ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk سەردەشت 0 36 1583760 1583358 2026-05-14T15:33:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٨ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583760 wikitext text/x-wiki {{نیشانەی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|سەردەشت|‏سەردەشت (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەردەشت | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = سردشت | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = چەند دیمەنێک لە سەردەشت.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = لە چەپەوە بۆ ڕاست، لەسەرەوە: دیمەنی سەردەشت لە ڕێگای دەرەوەی شار، سەردەشت لە ڕێگای دەروەی شار، شەقامی ھیرۆشیما، کۆتاییی شەقامی کوردستان، گەڕەکی ئازادەگان، مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕ، ڕووبەڕووی پارکی ڕەزی جۆڵای | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = بەھەشتی کوردستان،<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ" /><ref name="تەبیان" /> شاری ئاشتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 |سەردێڕ=چالاکانی مەدەنیی کورد خوازیاری ناساندنی شاری سەردەشت وەکوو \"شاری ئاشتی\"ـن |بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108113341/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/دوای-ساڵ-کیمیاباران/-داوا-دەکرێت-سەردەشت-وەکوو-شاری-اشتی-بناسرێت |سەردێڕ=دوای ٢٨ساڵ کیمیاباران/ داوا دەکرێت سەردەشت وەکوو شاری ئاشتی بناسرێت |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=11 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''سەردەشت''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran#Middle East#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا##جێگەی لە [[ئێران]]دا##جێگەی سەردەشت لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا##جێگەی لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 36.1568| 45.4764 |region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[ئێران]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی سەردەشت|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = مێژوویی | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = شاری لەدایکبوونی [[زەردەشت]] یان شوێنک کە لەسەر دەشت ھەڵکەتووە <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = سەرۆکی شارەوانی | ناوی_سەرۆک = محەممەدڕەزا سەعیدزادە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/4161493/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=شهردار جدید سردشت منصوب شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری دەنگ و ڕەنگ|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> | سەرناوی_سەرۆک١ = ئەندامانی ئەنجومەنی شار | ناوی_سەرۆک١ = لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤ەوە بەبێ ئەندام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1811202429|سەردێڕ=ئەندامانی ئەنجوومەنی شاری سەردەشت بە زیندانیکردن و لێدانی قامچی سزادران|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = |کورسی = ١ کورسی لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] بە ھاوبەشی لەگەڵ [[پیرانشار]]{{تێبینی|شارستانەکانی [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]]، [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] و [[شارستانی میراوە|میراوە]] خاوەنی یەک کورسین لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] (پەرلەمانی ئێران).}} <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٫٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٦،٤١٢ کەس<ref name="ئامار">[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325163822/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |date=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref>{{ھن}}({{سەوز|+١٠٫٠٧٪}}) | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٦٤٠٠ | مەزندەی_دانیشتووان = دەوروبەری ٥٠،٠٠٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17988|سەردێڕ=آمار جمعیتی آذربایجان غربی به تفکیک شهرها در سال 1400 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاژە|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17988 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>{{تێبینی|بەپێی ئەو بەراوردە، ژمارەی دانیشتووانی چوار شاری سەردەشت، [[ڕەبەت]]، [[نەڵاس]] و [[میراوە]]؛ ٨٤،٥٠٠ کەس بووە کە بە دەرکردنی ژمارەی بەراوردکراوی ئەو سێ شارەی دیکە و ھاوسەنگکردنیان لەگەڵ سەرژمێریییەکانی ساڵانی پێشوو، ژمارەی دانیشتووانی شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١، دەوروبەری ٥٠،٠٠٠ کەس دەردەکەوێت.}} | مەزندەی_دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سەردەشتی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی ستانداردی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = کۆدی پۆستەی ١ | کۆدی_پۆستە = ٥٩٨٩١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan|سەردێڕ= کد پستی استان آذربایجان غربی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= asandid|ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210919052217/https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = کۆدی پۆستەی ٢ | کۆدی_پۆستە٢ = ٥٩٦١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = https://pishro-sms.ir/%DA%A9%D8%AF%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C/%DA%A9%D8%AF%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7/|سەردێڕ= کدپستی آذربایجان غربی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= pishro-sms|ڕێکەوت= ١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} </ref> | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- زانیاریی زیاتر --------> | ناوی_بەشی١_بەتاڵ = پلاکی ئۆتۆمۆبیل | زانیاریی_بەشی١_بەتاڵ = ٢٧ م [[پەڕگە:Non-EU-section-with-IR.svg|10px]] | ناوی_بەشی٢_بەتاڵ = [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|پۆلێنکردنی ئاووھەوا]] | زانیاریی_بەشی٢_بەتاڵ = [[ئاووھەوای کیشوەریی شێدار|Dsa (کیشوەریی شێدار و ھاوینی وشک)]] <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index# فەرمانداریی سەردەشت] | پەراوێزەکان = }} '''سەردەشت''' شارێکە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[ئێران]] کە لە باشووری ڕۆژاوای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] ھەڵکەوتووە. ئەو شارە ناوەندی [[شارستانی سەردەشت]]ە و وەک یەکێک لە شارەکانی ناوچەی [[موکریان]] ھەژمار دەکرێت. سەردەشت لە نزیکی [[سنووری ئێران و عێراق]]دا ھەڵکەوتووە و لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] ھاوسنوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i345682 |سەردێڕ=گەشتێک لە بەهەشتێکی بزربوو بەناوی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122005517/https://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i345682 |url-status=dead }}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ئەو شارە لە ساڵی ٢٠١٦، بەرامبەر لەگەڵ ٤٦٬٤١٢ کەس لە ١٢٬٥٥١ خێزاندا بووە.<ref name="ئامار" /> شارەکە لە سەردەمی [[کۆماری کوردستان]] و ھەروەھا لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]] بۆ ماوەیەک لەژێر دەستەڵاتی کورداندا بووە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /><ref name="گۆڤاری تیشک" /> سەردەشت بەپێی ژمارەی دانیشتووان، ١١ەمین شاری پارێزگای ورمێ، ٢٣ەمین شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ١٩٧ەمین شاری ئێرانە. خەڵکی سەردەشت [[کورد]]ن و بە [[زمانی کوردی|کوردی]]ی [[سۆرانی]] و شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. ھەروەھا زۆربەی خەڵکی شارەکە پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]] و مەزھەبی [[سوننە]]ی [[شافعی]]ن.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/178176/1/شهرستان-سردشت در مورد سردشت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107164118/https://www.tabnak.ir/fa/tags/178176/1/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> سەردەشت لە تەنیشتی کێوی [[کێوی گردەسوور|گردەسوور]]، لەسەر زنجیرەچیاکانی [[زاگرۆس]] و لە نزیکی سەرچاوەیەکی ئاوی ھەڵکەوتووە. بەشێکی زۆری [[ئاوی خواردنەوە]] و ئاوی جووتیاریی شار لەو سەرچاوەیە دابین دەبێت کە ئاوەکەی لە کێوی گردەسوور و کێوە سنوورییەکانەوە دێتە خوار.<ref>ئیبراھی ئەفخەمی، مێژوو و ئەدەب و فەرھەنگی موکریان-بەشی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٤، ١٣٧٣ی ھەتاوی</ref> سەردەشت خاوەنی ژینگە و سروشتێکی بەرچاوە کە بووەتە ھۆی ئەوەی کە نازناوی ''بەھەشتی کوردستان''ی پێبدرێت.<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ" /><ref name="تەبیان" /> ئەو شارە بە کەشوھەوایەکی تاڕادەیەک سارد و فێنک، لە درێژەی ساڵدا بەفر و بارانبارینێکی زۆر دەیگرێتەوە و زۆر جاران لە ڕیزی یەکەمی بارینی پارێزگادا جێ دەگرێت.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١" /> سەردەشت خاوەنی مێژووێکی کۆن و دێرینە کە کۆنترین ئاسەواری دۆزراو لەو شارە، مێژووکەی بۆ ٦ ھەزار ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="مێژوو١ (ک. ک)" /><ref name="مێژوو٢ (ک. ک)" /><ref name="مێژوو٣ (ک. ک)" /> ئەو شارە لە ساڵی ١٩٨٧ی زایینی لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ەوە کیمیاباران کرا. شاری سەردەشت کەوتووەتە باشووری شارەکانی [[پیرانشار]] و [[مەھاباد]] و ھەروەھا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[بانە]] و باشووری ڕۆژاوای [[بۆکان]]. ھەروەھا سەردەشت دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[قەڵادزێ]] و [[پارێزگای سلێمانی]] لە ھەرێمی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://raprsi.com/so/shar/sardasht |سەردێڕ=سەردەشت |بڵاوکەرەوە=ڕاپرسی |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> شاری سەردەشت ١٢٠ کیلۆمەتر لە مەھاباد، ٢٢٥ کیلۆمەتر لە ورمێ، ٧٤٠ کیلۆمەتر لە [[تاران]]، ١٨٩ کیلۆمەتر لە [[ھەولێر]] و ٣٥ کیلۆمەتر لە قەڵادزێ دوورە.<ref>ئیبراھی ئەفخەمی، مێژوو و ئەدەب و فەرھەنگی موکریان-بەشی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٦، ١٣٧٣ی ھەتاوی</ref> سەردەشت سەرەتا وەکوو ناوەندی ناوچەی سەردەشت بەشێک لە [[شارستانی مەھاباد]] بوو، بەڵام دواتر بەھۆی ھەندێک بواری سیاسی و سەربازییەوە لە ساڵی ١٩٤٣ و ھاوکات لەگەڵ [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، چووە ناو سنوورەکانی [[شارستانی سنە]] لە [[پارێزگای کوردستان]]. لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا، ناوچەی سەردەشت لە شارستانی سنە جیا کرایەوە و خۆی بووە شارستانێکی سەربەخۆ کە ناوەندەکەی ھەتا ئێستا شاری سەردەشتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF|سەردێڕ=مورد مهاباد در ویکی تابناک بیشتر بخوانید (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تابناک|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == وشەڕەتناسی == لەلایەن ھەندێک سەرچاوە دەگوترێت کە سەردەشت شوێنی لەدایکبوونی [[زەردەشت]]ە و لەو ناوەوە وەرگیراوە و دوای ھێرشی عەرەبە موسڵمانەکان لە زەردەشتەوە بۆ سەردەشت گۆڕاوە.<ref>ئیبراھیم ئەفخەمی، ساڵی ١٣٧٣ی ھەتاوی، مێژووی فەرھەنگ و وێژەی موکریان–بەرگی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٦</ref><ref name="ایسنا ۲">[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16429841014661&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8209-07642%2F%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2585-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D9%2585%25D9%258A-%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2586%25D8%25AF خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ''مردم كردستان سردشت را زادگاه زرتشت مي‌دانند'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۹ آذر ۱۳۸۲؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124003313/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16429841014661&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8209-07642%2F%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2585-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D9%2585%25D9%258A-%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2586%25D8%25AF |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ بهمن ۱۴۰۰.</ref> ھەندێکی دیکەش پێیان وایە ناوی سەردەشت لە دوو بەشی «سەر» و «دەشت» وەرگیرابێت، کە بە مانای دەشتێکە ھەتا [[زێی بچووک]] درێژەی ھەیە.<ref name="Bukan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشان=http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |سەردێڕ=ناساندنی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=بۆکان موکری |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|fa}} |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ایسنا ۲" /> == مێژوو == === سەردەمی دێرین === سەردەشت لە سەردەمی پێش ئیسلامدا، لە باکووری ڕۆژاوای شوێنی ئێستای ھەڵکەوتبوو و نزیک بە سەرچاوەیەکی گەورە بوو. ناوێکی تری ئەم شارە ''نێزەڕۆ'' بوو کە خاوەنی پێنج بورج بوو. سەردەشت ناوچەیەکی مێژوویییە کە کۆمەڵێک شوێنی دێرینی پێش ئیسلام، ئێستاش لە ناوچەکە بوونیان ھەیە. لە نزیکی سەردەشت قەڵایەکی لێیە کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived copy |ناونیشان=http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> بەپێی ئاسەوارە دۆزراوەکان، سەردەشت و ناوچەکانی دەوروبەری لەژێر حوکمڕانیی [[مانناکان]]دا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i242767|سەردێڕ=دۆزرانەوەی خشتی ڕووکێش‌داری مانایی لە سەردەشت|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240115095735/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i242767|url-status=dead}}</ref> لە نزیک چەند گوندی سەر بە سەردەشت، چەندین ئاسەواری مێژوویی دۆزراونەوە کە کۆنترینیان ئاسەواری دەستھاتوو لە پێنج ناوچەی پشکنینکراو لە تەپۆڵکەی باغی سەر بە سەردەشت بووە کە مێژووەکەی بۆ ٦ ھەزار ساڵی پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="مێژوو١ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=11536 |سەردێڕ=دۆزرانەوە هەندێ بەڵگە و ئاسەواری هەزارەی یەکەمی پێش زایین لە ناوچەی باڵانی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanukurd.com/?p=11536 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="مێژوو٢ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=5551 |سەردێڕ=لە سەردەشت ئاسەواری ٦ هەزار ساڵ لەوە پێش دۆزرایەوە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410112537/https://kurdistanukurd.com/?p=5551 |url-status=dead }}</ref><ref name="مێژوو٣ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=5575 |سەردێڕ=دۆزرانه‌وه‌ی شوێنەواری ٨ هەزار ساڵە له سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanukurd.com/?p=5575 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ھێرشی عوسمانییەکان === [[پەڕگە:Kurdistan-mukri-Jacques de Morgan-1893-map.jpg|وێنۆک|نەخشەی کوردستانی موکری لەلایەن [[ژاک دێ مۆرگان]] لە ساڵی ١٨٩٣، کە سەردەشت (سردشت) لە باشووری ڕۆژاوای نەخشەکەدا ھەڵکەوتووە.]] [[پەڕگە:Osmanli Ortadogu (Mukrian).jpg|وێنۆک|نەخشەی ناوچەی موکریان لە ساڵی ١٨٩٣، سەردەشت (سردشت) لە باشووری نەخشەکە و لە نزیکی سنووری دەوڵەتی عوسمانیدا ھەڵکەوتووە.]] [[پەڕگە:Ottoman Middle East in 1900, Edward Stanford (Ardalan).jpg|وێنۆک|نەخشەی [[میرنشینی ئەردەڵان]] لە ساڵی ١٩٠٠، سەردەشت (Sardasht) لە باکووری ڕۆژاوای نەخشەکەدا ھەڵکەوتووە.]] لە ساڵی ١٩٠٦ ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] سەردەشتیان داگیرکرد و دواتر لە تشرینی دووەمی ١٩١٢، دوای [[ھێرشی عوسمانی بۆ سەر وڵاتی فارس (١٩٠٦)|داگیرکارییەکی شەش ساڵە]] لە شارەکە چوونە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=File 3154/1912 Pt 1-2 'Turco-Persian frontier: the position of Hawizeh; miscellaneous prints' |ناونیشان=https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Qatar Digital Library |زمان=English |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220501204402/https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خەڵکی سەردەشت ھەر وەک سەرجەم کوردەکان بەھۆی بیروڕای مەزھەبییەوە پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ عوسمانییەکان ھەبووە، بەڵام پێیان خۆش نەبووە شارەکەیان بچێتە ژێر خاکی دەوڵەتی عوسمانی. بۆیە ھەندێک لە خەڵکی ئەو شارە نامەیەکیان بۆ ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی نووسی کە دژایەتیی خۆیان بۆ چوونە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی دەردەبڕی.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١" /> === ھێرشی ڕووسەکان === [[پەڕگە:M 115 carte de la Perse front Caucase (Mukrian Region).jpg|وێنۆک|زۆرترین پێشڕەویی بەرەی ڕووسەکان لە جەنگی جیھانیی یەکەم بە ھێڵی سەوز نیشان دراوە کە سەردەشت (Serdecht) دەگرێتەوە.]] لە دەستپێکی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ئەگەرچی دەوڵەتی ئێران بێلایەنیی خۆی ڕاگەیاند، بەڵام بەھۆی لاوازیی سیستەمی حوکمڕانی و ھێزی دەوڵەتی دانی پێنەدرا. لە دوای [[ڕێککەوتننامەی ئەنگلۆ-ڕووسی|ڕێککەوتننامەی سەنت پیتەرزبورگ]]، ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]ا و [[شانشینی یەکگرتوو]] وڵاتی ئێرانیان لە باکوور، باشوور و ڕۆژاواوە داگیر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/29174/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-سردشت-در-وادی-فراموشی-عثمان-عباسی/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی/عثمان عباسی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھێرشی ڕووسەکان [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] و بەشێک لە [[کوردستان]]ی گرتەوە کە یەکێک لەو شوێنانەی لەلایەن ڕووسەکانەوە داگیر کرا، سەردەشت بوو. ھێرش بۆ سەر ناوچەی سەردەشت لە دەوروبەری ساڵی ١٩١٦ ڕوویدا. ئەگەرچی لە ناوچەکانی [[وەتماناوێ]] و [[نەڵاس]] ھەندێک بەرگری لە بەرامبەر ڕووسەکانەوە کرا، بەڵام سەرئەنجام ھێزە ڕووسەکان دەگەنە ناو شار و داگیری دەکەن. ژمارەیەک لە خەڵکی شار بە گومانی ئەوەی کە شەڕێکی نێوان ڕووسەکان و عوسمانییەکانە و ئەوان لە کوشتاری ڕووسەکان بەدوورن، شارەکەیان بەجێنەھێشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://avaymarz.ir/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-س/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئاوای مەرز |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://avaymarz.ir/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ڕووسەکان کە ئەو کات لە ناوچەدا بە «عەرووس» ناسرابوون، کاتی چوون بۆ شار ٥١ کەس لە خەڵکی ئاسایییان کوشت. یەکێک لەو کەسانە بە ناوی ''عەبدولکەریم قازی'' کە دادوەر بوو، لەلایەن ڕووسەکانەوە لەبەردەم ماڵەکەی بە شێوەیەکی نالەبار کوشترا. ئێستا گۆڕی عەبدولکەریم قازی تەنیا گۆڕە کە لەو کارەساتەوە ماوەتەوە و مەترسیی لەناوچوونی بەھۆی بیناسازی لەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sardashtpress.ir/2022/04/03/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-س/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=سەردەشت پرێس |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://sardashtpress.ir/2022/04/03/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ھێرشی پشدەرییەکان === [[پەڕگە:خارطة المملكة العراقية.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[شانشینی عێراق]] لە ساڵی ١٩٢١، لە سەرەوەی [[پارێزگای سلێمانی]] (السليمانيه) لە باکووری ڕۆژھەڵاتی نەخشەکەدا ناوی سەردەشت (سردشت) نووسراوە.]] لە سەرەتای حکومڕانی [[ڕەزا شا]]، کاتێک کە ھۆزەکان تووشی بەڕێوەچوونی یاسای توند لەلایەن حکوومەتەوە بوون، دژایەتییان کرد و لە بەڕێوەبردنی یاساکان کشانەوە. ھەندێک لە ھۆزەکان لەبەر ڕاوەستان لە بەرامبەر حکوومەتدا، داوای یارمەتییان لە [[پشدەر]]ییەکان ویست. لە ساڵی ١٩١٩، ژمارەیەک لە مەنگوڕەکان بە یارمەتی و پاڵپشتیی پشدەرییەکان بە بیانووی خاوەن قەرزی لە ھەندێکان، ھاتنە شاری سەردەشت. لەو کاتدا ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی سەردەشت کوشتران، بریندار بوون و شارەکە بە تەواوی لە ئاگردا سووتا. فەرماندەی سەربازیی ئەو کاتی سەردەشت، ''عەلی ئەسغەرخانی پزیشکیان'' بوو کە نەیتوانی لە بەرامبەر پشدەرییەکاندا بەرگری بکات و ژمارەیەکی زۆر لە ھێزە سەربازییەکان کوشتران و ئەوانەی زیندووش مانەوە ناچار بە بەجێھێشتنی شارەکە بوون. لەو شەڕەدا لە ناوچەی مەرگی لە باشووری کوردستان ھەتا ناوچەی ئالانی سەردەشت بەشدارییان ھەبوو. پشدەرییەکان نزیکی یەک مانگ سەردەشتیان لەژێر دەستدا بوو. دوای ماوەیەک ڕەزا شا زانی کە بە زۆرەملی ناتوانێت پشدەرییەکان بدۆڕێنێت، بۆیە ڕێگای دانوستانی ھەڵبژارد کە پشدەرییەکان قبووڵیان کرد و ڕەزا شاش ''جێنەراڵ سەرتیپ سەیف ئەفشار''ی بە نوێنەرایەتیی خۆی ناردە ناوچەکە. دوای چەند ڕۆژان وتووێژ، حکوومەتی ئێران لە بەرامبەر زەوی و گوندەکانی پشدەرییەکان لە ئێران، پارەیەکی زۆری لیرە دانێ و مافی بەکارھێنانییان لە کوێستانەکانی ئێران لە ھاویندا پێدرا.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /> === ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)}} [[پەڕگە:Map of the Simko Shikak Revolt (1918–1922).png|وێنۆک|نەخشەی پێشڕەوییەکانی ھێزەکانی سمکۆی شکاک کە لە باشووری ڕۆژاواوە سەردەشت (Sardasht) دەگرێتەوە.]] دوای ئەوەی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] کۆتایی ھات، [[سمکۆی شکاک]] وەکوو سەرکردەیەکی سیاسی ناوی دەرکرد و لەپێناو دامەزراندنی ئیدارەیەکی کوردی لە ساڵی ١٩١٨ توانی ھێز و دەسەڵاتی خۆی لە ھەرێمی ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]]دا زیاتر بکات<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=W. G. |دوایین=Elphinston |سەردێڕ=The Kurdish Question |journal=International Affairs |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٩١–١٠٣ [p. ٩٧]|ساڵ=١٩٤٦|doi=10.2307/3017874 |jstor=3017874}}</ref> و شۆڕشێک دەست پێ بکات کە ھەتا ١٩٢٢ درێژەی ھەبوو.<ref name=cornell>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smith |یەکەم=B. |سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective |ناونیشان=http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Working Paper}}</ref> سمکۆ سوپایەکی بەھێزی کوردی ڕێکخست کە زۆر بەھێزتر لە ھێزەکانی حکوومەتی ئێران بوو. لەبەر ئەوەیکە حکوومەتی ناوەندی نەیتوانی چالاکییەکانی سمکۆ کۆنتڕۆڵ بکات، ئەو بە پەرەپێدانی ھەرێمەکانی ژێر کۆنتڕۆڵی خۆی درێژەی دا و ھەتا ساڵی ١٩٢٢ شارەکانی [[بانە]] و سەردەشت ھاتنە ژێر کۆنتڕۆڵی.<ref>F. Koohi-Kamali, "Nationalism in Iranian Kurdistan" in ''The Kurds: A Contemporary Overview'', ed. P.G. Kreyenbroek, and S. Sperl, 252 pp., Routledge, 1992, {{ISBN|0-415-07265-4}} pp. 175, 176</ref> ھەرەوەھا لە کانوونی دووەمی ١٩٢٩ و ھاوکات لەگەڵ گرتنی [[مەھاباد]] لەلایەن کوردە [[مەنگوڕ]]ەکانەوە، شۆڕشگێڕە کوردەکان لە سەردەشت توانیان گەمارۆ بخەنە سەر ھێزە ئێرانییەکان. لە مانگی ئازاری ھەمان ساڵ، ھێزێکی نوێی سوپای ئێران نێردرانە سەردەشت و بە کوشتنی ٩٠ کەس لە شۆڕشگێڕە کوردەکان کە ٥ کەس لە سەرکردەکانیان لەخۆدەگرێت، توانیان گەمارۆکە تێکبشکێنن و کوردەکان ناچار بە کشانەوە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/12/06/294853/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=آغاز جنگ رضاخان علیه عشایر کردستان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تەسنیم|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> === ڕاپەڕینی مەلا خەلیل === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی مەلا خەلیل}} [[پەڕگە:Image of the mangur tribe in sardasht 1929.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی چەکدارانی ھۆزی مەنگوڕ لە سەردەشت، پاش گرتنی شارەکە لە سەردەمی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل.]] [[پەڕگە:هێزی مەنگوڕ و مامەش.jpg|وێنۆک|ھێزێک لە ھۆزەکانی سەر بە مەلا خەلیل گۆڕەمەری.]] لە ساڵەکانی ١٩٢٨ بۆ ١٩٢٩، کەسێک بە ناوی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] لە دژی قەدەغە و گۆڕینی [[جلی کوردی]] لەلایەن حکوومەتی ڕەزا شاوە ڕاپەری. ئەو لە ساڵی ١٨٨٠ لەدایکبوو و دواتر بووبە یەکێک لە دژبەرانی حکوومەتی ڕەزا شا. لە کۆتایییەکانی ١٩٢٨ لە دژی سیاسەتەکانی ڕەزا شا ڕاپەری و فتوای دەرکرد. ڕەزاشای پەھلەوی دەیھەویست لە چوارچێوەی سیاسەتی یەکنەتەوەکردن و مۆدێرنسازی، سەرجەم جلوبەرگی نەتەوەکانی ئێران یەک بخات و جۆرە جلوبەرگێکی دیاریکرد و سەپاندی، بەڵام لە کوردستاندا دژایەتیی ئەم سیاسەتە کولتوورییە کرا و مەلا خەلیل کە زانایەکی ئایینیی ناوچەی موکریان و سەردەشت بوو، بە فتوایەک دژایەتیی ئەو سیاسەتەی ڕاگەیاند و بە [[حەرام]] و کوفری لە قەڵەمدا و بەرەنگاربوونی ئەو [[سیاسەت]]ەی بە واجب ڕاگەیاند. ئەوەبوو لە ساڵی ١٩٢٨، ڕاپەڕینێکی لێکەوتەوە و چەندین ناوچەی کوردستان لە موکریان کەوتنە دەستی ڕاپەڕیوەکان کە سەرکردەکەی خودی مەلا خەلیل بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sites.google.com/univsul.edu.iq/kurdistan-car/documents/فەتوای-مەلاخەلیل-گۆڕەمەری-لە-ساڵی-١٩٢٨-دژی-سیاسەتی-قەدەغەکردنی-جلی-کوردی-ل |سەردێڕ=فەتوای مەلاخەلیل گۆڕەمەری لە ساڵی ١٩٢٨، دژی سیاسەتی قەدەغەکردنی جلی کوردی لە ئێران |بڵاوکەرەوە=زانکۆی سلێمانی |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> تەواوی ھۆزەکانی [[مەنگوڕ]] و [[گەورک]]ی مەھاباد و سەردەشت لەگەڵ مەلا خەلیل لە دژی یاسای [[کەشفی حیجاب]] و [[کڵاوی پەھلەوی]] یەکیان گرت. یەکەمین ھەنگاوی ئەوان لە دەستێکی ساڵی ١٩٢٩دا بوو کە تەلەگراف و تەلەفۆنی دەوڵەتییان لە نێوان مەھاباد و سەردەشتدا بچڕاند. دواتر لە دۆڵی «ئامێد» لە نێوان ''گوڵیار'' و ''دووسەید'' ھێرشیان کردە سەر ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی و شکستیان پێھێنان. دوایە مەلا خەلیل بە یارمەتیی ھێزەکانی سوارە و پیادەی مەنگوڕ و گەورک [[شەڕی سەردەشت (١٩٢٩)|ھێرشی کردە سەردەشت]]،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=Stephanie|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=Zy75pASpaHkC&pg=PA116&dq=mangur%20sauj%20bulak&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=sh/x/saves/uv/m1/5&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiGjbOpqK6OAxWvW0EAHZlOECkQ6AF6BAgGEAM&kgs=1f480c3e326c965c#v=onepage&q=mangur%20sauj%20bulak&f=false|سەردێڕ=Tribal Politics in Iran: Rural Conflict and the New State, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٣٨٠١-٢|پەڕەکان=١١٦|زمان=en}}</ref> ھێزەکانی ئێرانی لە شارەکە دەرکرد و سەردەشتی گرتە ژێر دەست.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /><ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=على|یەکەم=رزم‌آرا، حسين|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM|سەردێڕ=عملىات اورامان|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=پردىس دانش|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٢٥٠٩-١٤-٠|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250810030808/https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM#%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ژمارەی ھێزە کوردەکانی مەلا خەلیل لەم شەڕانەدا ١٠،٠٠٠ بۆ ١٥،٠٠٠ کەس بوون.<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=S.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=WPOADAAAQBAJ&pg=PA185&dq=mangur+sardasht+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjC3bj3p9GOAxXq8gIHHTprC28Q6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=mangur%20sardasht%201929&f=false|سەردێڕ=Soldiers, Shahs and Subalterns in Iran: Opposition, Protest and Revolt, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٠٩٠٣-٦|پەڕەکان=١٨٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=D. T.