی إبن قرایولوڬ عثمان) ناسراویشە بە ئەبوولنەصر (أبو ٱلنصر) واتا «باوکی سەرکەوتن». فەرمانڕەوای دەوڵەتی تورکمانیی<ref>V. Minorsky.</ref> [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]] بووە و بە گشتی بە بەھێزترین فەرمانڕەوای ئەو دەوڵەتە دادەنرێت.<ref>V. Minorsky, [https://www.jstor.org/stable/609589 "The Aq-qoyunlu and Land Reforms (Turkmenica, 11)"], ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies'', '''17''' (1955), pp. 449–462: "There still remain many interesting and important problems connected with the emergence in the 14th century of the Turkman federations of the Qara-qoyunlu (780–874/1378–1469) and Aq-qoyunlu (780–908/1378–1502). The roots of the Persian Risorgimento under the Safavids (1502–1722) go deep into this preparatory period."</ref> حەسەن لە ھۆزی بەیەندوور بووە، و لە نێوان ساڵانی ١٤٥٢ بۆ ١٤٧٨ حوکمڕانیی کردووە، سەرۆکایەتیی لووتکەی خاکە کۆنفیدڕاڵییەکەی کردووە، کاتێک بەشێک یان ھەموو [[عێراق]]، [[تورکیا]]، [[ئازەربایجان]]، [[ئێران]]، [[باشووری قەوقاز]] و [[سووریا]]ی ئێستای لەخۆگرتبوو. ئووزوون حەسەن دەسەڵاتی ئاق قۆینلووی لە سەرانسەری ئێران، عێراق، ئازەربایجان و ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵدا فراوانتر کرد، بە شکستپێھێنانی قەرە قۆینلوو و ڕکابەرەکانی دیکەی لە ناوچەکە. ئیدارەکەی بەھێزتر کرد و پەیوەندیی بازرگانی و دیپلۆماسیی لەگەڵ زلھێزەکانی دراوسێ و دەوڵەتانی ئەورووپا بە تایبەت دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بەرەوپێش برد. سەردەمی حوکمڕانیی ئەو بووە ھۆی سەرھەڵدانی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلوو]] وەک ھێزێکی سیاسیی گەورە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا، ھەرچەندە شکستەکەی لەلایەن [[محەممەدی دووەم]] (سوڵتان محەممەد فاتیح) لە شەڕی ئۆتلوکبێلدا، فراوانبوونی زیاتری حەسەنی بۆ [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] سنووردار کرد. [[پەڕگە:Flag of the Aq Qoyunlu Uzun Hasan.svg|ناوەڕاست|وێنۆک|236x236پیکسڵ|ئاڵای ئووزوون حەسەن]] ھەروەھا ئووزوون حەسەن لە [[ڕۆژھەڵاتی ئێران]] ھەڵمەتی دژ بە تەیموورییەکان ئەنجامدا و شەڕی بەگلیک و میرنشینی جۆراوجۆری لە ئەنادۆڵ و شانشینی جۆرجیا کرد بۆ فراوانکردن و بەئاسایشکردنی خاکەکانی. لەسەر کاریگەریی لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]]، شەڕی دووبارەی لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ئەنجامدا و پشتیوانیی لە ھاوپەیمانە دژە عوسمانییەکانی لەگەڵ زلھێزەکانی ئەورووپای وەک [[کۆماری ڤێنیز|ڤێنیز]] کرد. ھەڵمەتە سەربازییەکانی کاریگەریی ئاق قۆینلوویان لە سەرانسەری ناوچەکەدا زۆر زیاد کرد. ھەروەھا [[گەمارۆدانی ئالدووش|پێکدادانەکانیشی]] لەگەڵ دەوڵەتی [[مەمالیکەکان]] بە یارمەتیی کورد و بەسەردادانی زولقەدرییەکانیش جێگای ئاماژەیە. [[پەڕگە:Map Aq Qoyunlu 1478-ar.png|ناوەڕاست|وێنۆک|328x328پیکسڵ|نەخشەی دەوڵەتی ئاق قۆینلوو لە ١٤٧٨، لەو ساڵەی کە ئووزوون حەسەن کۆچی دواییی کرد، کە ئەو دەوڵەتەی دوای خۆی جێھێشت.]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.bookrags.com/ebooks/10803/139.html A General History and Collection of Voyages and Travels – Volume 02 eBook] == زیاتر بخوێنەوە == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Melvin-Koushki |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=The Delicate Art of Aggression: Uzun Hasan's ''Fathnama'' to Qaytbay of 1469 |journal=Iranian Studies |بەرگ=٤٤|issue=2 |پەڕەکان=١٩٣–٢١٤|doi=10.1080/00210862.2011.541688 |s2cid=162248528}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{پۆلی کۆمنز|Uzun Hassan}} [[پۆل:ھەگمەتانە]] [[پۆل:مردووانی ١٤٧٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٢٥]] [[پۆل:پاشاکان]] f5nmbg18le7tvwx76v98x75l0lfqs1k 0 295689 1583301 1583220 2026-05-12T12:02:22Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583301 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|میرنشینی پازۆکی}} [[پەڕگە:Nexşeya Mîrîtiya Pazukî.svg|وێنۆک|304x304پیکسڵ|نەخشەی [[میرنشینی پازۆکی]]]] '''پازۆکی''' یان '''پازووکی''' یان '''بێسکان''' یان '''بێزکان''' ({{بە کرمانجی سەروو|Bêskan}}) (یان '''Pazuki''' لە سەرچاوە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەکاندا]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|سەردێڕ=The Kurdish National Movement: Its Origins and Development|بڵاوکەرەوە=Syracuse University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨٠٨١٥٦٣٠٩٣٧|زنجیرە=Contemporary Issues in the Middle East}}</ref>{{Rp|19}}) ھۆزێکی کوردە کە ئەندامەکانی لە ناوچە جیاجیاکانی [[کوردستان]] و ھەروەھا لە [[تاران]] و دەوروبەری ئێران دەژین. ئەم ھۆزە لە کتێبی مێژووییی کوردی سەدەی ١٦ ''[[شەرەفنامە|شەڕەفنامە]]'' لە نووسینی [[شەرەفخانی بدلیسی|شەرەفخانی بەدلیسی]] باس کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Han|یەکەم=Şeref|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YHMKAQAAIAAJ&q=pazuk%C3%AE|سەردێڕ=Serename|بڵاوکەرەوە=Ant|ساڵ=١٩٧٥}}</ref>{{Rp|420-422}} ھەندێک جۆری ناوی پازۆکی ھەیە و بە ناوە جۆراوجۆرەکان ناسراون، وەک ''بازکی''، ''بۆزووکان''، ''بازووکان'' و ھتد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://iletisim.com.tr/kitap/dersim/9309|سەردێڕ=Dersim - Gürdal Aksoy|زمان=tr}}</ref> پازۆکی لە بنەڕەتدا کۆنفیدراسیۆنێکی خێڵەکی بووە وەک کوردانی ڕۆژەکی. ھەندێک لقیان بە [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] قسە دەکەن و ئەوانی تریش بە [[زازاکی]] قسە دەکەن. == بنەچەی ناوی پازۆکی == سەبارەت بە بنەچەی ناوی پازۆکی دوو پێشنیار ھەیە. یەکەمیان لەلایەن گارنیک ئاساتریانەوە کە پێی وایە لە زاراوەی ڕوەکی ئەرمەنییەوە ھاتووە ''pazuk'' کە بە واتای چەوەندەر دێت. ھەندێک ناوی خێڵەکیی کوردی نیشاندەدات کە لە زاراوەی ڕوەکییەوە سەرچاوەیان گرتووە، وەک ''زلی،'' ''سپکی،'' ''ماندکی'' و ''پیڤازی''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Garnik |یەکەم=Asatrian |ڕێکەوت=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.kavehfarrokh.com/wp-content/uploads/2009/11/prolegomena-to-the-study-of-the-kurds.pdf |وێبگە=www.kavehfarrokh.com |پەڕە=٤٠}}</ref> بەڵام بەپێی لێکۆڵینەوەیەکی ئەم دوایییە، ئەگەرێکی دیکە لەسەر وشەڕەتناسییەکەی ھەیە. لەلایەن ئاکسۆیەوە پێشنیار کراوە کە ڕەنگە ''پازووک'' پەیوەست بێت بە وشەیەکی ترەوە، ''بازووک،'' کە ناوی ئەرمەنییە بۆ پۆلی ئەستێرەکانی [[بۆڵی پێروو]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Aksoy |یەکەم=Gürdal |سەردێڕ=Bir Kürt Aşiretinin Uzak Geçmişi Hakkında Varsayımsal Sorular: PAZUKÎLER ve İSKİTLER (2016) |ناونیشان=https://www.academia.edu/27635023/Bir_K%C3%BCrt_A%C5%9Firetinin_Uzak_Ge%C3%A7mi%C5%9Fi_Hakk%C4%B1nda_Varsay%C4%B1msal_Sorular_PAZUK%C3%8ELER_ve_%C4%B0SK%C4%B0TLER_2016_}}</ref> ئاماژەی ئەو بۆ نەریتێکی بۆزووکانە (لە پازووکانەوە) کە [[مارک سایکس]] لە وتارەکەیدا بە ناوی «''ھۆزە کوردەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی»'' (١٩٠٨) باسی کردووە. سایکس دەنووسێت کە «''نەریتی ئەوان ئەوەیە کە پێشتر شمشێرێکیان دەپەرست کە بە زەوی و مانگ و ئەستێرەکاندا فڕێدرابوو، و لەژێر دەسەڵاتی پاشایەکی مەسیحی بە ناوی تاڤیت دەژیا کە لە قەڵای بۆسۆ نیشتەجێبوو»''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=M.|یەکەم=Skyes|ناونیشان=http://intersci.ss.uci.edu/wiki/eBooks/Articles/1908%20Kurdish%20Tribes%20Sykes.pdf|سەردێڕ=The Kurdish Tribes of Ottoman Empire|بڵاوکەرەوە=JRAIGBI|ساڵ=١٩٠٨|edition=Vol 38|پەڕەکان=٤٦٥}}</ref> ئاکسۆی پێی وایە کە دەکرێت ھەندێک بەردەوامیی کولتووری لە نێوان جیھانی [[سەکاکان|سەکایی]] و پازۆکیدا بدۆزرێتەوە، لەوانەیە لەلایەن خێڵی ئەرمەنیی ڕەسەنی پازووکییەکانەوە بێت یان ڕاستەوخۆ لەلایەن خێڵ(ەکان)ی کوردەوە.<ref>for more information, see Aksoy, ''Bir Kürt Aşiretinin Uzak Geçmişi Hakkında Varsayımsal Sorular: PAZUKÎLER ve İSKİTLER''</ref> == ناوی شوێنەکان == [[پەڕگە:Kurdistan and the Kurdish tribes.jpg|چەپ|بێچوارچێوە|285x285پیکسڵ]] ھەندێک ناوی شوێن لە کوردستانی تورکیادا ھەن کە ئاماژە بە پازۆکییەکان دەکەن. بۆ نموونە بێسکان (ئەرزڕۆم) " ''Bozik Ușağı köyü'' " ([[پلوور]])، "''Bazikân''" (Varto) ,"''Bazikân'' " ([[قابلجەوز]])، "''Bazikî''" ([[ڕحا]]، Yaylak), " ''Bozik'' " ([[ڕحا]])، " ''Bazük''" ([[سەمسوور]]) و ھتد.<ref>Aksoy, "''Dersim: Alevilik, Ermenilik, Kürtlük''", İstanbul, 2016.</ref> == تاکی دیار == بەناوبانگترین کەس کە لە بنەڕەتدا سەر بە ھۆزی پازۆکییە، سەرۆکی پێشووی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە)یە، [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fikret |یەکەم=Yaşar |ناونیشان=http://kurdistan-post.eu/tr/kurdistan/kurdistan-tarihinde-pazuki-asireti-ve-ocalan |وێبگە=www.kurdistan-post.eu}}</ref> == خوێندنەوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=eh0XAQAAIAAJ|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|بڵاوکەرەوە=University of Utah Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠٨٧٤٨٠٥٦٥٩|edition=Revised and Expanded|بەستەری نووسەر=John E. Woods (historian)}} == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی پازۆکی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|جوگرافیا|کوردستان|زمان|ئێران|تورکیا}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی کورد]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئاسیا]] [[پۆل:خێڵەکان]] [[پۆل:ھۆزە کوردەکانی کۆن]] quylbaymsmo3515zclznorq4kj8lebv 0 295693 1583442 1583240 2026-05-12T17:02:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1583442 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٥''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ھالۆی ٢٠٢٥''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٩ی نیسان تا ٥ی ئایاری ٢٠٢٥ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، کە ٤٩یەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر لەو شوێنەدا ئەنجام درا. لەلایەن وۆرڵد سنووکەر توورەوە ڕێکخرابوو و بۆ یەکەمجار لەلایەن کۆمپانیای تەکنەلۆژیای ھالۆ سێرڤیس سۆلووشنس سپۆنسەر کرا، پاڵەوانێتییەکە ١٨یەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی ٢٠٢٤–٢٥ بوو. لە ناوخۆدا لەلایەن بی بی سی سپۆرت، لە ئەورووپا لەلایەن یوورۆسپۆرت، و لە شوێنەکانی تری جیھان لەلایەن دەبلیوو ئێس تی پلەی و پەخشکەرانی دیکەوە پەخشکرا. براوەکە ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] s4384cj1fesvj3u9z3p7stt9nobmi0n 1583488 1583442 2026-05-12T20:01:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583488 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٥''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ھالۆی ٢٠٢٥''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٩ی نیسان تا ٥ی ئایاری ٢٠٢٥ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، کە ٤٩یەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر لەو شوێنەدا ئەنجام درا. لەلایەن وۆرڵد سنووکەر توورەوە ڕێکخرابوو و بۆ یەکەمجار لەلایەن کۆمپانیای تەکنەلۆژیای ھالۆ سێرڤیس سۆلووشنس سپۆنسەر کرا، پاڵەوانێتییەکە ١٨یەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی ٢٠٢٤–٢٥ بوو. لە ناوخۆدا لەلایەن بی بی سی سپۆرت، لە ئەورووپا لەلایەن یوورۆسپۆرت، و لە شوێنەکانی تری جیھان لەلایەن دەبلیوو ئێس تی پلەی و پەخشکەرانی دیکەوە پەخشکرا. براوەکە ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 5oayrwwqj3gxzrupk7xdh59jnrv740q 0 295694 1583443 1583239 2026-05-12T17:02:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1583443 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٤''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری کازۆی ٢٠٢٤''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو. لەلایەن وۆرڵد سنووکەر توورەوە ڕێکخرابوو، ١٧یەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی ٢٠٢٣–٢٤ بوو، و بۆ دووەم جار لەلایەن کازۆوە سپۆنسەر کرا. لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، پاڵەوانێتییەکە ٤٨ەمین پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری یەک لە دوای یەک بوو کە لەو شوێنەدا ئەنجام بدرێت، کە لە ساڵی ١٩٧٧ەوە ساڵانە تێیدا بەڕێوە دەچێت. قۆناغەکانی پاڵاوتن لە ٨ تا ١٧ی نیسان لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی، ھەر لە شێفیڵد ئەنجام دران. چالاکییەکە لە ناوخۆدا لە شانشینی یەکگرتوو لەلایەن [[بی بی سی]]، یوورۆسپۆرت و دیسکۆڤەری پڵەس، و لەلایەن چەندین پەخشکەری تری جیھانەوە پەخشکرا. براوەکە ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت. کایرێن ویڵسۆن چالاکییەکەی بردەوە، بە شکستپێھێنانی جاک جۆنزی پاڵێوراو بە ئەنجامی ١٨–١٤ لە یاریی کۆتاییدا بۆ ئەوەی ببێتە ٢٨ەمین پاڵەوانی جیھانیی سنووکەر. پاڵەوانی بەرگریکار، لوکا بریسێل، کە لە یاریی کۆتاییی ٢٠٢٣دا لە مارک سێلبی بردبووەوە بۆ یەکەم نازناوی جیھانیی خۆی، لە قۆناغی یەکەمدا بە دەیڤید گیلبێرت دۆڕا و بوو بە ١٩ەمین یاریزان کە ئەزموونی ئەوەی پێی دەوترێت "نەفرەتی کرووسیبڵ" بکات. ٦٣ سەدەی برەیک لە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکەدا تۆمارکران، لەگەڵ ١٢٢ی تریش لە قۆناغەکانی پاڵاوتندا. نۆپۆن سینگخام ماکسیمەم برەیکێکی لە قۆناغی سێیەمی پاڵاوتندا تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nvkfe240f6e4dxdirq67m9pt86kl2s9 1583487 1583443 2026-05-12T20:00:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583487 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٤''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری کازۆی ٢٠٢٤''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو. لەلایەن وۆرڵد سنووکەر توورەوە ڕێکخرابوو، ١٧یەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی ٢٠٢٣–٢٤ بوو، و بۆ دووەم جار لەلایەن کازۆوە سپۆنسەر کرا. لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، پاڵەوانێتییەکە ٤٨ەمین پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری یەک لە دوای یەک بوو کە لەو شوێنەدا ئەنجام بدرێت، کە لە ساڵی ١٩٧٧ەوە ساڵانە تێیدا بەڕێوە دەچێت. قۆناغەکانی پاڵاوتن لە ٨ تا ١٧ی نیسان لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی، ھەر لە شێفیڵد ئەنجام دران. چالاکییەکە لە ناوخۆدا لە شانشینی یەکگرتوو لەلایەن [[بی بی سی]]، یوورۆسپۆرت و دیسکۆڤەری پڵەس، و لەلایەن چەندین پەخشکەری تری جیھانەوە پەخشکرا. براوەکە ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت. کایرێن ویڵسۆن چالاکییەکەی بردەوە، بە شکستپێھێنانی جاک جۆنزی پاڵێوراو بە ئەنجامی ١٨–١٤ لە یاریی کۆتاییدا بۆ ئەوەی ببێتە ٢٨ەمین پاڵەوانی جیھانیی سنووکەر. پاڵەوانی بەرگریکار، لوکا بریسێل، کە لە یاریی کۆتاییی ٢٠٢٣دا لە مارک سێلبی بردبووەوە بۆ یەکەم نازناوی جیھانیی خۆی، لە قۆناغی یەکەمدا بە دەیڤید گیلبێرت دۆڕا و بوو بە ١٩ەمین یاریزان کە ئەزموونی ئەوەی پێی دەوترێت "نەفرەتی کرووسیبڵ" بکات. ٦٣ سەدەی برەیک لە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکەدا تۆمارکران، لەگەڵ ١٢٢ی تریش لە قۆناغەکانی پاڵاوتندا. نۆپۆن سینگخام ماکسیمەم برەیکێکی لە قۆناغی سێیەمی پاڵاوتندا تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 60nobq63xui2e8l0sw6nchsx95agyfi 0 295695 1583513 1583241 2026-05-12T20:05:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583513 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٣''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری کازۆی ٢٠٢٣''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٥ی نیسان تا ١ی ئایاری ٢٠٢٣ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، کە ٤٧ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر لەو شوێنەدا ئەنجام درا. قۆناغەکانی پاڵاوتن لە ٣ تا ١٢ی نیسانی ٢٠٢٣ لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی لە شێفیڵد بەڕێوەچوون. ١٥یەمین و کۆتا پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٢٢–٢٣ بوو، کە لەلایەن وۆرڵد سنووکەر توورەوە ڕێکخرابوو و بۆ یەکەمجار لەلایەن فرۆشیاری ئۆتۆمبێلی کازۆوە سپۆنسەر کرا. لە شانشینی یەکگرتوو لەلایەن [[بی بی سی]]، لە ئەورووپا لەلایەن یوورۆسپۆرت، و لە شوێنەکانی تری جیھان لەلایەن ماچڕووم سپۆرت و پەخشکەرانی دیکەوە پەخشکرا. کۆی سندوقی خەڵاتەکە ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە لەو بڕە براوەکە ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} ts79cq2m9cpctg6ktin0m15pi9jvndg 0 295696 1583515 1583234 2026-05-12T20:05:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583515 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢١''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێدی ٢٠٢١''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٧ی نیسان تا ٣ی ئایاری ٢٠٢١ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٤٥ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر لە شانۆی کرووسیبڵ بەڕێوە بچێت و ١٥ەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٢٠–٢١ بوو. لەلایەن وۆرڵد سنووکەر توورەوە ڕێکخرابوو. چالاکییەکە لەلایەن کۆمپانیای گرەوی وەرزشیی بێتفرێدەوە سپۆنسەر کرا و لەلایەن [[بی بی سی]]، یوورۆسپۆرت و ماچڕووم سپۆرتەوە پەخشکرا. کۆی سندوقی خەڵاتەکەی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ [[پاوەندی ستەرلینگی|پاوەند]] بوو کە لەو بڕە براوەکە ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت. پاڵاوتن بۆ پاڵەوانێتییەکە لە نێوان ٥ و ١٤ی نیسانی ٢٠٢١ لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی لە شێفیڵد بەڕێوەچوو. ١٢٨ بەشداربوو لە قۆناغەکانی پاڵاوتندا ھەبوون، کە لە تێکەڵەیەک لە یاریزانانی پیشەگەر و ئاماتۆری بانگھێشتکراو پێکھاتبوون. قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکە ٣٢ یاریزانی لەخۆ گرتبوو: ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر و ١٦ یاریزانی زیادە لە قۆناغەکانی پاڵاوتنەوە. [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]] پاڵەوانی بەرگریکار بوو، کە شەشەم نازناوی جیھانیی خۆی لە چالاکیی ساڵی پێشوودا بەدەستھێنابوو، کە تێیدا لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–٨ لە کایرێن ویڵسۆنی بردبووەوە. ئۆسلیڤان لە قۆناغی دووەمدا بە ئەنجامی ١٢–١٣ بە ئەنتۆنی مەکگیڵ دۆڕا. مارک سێلبی لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–١٥ لە [[شۆن مێرفی]] بردەوە بۆ ئەوەی چوارەم نازناوی جیھانی و ٢٠ەمین نازناوی ڕیزبەندیی کاروانی وەرزشیی خۆی بەدەستبھێنێت. ژمارەیەکی پێوانەیی کە ١٠٨ سەدەی برەیک بوو لە کرووسیبڵ تۆمارکران، لەگەڵ ١٠٦ی زیادە لە قۆناغەکانی پاڵاوتندا. بەرزترین برەیکی پاڵەوانێتییەکە ١٤٤ بوو لەلایەن مێرفی لە قۆناغی دووەمدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} olnui96avm77js2xcuzgv33wf8l8vfn 0 295697 1583514 1583237 2026-05-12T20:05:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583514 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٠''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێدی ٢٠٢٠''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٣١ی تەممووز تا ١٦ی ئابی ٢٠٢٠ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٤٤ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر لە کرووسیبڵ بەڕێوە بچێت. کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١٩–٢٠ بوو، پاڵەوانێتییەکە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ١٨ی نیسان تا ٤ی ئایاری ٢٠٢٠ بەڕێوە بچێت، بەڵام ھەم قۆناغی پاڵاوتن و ھەم قۆناغە سەرەکییەکان بەھۆی [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە شانشینی یەکگرتووی بەڕیتانیا|پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩]] دواخران. ئەم چالاکییە یەکێک بوو لە یەکەمین چالاکییەکان کە ڕێگە بە ئامادەبوونی ڕاستەوخۆی جەماوەر بدات لە دوای دەستپێکردنی پەتاکە، بەڵام لە ڕۆژی یەکەمدا ڕاگەیەندرا کە چالاکییەکە لە ڕۆژانی دواتردا بەبێ جەماوەر بەڕێوە دەچێت. لە دوو ڕۆژی کۆتاییی پاڵەوانێتییەکەدا ڕێگە بە ژمارەیەکی سنووردار لە تەماشاکەران درا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 9urnhfyrljttnpl6udxk3vf0c8a8vgu 0 295698 1583511 1583243 2026-05-12T20:04:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583511 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٩''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێدی ٢٠١٩''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ٦ی ئایاری ٢٠١٩ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٤٣یەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر لە کرووسیبڵ بەڕێوە بچێت، و ٢٠ەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١٨–١٩ بوو. پاڵاوتن بۆ پاڵەوانێتییەکە لە ١٠ تا ١٧ی نیسانی ٢٠١٩ لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی لە شێفیڵد بەڕێوەچوو. کۆمپانیای گرەوی وەرزشیی بێتفرێد سپۆنسەری چالاکییەکە بوو. براوەی نازناوەکە جەد ترەمپ بوو، کە لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–٩ لە جۆن ھیگینزی بردەوە بۆ ئەوەی یەکەمین نازناوی پاڵەوانێتیی جیھانی بەدەستبھێنێت. بەوەش، ترەمپ بوو بە ١١یەمین یاریزان کە ھەر سێ نازناوی تاجی سێیانە بە لایەنی کەمەوە جارێک بباتەوە. پاڵەوانی بەرگریکار مارک ویلیامز لە قۆناغی دووەمی پاڵەوانێتییەکەدا بە ئەنجامی ٩–١٣ بە دەیڤید گیلبێرت دۆڕا. بۆ یەکەمجار لە مێژووی پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەردا، یاریزانێکی ئاماتۆر لە قۆناغی سەرەکیی چالاکییەکەدا دەرکەوت—جەیمس کاھیڵی یەکەمین دەرکەوتوو لە قۆناغی یەکەمدا لە [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]]ی یەکەمی جیھانی بردەوە، پێش ئەوەی لە فەریمێکی یەکلاکەرەوەی قۆناغی دووەمدا بە جیاوازییەکی کەم بە ستیفن مەگوایەر بدۆڕێت. پاڵەوانێتییەکە ١٠٠ سەدەی برەیکی تێدا بوو؛ لەو کاتەدا، ئەمە بەرزترین ژمارە بوو کە لە چالاکییەکی فەرمیی سنووکەردا تۆمارکرابێت (لە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر، ٢٠٢١|پاڵەوانێتیی جیھانیی ٢٠٢١دا]] تێپەڕێنرا). تەنھا یاریی کۆتایی ١١ سەدەی تێدا بوو، کە زۆرترینە تا ئێستا لە یاریی کۆتاییی ڕووداوێکی ڕیزبەندیدا تۆمارکرابێت. ھیگینز بەرزترین برەیکی تۆمارکرد کە ١٤٣ بوو، لە سەرکەوتنەکەیدا لە نیوەی کۆتایی بەرامبەر گیلبێرت. [[شۆن مێرفی]] لە قۆناغی یەکەمدا بە ئەنجامی ١٠–٠ لە لوۆ ھۆنگھاوی بردەوە، کە یەکەمین بردنەوەی پاک (وەیت واش) بوو لە پاڵەوانێتیی جیھانی لە ساڵی ١٩٩٢ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} g3xjm2c7x9i1plk1ewjbh8a9s5g24w8 0 295699 1583512 1583242 