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ssLADwAAQBAJ&pg=PA378&dq=mangur+sardasht+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjC3bj3p9GOAxXq8gIHHTprC28Q6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=mangur%20sardasht%201929&f=false|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٨٠-٥|پەڕەکان=٣٧٨|زمان=en}}</ref> کاتێک ڕەزا شا نەیتوانی لەگەڵ مەلا خەلیل ڕێک بکەوێت، ڕێککەوتنی لەگەڵ ھەندێک لە ئاغاکانی مەنگوڕ لە دژی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل ھەڵبژارد. پاش ماوەیەک ڕاپەڕینەکە سەرکوت کرا و بنکەی ڕاپەڕیوەکان کە دەکەوێتە ناوچەی سەردەشت، کەوتە دەست سوپا و مەلا خەلیل و ھەندێک لە ھاوڕێکانی ناچار بەرەو باشووری کوردستان کشانەوە. دواتر مەلا خەلیل لە ساڵی ١٩٥٥ کۆچی دواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://pmnews.se/?p=29574 |سەردێڕ=ڕاپەرینی مەڵا خەلیکی میراوەو ئۆمەر پاشای قەلەرەشە، سەردار پشدەری |بڵاوکەرەوە=پی ئێم نیووز |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://pmnews.se/?p=29574 |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref> === ڕاپەڕینی حەمە ڕەشید === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی حەمە ڕەشید}} کاتێک لە ئەیلوولی ١٩٤١دا سەربازانی [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانان]] ھاتنە ناو ئێرانەوە، سوپای ئێران بە خێرایی ھەڵوەشا و تەقەمەنیەکانیان لە کوردستان لەلایەن کوردەکانەوە دەستی بەسەردا گیرا. کوڕانی سەرۆک ھۆزە کوردەکان کە بۆ [[تاران]] دوورخرابوونەوە، ئەو دەرفەتەیان بەکارھێنا و خۆیان لە تاران بەرەو کوردستان ھەڵاتن. حەمە ڕەشید، سەرۆکێکی کوردی بانەیی، سەردەشت، [[بانە]] و [[مەریوان]]ی کۆنتڕۆڵ کرد و دواجار لە پاییزی ساڵی ١٩٤٤ لەلایەن سوپای ئێرانەوە ناچار بە کشانەوە لە ناوچەکە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|سەردێڕ=The Kurdish National Movement: Its Origins and Development|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdishnationalm0000jwai|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Syracuse University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠٩٣-٧|پەڕەکان=[https://archive.org/details/kurdishnationalm٠٠٠٠jwai/page/٢٤٥ ٢٤٥]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Phersu Atlas|ناونیشان=https://content.phersu-atlas.com/object/event/2214|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=content.phersu-atlas.com}}</ref><ref>{{Harvtxt|Elphinston|1946|pp=97–98}}</ref> === سەردەمی کۆماری کوردستان === {{ئەمانەش ببینە|کۆماری کوردستان}} [[پەڕگە:Map republic of mahabad and south azerbaijan 1945 topograhic.svg|وێنۆک|نەخشەی کۆماری کوردستان، سەردەشت (Sardasht) لەسەر سنووری باشووری ڕۆژاوای کۆماردا ھەڵکەوتووە.]] ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت بەپێی ڕووداوەکانی پێشوو، لە پێش دامەزراندنی کۆماری کوردستان ئامادە بوون ھەتا دەست بە شۆڕش بکەن و بچنە ناو ھێزەکانی دژی دەوڵەتی ناوەندی. زۆربەی گەورەکانی گەل و سەرکردەکانی ھۆزەکان بێجگە لە چەند بوارێکی تایبەت، وەفاداریی خۆیان بۆ [[قازی محەممەد]] ڕاگەیاند. خەڵکی سەردەشتیش بوونە ھاوڕای کۆمار، کە ئەو سەردەمە لە سەردەشت بە «ساڵی دیموکرات» ناسراوە. ساڵی ١٩٤٦ی زایینی، ساڵی سەرھەڵدانی خەڵکی شار لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] بوو. [[بنەماڵەی بارزانی|بارزانییەکان]] لە باشووری کوردستان لە دوای سەرنەکەوتن، لە ڕێگای سەردەشتەوە دەھاتنە ناو ڕۆژھەڵاتی کوردستان و پەیوەندییان بە قازی محەممەدەوە دەکرد. حکوومەتی ئێران نامەیەکی بۆ سەرھەنگ پزیشکیان، فەرماندەی ئەو کاتی سەردەشت نووسی کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] لە بیری یەکگرتن لەگەڵ کۆماری کوردستان دڵسارد بکاتەوە، بەڵام بە پێچەوانە مەلا مستەفا خۆی بە شاری [[مەھاباد]] و قازی محەممەد گەیاند.<ref>قازی محەممەد و کۆمار لە ئاوێنەی بەڵگەکان - بێھزاد خۆشحاڵی - ٢٠٠١</ref> لە یەکەمین کۆنگرەی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] لە مەھاباد لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥، سەردەشت ھیچ نوێنەرێکی نەبوو. بەڵام بەشی ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت، ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ کەس لە سوپای ١٢،٧٥٠ کەسیی کۆماری کوردستاندا بوو، لەوانە ھێزی گەورکی سەردەشت بە سەرکردایەتیی کاکەڵڵا لە ٢٠٠ سوار و ھێزی تێکەڵاوی خێڵەکانی سەردەشت لە ٥٠٠ سوار پێکھاتبوون.<ref>Eaglton william.jr . The Kurdish Republic of 1946, London, 1963. P.91-92</ref><ref>حکوومەتی کوردستان - نۆشیروان مستەفا، سلێمانی ٢٠٠٧، ل ١٨٢-١٨٣</ref> ھێزەکانی بنکەی سەربازیی سەردەشت بە توندی لە بەرامبەر ھێزەکانی سەر بە کۆماری کوردستان بەرگرییان کرد و تەسلیمی ئەوان نەبوون. ھێزەکانی کۆماری کوردستان گەمارۆی سەردەشتیان دا و ڕێگای پەیوەندیی ھێزەکانی حکوومەتی ئێرانیان لە نێوان بانە و سەردەشت پچڕاند و دواتر ئەو ناوچەیە چوو ژێر دەسەڵاتی کۆماری کوردستان. فەرماندەی ئەو شارە لە کۆماری کوردستاندا ''زێڕۆ بەگ ھەرکی'' بوو. ناوچەکانی دەوروبەری سەردەشت ھەتا کاتی ڕووخانی کۆماری کوردستان لە ئاخرەکانی ساڵی ١٩٤٦، لەژێر دەسەڵاتی ئەو کۆمارەدا بوو کە دواتر ھێزەکانی ئێران شارەکەیان داگیر کردەوە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/ar/node/5033 |سەردێڕ=تاریخ و جغرافیای شهرستان سردشت - بخش دوم و پایانی (به فارسی) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220412180112/http://www.islahweb.org/ar/node/5033 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەژار]] لە [[چێشتی مجێور]]دا لەبارەی ھێزەکانی کۆماری کوردستان لە نزیک سەردەشت نووسیویەتی: «بڕیار درا سبەینێ شەو ھێرش بەرنە سەردەشت. ڕۆژێک لە بەیانییەوە ھەتا کاتی ڕۆژاوابوون بە کەڵەک چەکدارمان لە [[زێی بچووک|کەڵوێ]] پەڕاندەوە. پاش نوێژی شەوان فەرمان ھات کە دەبێ لە دەوری سەردەشت بکشێنەوە. ڕادیۆ لەندەن گوتوویەتی کوردەکان سەردەشتیان گرتووە. [[یەکێتیی سۆڤیەت|ڕووسەکان]] لەو خەبەرە نیگەرانن؛ نایانەوێ [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|ئینگلیزییەکان]] تووڕە کەن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/22661|سەردێڕ=شەڕی کۆمەڵە و دەوڵەت|بڵاوکەرەوە=ڤەژینبووکس|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ڕاپەڕینی مەلا ئاوارە === [[مەلا ئاوارە]]، شاعیر، پێشمەرگە و خەباتکاری کورد لە کاتێکدا لەدایکبووی گوندی [[شەڵماش]] لە شارستانی سەردەشت بوو، بەڵام لە سەردەمی ڕاپەڕینی کوردانی باشووری کوردستان لە دژی [[عەبدولکەریم قاسم]] چووە شاری [[سلێمانی]]. دواتر لە ساڵی ١٩٦٤، لەگەڵ [[سمایل شەریفزادە]] و چەند کەسێکی تر گەڕانەوە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و [[کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان]]یان لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] دامەزراند. ئەوان لە ناوچەی [[موکریان]]، بەتایبەت گوندەکانی [[ناوچەی ئالان]] لە دەوروبەری سەردەشت، [[بانە]] و چەند شوێنێکی تر، لە دژی دەسەڵاتی پەھلەوی چالاکیی سیاسی و خەباتی چەکدارییان ئەنجام دەدا و سەرنجی خەڵکیان بۆ خۆیان ڕادەکێشا.<ref>مێژووی ناودارانی کورد: بابە شێخ مەردۆخ ڕۆحانی "شیوا" وەرگێڕانی: ماجد مەردۆخ ڕۆحانی، بەرگی دووھەم، لاپەڕەی ٨٣١، لە کتێبەکانی [[ئەکادیمیای کوردی]]، ھەولێر، ٢٠١١ ز. چاپی یەکەم</ref> ھێزەکانی مەلا ئاوارە بۆ ماوەی چەند ساڵان خەباتیان ئەنجام دا و زۆر جاران لەگەڵ ھێزەکانی حکوومەت تووشی پێکدادان و تێکھەڵچوونی چەکداری بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983|سەردێڕ=لە حوجرەوە ( مەلا ئاوارە)|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> دواتر لە ساڵی ١٩٦٨، ھێزەکانی حکوومەتی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] بە ڕاسپاردنی [[ساواک]] و بەکارھێنانی بەکرێگیراوانی ناوچەکە توانیان ھێزەکانی سمایل شەریفزادە لە دەوروبەری بانە تێکبشکێنن و دواتر گەمارۆیان خستە سەر ھێزەکانی مەلا ئاوارە لە دەوروبەری سەردەشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdistanmedia.com/farsi/idame/14840|سەردێڕ=ملا آواره، ستارهٔ درخشان جنبش 47 ـ 46 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170421023733/http://www.kurdistanmedia.com/farsi/idame/14840|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> سەرئەنجام مەلا ئاوارە لەگەڵ دوو پێشمەرگەی تر بۆ دادگایەکی سەحرایی لە بنکەی سەربازیی سەردەشت گوازرانەوە و دوای چەند مانگ [[ئەشکەنجە]]دان لە ڕۆژی ٢ی ئەیلوولی ١٩٦٨ لە سەردەشت تیرباران کران.<ref>شەھید مەلا ئاوارە، ڕەحمان نەقشی، ئەیلوولی ٢٠١١</ref> === شۆڕشی ١٩٧٩ === {{ئەمانەش ببینە|شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران}} ''شۆڕشی ئیسلامیی ئێران''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |سەردێڕ=بەنوئەزیزی: شۆڕشی ئیسلامیی ئێران |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230127091700/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یان ''شۆڕشی گەلانی ئێران''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ساڵەی-شۆڕشی-گەلانی-ێران-لە-ڕاگەیاندنە-اڵمانییەکان |سەردێڕ=٤٠ ساڵەی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ڕاگەیاندنە ئاڵمانییەکان |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بە یەکێک لە قۆناغە گرینگ و ڕووداوە مێژوویییە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوڕاست و جیھان دادەنرێت، کە بووە ھۆی گۆڕینی باری سیاسی، [[ئابووری]]، کۆمەڵایەتی و سیستەمی حکومڕانی لە مێژووی ھاوچەرخی ئەو وڵاتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 |سەردێڕ=سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە قووڵاییی شۆڕشی ئیسلامییەوە |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220415164633/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە پاش سەرھەڵدانی شۆڕش و دروستبوونی ناڕەزایەتیی دژی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا شا]]، خەڵکی ناوچەکانی سەردەشت بە شێوەی جیاجیا بەشداریی ئەم شۆڕشەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://virgool.io/pasharok/%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85-%D8%B1%DB%8E-%D9%BE%DB%8E%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%DA%98%DB%8C-%D8%B2%DB%86%DA%B5%D9%85-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%AA%DB%86%D8%B1%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D9%84%DB%95-%D8%B1%DB%95%D8%B2%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C-1357%D9%87%DB%95%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%A7-cpz5a5ccnfmj|سەردێڕ=یەکەم رێ پێوان ، خۆپێشاندانی شاری سەردەشت دژی زۆڵم و دیکتاتۆریەت لە رەزبەری ساڵی 1357هەتاوی دا|بڵاوکەرەوە=ویرگول|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> یەکێک لەو خۆپیشاندانە لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]]، خۆپیشاندانی ١٤ی سەرماوەز (٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٨) بوو کە دوو مامۆستا بە تۆمەتی ھاندانی خەڵک لە دژی حکوومەتی پەھلەوی دەستبەسەر کران و خەڵکیش لە ناڕەزایی بە دەستبەسەرکردنی ئەو دوو مامۆستایە ڕژانە ناو شەقامەکان و بە دروشمی «دەرکەی زیندان دەشکێنین، زیندانییەکان دەردێنین» خوازیاری ئازادکردنی ئەو دوو مامۆستایە بوون.<ref name="پاشەرۆک">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://virgool.io/pasharok/%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AC-%D9%88-%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-dlw8epxy0zgn|سەردێڕ=*( - هەشت گەنج و هەشت بەهەشت - )*|بڵاوکەرەوە=ویرگول|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> تانکێک بەناو خۆپیشاندەران دەکەوێت و تەقە دەکات کە خەڵک سەرەتا وەدەزانن ئەم گوللانە مەشقی و پلاستیکین، بەڵام بە ڕژانی خوێنی ھەندێک لە خۆپیشاندەران دەزانن کە گوللەکان ڕاستین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sedayemoallem.ir/یادداشت/item/14331-14-آذر،-سردشت؛-پیشقراول-بودن-فرهنگیان-در-خلق-جنبش-های-مدنی |سەردێڕ=14 آذر، سردشت؛ پیشقراول بودن فرهنگیان در خلق جنبش های مدنی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=دەنگی مامۆستا |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لەو خۆپیشاندانەدا ھەشت کەس بەھۆی تەقەی ڕاستەوخۆ گیانیان لەدەستدا.<ref name="پاشەرۆک"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=c9eu8pfoa3|سەردێڕ=تاریخ سند: 14 آذر 1357 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ناوەندی لێکۆڵینەوەی بەڵگە مێژوویییەکان|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=c9eu8pfoa3 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا لە سەردەمی شۆڕشدا حکوومەتی پەھلەوی ژمارەیەکی زۆر لە [[ئاخووند]]ە شیعەکانی بۆ کوردستان دوورخستەوە کە سەردەشتیشی دەگرتەوە. [[عەبدولڕەحیم ڕەبانی شیرازی]]، [[ھادی باریکبین]] و [[شوکروڵڵا تاھیری خوڕەمابادی]] لە ئاخووندە دوورخراوەکان بۆ سەردەشت بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1768|سەردێڕ=اسامی و مشخصات روحانیون تبعیدی در سال 1356 و 1357 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ناوندی لێکۆڵینەوەی بەڵگە مێژوویییەکان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1768 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sobheqazvin.ir/news/239325/%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86-|سەردێڕ=از تبعید به سردشت کردستان تا دریافت حکم انتصاب نمایندگی ولی فقیه در قزوین (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=صبح قزوین|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> === سەرھەڵدانی ١٩٧٩ === {{ئەمانەش ببینە|سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)}} [[پەڕگە:مامۆستا ھێمن (١٩٧٩).jpg|وێنۆک|بەھاری ساڵی ١٩٧٩ (١٣٥٨ی ھەتاوی)، گەڕانەوەی خەباتکارانی رۆژھەڵات لە باشوورەوە بۆ سەردەست؛ مامۆستا [[ھێمن]] شەشەمین کەس لە ڕاستەوە.]] سەردەشت یەکێک بوو لەو ناوچانەی کە دژی دەسەڵاتی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] خەباتی چەکدرایی تێدا ئەنجامدرا. دواتر شارەکە بۆ ماوەیەک لەژێر دەسەڵاتی کورداندا بوو و لەلایەن [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] بەڕێوەدەبردرا.<ref name="گۆڤاری تیشک">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://govartishk.com/conflicts/ |سەردێڕ=کێشەی خاک لەنێوان کورد و تورکی ئازەربایجانی لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ئێراندا |بڵاوکەرەوە=گۆڤاری تیشک |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211222222913/https://govartishk.com/conflicts/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو سەردەمەدا لە سەردەشت و ناوچەکانی دەوروبەر، ١٠،٠٠٠ پێشمەرگە بوونیان ھەبوو.<ref name=ward>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Immortal: A Military History of Iran and its Armed Forces|دوایین=Ward|یەکەم=R.S.|ساڵ=٢٠٠٩|پەڕەکان=٢٣١–٢٣٣|بڵاوکەرەوە=Georgetown University Press |ژپنک=٩٧٨-١٥٨٩٠١٥٨٧٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160505064926/https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەروبەندی شکستی دانوستانەکانی نێوان کورد و حکوومەتی ناوەندیی ئێران، [[شێخ عێزەدین حوسێنی]] وەکوو یەکێک لە ڕێبەرانی شۆڕش لە کوردستان بە مەبەستی ھاندانی خەڵک سەردانی ئەم شارەی کرد.<ref name="شار١">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336|سەردێڕ=گفتوگۆکانی کورد و شەرخوازیی کۆماری ئیسلامی ئێران|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126153419/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھێزەکانی ''چریکەکانی فیداییی گەل'' ھێزێکی دیکە بوون کە لە سەردەشت و دەوروبەری نیشتەجێ ببوون و لە دژی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامی ئۆپەراسیۆنیان ئەنجام دەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://siahkal.com/%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84/|سەردێڕ=ورود خاطرات جنگل (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=سیاھکەل|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] لە سەردەشت بوونیان ھەبوو، ئەوان دوای ئەوەی لە شارە گەورەکانی ئێران شکستیان خوارد، ڕوویان لە سەردەشت و ناوچەکانی دیکەی کوردستان کرد و ھێزێکی تایبەت بە ناوچەکەیان بەناوی ''پێشمەرگەی موجاھیدی خەلق'' پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2011/06/110620_l10_30khordad60_khodabandeh|سەردێڕ=ورود سازمان مجاهدین خلق به 'فاز نظامی' و پیامدهای آن (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=بی بی سی|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای ئەوەی کە [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بەھۆی [[شەڕی پاوە]] لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، فەرمانی ناردنی ھێزی بۆ ئەو شارە دەرکرد، لە ئاکامدا شەڕێکی سێ مانگە لە سەرانسەری کوردستان ڕوویدا. بەھۆی ئەو شەڕە بەربڵاوە، زۆربەی حیزبە کوردییەکان بنکە و ھێزەکانیان بەرەو سەردەشت و ناوچە سنوورییەکانی گواستەوە. لە ٢٦ی ئابی ١٩٧٩، بنکەی سەربازیی سەردەشت بەبێ تەقەکردن لەلایەن حیزبی دێموکرات و کۆمەڵەوە دەستی بەسەردا گیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559|سەردێڕ=هەیئەتی نوێنەرایەتی گەلی كورد چۆن دامەزرا؟|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208010454/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شێخ عێزەدین حوسێنیش یەکێک لەوانە بوو کە لەبەر ئاسایشی خۆی لە گوندە سنوورییەکانی دەوروبەری سەردەشت نیشتەجێ بوو. سێ مانگ دواتر خومەینی پەیامی ئاشتی و ئاگربەستی ڕاگەیاند و دانیشتنەکان لە نێوان لایەنە کوردییەکان و لایەنی حکوومەت لە سەردەشتەوە دەستی پێکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://zagrospost.com/34087|سەردێڕ=عزالدین حسینی؛ روحانی اهل سنت که خمینی آرامش کردستان را از او خواست⁄ ھاوری یوسفی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=زاگرۆس پۆست|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان =٣ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> سەردەشت و دەوروبەری چەندین جاران شایەتی دانیشتنەکانی نێوان نێردراوانی دەوڵەتی ئێران و لایەنە کوردییەکان بوو، کە کوردەکان بەدوای چارەسەری ئاشتیخوازانەی پرسی کورد و بەدەستھێنانی بابەتی [[ئۆتۆنۆمی|خۆبەڕێوەبەری]] بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186|سەردێڕ=لەسەر بناغەی هەواڵێکی درۆ، چل ساڵ لەمەوبەر فەرمانی پەلاماردانی کوردستان دەرچوو|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240206230137/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جاری یەکەم لە ڕۆژی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، [[داریووش فرووھەر]] لەگەڵ چەند ئەفسەرێکی باڵا و نوێنەرێکی خومەینی ھاتنە سەردەشت و لە گوندی [[نشکۆڵان]] چاویان بە [[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]] و چەند عەرەبێکی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی کەوت، کە مام جەلال پێش ئەم دیدارە لەگەڵ [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]]، شێخ عێزەدین و ئەندامانی کۆمەڵە ڕاوێژی کردبوو. دواتر بۆ جاری دووەم لە ڕۆژانی ١٨ و ١٩ی تشرینی یەکەمدا، لە گوندی [[بنۆخەڵێف]]ی سەر بە سەردەشت، مام جەلال کۆبوونەوەیەکی لە نێوان داریووش فرووھەر و شێخ عێزەدین ڕێک دەخات، لە کۆبوونەوەکەدا ھەردوو لایەن داواکارییەکانی خۆیان دەخەنە ڕوو کە گرنگترینیان بابەتی ئاگربەستە لە نێوان ھێزە کوردەکان و ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی. دوابەدوای کۆبوونەوەی بنۆخەڵێف، جموجۆڵێکی زۆر گەرموگوڕ دەستی پێکرد بۆ پێکھێنانی «دەستەی نوێنەرانی کورد» لە نێوان شێخ عێزەدین، حیزبی دێموکرات، کۆمەڵە و لقی کوردستانی چریکەکانی فیداییی گەل. جاری سێیەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩، بە دەستپێشخەری و ئامادەبوونی مام جەلال، کۆبوونەوەیەک لە گوندی [[بێورانی خوارێ|بێوران]]ی سەردەشت لە نێوان لایەنی کوردی بە سەرۆکایەتیی شێخ عێزەدین و لایەنی حکوومەتی ناوەندی بە سەرۆکایەتیی داریووش فرووھەر ڕێکخرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=11758|سەردێڕ=فتوای جیهاد دژبە کورد، ٤٠ ساڵ لەمەوبەر درا|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان =٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کە داخوازییەکی ھەشت خاڵی لەلایەن لایەنی کوردییەوە پێشکەشی لایەنی ئێرانی کرا و تێیدا داوای بەدەستھێنانی خوبەڕێوەبەریی کوردستان کرابوو. ئاسایشی کۆبوونەوەی بێوران لەئەستۆی پێشمەرگەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بوو و دەوترێت کە ئەوان لەو ڕۆژەدا فەرمانی مام جەلالیان پێبوو کە ڕووبەڕووی ھەڕەشەی و ھێرشی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئەرتەشی ئێران]] ببنەوە.<ref name="شار١"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=43822&Jor=23|سەردێڕ=بۆ یەکەم جار.. وتووێژێك لەگەڵ مامۆستا شێخ عێزەدین حوسێنی بڵاودەبێتەوە|بڵاوکەرەوە=سپی میدیا|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان =٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> دواتر شاری سەردەشت بۆ ماوەی ١٤ مانگان لەلایەن ھێزە کوردەکانەوە گەمارۆ درابوو و تەواوی ڕێگاکانی سەردەشت بۆ مەھاباد، پیرانشار و بانە کەوتبوونە ژێر دەستی چەکدارە کوردەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.qudsonline.ir/news/822145/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C|سەردێڕ=اگر کردستان را از دست داده بودیم انقلاب را از دست می‌دادیم/ روایتی مستند از ۱۴ ماه محاصره طاقت فرسای شهر سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=قودس ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.qudsonline.ir/news/822145/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھێزەکانی [[عەلی سەیاد شیرازی]] لە ڕێگەی بانەوە ڕوویان کردە شاری سەردەشت تاوەکوو کۆنتڕۆڵی شارەکە بگرنە دەست. لە نزیکی سەردەشت ھێزەکانی کۆماری ئیسلامی زیانێکی بەرچاویان بەرکەوت و ژمارەیەکی زۆریان کوژران و بریندار بوون. بەوتەی لایەنی حکوومەتی ئێران، ھێزە ئێرانییەکان ٧٠ بۆ ٨٠ کوژراو و ١٠٠ بۆ ١٥٠ برینداریان لێکەوتەوە.<ref>کتێبی نەوتراوەکانی شەڕ، بیرەوەرییەکانی عەلی سەیاد شیرازی، بەشی ڕزگارکردنی سەردەشت؛ کاتێک نزیک بوو سەیاد خۆی بدۆڕێنێت</ref> ئەو پێکدادانانەی ھاوینی ١٩٨٠ لە ڕێگای بانە–سەردەشت، بە ''شەڕی [[دارساوێن]]'' ناسراوە. بەوتەی [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران لە وەڵامی پرسیارەکەی لەبارەی زیانەکانی سەردەشت و لەناوچوونی ٥٠٠ چەکداری سەر بە ئێران، سەیاد شیرازی وەڵام دەداتەوە کە ئەوان دەچنە بەھەشت و بۆ قەرەبووکردنەوەی سەرنەکەوتن خوازیاری بەکارھێنانی بۆمبی [[ناپاڵم]] دەکات کە لەگەڵ توڕەبوون و ڕەتکردنەوەی بەنیسەدر ڕووبەڕوو دەبێتەوە. ئەو ناکۆکی و کێشانە دەبێتە ھۆی ئەوەیکە دوو پلەی سەبازی لە سەیاد شیرازی بستێنرێتەوە و لە پۆستەکەی دووربخرێتەوە.<ref>نامەکانی بەنیسەر بۆ خومەینی و ئەوانەی تر، پەڕەی ١٥٧ و ٣٢١-٣</ref> بەڵام عەلی سەیاد شیرازی ھۆکارەکەی شتێکی دیکە زانیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mizanonline.ir/fa/news/452973/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%B1-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%85|سەردێڕ=ماجرای کسر ۲ درجه از شهید صیاد توسط بنی‌صدر/ من این جلسه را آلوده و ناپاک می‌بینم|بڵاوکەرەوە=میزان|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizanonline.ir/fa/news/452973/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%B1-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%85 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> فەرماندەیەکی ئەرتەش بەناوی ''محەممەدحەسەن سادقزادە''، دوای کوژرانی ''حوسێن شەھرامفەر'' لە ڕێگای بانە–سەردەشت ئەرکی گرتنی ڕێگاکەی پێدەدرێت. سادقزادە لە بیرەوەرییەکانیدا دەڵێت سەرەتا عەلی سەیاد شیرازی ھەوڵی یەکەم بۆ ڕزگارکردنی ڕێگاکە دەدات کە لە پۆستەکەی دووردەخرێتەوە و سەرناکەوێت، بۆ جاری دووەم حوسێن شەھرامفەر دەستنیشان دەکرێت بۆ ڕزگارکردنی ڕێگاکە کە دوای گرتنی ٥ بۆ ٦ کیلۆمەتر و سازکردنی ٢ بۆ ٣ بنکەی بچووکی سەربازی لە نزیک [[بانە]] دەکوژێت.<ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٠، ١١، ١٢، ١٣ و ٥٤</ref> دواتر بۆ جاری سێیەم سادقزادە خۆی دەبێتە بەرپرسی گرتنی ڕێگای بانە–سەردەشت کە ڕووبەڕووی خۆڕاگریی قورسی پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکرات دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=29453|سەردێڕ=حەماسەکەی جادەی بانە ــ سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208013011/https://kurdistanukurd.com/?p=29453|url-status=dead}}</ref><ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٤، ١٥ و ١٦</ref> سادقزادە دەڵێت کە کەشوھەوای سەردەشت لە نیوەی ساڵدا بۆ ھاتوچۆی ھەلیکۆپتەر خراپ بووە و پێویستیش بووە تەواوی ناوچە سنوورییەکان بەھۆی شەڕی ئێران و عێراقەوە لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی ئێراندا بن، بۆیە بۆ ھێزە ئێرانییەکان پێویست بوو ڕێگای چوونە ناو شاری سەردەشت کۆنترۆڵ بکەن.<ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٣</ref> [[محەممەد برووجێردی]]، یەکێک لە دامەزرێنەران و فەرماندەیەکی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] لەدوای کوژرانی [[ناسر کازمی]] و [[محەممەدعەلی گەنجیزادە]] لە ڕێگای [[پیرانشار]] بۆ سەردەشت لە ئاخرەکانی ھاوینی ١٩٨٢دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: ناصر کاظمی (۱۳۳۵–۱۳۶۱) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/216626/زندگینامه-ناصر-کاظمی-۱۳۳۵-۱۳۶۱|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادکردی از شهید محمدعلی گنجی‌زاده (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98062310591/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەرپرسیارێتیی کۆنتڕۆڵکردنی ناوچەکانی نێوان پیرانشار و سەردەشتی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: محمد بروجردی (۱۳۳۳ - ۱۳۶۲) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/185116/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B3%DB%B3-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B2|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درباره محمد بروجردی (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84338300/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[مەحموود کاوە]] ڕۆڵێکی بەرچاوی لە گرتنی ڕێگاکەدا ھەبوو، ئەوەش دوای ئەوەی فەرماندەکانی سپای پاسداران لە ڕێگای پیرانشار–سەردەشت یەک لەدوای یەک دەکوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمود کاوه؛ فرزند کردستان، معجزه انقلاب (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/310106/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8|بڵاوکەرەوە=ئیبنا|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھێزەکانی ئێران بەگشتی لە ئایاری ١٩٨٢ لە پیرانشارەوە بەرەو سەردەشت ئۆپەراسیۆنێکیان دەست پێکرد کە ھەتا تشرینی دووەمی ھەمان ساڵ بۆ ماوەی ٦ مانگان درێژەی ھەبوو و سەرئەنجام مەودای ١٠٠ کیلۆمەتری نێوان پیرانشار و سەردەشتیان گرتە دەست کە کوژراو و بریندارێکی زۆر لە ھەر دوو لایەن کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732|سەردێڕ=چەند وێستگەیەکی مێژوویی حیزبی دێموکرات لە دوای هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامی (٣ـ٢)|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عبور از جاده ۱۰۰ کیلومتری در ۶ ماه! (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/968434/%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DB%B1%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%B6-%D9%85%D8%A7%D9%87|بڵاوکەرەوە=جەوان ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: محمود کاوه (۱۳۴۰-۱۳۶۵) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/219749/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%DB%B1%DB%B3%DB%B4%DB%B0-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B5|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھری ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەوتەی سەرچاوەیەکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، زیانەکان و قوربانییەکان لە ھەر دوو لادا بەرچاو بوو و تەنیا لە ڕۆژێکدا لە ڕێگاکە زیاتر لە ٥٥ پێشمەرگە کوژراو و بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://giareng.com/?p=19609|سەردێڕ=یادێک لە قارەمانەکانی لکی١ی هێزی ئاوارە (قەندیل). سەید عەلی هاشمی|بڵاوکەرەوە=گیاڕەنگ|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> [[حەسەن ڕەستگار]]، بەرپرسی ئەوکاتی کۆمیتەی سەردەشتی سەر بە حیزبی دێموکرات، لە لێدوانێکدا ڕای گەیاند کە ڕێگای سەردەشت–پیرانشار بۆ ھێزە کوردەکان گرنگییەکی تایبەتی ھەبوو و زۆربەی یارمەتییەکانی حکوومەتی عێراق لەوێوە دەھاتن، بۆیە بۆ ڕاگرتنی ڕێگاکە یارمەتییان لە ھێزی پشتیوانیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=LF7-a1PMTzg|سەردێڕ=Pencemor- (5) پەنجەمۆر- چیرۆکی وێنەیەکی دکتۆر قاسملو و سەدام حوسێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[زیندانی دۆڵەتوو]] ھەڵکەوتوو لە باکووری شارستانی سەردەشت کە شوێنی بەندکرانی ھێزەکانی سەر بە کۆماری ئیسلامی بوو، لە ٦ی ئایاری ١٩٨١دا لەلایەن ھێزی ئاسمانیی عێراقی بەعسەوە بە دوو فڕۆکە بۆردوومان کرا. ئەو زیندانە کە شوێنی بەندکرانی زیاتر لە ٢٠٠ کەسی سەر بە حکوومەتی کۆماری ئیسلامی بوو، لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە بەڕێوە دەبردرا. میدیاکانی سەر بە حکوومەتی ئێران ھەر لە سەرەتای بۆردوومانکردنی زیندانەکەوە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە حیزبی دێموکرات ھاوکاریی ڕژێمی بەعسی کردووە و پێشتر ئاگاداری ھێرشەکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/1012934/%D8%AF%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D8%AA%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AB%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=دموکرات‌ها گرای بمباران «دوله‌تو» را به بعثی‌ها داده بودند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=جەوان ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام حیزبی دێموکرات تەواوی بانگەشەکانی کۆماری ئیسلامی ھەر وەکوو [[ئەشکەنجەدان]]ی زیندانییەکان و بەشداریی بۆردوومانکردنی زیندانەکەی ڕەت کردووەتەوە و لە کاتی ھێرشەکەدا سەرکۆنەی بۆردوومانەکەی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=75569|سەردێڕ=عەبدوڵڵا حەسەن‌زادە: پێوەندیی حیزبی دێموکرات لەگەڵ دەوڵەتی عێڕاق پێوەندییەکی سەربەرزانە بوو|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507021539/https://kurdistanukurd.com/?p=75569|url-status=dead}}</ref> لە ئاکامدا زیاتر لە ٤٠ زیندانی کوژران، زیاتر لە ٥٠ زیندانی بریندار بوون و ھەروەھا ٦ پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتیش گیانیان لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://peshmergekan.com/?p=50705|سەردێڕ=بۆمبارانی زیندانی دۆڵەتوێی سەردەشت و هەڵوێستی حیزبی دێمۆکڕات|بڵاوکەرەوە=پێشمەرگەکان|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> === شەڕی ئێران و عێراق === {{ئەمانەش ببینە|شەڕی ئێران و عێراق}} سەردەشت یەکێک لەو شوێنانەی نێوان شەڕی ٨ ساڵەی ئێران و عێراق بوو کە شارەکە و دەوروبەری زیانێکی زۆری بەرکەوت و ھەتا ئێستاش شوێنەوارەکانی ماوەتەوە. ئێران ئۆپەراسیۆنەکانی [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٤|نەسری ٤]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98033114858/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B4/|سەردێڕ=مروری بر عملیات «نصر ۴» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|تاریخ =٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی فەتحی ٥|فەتحی ٥]]،<ref name="فارسنیوز" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=16548456130992&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13990805001107%2F%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2584%25D8%25AD%25D8%25B3%25D9%2586-%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25A2%25D9%2588%25D8%25B1-%25D8%25B1%25D8%25B4%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25AA%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25B1%25D8%25B2%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AF%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25B9-%25D9%2585%25D9%2582%25D8%25AF%25D8%25B3-%25D8%25AA%25D8%25B5%25D8%25A7%25D9%2588%25DB%258C%25D8%25B1|سەردێڕ= «بولحسن» یادآور رشادت‌های مردانه رزمندگان در دفاع مقدس+تصاویر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری فارس|ڕێکەوت= ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی کەربەلای ١٠|کەربەلای ١٠]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/84050188/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=16548452032651&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fphoto%2F84050188%2F%25D8%25B9%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AA-%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25A8%25D9%2584%25D8%25A7%25DB%258C-%25DB%25B1%25DB%25B0|سەردێڕ= عملیات کربلای ۱۰ (بە فارسی)| بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری کۆماری ئیسلامی (ئیرنا)|ڕێکەوت= ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٢|بەیتولموقەدەسی ٢]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html|سەردێڕ= بیت المقدس ۲ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ihuo|ڕێکەوت= ٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٣|بەیتولموقەدەسی ٣]]<ref name="فارسنیوز" /> و [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٦|بەیتولموقەدەسی ٦]]<ref name="فارسنیوز" /> لە ناوچەکانی نێوان سەردەشت و بانە بە ئامانجی گرتنی بەشێک لە خاکی [[قەزای ماوەت]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ئەنجامدا، کە ھەتا ئاستێکی کاتی ھێزە ئێرانییەکان سەرکەوتن. ھێزە عێراقییەکان لە ھەوڵی گرتنی سەردەشت سەرکەوتوو نەبوون، بەڵام توانیان ھەتا کێوی سنووریی بوڵفەت لە کێلێ پێشڕەوی بکەن و لەوێوە بە بەکارھێنانی تۆپخانە چەندین جار ناوەندی شاریان بۆردوومان کرد. بە ئامانجی گرتنەوەی ناوچە سنووریەکانی سەردەشت، ھێزەکانی ئێران ئۆپەراسیۆنی [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٥|نەسری ٥]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.isna.ir/news/99050100004/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1%DB%B5|سەردێڕ= مروری بر دستاوردهای عملیات «نصر۵» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری خوێندکارانی ئێران (ئیسنا)|ڕێکەوت= ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> و [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٧|نەسری ٧]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|سەردێڕ=آشنایی با عملیات نصر ۷ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231221153820/https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400051409812/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|سەردێڕ=مروری بر نتایج عملیات «نصر ۷» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەنجامدا و توانیان ھەتا ڕادەیەک سەرکەون. ھەروەھا [[کیمیابارانی سەردەشت]] لە درێژەی ئەو شەڕەدا ڕوویدا کە زیانێکی زۆر بە سەردەشت و خەڵکی شارەکە کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95|سەردێڕ= برینەکانی سەردەشت پاش ٣٣ ساڵ سارێژ نەبوونەتەوە|بڵاوکەرەوە= ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت= ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211026120436/https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[مین]]ە چێنراوەکانی سەردەمی شەڕ لە سنووری سەردەشت ساڵانە دەبنە ھۆی کوژران و برینداربوونی خەڵکی ئاسایی و ھەتا ئێستاش ئەو کێشەیە بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/1819|سەردێڕ=شەڕی عێراق _ ئێران لە کوردستان هێشتا کۆتایی نەهاتووە‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> === کیمیابارانی ١٩٨٧ === {{ئەمانەش ببینە|کیمیابارانی سەردەشت}} لە ٧ی پووشپەڕی ساڵی ١٣٦٦ی ھەتاوی بەرامبەر بە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٧ی زایینی، کاتژمێری ٤:٣٠ سەر لە ئێوارە ھێزە ئاسمانییەکانی [[ڕژێمی بەعس]] و فرۆکەوانەکانی ئەو سوپایە، بە گازی کیمیاوی شاری سەردەشت و گوندی [[ڕەشەھەرمێ]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشان=http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |سەردێڕ=دۆسیەی کیمیابارانکردنی سەردەشت |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کیمیاباران کرد. بەپێی ئەو کارەساتە، سەرەتا ١٠ مەدەنی گیانیان لە دەستدا و ٦٥٠ کەسیش بریندار بوون.<ref name="nti_sardasht_attack">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Iran Profile – Chemical Chronology 1987 |ناونیشان=http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070416101720/http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Nuclear Threat Initiative |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی ڕاپۆرە فەرمییەکان، لە ١٢٬٠٠٠ دانیشتوو، ٨٬٠٠٠ کەس تووشی مەترسی بوون. لە ٤٬٥٠٠ کەس کە پێویستیان بە ئاگادارییە پزیشکییەکان ھەبووە، ١٬٥٠٠ کەس بەستەری کران کە ٦٠٠ کەسیان بۆ تاران بردران. ٣٬٠٠٠ کەسی دیکە بە سەرپێیی درمان کران، کە زۆر یەکیان دواتر شاریان بەرەو گوندەکان بەجێھێشت و بە بەکارھێنانی دەرمانە خۆماڵییەکان ھەوڵی چاککردنەوەی خۆیان دا. سەرئەنجام دواتر ١٣٠ کەس گیانیان بەخت کرد.<ref>[http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 هشت‌هزار و 24مصدوم شيميايي سردشت در آمار بنياد شهيد نيستند] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125054707/http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشان=http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |سەردێڕ=کردستان آزمایشگاه سلاحهای شیمیایی |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/3070|سەردێڕ=كورد لە جەنگی عێراق و ئێراندا چی بۆمایەوە؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ئێستاش لەو شارەدا بەھۆی کیمیابارانەوە، ژمارەیەکی زۆر تووشی نەخۆشییە کیمیایییەکان بوون<ref>[http://www.payvand.com/news/06/dec/1239.html Iranian Chemical Attacks Victims<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522023927/http://www.payvand.com/news/06/dec/1239.html |date=٢٢ی ئایاری ٢٠١١ }}</ref> و کێشەی خزمەتگوزاریی پزیشکییان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1409202318|سەردێڕ= بەرکەوتووی چەکی کیمیایی لە سەردەشت سێ مانگە چاوەڕێی ئەنجامی پشکنینەکانیانن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەناو ئەو ٤٬٥٠٠ نەخۆشەی کە پێویستیان بە ئاگادارییە پزیشکییەکان ھەبوو، ھەندێکیش لە ڕزگارکەران بوونیان ھەبوو.<ref>فرووتەن، عەباس. پێداچوونەوەی پزیشکیی شەڕی کیمیاییی عێراق. تاران، ئێران: زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی بەقییەتوڵڵا، ٢٠٠٣، پەڕەی ١٨٣</ref> [[پەڕگە:محل اصابت بمب شیمیایی.jpg|وێنۆک|شوێنی کیمیابارانکراوی شاری سەردەشت لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٧]] [[پەڕگە:Photo18 2.jpg|وێنۆک|وێنەی چەند بەرکەوتووی کیمیایی لە شاری سەردەشت]] [[پەڕگە:Photo18 3.jpg|وێنۆک|چەند بەرکەوتووی کیمیایی لە سەردەشت]] [[پەڕگە:Sardashttt.jpg|وێنۆک|شوێنی ڕاگرتنی بەرکەوتووانی کیمیاباران لە سەردەشت]] [[پەڕگە:Sardasht 01.jpg|وێنۆک|بنەماڵەیەکی بەرکەوتووی کیمیایی لە سەردەشت]] دادگای گشتیی تاران لە نیسانی ٢٠٠٤دا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی بە پشتگیریکردن لە حکوومەتی [[سەددام حوسێن]]، بەرپرسی ئەو ھێرشە ناساند. لە ئەنجامی دادگاکەدا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە پێدانی ٦٠٠ ملیۆن دۆلار بە قوربانییەکان سزا درا.<ref name="tehrancourtruling">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html |سەردێڕ=Iran: Tehran's Public Court issues $600 million verdict against US to pay to Sardasht residents |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Payvand |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709181342/http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاش ئەم ڕووداوە، ئێران شاری سەردەشتی بە «یەکەمین شاری بەرکەوتووی چەکی کیمیایی لە جیھان» ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427063810/http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشان=http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 |سەردێڕ=هفتم تير، سالروز بمباران شیمیایی سردشت |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |سەردێڕ=سازمان منع سلاح‌هاي شيميايي براي قربانيان سردشت پيام صادر مي‌كند |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83368686/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=سردشت نخستین شهر قربانی سلاح شیمیایی در جهان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401040704336/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=نخستین شهر قربانی جنگ‌افزارهای شیمیایی در جهان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا ھەندێک لایەنی تر ئەو کارەساتەیان وەکوو «کۆمەڵکوژی» ناساندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/3666|سەردێڕ=كورد چەند جار كۆمەڵكوژ كراوە؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لەو جێیەوە کە سەردەشت ئامانجێکی سەربازی ھەژمار نەدەکرا، خەڵکی شارەکەش بۆ ھێرشەکە ئامادە نەبوون. خەڵکی شارەکە بە ژیان لە سنوور و بەرەی شەڕ، لەگەڵ بۆردوومانەکانی عێراق ڕاھاتبوون. بەو جۆرە خەڵک دواتر بە پزیشکەکانیان ڕادەگەیاند کە نەیاندەزانی ئەوە بۆردوومانێکی کیمیایییە. بەھۆی وەشانی با، تەنانەت نەخۆشخانە و ناوەندە دەرمانییەکانیش ئاڵوودە بوون و ئەو ژمارە کەمە لە پزیشکان و پەرستارانەی لەوێ کاریان دەکرد، ناچار بوون کە شارەکە بەجێبھێڵن. دوو حەمامی گشتی بۆ دەرمانی قوربانییەکان بەکاردەھێنران و یاریگایەکی بچووک کرایە ناوەندێکی پزیشکیی ١٥٠ تەختی. لە چەند سەعاتی یەکەمدا نزیکی ٣٠ کەس کە زۆربەیان منداڵانی کەمتەمەن و بەساڵاچووان بوون، بەھۆی کێشەکانی توندیی ھەناسەیی گیانیان بەخت کرد. ھەتا ساڵی ٢٠٠٧، سەرجەم ١٣٠ کەس (١٠٩ خەڵکی مەدەنی، ٢١ چەکدار و ھتد) لە [[کیمیابارانی سەردەشت]] لە حوزەیرانی ١٩٨٧ گیانیان لە دەستدا. بیست کەس لە چەند سەعاتی یەکەم، دە کەس لە کاتی بردن بۆ شارەکانی دیکە و نزیکی ١٠٠ کەسی تر لە نەخۆشخانەکانی ئێران و ئەورووپا لە درێژەی مانگێک دواتر گیانیان بەخت کرد. لە نێوان ئەو خەڵکە مەدەنییەی کە گیانیان بەخت کرد، ٣٩ کەس تەمەنیان ژێر ١٨ ساڵ بوو، کە ١١ کەسیان ژێر ٥ ساڵ بوون. ھەروەھا سی و چوار ژن و کچ گیانیان لە دەستدا.<ref>Khateri S, Wangerin R. Denied Truths, the story of victims of chemical weapons in Iran, center for women and family affairs. 2008 , {{ISBN|978-600-5201-13-0}}</ref><ref>Khateri S. Victims of chemical weapons in Iran – an evaluation on health status of 45,000 Iranian victims of chemical warfare agents. Society for Chemical Weapons Victims Support (SCWVS) (www.scwvs.org), April 2003, {{ISBN|964-93602-5-5}}</ref> خەردەل وەکوو ھۆکارێک لێکنادرێتەوە کە ببێتە ھۆی مردن، بەڵکوو ھۆکارێکی لاوازکردنە و تەنیا ٣٪ بۆ ٥٪ دەبێتە ھۆی مردن. زۆر یەک لەو ٩٥٪ی لە کیمیابارانی سەردەشت زیندوو مانەوە، لە درێژەی چەند ساڵی دواتر بە توندی تووشی کێشە و نەخۆشی جۆراوجۆر، وەکوو کێشەکانی توندی ھەناسەیی، ئازارەکانی چاو، کێشەکانی پێست و ھەروەھا ھەندێک کێشە لە سیستەمی بەرگریی لەشی خۆیان بوون.<ref>Khateri S, Ghanei M, Soroush MR, Haines D. Effects of mustard gas exposure in paediatric patients. Long-term health status of mustard-exposed children, 14 years after chemical bombardment of Sardasht. J Burns & Wound Care [serial online] (http://www.journalofburnsandwounds.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180326201400/http://journalofburnsandwounds.com/ |date=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨ }}), 2003;2(1):11</ref><ref>Ghanei M, Aslani J, Khateri S, Hamadanizadeh K. Public Health Status of the Civil Population of Sardasht 15 Years Following Large−Scale Wartime Exposure to Sulfur Mustard. J Burns &Surg Wound Care [serial online] 2003;2(1):7. Available from: URL: http://www.journalofburns.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220421014815/https://journalofburns.com/ |date=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢ }} . Published March 11, 2003</ref> ئەو کێشانە ھەتا ئێستاش بۆ بەرکەوتووانی ھێرشە کیمیایییەکە بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2009202012|سەردێڕ=رزگاربووانی کیمیابارانی سەردەشت داوادەکەن رووداوەکە بە "کۆمەڵکوژی" بناسێنرێت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەتا ئاخرین جار ژمارەی بریندارانی تۆمارکراو تەنیا ١،٥٠٠ کەس بووە، لە کاتێکدا ١٣،٠٠٠ کەس پێیان وایە بەرکەوتووی کیمیابارانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2757589/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=آمار جانبازان شیمیایی احراز شده سردشت چرا تغییر نمی کند؟ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەروەھا ھەندێک ڕاپۆرت باس لە گەندەڵی لە تۆمارکردنی بریندارانی نوێ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/%D9%BE%DB%95%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%B5%DB%8C-%D9%84%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=پەرەسەندنی گەندەڵی لەتۆمارکردنی ناوی بەرکەوتووانی کیمیایی شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە کاتێکدا [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] ھەموو ساڵێک لە ساڵیادی کیمیابارانی سەردەشتدا ئەو کارەساتە سەرکۆنە دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.kurdpress.com/news/6300/%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%86%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=پەیامی وەزیری دەرەوەی ئێران لە ساڵۆگەڕی کیمیابارانی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="M1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86|سەردێڕ=هۆکارانی جەنایەتی سەردەشت نە لەبیر دەکەین و نە لێیان خۆش دەبین|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213507/https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95|سەردێڕ=یادی قوربانیانی کیمیابارانی سەردەشت کرایەوە|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213509/https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و وڵاتانی ڕۆژاوا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907|سەردێڕ=نقش کشور‌های غربی در بمباران شیمیایی سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ستافی مافەکانی مرۆڤی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109094503/https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401040805906/%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C|سەردێڕ=همدستی قدرت‌های جهانی بیشترین نقش را در جسارت رژیم بعث در بکارگیری سلاح شیمیایی علیه سردشت داشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mizanonline.ir/fa/news/4338781/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF|سەردێڕ=غریب آبادی: سهم و مسئولیت کشورهای دخیل در جنایت بمباران شیمیایی سردشت باید تعیین شود (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری میزان|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizanonline.ir/fa/news/4338781/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و بەتایبەتی ئەڵمانیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xelk.org/2407/|سەردێڕ=ئێران: ئەم وڵاتە چەكی كیمیایی دابووە سەدام حسێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی خەڵک|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95|سەردێڕ=جەنابی مایکڵ کلۆر سەردانی سەردەشت بکە|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213510/https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C|سەردێڕ=بابەتی کیمیایی سەردەشت بیانووی ناڕەزایەتی دەربڕین بە وەزیری دەرەوەی ئاڵمانیا|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108214731/https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="M1"/> بە بەرپرسیاری ئەو ھێرشە دەزانێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/5725|سەردێڕ=سەردەشت لە نێوان ستەمی بەعس و بێویژدانی نێو دەوڵەتیدا‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام زۆر سەرچاوە ڕایانگەیاندووە کە حکوومەت پرۆپاگەندە دەکات و لە ئاکامدا ھیچ کردەوەیەکی پێویست بۆ بەرکەوتووانی کیمیابارانەکە ناکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84|سەردێڕ=سەردەشت، جەستەیەکی پڕ لە ئازار (یادێک لە شارێکی لەبیرکراو لەپووشپەرێکی سووتاودا )|بڵاوکەرەوە=دواڕۆژ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213509/https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%8C%D9%85%DB%8C-%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%86-%DA%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%95-%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C|سەردێڕ=ڕێژیمی ئێران بۆ چارەسەرنەکردنی بەرکەوتووانی کیمیابارانی سەردەشت، ئامریکای بە تاوانبار زانی|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%DB%86%DA%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|سەردێڕ=یەکێکی دیکە لە بەرکەوتووانی کیمیابارانی سەردەشت کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dengekan.info/archives/7467|سەردێڕ=شاری سەردەشت قوربانیەكی دیكەی شەڕی كۆنەپەرستانە … عەلی مەحمود محەمەد|بڵاوکەرەوە=دەنگەکان|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا چەندین فیلم لەبارەی کیمیابارانی سەردەشتدا ساز کراون کە ناسراوترینیان فیلمی [[دارگوێز (فیلم)|دارگوێز]]ە کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بڵاو کراوەتە و بەپێی چیرۆکی پیاوێک بەناوی مام قادر ساز کراوە کە بێجگە لەخۆی تەواوی خێزانەکەی بەھۆی کیمیابارانەوە دەکوژرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێشوازی کوردەکان لە "داری گوێز"/ لە سەردەشت نمایش نەکراوە|ناونیشان=http://ku.mehrnews.com/news/30964|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=http://ku.mehrnews.com/news/30964 |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}</ref> === سەردەمی دوای شەڕ === [[پەڕگە:Sardasht Border Guard (46).jpg|وێنۆک|وێنەی چوار کوژراوی ھێزەکانی پاسەوانی سنووری لە دووپەزەی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢٠]] سەردەشت لە سەدەی ٢١دا چەندین ڕووداو و نائارامی بەخۆیەوە بینیوە. ئەو شارە بووەتە شوێنێک بۆ تێکھەڵچوون و پێکدادان لە نێوان [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|چەکدارە ئۆپۆزیسیۆنە کوردەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|چەکدارانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، کە لەو چەندین ساڵانەدا چەندین تێکھەڵچوون لە سنووری سەردەشتدا ڕوویداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/سەردەشت/-لەەنجامی-تەقەی-کەسانی-نەناسراودا-ەندامی-سپای-پاسداران-کوژران |سەردێڕ=سەردەشت/ لەئەنجامی تەقەی کەسانی نەناسراودا ٤ ئەندامی سپای پاسداران کوژران |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/شوناسی-وژراو-و-بریندارانی-شەڕی-سەردەشت-روون-بۆوە |سەردێڕ=شوناسی كوژراو و بریندارانی شەڕی سەردەشت ڕوون بۆوە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%DA%98%D8%B1%D8%A7%D9%88-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%95%DA%95%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D9%88%D9%86-%D8%A8%DB%86%D9%88%DB%95 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=19687&jor=1 |سەردێڕ=سەردەشت… پێکدادانێکی دیكه لە نێوانی پێشمەرگەکانی دیموکرات و سوپای پاسداران ڕوویدا |بڵاوکەرەوە=وێستگەنیووز |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 |سەردێڕ=لە پێکدادانێکدا لە سەردەشت پاسدارێک کوژرا |بڵاوکەرەوە=ناس نیووز |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://esta.krd/104275/ |سەردێڕ=پێکدادانی چەکداری لەنێوان سوپای پاسداران و حزبێکی کوردیدا ڕوویداوە |بڵاوکەرەوە=ئێستا |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211029060808/https://esta.krd/104275/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٦، لە نێوان چەکدارانی ئێران و پژاک لە سەردەشت تێکھەڵچوونێک ڕوویدا، کە بەوتەی میدیا ئێرانییەکان لە چەکدارانی پژاک لانیکەم ٣٠ کەس کوژران و ٤٠ کەسی دیکەش بریندار بوون. بەو ھۆیەوە پژاک ئاگربەستی یەکلایەنەی ڕاگەیاند کە لەلایەن سپای پاسدارانەوە ڕەت کرایەوە.<ref name="bbc0509">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان= https://www.theguardian.com/world/2011/sep/05/iran-kurdish-rebels-iraq-border| سەردێڕ=Iranian forces kill Kurdish rebels near Iraq border |یەکەم=David |دوایین=Batty |ئیش=The Guardian | ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ''بەرزایییەکانی جاسووسان'' لە نزیکی سنووری سەردەشت بۆ ماوەیەکی زۆر لەژێر دەستی پژاکدا بوو، کە لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١١دا، ھێزەکانی [[یەکینەی تایبەتی سابیرین|سابیرین]] کە سەر بە ھێزی وشکانیی سپای پاسدارانن، ئۆپەراسیۆنێکیان بۆ گرتنەوەی دەست پێکرد کە بەھۆیەوە ١٣ چەکداریان لێ کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/06/13/1509483/%D9%82%D9%84%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%DA%A9%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%A8-13-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1|سەردێڕ=قله‌ای که سکوی پرتاب ۱۳ تکاور سپاه شد+تصاویر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تەسنیم|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە سەردەشت ھەندێک کەس بەھۆی نەبوونی کاری گونجاو و ھەژاری، ڕوو لە کۆڵبەری دەکەن و ساڵانە سەدان [[کۆڵبەر]] لە سنوورەکانی سەردەشت گیانیان لەدەست دەدەن، بریندار دەبەن یان تووشی ڕووداوی نەخوازراو دەبن کە بریتین لە تەقەکردن لەلایەن ھێزەکانی ئێران، بەربوونەوە لە بەرزایییەکان، کەوتنە ژێر ڕنوو، ڕەقبوون لە سەرمادا و چەندین ڕووداوی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=7478 |سەردێڕ=کوژران و برینداربوونی سێ کۆڵبەر لە سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/برینداربوونی-کۆڵبەر-لە-سنووری-شاری-سەردەشت |سەردێڕ=کۆڵبەرێکی گەنج لە ناوچە سنوورییەکانی سەردەشت کوژرا |بڵاوکەرەوە=تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/سەردەشت-دوو-کۆڵبەر-لە-سنووری-بێتووش-بەهۆی-بەربوونەوە-لە-بەرزایی-و-تەقەی-هێزە-نیزامییەکانی-حکوومەتی-بریندار-بوون |سەردێڕ=سەردەشت؛ دوو کۆڵبەر لە سنووری "بێتووش" بەهۆی بەربوونەوە لە بەرزایی و تەقەی هێزە نیزامییەکانی حکوومەتی بریندار بوون |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rojikurd.net/mirovayeti/23859/ |سەردێڕ=کۆمەڵێک کۆڵبەر لە سەردەشت کەوتنە ژێر ڕنوو و یەکیان گیانی لە دەست داوە |بڵاوکەرەوە=ڕۆژی کورد |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا یەکێک لە کێشەکانی دیکەی سەردەشت، بازرگانیی ماددە ھۆشبەرەکان بەتایبەتی [[مێتامفتامین|شیشە]]یە کە بە ڕێژەیەکی بەرچاو بەرز بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5939143/%DB%B4%DB%B5-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۴۵ کیلوگرم ماد مخدر شیشه در سردشت کشف شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=مێھر|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85267774/%DB%B1%DB%B9%DB%B7-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۱۹۷ کیلوگرم ماده مخدر شیشه در مرز سردشت کشف شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/18281/%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۵۰۰ کیلوگرم ماریجوانا در سردشت کشف شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەندێک لە ڕاپۆرتەکان، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|دەزگای ھەواڵگری]] تۆمەتبار دەکەن کە لە بازرگانیی ماددە ھۆشبەکارندا ڕۆڵی ھەیە و لەو ڕێگایەوە پارە بەدەست دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/fa/news/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|سەردێڕ=تولید شیشه در سردشت، سه میلیارد دلار برای سپاه درآمدزایی دارد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.avatoday.net/fa/node/11420|سەردێڕ=گزارش ویژه: چگونه مقامات اطلاعاتی سردشت مولتی میلیاردر شدند؟ (بە فارسی)|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=ئاواتودەی}}</ref> بەڵام میدیاکانی نزیک لە حکوومەتی ئێران، بەگشتی ھەر جۆرە بەشداریکردنی سپایان لەو بازرگانییەدا ڕەت کردووەتەوە و ھەمیشە ڕایانگەیاندووە کە ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕووبەڕووی قاچاخی ماددە ھۆشبەرەکان دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/fa/news/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D8%B1%D9%81%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1|سەردێڕ=جزئیات درگیری سردشت و قربانیان طرفین + عکس و آمار (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەنگاو|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەو بازرگانییە لە سەردەشت و دەوروبەر بووەتە ھۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی ئەو شارە بەتایبەتی لاوان، تووشی بەکارھێنانی جۆرە جیاوازەکانی ماددە ھۆشبەرەکان ببن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1602201712|سەردێڕ=لە رۆژهەڵاتی کوردستان ماددەی هۆشبەر بەڕێژەیەکی زۆر بڵاوبووەتەوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ٩ی ئایاری ٢٠١٥، خەڵکی سەردەشت لە دوای ڕووداوی ھۆتێلی تارای مەھاباد کە بوو ھۆی خۆکوژیی [[فەریناز خوسرەوانی]]، لە پاڵپشتیکردنی خەڵکی مەھاباد و ناڕەزایی لە بەرامبەر ئەو کارەساتەی ڕوویداوە خۆپیشاندانیان بەڕێوەبرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/راپۆرت/-پشتیوانیی-هاووڵاتییانی-کورد-لە-ناڕەزایەتییەکانی-شاری-مەهاباد-وێنه |سەردێڕ=راپۆرت/ پشتیوانیی هاووڵاتییانی کورد لە ناڕەزایەتییەکانی شاری مەهاباد +وێنه |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B1%D8%A7%D9%BE%DB%86%D8%B1%D8%AA/-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%DB%95-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> کە دواتر ھێزە ئەمنییەکان بڵاوەیان بە خۆپیشاندەران کرد و زیاتر لە ٣٠ کەسیان دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/100520152-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16500539125657&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rudaw.net%2Fsorani%2Fkurdistan%2F100520152 |سەردێڕ=لە سەردەشت ٣٠ کەس دەستگیرکراون |بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە شەوی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامە سەرەتایییەکانی [[ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان]]، سەردەشت یەکێک لەو شارانەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە خەڵکەکەی بە مەبەستی پشتگیریکردن و خۆشحاڵی دەڕبرینی خۆیان لە سەرکەوتنی ئەنجامەکان ھاتنە شەقامەکان و دواتر ھێزە ئەمنییەکان ھەندێک لە کەسانی بەشداریان دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 |سەردێڕ=ژمارەیەک هاووڵاتیی کورد، بە بۆنەی پشتگیریکردن لە گشتپرسی بۆ سەربەخۆیی کوردستان دەستبەسەر کراون |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308120312/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە ڕۆژی ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧، دوو فڕۆکەی ئێرانی بە مەبەستی دژایەتیی ڕێفراندۆم و ترساندنی خەڵک، بەسەر ھێڵی سنووریی نێوان ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستاندا فڕیبوون کە ئاسمانی سەردەشتیشی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/fa/?p=4198 |سەردێڕ=خبر فوری: پرواز جنگنده‌های ارتش ایران در امتداد مرزهای اقلیم کُردستان/ همراه با تصویر (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨، سەردەشت یەکێک لە شارەکانی بەشداری [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مانگرتنی گشتیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو کە دوکانداران و کاسبکارانی ئەو شارە شوێنی کاسبییەکان داخست.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} ھەر وەک شارەکانی دیکە ھێزە ئەمنییەکان لە دوکاندارانی ئەو شارە بە شێوەی جۆراوجۆر ھەڕەشەیان کرد و ھەندێکیان دەستبەسەر کردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/مانگرتن-لە-دەیان-شاری-کوردستان-بەڕێوە-چوو-و-دەیان-کەسیش-دەسبەسەر-کران |سەردێڕ=مانگرتن لە دەیان شاری کوردستان بەڕێوە چوو و دەیان کەسیش دەسبەسەر کران |بڵاوکەرەوە=ھەنگاو |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> === خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ === {{ئەمانەش ببینە|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} لە ڕۆژی ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، کۆمەڵێک لە گەنجانی شاری سەردەشت لە ناڕەزاییی بەرامبەر بە کوشتنی [[ژینا ئەمینی]] و لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] ڕژانە سەر شەقامەکان و لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکان لە شەقامە سەرەکییەکانی ئەو شارە تووشی پێکدادان و تێکھەڵچوون بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‎تلویزیون منوتو on Instagram: ". تجمع اعتراضی مردم سردشت #مهسا_امینی #mahsaamini #گزارشگرمنوتو @manotogozareshgar …⁣ WhatsApp/Telegram: +44 7590 899 999"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CixXUf5IEsI/|بڵاوکەرەوە=Instagram|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لەو خۆپیشاندانەدا خەڵک بە بەرد ھێرشیان کردە سەر ھێزە دژەشۆڕشەکان و لە بەرامبەریشدا ھێزەکان بە بەکارھێنانی چەک، تەقەی ھەوایی، باتۆم و گازی فرمێسکڕێژ ھەوڵی بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندەرانیان دا. ھەروەھا ھەندێک لە ھێزەکان لە سەربانە بەرزەکانی دەوروبەر تەقەیان لە خەڵک کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/sardasht-iran-protest-mahsa-amini/6756899.html|سەردێڕ=استقرار مامور امنیتی با سلاح روی پشت بام همزمان با اعتراضات چهارشنبه سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە ئەنجامدا ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران و ھێزەکانی دژەشۆڕش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.balatarin.com/permlink/2022/9/24/5868965|سەردێڕ=مردی که یک تنه با چوب در سردشت به سمت ماموران می‌رود و آنها را فراری می‌دهد! (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=بالاترین|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خۆپیشاندەرانی سەردەشتی دروشمی «[[ژن، ژیان، ئازادی]]»، «مردن بۆ دیکتاتۆر» و ھەندێک دروشمی دیکەیان بەکارھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‎تلویزیون منوتو on Instagram: ". «مرگ بر دیکتاتور» #سردشت #mahsaamini #مهسا_امینی #گزارشگرمنوتو @manotogozareshgar …⁣ WhatsApp/Telegram: +44 7590 899 999"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CixXy3IIfzu/|بڵاوکەرەوە=Instagram|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە درێژەی خۆپیشاندانەکان و مانگرتنە سەرتاسەرییەکان، بەپێی باگھێشتەکان لەلایەن [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] و ڕێکخراوەکانی دیکە، کاسبکاران و دوکاندارانی سەردەشت لە زۆربەی ڕۆژان دەستیان بە مانگرتن کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/so/zhan/gh-33840|سەردێڕ=مانگرتنی کاسبکاران لە شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەوانەش بانگھێشتی ١٩ی ئەیلوول بەمەبەستی سەرکۆنەی کوشتنی ژینا ئەمینی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=.kurdistanmedia.com https://kurdistanmedia.com/fa/news/2022/09/44|سەردێڕ="سردشت، دیولان و دیواندرە" جزء شهرهای پیشگام اعتصاب امروز بودند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> و ١ی تشرینی یەکەم بەمەبەستی دژایەتیکردنی [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان|ھێرشەکانی سپای پاسداران بۆ سەر حیزبە کوردییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=www.iranintl.com https://www.iranintl.com/202210015835|سەردێڕ=شنبه اعتراض؛ دومین اعتصاب سراسری در کردستان، آذربایجان غربی، کرمانشاه و ایلام (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئێران ئینتەرنەشناڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە گوندی [[بێورانی خوارێ]] کاسبکارێک بەناوی ''ھێمن حەمزە'' لەلایەن ھێزەکانی حکوومەتەوە دەکوژرێت، بەھۆیەوە ڕۆژی دواتر بەرامبەر لەگەڵ ١٢ی تشرینی دووەم، بەشێک لە خەڵک خۆپیشاندانیان بەڕێوە برد و تەواوی ڕۆژەکە کاسبکاران و دوکارندارانی سەردەشت بە داخستنی دوکانەکانیان مانیان گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://test.jinhaagency.com/fa/rwzanh/atsab-bazaryan-srdsht-dr-adamh-qyam-mrdmy-34749|سەردێڕ=اعتصاب بازاریان سردشت در ادامه قیام مردمی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ڕۆژی ٦٥ەمی خۆپیشاندانەکان بەرامبەر بە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی مەھاباد و دژایەتیی سەرکوتەکانی ئەو شارە، چەندین خۆپیشاندانی ناڕەزایەتییان لە کۆمەڵێک شەقام و کۆڵانی شار بەڕێوەبرد، ڕێگاکانیان داخست و لە مزگەوتەکان دروشمی شۆڕشگێڕییان بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/|سەردێڕ=حمله همه جانبه حکومت، کردستان مقاومت می کند، اعتراض در شهرهای ديگر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئەخباری ڕووز|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221121011836/https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل === {{ئەمانەش ببینە|شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران}} لە بەرەبەیانی ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە دەستپێکی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] لە [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]دا، بنکەکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] لە ناو شاری سەردەشت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/28569|سەردێڕ=ئیسرائیل سنووری باشوور و ڕۆژ‌هەڵاتی کوردستان بۆردوومان دەکات: پێنج کەس کوژراون|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> و سەر سنوور لەلایەن [[ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل]]ەوە کرانە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farhikhtegandaily.com/news/208561/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/|سەردێڕ=حمله اسرائیل به هنگ مرزی سردشت (بە فارسی)|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنامەی فەرھیختێگان}}{{بەستەری مردوو|url=https://farhikhtegandaily.com/news/208561/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە ئەنجامدا چەندین سەرباز کوژران و بریندار بوون، بەڵام حکوومەتی ئێران تەنیا کوژرانی سەربازێکی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84|سەردێڕ=شەهادەتی سەربازێک لە سنووری سەردەشت بە هێرشی ئیسڕائیل|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[ئاژانسی ھەواڵی مێھر]]}}{{بەستەری مردوو|url=https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> لە درێژەی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] لە بەیانیی ٤ی ئازاری ٢٠٢٦، لە ھێرشێکی ئاسمانیدا بە چەندین بۆمب بنکەی سەربازیی ''جندوڵڵا''ی سەر بە سوپای پاسداران لە ڕۆژاوای شاری سەردەشت کرایە ئامانج و بەشێکی بەتەواوی خاپوور کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/45280|سەردێڕ=سوپای پاسداران لە چەندین ناوچەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان هاتووچۆی قەدەغە کردووە|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ھەر لە ھەمان شەودا ھێرش کرایە سەر باڵەخانەی [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|دەزگای ھەواڵگری]]ی سەردەشت و لە ئەنجامدا بەشێکی باڵەخانەکە و دەوروبەری زیانی بەرچاوی بەرکەوت. ھەرچەندە دواتر شارەکە لەلایەن ئیسرائیلەوە نەکرایە ئامانج، بەڵام بەگشتی شەڕەکە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ژیانی خەڵکی شار ھەبوو، بۆ نموونە لە کاتی شەڕدا شەپۆلێکی تری گرانی و ھەڵاوەسان سەری ھەڵدایەوە و ھەروەھا ھەر لە یەکەم ڕۆژی دەستپێکی شەڕ لە ٢٨ی شوباتەوە ئینتەرنێت بەتەواوی پچڕا.<ref name="AVA44968">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44968|سەردێڕ=ڕۆژهەڵاتی کوردستان باجێکی قورس دەدات و جەنگی نان دەستی پێکردووە|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> بەوتەی [[ڕێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ]] و شایەتحاڵان، ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامی لە سەردەشت و شارەکانی تری ڕۆژهەڵاتی کوردستان، شوێنە مەدەنییەکانی وەک ھۆڵی وەرزشی،<ref name="hengaw03"/> قوتابخانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44424|سەردێڕ=بنکەکانی سوپای پاسداران لە شنۆ و پاوە بۆردوومان دەکرێت|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> و مزگەوتیان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44433|سەردێڕ=ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشی چڕیان کردە سەر ڕۆژهەڵاتی کوردستان|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> بۆ مەبەستی چالاکیی سەربازی یان شوێنی نیشتەجێبوونی کاتیی خۆیان و خێزانەکانیان بەکاردەھێنا، ئەمەش بە مەبەستی بەکارھێنانی شوێنە مەدەنییەکان وەک [[قەڵغانی مرۆیی]] بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ھێزەکانی حکوومەت.<ref name="hengaw03">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/ku/reports-and-statistics/2026/03/article-5|سەردێڕ=ڕاپۆرتی تایبەت: میلیتاریزەکردنی شوێنە گشتییەکان و زیادبوونی کەشی ئەمنی و سەربازی لە کوردستان|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ھەنگاو|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک سەرچاوە ئاماژەیان بەوە کرد کە سەردەشت ببوو بە شوێنێکی ھەڵدانی درۆن و مووشەک لەلایەن سوپای پاسدارانەوە بەرەو [[ھەرێمی کوردستان]].<ref name="AVA44968"/> == جوگرافیا == سەردەشت لە تەنیشت کێوی گردەسوور و لەسەر [[زاگرۆس|زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]] ھەڵکەوتووە. کێوەکانی [[قەندیل]] لە باکووری ڕۆژاوای ئەم شارەن. سەردەشت لە باکوور لەگەڵ [[نەڵاس]]، [[میراوە]] و [[پیرانشار]]، لە باکووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[مەھاباد]]، لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[ڕەبەت]] و [[بۆکان]]، لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بانە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[قەڵادزێ]] و [[پارێزگای سلێمانی]] ھاوسنوورە. ھەروەھا سەردەشت ١٠٠ کیلۆمەتر سنووری لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] ھەیە. ھەرێمی کوێستانی سەردەشت بە گەورەیی ١٦٦٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت. ھەندێک لە کێوە بەرزەکانی سەردەشت لەخوارەوە نووسراون:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * بوڵفەت * ھەوینە ماڵ (لە باشووری گوندی [[قەڵاتەڕەشێ]]) * زەردکە (لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالان]]) * سەری گۆم (لە پشتەوەی شاری [[میراوە]]) * تەرخان * ئیبراھیم جەلال * کێوی نستان * لەندی شێخان * داشان قەڵا * کاسە بەردین * حاجی ئیبراھیم * بەردە سپیان {{Geographic location |ناوی شار = شاری سەردەشت |باکوور = [[مەھاباد]] و [[پیرانشار]] |باکووری ڕۆژھەڵات = [[بۆکان]] |ڕۆژھەڵات = [[سەقز]] |باشووری ڕۆژھەڵات = [[کامیاران]] و [[قوروە]] |باشوور = [[بانە]] و [[مەریوان]] |باشووری ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |باکووری ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |پەڕگە = Sardasht County.png }} == ھەرێم == سەردەشت بەپێی ھەرێمی جوگرافی، لە ھەرێمی سارد و کوێستانیدا ھەڵکەوتووە و بە بەرزایی ١٤٨٠ مەتر (٤٬٨٦٠ پێ)، ھەتا ڕادەیەک کەشوھەوایەکی ساردی لە درێژەی ساڵدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.azmet.ir/in/page/climate.htm |سەردێڕ=کەشوھەوا، ھەرێم و سەرچاوە ئاوییەکانی پارێزگای ورمێ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٢ |قاڵب=ئێکسڵ |بڵاوکەرەوە=کەشوھەواناسی پارێزگای ورمێ |زمان=فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.azmet.ir/in/page/climate.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەردەشت یەکێک لە شارە پڕبارینەکانی پارێزگای ورمێیە و زۆر جاران زیاترین ئاستی بارینی لە ئاستی پارێزگا و تەنانەت لە وڵاتدا بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85157639/%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=بیشترین بارش سال زراعی جاری آذربایجان‌غربی در سردشت ثبت شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/39844/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=سردشت بارانی‌ترین شهر ایران شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85022325/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=سردشت پربارش‌ترین شهر آذربایجان‌غربی شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بارستەکانی ھەوا لەلای ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاواوە، ئەو شارە ھەر وەک ناوچەکانی تری پارێزگا دەگرێتەوە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/ar/node/5016 |سەردێڕ=تاریخ و جغرافیای شهرستان سردشت-بخش نخست (به فارسی) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.islahweb.org/ar/node/5016 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ھەرچەندە سەردەشت بەگشتی خاوەنی کەشوھەوایەکی فێنک و بارانی لە درێژەی ساڵدایە، بەڵام ھەندێک جاران بەتایبەت لە ھاویناندا کەشوھەوای گەرمی تێدا تۆمار کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85074311/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C|سەردێڕ=سردشت پربارش‌ترین و گرمترین شهر آذربایجان‌غربی در سال آبی جاری شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> کەشوھەوای سەردەشت لە مانگەکانی ساڵدا بەم شێوەیە: {{Weather box |location = سەردەشت |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = ١٦ |Feb record high C = ١٣.٨ |Mar record high C = ٢١.١ |Apr record high C = ٢٧.٢ |May record high C = ٣٢.٠ |Jun record high C = ٣٥.٢ |Jul record high C = ٣٩.٦ |Aug record high C = ٣٨.٢ |Sep record high C = ٣٤.٤ |Oct record high C = ٢٩.٦ |Nov record high C = ٢٠.٠ |Dec record high C = ١٨.٠ |Jan high C = ١.٢ |Feb high C = ٢.٣ |Mar high C = ٧.٦ |Apr high C = ١٤.٨ |May high C = ٢٠.٥ |Jun high C = ٢٧.٠ |Jul high C = ٣١.٢ |Aug high C = ٣١.٠ |Sep high C = ٢٦.٦ |Oct high C = ١٩.٤ |Nov high C = ١٠.٤ |Dec high C = ٤.٨ |year high C = ١٦.٤٠ |Jan low C = &minus;٣.٥ |Feb low C = &minus;٣.١ |Mar low C = ١.٣ |Apr low C = ٧.١ |May low C = ١١.٨ |Jun low C = ١٧.٤ |Jul low C = ٢١.٢ |Aug low C = ٢٠.٨ |Sep low C = ١٧.١ |Oct low C = ١١.٥ |Nov low C = ٤.٣ |Dec low C = ٠.٥&minus; |year low C = ٨.٧٨ |Jan record low C = ٢٥&minus; |Feb record low C = ١٩.٦&minus; |Mar record low C = ١٦.٦&minus; |Apr record low C = ٢.٤&minus; |May record low C = ١.٨&minus; |Jun record low C = ٧.٨ |Jul record low C = ١٣.٠ |Aug record low C = ١١.٤ |Sep record low C = ٥.٨ |Oct record low C = ٢.٦ |Nov record low C = ٩.٢&minus; |Dec record low C = ١٢.٨&minus; |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = ١٣٤.٦ |Feb precipitation mm = ١٠٨.٣ |Mar precipitation mm = ١٢٨.٢ |Apr precipitation mm = ١٢٤.٣ |May precipitation mm = ٥٠.٧ |Jun precipitation mm = ٤.٨ |Jul precipitation mm = ١.٨ |Aug precipitation mm = ١.١ |Sep precipitation mm = ٢.٨ |Oct precipitation mm = ٤١.٤ |Nov precipitation mm = ١١٨.٥ |Dec precipitation mm = ١٤٩.٥ |Jan precipitation days = ١١.٣ |Feb precipitation days = ٩.٩ |Mar precipitation days = ١٠.٨ |Apr precipitation days = ١٠.١ |May precipitation days = ٥.٩ |Jun precipitation days = ١.١ |Jul precipitation days = ٠.٥ |Aug precipitation days = ٠.٤ |Sep precipitation days = ٠.٧ |Oct precipitation days = ٤.٧ |Nov precipitation days = ٧.٨ |Dec precipitation days = ١٠.٢ |unit precipitation days = ١.٠ میلیمەتر |Jan humidity = ٧٣ |Feb humidity = ٦٨ |Mar humidity = ٦٢ |Apr humidity = ٥٤ |May humidity = ٤٤ |Jun humidity = ٣١ |Jul humidity = ٣١ |Aug humidity = ٢٩ |Sep humidity = ٢٩ |Oct humidity = ٤٤ |Nov humidity = ٥٩ |Dec humidity = ٦٨ |Jan sun = ١٣٣.٠ |Feb sun = ١٣٨.٤ |Mar sun = ١٨٤.٠ |Apr sun = ٢١٩.٢ |May sun = ٢٨٨.٣ |Jun sun = ٣٥٢.٨ |Jul sun = ٣٦٧.٧ |Aug sun = ٣٥٧.٥ |Sep sun = ٣١٢.٠ |Oct sun = ٢٤٨.٠ |Nov sun = ١٨٠.٧ |Dec sun = ١٢٩.٨ |source 1 = [http://irimo.ir/english/monthly&annual/admin2.asp?CODE=127 ئاماری وێستگەکانی سینۆپتیک] |date= تشرینی دووەمی ٢٠١١ }} == دانیشتووان == [[ژاک دێ مۆرگان]]، شوێنەوارناس و زەویناسی فەڕەنسی لە ساڵی ١٩٠٧ لە گەشتێکدا بۆ شاری سەردەشت، ئەو شارەی بە دانیشتووانی ١٬٥٠٠ کەسی ناساندووە. لە یەکەمین سەرژمێری لە ساڵی ١٩٥٦، ژمارەی دانیشتووانی ئەو شارە ٢٬٦٤٥ کەس بووە و لە ساڵی ١٩٧٦دا، ژمارەی دانیشتووانی گەیشتە ١٠٬٢٠٧ کەس کە لەچاو جاری پێشدا ٨٩٫٥ لە سەد زیادی کردبوو. بەپێی سەرژمێریی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، بە چوونە سەری ٨١٫١ لە سەدی ژمارەی دانیشتووانی گەیشتە ٤٢٬١٦٧ کەس لە ١٠٬٤٩١ خێزاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sardashtcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4805&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR |سەردێڕ=جمعیت سردشت در گذشته و حال (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=شارەوانیی سەردەشت |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150105015731/http://www.sardashtcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4805&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی سەرژمێرییەکانی [[ناوەندی ئاماری ئێران]]، ژمارەی دانیشتووانی سەردەشت بەپێی ساڵ بەم شێوەیە بووە: {| class="wikitable" '''ئاماری دانیشتووان''' |- ! ساڵ{{ھن}}(زایینی) || ژمارەی دانیشتووانی شار !! ژمارەی خێزانەکانی شار !! ژمارەی دانیشتووانی شارستان !! ژمارەی خێزانەکانی شارستان |- | ١٩٥٦ || ٢،٦٤٥{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٦٫٣٣٪}}){{تێبینی|بە ھەڵسەنگاندن لەگەڵ بەراوردی [[ژاک دێ مۆرگان]] لە ساڵی ١٩٠٧.}} || – || – || – |- | ١٩٦٦ || ٥،٧٥٩{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١١٧٫٧٣٪}}) || – || ٣٩،١٧٧ || – |- | ١٩٧٦ || ١٠،٢٠٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٧٫٢٤٪}}) || – || ٥٤،٤٣٨ || – |- | ١٩٨٦ || ١٧،٨٧٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٥٫١٤٪}}) || ٣،١٩٠ || ٧٥،٠٨٦ || ١٢،٢٥٠ |- | ١٩٩٦ || ٣٠،٩٠٤{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٢٫٨٧٪}}) || – || – || – |- | ٢٠٠٦ || ٣٧،١١٥{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٢٠٫١٠٪}}) || ٨،٢٢٤ || ١٠٤،١٤٦ || ٢٠،٤١٤ |- | ٢٠١١ || ٤٢،١٦٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١٣٫٦١٪}}) || ١٠،٤٩١ || ١١١،٥٩٠ || ٢٦،٥٦١ |- | ٢٠١٦ || ٤٦،٤١٢{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١٠٫٠٧٪}}) || ١٢،٥٥١ || ١١٨،٨٤٩ || ٣١،٠٤٩ |} بەپێی ئاماری کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، شاری سەردەشت ٣٧٬١١٥ کەس دانیشتووی ھەبووە، بەڵام بە سەرجەم شارۆچکە و گوندەکانەوە دەگەیشتە ١٠٤٬١٤٦ کەس.<ref>{{IranCensus2006|04}}</ref> لە نوێترین سەرژمێری لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شاری سەردەشت بەرامبەر لەگەڵ ٤٦٬٤١٢ کەس لە ١٢٬٥٥١ خێزاندا بووە.<ref name="ئامار" /> {{ھەرەمی دانیشتووان |width=50% |maxvalue=١١٠٠٠ |bg=rgb(100%,100%,100%) |border=0 |caption=ھەرەمی دانیشتووانی سەردەشت لە ساڵی ٢٠١٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/population-urban-95.xlsx|سەردێڕ=نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵ (بە فارسی)|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> |barcolor=rgb(100%,0%,0%) |+٦٥|٩٦٩|١١٨٦ |٦٠-٦٤|٥٦٤|٥٧٠ |٥٥-٥٩|٦٨٩|٧٤٢ |٥٠-٥٤|٩٧٥|٩٤٩ |٤٥-٤٩|١٤٣٣|١٢٨٨ |٤٠-٤٤|١٣٥٤|١٣١٩ |٣٥-٣٩|٢٠٧٢|١٩٦٨ |٣٠-٣٤|٢٤٢٥|٢٢٥١ |٢٥-٢٩|٢٧٠٧|٢٧٠٠ |٢٠-٢٤|٢٠٨٠|٢١٥٦ |١٥-١٩|١٦٩١|١٧١٤ |١٠-١٤|١٨٦٠|١٧٤٩ |٥-٩|٢١٥٢|٢٠١٢ |٠-٤|٢٥٤٦|٢٢٩١ }} == مرۆڤناسی == === زمان === {{نەخشەی کوردیی ناوەندی}} دانیشتووانی شاری سەردەشت ھەموویان لە خەڵکی [[کورد]] پێکدێن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/5806|سەردێڕ=بۆچی كورد له‌ سه‌رانسه‌ری ئێراندا په‌رش و بڵاوبوونه‌ته‌وه‌؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کە بە زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی]] و زاری [[موکریانی]] دەدوێن.<ref>https://anfpersian.com/znn/مرگ-ناخواسته-یک-دختر-کرد-در-سردشت-39362 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029001832/https://anfpersian.com/znn/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-39362 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>[https://www.visitiran.ir/fa/destination/سردشت سردشت، ویزیت ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107184139/https://www.visitiran.ir/fa/destination/سردشت |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> ھەڵبەت خەڵکی سەردەشت بە شێوەزارێکی ھەندێک جیاوازی موکریانی دەدوێن، کە نزیکایەتی لەگەڵ سۆرانیی ھەولێری و سۆرانیی بابانی لە باشووری کوردستاندا ھەیە. ھەروەھا ناوچەکانی ڕانیە و قەڵادزێش بەپێی زمان و فەرھەنگ لە سەردەشت و موکریان نزیکن.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> === ئایین === خەڵکی ئەم شارە [[موسڵمان]]ن و لە [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] و مەزھەبی [[شافعی]] پەیڕەوی دەکەن. ھەر چەند ھەندێک پێیان وایە سەردەشت شوێنی لەدایکبوونی زەردەشتە، بەڵام لە ئێستادا ھیچ کەسی ئەو شارە لە ئایینی [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] پەیڕەوی ناکات.<ref name="ایسنا ۲" /> ھەروەھا لە مێژوودا کەمینەیەک لە پەیڕەوانی [[مێژووی جووەکان لە کوردستان|جوویەتی]] لە سەردەشت ژیانیان بەسەر دەبرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan (بە ئینگلیزی)|ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kurdistan|بڵاوکەرەوە=کتێبخانەی مەجازیی جوویەتی|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> کە دواتر بوونە موسڵمان و یان لە دوای دامەزراندنی [[ئیسرائیل]] کۆچیان کردە ئەو وڵاتە. لە بەھاری ١٩٤٩، کۆمەڵێک لە جوولەکەکانی سەردەشت بەرەو ئیسرائیل کۆچیان کرد.{{ژێدەر پێویستە}} === ھۆزەکان === زۆربەی ھۆزەکانی ناوچەی سەردەشت لە ھۆزە [[موکری]]یەکان پێکدێن، کە بریتین لە: [[میراودەلی]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[بەریاجی]]، [[مڵکاری]]، [[مامش]]، [[بیگزادە]] و [[باپیرئاقایی]]. [[پەڕگە:Gawerk Lords in iranian kurdistan - urmia - sardasht-آغایان ایل گورک در سردشت و مهاباد 1900 میلادی.jpg|وێنۆک|پیاوەکانی ھۆزی [[گەورک]] و ھەواڵنێرە ئینگلیزییەکان لە سەردەشت و مەھاباد پێش جەنگی جیھانیی یەکەم لە ساڵە یەکەمەکانی سەدەی ١٩٠٠]] بەربڵاویی ھۆزەکانی سەردەشت بەم جۆرەیە:<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> * ھۆزی گەورک: شاری [[ڕەبەت]]، دەوروبەری پاراستان، سیسێر، ھەنداوێ، مەکڵاوێ، بریسوێ و دەوروبەری ڕێگای مەھاباد و بۆکان. * ھۆزی مەنگوڕ: ناوچەی [[میراوە]]، ئاڵوەتان، دۆڵەتوو، دارمەکەون، ئاڵاوان، سۆستان، گەرۆر، نێزێ و دەشتی وەزنێ. * ھۆزی بەریاجی و مڵکاری: سەردەشت، [[نەڵاس]]، بێوران، قەڵاتەڕەشێ، بێزیلە، بێشاسب، مەلاشێخ و مەزرا. * ھۆزی میراودەلی: ئالان، بێژوێ و بێتووش. * ھۆزی بیگزادە و باپیرئاقایی: سەردەشت، ئالان و شەڵماش. == ئابوور == === بازرگانی و سنوورەکان === [[پەڕگە:Kele, Sardasht.jpg|وێنۆک|دەروازەی سنووریی کێلێ]] سەردەشت سێ دەروازەی چالاکی سنووریی قاسمەڕەش، [[دەروازەی سنووریی کێلێ|کێلێ]] و بێژوێی لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالاندا]] ھەیە. ھەروەھا سەردەشت لە ڕێگای سنووری کێلێوە لەگەڵ ھەرێمی کوردستان پەیوەندی ھەیە کە بڕیار وایە ببێتە سنووری نێونەتەوەیی. سەردەشت بە ڕێگای ئاسفاڵتەوە ١٤ کیلۆمەتر و بە ڕێگای ئاسمانییەوە ٨ کیلۆمەتر لە ھێڵی سنووریی کێلێوە دوورە. بە کردنەوەی سنووری نێونەتەوەییی کێلێ، سەردەشت دەبێتە دەروازەی پەیوەندیی ئێران لە باکووری ڕۆژاوا و بە ھەرێمی کوردستان، تورکیا، سووریا و ھەرێمی دەریای ناوینەوە دەبەسترێتەوە.