2026-05-12T20:04:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583512 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٨''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێدی ٢٠١٨''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٢١ی نیسان تا ٧ی ئایاری ٢٠١٨ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە میوانداری کرا، ٢٠ەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١٧–١٨ و ٤٢ەمین جار بوو کە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر بە شێوەی یەک لە دوای یەک لەو شوێنەدا ئەنجام بدرێت. پاڵەوانێتییەکە لەلایەن بی بی سی سپۆرت و یوورۆسپۆرت لە ئەورووپا پەخشکرا، و لەلایەن کۆمپانیای گرەوی بێتفرێدەوە سپۆنسەر کرا. مارک ویلیامزی چەپدەستی وێڵزی سێیەمین پاڵەوانێتیی جیھانی و ٢١ەمین نازناوی ڕیزبەندیی خۆی بەدەستھێنا، بە شکستپێھێنانی جۆن ھیگینزی پیشەگەری سکۆتلەندی بە ئەنجامی ١٨–١٦ لە یاریی کۆتاییدا. سەرکەوتنەکەی ویلیامز ١٥ ساڵ دوای دووەم نازناوی جیھانیی لە ساڵی ٢٠٠٣دا ھات؛ پێش دەستپێکردنی وەرزەکە، لە شەش ساڵی ڕابردوودا ھیچ ڕووداوێکی ڕیزبەندیی نەبردبووەوە. لە بردنەوەی ئەم چالاکییەدا، ویلیامز بەرزترین خەڵاتی پارەی وەرگرت کە بۆ چالاکییەکی سنووکەر درابێت، ٤٢٥٬٠٠٠ پاوەند لە کۆی سندوقی ١٬٩٦٨٬٠٠٠ پاوەند. لە تەمەنی ٤٣ ساڵیدا، ئەو سێیەم بەتەمەنترین براوە بوو لە کرووسیبڵ لە دوای [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]] کە تەمەنی ٤٤ ساڵ بوو کاتێک [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر، ٢٠٢٠|پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٢٠]]ی بردەوە و ڕای ڕیاردن کە تەمەنی ٤٥ ساڵ بوو کاتێک لە ساڵی ١٩٧٨دا نازناوەکەی بەدەستھێنا. مارک سێلبی پاڵەوانی بەرگریکار و خاوەن سێ نازناوی جیھانی کە بۆ دوو ساڵی ڕابردوو نازناوەکەی بردبووەوە، لە قۆناغی یەکەمدا بە ئەنجامی ٤–١٠ بە جۆ پێری دۆڕا. بەرزترین برەیکی پاڵەوانێتییەکە لەلایەن ھیگینزەوە تۆمارکرا، کە برەیکێکی ١٤٦ی لە فەریمی ١٣ی سەرکەوتنەکەی لە قۆناغی دووەمدا بەرامبەر جاک لیسۆڤسکی ئەنجام دا. بەھەر حاڵ، لە پاڵاوتنی چالاکییەکەدا، لیانگ وێنبۆ ماکسیمەم برەیکی ١٤٧ی تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 160plgx46w6uqixmyg5855htgzzkq0v 0 295700 1583517 1583217 2026-05-12T20:05:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583517 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''شانۆی کرووسیبڵ'''، یان بە کورتی '''کرووسیبڵ'''، شانۆیەکی شاری [[شێفیڵد]] لە باشووری یۆرکشر لە ئینگلتەرایە، کە لە ساڵی ١٩٧١دا کراوەتەوە. ناوەکەی ئاماژەیە بۆ پۆڵای کرووسیبڵ، کە لە ساڵی ١٧٤٠دا لە شێفیڵد پەرەی پێدرا و بووە ھۆی پیشەسازیبوونی شارەکە. وێڕای ئەنجامدانی نمایشی [[شانۆ|شانۆییی]] ئاسایی، شانۆکە وەک شوێنێکی وەرزشییش خزمەت دەکات، کە لە ساڵی ١٩٧٧ەوە ساڵانە میوانداریی پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری کردووە. ڕۆژنامەی [[گاردیان]] کرووسیبڵی بە «ماڵی ڕۆحیی سنووکەر» ناوبردووە. پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ژنان و پاڵەوانێتیی جیھانیی بەتەمەنەکان (سینیۆرز)یش لەو شوێنەدا ئەنجامدراون. لە ئایاری ٢٠٢٢دا، پلانە پێشنیارکراوەکان ئاشکرا کران بۆ دروستکردنی شوێنێکی نوێی ٣٬٠٠٠ کورسی لە نزیکییەوە کە پردێک ھەردوو باڵەخانەکە بەیەکەوە دەبەستێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} prgrzn81bxufqc41as66v8ngowqzggi 0 295701 1583302 1583219 2026-05-12T12:02:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583302 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر'''، یان بە کورتی وەک '''پاڵەوانێتیی جیھانیی''' [[سنووکەر]] ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Snooker Tour |ناونیشان=https://www.wst.tv/worldchampionship/|سەردێڕ=Halo World Championship |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=World Snooker Tour}}</ref> کۆنترین و پڕبایەخترین پاڵەوانێتییە لە سنووکەری پیشەگەردا. ھەروەھا دەوڵەمەندترین چالاکییە تا ئێستا بە کۆی گشتی پارەی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند، لەوانەش ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەند بۆ براوەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://wst.tv/wp-content/uploads/2022/10/Tour-Prize-Money-Ranking-Points-Schedule-2022-2023-Season-v1.pdf|سەردێڕ=Home of World Snooker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221127184017/https://wst.tv/wp-content/uploads/2022/10/Tour-Prize-Money-Ranking-Points-Schedule-2022-2023-Season-v1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[World Snooker Tour]]}}</ref> یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٧دا ئەنجامدرا، ئێستا یەکێکە لەو سێ پاڵەوانێتییەی (لەگەڵ پاڵەوانێتیی بەریتانیا و ماستەرزی بانگھێشتکراو) کە زنجیرەی تاجی سێیانەی سنووکەر پێکدەھێنن. پاڵەوانی جیھانیی ئێستا [[وو ییزە]]یە. == مێژوو == === تێڕوانینی گشتی === جۆ دەیڤیس لە ماوەی دوو دەیەی یەکەمیدا باڵادەست بوو بەسەر پاڵەوانێتییەکەدا، و ١٥ یەکەمین پاڵەوانێتیی جیھانیی بردەوە پێش ئەوەی بەبێ شکست خانەنشین بێت دوای کۆتا سەرکەوتنی لە ساڵی ١٩٤٦دا. جامی جیاوازی پاڵەوانێتیی جیھانی، کە پەیکەرێکی شوانکارەی یۆنانی لەسەرە و بە خانمی زیوین ناسراوە، لەلایەن دەیڤیسەوە لە ساڵی ١٩٢٦دا بەدەستھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://wpbsa.com/about-us/history/trophies/|سەردێڕ=Trophies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210518172710/https://wpbsa.com/about-us/history/trophies/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=WPBSA}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٤١ و ١٩٤٥دا ھیچ پاڵەوانێتییەک بەڕێوەنەچوو بەھۆی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمەوە]]، یان لە نێوان ١٩٥٢ و ١٩٦٣دا بەھۆی ناکۆکیی نێوان کۆمەڵەی یاریزانانی بیلیاردی پیشەگەر (پی بی پی ئەی) و ئەنجومەنی کۆنترۆڵ و کۆمەڵەی بیلیارد (بی ئەی سی سی) کە تێیدا پی بی پی ئەی پاڵەوانێتییەکی جێگرەوەی ناڕەسمی ئەنجامدا؛ پاڵەوانێتییە فەرمییەکە لە ساڵی ١٩٦٤دا لەسەر بنەمای تەحەددی زیندووکرایەوە و لە ساڵی ١٩٦٩دا گەڕایەوە بۆ فۆرماتی دەرکردن (knockout)، کە ئێستا وەک سەرەتای سەردەمی نوێی سنووکەر ناسراوە. ساڵانە ئەنجامدراوە و ھەموو خولەکانی لە ساڵی ١٩٧٧ەوە لە شانۆی کرووسیبڵ لە [[شێفیڵد]] ئەنجامدراون، تەنھا بە ئیستیسنایەکی پلان بۆ داڕێژراو لە ساڵی ٢٠٢٩دا بە مەبەستی نۆژەنکردنەوەی شوێنەکە. لەژێر فۆرماتێکدا کە لە ساڵی ١٩٨٢ەوە تا ڕادەیەکی زۆر بەبێ گۆڕانکاری ماوەتەوە، ساڵانە ٣٢ یاریزان دەگەنە کرووسیبڵ؛ ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانی بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی سەردەکەون، لەکاتێکدا ١٦ یاریزانی دیکە لە ڕێگەی پاڵەوانێتییەکی پاڵاوتنەوە شوێن بەدەستدەھێنن؛ تەنھا چوار یاریزانی پاڵاوتن تا ئێستا پاڵەوانێتییەکەیان بردوەتەوە (ئەلێکس ھیگینز لە ١٩٧٢، تێری گریفیتس لە ١٩٧٩، [[شۆن مێرفی]] لە ٢٠٠٥ و ژاو شینتۆنگ لە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر، ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]). ستیفن ھێندری و [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]] ھەریەکەیان حەوت جار نازناوەکەیان بردوەتەوە بۆ ئەوەی بەھاوبەشی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین نازناوی جیھانی لە سەردەمی نوێدا بگرن. ڕەی ڕیاردۆن و ستیڤ دەیڤیس شەش نازناویان بردوەتەوە؛ جۆن ھیگینز و مارک سێلبی چوار؛ جۆن سپێنسەر و مارک ویلیامز سێ؛ و ئەلێکس ھیگینز دوو. تا ساڵی ٢٠٢٦، ٩٢ خولی پاڵەوانێتیی جیھانی ئەنجامدراون و ٣٠ یاریزان پاڵەوانێتییەکەیان بردوەتەوە. پازدە ماکسیمەم برەیک لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا لەلایەن یازدە یاریزانی جیاوازەوە تۆمارکراون—کلیف تۆربرن یەکەمینی لە ساڵی ١٩٨٣دا تۆمارکرد، و مارک ئاڵن دوایینینی لە ساڵی ٢٠٢٥دا تۆمارکرد. ژمارەیەکی پێوانەیی کە ١٠٩ سەدەی برەیک بوو لە کرووسیبڵ لە ساڵی ٢٠٢٢دا تۆمارکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] flctfy4f76696puw8o54ietie2iteop 1583389 1583302 2026-05-12T16:05:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|World Snooker Championship}} 1583389 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر'''، یان بە کورتی وەک '''پاڵەوانێتیی جیھانیی''' [[سنووکەر]] ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Snooker Tour |ناونیشان=https://www.wst.tv/worldchampionship/|سەردێڕ=Halo World Championship |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=World Snooker Tour}}</ref> کۆنترین و پڕبایەخترین پاڵەوانێتییە لە سنووکەری پیشەگەردا. ھەروەھا دەوڵەمەندترین چالاکییە تا ئێستا بە کۆی گشتی پارەی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند، لەوانەش ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەند بۆ براوەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://wst.tv/wp-content/uploads/2022/10/Tour-Prize-Money-Ranking-Points-Schedule-2022-2023-Season-v1.pdf|سەردێڕ=Home of World Snooker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221127184017/https://wst.tv/wp-content/uploads/2022/10/Tour-Prize-Money-Ranking-Points-Schedule-2022-2023-Season-v1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[World Snooker Tour]]}}</ref> یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٧دا ئەنجامدرا، ئێستا یەکێکە لەو سێ پاڵەوانێتییەی (لەگەڵ پاڵەوانێتیی بەریتانیا و ماستەرزی بانگھێشتکراو) کە زنجیرەی تاجی سێیانەی سنووکەر پێکدەھێنن. پاڵەوانی جیھانیی ئێستا [[وو ییزە]]یە. == مێژوو == === تێڕوانینی گشتی === جۆ دەیڤیس لە ماوەی دوو دەیەی یەکەمیدا باڵادەست بوو بەسەر پاڵەوانێتییەکەدا، و ١٥ یەکەمین پاڵەوانێتیی جیھانیی بردەوە پێش ئەوەی بەبێ شکست خانەنشین بێت دوای کۆتا سەرکەوتنی لە ساڵی ١٩٤٦دا. جامی جیاوازی پاڵەوانێتیی جیھانی، کە پەیکەرێکی شوانکارەی یۆنانی لەسەرە و بە خانمی زیوین ناسراوە، لەلایەن دەیڤیسەوە لە ساڵی ١٩٢٦دا بەدەستھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://wpbsa.com/about-us/history/trophies/|سەردێڕ=Trophies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210518172710/https://wpbsa.com/about-us/history/trophies/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=WPBSA}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٤١ و ١٩٤٥دا ھیچ پاڵەوانێتییەک بەڕێوەنەچوو بەھۆی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمەوە]]، یان لە نێوان ١٩٥٢ و ١٩٦٣دا بەھۆی ناکۆکیی نێوان کۆمەڵەی یاریزانانی بیلیاردی پیشەگەر (پی بی پی ئەی) و ئەنجومەنی کۆنترۆڵ و کۆمەڵەی بیلیارد (بی ئەی سی سی) کە تێیدا پی بی پی ئەی پاڵەوانێتییەکی جێگرەوەی ناڕەسمی ئەنجامدا؛ پاڵەوانێتییە فەرمییەکە لە ساڵی ١٩٦٤دا لەسەر بنەمای تەحەددی زیندووکرایەوە و لە ساڵی ١٩٦٩دا گەڕایەوە بۆ فۆرماتی دەرکردن (knockout)، کە ئێستا وەک سەرەتای سەردەمی نوێی سنووکەر ناسراوە. ساڵانە ئەنجامدراوە و ھەموو خولەکانی لە ساڵی ١٩٧٧ەوە لە شانۆی کرووسیبڵ لە [[شێفیڵد]] ئەنجامدراون، تەنھا بە ئیستیسنایەکی پلان بۆ داڕێژراو لە ساڵی ٢٠٢٩دا بە مەبەستی نۆژەنکردنەوەی شوێنەکە. لەژێر فۆرماتێکدا کە لە ساڵی ١٩٨٢ەوە تا ڕادەیەکی زۆر بەبێ گۆڕانکاری ماوەتەوە، ساڵانە ٣٢ یاریزان دەگەنە کرووسیبڵ؛ ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانی بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی سەردەکەون، لەکاتێکدا ١٦ یاریزانی دیکە لە ڕێگەی پاڵەوانێتییەکی پاڵاوتنەوە شوێن بەدەستدەھێنن؛ تەنھا چوار یاریزانی پاڵاوتن تا ئێستا پاڵەوانێتییەکەیان بردوەتەوە (ئەلێکس ھیگینز لە ١٩٧٢، تێری گریفیتس لە ١٩٧٩، [[شۆن مێرفی]] لە ٢٠٠٥ و ژاو شینتۆنگ لە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر، ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]). ستیفن ھێندری و [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]] ھەریەکەیان حەوت جار نازناوەکەیان بردوەتەوە بۆ ئەوەی بەھاوبەشی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین نازناوی جیھانی لە سەردەمی نوێدا بگرن. ڕەی ڕیاردۆن و ستیڤ دەیڤیس شەش نازناویان بردوەتەوە؛ جۆن ھیگینز و مارک سێلبی چوار؛ جۆن سپێنسەر و مارک ویلیامز سێ؛ و ئەلێکس ھیگینز دوو. تا ساڵی ٢٠٢٦، ٩٢ خولی پاڵەوانێتیی جیھانی ئەنجامدراون و ٣٠ یاریزان پاڵەوانێتییەکەیان بردوەتەوە. پازدە ماکسیمەم برەیک لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا لەلایەن یازدە یاریزانی جیاوازەوە تۆمارکراون—کلیف تۆربرن یەکەمینی لە ساڵی ١٩٨٣دا تۆمارکرد، و مارک ئاڵن دوایینینی لە ساڵی ٢٠٢٥دا تۆمارکرد. ژمارەیەکی پێوانەیی کە ١٠٩ سەدەی برەیک بوو لە کرووسیبڵ لە ساڵی ٢٠٢٢دا تۆمارکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|World Snooker Championship}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] c1foljekqoykk0oljvrovlmuxmu2tye 1583436 1583389 2026-05-12T17:01:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] و [[دەروازە:وەرزش|وەرزش]] 1583436 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر'''، یان بە کورتی وەک '''پاڵەوانێتیی جیھانیی''' [[سنووکەر]] ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Snooker Tour |ناونیشان=https://www.wst.tv/worldchampionship/|سەردێڕ=Halo World Championship |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=World Snooker Tour}}</ref> کۆنترین و پڕبایەخترین پاڵەوانێتییە لە سنووکەری پیشەگەردا. ھەروەھا دەوڵەمەندترین چالاکییە تا ئێستا بە کۆی گشتی پارەی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند، لەوانەش ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەند بۆ براوەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://wst.tv/wp-content/uploads/2022/10/Tour-Prize-Money-Ranking-Points-Schedule-2022-2023-Season-v1.pdf|سەردێڕ=Home of World Snooker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221127184017/https://wst.tv/wp-content/uploads/2022/10/Tour-Prize-Money-Ranking-Points-Schedule-2022-2023-Season-v1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[World Snooker Tour]]}}</ref> یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٧دا ئەنجامدرا، ئێستا یەکێکە لەو سێ پاڵەوانێتییەی (لەگەڵ پاڵەوانێتیی بەریتانیا و ماستەرزی بانگھێشتکراو) کە زنجیرەی تاجی سێیانەی سنووکەر پێکدەھێنن. پاڵەوانی جیھانیی ئێستا [[وو ییزە]]یە. == مێژوو == === تێڕوانینی گشتی === جۆ دەیڤیس لە ماوەی دوو دەیەی یەکەمیدا باڵادەست بوو بەسەر پاڵەوانێتییەکەدا، و ١٥ یەکەمین پاڵەوانێتیی جیھانیی بردەوە پێش ئەوەی بەبێ شکست خانەنشین بێت دوای کۆتا سەرکەوتنی لە ساڵی ١٩٤٦دا. جامی جیاوازی پاڵەوانێتیی جیھانی، کە پەیکەرێکی شوانکارەی یۆنانی لەسەرە و بە خانمی زیوین ناسراوە، لەلایەن دەیڤیسەوە لە ساڵی ١٩٢٦دا بەدەستھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://wpbsa.com/about-us/history/trophies/|سەردێڕ=Trophies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210518172710/https://wpbsa.com/about-us/history/trophies/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=WPBSA}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٤١ و ١٩٤٥دا ھیچ پاڵەوانێتییەک بەڕێوەنەچوو بەھۆی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمەوە]]، یان لە نێوان ١٩٥٢ و ١٩٦٣دا بەھۆی ناکۆکیی نێوان کۆمەڵەی یاریزانانی بیلیاردی پیشەگەر (پی بی پی ئەی) و ئەنجومەنی کۆنترۆڵ و کۆمەڵەی بیلیارد (بی ئەی سی سی) کە تێیدا پی بی پی ئەی پاڵەوانێتییەکی جێگرەوەی ناڕەسمی ئەنجامدا؛ پاڵەوانێتییە فەرمییەکە لە ساڵی ١٩٦٤دا لەسەر بنەمای تەحەددی زیندووکرایەوە و لە ساڵی ١٩٦٩دا گەڕایەوە بۆ فۆرماتی دەرکردن (knockout)، کە ئێستا وەک سەرەتای سەردەمی نوێی سنووکەر ناسراوە. ساڵانە ئەنجامدراوە و ھەموو خولەکانی لە ساڵی ١٩٧٧ەوە لە شانۆی کرووسیبڵ لە [[شێفیڵد]] ئەنجامدراون، تەنھا بە ئیستیسنایەکی پلان بۆ داڕێژراو لە ساڵی ٢٠٢٩دا بە مەبەستی نۆژەنکردنەوەی شوێنەکە. لەژێر فۆرماتێکدا کە لە ساڵی ١٩٨٢ەوە تا ڕادەیەکی زۆر بەبێ گۆڕانکاری ماوەتەوە، ساڵانە ٣٢ یاریزان دەگەنە کرووسیبڵ؛ ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانی بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی سەردەکەون، لەکاتێکدا ١٦ یاریزانی دیکە لە ڕێگەی پاڵەوانێتییەکی پاڵاوتنەوە شوێن بەدەستدەھێنن؛ تەنھا چوار یاریزانی پاڵاوتن تا ئێستا پاڵەوانێتییەکەیان بردوەتەوە (ئەلێکس ھیگینز لە ١٩٧٢، تێری گریفیتس لە ١٩٧٩، [[شۆن مێرفی]] لە ٢٠٠٥ و ژاو شینتۆنگ لە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر، ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]). ستیفن ھێندری و [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]] ھەریەکەیان حەوت جار نازناوەکەیان بردوەتەوە بۆ ئەوەی بەھاوبەشی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین نازناوی جیھانی لە سەردەمی نوێدا بگرن. ڕەی ڕیاردۆن و ستیڤ دەیڤیس شەش نازناویان بردوەتەوە؛ جۆن ھیگینز و مارک سێلبی چوار؛ جۆن سپێنسەر و مارک ویلیامز سێ؛ و ئەلێکس ھیگینز دوو. تا ساڵی ٢٠٢٦، ٩٢ خولی پاڵەوانێتیی جیھانی ئەنجامدراون و ٣٠ یاریزان پاڵەوانێتییەکەیان بردوەتەوە. پازدە ماکسیمەم برەیک لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا لەلایەن یازدە یاریزانی جیاوازەوە تۆمارکراون—کلیف تۆربرن یەکەمینی لە ساڵی ١٩٨٣دا تۆمارکرد، و مارک ئاڵن دوایینینی لە ساڵی ٢٠٢٥دا تۆمارکرد. ژمارەیەکی پێوانەیی کە ١٠٩ سەدەی برەیک بوو لە کرووسیبڵ لە ساڵی ٢٠٢٢دا تۆمارکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|World Snooker Championship}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|وەرزش}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sjexnciv0v0u964rq5qpfb6y170f0ph 1583489 1583436 2026-05-12T20:01:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583489 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر'''، یان بە کورتی وەک '''پاڵەوانێتیی جیھانیی''' [[سنووکەر]] ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Snooker Tour |ناونیشان=https://www.wst.tv/worldchampionship/|سەردێڕ=Halo World Championship |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=World Snooker Tour}}</ref> کۆنترین و پڕبایەخترین پاڵەوانێتییە لە سنووکەری پیشەگەردا. ھەروەھا دەوڵەمەندترین چالاکییە تا ئێستا بە کۆی گشتی پارەی خەڵاتی ٢٬٣٩٥٬٠٠٠ پاوەند، لەوانەش ٥٠٠٬٠٠٠ پاوەند بۆ براوەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://wst.tv/wp-content/uploads/2022/10/Tour-Prize-Money-Ranking-Points-Schedule-2022-2023-Season-v1.pdf|سەردێڕ=Home of World Snooker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221127184017/https://wst.tv/wp-content/uploads/2022/10/Tour-Prize-Money-Ranking-Points-Schedule-2022-2023-Season-v1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[World Snooker Tour]]}}</ref> یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٧دا ئەنجامدرا، ئێستا یەکێکە لەو سێ پاڵەوانێتییەی (لەگەڵ پاڵەوانێتیی بەریتانیا و ماستەرزی بانگھێشتکراو) کە زنجیرەی تاجی سێیانەی سنووکەر پێکدەھێنن. پاڵەوانی جیھانیی ئێستا [[وو ییزە]]یە. == مێژوو == === تێڕوانینی گشتی === جۆ دەیڤیس لە ماوەی دوو دەیەی یەکەمیدا باڵادەست بوو بەسەر پاڵەوانێتییەکەدا، و ١٥ یەکەمین پاڵەوانێتیی جیھانیی بردەوە پێش ئەوەی بەبێ شکست خانەنشین بێت دوای کۆتا سەرکەوتنی لە ساڵی ١٩٤٦دا. جامی جیاوازی پاڵەوانێتیی جیھانی، کە پەیکەرێکی شوانکارەی یۆنانی لەسەرە و بە خانمی زیوین ناسراوە، لەلایەن دەیڤیسەوە لە ساڵی ١٩٢٦دا بەدەستھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://wpbsa.com/about-us/history/trophies/|سەردێڕ=Trophies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210518172710/https://wpbsa.com/about-us/history/trophies/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=WPBSA}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٤١ و ١٩٤٥دا ھیچ پاڵەوانێتییەک بەڕێوەنەچوو بەھۆی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمەوە]]، یان لە نێوان ١٩٥٢ و ١٩٦٣دا بەھۆی ناکۆکیی نێوان کۆمەڵەی یاریزانانی بیلیاردی پیشەگەر (پی بی پی ئەی) و ئەنجومەنی کۆنترۆڵ و کۆمەڵەی بیلیارد (بی ئەی سی سی) کە تێیدا پی بی پی ئەی پاڵەوانێتییەکی جێگرەوەی ناڕەسمی ئەنجامدا؛ پاڵەوانێتییە فەرمییەکە لە ساڵی ١٩٦٤دا لەسەر بنەمای تەحەددی زیندووکرایەوە و لە ساڵی ١٩٦٩دا گەڕایەوە بۆ فۆرماتی دەرکردن (knockout)، کە ئێستا وەک سەرەتای سەردەمی نوێی سنووکەر ناسراوە. ساڵانە ئەنجامدراوە و ھەموو خولەکانی لە ساڵی ١٩٧٧ەوە لە شانۆی کرووسیبڵ لە [[شێفیڵد]] ئەنجامدراون، تەنھا بە ئیستیسنایەکی پلان بۆ داڕێژراو لە ساڵی ٢٠٢٩دا بە مەبەستی نۆژەنکردنەوەی شوێنەکە. لەژێر فۆرماتێکدا کە لە ساڵی ١٩٨٢ەوە تا ڕادەیەکی زۆر بەبێ گۆڕانکاری ماوەتەوە، ساڵانە ٣٢ یاریزان دەگەنە کرووسیبڵ؛ ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانی بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی سەردەکەون، لەکاتێکدا ١٦ یاریزانی دیکە لە ڕێگەی پاڵەوانێتییەکی پاڵاوتنەوە شوێن بەدەستدەھێنن؛ تەنھا چوار یاریزانی پاڵاوتن تا ئێستا پاڵەوانێتییەکەیان بردوەتەوە (ئەلێکس ھیگینز لە ١٩٧٢، تێری گریفیتس لە ١٩٧٩، [[شۆن مێرفی]] لە ٢٠٠٥ و ژاو شینتۆنگ لە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر، ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]). ستیفن ھێندری و [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]] ھەریەکەیان حەوت جار نازناوەکەیان بردوەتەوە بۆ ئەوەی بەھاوبەشی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین نازناوی جیھانی لە سەردەمی نوێدا بگرن. ڕەی ڕیاردۆن و ستیڤ دەیڤیس شەش نازناویان بردوەتەوە؛ جۆن ھیگینز و مارک سێلبی چوار؛ جۆن سپێنسەر و مارک ویلیامز سێ؛ و ئەلێکس ھیگینز دوو. تا ساڵی ٢٠٢٦، ٩٢ خولی پاڵەوانێتیی جیھانی ئەنجامدراون و ٣٠ یاریزان پاڵەوانێتییەکەیان بردوەتەوە. پازدە ماکسیمەم برەیک لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا لەلایەن یازدە یاریزانی جیاوازەوە تۆمارکراون—کلیف تۆربرن یەکەمینی لە ساڵی ١٩٨٣دا تۆمارکرد، و مارک ئاڵن دوایینینی لە ساڵی ٢٠٢٥دا تۆمارکرد. ژمارەیەکی پێوانەیی کە ١٠٩ سەدەی برەیک بوو لە کرووسیبڵ لە ساڵی ٢٠٢٢دا تۆمارکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|World Snooker Championship}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|وەرزش}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} hcci7uqa8rxl5cndv9jas804d4sczr3 0 295702 1583444 1583224 2026-05-12T17:02:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:تۆپی پێ|تۆپی پێ]] و [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] 1583444 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بی بی سی سپۆرت''' بەشی وەرزشیی [[بی بی