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 |سەردێڕ=معرفی شهرستان سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ڕێگا و شارسازی سەردەشت |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140710142905/http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢١، سەرۆکی دەروازەی سنووریی کێلێ ئاماژەی بەوە کرد کە لە سەرەتای بەھارەوە ھەناردەکردنی شتومەکەکان لەو سنوورەوە گەیشتووەتە ٧٥ ملیۆن دۆلار و لە چاو ساڵی پێشوو ٢٠٪ بەرز بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i401043 |سەردێڕ=هەناردە کردنی کاڵا لە دەروازەی سنووریی کێلەی سەردەشتەوە گەیشتە 75 ملیۆن دۆلار |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926080113/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i401043 |url-status=dead }}</ref> بەڕێوەبەری گومرگی سەردەشت لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا ڕایگەیاند کە لە شەش مانگی بەھار و ھاوینی ئەو ساڵەدا، دەوروبەری ٢٧٤ ھەزار تۆن کەلوپەل بە بەھای زیاتر لە ٩٤ ملیۆن دۆلار لە ڕێگای دەروازەی سنووریی کێلێ ھەناردە کراوە، کە لە ڕووی نرخەوە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو ٨٠٪ی زیاد کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/261020238|سەردێڕ=هەناردەی دەروازەی کێلێ نزیکدەبێتەوە لە 100 ملیۆن دۆلار|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە چوار مانگی ئەو ساڵەدا، بە بەھای ٥٤ ملیۆن دۆلار کەلوپەل ھەناردەی ھەرێمی کوردستان کراوە و لە مانگی ئازار ھەتا مانگی ئابی ٢٠٢٣، تەنیا بەھای ٨٧٦ ھەزار دۆلار کەلوپەل لە سنووری کێلێوە ھاوردە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/business/090820234|سەردێڕ=گومرکی سەردەشت: لە 4 مانگدا بە بەهای 54 ملیۆن دۆلار کاڵا هەناردەی هەرێمی کوردستان کراوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئامارەکانی ھەناردەکردن لە سنووری کێلێ لە کۆتاییی ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (لە ئازاری ٢٠٢٣ەوە ھەتا ئازاری ٢٠٢٤) گەیشتە ٤٦١ ھەزار تۆن کەلوپەل بە بەھای ٢٢٨ ملیۆن دۆلار کە لەچاو ساڵی پێشوو ٦٥٪ زیاتر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85516439/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=رشد صادراتی؛ چشم انداز دست یافتنی مرز کیله سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا لە ڕێگەی سنووری کێلێوە ١٢٧ ھەزار گەشتیار لە ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (٢٠٢٣ی زایینی) ھاتوچۆیان کردووە کە لەچاو ساڵی پێشوو، زیاتر لە ١٠ ھێندە بووە.<ref name="ئیرنا (شوباتی ٢٠٢٤)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85402154/%DB%B1%DB%B2%DB%B7-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=۱۲۷ هزار مسافر از مرز کیله سردشت تردد کردند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> === ڕێژەی بێکاری و کۆچکردن === خەڵکی سەردەشت بە پیشە جۆراوجۆرەکانەوە سەرقاڵن، بەڵام ئەو شارە بە ٢٣٪ زۆرترین ڕێژەی بێکاری لە ئاستی پارێزگای ورمێدا ھەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ilna.news/بخش-آذربایجان-غربی-83/990844-سردشت-با-درصد-بالاترین-نرخ-بیکاری-را-در-آذربایجان-غربی-دارد |سەردێڕ=سردشت با ۲۳درصد بالاترین نرخ بیکاری ڕا در آذربایجان غربی دارد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیلنا |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/99081408714/سردشت-بالاترین-نرخ-بیکاری-آذربایجان-غربی-را-به-خود-اختصاص-داد |سەردێڕ=سردشت بالاترین نرخ بیکاری آذربایجان غربی را به خود اختصاص داد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیسنا |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> کە داخستنی سنوورەکان بە یەکێک لە ھۆکارەکانی بەرزبوونەوەی بێکاری لەو شارە دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=15180&Jor=1 |سەردێڕ=انسداد مرزها در سردشت موجب افزایش نرخ بیکاری در این شهرستان شده است (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئاسۆی ڕۆژھەڵات |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=15180&Jor=1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بەھۆی نەبوونی ھەلی کار و کێشەکانی ئابووری، ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵکی سەردەشت ڕوویان کردووەتە کۆڵبەری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400101208541/حسین-پور-چرا-باید-جوانان-سردشتی-کولبری-کنند |سەردێڕ=انسدادحسین پور: چرا باید جوانان سردشتی کولبری کنند؟ (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیسنا |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> یان بەرەو دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە،<ref name="asriran">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/753801/نماینده-سردشت-در-مجلس-در-شهر-من-مردم-خانوادگی-مهاجرت-می-کنند-از-5-ماه-پیش-بیش-از-1000-نفر-مهاجرت-کرده-اند |سەردێڕ=انسدادنماینده سردشت در مجلس: در شهر من مردم خانوادگی مهاجرت می کنند/ از 5 ماه پیش بیش از 1000 نفر مهاجرت کرده اند (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=عەسری ئێران |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەجۆرێک کە کۆچکردنی خەڵکی سەردەشت بۆ دەرەوەی وڵات بووەتە یەکێک لە گەورەترین و سەرەکیترین کێشەکانی ئەو شارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0811202319|سەردێڕ=بێکاری بەرۆکی گەنجانی رۆژهەڵاتی کوردستانی گرتووە؛ ناچاری کردوون کۆچ بۆ وڵاتانی رۆژئاوا بکەن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> نوێنەری سەردەشت و پیرانشار لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٣دا، ڕایگەیاند کە کۆچکردنی سەردەشتییەکان بەرەو دەرەوەی وڵات بووەتە «کارەسات» و خەڵکی ئەو شارە لەگەڵ تەواوی خێزانەکەیان و بەکۆمەڵ کۆچ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2764953/%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=فاجعه مهاجرت در سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەو ھەروەھا پێشتر ڕایگەیاندبوو کە لە پێنج مانگی ساڵی ٢٠٢٠دا، زیاتر لە ھەزار کەس لە شارستانی سەردەشت بەرەو ئەورووپا کۆچیان کردووە.<ref name="asriran"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/30922430.html|سەردێڕ=نماینده سردشت: مردم هرچه دارند می‌فروشند تا قاچاقی خودشان را به اروپا برسانند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ڕادیۆ فەردا|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/a-55451941|سەردێڕ=مهاجرت‌های پرخطر ایرانیان؛ "وقتی که راه دیگری نمانده است" (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=دۆیچە ڤێڵی فارسی|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2762929/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=مهاجرت در سردشت به یک داستان خانوادگی تبدیل شده است (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> بەپێی ھەندێک لە ئامارە نافەرمییەکان، لە ساڵی ٢٠١٨ ھەتا ٢٠٢٣ لە شارستانی سەردەشت، دەوروبەری ١٤ ھەزار کەس بۆ دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/fa/ajtmay/mwj-mhajrt-shhrwndan-srdsht-bh-kshwrhay-arwpayy-1-40900|سەردێڕ=موج مهاجرت شهروندان سردشت به کشورهای اروپایی - ١ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری ژن|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> زۆربەی کۆچبەرە سەردەشتییەکان بەرەو وڵاتی [[بەریتانیا]] کۆچ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.balatarin.com/permlink/2023/12/22/6091340|سەردێڕ=بریده از همه‌جا؛ مستقیم از روستا به بریتانیا؛ زنگ خطری درباره اوضاع وخیم ایران (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=باڵاترین|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> زۆر جاران ئەو کەسانەی بە ڕێگای قاچاخدا کۆچ دەکەن، لە ڕێگادا تووشی ڕووداوە نەخوازراو و جۆراوجۆرەکان دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/23719|سەردێڕ=کۆچبەرەکانی کەنداوی ئینگلیز ڕزگار کران|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> === کشتوکاڵ و بەرھەمەکان === [[پەڕگە:ترێ ڕەشە (انگور سیاه) سەردەشت.jpg|وێنۆک|باخێکی ترێ ڕەشە لە سەردەشت]] بەرھەمە سروشتییەکانی سەردەشت بریتین لە: [[ترێ ڕەشە]]،<ref name="ترێی ڕەشی سەردەشت (ک. ک)" /> [[ھەنگوین]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508812200022&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F3988046 |سەردێڕ=تولید سالانه 500تن عسل مرغوب در سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێرانی گەنج |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220602234719/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508812200022&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F3988046 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەنجیر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/83446330/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508810470881&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F83446330%2F%25D8%25A8%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AC%25DB%258C%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25BA-%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A2%25D8%25BA%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25B4%25D8%25AF |سەردێڕ=برداشت انجیر از باغ‌های سردشت آغاز شد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیرنا |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[گوێز]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508805379259&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F6665551 |سەردێڕ=سردشت رتبه اول تولید گردو در آذربایجان غربی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێرانی گەنج |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220425101610/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508805379259&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F6665551 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[سماق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/84478771/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508814597034&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F84478771%2F%25D8%25B3%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25B4%25D8%25AF |سەردێڕ=سماق سردشت روانه بازار شد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیرنا |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[سێو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://srusht.ir/?p=1285 |سەردێڕ=باغی سێو – باغ سیب |بڵاوکەرەوە=سروشت |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://srusht.ir/?p=1285 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و [[مێوژ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://piranshahrrudaw.ir/?p=2356 |سەردێڕ=جشنواره انگور سیاه در سردشت آغاز بکار کرد |بڵاوکەرەوە=پیرانشار ڕووداو |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://piranshahrrudaw.ir/?p=2356 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەردەشت ناوەندی بەرھەمھێنانی ترێ ڕەشەیە، نزیک بە ٥ ھەزار و ٥٠٠ ھێکتار باخی [[ترێ]] لە شاری سەردەشت بوونیان ھەیە کە بەشێوەی سروشتی ڕواون. ساڵانە ٣٥ ھەزار تۆن ترێ واتا ٩ لەسەدی ترێی پارێزگای ورمێ لەو شارە بەرھەم دەھێندرێت.<ref name="ترێی ڕەشی سەردەشت (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ترێی-ڕەشی-سەردەشت-بەختی-وەرزێڕانی-ڕەشتر-کردووە |سەردێڕ=ترێی ڕەشی سەردەشت بەختی وەرزێڕانی ڕەشتر کردووە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢١، پێشبینی کرا کە بەرھەمھێنانی ترێ ڕەشەی ئەو شارە گەیشتووەتە ٥٠ ھەزار تۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=122454&Jor=3 |سەردێڕ=بەرهەمی ئەمساڵی ترێی سەردەشت دەگاتە 50 هەزار تۆن |بڵاوکەرەوە=وشە |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەپێی وتەی بەڕێوەبەری کشتوکاڵی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١دا، ٥٠ لەسەدی دانیشتووانی سەردەشت بەشێوەی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لە ڕیزی بەرھەمھێنەرانی [[ترێ ڕەشە]] دان و جۆرەکانی نەمامی ترێ ڕەشەی سەردەشت ڕەوانەی شار و پارێزگاکانی دیکەی ئێران و تەنانەت دەرەوەی وڵاتیش بۆ وێنە فەڕەنسا کراوە. ترێ ڕەشەی سەردەشت جیا لەوەی بەشێوەی خاو بەکار دەھێندرێت، ھاوکات بەرھەمەکانی وەک مێوژ، شیرە، دۆشاو، باسووق، ئاوی ترێ، دروستکردنی ڕۆن لە ناوکەکەی و ھەروەھا بۆ بەرھەمی دیکەش بەکار دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=15467 |سەردێڕ=ترێ ڕەشە، بەختی جووتیارانی سەردەشتی ڕەشتر کردووە |بڵاوکەرەوە=ھاژە |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=15467 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەرۆکی جیھادی کشتوکاڵیی سەردەشت لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣دا ڕایگەیاند کە لەو شارە ساڵانە زیاتر لە ٧٠٠ تۆن سماق بەرھەم دەھێنرێت و لە ئاستی پارێزگای ورمێدا پلەی یەکەمی پێیە، کە زیاتر لە ٩٠٪ی ئەو بەرھەمانە بۆ پارێزگاکانی تری ئێران ھەناردە دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|سەردێڕ=رتبه نخست سردشت در تولید سماق در آذربایجان غربی (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاناخەبەر|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231124114013/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == گەشتیاری == بەھۆی ژینگە و سروشتی سەردەشت، ئەو شارە لەگەڵ دەوروبەری بووەتە ناوچەیەکی گەشتیاری و زۆر جاران وەکوو «بەھەشتی کوردستان» ناوی لێدەبەن.<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wswakl-hawal.lima-city.de/سەردەشت-بەهەشتی-کوردستان/ |سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=وەسوەکەل ھەواڵ |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref name="تەبیان">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 |سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=تەبیان |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107111324/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/39113/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16499363871740&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fku.mehrnews.com%2Fnews%2F39113%2F%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A8%25DB%2595%25D9%2587%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA%25DB%258C-%25DA%25A9%25D9%2588%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25B1%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258E%25DA%25A9-%25DA%25A9%25DB%2595-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AC%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AF%25DB%2595%25D9%2586%25DB%2595%25D8%25AE%25D8%25B4%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258E |سەردێڕ=سەردەشت، بەهەشتی کوردەواری/ شوێنێک کە سروشت جوانیی دەنەخشێنێ |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/39113/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بەپێی لێدوانی فەرمانداری پێشووی سەردەشت، لە دەستپێکی بەھاری ٢٠١٩ ھەتا سەرەتای ھاوینی ھەمان ساڵ، دەوروبەری ١٧٠،٠٠٠ گەشتیار ھاتوونەتە سەردەشت کە ئەو ڕێژەیە لە چاو ساڵی پێشوو دوو ھێندە بووە و زۆربەی گەشتیارانیش خەڵکی ھەرێمی کوردستان و شوێنە جۆراوجۆرەکانی ئێران بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/2475615/بازار-سردشت-گرم-از-حضور-گردشگران |سەردێڕ=بازار سردشت، گرم از حضور گردشگران (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری دەنگ و ڕەنگ |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا بەپێی وتەی سەرۆکی ڕێکخراوەی میراتی فەرھەنگی، گەشتیاری و کەلوپەلە دەستییەکانی سەردەشت، لە نەورۆزی ٢٠٢٢دا، سەردەشت میوانداری لە ١٢،٧٥٠ گەشتیار کردووە کە ٣،٠٤٥ کەسیان بۆ ماوەیەک لە شوێنە نیشتەجێبووەکانی شارستان گیرسانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/29797/بازدید-بیش-از-١٢-هزار-نفر-از-جاذبه‌های-گردشگری-سردشت/ |سەردێڕ=بازدید بیش از ١٢ هزار نفر از جاذبه‌های گردشگری سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەوتەی فەرمانداری ئەوکاتی سەردەشت لە نەورۆزی ٢٠٢٣، بە دوو ھێندەبوونی ئاماری گەشتەکان بۆ سەردەشت لەچاو نەورۆزی ساڵی پێشوو،<ref name="کوردپرێس٢٣"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85069317/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA|سەردێڕ=آمار گردشگران نوروزی سردشت ۲ برابر افزایش یافت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> سەرجەم زیاتر لە ٧٠ ھەزار کەس سەردانی شارستانی سەردەشتیان کردووە کە ٥،٥٠٠ کەسیان لە ناوەندە نێشتەجێبووەکان گیرسانەوە و لەچاو نەورۆزی پێشوو ٢٠٪ زۆرتر بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=بازدید بیش از ۵۳ هزار نفر از جاذبه‌های طبیعی سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاناخەبەر|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230520173354/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="کوردپرێس٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2754055/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%A2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=آمار بازدید گردشگران نوروزی در سردشت ٢ برابر شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لە ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (٢٠٢٣–٢٠٢٤ی زایینی)، سەرجەم ١٢٧ ھەزار گەشتیار لە ڕێگەی [[سنووری کێلێ]]ەوە ھاتوچۆیان کردووە کە بەشێکی بەرچاوی ئەو کەسانە بوون کە لە باشووری کوردستانەوە سەردانی سەردەشتیان کردووە. ئەو ئامارە لەچاو ساڵی پێشوو زیاتر لە دە ھێندە بووە.<ref name="ئیرنا (شوباتی ٢٠٢٤)"/> === تاڤگەی شەڵماش === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی شەڵماش}} [[پەڕگە:(((آبشار شلماش))) - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی تاڤگەی شەڵماش]] تاڤگەی شەڵماش یەکێک لە گرنگترین تاڤگەکانی پارێزگای ورمێیە کە لە شارستانی سەردەشت ھەڵکەوتووە. ئەم تاڤگەیە کە لە دۆڵێکی ئاوەدان و بە گژ و گیا و لە ناو دارستانێکی پڕ و سەرسەوزی نزیک شاری سەردەشتە و یەکێک لە لقەکانی ڕووباری [[زێی بچووک]] ھەژمار دەکرێت.<ref name="Daily">[http://www.iran-daily.com/News/122305.html "سەردەشت شارێکی دیمەنی"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517085956/http://www.iran-daily.com/News/122305.html |date=١٧ی ئایاری ٢٠٢١ }}، ''ڕۆژنامەی ئێران'' (١٣ی تەممووزی ٢٠١٥)</ref><ref>[http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 "تاڤگەی شەڵماش"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821171243/http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 |date=٢١ی ئابی ٢٠١٦ }}، گەشتیاریی ئێران و گەشتیاریی جیھان ئۆنڵاین. (٣٠ی تەممووزی ٢٠١٦)</ref> ئەم تاڤگەیە کە لە ڕاستیدا لە سێ تاڤگە پێکھاتووە، ئێستا وەکوو ھاوینەھەوار و سەیرانگەی لێھاتووە کە لە وەرزی گەرمادا ھەزران کەس ڕووی تێدەکەن. سێ تاڤگەکە لە دوای یەکن و یەکەمیان نزیکی ڕێگای سەرەکییە، بەڵام دووانی تر مەودایەکی زۆرتریان ھەیە و دەبێت بۆ بینینیان بەرەو خوارەوە بەڕێکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/tv/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%95_%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95-i313639 |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش شاری سه‌رده‌شت |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223161816/https://kurdish.sahartv.ir/tv/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%95_%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95-i313639 |url-status=dead }}</ref> ڕێگای سەردەشت ھەتا تاڤگەی جوان و سەرنجڕاکێشی شەڵماش، ڕێگایەکی جوان و پڕ لە سەوزایی و دارستانە. ئەو ڕیگایە قیر کراوە و لە شاری سەردەشت بە ئۆتۆمۆبیلەوە ١٥ کیلۆمەتر دوورە کە دەکاتە ٢٠ خولەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش+وێنە |بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220701021721/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، تاڤگەی شەڵماش خرایە ناو ڕیزی ئاسەوارە سروشتییەکانی ئێران و وەکوو ٥ەمین ئاسەواری نیشتمانیی پارێزگای ورمێ تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-20-20/item/4075-2018-06-26-06-45-35 |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش چووە ڕیزی ئاسەوارە سروشتییەکانەوە |بڵاوکەرەوە=سایتی ھەولێر |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ساڵانە گەشتیارانێکی زۆر لە کوردستان، ئێران و تەنانەت جیھانیش ڕوو لەو تاڤگەیە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/27019/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16499334225973&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fku.mehrnews.com%2Fnews%2F27019%2F%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25A4%25DA%25AF%25DB%2595%25DB%258C-%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25DB%2595%25D9%2586%25D8%25AC%25DA%2595%25D8%25A7%25DA%25A9%25DB%258E%25D8%25B4%25DB%258C-%25D8%25B4%25DB%2595%25DA%25B5%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B4-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B4%25D8%25AA%25DB%258C-%25D8%25AF%25DA%25B5%25DA%2595%25D9%2581%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258C-%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA |سەردێڕ=تاڤگەی سەرەنجڕاکێشی شەڵماش/ سروشتی دڵڕفێنی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/27019/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === تاڤگەی ڕەزگە === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی ڕەزگە}} تاڤگەی ڕەزگە لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالان]] لە ١٣ کیلۆمەتری باشووری شاری سەردەشت و لە قەراخ شەقامی نێوان سەردەشت و [[ڕەزگە، سەردەشت|ڕەزگە]] ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/so/nujinha-tv/fd-38102|سەردێڕ=تاڤگەی "ڕەزگە" لە ناوچەی ئالان لە شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەم تاڤگەیە لە بەرزایی ١١٥٠ کیلۆمەتری لە [[ئاستی دەریا]] ھەڵکەوتووە و بە جۆری دوو پلیکانی لە سەرەوەی تەختەبەردە بەرزەکان دێتە خوار. لە باکووری تاڤگەی ڕەزگە و لە نزیک گوندی شەڵماش، ''تاڤگەی شەڵماش'' جێی گرتووە.<ref>[https://seeiran.ir/آبشار-رزگه/ آبشار رزگه | جاهای دیدنی ایران - سیری در ایران (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629032852/https://seeiran.ir/%D8%A2%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%B2%DA%AF%D9%87/ |date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}. سەردان لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> تاڤگەکە زیاتر لە ١٥ مەتر بەرزە<ref>[https://kurdpress.com/fa/news/29246/سردشت؛-قطعه-ای-از-بهشت-خیال-انگیز-زمین/ سردشت؛ قطعه ای از بهشت خیال انگیز زمین - کردپرس (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501204403/https://kurdpress.com/fa/news/29246/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%D8%9B-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86/ |date= ١ی ئایاری ٢٠٢٢ }}. سەردان لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> و لە وەرزی بەھاردا لە پڕئاوترین بارودۆخی خۆی دایە، بەڵام بەھۆی ساردی ھەوا باشترین کات بۆ سەردانی، کۆتایییەکانی بەھار ھەتا ناوەندەکانی پاییزە.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/26365-razageh-waterfall/ آبشار رزگه کجاست | عکس + آدرس و هر آنچه پیش از رفتن باید بدانید - کجارو (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204426/https://www.kojaro.com/attraction/26365-razageh-waterfall/ |date=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}. سەردان لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> === چۆمی کەڵوێ === {{ئەمانەش ببینە|زێی بچووک|بەنداوی سەردەشت}} [[پەڕگە:گومه شین - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی چۆمی کەڵوێ لە ناوچەی گۆمەشین]] [[پەڕگە:Sardasht Dam.jpg|وێنۆک|بەنداوی سەردەشت]] چۆمی کەڵوێ بەشێک لە [[زێی بچووک]]ە بە درێژیی ٤٠٠ ھەتا ٤٤٠ کیلۆمەتر، کە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە بەرەو باشووری کوردستان دەڕوات و دواتر دەڕژێتە ناو [[بەنداوی دووکان]] و لەوێشەوە لەگەڵ [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]] و [[کەنداوی فارس]] تێکەڵ دەبێتەوە. بەشێک لە سەرچاوەی ئاویی چۆمی کەڵوێ لە کێوەکانی باکووری ڕۆژاوای [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] دابین دەبێت و لە چەندین سەرچاوەوە وەکوو لاوێن و بادین کە دەڕژێنە ناو تەنگەی گڕژاڵ، ئاو وەردەگرێت و بەرەو دەشتی کەڵوێ لە نزیکی سەردەشت درێژەی دەبێت، ھەروەھا دواتر ئاوی ھەندێک سەرچاوەی دیکە وەکوو شەڵماش و ڕەزگە دەڕژێنە ناو ڕووبارەکە و دوای پێکھێنانی بەشێک لە ھێڵی [[سنووری ئێران و عێراق]] لە [[ناوچەی ئالان]]دا، دەچێتە ناو خاکی ھەرێمی کوردستان و لەگەڵ ئاوی بەنداوی دووکان تێکەڵ دەبێتەوە.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> ھەروەوھا [[بەنداوی سەردەشت]] لەسەر ئەم ڕووبارە ساز کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/your-rudaw-19092021/19092021105620|سەردێڕ=دیمەنی بەنداوی کۆڵەسە لە سەردەشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو ڕووبار و بەنداوە بەھۆی ژینگە و سرووشتی دەوروبەرەوە بووەتە یەکێک لە ناوچە گەشتیارییەکانی شارستانی سەردەشت و ساڵانە ژمارەیەکی بەرچاو لە گەشتیاران سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/your_rudaw_20122018|سەردێڕ=سەردانی گەشتیاران بۆ بەنداوی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەرچەندە ئێستاش جێگای پەرەسەندنی زیاتری گەشتیاری و کشتوکاڵی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/37736/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C|سەردێڕ=ظرفیت سد سردشت؛ ارتقای پتانسیل کشاورزی و گردشگری/ عثمان عباسی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەتا ئێستا لە دەریاچەی بەنداوی سەردەشتدا تەرمی ژمارەیەکی زۆر لە کەسانێک دۆزراوەتەوە کە بەمەبەستی مەلەکردن، خۆکوژی و ھەندێک ھۆکاری تر تێیدا خنکاون<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18408|سەردێڕ=گەڕان بەدوای تەرمی۲ لاوی قوومبوو لە بەنداوی سەردەشت بەردەوامە|بڵاوکەرەوە=ھاژە|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18408 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و ھەروەھا بووەتە شوێنێک بۆ شاردنەوە و نوقمکردنی تەرمی ئەو کەسانەی کە کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency.com/so/zhan/fg-39305?page=8|سەردێڕ=ناسنامەی تەرمی کچە کوژراوەکەی بەنداوی سەردەشت ئاشکرا کرا|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژنان|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> === کانیاوی گڕاوان === {{ئەمانەش ببینە|کانیاوی گڕاوان}} [[پەڕگە:کانی گراوان (1).jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان]] [[پەڕگە:گراوان لای ره به ت gravan - panoramio.jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان لە زستاندا]] کانیاوی گڕاوان سەرچاوەیەکی ئاوی لە [[ناوچەی ڕەبەت]] لە شارستانی سەردەشتە کە بەھۆی تایبەتمەندیی دەرمانی و سروشتی سەرسەوزی دەوروبەری ناوبانگی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 |سەردێڕ=کانیاوێکی سه‌رسوڕهێنه‌ر له شاری سه‌رده‌شت |بڵاوکەرەوە=تەبیان |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220122010113/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گڕاوان لە دەشتێکی یەکدەست سەوز و سەرنجڕاکێش لە نزیک گوندی [[کانی گوێز (ڕوونکردنەوە)|کانی گوێز]] لە مەودای دوو کیلۆمەتریی شاری [[ڕەبەت]] و لە دوازدە کیلۆمەتریی باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری سەردەشت ھەڵکەوتووە کە خاوەن ئاوی کانیاوییە. ڕووباری [[زێی بچووک]] لە تەنیشت ئەو کانیاوە تێدەپەڕێت کە لە وەرزی بەھاردا یەکێک لە پڕئاوترین ڕووبارەکانی ناوچەیە. ئاوی ئەو کانیاوە دەڕژێتە ناو ڕووباری کەڵوێ کە بەشێک لە زێی بچووک دێتە ھەژمار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i347141 |سەردێڕ=گڕاوانی ڕەبەت، سێحری سروشتی دڵڕفێن |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i347141 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا گڕاوان کانیاوێکە ئاوەکەی کانزانییە و ھەڵگری خوێیە. ئەو کانیاوە ١٢٠٦ مەتر بەرزە لە [[ئاستی دەریا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang |سەردێڕ=کانی گڕاوان+وێنە |بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107104052/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕۆژانە ژمارەیەکی زۆر گەشتیار لە شارەکانی ئێران، ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ھەروەھا باشووری کوردستان سەردانی ئەو کانیاوە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180920197 |سەردێڕ=كانیی گڕاوان لە سەردەشت |بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === حەمامی کۆن === {{ئەمانەش ببینە|حەمامی کۆن}} [[پەڕگە:حمام کهنه سردشت.jpg|وێنۆک|سەرەوەی حەمامی کۆنی سەردەشت]] حەمامی کۆن یان حەمامی بێستوون حەمامێکی مێژوویی لە سەردەشتە کە لە نزیکی پارکی شار لە ناوەندی ئەو شارەدا ھەڵکەوتووە. [[عەزیزخان موکری]] لە سەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا فەرمانی سازکردنی ئەو حەمامەی دەرکرد. حەمامی کۆن لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٨٨، وەکوو یەکێک لە ''ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران'' بە ژمارەی تۆمارکردنی ٢٠٦٠ ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://seeiran.ir/حمام-بیستون-سردشت/ |سەردێڕ=حمام بیستون سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=seeiran |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://seeiran.ir/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kojaro.com/attraction/43924-bistoun-historical-bath/ |سەردێڕ=حمام تاریخی بیستون (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=kojaro |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو حەمامە وەک شوێنێکی گەشتیاریی سەردەشت دادەنرێت و بڕیار وایە بکرێتە مۆزەخانەی مرۆڤناسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ctmehr.com/News/Index/4550 |سەردێڕ=حمام تاریخی بیستون سردشت استان آذربایجان غربی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ctmehr |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ctmehr.com/News/Index/4550 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == شوێنەکان == === مزگەوتەکان === سەردەشت خاوەنی زیاتر لە ٢٠ مزگەوتە کە بێجگە لە یەکیان، ھەموو مزگەوتی سوننەکانن. سەرۆکی ئەوقاف و کاروباری خێرخوازیی سەردەشت لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٩دا ڕایگەیاند کە ئەو شارە دوو ھێندە زیاتر لەچاو ئاستی شارەکانی دیکەی ئێران خاوەنی مزگەوتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83449527/%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=سردشت، ۲ برابر میانگین کشور مسجد دارد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> مزگەوتەکانی شاری سەردەشت بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://behtarino.com/r/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=مزگەوتەکانی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=behtarino|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> * مزگەوتی سوور (جامیعە) * مزگەوتی نوور * مزگەوتی حاجی ڕەسووڵ * مزگەوتی خانەقا * مزگەوتی چواریاری نەبی * مزگەوتی حەزرەتی ئیبراھیم خەلیل * مزگەوتی میعراج * مزگەوتی شێوەبرایم * مزگەوتی دارولسەلام * مزگەوتی حەزرەتی مەلاسەیدڕەزا * مزگەوتی قیبلە * مزگەوتی حەزرەتی عەلی * مزگەوتی سەرچاوێ * مزگەوتی سەڵاحەددینی ئەییووبی * مزگەوتی محەممەد ڕەسووڵئەڵڵا * مزگەوتی حەزرەتی عوسمان * مزگەوتی بیلالی حەبەشی * مزگەوتی حەزرەتی عائیشە * مزگەوتی ئیمام شافعی * مزگەوتی کانی خان * مزگەوتی شێخ مەولانا * مزگەوتی ھەنگی مەرزیی سەردەشت{{تێبینی|ئەم مزگەوتە تاکە مزگەوتی شیعەکانە لە سەردەشت کە لە ناو بنکەی سەربازیی ئەم شارەدا ھەڵکەوتووە و لەلایەن نیشتەجێبووانی بنکەکە بەکاردەھێنرێت.