سی]]یە، کە ڕووماڵی وەرزشیی نیشتمانی بۆ تەلەڤیزیۆن، [[ڕادیۆی بی بی سی|ڕادیۆ]] و ئۆنلاینی بی بی سی دابین دەکات. بی بی سی خاوەنی مافەکانی پەخشی تەلەڤیزیۆنی و ڕادیۆییی شانشینی یەکگرتووە بۆ چەندین وەرزش، کە وەرزشەکان بە ڕاستەوخۆ یان لەگەڵ بەرنامە شیکارییە سەرەکییەکانی وەک ماچ ئۆف دە دەی (Match of the Day)، تێست ماچ سپێشیاڵ (Test Match Special)، سکی سەندەی (Ski Sunday) و تودەی ئەت ویمبڵدن (Today at Wimbledon) پەخش دەکات. ئەنجامەکان، شیکاری و ڕووماڵەکان بۆ وێبگەی بی بی سی سپۆرت و لە ڕێگەی خزمەتگوزاریی تەلەڤیزیۆنیی کارلێکەری بی بی سی ڕێد بەتن (BBC Red Button) زیاد دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تۆپی پێ|شانشینی یەکگرتوو}} fcaxscqh61yfc8i1q8wdoufjywg3j23 1583486 1583444 2026-05-12T20:00:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583486 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''بی بی سی سپۆرت''' بەشی وەرزشیی [[بی بی سی]]یە، کە ڕووماڵی وەرزشیی نیشتمانی بۆ تەلەڤیزیۆن، [[ڕادیۆی بی بی سی|ڕادیۆ]] و ئۆنلاینی بی بی سی دابین دەکات. بی بی سی خاوەنی مافەکانی پەخشی تەلەڤیزیۆنی و ڕادیۆییی شانشینی یەکگرتووە بۆ چەندین وەرزش، کە وەرزشەکان بە ڕاستەوخۆ یان لەگەڵ بەرنامە شیکارییە سەرەکییەکانی وەک ماچ ئۆف دە دەی (Match of the Day)، تێست ماچ سپێشیاڵ (Test Match Special)، سکی سەندەی (Ski Sunday) و تودەی ئەت ویمبڵدن (Today at Wimbledon) پەخش دەکات. ئەنجامەکان، شیکاری و ڕووماڵەکان بۆ وێبگەی بی بی سی سپۆرت و لە ڕێگەی خزمەتگوزاریی تەلەڤیزیۆنیی کارلێکەری بی بی سی ڕێد بەتن (BBC Red Button) زیاد دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تۆپی پێ|شانشینی یەکگرتوو}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} sodgpwrp1wv0td04ae7934zmaojoe06 0 295703 1583300 1583226 2026-05-12T12:02:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583300 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یوورۆسپۆرت''' گرووپێکە لە تۆڕەکانی [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری]] لە ئەورووپا و بەشێک لە ئاسیا کە دوو کەناڵی سەرەکی—یوورۆسپۆرت ١ و یوورۆسپۆرت ٢—لە زۆربەی ناوچەکانیدا بەڕێوە دەبات، و لەسەر [[ماکس (خزمەتگوزاریی ستریمینگ)|ئەیچ بی ئۆ ماکس]] و دیسکەڤەری پڵەس پەخش دەکات. ئەو پاشکۆیەکی وارنەر برۆس دیسکەڤەری ئی ئێم ئی ئەیە، کە بەشێکە لە وارنەر برۆس دیسکەڤەری نێونەتەوەیی، کە خۆی بەشێکە لە وارنەر برۆس دیسکەڤەری گڵۆباڵ لینییەر نێتوۆرکس. لە بنەڕەتدا پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان یەکێتیی پەخشی ئەورووپی و سکای بوو کە لە ساڵی ١٩٨٩دا دامەزرا، لە ساڵی ١٩٩١دا بۆ ماوەیەکی کورت داخرا دوای سکاڵای ڕکابەرەکەی سکرین سپۆرت. دواتر لەلایەن گرووپی تی ئێف ١ەوە کڕدرا، و دواتر لەگەڵ سکرین سپۆرت یەکخرا. بۆ ماوەیەک، پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان تی ئێف ١، گرووپی کاناڵ پڵەس، و ھاڤاس ئیمەیجز بوو. گرووپی تی ئێف ١ دواتر پشکەکانی خاوەنەکانی تری کڕییەوە. لە ساڵی ٢٠١٢دا، [[دیسکەڤەری|دیسکەڤەری کۆمیونیکەیشنس]] دەستی کرد بە خاوەندارێتی لە یوورۆسپۆرت، کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی کڕینەوەی تەواوەتی لە ساڵی ٢٠١٥دا. یوورۆسپۆرت خاوەنی سەرەکیی مافەکانی [[یارییەکانی ئۆڵمپیک|یارییەکانی ئۆڵمپیکە]] لە زۆربەی ئەورووپادا، ھەروەھا، بە ھەندێک ئیستیسناوە، پاڵەوانێتییەکانی گراند سلامی تێنسیشی ھەیە. تۆڕی کەناڵەکان لە ٥٤ وڵاتدا بەردەستە، بە ٢١ زمانی جیاواز، کە ڕووداوە وەرزشییە ئەورووپی و نێونەتەوەیییەکان بۆ بینەران دابین دەکات. یوورۆسپۆرت ١٥٧ ملیۆن بەشداربووی ھەبوو لە ساڵی ٢٠١٩دا، لەکاتێکدا کەناڵی یوورۆسپۆرت ٢ بینەرێکی ٨٧ ملیۆن کەسیی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/545607/eurosport-audience/|سەردێڕ=Eurosport audience size 2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> بۆ زۆربەی بەشەکان، ھیچ پێشکەشکارێکی سەر شاشە نییە، تەنھا بێژەری نەبینراو ھەن، ئەمەش ڕێگە دەدات ھەمان ڤیدیۆ لە چەندین بازاڕدا بە دەنگی زمانە جیاوازەکان بەکاربھێنرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bdft6uz9ms27n67fv7iwnkuke2ebeok 1583390 1583300 2026-05-12T16:05:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Eurosport}} 1583390 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یوورۆسپۆرت''' گرووپێکە لە تۆڕەکانی [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری]] لە ئەورووپا و بەشێک لە ئاسیا کە دوو کەناڵی سەرەکی—یوورۆسپۆرت ١ و یوورۆسپۆرت ٢—لە زۆربەی ناوچەکانیدا بەڕێوە دەبات، و لەسەر [[ماکس (خزمەتگوزاریی ستریمینگ)|ئەیچ بی ئۆ ماکس]] و دیسکەڤەری پڵەس پەخش دەکات. ئەو پاشکۆیەکی وارنەر برۆس دیسکەڤەری ئی ئێم ئی ئەیە، کە بەشێکە لە وارنەر برۆس دیسکەڤەری نێونەتەوەیی، کە خۆی بەشێکە لە وارنەر برۆس دیسکەڤەری گڵۆباڵ لینییەر نێتوۆرکس. لە بنەڕەتدا پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان یەکێتیی پەخشی ئەورووپی و سکای بوو کە لە ساڵی ١٩٨٩دا دامەزرا، لە ساڵی ١٩٩١دا بۆ ماوەیەکی کورت داخرا دوای سکاڵای ڕکابەرەکەی سکرین سپۆرت. دواتر لەلایەن گرووپی تی ئێف ١ەوە کڕدرا، و دواتر لەگەڵ سکرین سپۆرت یەکخرا. بۆ ماوەیەک، پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان تی ئێف ١، گرووپی کاناڵ پڵەس، و ھاڤاس ئیمەیجز بوو. گرووپی تی ئێف ١ دواتر پشکەکانی خاوەنەکانی تری کڕییەوە. لە ساڵی ٢٠١٢دا، [[دیسکەڤەری|دیسکەڤەری کۆمیونیکەیشنس]] دەستی کرد بە خاوەندارێتی لە یوورۆسپۆرت، کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی کڕینەوەی تەواوەتی لە ساڵی ٢٠١٥دا. یوورۆسپۆرت خاوەنی سەرەکیی مافەکانی [[یارییەکانی ئۆڵمپیک|یارییەکانی ئۆڵمپیکە]] لە زۆربەی ئەورووپادا، ھەروەھا، بە ھەندێک ئیستیسناوە، پاڵەوانێتییەکانی گراند سلامی تێنسیشی ھەیە. تۆڕی کەناڵەکان لە ٥٤ وڵاتدا بەردەستە، بە ٢١ زمانی جیاواز، کە ڕووداوە وەرزشییە ئەورووپی و نێونەتەوەیییەکان بۆ بینەران دابین دەکات. یوورۆسپۆرت ١٥٧ ملیۆن بەشداربووی ھەبوو لە ساڵی ٢٠١٩دا، لەکاتێکدا کەناڵی یوورۆسپۆرت ٢ بینەرێکی ٨٧ ملیۆن کەسیی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/545607/eurosport-audience/|سەردێڕ=Eurosport audience size 2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> بۆ زۆربەی بەشەکان، ھیچ پێشکەشکارێکی سەر شاشە نییە، تەنھا بێژەری نەبینراو ھەن، ئەمەش ڕێگە دەدات ھەمان ڤیدیۆ لە چەندین بازاڕدا بە دەنگی زمانە جیاوازەکان بەکاربھێنرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Eurosport}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q8pgzgjaz2pc0v4dv5g7t8k2gmtrrns 1583501 1583390 2026-05-12T20:03:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583501 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''یوورۆسپۆرت''' گرووپێکە لە تۆڕەکانی [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری]] لە ئەورووپا و بەشێک لە ئاسیا کە دوو کەناڵی سەرەکی—یوورۆسپۆرت ١ و یوورۆسپۆرت ٢—لە زۆربەی ناوچەکانیدا بەڕێوە دەبات، و لەسەر [[ماکس (خزمەتگوزاریی ستریمینگ)|ئەیچ بی ئۆ ماکس]] و دیسکەڤەری پڵەس پەخش دەکات. ئەو پاشکۆیەکی وارنەر برۆس دیسکەڤەری ئی ئێم ئی ئەیە، کە بەشێکە لە وارنەر برۆس دیسکەڤەری نێونەتەوەیی، کە خۆی بەشێکە لە وارنەر برۆس دیسکەڤەری گڵۆباڵ لینییەر نێتوۆرکس. لە بنەڕەتدا پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان یەکێتیی پەخشی ئەورووپی و سکای بوو کە لە ساڵی ١٩٨٩دا دامەزرا، لە ساڵی ١٩٩١دا بۆ ماوەیەکی کورت داخرا دوای سکاڵای ڕکابەرەکەی سکرین سپۆرت. دواتر لەلایەن گرووپی تی ئێف ١ەوە کڕدرا، و دواتر لەگەڵ سکرین سپۆرت یەکخرا. بۆ ماوەیەک، پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان تی ئێف ١، گرووپی کاناڵ پڵەس، و ھاڤاس ئیمەیجز بوو. گرووپی تی ئێف ١ دواتر پشکەکانی خاوەنەکانی تری کڕییەوە. لە ساڵی ٢٠١٢دا، [[دیسکەڤەری|دیسکەڤەری کۆمیونیکەیشنس]] دەستی کرد بە خاوەندارێتی لە یوورۆسپۆرت، کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی کڕینەوەی تەواوەتی لە ساڵی ٢٠١٥دا. یوورۆسپۆرت خاوەنی سەرەکیی مافەکانی [[یارییەکانی ئۆڵمپیک|یارییەکانی ئۆڵمپیکە]] لە زۆربەی ئەورووپادا، ھەروەھا، بە ھەندێک ئیستیسناوە، پاڵەوانێتییەکانی گراند سلامی تێنسیشی ھەیە. تۆڕی کەناڵەکان لە ٥٤ وڵاتدا بەردەستە، بە ٢١ زمانی جیاواز، کە ڕووداوە وەرزشییە ئەورووپی و نێونەتەوەیییەکان بۆ بینەران دابین دەکات. یوورۆسپۆرت ١٥٧ ملیۆن بەشداربووی ھەبوو لە ساڵی ٢٠١٩دا، لەکاتێکدا کەناڵی یوورۆسپۆرت ٢ بینەرێکی ٨٧ ملیۆن کەسیی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/545607/eurosport-audience/|سەردێڕ=Eurosport audience size 2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> بۆ زۆربەی بەشەکان، ھیچ پێشکەشکارێکی سەر شاشە نییە، تەنھا بێژەری نەبینراو ھەن، ئەمەش ڕێگە دەدات ھەمان ڤیدیۆ لە چەندین بازاڕدا بە دەنگی زمانە جیاوازەکان بەکاربھێنرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Eurosport}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} buph0m1ur2vogddslrx982el2ora93d 0 295704 1583299 1583228 2026-05-12T12:02:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583299 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''گرووپی بێتفرێد ھۆڵدینگز لیمیتێد''' دامەزراوەیەکی گرەوکردنە و بنکەکەی لە [[شانشینی یەکگرتوو]]یە، لەلایەن فرێد دەن دامەزراوە. یەکەمجار وەک تاقە دووکانێکی گرەوکردن لە ئۆردساڵ، ساڵفۆرد، لە ساڵی ١٩٦٧دا دامەزرا. ڕاگەیەندرا کە قەبارەی بازرگانییەکەی لە ساڵی ٢٠٠٤دا زیاتر لە ٣٫٥ ملیار پاوەند بووە، کە لە ٥٥٠ ملیۆن پاوەند لە ساڵی ٢٠٠٣وە بەرز بووەوە و بەردەوام بووە لە گەشەکردن بۆ زیاتر لە ١٠ ملیار پاوەند لە ساڵانی ٢٠١٨–٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fowler |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.inside-edge-mag.co.uk/football/features/93/the_players.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081202134238/http://www.inside-edge-mag.co.uk/football/features/93/the_players.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Inside Poker}}</ref> دوای دابەزینێک لە ساڵانی ٢٠٢٠ و ٢٠٢١ بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|پەتای کۆڤید-١٩]]، قەبارەی بازرگانیی بڵاوکراوە بۆ ساڵی کۆتایی ھاتوو بە ئەیلوولی ٢٠٢٢ بریتی بوو لە ٨٫٨ ملیار پاوەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bookmakersnearme.co.uk/betfred-financial-results/|سەردێڕ=Betfred - Financial Results - Bookmakers Near Me |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> نووسینگەی سەرەکییەکەی لە بێرچوود، [[وارینگتن]]ە، و ھەروەھا نووسینگەی لە میدیا سیتی، ساڵفۆرد کوەیز، ساڵفۆرد ھەیە. Betfred.com، کە ماڵپەڕی قومارکردنی ئۆنلاینی کۆمپانیاکەیە، بنکەکەی لە [[گیبرالتار]]ە و وەک Petfre (Gibraltar) Limited تۆمارکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.gibraltar.gov.gi/finance-gaming-and-regulations/remote-gambling|سەردێڕ=Remote Gambling |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=HM Government of Gibraltar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6ac83yi52fodvn9y2ltur62b6h3u5t3 1583391 1583299 2026-05-12T16:05:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Betfred}} 1583391 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''گرووپی بێتفرێد ھۆڵدینگز لیمیتێد''' دامەزراوەیەکی گرەوکردنە و بنکەکەی لە [[شانشینی یەکگرتوو]]یە، لەلایەن فرێد دەن دامەزراوە. یەکەمجار وەک تاقە دووکانێکی گرەوکردن لە ئۆردساڵ، ساڵفۆرد، لە ساڵی ١٩٦٧دا دامەزرا. ڕاگەیەندرا کە قەبارەی بازرگانییەکەی لە ساڵی ٢٠٠٤دا زیاتر لە ٣٫٥ ملیار پاوەند بووە، کە لە ٥٥٠ ملیۆن پاوەند لە ساڵی ٢٠٠٣وە بەرز بووەوە و بەردەوام بووە لە گەشەکردن بۆ زیاتر لە ١٠ ملیار پاوەند لە ساڵانی ٢٠١٨–٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fowler |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.inside-edge-mag.co.uk/football/features/93/the_players.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081202134238/http://www.inside-edge-mag.co.uk/football/features/93/the_players.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Inside Poker}}</ref> دوای دابەزینێک لە ساڵانی ٢٠٢٠ و ٢٠٢١ بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|پەتای کۆڤید-١٩]]، قەبارەی بازرگانیی بڵاوکراوە بۆ ساڵی کۆتایی ھاتوو بە ئەیلوولی ٢٠٢٢ بریتی بوو لە ٨٫٨ ملیار پاوەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bookmakersnearme.co.uk/betfred-financial-results/|سەردێڕ=Betfred - Financial Results - Bookmakers Near Me |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> نووسینگەی سەرەکییەکەی لە بێرچوود، [[وارینگتن]]ە، و ھەروەھا نووسینگەی لە میدیا سیتی، ساڵفۆرد کوەیز، ساڵفۆرد ھەیە. Betfred.com، کە ماڵپەڕی قومارکردنی ئۆنلاینی کۆمپانیاکەیە، بنکەکەی لە [[گیبرالتار]]ە و وەک Petfre (Gibraltar) Limited تۆمارکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.gibraltar.gov.gi/finance-gaming-and-regulations/remote-gambling|سەردێڕ=Remote Gambling |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=HM Government of Gibraltar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Betfred}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] s5hkp0uqzgkgoptfgzvd6dvademmeqo 1583500 1583391 2026-05-12T20:02:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583500 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''گرووپی بێتفرێد ھۆڵدینگز لیمیتێد''' دامەزراوەیەکی گرەوکردنە و بنکەکەی لە [[شانشینی یەکگرتوو]]یە، لەلایەن فرێد دەن دامەزراوە. یەکەمجار وەک تاقە دووکانێکی گرەوکردن لە ئۆردساڵ، ساڵفۆرد، لە ساڵی ١٩٦٧دا دامەزرا. ڕاگەیەندرا کە قەبارەی بازرگانییەکەی لە ساڵی ٢٠٠٤دا زیاتر لە ٣٫٥ ملیار پاوەند بووە، کە لە ٥٥٠ ملیۆن پاوەند لە ساڵی ٢٠٠٣وە بەرز بووەوە و بەردەوام بووە لە گەشەکردن بۆ زیاتر لە ١٠ ملیار پاوەند لە ساڵانی ٢٠١٨–٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fowler |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.inside-edge-mag.co.uk/football/features/93/the_players.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081202134238/http://www.inside-edge-mag.co.uk/football/features/93/the_players.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Inside Poker}}</ref> دوای دابەزینێک لە ساڵانی ٢٠٢٠ و ٢٠٢١ بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|پەتای کۆڤید-١٩]]، قەبارەی بازرگانیی بڵاوکراوە بۆ ساڵی کۆتایی ھاتوو بە ئەیلوولی ٢٠٢٢ بریتی بوو لە ٨٫٨ ملیار پاوەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bookmakersnearme.co.uk/betfred-financial-results/|سەردێڕ=Betfred - Financial Results - Bookmakers Near Me |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> نووسینگەی سەرەکییەکەی لە بێرچوود، [[وارینگتن]]ە، و ھەروەھا نووسینگەی لە میدیا سیتی، ساڵفۆرد کوەیز، ساڵفۆرد ھەیە. Betfred.com، کە ماڵپەڕی قومارکردنی ئۆنلاینی کۆمپانیاکەیە، بنکەکەی لە [[گیبرالتار]]ە و وەک Petfre (Gibraltar) Limited تۆمارکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.gibraltar.gov.gi/finance-gaming-and-regulations/remote-gambling|سەردێڕ=Remote Gambling |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=HM Government of Gibraltar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Betfred}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} hbvx3ty0ymwtb1k0e7041acz8e89f0y 0 295705 1583516 1583230 2026-05-12T20:05:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583516 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٧''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێدی ٢٠١٧''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٥ی نیسان تا ١ی ئایاری ٢٠١٧ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ١٩یەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی ٢٠١٦–١٧ بوو کە دوای ئۆپنی چین ھات. ٤١ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} khvixu14nmp5ya8pzby1zsfip3758an 0 295707 1583510 1583245 2026-05-12T20:04:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583510 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٦''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێدی ٢٠١٦''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٦ی نیسان تا ٢ی ئایاری ٢٠١٦ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، [[ئینگلتەرا]] بەڕێوەچوو. ٤٠ەمین ساڵ بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لەو شوێنەدا ئەنجام درا. چالاکییەکە دەیەمین و کۆتا ڕووداوی وەرزی سنووکەری ٢٠١٥–١٦ بوو کە خاڵەکانی ڕیزبەندیی ھەڵگرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 0r44l3puz12ood2e37z94zg9rvuutcf 0 295708 1583509 1583247 2026-05-12T20:04:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583509 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٥''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێدی ٢٠١٥''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٨ی نیسان تا ٤ی ئایاری ٢٠١٥ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٣٩یەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا، و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١٤–١٥ بوو. کۆمپانیای گرەوی وەرزشیی [[بێتفرێد]] بۆ یەکەمجار لە ماوەی سێ ساڵدا سپۆنسەری چالاکییەکەی کرد، کە پێشتر لە ساڵانی ٢٠٠٩ تا ٢٠١٢ ئەنجامی دابوو. ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر لە تیروپشکەکەدا دانران، و ١٦ یاریزانی دیکە بۆ چالاکییەکە سەرکەوتن لە پاڵەوانێتییەکدا کە لە ٨ تا ١٥ی نیسانی ٢٠١٥ لە ناوەندی وەرزشیی نێونەتەوەییی پۆندس فۆرج، شێفیڵد بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 6oxpa757advhq2i73n77xnmmb019cs1 0 295709 1583508 1583249 2026-05-12T20:04:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583508 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٤''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری دافابێتی ٢٠١٤''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٩ی نیسان تا ٥ی ئایاری ٢٠١٤ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٣٨ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا. پاڵەوانێتییەکە ھەروەھا کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١٣–١٤ بوو. چالاکییەکە بۆ یەکەمجار لەلایەن دافابێتەوە سپۆنسەر کرا. پاڵەوانێتییەکی پاڵاوتن لە ٨ تا ١٦ی نیسانی ٢٠١٤ لە ناوەندی وەرزشیی نێونەتەوەییی پۆندس فۆرج لە شێفیڵد بۆ ١٦ یاریزان بەڕێوەچوو، کە لە پاڵەوانێتییە سەرەکییەکەدا بە ١٦ بەشداربووی سەرەتۆو گەیشتن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} ovl7zzh1r1vet8pdgljzf92qjpvn92r 0 295710 1583434 1583252 2026-05-12T16:45:47Z Tessla 41338 1583434 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٣''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفێری ٢٠١٣''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ٦ی ئایاری ٢٠١٣ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٣٧ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە کرووسیبڵ میوانداریی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]]ی کرد؛ چالاکییەکەی ٢٠١٣ کۆتا پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١٢–١٣ بوو. کۆمپانیای گرەوی وەرزشیی بێتفێر بۆ یەکەمجار سپۆنسەری چالاکییەکەی کرد. سەرەڕای ئەوەی نزیکەی تەواوی وەرزەکەی لەدەست دابوو، پاڵەوانی بەرگریکار [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]] تەنانەت یەک سێشنی لە پاڵەوانێتییەکەدا نەدۆڕاند و لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–١٢ لە باری ھۆکینی بردەوە بۆ ئەوەی ببێتە پێنجەمین جار پاڵەوانی جیھان، و پەیوەندی بە ستیڤ دەیڤیس و ستیفن ھێندرییەوە کرد وەک تاقە یاریزانەکان کە بە سەرکەوتوویی بەرگرییان لە نازناوەکانیان لە کرووسیبڵ کردووە. ئۆسلیڤان ژمارەی پێوانەیی ھێندریی بۆ ١٢٧ سەدەی کاروانی وەرزشی لە کرووسیبڵ شکاند، و پاڵەوانێتییەکەی بە ١٣١ سەدە کۆتایی پێ ھێنا، و ھەروەھا بوو بە یەکەم یاریزان کە شەش سەدەی برەیک لە یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی جیھانیدا تۆمار بکات. لە نێوان ٥٥ سەدەی برەیک کە لە کاتی چالاکییەکەدا تۆمارکران، نیل ڕۆبێرتسۆن بەرزترین برەیکی تۆمارکرد کە ١٤٣ بوو، لە دۆڕانەکەیدا لە قۆناغی یەکەمدا بەرامبەر ڕۆبێرت میلکینز.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nuydilj5bekxca65mcqr1lpa27n1x3i 1583491 1583434 2026-05-12T20:01:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583491 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٣''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفێری ٢٠١٣''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ٦ی ئایاری ٢٠١٣ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٣٧ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە کرووسیبڵ میوانداریی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]]ی کرد؛ چالاکییەکەی ٢٠١٣ کۆتا پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١٢–١٣ بوو. کۆمپانیای گرەوی وەرزشیی بێتفێر بۆ یەکەمجار سپۆنسەری چالاکییەکەی کرد. سەرەڕای ئەوەی نزیکەی تەواوی وەرزەکەی لەدەست دابوو، پاڵەوانی بەرگریکار [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]] تەنانەت یەک سێشنی لە پاڵەوانێتییەکەدا نەدۆڕاند و لە یاریی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٨–١٢ لە باری ھۆکینی بردەوە بۆ ئەوەی ببێتە پێنجەمین جار پاڵەوانی جیھان، و پەیوەندی بە ستیڤ دەیڤیس و ستیفن ھێندرییەوە کرد وەک تاقە یاریزانەکان کە بە سەرکەوتوویی بەرگرییان لە نازناوەکانیان لە کرووسیبڵ کردووە. ئۆسلیڤان ژمارەی پێوانەیی ھێندریی بۆ ١٢٧ سەدەی کاروانی وەرزشی لە کرووسیبڵ شکاند، و پاڵەوانێتییەکەی بە ١٣١ سەدە کۆتایی پێ ھێنا، و ھەروەھا بوو بە یەکەم یاریزان کە شەش سەدەی برەیک لە یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی جیھانیدا تۆمار بکات. لە نێوان ٥٥ سەدەی برەیک کە لە کاتی چالاکییەکەدا تۆمارکران، نیل ڕۆبێرتسۆن بەرزترین برەیکی تۆمارکرد کە ١٤٣ بوو، لە دۆڕانەکەیدا لە قۆناغی یەکەمدا بەرامبەر ڕۆبێرت میلکینز.