}} === پارکەکان === سەردەشت خاوەنی ١٠ پارکی سەرەکییە کە بەپێی گەورەییی ڕووبەر بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 بهترین پارک در سردشت|ناونیشان=https://behtarino.com/r/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|بڵاوکەرەوە=behtarino|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> * ھەواری شار * [[پارکی گوڵان (سەردەشت)|گوڵان]] * لالە * ڕەزی جۆڵا * مەشاھیر * کارگەر * شار * وەنەوشە * فەرھەنگیان * وەیسی قەرەنی === ھۆتێلەکان === * ھۆتێلی مروارید * ھۆتێلی واحیدی === زانستگاکان === * زانستگای ئازادی ئیسلامیی لقی سەردەشت * زانستگای پەیامی نووری سەردەشت === گۆڕستانەکان === * گۆڕستانی گردەسوور * گۆڕستانی مەلاپیرە == ئاسایش == فەرماندەی جێبەجێکردنی یاسای پارێزگای ورمێ لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢دا ڕایگەیاند کە بەھۆی کەمبوونەوەی ١٣٪ی دزی و زۆربوونی ١٨٪ی دۆزینەوە و دەستبەسەرکردنی دزەکان لە سەردەشت، ئەو شارە لە ئەو بوارانەوە لە ڕیزبەندی پارێزگادا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84790059/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D9%82%D8%AA-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|سەردێڕ=سردشت در رتبه نخست پیشگیری از سرقت آذربایجان غربی (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> == ڕێگاکان == شاری سەردەشت لەگەڵ شارەکانی [[بۆکان]]، [[ورمێ]]، [[مەھاباد]]، [[بانە]] و [[پیرانشار]] ڕیگای ھەیە. ھەروەھا شاری سەردەشت لە ڕێگای قەڵادزێوە لەگەڵ شارەکانی [[باشووری کوردستان]] پەیوەندیی ھەیە. ڕێگاکانی شاری سەردەشت لەگەڵ ھەندێک لە شارەکانی کوردستان و ئێران بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://behrah.com/map.php |سەردێڕ=نقشه راهها و جاده های - ایران (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=behrah |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221101050902/https://behrah.com/map.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{div col|3}} {| class="wikitable" |- ! شار!! وڵات/ھەرێم!! ڕێگا (کیلۆمەتر) |- | [[ورمێ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٢٥ |- | [[سێرۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٤٠ |- | [[بۆکان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٥ |- | [[ڕەبەت]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٥ |- | [[ماکۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٤٠ |- | [[مەھاباد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٠ |- | [[شنۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٠ |- | [[پیرانشار]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٨٥ |- | [[نەغەدە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٥ |- | [[بانە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٧ |- | [[سەقز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٥ |- | [[بیجاڕ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٦٥ |- | [[سنە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٣١٦ |- | [[کرماشان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٥٠ |- | [[ئیلام]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٠٨ |- | [[تەورێز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٣٤٠ |- | [[زەنگان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٢٨ |- | [[ھەمەدان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٤٣ |- | [[ئەردەوێڵ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٥٤٧ |- | [[قەزوین]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٥٥١ |- | [[ئەراک]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦١٢ |- | [[ڕەشت]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦١٨ |- | [[خوڕەماوە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٢٠ |- | [[کەرەج]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٥٣ |- | [[تاران]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٩٢ |- | [[قوم]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٧٠٦ |- | [[شەھری کورد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٠٨ |- | [[ئەھواز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٣٥ |- | [[ئەسفەھان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٣٧ |- | [[سمنان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٤٠ |- | [[ساری]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٨٠ |- | [[گورگان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١١٣٤ |- | [[یەزد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١١٨٥ |- | [[یاسووج]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٤٦ |- | [[بووشێھر]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٠٠ |- | [[شیراز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٢٠ |- | [[بوژنۆرد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٤٥ |- | [[کرمان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٥٥٠ |- | [[مەشھەد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٦١٢ |- | [[بیرجەند]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٧٠٠ |- | [[بەندەر عەباس]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٨٤٠ |- | [[زاھیدان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٠٥٥ |- | [[قەڵادزێ]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٣٥ |- | [[ڕانیە]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٦٥ |- | [[سەنگەسەر]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٥٠ |- | [[ژاراوە]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٤٥ |- | [[ھەولێر]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ١٨٩ |- | [[دھۆک]]|| {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٣٠٥ |- | [[سلێمانی]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ١٧٧ |- | [[کەرکووک]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٢١٨ |- | [[حاجی ئۆمەران]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٩٤ |} {{div col end}} تێرمیناڵی سەردەشت ھەموو ڕۆژێک لەگەڵ شارەکانی [[بۆکان]]، [[سەقز]]، [[بانە]]، [[ورمێ]]، [[مەھاباد]]، [[نەغەدە]]، [[پیرانشار]]، [[شنۆ]]، [[تەورێز]] و [[تاران]] ھاتوچۆی ھەیە. == کەسانی ناودار == ژمارەیەک لە کەسانی بەناوبانگی سەردەشت لە خوارەوە نووسراون: * [[ئەحمەد بازگر]] * [[ئیبن حاج]] * [[ئیسماعیل سەردەشتی]] * [[بەرزین حەمزەزادە]] * [[خلە دەرزی]] * [[دێبا حیکمەت]] * [[شێرکۆ فایقی]] * [[بێتووشی]] * [[عەبدوڵڵا حەسەنزادە]] * [[عەزیزخان موکری]] * [[فەرەیدوون حەکیمزادە]] * [[مەلا ئاوارە]] * [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] * [[مەلا کەریم فیدایی]] * [[یووسف عەباسزادە]] * [[کاوان محەمەدپوور]] * [[ھاوڕێ ڕەحیمی]] * جەلال حاجیزادە * کەریم حەداد * کەریم مەعرووفزادە * محەممەد کەریمیان * مستەفا نەقیب [[پەڕگە:Azizkhan Mukri Qajar.jpg|وێنۆک|عەزیزخان موکری]] == گەڕەکەکان == گەڕەکانی شاری سەردەشت بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&data=9/N/wVnkDjO0FX/0/n1VqsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNowrccDggPvwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLiXz1qGIdZer5WEU5hzAJAUDsw+PYVdYhxeCoTiaF0zRMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNfKMgyW65wxBUzU5myJiLyB6eVdGTwYJmTcoHgoaNtGHqDXKuaz63yHuUe0q9kAM5NkmWXghd4t7+yhs5DSU+hz4ECp9iGp13sqzmbhXrho7xU/Zzbjz0wJsHtJv8NcvwVM1OZsiYi8iFZGbBEMRP0NalvG1lE7IsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuLomzZT7zgFW4c82gUSuR9WHuUe0q9kAM5NkmWXghd4tv/VCkjHQxJ5+MME49Q5Uwm6EIqDVtOsjwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4pHAs1aLMvlT0oOQb2vFREsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNLaOL3J2697T6/S+m/V2m7rgFBs4s47TuWhi9ahXlnCwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLgM6tVAjKNsY+oewqP/VNZ1R8rRafWseIUqDpPFuGKU5AVM1OZsiYi8JLZacNSSFWt5iUJ13YEp67zWQ0pwBTJYh7lHtKvZADOTZJll4IXeLb/1QpIx0MSe3Xe4XbxpEC7rgFBs4s47TkJk4rdtAWJashcGi4WY3+vCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjyCtDxXi9/OpWEU5hzAJAU5BOUz0GW5NqFvkpeU9WRoTocBx/CZ1roqioIEfzDCMHM3PjnD4ICUcIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuDyXlttCRMHv |سەردێڕ=سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردیپێدیا |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> {{div col|3}} * کانی مەڕێ * بەردەقووچێ * دۆڵتانچک * بەری کەریزەی * ئاشان * ژێروو * بیمارستان * پادگان * سەرچاوێ * حەسارێ * داربەڕوو * سەر قەبران * گردەسوور * کوورپە * سابڵاغیان * نێزەڕۆ * مزگەوتی حاجی ڕەسووڵ شێخانی * تێرمیناڵ * مزگەوتی سوور * بەری کەوەنەی * خانەی فەقیران * شیرکەتی نەوت * سەر سەدێ * ئاشی موباشیری * کانی ساردێ * حەمامی کەوسەر * سەر سازمانێ * خانی حوسێن کەتیرە * شێر و خوورشید * فەرمانداری * ڕەزی جۆڵای * فەتعەلی زادە * چاکە چکۆلە * کانی خانی * کوورەخانەی میرزا وەھاب * شەبەکەی دوو * تەکیەی مەلامینە * جانبازان * فەدەک * ئازادەگان * فەرھەنگیان * شێوەبرایمە {{div col end}} == پەیوەندیی نێونەتەوەیی == === دەستەخوشک === [[پەڕگە:17 avril 2017 07.jpg|وێنۆک|[[ئیپر]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] [[پەڕگە:Night views from Mount Kogane01.jpg|وێنۆک|[[ھیرۆشیما]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] [[پەڕگە:Halabja.jpg|وێنۆک|[[ھەڵەبجە]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] سەردەشت لەگەڵ سێ شاران دەستەخوشکە کە بریتین لە: {|class="wikitable" |- !style="background: #E4AE30; color:#000000" | ئاڵا !style="background: #E4AE30; color:#000000" |شار !style="background: #E4AE30; color:#000000" |وڵات !style="background: #E4AE30; color:#000000" |ساڵی دەستەخوشکایەتی |-style="background: #FFFFFF; color:#000000" |[[پەڕگە:Flag of Belgium (civil).svg|25px]]||[[ئیپر]]||[[بەلجیکا]]||٢٠٠٥{{تێبینی|لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە کۆبوونەیەکی باڵیۆزی ئێران لەگەڵ شارەوانی ئیپر، بەھۆی ئەوەی کە ھەر دوو شاری سەردەشت و ئیپر بوونەتە قوربانی چەکە کیمیایییەکان، پێشنیار کرا ببنە دەستەخوشکی یەکتری کە ئەم پێشنیارە لەلایەن شارەوانیی ئیپرەوە پێشوازی لێ کرا، بەڵام ھەتا ئێستاش بە فەرمی ئەو دوو شارە نەبوونە دەستەخوشک.}}<ref name="ایرنا ۲">[https://irna.ir/news/6324935/ خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ''استقبال شهردار "ایپر" بلژیک از خواهرخواندگی با شهر سردشت ایران'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="مهر ۱">[https://www-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.mehrnews.com/amp/192686/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F192686%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA خبرگزاری مهر: ''استقبال شهردار "ايپر" بلژيك از خواهرخواندگي با شهر سردشت'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.mehrnews.com/amp/192686/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F192686%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="ایسنا ۱">[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8403-07675%2F%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ''شهردار ايپر بلژيك از خواهر خواندگي با شهر سردشت استقبال كرد'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8403-07675%2F%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref> |- |[[پەڕگە:Flag of Japan.svg|25px]]||[[ھیرۆشیما]]||[[ژاپۆن]]||٢٠٠٥<ref name="استانداری ۱">[https://www.ostan-ag.gov.ir/fa/news/print/2f829879-eb29-e911-9c14-000c29ce98b8/سردشت-وارث-تمدن-های-کهن-و-تاریخی-منطقه-با-قاب استانداری آذربایجان غربی: ''سردشت وارث تمدن‌های کهن و تاریخی منطقه با قابلیت‌های جهانی است'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۱۶ بهمن ۱۳۹۷؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325163824/https://www.ostan-ag.gov.ir/fa/news/print/2f829879-eb29-e911-9c14-000c29ce98b8/سردشت-وارث-تمدن-های-کهن-و-تاریخی-منطقه-با-قاب |date=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref><ref name="سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ۱">[https://www.air.ir/ZrqN3Rq سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی: ''شركت دانش‌آموزان ایرانی در مراسم یادبود صلح هیروشیما'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۰ مرداد ۱۳۹۶؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.air.ir/ZrqN3Rq |date=حوزەیرانی ٢٠٢١}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref><ref name="شعار سال ۱">[https://shoaresal.ir/fa/news/68875/سردشت-نخستین-شهر-قربانی-سلاح-شیمیایی-در-جهان سایت خبری-تحلیلی شعار سال: ''سردشت نخستین شهر قربانی سلاح شیمیایی در جهان'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۱ تیر ۱۳۹۶؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525122011/https://shoaresal.ir/fa/news/68875/سردشت-نخستین-شهر-قربانی-سلاح-شیمیایی-در-جهان |date=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> |- |[[پەڕگە:Flag of Kurdistan.svg|25px]]||[[ھەڵەبجە]]||[[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]||٢٠١١{{تێبینی|لە سەرەتای کیمیابارانی سەردەشت و ھەڵەبجە، بەھۆی ھاوشێوەیان بە شێوەیەکی نافەرمی وەک دەستە خوشکی یەکتری داندران، بەڵام لە ساڵی ٢٠١١دا لە سەردانێکی شاندی ھەڵەبجەیی بۆ ساڵیادی کیمیابارانی سەردەشت بە ئەو شارە، شەقامێکی سەردەشت ناوی ھەڵەبجەی لەسەر داندرا و ھەروەھا بە فەرمی ئەو دوو شارە وەک دەستە خوشک دەستنیشان کران.}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://rwmal.net/19424/ |سەردێڕ=یادی کیمیابارانکردنی سەردەشت؛ دەستەخوشک و هاوزامی هەڵەبجە |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |بڵاوکەرەوە=ڕووماڵ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230416155527/https://rwmal.net/19424/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ایران اینترنشنال ۱">[https://old.iranintl.com/فرهنگ-و-زندگی/پس-از-سه‌دهه-آژیر-خطر-همچنان-طنین‌انداز-است ایران اینترنشنال: ''پس از سەدھە آژیر خطر ھمچنان طنینانداز است'' (بە فارسی)، نوشتەشدە در ٦ تیر ١٣٩٧؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122184331/https://old.iranintl.com/فرهنگ-و-زندگی/پس-از-سه‌دهه-آژیر-خطر-همچنان-طنین‌انداز-است |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ٢ بھمن ١٤٠٠.</ref><ref name="فارس ۱">[https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941216001439?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428496522787&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941216001439%2F%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25A8%25DB%258C%25E2%2580%258C%25DA%25AF%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2587-%25D9%2586%25D8%25AE%25D8%25B3%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25A8%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA خبرگزاری فارس: ''بچه‌های بی‌گناه نخستین قربانیان بمباران شیمیایی حلبچه و سردشت'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۱۶ اسفند ۱۳۹۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182612/https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941216001439?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428496522787&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941216001439%2F%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25A8%25DB%258C%25E2%2580%258C%25DA%25AF%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2587-%25D9%2586%25D8%25AE%25D8%25B3%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25A8%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref> |} ڕۆژی سێشەممەی ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ (بەرامبەر لەگەڵ ٧ی پووشپەڕی ٢٧٠٥) بە بەشداریکردنی کۆمەڵێک ژاپۆنی لە شارەکانی [[ھیرۆشیما]] و [[ناگاساکی]]، شەقامێک لە شاری سەردەشت بە ناوی ''شەقامی ھیرۆشیما'' کرایەوە.<ref name="ایرنا ۱">[https://irna.ir/news/6324935/ خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ''یکی از خیابان‌های سردشت به نام «هیروشیما» نام‌گذاری شد'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۷ تیر ۱۳۸۴؛] بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> دواتر لە شاری ھیرۆشیماش شەقامێک بە ناوی ''شەقامی سەردەشت'' کرایەوە.<ref name="ایران ۱">[https://www.magiran.com/article/3684760 ''خیابانی در سردشت خیابانی در هیروشیما'' (به فارسی)، نوشته‌شده در روزنامۀ ایران، دوشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۶، شمارۀ ۶۶۸۱؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501204409/https://www.magiran.com/article/3684760 |date= ١ی ئایاری ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> ھەروەھا شەقامێکی دیکە لە سەردەشت بە ناوی ''شەقامی ھەڵەبجە'' بوونی ھەیە و لە ھەڵەبجەش قوتابخانە و شەقامێک ناوی ''سەردەشت''ی لەسەر داندرا.<ref name="فارس ۲">[https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941225001049?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428756557003&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941225001049%2F%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AD-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25B3%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D8%25B9%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3 خبرگزاری فارس: ''افتتاح نمادین مدرسه و خیابان سردشت در حلبچه عراق+عکس'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۲۵ اسفند ۱۳۹۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182612/https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941225001049?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428756557003&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941225001049%2F%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AD-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25B3%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D8%25B9%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3 |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="دانا ۱">[https://www.dana.ir/news/264447.html/نامگذاری-یکی-از-خیابان-های-حلبچه-به-نام-سردشت-دعوتنامه شبکه اطلاع‌رسانی دانا: ''نامگذاری یکی از خیابان های حلبچه به نام سردشت+دعوتنامه'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۲۲ اسفند ۱۳۹۳؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182613/https://www.dana.ir/news/264447.html/نامگذاری-یکی-از-خیابان-های-حلبچه-به-نام-سردشت-دعوتنامه |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref> لە ڕۆژی ٢٥ی شوباتی ٢٠٢١، شەقامێک لە [[تاران]] ھەڵکەوتوو لە شاڕێگەی شەھید چەمران و سەرتر لە شەقامی باقرخان، ناوەکەی کرای ''شەقامی سەردەشت''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i391241 |سەردێڕ=شەقامێک لە تاران بە ناوی "سەردەشت" دەکرێ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122202350/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i391241 |url-status=dead }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/ku/news/2120/شەقامێکی-تاران-ناوی-%22سەردەشت%22ی-لێنرا/ |سەردێڕ=شەقامێکی تاران ناوی سەردەشتی لێنرا |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس}}</ref> == پێشانگا == <gallery> Sardasht City.jpg|سەردەشت لە ساڵی ٢٠٠٥ سەردەشت.jpg|شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سەردەشت١.jpg|دیمەنی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سردشت - panoramio.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕ Sardasht1.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕی سەردەشت لە ڕۆژدا Sardashtnature4.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕی سەردەشت لە شەودا Spring Nature of Sardasht - March 2007 (3 8601100100 L600).jpg|سەردەشت لە بەھاری ٢٠٠٧ Sardashtkurdishlocaldress.jpg|ڕۆژێکی بارانیی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سەردەشت، زستانی ٢٠٢٢.jpg|سەردەشت لە زستانی ٢٠٢٢ بمب شیمیایی.jpg|شوێنی کیمیاباران کراوی شاری سەردەشت شاخەکانی سەردەشت.jpg|شاخەکانی دەوروبەری سەردەشت </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای ورمێ]] * [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] * [[شارستانی سەردەشت]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Sardasht}} * [https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index وێبگەی فەرمانداریی سەردەشت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230608092507/https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index |date= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} (بە فارسی) * {{ئینستاگرام|shahremasardasht|ھەژماری شارەوانیی سەردەشت}} {{شارستانی سەردەشت}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٩٤٣٨٤٥|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:سەردەشت| ]] [[پۆل:شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] odzhi594jl938j2w3085mo33rqj9923 ھادی زیائوددینی 0 289 1583812 1578751 2026-05-14T22:11:49Z Hezi Bayan 76250 1583812 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = ھادی زیائوددینی | وێنە = Hadi.GIF | قەبارەی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[سنە]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٦ | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = [[سنە]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[وێنەکێشی|نیگارکێش]]، [[شێوەکار]] و [[پەیکەرساز]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = [[سنە]] | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = http://www.hadiziaoddini.com | پەراوێزەکان = }} '''ھادی زیائوددینی''' (لەدایکبووی ١٩٥٦، [[سنە]]) شێوەکار و پەیکەرسازێکی کوردە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١ |سەردێڕ=زندگینامە: ھادی ضیاءالدینی (۱۳۳۵-) |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/139035/زندگینامھ-ھادی-ضیاءالدینی-۱۳۳۵ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١ |وێبگە=ھمشھری آنلاین |زمان=fa }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/139035/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%DA%BE-%DA%BE%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B3%DB%B5 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> ئەو پەیکەری بۆ سیمبول و کەسایەتییەکانی کورد درووست کردووە. پەیکەرەکانی لە شارەکانی ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان دانراون.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هادی زیائەدینی، پەیکەرتاش و شێوەکار‌ |ناونیشان=https://www.knwe.org/KU/Details/19669 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.knwe.org }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/19669 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە گەڕەکی جەوراوا لە بنەماڵەیەکی پارێزکار و ھونەردۆست لەدایک بوو. ساڵی ١٩٧٧ خوێندنی ھونەرەجوانەکانی لە [[زانکۆی تاران]] دەست پێ کرد.<ref name=":0" /> تا ساڵی ٢٠٢٥، نزیکەی ٤٠٠ پەیکەری درووست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هادی زیائەدینی، زیاتر لە 400 پەیكەری دروستكردووە‌ |ناونیشان=https://www.knwe.org/KU/Details/30990 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.knwe.org }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/30990 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> مامۆستا ھادی زیائوددینی خاڵی ئەکتەری بەناوبانگی کورد [[ھووتەن شەکیبا]] یە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DHc_KaJoiEv/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-14 |وێبگە=www.instagram.com}}</ref>. == پەیکەرەکان == * پەیکەری غاندی، لە ساڵی ١٩٧٤ * پەیکەری شوان (پارکی ئەوین، سنە) * پەیکەری [[قانع]] * [[مەولەوی]] (فولکەی مەولەوی کورد، سنە)<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هادی زیائەدینی، پەیکەرتاش و شێوەکار‌ |ناونیشان=https://www.knwe.org/KU/Details/19669 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.knwe.org }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/19669 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> * [[مەستوورە ئەردەڵان|مەستوورە]] (لە سنە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=تۆمارکردنی پەیکەری مەستوورە ئەردەڵان وەک ئاسەوارێکی مێژوویی |ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=88275 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=کوردستان و کورد}}</ref> * [[هێمن]] (لە [[مەهاباد]])<ref name=":02" /> * [[هەژار]] (لە [[مەهاباد]])<ref name=":02" /> * [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحمود بەرزنجی]] (لە سلێمانی)<ref name=":02" /> * [[جگەرخوێن]] (لە [[هەولێر]]) * پەیکەری چێژی ئازادی (لە [[ئەسفەهان]])<ref name=":02" /> * پەیکەری میرعیماد قەزوێنی (لە [[قەزوین|قەزوێن]]) * پەیکەری ئازادیی سنە (مەیدانی ئیقبال، سنە) * مۆنیومێنتی سەربازی ماد (لە سنە) * پەیکەری دایک، (لە [[دیواندەرە]]) * پەیکەری شێرەژنانی کۆبانی * پەیکەری ئەنفال (لە [[هەولێر]]) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20080423012500/http://www.ziaoddini.com/ ماڵپەری ھادی زیائوددینی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hadi Ziaoddini}} [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:پەیکەرتاشەکان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:شێوەکارە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شێوەکارانی کورد]] ojnhmdznp65f3fzg21g89y85vcpvcq8 عەزیز وەیسی 0 335 1583819 1448940 2026-05-14T23:40:44Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583819 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = عەزیز وەیسی | وێنە = Aziz_Weisi (cropped).png | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = عەزیز وەیسی لە ٢٠١٨ | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٦٨|٠٢|٢١}} | شوێنی لەدایکبوون = [[شارستانی سەلاسی باوەجانی|سەلاسی باوەجانی]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | بنەچە = [[کورد]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = | پیشە = گۆرانیبێژ | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = ٢٠٠٢-ئێستا | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''عەزیز وەیسی''' (لەدایکبووی ٢١ی شوباتی ١٩٦٨ لە [[شارستانی سەلاسی باوەجانی|سەلاسی باوەجانی]] - ) گۆرانیبێژی شاییخوێنی [[کورد]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=عەزیز وەیسی‮ ‬مەلەنگێ بڵاودەكاتەوە|ناونیشان=https://xebat.net/ku/%D8%B9%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B2-%D9%88%DB%95%DB%8C%D8%B3%DB%8C%E2%80%AE-%E2%80%AC%D9%85%DB%95%D9%84%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8E-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D8%AF%DB%95%D9%83%D8%A7%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=رۆژنامەی خەبات|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606211408/https://xebat.net/ku/%D8%B9%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B2-%D9%88%DB%95%DB%8C%D8%B3%DB%8C%E2%80%AE-%E2%80%AC%D9%85%DB%95%D9%84%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8E-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D8%AF%DB%95%D9%83%D8%A7%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیان == عەزیز وەیسی لە ساڵی ١٩٦٨ لە [[شارستانی سەلاسی باوەجانی]] سەر بە [[پارێزگای کرماشان]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عەزیز وەیسی نوێترین بەرھەمى بڵاو کردەوە|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=54021&Jor=11|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.wishe.net}}</ref><ref>[https://www.xendan.org/life/detailnews.aspx?jimare=15514&babet=38&relat=7038 عەزیز وەیسی کلیپێکی نوێ بڵاودەکاتەوە]، [[ماڵپەڕی خەندان]]، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref> ئێستا دانیشتووی [[جوانڕۆ]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە. عەزیز گۆرانی بە [[زمانی کوردی|کوردی]] دەڵێت، چەند جارێکیش گۆرانیی بە [[زمانی فارسی]] بڵاوکردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عەزیز وەیسی کورد و فارس تێکەڵ دەکات|ناونیشان=http://www.westganews.net/style/dreja.aspx?=hewal&jmara=5256&Jor=3|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=westganews.net}}</ref> عەزیز وەیسی لە چەند ھەڵبژاردنێکی پەرلەمانی کوردستان و عێراق، بانگەشەی بۆ [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عەزیز وەیسی بۆ بانگەشە دەچێتە بەغدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/230420142|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]، ھەروەھا [[لیستی کوردستانی]] کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عەزیز وەیسی: لەکاتی ھەڵبژاردنەکە بەڵێنی شووقەیەکیان پێدام کەچی لەکۆتاییدا دکتۆر بەرھەم پێیگوتم لاپتۆپێکم بۆ کوڕەکەت کڕیوە!|ناونیشان=http://www.chra.tv/web3/--/8255-2012-01-03-23-43-59.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.chra.tv}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.chra.tv/web3/--/8255-2012-01-03-23-43-59.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کاندیدێکی لیستی کوردستانی ٥٤ دەڵێت (عەزیز وەیسی) شێرپەنجەى کوردە|ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=70057|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistanpost.nu|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606211408/https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=70057|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، تووشی [[کۆرۆنا]] ھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عەزیز وەیسی تووشی کۆرۆنا بوو|ناونیشان=https://www.bmctv.krd/Detail.aspx?jimare=17169|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.bmctv.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606211404/https://www.bmctv.krd/Detail.aspx?jimare=17169|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر چاکبوویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عەزیز وەیسی: حەز دەکەم تەنیا بەسەر بەژن و باڵای ئافرەتاندا گۆرانی بڵێم|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/interview/04012021|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ئەلبومەکان == * ''بەمۆ'' (٢٠٠٦) * ''سەھەند'' (٢٠٠٧) * ''سۆما'' (٢٠٠٨) * ''دیلان'' (٢٠٠٩) * ''سەما'' (٢٠١٠) * ''ھەرزانە'' (٢٠١٢) * ''نەورۆز'' (٢٠١٣) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Instagram|aziz_waisi_official}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە|کوردستان|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی جوانڕۆ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] frkzlmfjptuyjl6athlwf62rzxl8yvn سی شارپ 0 413 1583881 1555344 2026-05-15T07:44:41Z Too Classy for This World 62677 1583881 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:C Sharp Logo 2023.svg|وێنۆک|سی شارپ]] '''سی شارپ''' ({{بە ئینگلیزی|#C}}) یەکێک لە [[زمانی بەرنامەسازی|زمانە بەرنامەسازییەکانی]] [[مایکرۆسۆفت]]ە کە وەکوو زمانیکی بەرنامەڕێژیی ھاوچەرخ، گشتی، ئامانجدار، لەلایەن مایکرۆسۆفتەوە گەشەپێدراوە و لەلایەن کۆمەڵەی پیشەسازانی کۆمپیوتەری ئەوروپی (ECMA) و ڕێکخراوی ستانداردە نێودەوڵەتییەکان (ISO) پەسەند کراوە، ئەم زمانە بە جۆریک دیزاینکراوە کەبتوانێت لە ژێرخانی زمانی ھاوبەش(CLI) کاربکات، کە پێکدێت لە کۆدی جێبەجێکردن و ژینگەی کارپێکردن کە ڕێگە بە زمانە جۆراوجۆرە ئاست بەرزەکان دەدات لەسەر سەکۆ و تەلارسازییە جیاوازەکانی کۆمپیوتەر و زۆر ھاوشێوەی لەگەل زمانی جاڤا و بەکارھێنەرانی ئاسانە بۆ ئەو کەسانی کە زانیارییان لە سی، سی++و [[جاڤا (زمانی بەرنامەسازی)|جاڤا]] ھەیە == تایبەتمەندییەکانی سی شارپ == * ئاسان بۆ دەستپێکردن: سی شارپ زمانێکی ئاست-بەرزە کە نزیکترە لە زمانە بەرنامەڕێژییە بەناوبانگەکانی تر وەکوو سی، سی++ و جاڤا کە فێربوون بۆ ھەر کەسێک ئاسان دەبێت * پەرەپێدانی کاربەرنامەی دێسکتۆپ و وێب ئەپڵیکەیشن: بە شێوەیەکی بەرچاو لەپەرەپێدانی کاربەرنامەکانی وێب و کاربەرنامەکانی دێسکتۆپ بەکاردێت کە یەکێکە لەو زمانە بەناوبانگانەی کە لە دێسکتۆپێکی پڕۆفیشناڵدا بەکاردەھێنرێت، ئەگەر ھەر کەسێک بییەوێت کاربەرنامەکانی مایکرۆسۆفت دروستبکات، سی شارپ یەکەم ھەڵبژاردییە * کۆمەڵگەیەکی گەورەیە: کۆمەڵگەی گەورەی ھەیە و ھەمیشە گەشەدەسەنی بۆ ئەوەی لە سیستمەکان بمێنێتەوە و لەناونەچوبێت * پەرەپێدانی یارییەکان: سی شارپ بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەھێنرێت لە گەشپێدانی یارییەکان و بەردەوام لە زاڵبوون و ھەوادارێکی گەورەی ھەیە * بەشێکە لە .Net Framework == وەشانەکان == {| class="wikitable" style="margin:0 auto 0 auto;" |- ! rowspan="2" | وەشان ! colspan="3" | تایبەتمەندی زمان ! rowspan="2" | ڕێکەوت ! rowspan="2" | چوارچێوەی کارکردن (.NET Version) ! rowspan="2" | [[مایکرۆسۆفت ڤیژواڵ ستودیۆ|ڤیژواڵ ستودیۆ]] |- ! ECMA ! [[ISO/IEC]] ! [[مایکرۆسۆفت]] |- | C# 1.0 | rowspan="2"|[http://www.ecma-international.org/publications/files/ECMA-ST-WITHDRAWN/ECMA-334,%202nd%20edition,%20December%202002.pdf کانوونی یەکەم ٢٠٠٢] | rowspan="2"|[http://www.techstreet.com/cgi-bin/pdf/free/378672/ISO+IEC+23270-2003.pdf نیسان ٢٠٠٣] | [http://download.microsoft.com/download/a/9/e/a9e229b9-fee5-4c3e-8476-917dee385062/CSharp%20Language%20Specification%20v1.0.doc کانوونی دووەم ٢٠٠٢] | کانوونی دووەم ٢٠٠٢ | [[.NET Framework version history#.NET Framework 1.0|.NET Framework 1.0]] | [[Visual Studio .NET|Visual Studio .NET 2002]] |- | C# 1.1{{ھن}}C# 1.2 | [http://download.microsoft.com/download/5/e/5/5e58be0a-b02b-41ac-a4a3-7a22286214ff/csharp%20language%20specification%20v1.2.doc تشرینی یەکەم ٢٠٠٣] | نیسان ٢٠٠٣ | [[.NET Framework 1.1]] | [[Visual Studio .NET 2003]] |- | [[C Sharp 2.0|C# 2.0]] | [https://web.archive.org/web/20121202194727/http://www.ecma-international.org/publications/files/ECMA-ST/Ecma-334.pdf حوزەیران ٢٠٠٦] | [http://standards.iso.org/ittf/PubliclyAvailableStandards/c042926_ISO_IEC_23270_2006(E).zip ئەیلوول] [http://standards.iso.org/ittf/PubliclyAvailableStandards/c042926_ISO_IEC_23270_2006(E).zip ٢٠٠٦] | [http://download.microsoft.com/download/9/8/f/98fdf0c7-2bbd-40d3-9fd1-5a4159fa8044/csharp%202.0%20specification_sept_2005.doc ئەیلوول ٢٠٠٥]{{efn|The Microsoft C# 2.0 specification document only contains the new 2.0 features. For older features, use the 1.2 specification above.}} | تشرینی دووەم ٢٠٠٥ | [[.NET Framework 2.0]]{{ھن}}[[.NET Framework 3.0]] | [[Visual Studio 2005]]{{ھن}}[[Visual Studio 2008]] |- | [[C Sharp 3.0|C# 3.0]] | colspan="2" rowspan="2" {{no|بوونی نییە}} | [http://download.microsoft.com/download/3/8/8/388e7205-bc10-4226-b2a8-75351c669b09/CSharp%20Language%20Specification.doc ئاب ٢٠٠٧] | تشرینی دووەم ٢٠٠٧ | .NET Framework 2.0 (Except LINQ)<ref name="danielmoth1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.danielmoth.com/Blog/using-c-30-from-net-20.aspx |سەردێڕ=Using C# 3.0 from .NET 2.0 |بڵاوکەرەوە=Danielmoth.com |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120929075553/http://www.danielmoth.com/Blog/Using-C-30-From-NET-20.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}} .NET Framework 3.0 (Except LINQ)<ref name="danielmoth1"/>{{ھن}} [[.NET Framework 3.5]] | [[Visual Studio 2008]] |- | [[C Sharp 4.0|C# 4.0]] | نیسان ٢٠١٠ | نیسان ٢٠١٠ | [[.NET Framework 4.0|.NET Framework 4]] | [[Visual Studio 2010]] |- | C# 5.0 | [https://www.ecma-international.org/publications/files/ECMA-ST/ECMA-334.pdf کانوونی یەکەم ٢٠١٧] | [https://standards.iso.org/ittf/PubliclyAvailableStandards/c075178_ISO_IEC_23270_2018.zip کانوونی یەکەم ٢٠١٨] | [https://www.microsoft.com/en-us/download/details.aspx?id=7029 حوزەیران ٢٠١٣] | ئاب ٢٠١٢ | [[.NET Framework 4.5]] | [[Visual Studio 2012]]{{ھن}}[[Visual Studio 2013]] |- | C# 6.0 | colspan="2" rowspan="7" {{no|بوونی نییە}} | [https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/language-specification/ Draft] | تەممووز ٢٠١٥ | [[.NET Framework 4.6]]{{ھن}}.NET Core 1.0{{ھن}}.NET Core 1.1 | [[Visual Studio 2015]] |- | C# 7.0 | [https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-7.0/ Specification proposal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210313091453/https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-7.0/ |date=١٣ی ئازاری ٢٠٢١ }} | ئازار ٢٠١٧ | [[.NET Framework 4.7]] | [[Visual Studio 2017]] version 15.0 |- | C# 7.1 | [https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-7.1/ Specification proposal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311062405/https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-7.1/ |date=١١ی ئازاری ٢٠٢١ }} | ئاب ٢٠١٧ | .NET Core 2.0 | [[Visual Studio 2017]] version 15.3<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://docs.microsoft.com/en-us/visualstudio/releasenotes/vs2017-relnotes-v15.3|سەردێڕ=Visual Studio 2017 15.3 Release Notes|وێبگە=docs.microsoft.com}}</ref> |- | C# 7.2 | [https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-7.2/ Specification proposal] | تشرینی دووەم ٢٠١٧ | | [[Visual Studio 2017]] version 15.5<ref name="visualstudio.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://docs.microsoft.com/en-us/visualstudio/releasenotes/vs2017-relnotes|سەردێڕ=Visual Studio 2017 15.9 Release Notes|وێبگە=docs.microsoft.com}}</ref> |- | C# 7.3 | [https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-7.3/ Specification proposal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210307081157/https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-7.3/ |date= ٧ی ئازاری ٢٠٢١ }} | ئایار ٢٠١٨ | .NET Core 2.1{{ھن}}.NET Core 2.2{{ھن}}[[.NET Framework 4.8]] | [[Visual Studio 2017]] version 15.7<ref name="visualstudio.com"/> |- | C# 8 | [https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-8.0/ Specification proposal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210307081123/https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-8.0/ |date= ٧ی ئازاری ٢٠٢١ }} | ئەیلوول ٢٠١٩ | .NET Core 3.0 | [[Visual Studio 2019]] version 16.3<ref name="visualstudio.com"/> |- | C# 9.0 | [https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-9.0/ Specification proposal]{{بەستەری مردوو|url=https://docs.microsoft.com/en-us/dotnet/csharp/language-reference/proposals/csharp-9.0/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} | ئەیلوول ٢٠٢٠ | .NET 5.0 | [[Visual Studio 2019]] version 16.8, Preview 4<ref name="visualstudio.com"/> |} == سی شارپ دۆت نێت == سی شارپ دۆت نێت لە [[مایکرۆسۆفت ڤیژواڵ ستودیۆ|ڤیژواڵ ستۆدیۆ]] ٢٠٠٣ڕا لەگەڵ ئەو کۆمەڵەیە، پێشان درا. دۆت نێت ھەندێک لە کلاسەکانی مایکرۆسافتە کە لە یک فایل بە نێوی [[دۆت نێت فرەیم وۆرک]]دا دانراوە و زمانەکانی ویژواڵ بەیسیک دۆت نێت، سی شارپ دۆت نێت و سی پلاس پلاس ھەموو لەو کلاسانە کەڵک وەردەگرن. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|C Sharp}} {{تووڵی دەروازە|جاڤا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} [[پۆل:زمانە برنامەسازییەکانی .نێت]] [[پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زمانە فرمانییەکان]] [[پۆل:پێوەرەکانی ئایزۆ]] [[پۆل:زمانە بەرنامەسازییە ئاستبەرزەکان]] jigsxltjg883bxebru9aburq8ws9yoh محەممەد 0 591 1583919 1582615 2026-05-15T10:35:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583919 wikitext text/x-wiki {{پپ}} {{نیشانی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{کەسایەتی ئایینی | ناو = محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەليب | وێنە =The Prophet Muhammad.png | قەبارەی وێنە =300px | alt = | لێدوان = نووسراوەی محەممەد بە عەرەبی | نازناو = «ئەحمەد، ئەبووقاسم، ئەبووتەییب، پێغەمبەری گەڕانەوە، پێغەمبەری بەزەیی، پێشەوای بەنی ئادەم، خۆشەویستی ڕەحمان، موختار، مستەفا، موجتەبا، سادق، مەسدووق، ئەمین، خاوەن شەفاعەت و پێگەی بەرز، خاوەن چاکە و پلەی بەرز، خاوەن تاج و میعراج، پێشەوای لە خواترسان، پێشەوای نێردراوان، پێغەمبەری نەخوێندەوار، پێغەمبەری خوا، [[کۆتا پێغەمبەر|دوایین پێغەمبەر]]، پێغەمبەری مەزن، چرایەکی ڕووناک، نوور، میھرەبان و ھتد» | مێژووی لەدایکبوون = ١٢ی ڕەبیعولئەوەل ٥٢ی پێش کۆچی ([[نیسان (مانگ)|نیسان]]ی [[٥٧١]] زایینی) | شوێنی لەدایکبوون = [[مەککە]] | مێژووی کۆچی دوایی = ڕەبیعولئەوەل [[١١]]ی کۆچی / [[حوزەیران]]ی [[٦٣٢]]ز | شوێنی کۆچی دوایی = [[مەدینە]] | ڕێزلێنراوە بە = [[ئیسلام]] | مێژووی ناردن = [[ڕەمەزان (مانگ)|ڕەمەزان]] ١٢ پ. ک / [[ئاب]]ی [[٦١١]]ز | شوێنی ناردن = ئەشکەوتی حەراء لە [[مەککە]] | شوێنگەی سەرەکی = حوجرەی عائیشە لە [[مزگەوتی پێغەمبەر]] لە [[مەدینە]] | مێژووی یادەوەری = ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ھەموو ساڵێکی کۆچیی | ھێماکان = [[قورئان]] | شەفیعە بۆ =بەگشتی بۆ ھەموو خەڵکی بەتایبەتیش بۆ ئیمانداران | نەژاد = لە [[عەرەب]]ە لە [[قوڕەیش]] لە نەوەی [[ئیسماعیل]] کوڕی [[ئیبراھیم]]{{ھن}}'''دایکی''' [[ئامینە کچی وەھب]]{{ھن}}'''باوکی''' [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبدول موتەلیب]]{{ھن}}'''دایکی بە شیری''' حەلیمە سەعدی، و سۆیبە{{ھن}}'''باوکی بە شیری''' حارس کوڕی عەبدول عیز{{ھن}}{{ھن}}'''[[خوشک و برا]]کانی بە شیری''' [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب]] (مامی)، و ئەبووسەلەمە کوڕی عەبدئەسەد، و ئەبووسوفیان کوڕی حارس (کوڕی مامی)، و عەبدوڵڵا کوڕی حارس، و شەیما کچی حارس، و ئەنیسە کچی حارس{{ھن}}'''خێزانەکانی''' [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، و سوودە کچی زمعە، و [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]]، و حەفسە کچی عومەر، و زەینەب کچی خزیمە، و ئوم سەلەمە، وزەینەب کچی جەحش، و جوبریە کچی حارس، و ماریە قبتی، و ئوم حەبیبە، و سەفییە کچی حەیی، و مەیموونە کچی حارس{{ھن}}'''کوڕەکانی''' قاسم، و عەبدوڵڵا، وئیبراھیم{{ھن}}'''کچەکانی''' زەینەب، و ڕوقەیە، و ئوم کەلسوم، و فاتیمە | مۆر =Muhammad Seal.svg }} '''محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەڵیب''' ({{بە عەرەبی|أَبُو الْقَاسِم ﷴ بْن عَبْدﷲ بْن عَبْد المُطَّلِب بْن ھَاشِم}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ٥۷١ – ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢) پێغەمبەرێکی عەرەبی (مستعرب)ە مستعرب واتە عەرەب کراو<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of al-tabari vol 2|پەڕەکان=١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=صحيح مسلم|پەڕەکان=٢٩٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/22460657/What_Ethnicity_Was_Muhammad|سەردێڕ=?What ethnicity was Muhammad}}</ref>،پێغەمبەری [[ئیسلام|ئیسلامە]] و کەسایەتییەکە کە [[موسڵمانان]] بە پێغەمبەری خوای دادەنێن کە بۆ ھەموو مرۆڤەکان ھاتووە ھەتا خەڵک بگەڕێنێتەوە بۆ [[یەکتاپەرستی]] و [[خواپەرستی]] لەسەر ڕیبازی [[ئیبراھیم]]. شوێنکەوتووانی لەو باوەڕەدان کە باشترین دروستکراوەی خوایە و پێشەوای مرۆڤە و لەگەڵ ناوھێنانیدا دەڵێن «صلی اللە علیە وسلم» واتە «دروودی خوای لێبێت». ئەم سڵاوناردنە لە [[قورئان]] و سوننەتدا ھاتووە و وایان لێدەکات سڵاواتی لەسەر بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكم الصلاة على النبي عليە الصلاة والسلام عند ذكرە|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/7645/حكم-الصلاة-على-النبي-عليە-الصلاة-والسلام-عند-ذكرە|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref> موسڵمانان وتە و کردار و سیفەتەکانیان پاراستووە لە پەڕتووکەکانی [[ژیننامەی پێغەمبەر|ژیننامە]] و [[فەرموودە]]، و یادی لەدایکبوونی دەکەنەوە لەمانگی [[ڕەبیعەلئەووەڵ|ڕەبیعول ئەوەل]] لە ھەموو ساڵێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=متى ولد النبي بالميلادي والھجري ؟ .. تعرف على آراء العلماء|ناونیشان=https://www.elbalad.news/4787299|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref> لە [[مەککە]] لە مانگی ڕەبیعولئەولی [[ساڵی فیل]]، بەرامبەر ساڵی ٥٧٠ یان ٥٧١ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لە دایکبووە،<ref>ژیاننامەی پێغەمبەر، ئەکرەم زیاء عەمری.</ref> پێش ئەوەی لەدایک بێت باوکی کۆچی دواییی کردووە و ھەر لە مناڵیشدا دایکی لەدەست دەدات، پەروەردە دەبێت لای [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم]] باپیرەی پاشان لای [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب]] مامی، لەو ماوەیەدا خەریکی شوانی دەبێت، پاشان [[بازرگانی]] دەکات، لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا ژیانی ھاوسەری پێک ھێناوە لەگەڵ [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، کە دایکی ھەموو مناڵەکانی بووە بێجگە لە ئیبراھیم. سەرچاوەی سەربەخۆ دەربارەی سەرەتای ژیانی محەممەد و پێش پێغەمبەری زۆر کەمن و ئەوەی لەبەر دەستدایە نووسراوەی موسڵمانانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Serjeant |یەکەم=R. B. |ڕێکەوت=١٩٩٠|editor-last=Crone |editor-first=Patricia |سەردێڕ=Meccan Trade and the Rise of Islam: Misconceptions and Flawed Polemics |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/603188?origin=crossref |journal=Journal of the American Oriental Society |بەرگ=١١٠|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٢–٤٨٦|doi=10.2307/603188 |issn=0003-0279}}</ref> دوای کۆچ بۆ [[مەدینە]] چەند سەرچاوەیەکی نائیسلامی بە کورتی باسیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bishop |یەکەم=James |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Non-Muslim Seventh Century Sources for the Prophet Muhammad |ناونیشان=https://jamesbishopblog.com/2020/10/15/the-non-muslim-seventh-century-sources-for-the-prophet-muhammad/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Bishop's Encyclopedia of Religion, Society, and Philosophy |زمان=en}}</ref> بەپێی سەرچاوە ئیسلامییەکان، محەممەد لە پێش [[ئیسلام]]دا حەنیفی بووە و خوای پەرستووە لەسەر ڕیبازی [[ئیبراھیم]] و پەرستنی بتی ڕەتکردووەتەوە کە لەو کاتانەدا بەربڵاوبووە لە [[مەککە]]دا، [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە نیگای خوای پێ گەیشتووە کاتێک لە تەمەنی چل ساڵیدا بووە، سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(6) الدعوة في مرحلتھا السرية - السيرة النبوية|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79171|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> پاشان دە ساڵی تری لە مەککە بەسەر برد بە بانگکردنی خەڵکەکەی و بازرگانەکان و سەردانکەرانی کەعبە کە دەھاتنە مەککە، لە ساڵی ٦٢٢ز کۆچی کرد بۆ شاری [[مەدینە]] کە ناودەبرا بە یەسرب، دوای ئەوەی گەورەکانی [[قوڕەیش]] کەوتنە پیلان گێڕان لێی و بانگەوازەکەیان ڕەت دەکردەوە، دە ساڵی کۆتایی ژیانی لە مەدینە بەسەر برد بە بانگەوازی ئیسلامی، و بناغەی دەوڵەتی ئیسلامیی دانا، کە دواتر فراوان بوو و مەککە و ھەموو شار و ھۆزە عەرەبییەکانی گرتەوە، و بۆ یەکەم جار عەرەبی یەکخست لەسەر یەک ئایینی یەکتاپەرستی و لە دەوڵەتێکی یەکگرتوودا،<ref>"Muhmmad," Encyclopedia of Islam and the Muslim world</ref><ref name="Lapidus 2002 pp 0">سەیری سەرچاوەکان بکە: * Holt (1977a), p.57 * Lapidus (2002), pp 0.31 and 32</ref> بانگەشەی بۆ دورکەوتنەوە لە ڕەگەزپەرستی و وەلانانی دەمارگیری ھۆزایەتی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حبايبە|یەکەم=صمود|سەردێڕ=مناھضة التمييز العنصري ما بين الحقيقة والوھم|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/3/31/مناھضة-التمييز-العنصري-ما-بين-الحقيقة|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=الإسلام و نبذ العنصرية|ناونیشان=https://islamonline.net/الإسلام-و-نبذ-العنصرية/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=لا عنصرية في الإسلام|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/97456/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=العنصرية في الاسلام {{!}} سيدنا محمد|ناونیشان=https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010083939/https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقف|ناونیشان=https://www.seo7u.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Seo7u|زمان=En}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.seo7u.com/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکانی ژیاننامەی == لەبەر ئەوەی کەسایەتییەکی کاریگەرە لە مێژوودا، بۆیە ژیان و کاروبار و بیروباوەڕی بە شێوەیەکی بەرفراوان لێدوانی لەسەر کراوە لەلایەن لایەنگران و نەیارەکانی بە درێژایی سەدەکان. [[ئیسلام|موسڵمانان]] لە کۆن و نوێدا گرنگییان داوە بە ژیاننامەکەی بەوەی بە پەیڕەوێکی کرداری دادەنرێت بۆ [[ئیسلام]]، زانایانی ئیسلام دانراوی زۆریان لەسەر داناوە و ھەموو شتێکی پەیوەندیداریان پێوەی نوسیوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أهم مصادر السيرة النبوية - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14184/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Opened Qur'an.jpg|وێنۆک|قورئان بە گرنگترین سەرچاوە دادەنرێت بۆ زانینی ژیاننامەی محەممەد]] [[قورئان]] بە سەرچاوەیەکی سەرەکیی دادەنرێت لە زانینی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەد،<ref name="محمد أنور-القرآن">مصادر تلقي السيرة النبوية، محمد أنور البكري، ص1-31، مجمع الملك فهد.</ref> دێرینترن و باوەڕپێکراوترین سەرچاوەی ژیاننامەی پێغەمبەرە، لەبەرئەوەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی محەممەد خۆی و ھەموو موسڵمانان یەک نوسخەی قورئان کۆیان دەکاتەوە لەگەڵ جیاوازی کۆمەڵە ئیسلامییەکاندا،<ref name="السباعي1">السيرة النبوية دروس وعبر، مصطفى السباعي، ص22-29، المكتب الإسلامي.</ref><ref name="دراسة مصادر السيرة">[http://www.albadri.info/books/madkhal/index.htm دراسة مصادر السيرة النبوية والتاريخ الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170304062422/http://albadri.info/books/madkhal/index.htm |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> لەگەڵ ئەوەی قورئان ھەموو ژیاننامەی محەممەد لە خۆناگرێت، بەڵام چەند ئاماژەدانێکی تیایە بۆ ژیانی بە دەربڕینی ئاشکرا بێت یان بە ئاماژەدان. ھەندێک لە سیفەتەکانی باسکراوە لەگەڵ [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگەکانی]] پێغەمبەرێتی، ڕەوشت و تایبەتمەندییەکانی، و باری دەروونی، و ھەندێک شت لە بارەی غەزاکانییەوە باسکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=منزلة الرسول ﷺ في القرآن الكريم|ناونیشان=https://islamonline.net/منزلة-الرسول-في-القرآن-الكريم/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القرآن في حياة الرسول صلى الله عليه وسلم - خالد سعد النجار|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/12603|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رسول الله صلى الله عليه وسلم في القرآن الكريم {{!}} موقع نبي الرحمة|ناونیشان=http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=mercyprophet.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185256/http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەقورئاندا ٢٨٠ ئایەت باسی غەزاکان دەکات کە دەکاتە ڕێژەی (٪٤،٦٥) ی قورئان، ھەندێکیان بە ئاماژە باسیان کردووە و ھەندێکیان ڕاستەوخۆ، وەک [[شەڕی بەدر|غەزای بەدر]]، [[جەنگی ئوحود|غەزای ئوحود]]، [[غەزای خەندەق]]، [[سوڵحی حودەیبییە]]، [[غەزای خەیبەر]] و [[فەتحی مەککە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الغزوات المذكورة في القرآن - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/fatwa/79914/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B0%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الغزوات الواردة في القرآن|ناونیشان=http://www.iid-quran.com/Statistics/NumQu20.php|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.iid-quran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما هى الغزوات التى ذكر اسمها فى القران الكريم - إسألنا|ناونیشان=https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.isalna.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010083941/https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=konouz.com|سەردێڕ=الغزوات التي ذكرت في القرآن الكريم - من كنوز القرآن الكريم : -|ناونیشان=http://konouz.com//ar/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D9%83%D9%86%D9%88%D8%B2/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85.s.8.12800/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=konouz.com|زمان=ar}}</ref> بۆ نموونە [[ئەحزاب|سوورەتی ئەحزاب]] باسی ژیانی پێغەمبەر دەکات لەگەڵ خێزان و ھاوەڵەکانی، و وردەکاری زۆری تێدایە دەربارەی غەزای خەندەق.