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 8aq6u1rfxqpldca5jvg0g4msvjlbr0q 0 295711 1583433 1583254 2026-05-12T16:45:29Z Tessla 41338 1583433 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٢''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێد. کۆمی ٢٠١٢''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٢١ی نیسان تا ٧ی ئایاری ٢٠١٢ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٣٦ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر لە کرووسیبڵ ئەنجام درا و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١١–١٢ بوو. چالاکییەکە لە شانشینی یەکگرتوو لەلایەن [[بی بی سی]]، و لە ئەورووپا لەلایەن [[یوورۆسپۆرت]] پەخشکرا. [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]] چوارەم نازناوی جیھانیی خۆی بردەوە بە شکستپێھێنانی عەلی کارتەر بە ئەنجامی ١٨–١١ لە یاریی کۆتاییدا. لە تەمەنی ٣٦ ساڵیدا، ئۆسلیڤان بوو بە بەتەمەنترین پاڵەوانی جیھان لە دوای ڕەی ڕیاردۆنی ٤٥ ساڵ لە ساڵی ١٩٧٨ەوە. جۆن ھیگینز، پاڵەوانی بەرگریکار، لە قۆناغی دووەمدا بە ئەنجامی ٤–١٣ بە ستیفن ھێندری دۆڕا. ھێندری بەرزترین برەیکی لە کاتی پاڵەوانێتییەکەدا تۆمار کرد، کە ماکسیمەم برەیکی ١٤٧ بوو. ھێندری، کە حەوت جار براوەی چالاکییەکە بووە، خانەنشینبوونی خۆی لە سنووکەری پیشەگەر ڕاگەیاند دوای دۆڕانی بەرامبەر ستیفن مەگوایەر لە چارەگی کۆتاییدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cui2rfh7kulfs1s8yb1ag3fkzkg3khv 1583492 1583433 2026-05-12T20:01:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583492 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٢''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێد. کۆمی ٢٠١٢''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٢١ی نیسان تا ٧ی ئایاری ٢٠١٢ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٣٦ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر لە کرووسیبڵ ئەنجام درا و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١١–١٢ بوو. چالاکییەکە لە شانشینی یەکگرتوو لەلایەن [[بی بی سی]]، و لە ئەورووپا لەلایەن [[یوورۆسپۆرت]] پەخشکرا. [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]] چوارەم نازناوی جیھانیی خۆی بردەوە بە شکستپێھێنانی عەلی کارتەر بە ئەنجامی ١٨–١١ لە یاریی کۆتاییدا. لە تەمەنی ٣٦ ساڵیدا، ئۆسلیڤان بوو بە بەتەمەنترین پاڵەوانی جیھان لە دوای ڕەی ڕیاردۆنی ٤٥ ساڵ لە ساڵی ١٩٧٨ەوە. جۆن ھیگینز، پاڵەوانی بەرگریکار، لە قۆناغی دووەمدا بە ئەنجامی ٤–١٣ بە ستیفن ھێندری دۆڕا. ھێندری بەرزترین برەیکی لە کاتی پاڵەوانێتییەکەدا تۆمار کرد، کە ماکسیمەم برەیکی ١٤٧ بوو. ھێندری، کە حەوت جار براوەی چالاکییەکە بووە، خانەنشینبوونی خۆی لە سنووکەری پیشەگەر ڕاگەیاند دوای دۆڕانی بەرامبەر ستیفن مەگوایەر لە چارەگی کۆتاییدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 8b9yah9xir0vay42q6tq7y6a1nmp8lc 0 295712 1583295 1583258 2026-05-12T12:01:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583295 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١١''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێد. کۆمی ٢٠١١''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە نێوان ١٦ی نیسان و ٢ی ئایاری ٢٠١١ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، [[ئینگلتەرا]] بەڕێوەچوو. ٣٥ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١٠–١١ بوو. چالاکییەکە لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و کۆی سندوقی خەڵاتەکەی ١٬١١١٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەند بۆ براوەی چالاکییەکە بوو. پاڵەوانێتییەکە لەلایەن کۆمپانیای گرەوی وەرزشیی [[بێتفرێد]]ەوە سپۆنسەر کرا. نیل ڕۆبێرتسۆن پاڵەوانی بەرگریکار بوو، بەڵام بە ئەنجامی ٨–١٠ لە بەرامبەر جەد ترەمپ لە قۆناغی یەکەمدا دۆڕا. ترەمپ بوو بە گەنجترین یاریزان لە ساڵی ١٩٩٠ەوە کە بگاتە یاریی کۆتایی و لەوێدا بە جۆن ھیگینز دۆڕا. ئەمە چوارەمین نازناوی جیھانیی ھیگینز بوو، و بوو بە تەنھا چوارەمین پیاو کە چوار پاڵەوانێتی یان زیاتر لە سەردەمی نوێدا بباتەوە. لەو نێوەندەدا دینگ جونھوی بوو بە یەکەم یاریزان لە چینەوە کە بگاتە نیوەی کۆتایی. مارک کینگ و دینگ جونھوی بەرزترین برەیکیان لە کرووسیبڵ بە ١٣٨ تۆمار کرد؛ لەکاتێکدا جەیمس واتانا بەرزترین برەیکی پاڵەوانێتییەکەی لە کاتی پاڵاوتندا بە ١٤١ تۆمار کرد. بینەرێکی ٣٫٩٣ ملیۆن کەسی تەماشای سێشنی چوارەمیان لە [[بەریتانیای مەزن]] کرد و ٢٫٠٣ ملیۆن کەسیش تەماشای سێشنی سێیەمی یاریی کۆتایییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.barb.co.uk/whats-new/weekly-top-30?|سەردێڕ=Weekly top 30 programmes on TV sets (July 1998 – Sept 2018) Barb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140919035351/http://www.barb.co.uk/whats-new/weekly-top-30 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> سێشنی دووەم و چوارەمی یاریی کۆتایی پڕبینەرترین بەرنامەکانی بی بی سی توو بوون لە ھەفتە تایبەتەکانی خۆیاندا. ئامارەکانی بینین لە [[بی بی سی]] گەیشتە لووتکەی ٦٫٦ ملیۆن بینەر. ئەو ٣٫٩ ملیۆن کەسەی کە تەماشای سێشنی کۆتایییان کردبوو ٥٠٪ زیادی کردبوو بەراورد بە ساڵی پێشوو. مەزندە کرا کە نزیکەی نیوەی دانیشتووانی شانشینی یەکگرتوو لەکاتێکدا تەماشای پاڵەوانێتییەکەیان کردبێت. لە چین، نیوەی کۆتاییی دینگ جونھوی تێکڕای ١٩٫٤ ملیۆن بینەری ھەبوو لەگەڵ لووتکەی ٣٠ ملیۆن بینەر لە حەوت تۆڕی تەلەڤیزیۆنییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.matchroomsport.com/sports/snooker/pressreleases/snooker_scores_massive_viewing_figures.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140717120446/http://www.matchroomsport.com/sports/snooker/pressreleases/snooker_scores_massive_viewing_figures.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> ژمارەیەکی پێوانەیی لە ھاندەران بلیتەکانیان کڕی، کە چوار ڕۆژی کۆتایی و سێشنەکانی تر بلیتەکانیان نەما و فرۆشتنەکان ١٥٪ زیادی کردبوو بەراورد بە ٢٠١٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2307632,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110307152918/http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2307632,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٢|وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] btbbh9q1ekjsgqltmhbyne3lgrjvoit 1583506 1583295 2026-05-12T20:03:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583506 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١١''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێد. کۆمی ٢٠١١''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە نێوان ١٦ی نیسان و ٢ی ئایاری ٢٠١١ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، [[ئینگلتەرا]] بەڕێوەچوو. ٣٥ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١٠–١١ بوو. چالاکییەکە لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و کۆی سندوقی خەڵاتەکەی ١٬١١١٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەند بۆ براوەی چالاکییەکە بوو. پاڵەوانێتییەکە لەلایەن کۆمپانیای گرەوی وەرزشیی [[بێتفرێد]]ەوە سپۆنسەر کرا. نیل ڕۆبێرتسۆن پاڵەوانی بەرگریکار بوو، بەڵام بە ئەنجامی ٨–١٠ لە بەرامبەر جەد ترەمپ لە قۆناغی یەکەمدا دۆڕا. ترەمپ بوو بە گەنجترین یاریزان لە ساڵی ١٩٩٠ەوە کە بگاتە یاریی کۆتایی و لەوێدا بە جۆن ھیگینز دۆڕا. ئەمە چوارەمین نازناوی جیھانیی ھیگینز بوو، و بوو بە تەنھا چوارەمین پیاو کە چوار پاڵەوانێتی یان زیاتر لە سەردەمی نوێدا بباتەوە. لەو نێوەندەدا دینگ جونھوی بوو بە یەکەم یاریزان لە چینەوە کە بگاتە نیوەی کۆتایی. مارک کینگ و دینگ جونھوی بەرزترین برەیکیان لە کرووسیبڵ بە ١٣٨ تۆمار کرد؛ لەکاتێکدا جەیمس واتانا بەرزترین برەیکی پاڵەوانێتییەکەی لە کاتی پاڵاوتندا بە ١٤١ تۆمار کرد. بینەرێکی ٣٫٩٣ ملیۆن کەسی تەماشای سێشنی چوارەمیان لە [[بەریتانیای مەزن]] کرد و ٢٫٠٣ ملیۆن کەسیش تەماشای سێشنی سێیەمی یاریی کۆتایییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.barb.co.uk/whats-new/weekly-top-30?|سەردێڕ=Weekly top 30 programmes on TV sets (July 1998 – Sept 2018) Barb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140919035351/http://www.barb.co.uk/whats-new/weekly-top-30 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> سێشنی دووەم و چوارەمی یاریی کۆتایی پڕبینەرترین بەرنامەکانی بی بی سی توو بوون لە ھەفتە تایبەتەکانی خۆیاندا. ئامارەکانی بینین لە [[بی بی سی]] گەیشتە لووتکەی ٦٫٦ ملیۆن بینەر. ئەو ٣٫٩ ملیۆن کەسەی کە تەماشای سێشنی کۆتایییان کردبوو ٥٠٪ زیادی کردبوو بەراورد بە ساڵی پێشوو. مەزندە کرا کە نزیکەی نیوەی دانیشتووانی شانشینی یەکگرتوو لەکاتێکدا تەماشای پاڵەوانێتییەکەیان کردبێت. لە چین، نیوەی کۆتاییی دینگ جونھوی تێکڕای ١٩٫٤ ملیۆن بینەری ھەبوو لەگەڵ لووتکەی ٣٠ ملیۆن بینەر لە حەوت تۆڕی تەلەڤیزیۆنییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.matchroomsport.com/sports/snooker/pressreleases/snooker_scores_massive_viewing_figures.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140717120446/http://www.matchroomsport.com/sports/snooker/pressreleases/snooker_scores_massive_viewing_figures.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> ژمارەیەکی پێوانەیی لە ھاندەران بلیتەکانیان کڕی، کە چوار ڕۆژی کۆتایی و سێشنەکانی تر بلیتەکانیان نەما و فرۆشتنەکان ١٥٪ زیادی کردبوو بەراورد بە ٢٠١٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2307632,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110307152918/http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2307632,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٢|وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 0oi4kmsl142ktphyqanx0v11fsxndf0 0 295713 1583432 1583264 2026-05-12T16:45:00Z Tessla 41338 1583432 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٠''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێد. کۆمی ٢٠١٠''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە نێوان ١٧ی نیسان و ٣ی ئایاری ٢٠١٠ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، [[ئینگلتەرا]] بەڕێوەچوو. کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٩–١٠ بوو، ٣٤ەمین ساڵ بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا. چالاکییەکە لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و کۆی سندوقی خەڵاتەکەی ١٬١١١٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەند بۆ براوەی چالاکییەکە بوو. پاڵەوانێتییەکە لەلایەن کۆمپانیای گرەوی وەرزشیی [[بێتفرێد]]ەوە سپۆنسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} cx1mibmablnbl9qb08ymy2fa44a81mh 1583493 1583432 2026-05-12T20:01:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583493 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١٠''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێد. کۆمی ٢٠١٠''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە نێوان ١٧ی نیسان و ٣ی ئایاری ٢٠١٠ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، [[ئینگلتەرا]] بەڕێوەچوو. کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٩–١٠ بوو، ٣٤ەمین ساڵ بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا. چالاکییەکە لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و کۆی سندوقی خەڵاتەکەی ١٬١١١٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەند بۆ براوەی چالاکییەکە بوو. پاڵەوانێتییەکە لەلایەن کۆمپانیای گرەوی وەرزشیی [[بێتفرێد]]ەوە سپۆنسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 3uryuj7almvaq0bka0sx7xpr660vsq5 0 295716 1583431 1583267 2026-05-12T16:44:43Z Tessla 41338 1583431 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٩''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێد. کۆمی ٢٠٠٩''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو. لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، کە ٣٣یەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لەو شوێنەدا ئەنجام درا. لە نێوان ١٨ی نیسان و ٤ی ئایاری ٢٠٠٩دا بەڕێوەچوو. ھەشتەمین و کۆتا پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٨–٠٩ بوو، لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و بۆ یەکەمجار لەلایەن دووکانی گرەوی ئۆنلاینی [[بێتفرێد]]ەوە سپۆنسەر کرا. کۆی سندوقی خەڵاتەکە ١٬١١١٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە لەو بڕە براوەکە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} s1bjxja221vyg0an15cc05ryijs27b0 1583494 1583431 2026-05-12T20:02:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583494 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٩''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێد. کۆمی ٢٠٠٩''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو. لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، کە ٣٣یەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لەو شوێنەدا ئەنجام درا. لە نێوان ١٨ی نیسان و ٤ی ئایاری ٢٠٠٩دا بەڕێوەچوو. ھەشتەمین و کۆتا پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٨–٠٩ بوو، لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و بۆ یەکەمجار لەلایەن دووکانی گرەوی ئۆنلاینی [[بێتفرێد]]ەوە سپۆنسەر کرا. کۆی سندوقی خەڵاتەکە ١٬١١١٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە لەو بڕە براوەکە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 52aq51z1fpg15mw0htnnrwvftfzcc1y 0 295717 1583430 1583269 2026-05-12T16:44:21Z Tessla 41338 /* top */ 1583430 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٨''' (ھەروەھا بە '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٨٨٨. کۆمی ٢٠٠٨''' ناوزەند دەکرێت بۆ مەبەستی سپۆنسەرکردن) پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە نێوان ١٩ی نیسان و ٥ی ئایاری ٢٠٠٨ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٣٢ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە شانۆی کرووسیبڵ ئەنجام درا، و حەوتەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٧–٠٨ بوو. لەلایەن وۆرڵد سنووکەرەوە ڕێکخرابوو و لەلایەن کۆمپانیای گرەوکردنی ٨٨٨. کۆمەوە سپۆنسەر کرا، پاڵەوانێتییەکە کۆی سندوقی خەڵاتەکەی ١٬٠٥٠٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەندی بە براوەکە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} felhc8ign24bl9o4h7sbg7w2ytja1pg 1583495 1583430 2026-05-12T20:02:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583495 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٨''' (ھەروەھا بە '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٨٨٨. کۆمی ٢٠٠٨''' ناوزەند دەکرێت بۆ مەبەستی سپۆنسەرکردن) پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە نێوان ١٩ی نیسان و ٥ی ئایاری ٢٠٠٨ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٣٢ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە شانۆی کرووسیبڵ ئەنجام درا، و حەوتەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٧–٠٨ بوو. لەلایەن وۆرڵد سنووکەرەوە ڕێکخرابوو و لەلایەن کۆمپانیای گرەوکردنی ٨٨٨. کۆمەوە سپۆنسەر کرا، پاڵەوانێتییەکە کۆی سندوقی خەڵاتەکەی ١٬٠٥٠٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەندی بە براوەکە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} kz1qvs07sofh88z6koyvbuybd03wpkl 0 295718 1583429 1583272 2026-05-12T16:43:43Z Tessla 41338 1583429 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٧''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٨٨٨. کۆمی ٢٠٠٧''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو. لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، کە ٣١ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لەو شوێنەدا ئەنجام درا. لە ٢١ی نیسانی ٢٠٠٧دا دەستی پێ کرد و بڕیار بوو لە ٧ی ئایاری ٢٠٠٧دا کۆتایی پێ بێت، بەڵام تا کاتژمێرە سەرەتایییەکانی ٨ی ئایار بەردەوام بوو. حەوتەمین و کۆتا پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٦–٠٧ بوو، لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و بۆ دووەم جار لەلایەن کازینۆی ئۆنلاینی ٨٨٨. کۆمەوە سپۆنسەر کرا. کۆی سندوقی خەڵاتەکە ٩٤١٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە لەو بڕە براوەکە ٢٢٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت. قۆناغەکانی پاڵاوتن لە ٢٣ی شوبات تا ٢ی ئازاری ٢٠٠٧ لە پۆنتینز لە پرێستاتین، وێڵز، و لە ١٢ تا ١٥ی ئازار لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی لە شێفیڵد بەڕێوەچوون. ١٦ پاڵێوراوە سەرکەوتووەکە لە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکەدا لە کرووسیبڵ بە ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر گەیشتن. گرایم دۆت پاڵەوانی بەرگریکار بوو، کە لە یاریی کۆتاییی ٢٠٠٦دا بە ئەنجامی ١٨–١٤ لە پیتەر ئێبدنی بردبووەوە. لە قۆناغی یەکەمدا بە ئیان مەککۆلۆک دۆڕا و بوو بە پاڵەوانێکی تری جیھان کە تووشی نەفرەتی کرووسیبڵ بوو و نەیتوانی بەرگری لە یەکەمین نازناوی جیھانیی خۆی بکات. جۆن ھیگینز دووەم نازناوی جیھانیی خۆی بەدەستھێنا بە شکستپێھێنانی مارک سێلبیی پاڵێوراو بە ئەنجامی ١٨–١٣ لە یاریی کۆتاییدا. یاریی کۆتایی کە لە کاتژمێر ١٢:٥٤ی بەیانی بە کاتی [[بی ئێس تی]] کۆتایی ھات، ژمارەی پێوانەیی بۆ درەنگترین کاتی کۆتاییھاتنی لە یاریی کۆتاییی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر|پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەردا]] شکاند، و بە دوو خولەک پێش یاریی کۆتاییی ٢٠٠٦ کەوت. کۆی گشتی ٦٨ سەدەی برەیک لە قۆناغی سەرەکیی چالاکییەکەدا تۆمارکران، کە بەرزترینیان ١٤٤ بوو لەلایەن عەلی کارتەرەوە. تا ساڵی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر، ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] بە ھاوبەشی لەگەڵ چالاکییەکەی ٢٠٠٢ بەرزترین ژمارە بوو. ٦١ سەدەی برەیکی تریش لە قۆناغەکانی پاڵاوتندا تۆمارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5gkoamsssovgae58qus0yjteyxtf4fw 1583496 1583429 2026-05-12T20:02:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583496 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٧''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٨٨٨. کۆمی ٢٠٠٧''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو. لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، کە ٣١ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لەو شوێنەدا ئەنجام درا. لە ٢١ی نیسانی ٢٠٠٧دا دەستی پێ کرد و بڕیار بوو لە ٧ی ئایاری ٢٠٠٧دا کۆتایی پێ بێت، بەڵام تا کاتژمێرە سەرەتایییەکانی ٨ی ئایار بەردەوام بوو. حەوتەمین و کۆتا پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٦–٠٧ بوو، لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و بۆ دووەم جار لەلایەن کازینۆی ئۆنلاینی ٨٨٨. کۆمەوە سپۆنسەر کرا. کۆی سندوقی خەڵاتەکە ٩٤١٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە لەو بڕە براوەکە ٢٢٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت. قۆناغەکانی پاڵاوتن لە ٢٣ی شوبات تا ٢ی ئازاری ٢٠٠٧ لە پۆنتینز لە پرێستاتین، وێڵز، و لە ١٢ تا ١٥ی ئازار لە پەیمانگای وەرزشی ئینگلیزی لە شێفیڵد بەڕێوەچوون. ١٦ پاڵێوراوە سەرکەوتووەکە لە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکەدا لە کرووسیبڵ بە ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر گەیشتن. گرایم دۆت پاڵەوانی بەرگریکار بوو، کە لە یاریی کۆتاییی ٢٠٠٦دا بە ئەنجامی ١٨–١٤ لە پیتەر ئێبدنی بردبووەوە. لە قۆناغی یەکەمدا بە ئیان مەککۆلۆک دۆڕا و بوو بە پاڵەوانێکی تری جیھان کە تووشی نەفرەتی کرووسیبڵ بوو و نەیتوانی بەرگری لە یەکەمین نازناوی جیھانیی خۆی بکات. جۆن ھیگینز دووەم نازناوی جیھانیی خۆی بەدەستھێنا بە شکستپێھێنانی مارک سێلبیی پاڵێوراو بە ئەنجامی ١٨–١٣ لە یاریی کۆتاییدا. یاریی کۆتایی کە لە کاتژمێر ١٢:٥٤ی بەیانی بە کاتی [[بی ئێس تی]] کۆتایی ھات، ژمارەی پێوانەیی بۆ درەنگترین کاتی کۆتاییھاتنی لە یاریی کۆتاییی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر|پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەردا]] شکاند، و بە دوو خولەک پێش یاریی کۆتاییی ٢٠٠٦ کەوت. کۆی گشتی ٦٨ سەدەی برەیک لە قۆناغی سەرەکیی چالاکییەکەدا تۆمارکران، کە بەرزترینیان ١٤٤ بوو لەلایەن عەلی کارتەرەوە. تا ساڵی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر، ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] بە ھاوبەشی لەگەڵ چالاکییەکەی ٢٠٠٢ بەرزترین ژمارە بوو. ٦١ سەدەی برەیکی تریش لە قۆناغەکانی پاڵاوتندا تۆمارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} ls4ljrvwr1851g9dosxawib3vcnbyco 3 295724 1583349 2026-05-12T14:34:34Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1583349 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٣٤، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ste50uac6032u3tn5k1udpl8odeh00h 0 295725 1583362 2026-05-12T15:31:47Z Burhan br 216 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ku:Special:Redirect/revision/1962338|Ademan (eşîr)]]» 1583362 wikitext text/x-wiki   '''ئادەمان''' هۆزێکى دیرینى کوردن لە ناوچەی سەرهەدان لە هەردوو پارێزگاکانی [[پارێزگای ئاگری|ئاگری]] و [[وان]] دەژین . دەگوترێت لە بنەڕەتدا دەگەنەوە هۆزى دەمانان " دێمانان " ( کوردى [[زازاکی]] : دەمانۆ ''demanu'' ) لە دەرسیم، و لە سەردەمی عوسمانیدا پێیان دەگوترا ئادەمان. . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dersim.biz/html/asiret_asiret_dersim_.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120615145535/http://www.dersim.biz/html/asiret_asiret_dersim_.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-06-15 |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-21 |وێبگە=www.dersim.biz}}</ref> لە باکوورى کوردستان هۆزى تر هەن کە ناوەکانیان نزیکە لە ئادەمان وەک ئاتمان (ئاتمی لە مەرعەش و ئادیەمان) و ئەتمانکى. == سەرچاوە == {{سەرچاوەکان}}{{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} [[پۆل:هۆزەکانى کورد]] 4cmor8ov8vj9wsgjfq4q4f4egh3dg1z 1583503 1583362 2026-05-12T20:03:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1583503 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }}   '''ئادەمان''' هۆزێکى دیرینى کوردن لە ناوچەی سەرهەدان لە هەردوو پارێزگاکانی [[پارێزگای ئاگری|ئاگری]] و [[وان]] دەژین . دەگوترێت لە بنەڕەتدا دەگەنەوە هۆزى دەمانان " دێمانان " ( کوردى [[زازاکی]] : دەمانۆ ''demanu'' ) لە دەرسیم، و لە سەردەمی عوسمانیدا پێیان دەگوترا ئادەمان. . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dersim.biz/html/asiret_asiret_dersim_.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120615145535/http://www.dersim.biz/html/asiret_asiret_dersim_.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-06-15 |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-21 |وێبگە=www.dersim.biz}}</ref> لە باکوورى کوردستان هۆزى تر هەن کە ناوەکانیان نزیکە لە ئادەمان وەک ئاتمان (ئاتمی لە مەرعەش و ئادیەمان) و ئەتمانکى. == سەرچاوە == {{سەرچاوەکان}}{{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} [[پۆل:هۆزەکانى کورد]] 0fzwujjzfs3tr0phiwzort4bigwkf7t 828 295726 1583367 2026-05-12T15:44:37Z Hivja 64112 -- دروستکردنی وتار بە بەکارھێنانی [[وپ:جادووگەری وتارەکان]] -- 1583367 Scribunto text/plain return { name = 'باکووری ڕۆژھەڵاتی ئیسرائیل', top = 33.3580, bottom = 32.5620, left = 34.8400, right = 35.9400, image = 'Israel outline northeast.png' } 41vz3maz996lz2i4d7jqjp7nbprz7d5 0 295727 1583371 2026-05-12T15:47:19Z Burhan br 216 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ku:Special:Redirect/revision/1741622|Alan (eşîr)]]» 1583371 wikitext text/x-wiki '''ئالان''' ناوی هۆزێکى کوردە. هۆزی ئالان زیاتر لە [[وان]] و دەرسیم و موکریاندا دەژین . ئەوانى وان [[زازاکی|بە کرمانجی]] دەئاخێون لەناو هۆزى هەرتووشین ، لە دەرسیم بە [[کوردیی باکووری|کرمانجکی]] و لە موکریان [[کوردیی ناوەندی|بە سۆرانی]] قسە دەکەن. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span about="#mwt4" data-mw="{&amp;quot;attribs&amp;quot;:[[{&amp;quot;txt&amp;quot;:&amp;quot;title&amp;quot;},{&amp;quot;html&amp;quot;:&amp;quot;Ji vê îdiayê re çavkaniyên pêbawer hewce ye.&amp;lt;span typeof=\&amp;quot;mw:Nowiki\&amp;quot; id=\&amp;quot;mwEA\&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/span&amp;gt; (hezîran 2024)&amp;quot;}]]}" title="Ji vê îdiayê re çavkaniyên pêbawer hewce ye. (hezîran 2024)" typeof="mw:ExpandedAttrs">وەرگێڕان پێویستە</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> بەشێکیان لە رۆژگارى سەفەویەکان پەرتەوازەى خوراسان کراون لەگەڵ [[کیکان]] و [[زەعفەرانلوو|زەعفەرانلو]] . ناوى ئالان لە مێژووى کۆنى کورد تایبەتمەندی خۆى هەیە. مەمى ئالان پاڵەوانى چیڕۆکێکى خۆشەویستیە کە بەسەرهاتەکەى لە [[جزیر|جزیرى بۆتان]] روویداوەو شاعیرى کورد [[ئەحمەدی خانی|ئەحمەدى خانێ]] کردوویەتى بە کرۆکى شاکارەکەى. == سەرچاوە == {{سەرچاوەکان}}{{گەلان و ئێڵەکانی کورد}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:هۆزەکانى کورد]] t29mjzxrfpaidbof65vy9l96h4ghkuh 1583502 1583371 2026-05-12T20:03:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1583502 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} '''ئالان''' ناوی هۆزێکى کوردە. هۆزی ئالان زیاتر لە [[وان]] و دەرسیم و موکریاندا دەژین . ئەوانى وان [[زازاکی|بە کرمانجی]] دەئاخێون لەناو هۆزى هەرتووشین ، لە دەرسیم بە [[کوردیی باکووری|کرمانجکی]] و لە موکریان [[کوردیی ناوەندی|بە سۆرانی]] قسە دەکەن. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span about="#mwt4" data-mw="{&amp;quot;attribs&amp;quot;:[[{&amp;quot;txt&amp;quot;:&amp;quot;title&amp;quot;},{&amp;quot;html&amp;quot;:&amp;quot;Ji vê îdiayê re çavkaniyên pêbawer hewce ye.&amp;lt;span typeof=\&amp;quot;mw:Nowiki\&amp;quot; id=\&amp;quot;mwEA\&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/span&amp;gt; (hezîran 2024)&amp;quot;}]]}" title="Ji vê îdiayê re çavkaniyên pêbawer hewce ye. (hezîran 2024)" typeof="mw:ExpandedAttrs">وەرگێڕان پێویستە</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> بەشێکیان لە رۆژگارى سەفەویەکان پەرتەوازەى خوراسان کراون لەگەڵ [[کیکان]] و [[زەعفەرانلوو|زەعفەرانلو]] . ناوى ئالان لە مێژووى کۆنى کورد تایبەتمەندی خۆى هەیە. مەمى ئالان پاڵەوانى چیڕۆکێکى خۆشەویستیە کە بەسەرهاتەکەى لە [[جزیر|جزیرى بۆتان]] روویداوەو شاعیرى کورد [[ئەحمەدی خانی|ئەحمەدى خانێ]] کردوویەتى بە کرۆکى شاکارەکەى. == سەرچاوە == {{سەرچاوەکان}}{{گەلان و ئێڵەکانی کورد}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:هۆزەکانى کورد]] 3ckc6gzweng5y74mmpm7mvbti7qbuy4 828 295728 1583377 2026-05-12T15:55:15Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'باشووی کەناری ڕۆژاوا', top = 31.7438, bottom = 31.3156, left = 34.5800, right = 35.4786, image = 'Israel outline south wb.png' }»ەوە 1583377 Scribunto text/plain return { name = 'باشووی کەناری ڕۆژاوا', top = 31.7438, bottom = 31.3156, left = 34.5800, right = 35.4786, image = 'Israel outline south wb.png' } l30eem8utuoqzm6u3bjrpke7hfmf8mq 1583378 1583377 2026-05-12T15:55:33Z Hivja 64112 1583378 Scribunto text/plain return { name = 'باشووری کەناری ڕۆژاوا', top = 31.7438, bottom = 31.3156, left = 34.5800, right = 35.4786, image = 'Israel outline south wb.png' } 30po8t9ydi089z4jnma868809v6zscd 828 295729 1583380 2026-05-12T15:57:35Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'باکووری کەناری ڕۆژاوا', top = 32.5850, bottom = 32.0520, left = 34.5700, right = 35.6170, image = 'Israel outline shomron.png' }»ەوە 1583380 Scribunto text/plain return { name = 'باکووری کەناری ڕۆژاوا', top = 32.5850, bottom = 32.0520, left = 34.5700, right = 35.6170, image = 'Israel outline shomron.png' } k6neuk5dw1nqtje8fj9npp3rmfpib6h 828 295730 1583381 2026-05-12T16:01:01Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'شاری کۆنی ئورشەلیم', top=31.7842, bottom=31.7706, left=35.225, right=35.2381, image='Jerusalem Old City location map.png', }»ەوە 1583381 Scribunto text/plain return { name = 'شاری کۆنی ئورشەلیم', top=31.7842, bottom=31.7706, left=35.225, right=35.2381, image='Jerusalem Old City location map.png', } hs4hjjo9hpzhj5mcb2au9b2s6op8vmp 0 295731 1583382 2026-05-12T16:02:48Z Hezi Bayan 76250 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352075667|Ebrahim Karimi (physicist)]]» 1583382 wikitext text/x-wiki {{بۆ|the Iranian footballer|Ebrahim Karimi (disambiguation){{!}}Ebrahim Karimi}}{{بۆ|the Iranian footballer|Ebrahim Karimi (disambiguation){{!}}Ebrahim Karimi}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''ئیبراهیم کەریمی''' لەدایکبووی ساڵی 1978 لە شاری [[سەقز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ) زانای کوانتەمە لە زانکۆی ئۆتاوا و زانکۆی چاپمان . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uottawa.ca/faculty-science/professors/ebrahim-karimi |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=Faculty of Science |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Government of Canada, Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشان=https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240813115849/https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-08-13 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada (NSERC) |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chapman.edu/research/institutes-and-centers/quantum-studies/full-time-test/index.aspx |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-19 |وێبگە=www.chapman.edu |زمان=en}}</ref> سەرۆکی توێژینەوەی کەنەدایە لە شەپۆلە پێکهاتەدارەکان و پەیوەندی کوانتەم . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/news-releases/475251 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=EurekAlert! |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Government of Canada, Industry Canada, Canada Research Chairs |ناونیشان=https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241016040137/https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-10-16 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=www.chairs-chaires.gc.ca |زمان=en}}</ref> * * == ئاماژەکان == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:فیزیکزانانی ئێرانی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:زانایانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] 8gp90sfjp6xezlbmy3g7tct7qhg52o6 1583388 1583382 2026-05-12T16:05:07Z Hezi Bayan 76250 small removal 1583388 wikitext text/x-wiki '''ئیبراهیم کەریمی''' لەدایکبووی ساڵی 1978 لە شاری [[سەقز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ) زانای کوانتەمە لە زانکۆی ئۆتاوا و زانکۆی چاپمان . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uottawa.ca/faculty-science/professors/ebrahim-karimi |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=Faculty of Science |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Government of Canada, Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشان=https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240813115849/https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-08-13 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada (NSERC) |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chapman.edu/research/institutes-and-centers/quantum-studies/full-time-test/index.aspx |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-19 |وێبگە=www.chapman.edu |زمان=en}}</ref> سەرۆکی توێژینەوەی کەنەدایە لە شەپۆلە پێکهاتەدارەکان و پەیوەندی کوانتەم . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/news-releases/475251 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=EurekAlert! |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Government of Canada, Industry Canada, Canada Research Chairs |ناونیشان=https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241016040137/https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-10-16 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=www.chairs-chaires.gc.ca |زمان=en}}</ref> * * == ئاماژەکان == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:فیزیکزانانی ئێرانی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:زانایانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] o1ot8y66psjbn13cuz8fpxjvg6vim5v 1583399 1583388 2026-05-12T16:15:09Z Hezi Bayan 76250 1583399 wikitext text/x-wiki '''ئیبراهیم کەریمی''' لەدایکبووی ساڵی 1978 لە شاری [[سەقز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ) مامۆستای [[فیزیک]] و زانای کوانتەمە لە زانکۆی ئۆتاوا و زانکۆی چاپمان . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uottawa.ca/faculty-science/professors/ebrahim-karimi |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=Faculty of Science |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Government of Canada, Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشان=https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240813115849/https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-08-13 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada (NSERC) |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chapman.edu/research/institutes-and-centers/quantum-studies/full-time-test/index.aspx |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-19 |وێبگە=www.chapman.edu |زمان=en}}</ref> سەرۆکی توێژینەوەی کەنەدایە لە شەپۆلە پێکهاتەدارەکان و پەیوەندی کوانتەم . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/news-releases/475251 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=EurekAlert! |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Government of Canada, Industry Canada, Canada Research Chairs |ناونیشان=https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241016040137/https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-10-16 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=www.chairs-chaires.gc.ca |زمان=en}}</ref> == ئاماژەکان == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:فیزیکزانانی ئێرانی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:زانایانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] 7hxfwn8ig8r0gdlor965s8k07mnui32 1583498 1583399 2026-05-12T20:02:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1583498 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} '''ئیبراهیم کەریمی''' لەدایکبووی ساڵی 1978 لە شاری [[سەقز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ) مامۆستای [[فیزیک]] و زانای کوانتەمە لە زانکۆی ئۆتاوا و زانکۆی چاپمان . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uottawa.ca/faculty-science/professors/ebrahim-karimi |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=Faculty of Science |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Government of Canada, Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشان=https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240813115849/https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-08-13 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada (NSERC) |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chapman.edu/research/institutes-and-centers/quantum-studies/full-time-test/index.aspx |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-19 |وێبگە=www.chapman.edu |زمان=en}}</ref> سەرۆکی توێژینەوەی کەنەدایە لە شەپۆلە پێکهاتەدارەکان و پەیوەندی کوانتەم . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/news-releases/475251 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=EurekAlert! |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Government of Canada, Industry Canada, Canada Research Chairs |ناونیشان=https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241016040137/https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-10-16 |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-11 |وێبگە=www.chairs-chaires.gc.ca |زمان=en}}</ref> == ئاماژەکان == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:فیزیکزانانی ئێرانی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:زانایانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] ihysoshtvw8dpbrka5gpog8ximr0phe 828 295732 1583383 2026-05-12T16:03:19Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'تێل ئەڤیڤ', top = 32.1027879, bottom = 32.056227, left = 34.75948, right = 34.8007048, image = 'Tel_Aviv_map-plain.png', }»ەوە 1583383 Scribunto text/plain return { name = 'تێل ئەڤیڤ', top = 32.1027879, bottom = 32.056227, left = 34.75948, right = 34.8007048, image = 'Tel_Aviv_map-plain.png', } c1btxhdfu5ofb5lyhcpfpv2vvsibe5a 828 295733 1583392 2026-05-12T16:05:30Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'تێل ئەڤیڤ لەگەڵ گەڕەکەکانی', top=32.149167, bottom=32.026944, left=34.733889, right= 34.856667, image = 'Israel Tel Aviv-Yafo location map.svg' }»ەوە 1583392 Scribunto text/plain return { name = 'تێل ئەڤیڤ لەگەڵ گەڕەکەکانی', top=32.149167, bottom=32.026944, left=34.733889, right= 34.856667, image = 'Israel Tel Aviv-Yafo location map.svg' } 8f18kktqvr9td0jiqe9vn5vwewew96t 828 295734 1583394 2026-05-12T16:06:42Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'تێل ئەڤیڤ', top = 32.208, bottom = 31.985, left = 34.729, right = 34.879, image = 'Tel_Aviv_location_map_2.svg', }»ەوە 1583394 Scribunto text/plain return { name = 'تێل ئەڤیڤ', top = 32.208, bottom = 31.985, left = 34.729, right = 34.879, image = 'Tel_Aviv_location_map_2.svg', } 8eij0kycq1a6otg3ne1unat4l678e04 1 295735 1583397 2026-05-12T16:12:43Z Hivja 64112 /* ناو */ بەشی نوێ 1583397 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو پێتان وایە ناوی دروستی ئەو بیابانە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) qx8yvmzpr6jnpgr24rkwnkcd893f7w5 1583398 1583397 2026-05-12T16:13:33Z Hivja 64112 /* ناو */ وەڵامدانەوە 1583398 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو پێتان وایە ناوی دروستی ئەو بیابانە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و ... [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) d58xtpxsjot76aorgkjeerflwbqhf76 1583400 1583398 2026-05-12T16:15:20Z Aza 86 /* ناو */ وەڵامدانەوە 1583400 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو پێتان وایە ناوی دروستی ئەو بیابانە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و ... [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] نەقەب. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٥، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) rz4l6ntcjed1qhsa38yunhnktc5ipkv 1583409 1583400 2026-05-12T16:20:59Z Hivja 64112 /* ناو */ وەڵامدانەوە 1583409 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو پێتان وایە ناوی دروستی ئەو بیابانە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و ... [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] نەقەب. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٥، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] دروستە بەڵام ئەوە ناوە عەرەبییەکەیەتی، وابزانم عیبرییەکەی دەبێتە ھانێگێڤ و لە ویکیپیدیای ئینگلیزیشدا نێگێڤ نووسراوە؛ پێتان وایە ھەر ناوە عەرەبییەکەی دانێین باشترە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٠، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ptw4xa4nft2e9ejpnep0i9sm2xmkdbf 1583425 1583409 2026-05-12T16:39:46Z Tessla 41338 /* ناو */ وەڵامدانەوە 1583425 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو پێتان وایە ناوی دروستی ئەو بیابانە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و ... [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] نەقەب. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٥، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] دروستە بەڵام ئەوە ناوە عەرەبییەکەیەتی، وابزانم عیبرییەکەی دەبێتە ھانێگێڤ و لە ویکیپیدیای ئینگلیزیشدا نێگێڤ نووسراوە؛ پێتان وایە ھەر ناوە عەرەبییەکەی دانێین باشترە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٠، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: خۆی ئەمە وەک تەل ئەڤیڤ و تەل ئەبیب وایە، گەر ئێمە [[تێل ئەڤیڤ]]-مان دانابێت، کەواتە پیتی '''ڤ''' دەخوێنینەوە بۆ ناو شارەکانی ئیسرائیل. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) hh9vqtbizomjih4nttbmclibkemjmvs 1583465 1583425 2026-05-12T18:11:18Z Hivja 64112 /* ناو */ وەڵامدانەوە 1583465 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو پێتان وایە ناوی دروستی ئەو بیابانە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و ... [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] نەقەب. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٥، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] دروستە بەڵام ئەوە ناوە عەرەبییەکەیەتی، وابزانم عیبرییەکەی دەبێتە ھانێگێڤ و لە ویکیپیدیای ئینگلیزیشدا نێگێڤ نووسراوە؛ پێتان وایە ھەر ناوە عەرەبییەکەی دانێین باشترە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٠، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: خۆی ئەمە وەک تەل ئەڤیڤ و تەل ئەبیب وایە، گەر ئێمە [[تێل ئەڤیڤ]]-مان دانابێت، کەواتە پیتی '''ڤ''' دەخوێنینەوە بۆ ناو شارەکانی ئیسرائیل. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::ڕاستە، ئەو شوێنە دانیشتووانی عەرەبیشی زۆر کەمن، بۆیە ناوی عیبرییەکەی بەکاربهێنرێ باشترە؛ نێگێڤ باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:١١، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) gnuxu82cjmwnhnkcwydcqcmxssdatf6 828 295736 1583401 2026-05-12T16:15:48Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'باشووری ھەرێمی نەگڤی ئیسرائیل', top = 30.9600, bottom = 29.4650, left = 33.4200, right = 35.4750, image = 'Israel outline negev mt.png' }»ەوە 1583401 Scribunto text/plain return { name = 'باشووری ھەرێمی نەگڤی ئیسرائیل', top = 30.9600, bottom = 29.4650, left = 33.4200, right = 35.4750, image = 'Israel outline negev mt.png' } 4qy0zpp37v2i1kayxvk662zxe6abov1 828 295737 1583403 2026-05-12T16:17:25Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'باکووری ڕۆژاوای ھەرێمی نەگڤی ئیسرائیل', top = 31.6140, bottom = 31.1624, left = 33.9385, right = 34.8768, image = 'Israel outline northwest negev.png' }»ەوە 1583403 Scribunto text/plain return { name = 'باکووری ڕۆژاوای ھەرێمی نەگڤی ئیسرائیل', top = 31.6140, bottom = 31.1624, left = 33.9385, right = 34.8768, image = 'Israel outline northwest negev.png' } 624ui3nkhql4grg3btrdsb4x21fzymb 828 295738 1583407 2026-05-12T16:19:48Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'باکووری ھەرێمی نەگڤی ئیسرائیل', top = 31.5420, bottom = 30.8650, left = 33.8390, right = 35.4740, image = 'Israel outline north negev.png' }»ەوە 1583407 Scribunto text/plain return { name = 'باکووری ھەرێمی نەگڤی ئیسرائیل', top = 31.5420, bottom = 30.8650, left = 33.8390, right = 35.4740, image = 'Israel outline north negev.png' } aswa5sbxkoku1cyx0rqs8kn82d4o3pu 828 295739 1583410 2026-05-12T16:24:22Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوین', top = 38.0, bottom = 29.0, left = 29.0, right = 42.5, image = 'Mediterranean Sea East location map.svg' }»ەوە 1583410 Scribunto text/plain return { name = 'ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوین', top = 38.0, bottom = 29.0, left = 29.0, right = 42.5, image = 'Mediterranean Sea East location map.svg' } nj0oqjbp4zou7g7ykwr4icwjrkbeip4 828 295740 1583412 2026-05-12T16:25:09Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «return { name = 'کەناری ڕۆژاوا', top = 33.0, bottom = 31.0, left = 33.7, right = 36.3, image = 'Palestine relief location map.jpg' }»ەوە 1583412 Scribunto text/plain return { name = 'کەناری ڕۆژاوا', top = 33.0, bottom = 31.0, left = 33.7, right = 36.3, image = 'Palestine relief location map.jpg' } b6fvd9ozh8ey7fxn86kivfubrsji50y 0 295741 1583427 2026-05-12T16:41:31Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345634307|2006 World Snooker Championship]]» 1583427 wikitext text/x-wiki The '''2006 World Snooker Championship''' (officially the '''2006 888.com World Snooker Championship''') was a professional [[سنووکەر|snooker]] tournament. It was held at the [[شانۆی کرووسیبڵ|Crucible Theatre]] in [[شێفیڵد|Sheffield]], England. It was the 30th consecutive year that the [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر|World Snooker Championship]] was staged at the venue. It started on 15&nbsp;April 2006 and was scheduled to finish on 1&nbsp;May 2006, but continued into the early hours of 2&nbsp;May. The sixth and final ranking tournament of the 2005–06 snooker season, it was organised by the [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر|World Professional Billiards and Snooker Association]] and sponsored for the first time by online casino 888.com. The total prize fund was £896,240, of which the winner received £200,000. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The qualifying rounds took place from 8 to 13 January and from 14 to 15 March 2006 at Pontin's, in Prestatyn, [[وێڵز|Wales]]. The 16 qualifiers and the top 16 players from the snooker world rankings reached the tournament's main stage at the Crucible. [[شۆن مێرفی|Shaun Murphy]] was the defending champion, having defeated Matthew Stevens 18–16 in the 2005 final. He lost in the quarter-finals against eventual runner-up Peter Ebdon and became another world champion who fell to the Crucible curse and could not defend his first world title. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە There was just one debutant at the event for the first time - Barry Hawkins. Graeme Dott defeated Ebdon 18–14 in the final. Ending at 12:52&nbsp;a.m. [[بی ئێس تی|BST]], it surpassed the 1985 final between Dennis Taylor and Steve Davis as the latest finish for a World Championship final. A total of 46 century breaks were compiled during the event's main stage, the highest being a 140 made by [[ڕۆنی ئۆسلیڤان|Ronnie O'Sullivan]]. Another 52 century breaks were made during the qualifying rounds. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9y9yb4bpcil97x0dv6wtmjc9uues4lx 1583428 1583427 2026-05-12T16:43:04Z Tessla 41338 شائەمراز 1583428 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٦''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٨٨٨. کۆمی ٢٠٠٦''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو. لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٣٠ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لەو شوێنەدا ئەنجام درا. لە ١٥ی نیسانی ٢٠٠٦دا دەستی پێ کرد و بڕیار بوو لە ١ی ئایاری ٢٠٠٦دا کۆتایی پێ بێت، بەڵام تا کاتژمێرە سەرەتایییەکانی ٢ی ئایار بەردەوام بوو. شەشەمین و کۆتا پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٥–٠٦ بوو، لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و بۆ یەکەمجار لەلایەن کازینۆی ئۆنلاینی ٨٨٨. کۆمەوە سپۆنسەر کرا. کۆی سندوقی خەڵاتەکە ٨٩٦٬٢٤٠ پاوەند بوو، کە لەو بڕە براوەکە ٢٠٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت. قۆناغەکانی پاڵاوتن لە ٨ تا ١٣ی کانوونی دووەم و لە ١٤ تا ١٥ی ئازاری ٢٠٠٦ لە پۆنتینز، لە پرێستاتین، [[وێڵز]] بەڕێوەچوون. ١٦ پاڵێوراوەکە و ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر گەیشتنە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکە لە کرووسیبڵ. [[شۆن مێرفی]] پاڵەوانی بەرگریکار بوو، کە لە یاریی کۆتاییی ٢٠٠٥دا بە ئەنجامی ١٨–١٦ لە ماتیۆ ستیڤنزی بردبووەوە. لە چارەگی کۆتاییدا بەرامبەر پیتەر ئێبدنی دووەم دۆڕا و بوو بە پاڵەوانێکی تری جیھان کە تووشی نەفرەتی کرووسیبڵ بوو و نەیتوانی بەرگری لە یەکەمین نازناوی جیھانیی خۆی بکات. بۆ یەکەمجار تەنھا یەک یەکەمین دەرکەوتوو لە چالاکییەکەدا ھەبوو - باری ھۆکینز. گرایم دۆت بە ئەنجامی ١٨–١٤ لە ئێبدنی بردەوە لە یاریی کۆتاییدا؛ کە لە کاتژمێر ١٢:٥٢ی بەیانی بە کاتی [[بی ئێس تی]] (BST) کۆتایی ھات، ژمارەی پێوانەیی یاریی کۆتاییی ١٩٨٥ی نێوان دێنیس تایلۆر و ستیڤ دەیڤیسی تێپەڕاند وەک درەنگترین کاتی کۆتاییھاتن بۆ یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی جیھانی. کۆی گشتی ٤٦ سەدەی برەیک لە کاتی قۆناغی سەرەکیی چالاکییەکەدا تۆمارکران، کە بەرزترینیان ١٤٠ بوو لەلایەن [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]]ەوە. ٥٢ سەدەی برەیکی تریش لە کاتی قۆناغەکانی پاڵاوتندا تۆمارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7kevl6we0h12b26gv90slmokchqzd7o 1583497 1583428 2026-05-12T20:02:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583497 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٦''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٨٨٨. کۆمی ٢٠٠٦''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو. لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٣٠ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لەو شوێنەدا ئەنجام درا. لە ١٥ی نیسانی ٢٠٠٦دا دەستی پێ کرد و بڕیار بوو لە ١ی ئایاری ٢٠٠٦دا کۆتایی پێ بێت، بەڵام تا کاتژمێرە سەرەتایییەکانی ٢ی ئایار بەردەوام بوو. شەشەمین و کۆتا پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٥–٠٦ بوو، لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و بۆ یەکەمجار لەلایەن کازینۆی ئۆنلاینی ٨٨٨. کۆمەوە سپۆنسەر کرا. کۆی سندوقی خەڵاتەکە ٨٩٦٬٢٤٠ پاوەند بوو، کە لەو بڕە براوەکە ٢٠٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت. قۆناغەکانی پاڵاوتن لە ٨ تا ١٣ی کانوونی دووەم و لە ١٤ تا ١٥ی ئازاری ٢٠٠٦ لە پۆنتینز، لە پرێستاتین، [[وێڵز]] بەڕێوەچوون. ١٦ پاڵێوراوەکە و ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر گەیشتنە قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکە لە کرووسیبڵ. [[شۆن مێرفی]] پاڵەوانی بەرگریکار بوو، کە لە یاریی کۆتاییی ٢٠٠٥دا بە ئەنجامی ١٨–١٦ لە ماتیۆ ستیڤنزی بردبووەوە. لە چارەگی کۆتاییدا بەرامبەر پیتەر ئێبدنی دووەم دۆڕا و بوو بە پاڵەوانێکی تری جیھان کە تووشی نەفرەتی کرووسیبڵ بوو و نەیتوانی بەرگری لە یەکەمین نازناوی جیھانیی خۆی بکات. بۆ یەکەمجار تەنھا یەک یەکەمین دەرکەوتوو لە چالاکییەکەدا ھەبوو - باری ھۆکینز. گرایم دۆت بە ئەنجامی ١٨–١٤ لە ئێبدنی بردەوە لە یاریی کۆتاییدا؛ کە لە کاتژمێر ١٢:٥٢ی بەیانی بە کاتی [[بی ئێس تی]] (BST) کۆتایی ھات، ژمارەی پێوانەیی یاریی کۆتاییی ١٩٨٥ی نێوان دێنیس تایلۆر و ستیڤ دەیڤیسی تێپەڕاند وەک درەنگترین کاتی کۆتاییھاتن بۆ یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی جیھانی. کۆی گشتی ٤٦ سەدەی برەیک لە کاتی قۆناغی سەرەکیی چالاکییەکەدا تۆمارکران، کە بەرزترینیان ١٤٠ بوو لەلایەن [[ڕۆنی ئۆسلیڤان]]ەوە. ٥٢ سەدەی برەیکی تریش لە کاتی قۆناغەکانی پاڵاوتندا تۆمارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} tbr7uexppfrtwilzp0znic1p97kfaxz 0 295742 1583435 2026-05-12T16:48:27Z Burhan br 216 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ku:Special:Redirect/revision/1967022|Alxasî]]» 1583435 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>'''ئالخاس''' هۆزێکى ناودارى کوردە زۆربەیان لە [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] و [[سێوەرەگ|سێورەک]]<nowiki/>دا دەژین و لەسەر هەردوو مەزهەبی [[عەلەوی]] و سوننەى [[مەزھەبی شافیعی|شافیعی]]<nowiki/>ن . بە [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] بنزارى [[زازاکی|دیمیلکی]] دەدوێن و لە شێوەى ئاخاوتنى کوردانى سینەملى زۆر نزیکە. لەهجەی دیمیلکی خەڵکی ئەلخاسان لەهجەی خوارووە. == ئالخاسان لەسەر خاکى کوردستان == شوێنى دانیشتنى ئالخاسان لە [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] و [[سێوەرەگ|سێورەک]]، بەڵام لە هەموو کوردستان گوندی ئەلخاس هەن: === مەرعەش === * [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=108] : گوندەکانى سێڤدیللی، یالنتاش (ئاکتیل)، یۆغونسۆغوت، یالاک (یالاخ)، تۆپراخیسار بێشتەپە، بویوک کۆی (دیگر)، دەرە تۆپاڵلی (تۆپاڵلی)، یازی تۆپاڵلی، کۆسەلەر (ئاق سیقال)، یاپلیپنار (بیراگەنی)، گۆڵپینار ، خان، پاسۆلەر، قەرە کویو مەزراکانى: (قەرەقۆیو)، (گۆلپینار)، کالانزۆران (دەنگۆلەر)، (پاسۆلەر)، کامۆلەر، قۆجەپینار، تەختەلى، سەرچەک یوسو، شەرەفلی، ماڵ تۆپلەر، خان، (یازی تۆپاڵ)، گیون ئاڵتی (کستک)، خۆفان ، قەرا بایر * ئاڤشین : گوندى چۆمەدوز هۆزى ئالخاسان، سینەملى ، کورەجکان ، و کورمەلی پێکەوە دەژین. * بازارجخ: چوچەلی (زۆربەی دانیشتوانى ئالخاسن، بەڵام سینەملى و (ئاتمی)ش دەژین) === [[مەلەتی|مەلاتیە]] === * ناوەندە مەلەتی [[Çolaklı|چۆلاقلى]]: ئەلها(ن)ئوشاغی * [[Arguvan|ئارگوڤان]] : ئەلخاس ئوشاگی، بالیجۆن، بالیکۆن، باخشیکۆن، دیزۆما، کەلۆن * یازیخان : فەتحیە [http://www.aliseydi-sevim.com/haber_detay.asp?haberID=1051] * پاتریخان: حاجیلەر، دەرەکۆی [http://www.asikremzani.net/makale/Ocaklar_Sinemilli_Ocagi.html] Girêdana arşîvê لە 2021-04-19 لە ئامێری وەیباک * مهاجر/وێرانشار: گوندى چات === [[سێواس]] === * گرین : یایلەچک، ئەلاجا مەزار (ئالخاس و کورەجک) * شارقشلە : ساری قایا [https://tr.wikipedia.org/wiki/Sar%C4%B1kaya,_%C5%9Eark%C4%B1%C5%9Fla] ، ئۆرتە تۆپاچ * مهاجیران: ئیمرانلی : ئایدۆغان کۆیو (ئۆرەنک) ** قۆچگیر: زارا : جمیلتی === قەیسەری === * [[ساریز]] : بویوک ئۆرتولو [http://www.kurdica.com/News-sid-Die-Kurden-in-Kayseri-160.html]{{بەستەری مردوو|fix-attempted=yes}} === [[ڕحا|ئورفا]] === * [[سێوەرەگ|سێورەک]] ، لە [[Bucax|بوجاق]] [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=966] ، [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=202] - کومەکاڤاک (ئالخاس) [http://www.siverekgenclik.com/koyisimleri.html] ، دارداغان، ئیلیاسۆرەن (گوندی گاورا)، چۆماکلی (چباکچور)، هەی، مۆدان === [[خۆراسان|خوراسان]] === * ئالخاس قەلعە [https://en.wikipedia.org/wiki/Alkhas] === [[ئازەربایجان|ئازەربێجان]] === * [[لاچین]] : ئالخاسلی * کەلباژار: خۆلەزەی ئالخاسلى <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Latitude.to |ناونیشان=http://latitude.to:8080/satellite-map/az/azerbaijan/339287/xolezey-alxasli |ڕێکەوتی سەردان=2022-06-16 |وێبگە=Latitude.to, maps, geolocated articles, latitude longitude coordinate conversion. |زمان=en}}</ref> * رەحیملى * لەریک: ڕڤەرود == ڕەگ و ڕیشەی هۆزى ئالخاس == سەبارەت بە بنەچەی هۆزى ئالخاس چەند بۆچوونێک هەن: . # بەپێی لێکۆڵینەوەکانی نووسەر مەحمەد تەکەر، بنەتارى هۆزی "ئالخاس خێڵی ناودارى شادیانە ئالخاس لە [[سێوەرەگ|سێورەک]] و [[ئامەد|دیاربەکر]] بە هۆوى دوژمندارى هاتوونەتە [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] و دێرسیم, هەندێکیان لە [[سێوەرەگ|سێورەک]] مانەوە ; لە دەرسیم ئالخاسەکان بە خورمەکان دەناسرێن; پاشان هەندێکیان چوونە گمگم (ڤارتۆى مووشێ) . ئالخاسی [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] [[کوردیی باکووری|بە کورمانجی]] قسەیان دەکرد . [http://www.kurdica.com/News-sid-Xormekan-270.html] Girêdana arşîvê 2022-02-06 لە ئامێری Wayback Girêdana arşîvê 2016-04-09 لە ئامێری Wayback Girêdana arşîvê 2013-03-13 لە ئامێری Wayback # ڕەنگە ئالخاسان بگەنەوە هۆزى گەورەى بەرازى و لە دەورى ١٥٠-٢٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە [[سێوەرەگ|سێوریکەوە]] چووبنەتە ناوچەی [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] . [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=966] بەڵام ئالخاسى سێورەک دەڵێن کە ئەوان پەیوەندییان بە بەرازیەوە نەبووە، بەڵکو دەگەنەوە تیرەى بۆجاق . بەڵام بەرازى خێڵێک نین، بەڵکو کۆهۆزن و دیان هۆزى لەخۆوە دەگرت و هۆزىشادی دەگرێتەوە . [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=419566&/BARAZ%C4%B0-VEYA-BERAZ%C4%B0-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0] Girêdana arşîvê لە 2020-10-20 لە ئامێری وەیباک # بە گوێرەی [[نووری دێرسیمی|نوری دەرسیمى]] ، هۆزەکانی "ئالخاسان"، " سینەملى " و " ئاتمی " کۆنفیدڕاڵییەکیان بە ناوی " ئاتمی " پێکهێنا؛ پێشتر لە دێرسیم دەژیان . [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=416426&/ALHAS-VEYA-ALXAS-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0] Girêdana arşîvê لە 2013-03-13 لە ئامێری Wayback == سەرچاوە == <templatestyles src="Çavkanî/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.alxas.net/ ئەلکساس.نێت] * [http://www.kurdica.com/News-sid-Xormekan-270.html مێژووی گشتی: Xormekan] Girêdana arşîvê 2022-02-06 لە ئامێری Wayback * [http://gelovchulular.jimdo.com/alhas-alxas-a%C5%9Fireti-hakk%C4%B1nda/ دەربارەی هۆزی ئەلهاس-ئەلکساس] Girêdana arşîvê 2016-04-09 لە ئامێری Wayback * [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=1266/ توێژینەوە: نووسەر مەهمەت TEKER'den Alhas (alxas) Aşireti Üzerine] * لینکی ئەرشیفی [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=416426&/ALHAS-VEYA-ALXAS-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0/ عەشیرەتی ئەلهاس یان ئەلکساس] Girêdana arşîvê لە ئامێری وەیباک * م.بایراک بنبۆگا سەربازانی کورد IN: Bîrnebûn 1998 چاپی پێنجەم، ل56 و دواتر. * [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=419566&/BARAZ%C4%B0-VEYA-BERAZ%C4%B0-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0 بەرازی وێیا] Girêdana arşîvê عەشیرەتی بەرازی 2020-10-20 لە ئامێری وەیباک {{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} [[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:هۆزەکانى کورد]] tdhpnmriowliv4hsdet0a4v7r3vxbd8 1583490 1583435 2026-05-12T20:01:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1583490 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>'''ئالخاس''' هۆزێکى ناودارى کوردە زۆربەیان لە [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] و [[سێوەرەگ|سێورەک]]<nowiki/>دا دەژین و لەسەر هەردوو مەزهەبی [[عەلەوی]] و سوننەى [[مەزھەبی شافیعی|شافیعی]]<nowiki/>ن . بە [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] بنزارى [[زازاکی|دیمیلکی]] دەدوێن و لە شێوەى ئاخاوتنى کوردانى سینەملى زۆر نزیکە. لەهجەی دیمیلکی خەڵکی ئەلخاسان لەهجەی خوارووە. == ئالخاسان لەسەر خاکى کوردستان == شوێنى دانیشتنى ئالخاسان لە [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] و [[سێوەرەگ|سێورەک]]، بەڵام لە هەموو کوردستان گوندی ئەلخاس هەن: === مەرعەش === * [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=108] : گوندەکانى سێڤدیللی، یالنتاش (ئاکتیل)، یۆغونسۆغوت، یالاک (یالاخ)، تۆپراخیسار بێشتەپە، بویوک کۆی (دیگر)، دەرە تۆپاڵلی (تۆپاڵلی)، یازی تۆپاڵلی، کۆسەلەر (ئاق سیقال)، یاپلیپنار (بیراگەنی)، گۆڵپینار ، خان، پاسۆلەر، قەرە کویو مەزراکانى: (قەرەقۆیو)، (گۆلپینار)، کالانزۆران (دەنگۆلەر)، (پاسۆلەر)، کامۆلەر، قۆجەپینار، تەختەلى، سەرچەک یوسو، شەرەفلی، ماڵ تۆپلەر، خان، (یازی تۆپاڵ)، گیون ئاڵتی (کستک)، خۆفان ، قەرا بایر * ئاڤشین : گوندى چۆمەدوز هۆزى ئالخاسان، سینەملى ، کورەجکان ، و کورمەلی پێکەوە دەژین. * بازارجخ: چوچەلی (زۆربەی دانیشتوانى ئالخاسن، بەڵام سینەملى و (ئاتمی)ش دەژین) === [[مەلەتی|مەلاتیە]] === * ناوەندە مەلەتی [[Çolaklı|چۆلاقلى]]: ئەلها(ن)ئوشاغی * [[Arguvan|ئارگوڤان]] : ئەلخاس ئوشاگی، بالیجۆن، بالیکۆن، باخشیکۆن، دیزۆما، کەلۆن * یازیخان : فەتحیە [http://www.aliseydi-sevim.com/haber_detay.asp?haberID=1051] * پاتریخان: حاجیلەر، دەرەکۆی [http://www.asikremzani.net/makale/Ocaklar_Sinemilli_Ocagi.html] Girêdana arşîvê لە 2021-04-19 لە ئامێری وەیباک * مهاجر/وێرانشار: گوندى چات === [[سێواس]] === * گرین : یایلەچک، ئەلاجا مەزار (ئالخاس و کورەجک) * شارقشلە : ساری قایا [https://tr.wikipedia.org/wiki/Sar%C4%B1kaya,_%C5%9Eark%C4%B1%C5%9Fla] ، ئۆرتە تۆپاچ * مهاجیران: ئیمرانلی : ئایدۆغان کۆیو (ئۆرەنک) ** قۆچگیر: زارا : جمیلتی === قەیسەری === * [[ساریز]] : بویوک ئۆرتولو [http://www.kurdica.com/News-sid-Die-Kurden-in-Kayseri-160.html]{{بەستەری مردوو|fix-attempted=yes}} === [[ڕحا|ئورفا]] === * [[سێوەرەگ|سێورەک]] ، لە [[Bucax|بوجاق]] [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=966] ، [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=202] - کومەکاڤاک (ئالخاس) [http://www.siverekgenclik.com/koyisimleri.html] ، دارداغان، ئیلیاسۆرەن (گوندی گاورا)، چۆماکلی (چباکچور)، هەی، مۆدان === [[خۆراسان|خوراسان]] === * ئالخاس قەلعە [https://en.wikipedia.org/wiki/Alkhas] === [[ئازەربایجان|ئازەربێجان]] === * [[لاچین]] : ئالخاسلی * کەلباژار: خۆلەزەی ئالخاسلى <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Latitude.to |ناونیشان=http://latitude.to:8080/satellite-map/az/azerbaijan/339287/xolezey-alxasli |ڕێکەوتی سەردان=2022-06-16 |وێبگە=Latitude.to, maps, geolocated articles, latitude longitude coordinate conversion. |زمان=en}}</ref> * رەحیملى * لەریک: ڕڤەرود == ڕەگ و ڕیشەی هۆزى ئالخاس == سەبارەت بە بنەچەی هۆزى ئالخاس چەند بۆچوونێک هەن: . # بەپێی لێکۆڵینەوەکانی نووسەر مەحمەد تەکەر، بنەتارى هۆزی "ئالخاس خێڵی ناودارى شادیانە ئالخاس لە [[سێوەرەگ|سێورەک]] و [[ئامەد|دیاربەکر]] بە هۆوى دوژمندارى هاتوونەتە [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] و دێرسیم, هەندێکیان لە [[سێوەرەگ|سێورەک]] مانەوە ; لە دەرسیم ئالخاسەکان بە خورمەکان دەناسرێن; پاشان هەندێکیان چوونە گمگم (ڤارتۆى مووشێ) . ئالخاسی [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] [[کوردیی باکووری|بە کورمانجی]] قسەیان دەکرد . [http://www.kurdica.com/News-sid-Xormekan-270.html] Girêdana arşîvê 2022-02-06 لە ئامێری Wayback Girêdana arşîvê 2016-04-09 لە ئامێری Wayback Girêdana arşîvê 2013-03-13 لە ئامێری Wayback # ڕەنگە ئالخاسان بگەنەوە هۆزى گەورەى بەرازى و لە دەورى ١٥٠-٢٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە [[سێوەرەگ|سێوریکەوە]] چووبنەتە ناوچەی [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] . [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=966] بەڵام ئالخاسى سێورەک دەڵێن کە ئەوان پەیوەندییان بە بەرازیەوە نەبووە، بەڵکو دەگەنەوە تیرەى بۆجاق . بەڵام بەرازى خێڵێک نین، بەڵکو کۆهۆزن و دیان هۆزى لەخۆوە دەگرت و هۆزىشادی دەگرێتەوە . [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=419566&/BARAZ%C4%B0-VEYA-BERAZ%C4%B0-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0] Girêdana arşîvê لە 2020-10-20 لە ئامێری وەیباک # بە گوێرەی [[نووری دێرسیمی|نوری دەرسیمى]] ، هۆزەکانی "ئالخاسان"، " سینەملى " و " ئاتمی " کۆنفیدڕاڵییەکیان بە ناوی " ئاتمی " پێکهێنا؛ پێشتر لە دێرسیم دەژیان . [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=416426&/ALHAS-VEYA-ALXAS-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0] Girêdana arşîvê لە 2013-03-13 لە ئامێری Wayback == سەرچاوە == <templatestyles src="Çavkanî/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.alxas.net/ ئەلکساس.نێت] * [http://www.kurdica.com/News-sid-Xormekan-270.html مێژووی گشتی: Xormekan] Girêdana arşîvê 2022-02-06 لە ئامێری Wayback * [http://gelovchulular.jimdo.com/alhas-alxas-a%C5%9Fireti-hakk%C4%B1nda/ دەربارەی هۆزی ئەلهاس-ئەلکساس] Girêdana arşîvê 2016-04-09 لە ئامێری Wayback * [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=1266/ توێژینەوە: نووسەر مەهمەت TEKER'den Alhas (alxas) Aşireti Üzerine] * لینکی ئەرشیفی [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=416426&/ALHAS-VEYA-ALXAS-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0/ عەشیرەتی ئەلهاس یان ئەلکساس] Girêdana arşîvê لە ئامێری وەیباک * م.بایراک بنبۆگا سەربازانی کورد IN: Bîrnebûn 1998 چاپی پێنجەم، ل56 و دواتر. * [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=419566&/BARAZ%C4%B0-VEYA-BERAZ%C4%B0-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0 بەرازی وێیا] Girêdana arşîvê عەشیرەتی بەرازی 2020-10-20 لە ئامێری وەیباک {{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} [[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:هۆزەکانى کورد]] hnymczfkqyhgqi0yq2omx5playlvfke 1 295743 1583453 2026-05-12T17:25:00Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583453 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئێران مۆڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583452 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241205125732/https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall بۆ https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240527093603/https://iranbrands.review/tourism/commercial-centers/iran-mall/ بۆ https://iranbrands.review/tourism/commercial-centers/iran-mall/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٢٥، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) dph4wu3ksitiqm6mik7qv7ask31v2m8 0 295744 1583473 2026-05-12T18:57:20Z Aza 86 Aza پەڕەی [[ئایین]] گواستەوە بۆ [[دین]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: بەپێی وتووێژی پەڕە 1583473 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دین]] rhwtfasgwr7zuznpybzukqkea7vpnm3 1 295745 1583475 2026-05-12T18:57:21Z Aza 86 Aza پەڕەی [[وتووێژ:ئایین]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:دین]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: بەپێی وتووێژی پەڕە 1583475 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:دین]] bdb15pjnvxplm6s29zbr7y37fiox1ek 0 295746 1583477 2026-05-12T18:59:54Z Aza 86 ڕەوانە کرا بۆ [[خواست]] 1583477 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[خواست]] eb3wpqqajpc8ux9s8ltjqyzw9csaoy2 0 295747 1583478 2026-05-12T19:00:58Z Aza 86 ڕەوانە کرا بۆ [[خواست]] 1583478 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[خواست]] eb3wpqqajpc8ux9s8ltjqyzw9csaoy2 1 295748 1583480 2026-05-12T19:02:20Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583480 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئەحمەد کوڕی یووسف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583479 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160422015436/http://arabicnumerals.tripod.com/ بۆ http://arabicnumerals.tripod.com/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160422015436/http://arabicnumerals.tripod.com/ بۆ http://arabicnumerals.tripod.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٠٢، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 9jir33qp2q81y1o9mdlezo4t97ljzmm 0 295749 1583481 2026-05-12T19:02:30Z Aza 86 ڕەوانە کرا بۆ [[چارەنووسباوەڕی]] 1583481 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[چارەنووسباوەڕی]] 8mwuiejeih43xrgvur502y0b9kb23g4 3 295750 1583520 2026-05-12T21:31:03Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1583520 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ٢١:٣١، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 4a9cfupserwd06l8llfzpzodnby8uji 0 295751 1583523 2026-05-12T22:03:43Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەکین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلکین}}<br>{{lang-en| Kalakin }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبار...»ەوە 1583523 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەکین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلکین}}<br>{{lang-en| Kalakin }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.25591| 44.09514}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلەکین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.25591| 44.09514 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٢٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٥٤٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەکین''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] od5okcigbu7ywtcv01v0wircv3txlew 1583526 1583523 2026-05-12T22:09:09Z MFTG 21816 /* top */ 1583526 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەلەکین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلکین}}<br>{{lang-en| Kalakin }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.25591| 44.09514}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەلەکین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.25591| 44.09514 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان|کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٢٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٥٤٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەلەکین''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] h22toffk3hc52mmj2c6pf07vhk2sa0y 0 295752 1583546 2026-05-13T00:27:41Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ]]ی گواستەوە بۆ [[فڕینی بۆشاییی مرۆڤ]]: Spaceflight=[[فڕینی بۆشایی]] 1583546 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فڕینی بۆشاییی مرۆڤ]] b0wmtwnnpvl2ssiuortlg8j1480ayr1 3 295753 1583549 2026-05-13T07:13:20Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1583549 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ٠٧:١٣، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 4sic8hc0no2njpyzozfywa4ucmev05w 1 295754 1583559 2026-05-13T09:13:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583559 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بیردۆزەکانی پیلانگێڕی سەبارەت بە مردنی ئەدۆڵف ھیتلەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583558 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230601011707/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2545770/New-book-claims-THIS-picture-proves-Hitler-escaped-Berlin-bunker-died-South-America-1984-aged-95.html بۆ https://www.dailymail.co.uk/news/article-2545770/New-book-claims-THIS-picture-proves-Hitler-escaped-Berlin-bunker-died-South-America-1984-aged-95.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:١٣، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) luz3dvvopnsinch7v2osx98b4fbahh8 0 295755 1583572 2026-05-13T10:05:15Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345634265|2005 World Snooker Championship]]» 1583572 wikitext text/x-wiki The '''2005 World Snooker Championship''' (also referred to as the '''2005 Embassy World Snooker Championship''' for the purposes of sponsorship) was a professional [[سنووکەر|snooker]] tournament that took place at the [[شانۆی کرووسیبڵ|Crucible Theatre]] in [[شێفیڵد|Sheffield]], England. The tournament started on 16 April, and ended on 2 May 2005. The event was the eighth and final world ranking event of the 2004–05 snooker season, following the 2005 China Open. The event was organised by the [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر|World Professional Billiards and Snooker Association]]. Due to laws banning advertising cigarettes in Great Britain, this was the last time the event was sponsored by the [[جگەرە|cigarette]] company Embassy. The event had a prize fund of £1,121,800, with the winner receiving £250,000. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە a1cbeg08gjl8lpg20aucnqixkzef8pm 1583573 1583572 2026-05-13T10:06:19Z Tessla 41338 شائەمراز 1583573 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٥''' (ھەروەھا بۆ مەبەستی سپۆنسەرکردن بە '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ئیمباسی ٢٠٠٥''' ناودەبرێت) پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. پاڵەوانێتییەکە لە ١٦ی نیسان دەستی پێ کرد، و لە ٢ی ئایاری ٢٠٠٥ کۆتایی ھات. چالاکییەکە ھەشتەمین و کۆتا چالاکیی ڕیزبەندیی جیھانیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٤–٠٥ بوو، کە دوای ئۆپنی چینی ٢٠٠٥ ھات. چالاکییەکە لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو. بەھۆی ئەو یاسایانەی کە ڕێکلامکردنی جگەرەیان لە بەریتانیای مەزن قەدەغە کرد، ئەمە دوایین جار بوو کە چالاکییەکە لەلایەن کۆمپانیای [[جگەرە]]ی ئیمباسییەوە سپۆنسەر بکرێت. چالاکییەکە سندوقی خەڵاتی ١٬١٢١٬٨٠٠ پاوەندی ھەبوو، کە براوەکە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} h4pds5u1hhxwm9r807vtm2wmwmkmhh5 0 295756 1583574 2026-05-13T10:07:21Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347647725|2004 World Snooker Championship]]» 1583574 wikitext text/x-wiki The '''2004 World Snooker Championship''' (officially the '''2004 Embassy World Snooker Championship''') was a professional [[سنووکەر|snooker]] tournament that took place from 17 April to 3 May 2004 at the [[شانۆی کرووسیبڵ|Crucible Theatre]] in [[شێفیڵد|Sheffield]], England. It was the 28th consecutive year the [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر|World Snooker Championship]] was held at the Crucible. The eighth and final ranking event of the 2003–04 snooker season, the tournament was organised by the [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر|World Professional Billiards and Snooker Association]] and sponsored by cigarette company Embassy. The total prize fund was £1,378,920, of which the winner received £250,000. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 7kkxmt4ccdrsn6d0ayb9e5zfq2diyr0 1583575 1583574 2026-05-13T10:08:16Z Tessla 41338 شائەمراز 1583575 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٤''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ئیمباسی ٢٠٠٤''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٧ی نیسان تا ٣ی ئایاری ٢٠٠٤ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٢٨ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا. ھەشتەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٣–٠٤ بوو، پاڵەوانێتییەکە لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و لەلایەن کۆمپانیای جگەرەی ئیمباسییەوە سپۆنسەر کرا. کۆی سندوقی خەڵاتەکە ١٬٣٧٨٬٩٢٠ پاوەند بوو، کە لەو بڕە براوەکە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 9dyntjg7bsurjpvwa7cmpd7owbswm88 1583576 1583575 2026-05-13T10:08:48Z Tessla 41338 شائەمراز 1583576 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٤''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ئیمباسی ٢٠٠٤''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٧ی نیسان تا ٣ی ئایاری ٢٠٠٤ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٢٨ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا. ھەشتەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٣–٠٤ بوو، پاڵەوانێتییەکە لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و لەلایەن کۆمپانیای جگەرەی ئیمباسییەوە سپۆنسەر کرا. کۆی سندوقی خەڵاتەکە ١٬٣٧٨٬٩٢٠ پاوەند بوو، کە لەو بڕە براوەکە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 0xpttkfvb5mghdoigry9fvm8zlpcghi 0 295757 1583577 2026-05-13T10:10:51Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345634179|2003 World Snooker Championship]]» 1583577 wikitext text/x-wiki The '''2003 World Snooker Championship''' (also referred to as the '''2003 Embassy World Snooker Championship''' for the purposes of sponsorship) was a professional [[سنووکەر|snooker]] tournament that took place from 19&nbsp;April to 5&nbsp;May 2003 at the [[شانۆی کرووسیبڵ|Crucible Theatre]] in [[شێفیڵد|Sheffield]], England. It was the final ranking event of the 2002–03 snooker season. This was the 27th consecutive year that the [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر|World Snooker Championship]] had been held at the Crucible, marking the 26th anniversary of the first staging of the event at this venue. The championships were sponsored by cigarette manufacturer Embassy. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Mark Williams won his second World Championship title by defeating Ken Doherty 18–16 in the final. Having won the UK Championship and the Masters earlier in the season, Williams held all three Triple Crown titles simultaneously. The defending champion, Peter Ebdon, lost 12–13 to Paul Hunter in the quarter-finals and became another first-time champion to fall to the Crucible curse by failing to defend his first world title. A total prize fund of £1,682,900 was awarded at the event, with the winner receiving £270,000. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە == Overview == The [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر|World Snooker Championship]] is a professional tournament and the official world championship of the game of [[سنووکەر|snooker]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 January 2015 |ناونیشان=http://www.matchroomsport.com/news/world-snooker-championship-stay-uk/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416164401/http://www.matchroomsport.com/news/world-snooker-championship-stay-uk/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=4 October 2019 |وێبگە=Matchroom Sport}}</ref> Founded in the late 19th century by [[سوپای بەریتانیا|British Army]] soldiers stationed in India,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Clare |first=Peter |ساڵ=2008 |ناونیشان=http://www.snookerheritage.co.uk/normans-articles/days-of-old/origins-of-snooker/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103150005/http://snookerheritage.co.uk/normans-articles/days-of-old/origins-of-snooker/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 January 2017 |ڕێکەوتی سەردان=8 February 2017 |وێبگە=Billiard and Snooker Heritage Collection}}</ref> the sport was popular in the British Isles.<ref name="0KEss">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=26 February 2018 |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/the-rise-of-china/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180419145915/http://www.worldsnooker.com/the-rise-of-china/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 April 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 March 2019 |وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> However, in the modern era it has become increasingly popular worldwide,{{تێبینی|The "modern era" of snooker is understood to have started in 1969, when the World Championship reverted to a knockout format.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=John Higgins Eyes More Crucible Titles |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/snooker/5276218/John-Higgins-eyes-more-Crucible-titles.html |work=The Daily Telegraph |location=London |date=5 May 2009 |access-date=13 April 2020 |url-access=registration |quote="the modern era, which began in 1969 when the World Championship became a knockout event." |archive-url=https://web.archive.org/web/20100430020307/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/snooker/5276218/John-Higgins-eyes-more-Crucible-titles.html |archive-date=30 April 2010 |url-status=live}}</ref>}} especially in East and Southeast Asian nations such as China, Hong Kong and Thailand.<ref name="0KEss" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=17 March 2018 |ناونیشان=https://hongkongfp.com/2018/03/17/snooker-world-champion-hongkonger-ng-yee-aims-change-image-male-dominated-game/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190816141250/https://www.hongkongfp.com/2018/03/17/snooker-world-champion-hongkonger-ng-yee-aims-change-image-male-dominated-game/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 August 2019 |ڕێکەوتی سەردان=9 May 2020 |وێبگە=Hong Kong Free Press |agency=Agence France-Presse}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The championship featured 32 professional players competing in one-on-one snooker matches in a single elimination format, each played over several frames. The 32 competitors in the main tournament were selected using a combination of the top players in the world snooker rankings and a pre-tournament qualification stage.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=9 April 2019 |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/crucible-draw-format/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180417192039/http://www.worldsnooker.com/crucible-draw-format/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 April 2018 |ڕێکەوتی سەردان=17 April 2019 |وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> Joe Davis won the first World Championship in 1927, the final match being held in Camkin's Hall, Birmingham, England.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.wpbsa.com/about/history/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190418140049/https://www.wpbsa.com/about/history/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=21 October 2019 |وێبگە=wpbsa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.globalsnookercentre.co.uk/files/Results/27world.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041010103752/http://www.globalsnookercentre.co.uk/files/Results/27world.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 October 2004 |ڕێکەوتی سەردان=29 February 2012 |وێبگە=globalsnookercentre.co.uk}}</ref> Since 1977, the event has been held in the [[شانۆی کرووسیبڵ|Crucible Theatre]] in Sheffield, England.<ref name="World Snooker list">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0,,13165~2306123,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110315202302/http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0%2C%2C13165~2306123%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 March 2011 |ڕێکەوتی سەردان=30 April 2011 |وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە === Format === The championship was held from 19 April and 5 May 2003 at the Crucible Theatre in Sheffield, England, the 27th consecutive time that the tournament was held at the venue.<ref name="World Snooker list">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0,,13165~2306123,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110315202302/http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0%2C%2C13165~2306123%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 March 2011 |ڕێکەوتی سەردان=30 April 2011 |وێبگە=worldsnooker.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0,,13165~2306123,00.html "History of the World Snooker Championship"]. ''worldsnooker.com''. [World Professional Billiards and Snooker Association. [https://web.archive.org/web/20110315202302/http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0%2C%2C13165~2306123%2C00.html Archived] from the original on 15 March 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 April</span> 2011</span>.</cite></ref> It was the ninth and last ranking event of the 2002–03 snooker season on the World Snooker Tour.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.snooker.org/trn/0203/wc2003_res.shtml#RP |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220402/http://www.snooker.org/trn/0203/wc2003_res.shtml#RP |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=31 May 2020 |وێبگە=snooker.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=17 October 2000 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/statistics/976509.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220403/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/statistics/976509.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=31 May 2020 |وێبگە=news.bbc.co.uk}}</ref> There were a total of 120 entrants from the tour, and the competition's main draw had 32 participants.<ref name="schedule">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=6 May 2003 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220439/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2020 |وێبگە=news.bbc.co.uk}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The top 16 players in the latest world rankings automatically qualified for the main draw as seeded players. As defending champion, Peter Ebdon was seeded first for the event, with world number 1 Ronnie O'Sullivan seeded 2; the remaining seeds were allocated based on the players' world ranking positions.<ref name="iris_Gree">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 April 2003 |ناونیشان=https://www.irishexaminer.com/sport/arid-30096012.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220403/https://www.irishexaminer.com/sport/arid-30096012.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2020 |وێبگە=Irish Examiner}}</ref> Matches in the first round of the main draw were played as best-of-19-frames. The number of frames needed to win a match increased to 13 in the second round and quarter-finals, and 17 in the semi-finals; the final match was played as best-of-35-frames.<ref name="schedule">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=6 May 2003 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220439/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2020 |وێبگە=news.bbc.co.uk}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm "BBC SPORT | Other Sport | Snooker | Crucible Results"]. ''news.bbc.co.uk''. 6 May 2003. [https://web.archive.org/web/20200915220439/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm Archived] from the original on 15 September 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 August</span> 2020</span>.</cite></ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] knh22xsz31q9p9ryso2gw924p4wd60q 1583578 1583577 2026-05-13T10:13:41Z Tessla 41338 شائەمراز 1583578 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٣''' (ھەروەھا بۆ مەبەستی سپۆنسەرکردن بە '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ئیمباسی ٢٠٠٣''' ناودەبرێت) پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٩ی نیسان تا ٥ی ئایاری ٢٠٠٣ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٢–٠٣ بوو. ئەمە ٢٧ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا، کە نیشانەی ٢٦ەمین ساڵیادی یەکەم نمایشکردنی چالاکییەکە بوو لەم شوێنەدا. پاڵەوانێتییەکە لەلایەن کۆمپانیای دروستکەری جگەرەی ئیمباسییەوە سپۆنسەر کرا. مارک ویلیامز دووەم نازناوی پاڵەوانێتیی جیھانیی خۆی بەدەستھێنا بە شکستپێھێنانی کێن دۆھێرتی بە ئەنجامی ١٨–١٦ لە یاریی کۆتاییدا. بەو پێیەی پێشتر لە وەرزەکەدا پاڵەوانێتیی بەریتانیا و ماستەرزی بردبووەوە، ویلیامز ھەر سێ نازناوی تاجی سێیانەی بە یەکەوە ھەبوو. پاڵەوانی بەرگریکار، پیتەر ئێبدن، لە چارەگی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٢–١٣ بە پۆڵ ھەنتەر دۆڕا و بوو بە پاڵەوانێکی تری یەکەمجار کە تووشی نەفرەتی کرووسیبڵ بوو بەھۆی شکستھێنان لە بەرگریکردن لە یەکەم نازناوی جیھانیی خۆی. کۆی گشتی ١٬٦٨٢٬٩٠٠ پاوەند وەک سندوقی خەڵات لە چالاکییەکەدا بەخشرا، کە براوەکە ٢٧٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت. == کورتە == [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] پاڵەوانێتییەکی پیشەگەر و پاڵەوانێتیی فەرمیی جیھانیی یاریی [[سنووکەر|سنووکەرە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 January 2015 |ناونیشان=http://www.matchroomsport.com/news/world-snooker-championship-stay-uk/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416164401/http://www.matchroomsport.com/news/world-snooker-championship-stay-uk/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=4 October 2019 |وێبگە=Matchroom Sport}}</ref> لە کۆتاییی سەدەی ١٩دا لەلایەن سەربازانی [[سوپای بەریتانیا|سوپای بەریتانیاوە]] کە لە ھیندستان جێگیر بوون دامەزرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Clare |first=Peter |ساڵ=2008 |ناونیشان=http://www.snookerheritage.co.uk/normans-articles/days-of-old/origins-of-snooker/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103150005/http://snookerheritage.co.uk/normans-articles/days-of-old/origins-of-snooker/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 January 2017 |ڕێکەوتی سەردان=8 February 2017 |وێبگە=Billiard and Snooker Heritage Collection}}</ref> وەرزشەکە لە دوورگەکانی بەریتانیا بەناوبانگ بوو.<ref name="0KEss">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=26 February 2018 |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/the-rise-of-china/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180419145915/http://www.worldsnooker.com/the-rise-of-china/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 April 2018 |ڕێکەوتی سەردان=13 March 2019 |وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> بەڵام لە سەردەمی نوێدا بە شێوەیەکی پەرەسەندوو لە ھەموو جیھاندا بووە بە پۆپۆلار، بە تایبەتی لە نەتەوەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا وەک چین، ھۆنگ کۆنگ و تایلەند.<ref name="0KEss"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=17 March 2018 |ناونیشان=https://hongkongfp.com/2018/03/17/snooker-world-champion-hongkonger-ng-yee-aims-change-image-male-dominated-game/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190816141250/https://www.hongkongfp.com/2018/03/17/snooker-world-champion-hongkonger-ng-yee-aims-change-image-male-dominated-game/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 August 2019 |ڕێکەوتی سەردان=9 May 2020 |وێبگە=Hong Kong Free Press |agency=Agence France-Presse}}</ref> پاڵەوانێتییەکە ٣٢ یاریزانی پیشەگەری لەخۆ گرتبوو کە لە یارییەکانی سنووکەری یەک بۆ یەکدا ڕکابەرییان دەکرد بە فۆرماتی دەرکردنی تاک، ھەریەکەیان لە چەندین فەریمدا ئەنجام دەدران. ٣٢ ڕکابەرەکەی پاڵەوانێتییە سەرەکییەکە بە بەکارھێنانی تێکەڵەیەک لە باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر و قۆناغی پاڵاوتنی پێش پاڵەوانێتییەکە ھەڵبژێردران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=9 April 2019 |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/crucible-draw-format/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180417192039/http://www.worldsnooker.com/crucible-draw-format/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=17 April 2018 |ڕێکەوتی سەردان=17 April 2019 |وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> جۆ دەیڤیس یەکەمین پاڵەوانێتیی جیھانیی لە ساڵی ١٩٢٧دا بردەوە، کە یاریی کۆتایی لە کامکینز ھۆڵ، بێرمینگھام، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.wpbsa.com/about/history/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190418140049/https://www.wpbsa.com/about/history/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=21 October 2019 |وێبگە=wpbsa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.globalsnookercentre.co.uk/files/Results/27world.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041010103752/http://www.globalsnookercentre.co.uk/files/Results/27world.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 October 2004 |ڕێکەوتی سەردان=29 February 2012 |وێبگە=globalsnookercentre.co.uk}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٧ەوە، چالاکییەکە لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە شێفیڵد، ئینگلتەرا ئەنجام دەدرێت.<ref name="World Snooker list">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0,,13165~2306123,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110315202302/http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0%2C%2C13165~2306123%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 March 2011 |ڕێکەوتی سەردان=30 April 2011 |وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> === فۆرمات === پاڵەوانێتییەکە لە ١٩ی نیسان تا ٥ی ئایاری ٢٠٠٣ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، کە ٢٧ەمین جاری یەک لە دوای یەک بوو کە پاڵەوانێتییەکە لەو شوێنەدا ئەنجام درا.<ref name="World Snooker list">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0,,13165~2306123,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110315202302/http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0%2C%2C13165~2306123%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 March 2011 |ڕێکەوتی سەردان=30 April 2011 |وێبگە=worldsnooker.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0,,13165~2306123,00.html "History of the World Snooker Championship"]. ''worldsnooker.com''. [World Professional Billiards and Snooker Association. [https://web.archive.org/web/20110315202302/http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0%2C%2C13165~2306123%2C00.html Archived] from the original on 15 March 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 April</span> 2011</span>.</cite></ref> نۆیەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٢–٠٣ بوو لە وۆرڵد سنووکەر توور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.snooker.org/trn/0203/wc2003_res.shtml#RP |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220402/http://www.snooker.org/trn/0203/wc2003_res.shtml#RP |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=31 May 2020 |وێبگە=snooker.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=17 October 2000 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/statistics/976509.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220403/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/statistics/976509.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=31 May 2020 |وێبگە=news.bbc.co.uk}}</ref> بە گشتی ١٢٠ بەشداربوو لە خولەکەدا ھەبوون، و تیروپشکی سەرەکیی پێشبڕکێکە ٣٢ بەشداربووی تێدا بوو.<ref name="schedule">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=6 May 2003 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220439/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2020 |وێبگە=news.bbc.co.uk}}</ref> ١٦ باشترین یاریزانەکانی نوێترین ڕیزبەندیی جیھانی بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وەک یاریزانانی سەرەتۆو بۆ تیروپشکی سەرەکی سەرکەوتن. وەک پاڵەوانی بەرگریکار، پیتەر ئێبدن وەک یەکەم سەرەتۆوی چالاکییەکە دانرا، لەگەڵ ڕۆنی ئۆسلیڤانی ژمارە ١ی جیھان کە وەک دووەم سەرەتۆو دانرا؛ سەرەتۆوەکانی تریش لەسەر بنەمای پێگەی ڕیزبەندیی جیھانیی یاریزانەکان دابەشکران.<ref name="iris_Gree">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=19 April 2003 |ناونیشان=https://www.irishexaminer.com/sport/arid-30096012.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220403/https://www.irishexaminer.com/sport/arid-30096012.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2020 |وێبگە=Irish Examiner}}</ref> یارییەکانی قۆناغی یەکەمی تیروپشکی سەرەکی بە شێوازی باشترینی ١٩ فەریم ئەنجامدراون. ژمارەی ئەو فەریمانەی کە پێویست بوون بۆ بردنەوەی یارییەک لە قۆناغی دووەم و چارەگی کۆتاییدا بۆ ١٣ فەریم زیادکرا، و لە نیوەی کۆتاییدا بۆ ١٧ فەریم؛ یاریی کۆتاییش بە شێوازی باشترینی ٣٥ فەریم ئەنجامدرا.<ref name="schedule">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=6 May 2003 |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220439/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=1 August 2020 |وێبگە=news.bbc.co.uk}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm "BBC SPORT | Other Sport | Snooker | Crucible Results"]. ''news.bbc.co.uk''. 6 May 2003. [https://web.archive.org/web/20200915220439/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm Archived] from the original on 15 September 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 August</span> 2020</span>.</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7ab6fzodeg1kzbyik8dhultsiltcac2 0 295758 1583579 2026-05-13T10:17:09Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345634135|2002 World Snooker Championship]]» 1583579 wikitext text/x-wiki The '''2002 World Snooker Championship''' (also referred to as the '''2002 Embassy World Snooker Championship''' for the purposes of sponsorship) was a professional [[سنووکەر|snooker]] tournament that took place from 20&nbsp;April to 6&nbsp;May 2002 at the [[شانۆی کرووسیبڵ|Crucible Theatre]] in [[شێفیڵد|Sheffield]], England. It was the final ranking event of the 2001–02 snooker season. This was the 26th consecutive year that the [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر|World Snooker Championship]] had been held at the Crucible, marking the 25th anniversary of the first staging of the event at this venue. The championship was sponsored by cigarette manufacturer Embassy. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە e8th52ef1o1pf13ayoxyf5g051dfbvs 1583580 1583579 2026-05-13T10:18:08Z Tessla 41338 شائەمراز 1583580 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٢''' (ھەروەھا بۆ مەبەستی سپۆنسەرکردن بە '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ئیمباسی ٢٠٠٢''' ناودەبرێت) پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٢٠ی نیسان تا ٦ی ئایاری ٢٠٠٢ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠١–٠٢ بوو. ئەمە ٢٦ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا، کە نیشانەی ٢٥ەمین ساڵیادی یەکەم نمایشکردنی چالاکییەکە بوو لەم شوێنەدا. پاڵەوانێتییەکە لەلایەن کۆمپانیای دروستکەری جگەرەی ئیمباسییەوە سپۆنسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} r3opesr2r1fj1vh1lyy1g3uwvodt524 0 295759 1583581 2026-05-13T10:18:46Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340721373|2001 World Snooker Championship]]» 1583581 wikitext text/x-wiki The '''2001 World Snooker Championship''' (officially the '''2001 Embassy World Snooker Championship''') was a professional [[سنووکەر|snooker]] tournament that took place from 21&nbsp;April to 7&nbsp;May 2001 at the [[شانۆی کرووسیبڵ|Crucible Theatre]] in [[شێفیڵد|Sheffield]], England. It was the 25th consecutive year that the [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر|World Snooker Championship]] was staged at the venue. Sponsored by cigarette manufacturer Embassy, the tournament was the eighth and final ranking event of the 2000–01 season. The winner received £250,000 from a total prize pool of £1,532,000. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 7fvqooprxh91k4iqh2sv5alkqse8ozm 1583582 1583581 2026-05-13T10:19:28Z Tessla 41338 شائەمراز 1583582 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠١''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ئیمباسی ٢٠٠١''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ٢١ی نیسان تا ٧ی ئایاری ٢٠٠١ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٢٥ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لەو شوێنەدا ئەنجام درا. لەلایەن کۆمپانیای دروستکەری جگەرەی ئیمباسییەوە سپۆنسەر کرا، پاڵەوانێتییەکە ھەشتەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی ٢٠٠٠–٠١ بوو. براوەکە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ١٬٥٣٢٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} cevc4am2luz2zbtacv06gef16zx29mw 0 295760 1583583 2026-05-13T10:20:10Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345343214|2000 World Snooker Championship]]» 1583583 wikitext text/x-wiki The '''2000 World Snooker Championship''' (officially the '''2000 Embassy World Snooker Championship''') was a professional [[سنووکەر|snooker]] tournament that took place from 15&nbsp;April to 1&nbsp;May 2000 at the [[شانۆی کرووسیبڵ|Crucible Theatre]] in [[شێفیڵد|Sheffield]], England. It was the 24th consecutive year that the [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر|World Snooker Championship]] was staged at the venue. Sponsored by cigarette manufacturer [[باڵیۆزخانە|Embassy]], the tournament was the ninth and final ranking event of the 1999–2000 season. The winner received £240,000 from a total prize fund of £1,460,000. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The top 16 players from the snooker world rankings were seeded through to the main stage at the Crucible. They were joined by the 16 successful players from the qualifying rounds, which took place from 3 January to 20 March at the Newport Centre in Newport, Wales. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Stephen Hendry was the defending champion, having defeated Mark Williams 18‍–‍11 in the final of the 1999 World Championship to win his seventh world title. He lost his first-round match against Stuart Bingham, a qualifier who was making his debut at the Crucible. Williams defeated Matthew Stevens 18‍–‍16 in the first-ever all-Welsh world final to claim his maiden world title. The main stage of the tournament produced 54 century breaks, of which the highest was a 143 compiled by Stevens in his semi-final match against Joe Swail. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sl2a3gargwe8ziycl4z9ylgbwwi8lbw 1583584 1583583 2026-05-13T10:20:56Z Tessla 41338 شائەمراز 1583584 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٠''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ئیمباسی ٢٠٠٠''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٥ی نیسان تا ١ی ئایاری ٢٠٠٠ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. ٢٤ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لەو شوێنەدا ئەنجام درا. لەلایەن کۆمپانیای دروستکەری جگەرەی [[باڵیۆزخانە|ئیمباسی]]یەوە سپۆنسەر کرا، پاڵەوانێتییەکە نۆیەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی ١٩٩٩–٢٠٠٠ بوو. براوەکە ٢٤٠٬٠٠٠ پاوەندی لە کۆی سندوقی خەڵاتی ١٬٤٦٠٬٠٠٠ پاوەند وەرگرت. ١٦ باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر وەک سەرەتۆو بۆ قۆناغی سەرەکی لە کرووسیبڵ دەستنیشانکران. لەلایەن ١٦ یاریزانە سەرکەوتووەکەی قۆناغەکانی پاڵاوتنەوە پەیوەندییان پێوەکرا، کە لە ٣ی کانوونی دووەم تا ٢٠ی ئازار لە ناوەندی نیوپۆرت لە نیوپۆرت، وێڵز بەڕێوەچوو. ستیفن ھێندری پاڵەوانی بەرگریکار بوو، کە لە یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی جیھانیی ١٩٩٩دا بە ئەنجامی ١٨–١١ لە مارک ویلیامزی بردبووەوە بۆ ئەوەی حەوتەم نازناوی جیھانیی خۆی بەدەستبھێنێت. یاریی قۆناغی یەکەمی لە بەرامبەر ستیوارت بینگھام دۆڕاند، کە یاریزانێکی پاڵێوراو بوو و یەکەمین دەرکەوتنی لە کرووسیبڵ ئەنجام دەدا. ویلیامز لە یەکەمین یاریی کۆتاییی جیھانیی تەواو وێڵزیدا بە ئەنجامی ١٨–١٦ لە ماتیۆ ستیڤنزی بردەوە بۆ ئەوەی یەکەم نازناوی جیھانیی خۆی بەدەستبھێنێت. قۆناغی سەرەکیی پاڵەوانێتییەکە ٥٤ سەدەی برەیکی بەرھەمھێنا، کە بەرزترینیان ١٤٣ بوو لەلایەن ستیڤنز لە یاریی نیوەی کۆتاییدا بەرامبەر جۆ سوایل.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ilw3f23cl4md8nem367whvzrqazmstt 0 295761 1583585 2026-05-13T10:30:54Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344757875|Redmi 10C]]» 1583585 wikitext text/x-wiki The '''Redmi 10C''' is an [[ئەندرۆید|Android]]-based [[تەلەفۆنی زیرەک|smartphone]] as part of the [[ڕێدمی|Redmi]] series, a sub-brand of [[شاومی|Xiaomi]] Inc. The phone was announced on March 21, 2022, and is marketed as a lite version of Redmi 10 being at the same time better in some specifications. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە In India, the Redmi 10C was introduced as the '''Redmi 10''' (not to be confused with the global Redmi 10 which is sold in India as Redmi 10 Prime) with a bigger battery.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gsmarena.com/xiaomi_launches_new_redmi_10_in_india_with_sd_680_and_6000mah_battery-news-53598.php |ڕێکەوتی سەردان=2022-07-21 |وێبگە=GSMArena.com |زمان=en-US}}</ref> It succeeds the Indian version of the Redmi 9 (Redmi 9C NFC without NFC chip), which was released in August 2020. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Also, exclusively for was released the '''Redmi 10 Power''' which has more memory capacity than the Indian Redmi 10 and a different back.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gsmarena.com/redmi_10_power_unveiled_in_india_a_redmi_10_with_a_leatherette_back_more_ram-news-54027.php |ڕێکەوتی سەردان=2022-07-21 |وێبگە=GSMArena.com |زمان=en-US}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە == Design == [[پەڕگە:Back_of_Redmi_10C.jpg|ڕاست|وێنۆک|The back of Redmi 10C in Graphite Gray]] {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Color !Redmi 10C !Redmi 10 (India) ! rowspan="2" |Color !Redmi 10 Power |- ! colspan="2" |Name !Name |- | bgcolor="#5b5f67" | |Graphite [[خۆڵەمێشی|Gray]] |Midnight Black | bgcolor="#2b2b2d" | |Power [[ڕەش|Black]] |- | bgcolor="#5e91d1" | |Ocean [[شین|Blue]] |Pacific Blue | bgcolor="#d88248" | |Sporty Orange |- | bgcolor="#86a69d" | |Mint [[سەوز|Green]] |Caribbean Green | | |} [[پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cotavaltchydnryzf613lj7kwms7kwp 1583586 1583585 2026-05-13T10:32:32Z Tessla 41338 شائەمراز 1583586 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێدمی ١٠سی''' '''ڕێدمی ١٠سی''' [[تەلەفۆنی زیرەک|مۆبایلێکی زیرەکی]] لەسەر بنەمای [[ئەندرۆید|ئەندرۆیدە]] وەک بەشێک لە زنجیرەی [[ڕێدمی]]، کە براندێکی لاوەکیی کۆمپانیای [[شاومی]]یە. مۆبایلەکە لە ٢١ی ئازاری ٢٠٢٢ ڕاگەیەندرا، و وەک وەشانێکی لایتی ڕێدمی ١٠ دەخرێتە بازاڕەوە کە لە ھەمان کاتدا لە ھەندێک تایبەتمەندیدا باشترە. لە ھیندستان، ڕێدمی ١٠سی وەک '''ڕێدمی ١٠''' ناسێنرا (نابێت لەگەڵ ڕێدمی ١٠ی جیھانی تێکەڵ بکرێت کە لە ھیندستان وەک ڕێدمی ١٠ پرایم دەفرۆشرێت) بە پاترییەکی گەورەترەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gsmarena.com/xiaomi_launches_new_redmi_10_in_india_with_sd_680_and_6000mah_battery-news-53598.php |ڕێکەوتی سەردان=2022-07-21 |وێبگە=GSMArena.com |زمان=en-US}}</ref> ئەو شوێنگرەوەی وەشانی ھیندیی ڕێدمی ٩یە (ڕێدمی ٩سی ئێن ئێف سی بەبێ چیپی ئێن ئێف سی)، کە لە ئابی ٢٠٢٠دا بڵاوکرایەوە. ھەروەھا، بە تایبەتی بۆ ھیندستان '''ڕێدمی ١٠ پاوەر''' بڵاوکرایەوە کە توانای بیرگەی زیاترە لە ڕێدمی ١٠ی ھیندی و پشتییەکی جیاوازی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gsmarena.com/redmi_10_power_unveiled_in_india_a_redmi_10_with_a_leatherette_back_more_ram-news-54027.php |ڕێکەوتی سەردان=2022-07-21 |وێبگە=GSMArena.com |زمان=en-US}}</ref> == دیزاین == [[پەڕگە:Back_of_Redmi_10C.jpg|وێنۆک|پشتی ڕێدمی ١٠سی بە ڕەنگی خۆڵەمێشیی گرافیت]] {| class="wikitable" ! rowspan="2" |ڕەنگ !ڕێدمی ١٠سی !ڕێدمی ١٠ (ھیندستان) ! rowspan="2" |ڕەنگ !ڕێدمی ١٠ پاوەر |- ! colspan="2" |ناو !ناو |- | bgcolor="#5b5f67" | |[[خۆڵەمێشی]]ی گرافیت |ڕەشی نیوەشەو | bgcolor="#2b2b2d" | |[[ڕەش]]ی پاوەر |- | bgcolor="#5e91d1" | |[[شین]]ی زەریا |شینی پاسیفیک | bgcolor="#d88248" | |پرتەقاڵیی سپۆرتی |- | bgcolor="#86a69d" | |[[سەوز]]ی نانای |سەوزی کارایبی | | |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] miin83vg4mgiiopxjhjmgiyqdzyzvew 1583587 1583586 2026-05-13T10:33:01Z Tessla 41338 /* top */ شائەمراز 1583587 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێدمی ١٠سی''' [[تەلەفۆنی زیرەک|مۆبایلێکی زیرەکی]] لەسەر بنەمای [[ئەندرۆید|ئەندرۆیدە]] وەک بەشێک لە زنجیرەی [[ڕێدمی]]، کە براندێکی لاوەکیی کۆمپانیای [[شاومی]]یە. مۆبایلەکە لە ٢١ی ئازاری ٢٠٢٢ ڕاگەیەندرا، و وەک وەشانێکی لایتی ڕێدمی ١٠ دەخرێتە بازاڕەوە کە لە ھەمان کاتدا لە ھەندێک تایبەتمەندیدا باشترە. لە ھیندستان، ڕێدمی ١٠سی وەک '''ڕێدمی ١٠''' ناسێنرا (نابێت لەگەڵ ڕێدمی ١٠ی جیھانی تێکەڵ بکرێت کە لە ھیندستان وەک ڕێدمی ١٠ پرایم دەفرۆشرێت) بە پاترییەکی گەورەترەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gsmarena.com/xiaomi_launches_new_redmi_10_in_india_with_sd_680_and_6000mah_battery-news-53598.php |ڕێکەوتی سەردان=2022-07-21 |وێبگە=GSMArena.com |زمان=en-US}}</ref> ئەو شوێنگرەوەی وەشانی ھیندیی ڕێدمی ٩یە (ڕێدمی ٩سی ئێن ئێف سی بەبێ چیپی ئێن ئێف سی)، کە لە ئابی ٢٠٢٠دا بڵاوکرایەوە. ھەروەھا، بە تایبەتی بۆ ھیندستان '''ڕێدمی ١٠ پاوەر''' بڵاوکرایەوە کە توانای بیرگەی زیاترە لە ڕێدمی ١٠ی ھیندی و پشتییەکی جیاوازی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gsmarena.com/redmi_10_power_unveiled_in_india_a_redmi_10_with_a_leatherette_back_more_ram-news-54027.php |ڕێکەوتی سەردان=2022-07-21 |وێبگە=GSMArena.com |زمان=en-US}}</ref> == دیزاین == [[پەڕگە:Back_of_Redmi_10C.jpg|وێنۆک|پشتی ڕێدمی ١٠سی بە ڕەنگی خۆڵەمێشیی گرافیت]] {| class="wikitable" ! rowspan="2" |ڕەنگ !ڕێدمی ١٠سی !ڕێدمی ١٠ (ھیندستان) ! rowspan="2" |ڕەنگ !ڕێدمی ١٠ پاوەر |- ! colspan="2" |ناو !ناو |- | bgcolor="#5b5f67" | |[[خۆڵەمێشی]]ی گرافیت |ڕەشی نیوەشەو | bgcolor="#2b2b2d" | |[[ڕەش]]ی پاوەر |- | bgcolor="#5e91d1" | |[[شین]]ی زەریا |شینی پاسیفیک | bgcolor="#d88248" | |پرتەقاڵیی سپۆرتی |- | bgcolor="#86a69d" | |[[سەوز]]ی نانای |سەوزی کارایبی | | |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] evlg50mn9i989tmenyxq4v6k8tntxdl 1 295762 1583589 2026-05-13T10:50:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583589 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بەرنامەی خۆڕایی و سەرچاوەکراوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583588 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131014132149/https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html بۆ https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٥٠، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) isngri38u5mnj7etabtsjxtkn94p5k6