<ref>قورئانی پیرۆز، سوورەتی ئەحزاب</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - أسباب النزول - سورة الأحزاب- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=351&idto=363&bk_no=63&ID=378|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|سەردێڕ=سبب نزول سورة الممتحنة إسلام ويب {{!}} كنج كونج|ناونیشان=https://wikiarticle.xyz/?s=%D8%B3%D8%A8%D8%A8+%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84+%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D8%AA%D8%AD%D9%86%D8%A9+%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85+%D9%88%D9%8A%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> === کتێبی فەرموودە === {{سەرەکی|فەرموودە}} ژیاننامەی پێغەمبەر بەشێکی فراوانی گرتووە لە کتێبەکانی [[فەرموودە]]دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسات في الحديث النبوي وتاريخ تدوينه - المكتبة الوقفية للكتب المصورة PDF|ناونیشان=https://waqfeya.net/book.php?bid=2582|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=waqfeya.net}}</ref> ھەموو ئەوانەی کتێبیان لە فەرموودەدا داناوە، بەش و دەروازەی تایبەتیان داناوە لەسەر ژیانی پێغەمبەر محەممەد، و بانگەوازەکەی، و ھاوەڵەکانی، لەگەڵ ئەوەی ئەو ڕووداوانە بەپێی کات ڕیزبەند نەکراوان، لەبەرئەوەی ئەوان مەبەستیان کۆکردنەوەی وتەکانی محەممەد و کردار و فەرمان و حوکمەکانی بووە.<ref>فقه السيرة، محمد سعيد رمضان البوطي، ص21، دار الفكر، ط1978.</ref> بەشێک لە ژیاننامەکەی لەو کێبانەدا ھاتووە بەمەبەستی بەڵگە ھێنانەوە بۆ حوکمی شەرعی، بەم ھۆیەوە زۆر بەوردی باس نەکراوە و تەنیا گێرانەوەی ھەندێک ھەواڵ بووە بەپێی ڕێبازی فەرموودەناسان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول من كتب في السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أول_من_كتب_في_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ar.islamway.net/book/19538|سەردێڕ=مصادر تلقي السيرة النبوية والعناية بها عبر القرون الثلاثة الأولى|زمان=ar}}</ref> زانایانی موسڵمان کۆکن لەسەرئەوەی کە ناودارترین و دێرینترین کتێب لەبارەی ھەواڵی ژیاننامەی پێغەمبەرەوە [[موەتتەئی مالیک|موەتتەئی مالیکە]]، کە کۆمەڵێک فەرموودەی دەربارەی ژیاننامە و سیفاتەکانی پێغەمبەر ھێناوە و باسێکی تایبەتی جیھادی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=نظرة سريعة للموطأ|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/130861/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=سيرة كتاب.. موطأ الإمام مالك مَن السبب فى تأليفه|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2021/5/3/سيرة-كتاب-موطأ-الإمام-مالك-مَن-السبب-فى-تأليفه/5302198|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> پاشان [[سەحیحی بوخاری]] باسی چەند لایەنێکی کردووە پێش پێغەمبەرایەتی و دوای دابەزینی سروش، کتێبێکی تایبەت کردووە بە غەزاکانی و جیھاد، بەشێکی زۆر لەسیفاتەکانی و بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی باسکردووە، کەدەکاتە دەیەکی کتێبەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صحيح البخاري - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16729/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> و دواتر [[سەحیحی موسلیم]] کە بەشێکی زۆریان لە ژیانی محەممەد باسکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=صحيح مسلم (ط. طيبة) - المكتبة الوقفية للكتب المصورة PDF|ناونیشان=http://waqfeya.com/book.php?bid=1763|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170720183400/http://waqfeya.com/book.php?bid=1763|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ھەروەھا ھەریەکە لە [[ئەبووداوود]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أبو داود السجستاني - طريق الإسلام|ناونیشان=https://ar.islamway.net/scholar/802/أبو-داود-السجستاني|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net}}</ref> [[ئەحمەد کوڕی حەنبەل]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} الإمام أحمد بن حنبل|ناونیشان=https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210916104531/https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>[[ئیبن ماجە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=تعرف على ابن ماجه القزويني صاحب كتاب "السنن"|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/culture-and-art/2017/05/29/تعرف-على-ابن-ماجه-القزويني-صاحب-كتاب-السنن-|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=العربية|زمان=ar}}</ref> و [[ترمزی]]، بەھەمان شێوە بەشێکی کتێبەکانیان تەرخان کردووە بۆ ژیانامەی پێغەمبەر بەڵام بە جیاوازی لە شێوەی ڕێکخستن و ڕیزبەندیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب فقه السيرة النبوية مع موجز لتاريخ الخلافة الراشدة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/23657|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> === کتێبەکانی ژیاننامە (سیرە) === کتێبەکانی ژیننامەییەکان لە قۆناغێکی دواتر لە نوسیەوەی [[فەرموودە]] نوسراون، ھاوەڵەکان گرنگییان دەدا بە گێڕانەوەی ژیاننامەکەی بە زارەکی، یەکەم کەس کە گرنگی دا بە نووسینەوەی ژیاننامەکەیدا [[عوروە کوڕی زوبەیر]] بوو. پاشان ئەبان کوڕی عوسمان (مردن ١٠٥کۆچی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Chapter 2: Saqifa, The First Manifestations|ناونیشان=https://www.al-islam.org/origins-and-early-development-shia-islam-sayyid-husayn-muhammad-jafari/chapter-2-saqifa-first|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Islam.org|زمان=en}}</ref> پاشان وەھاب کوری مونەبی (مردن ١١٠ کۆچی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=موقع قصة الإسلام {{!}} إشراف الدكتور راغب السرجاني|ناونیشان=http://www.islamstory.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509023916/http://www.islamstory.com/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> پاشان شوڕەحەبیل کوری سەعید (مردن ١٢٣کۆچی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص339 - كتاب الجرح والتعديل لابن أبي حاتم - شرحبيل - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/2170/1924|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> و لە دواتریش ئیبن شیھابی زوھری (مردن ١٢٤کۆچی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=ابن شهاب الزهري معلومات عن الفقيه المؤرخ أول من دون العلم|ناونیشان=https://www.i7lm.com/ابن-شهاب-الزهري/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=موقع احلم|زمان=ar}}</ref> بەڵام بەشی زۆری نووسینەکانیان لە ناوچوون، نەگەیشتوون بە ئێمە، جگە لە چەند پاشماوەیەکی پەرتەوازە کە لەلایەن محەممەد کوڕی جەریری تەبەرییە گێردراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://islamicfeqh.com/books/SIREH/Hp-sireh-a.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101216172028/http://islamicfeqh.com/books/SIREH/Hp-sireh-a.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=‮سعيد‬‎ ‮الجوماني‬‎|ناونیشان=https://brill.com/view/book/9789004462922/back-1.xml|سەردێڕ=‮قائمة المصادر والمراجع‬‎|دوایین٢=‮كونراد‬‎ ‮ھيرشلر‬‎|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٦٢٩٢-٢}}</ref> لە دواتردا محەممەد کوڕی ئیسحاق دێت لە نووسینەوەی ژیاننامەی محەممەددا بە تەواوی و شارەزایان بە ڕاسترین کتێبی ژیننامەی دادەنێن لەو سەردەمەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=كتب الدلائل والشمائل والخصائص|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/85074/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=مصنفات ومناهج للتعريف بحياة الرسول ﷺ|ناونیشان=https://islamonline.net/مصنفات-ومناهج-للتعريف-بحياة-الرسول/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref> کتێبەکەی بە ئێمە نەگەیشتووە بەڵام [[ئیبن ھیشام]] (مردن ٢١٨ کۆچی) ھەستاوە بە گێرانەوەی کتێبەکەی بە پوختکراوەیی کە ناسراوە بە [[ژیننامەی ئیبن ھیشام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ابن هشام السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ابن_هشام_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=نبذة عن السيرة النبوية لابن هشام|ناونیشان=https://mqaall.com/prophetic-biography-ibn-hisham/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مقال|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ar.islamway.net/book/19487|سەردێڕ=السيرة النبوية لابن هشام|زمان=ar}}</ref> [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] (مردووی ٣١٠ی کؤچی) لە مێژووەکەیدا بەشێوەیەکەی سەرەکی پشتی بە گێڕانەوەکانی ئیبن ئیسحاق بەستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المدخل إلى دراسة مصادر السيرة النبوية والتاريخ الإسلامي ـ الباب الثالث : تعريف بالموسوعات التاريخية وأصولها ومصنفيها ـ الفصل الثاني: تراجم أصحاب الموسوعات التاريخية التي اعتمد عليها ابن أبي الحديد ـ أبو جعفر محمد بن جرير الطبري (ت310هـ)|ناونیشان=https://www.albadri.info/books/madkhal/madkhal48.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.albadri.info}}</ref><ref>موارد السيرة النبوية في تاريخ الطبري : من المولد حتى الهجرة للحبشة,[https://search.emarefa.net/ar/search?append=PERSON_FILTER_AR_NAME_ss%3A%22%D8%B7%D9%87+%D8%AC%D9%85%D9%8A%D9%84+%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF%22 طه جميل أحمد],[https://search.emarefa.net/ar/search?append=SOURCE_s%3A%22%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%A9+%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8%22 مجلة كلية الآداب].</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=تأريخ الرسل والملوك لمحمد جرير الطبري|ناونیشان=https://muslim-nafahat.net/seera_023/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=نفحات من علوم المسلم|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010114437/https://muslim-nafahat.net/seera_023/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کتێبەکانی شەمائل و دەلائل === {{سەرەکی|زانستی شەمائیل}} بە سەرچاوەیەکی بنەڕەتی دادەنرێت لە زانینی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەددا،<ref name="محمد أنور-الشمائل">مصادر تلقي السيرة النبوية، محمد أنور البكري، ص31-39، مجمع الملك فهد.</ref> ئەمانەش ئەو کتێبانەن کە دانەرەکانیان گرنگییان داوە بە باسی محەممەد و خوو ڕەوشت و سیفەتەکانی، و ھەڵسوکەوتی لە شەو و ڕۆژدا.<ref name="ReferenceE">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص21-52، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> زانستی شەمائیل جێگای گرینگی پێدانی زانایانی موسڵمان بووە، و یەکێک بووە لە بابەتەکانی کتێبەکان فەرموودە، دواتر زانایان کتێبی تایبەتیان لەسەر نوسیووە، ئەبول بەختەری (مردووی ٢٠٠ی کۆچی) یەکەم کەسە کتێبی لەسەر شەمائیل نوسیووە بەناوی {{عەرەبی|صفة النبي}}، دواتر ئەبول حەسەن مەدائینی (مردووی ٢٢٤ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|صفة النبي}}، دواتر کتێبی شەمائیلە محەممەدیەکان ی [[ترمزی]]، دواتر [[داوود کوڕی عەلی زاھیری|داوود کوڕی عەلی ئەسفەھانی]] (مردووی ٢٧٠ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|الشمائل المحمدية}}،<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی 1، لاپەڕە21-52، مكتبة العلوم والحكم</ref> دواتر قازی ئیسماعیل مالیکی (مردووی ٢٨٢ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|الأخلاق النبوية}}، دواتر ئیبن فارس (مردووی ٢٩٥ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|أخلاق النبي}}، و چەندانی تر لەسەردەمەکانی دواتردا.<ref>مصادر السيرة النبوية وتقويمها، فاروق حمادة، لاپەڕە ٣٦-٤٤، دار الثقافة،١٩٨٠</ref> ھەروەھا '''کتێبەکانی دەلائل''' بە یەکێکی تر لە سەرچاوە بنەڕەتییەکانی ژیاننامەکەی دادەنرێن،<ref name="ReferenceE"/><ref>منتهى السول على وسائل الوصول إلى شمائل الرسول، عبد الله بن سعيد محمد عبادي اللحجي، ج1، ص31-32، دار طوق النجاة، ط1998.</ref> ئەمەش ئەو کتێبانە دەگرێتەوە کە بەڵگە و نیشانەکانی پێغەمبەرایەتیی محەممەد دەسەلمێنێت بەپێی بیروباوەڕی [[ئیسلام|موسڵمانان]]. زۆر کتێب لەم بوارەدا دانراون و ناودارترینییان بەڵگەکانی پێغەمبەرێتی بەیھقییە. هەروەها بوخاری و موسلیم بەشێک لە کتێبەکەیان تایبەت کردووە بە بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی. === سەرچاوەکانی تر === ھەروەھا چەندین جۆری تر سەرچاوە ھەیە، وەک کتێبەکانی تەفسیری [[قورئان]] و ھۆکانی ھاتنە خوارەوە.<ref name=":1">السيرة من موقع المجلس الأعلى للشؤون الإسلامية التابع لوزارة الأوقاف المصريةنسخة محفوظة 08 يناير 2009 على موقع واي باك مشين.</ref> بەھۆی ئەوەی بەشێکی زۆری زانایانی ئیسلامی پشت بە ڕاڤە و لێکدانەوەکانی سەدەکانی سەرەتایی سەرھەڵدانی ئایینی ئیسلام دەبەستن، لە ناویشیان ئەو ئایەتانەی پەیوەندی بە ژیانی پێغەمبەری ئیسلامەوە ھەیە. لە نموونەی ئەو کتێبانەش تفسیری [[ئیبن کەسیر]]، [[تەفسیری تەبەری]]، و ھەروەھا تەفسیری قورتوبی.<ref name=":1" /> جگە لەو کتێبە مێژوویانەی بە شێوەیەکی گشتی گرینگی بە ڕووداوە مێژووییەکان داوە وەک تاری تەبەری و تاریخی [[ئیبن خەلدوون]]، ھەروەھا ئەو سەرچاوانەی جیا لە زمانی عەرەبی نوسراونەتەوە.<ref>Philip K. Hitti, History of the Arabs, 10th edition (1970), p.112.</ref><ref>Seeing Islam as others saw it: a survey and evaluation of Christian, Jewish, Robert G. Hoyland p.22 '''^'''</ref> == کورتەیەکی مێژوویی == {{ئیسلام}} [[پەڕگە:Map of Arabia 600 AD-ar.svg|ڕاست|وێنۆک|گرینگترین ھۆزە عەرەبیەکان لە نیمچە دورگەی عەرەب]] لە ڕووی سیاسییەوە، [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] لێک ھەڵوەشابوو، نە دەوڵەتێک یەکی دەخست و نە حکوومەتێک بەڕێوەی دەبرد، دەوڵەتە دێرینەکانی کە لە [[یەمەن]] و [[نەجد]] و دەورووبەری [[عێراق]] و [[شام]] بوون لێک ھەڵوەشابوون، و ژیانی کۆچەری دەستی بەسەر شارەکانی [[حیجاز|حیجازدا]] گرتبوو، و ھۆزەکان یەکەی سەرەکیی سیاسی و کۆمەڵایەتی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كيف كانت الأوضاع السياسية في شبه جزيرة العرب قبل الإسلام|ناونیشان=https://mawdoo3.com/كيف_كانت_الأوضاع_السياسية_في_شبه_جزيرة_العرب_قبل_الإسلام|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=المحرر|سەردێڕ=موجز الحالة السياسية عند العرب قبل الإسلام {{!}} سجل التاريخ|ناونیشان=https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185229/https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و کاروبارەکانی مەککە لە ڕێگای [[دارول نەدوە]] بەڕێوەدەبرا. لە شاری مەدینە بە شێوەیەکی گشتیی بەردەوام کێشە و ناکۆکی لە نێوان [[ئەوس]] و [[خەزرەج]] ھەبوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة السياسية والاقتصادية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14942/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> دەوڵەتی مەنازرە لە [[حارەبشا|حیرە]] و دەوڵەتی غەساسینە لە [[شام]] لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|فارس]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ڕۆمەکان]] ڕێگە بەگەشەیان درابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕێگر لەبەردەم فراوانخوازی عەرەبەکان. فارسەکان دەوڵەتی مەنازیرەیان ھەشت ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی ڕوخاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة السياسية والاقتصادية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14942/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> لە ڕووی ئابوورییەوە، دەشتەکییە عەرەبەکان پشتیان بە شوانکارەیی و کۆچکردن دەبەست بۆ ئەو ناوچانەی ئاویان لێیە، ئەمەش ببووە ھۆی [[شەڕ]] بۆ دەستکەوتنی پێداویستییەکان، بەڵام لە شارەکاندا چالاکی [[بازرگانی]] و [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] و [[پیشەسازی]] ھەبوو، [[مەککە]] چالاکی بازرگانی تێیدا باڵادەست بوو و ڕێگەی بازرگانی نێوان [[شام]] و [[یەمەن]]ی بەڕێوە دەبرد، و سوودی لە پایە ئاینییەکەی وەردەگرت بۆ پاراستنی کاروانە بازرگانیەکان.<ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مكة المكرمة قبل البعثة النبوية|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%85%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref><ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی ١، لاپەڕە ٧٧-٨٢، مكتبة العبيكان، 2005.</ref> بەڵام [[مەدینە]] کشتوکاڵ تێیدا لەبرەودا بوو بەھۆی باخی [[میوە]] و [[خورما]] و [[ترێ|ترێوە]].<ref name=":2"/><ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص77-82، مكتبة العبيكان، ط2005</ref> عەرەب دیناری [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]] و درھەمی فارسییان بەکاردەھێنا لە ئاڵوگۆڕی بازرگانیدا، بەڵام لە ڕووی پیشەسازییەوە [[مەدینە]] ناسرابوو بە داڕشتنی جوانکاریی [[زێڕ]] و [[زێو|زیو]]، لەگەڵ دروستکردنی شمشێر و تیر و ڕم و زرێپۆش، ھەروەھا لە شارە عەرەبییەکاندا ئاسەنگەری و زەڕەنگەری و پێست خۆشکردن و چنین پەرەی سەند، ھەروەھا عەرەب چەند جۆرێک مامەڵەی دارایییان دەزانی وەک قەرز و ڕەھن و باج. لە ڕووی ئایینییەوە، [[بتپەرستی|بت پەرستی]] [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] گرتبوویەوە بە شێوەیەکی گشتی،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص20-25.</ref> کۆمەڵە خواوەندێکیان دەپەرست دروست کرابوون لە بەرد و تەختە، ژمارەیان دەگەیشتە ٣٦٠ بت لە دەوری [[کەعبە]]، ئەو ھۆزانە دەیانپەرستن کە دەھاتن بۆ [[حەج]] و [[قوربانی]] و نەزریان بۆ دەکردن،<ref name=":2"/> گەورەترینیان کۆنترینیان بتی ([[ھوبەل]]) بوو کە قوڕەیش و کینانە دەیانپەرست ھەروەھا بتی (عووزا) شیان دەپەرست، و بتی (مەنات) ھوزەیل و خوزاعە دەیانپەرست، ھۆزی سەقیف بتی (لات) یان دەپەرست.<ref>المفصل في تاريخ العرب قبل الإسلام، بەرگی ١١، لاپەڕە ٢٥٣</ref> لەگەڵ ئەمانەشدا چەند دروشمێکیان لە پاشماوەی ئایینی [[ئیبراھیم]] بۆ مابوویەوە وەک بەرز ڕاگرتنی کەعبە، و سەردان کردنی، و [[حەج]] و [[عەمرە|عومرە]]، لە ھەمان کاتدا چەند تاکێک ھەبوون کە لەسەر ڕێبازی [[ئیبراھیم]] و [[ئیسماعیل]] بوون بە تەنھا و ناسرابوون بە حەنەفییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تجلّيات «الحنيفية» في مكة قبل الإسلام|ناونیشان=https://www.makkawi.com/Article/497/%D8%AA%D8%AC%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D9%83%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.makkawi.com|زمان=ar}}</ref> ھەروەھا چەند ئایینێکی تر ھەبوو بە شێوەیکی دیاریکراو وەک [[جوو|جوولەکە]] لە [[یەمەن]] و [[مەدینە]]، و [[مەسیحییەت]] لە نەجران و حیرە و دەوروبەری [[شام]]، و ھەروەھا بڵاوبونەوەیەکی دیاریکراوی [[ئایینی زەردەشتی|ئاگرپەرستی]] ھەبوو کە لە [[ئێران|ئێرانەوە]] ھاتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة الدينية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16539/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> == نەژادی == {{سەیری ئەمەش بکە|داڕێژە:درەختی نەژادی محەممەد}} {{محەممەد}} [[پەڕگە:آباء وأمهات النبي.png|ڕاست|وێنۆک|ڕەچەڵکی پێغەمبەر]] ئەبوول قاسم محەممەدی کوڕی عەبدولڵای کوڕی [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم|عەبدولموتەڵیب]] کوڕی [[عەبدولمەنناف کوڕی قوسەی|عەبدولمەنناف]] کوڕی قوسەیی کوڕی کیلابی کوڕی موڕەی کوڕی کەعبی کوڕی لوئەی کوڕی غالیبی کوڕی فیھری کوڕی مالیکی کوڕی نەزڕی کوڕی کینانەی کوڕی خوزیمەی کوڕی مودرکەی کوڕی ئیلیاسی کوڕی مزەڕی کوڕی نزاری کوڕی مەعدی کوڕی عەدنانە (تائێرە زانایان کۆدەنگن)، لەگەڵ ئەوەی سەلمێنراوە دەچێتەوە سەر نەسەبی ئیسماعیلی کوڕی [[ئیبراھیم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=نَسبُ الحبيب المصطفى ﷺ ويوم ميلاده|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/11/10/نسب-الحبيب-المصطفى-ويوم-ميلاده|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النسب النبوي الشريف|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/ملحق/النسب-النبوي-الشريف|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> ھیچ لقێک نییە لە [[قوڕەیش]]دا کە نزیکایەتی لەگەڵ محەممەددا نەبێت،<ref>بوخاری ڕیوایەتی کردووە لە سەحیحی بوخارییدا</ref> و [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە خوا ھەڵیبژاردووە لە باشترین ھۆز و پشت و نەسەبدا.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص69-102، دار الفكر المعاصر، ط1991</ref> گوتویەتی ({{عەرەبی|خرجتُ من نكاح ولم أخرج من سفاح من لدن آدم إلى أن ولدني أبي وأمّي}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث ( خرجت من نكاح ولم أخرج من سفاح من لدن آدم ... ) من الشريعة للآجري|ناونیشان=https://islamarchive.cc/H_443985|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010141124/https://islamarchive.cc/H_443985|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (من لەئادەمەوە تاوەکوو [[دایک و باوک]]م لە ھاوسەرگیریەوە لەدایکبووم، لە داوێنپیسی لەدایک نەبووم). ھەروەھا گوتوویەتی ({{عەرەبی|إنَّ الله اصطفى كنانة من ولد إسماعيل، واصطفى قريشًا من كنانة، واصطفى من قريش بني هاشم، واصطفاني من بني هاشم}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث (الله اصطفى كنانة من ولد إسماعيل ، واصطفى قريشا من كنانة ... ) من صحيح مسلم|ناونیشان=https://islamarchive.cc/Hadith_190849|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010141125/https://islamarchive.cc/Hadith_190849|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (خوای گەورە کینانەی لە منداڵەکانی ئیسماعلدا ھەڵبژاردووە، و قوڕەیشی لە کینانەدا ھەڵبژاردووە، و بەنی ھاشمی لە قوڕەیشدا ھەڵبژاردووە، منیشی لە بەنی ھاشمدا ھەڵبژاردووە). گوتووشیەتی ({{عەرەبی|نحن بنو النضر بن كنانة لا نقفو أمنا ولا ننتفي من أبينا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/79916|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> واتا (ئێمەی بەنوو نەزر تۆمەتی داوێن پیسی نادەینە پاڵ دایکمان، و خۆمان لە بابمان بێبەری ناکەین). ھەروەھا گوتوویەتی ({{عەرەبی|إنَّ الله كلمة تعالى خلق الخلق، فجعلني في خير فِرَقِهم، وخير الفرقتين، ثم تخيَّر القبائل فجعلني في خير قبيلة، ثم تخيَّر البيوت فجعلني في خير بيوتهم، فأنا خيرُهم نفسًا، وخيرُهم بيتًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حديث العباس بن عبدالمطلب - سنن الترمذي|ناونیشان=https://dorar.net/h/0774d1e09b668fd24ff7cb1f3ef3096a|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ محمد بن صالح العثيمين-اقتضاء الصراط المستقيم-12b-4|ناونیشان=https://www.alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=153367|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alathar.net}}</ref> واتا: (خوای گەورە دروستکراوەکانی دروستکردووە منی لە باشترین کۆمەڵەیان داناوە، دواتر لەتیرەکان منی لە باشترین تیرە داناوە، و دواتر لەماڵەکان منی لە باشترین ماڵدا داناوە). * '''باوکی'''؛ عەبدولڵای کوڕی عەبدولموتەڵیب بووە، دایکی فاتیمەی کچی عەمری کوڕی عائیزی کوڕی عیمران کوڕی مەخزوومی کوڕی یەقەزەی کوڕی موڕڕەی کوڕی کەعبی کوڕی لوئەی کوڕی غالب بووە.<ref>جامع الأحاديث، السيوطي، فەرموودەی ژمارە ٤٤٤٣٢.</ref><ref>لروض الأنف، السهيلي، بەرگی ١، لاپەڕە ٢٢-٣٤.</ref> عەبدوڵڵا چاکترین کوڕەکانی باوکی بووە و لێبوردەترین و نزیکترینیان بووە لێوەی، و بچووکترینیان بووە،<ref name=":3">جامع الأحاديث، السيوطي، رقم:44432.</ref><ref>جمهرة أنساب أمهات النبي صلى الله عليه وآله وسلم، الحسين بن حيدر الهاشمي، ص1-58.</ref> نازناوی سەربڕدراوە بەھۆی ئەوەی باوکی سەد حوشتری بۆ سەربڕی لەجیاتی ئەو نەزرەی کە کردبووی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة عبدالله الذبيح والد النبي صلى الله عليه وسلم - موقع مثال|ناونیشان=http://www.methaal.com/articles/index?id=2054|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.methaal.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة عبدالله الذبيح أبو النبي :: قصص السيرة النبوية مصورة للاطفال ⋆ تطبيق حكايات بالعربي|ناونیشان=https://www.belarabyapps.com/BelarabyStories/قصة-عبدالله-الذبيح/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بالعربي نتعلم|زمان=ar}}</ref> * '''دایکی'''؛ ئامینەی کچی وەھب کوڕی عەبد مەناف کوڕی زوھرە کوڕی کیلاب بووە، لەو سەردەمەدا باشترین ژنی قوڕەیش بووە لە نەسەب و شوێندا، و باوکی پێشەوای بەنی زەھرە بووە لە نەسەب و شەرەفدا،<ref name=":3" /> و باوکی سەرۆک و باشترینی بەنوو زوھرە بووە لەو کاتەدا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە ١-٤٨</ref> *'''مام و پورەکانی:''' [[عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب|عەبباس]]، [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزە]]، زوبەیر، حارس، غەیداق، قوسەم، عەبدول کەعبە، موقەوەم، جەحل، [[ئەبوو لەھەب|ئەبوو لەھەب،]] [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبوو تاڵیب]] و زیرار.<ref>ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، تحقيق: محمد علوي المالكي، لاپەڕە ١٣٠-١٣٩، دار المنهاج، ٢٠٠٥</ref> پوورەکانی عاتیکە، ئومیمە، ئەروا، ئوم حەکیم، بەڕڕە و سەفییە. حەمزە و عەباس و سەفییە موسڵمان بوون.<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، لاپەڕە ١-٦٣</ref><ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، لاپەڕە ١٥٩-١٦٣، المطبعة الأدبية، بيروت، ١٨٩٢</ref> == ژیانی لە پێش بانگەواز == === لەدایکبوونی === [[پەڕگە:Mecca from Jabal Nur.JPG|ڕاست|وێنۆک|250px|دیمەنێکی مەککە لەسەر شاخی نوورەوە]] کاتێک عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەلیب گەیشتە تەمەنی ھەژدە ساڵی باوکی خوازبێنی ئامینەی کچی وەھبی بۆ کرد لەمامی وھەیب کوڕی عەبدول مەناف کەلەلای ئەوان دەژیا.<ref>مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، بەرگی ١ ، لاپەڕە ١٠٣-١١٠، المطبعة العلمية، ١٩٩٥</ref> عەبدوڵڵا لەمەککە گواستیەوە و ئامینە بە پێغەمبەر دووگیان بوو. ئامینە دەیگووت کاتێک پێغەمبەر لەزگیدا بووە پێی گوتراوە ({{عەرەبی|إنّك قد حملت بسيّد هذه الأمّة، فإذا وقعَ على الأرض فقولي "أعيذه بالواحد من شرِّ كل حاسد"، ثم سمّيه "محمدًا}})<ref>لطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی ١، لاپەڕە ٩٤-١٠٨، دار صادر،بيروت.</ref> واتا (تۆ گەورەی ئەم ئوممەتەت لە زگدایە، کاتێک لەدایکبوو بڵێ بە خوای تاک و تەنیا دەیپارێزم لە خراپەی ھەموو چاوپیسێک، و دواتر ناوی بنێ محەممەد). عەبدوڵڵا بەمەبەستی بازرگانی بەرەو شام بەڕێکەوت مانگێک بەنەخۆشی لە مەدینە مایەوە و دواتر مرد.<ref>أعلام النبوة، أبو الحسن علي بن محمد بن حبيب الماوردي، لاپەڕە ٢٤٠، دار الكتاب العربي، ١٩٨٧</ref> لەو کاتەدا تەمەنی پێغەمبەر دوو مانگ لە زگی ئامینەدا(بەپێی بۆچوونی زۆربەی زانایان)، لەدوای خۆی پێنج حوشتر ڕانە مەڕێک و بەندەیەکی بەناوی بەرەکە کە [[کونیە|کونیەکەی]] ئوم ئەیمەن بوو بەجێھێشت.<ref>تاريخ الرسل والملوك، الطبري، بەرگی ١، لاپەڕە ٣٢٧-٣٢٨</ref><ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، بەرگی ١، لاپەڕە ٧٨، دار المعرفة.</ref> [[پەڕگە:مكتبة مكة المكرمة.jpg|وێنۆک|شوێنی لەدایکبوونی '''پێغەمبەر محەممەد''' لەدۆڵی ئەبوو تاڵیب.]] پێغەمبەری ئیسلام محەممەد لە ماڵی باوکی لە شاری مەککە لە دایکبووە (بەپێی گێڕانەوەکانی سوننە لە ڕۆژی دووشەممە، ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ساڵی فیل، بەرامبەر ٢٠ یان ٢٢ی نیسانی ساڵی ٥٧١ یان ٥٧٠ی زایینی لە دایکبووە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أين ومتى ولد الرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أين_ومتى_ولد_الرسول_صلى_الله_عليه_وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> سەرچاوە مێژووییەکان سەبارەت بە ڕەووشی کاتی لە دایکبوونی ناکۆکیان ھەیە، بەشی زۆریان ئاماژە بەوەدەکەن محەممەد لە سکی دایکیدا بووە باوکی کۆچی دوایکردووە،<ref>تاتات</ref> بەڵام بەشێکی دیکە لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن باوکی لە ژیاندا بووە کاتێک لە دایکبووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هاشم|یەکەم=یحیی الملاح|سەردێڕ=مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای راشدین|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکراوەی ڕۆژھەڵات|ساڵ=٢٠١٣|پەڕەکان=٣٩٨}}</ref> بەشێکی دیکە دەڵین تەمەنی سێ ساڵ بوو کاتێک باوکی کۆچی دوایکردووە، و بەشێکی دیکە دیکە دەڵێن دووساڵ بووە. سەرچاوەیەکی دیکە دەلێت تەمەنی ٧ مانگ بووە، بەشێکی دیکە دەلێن تەمەنی یەک مانگ بووە کاتێک باوکی کۆچی دوایی کردووە. بەڵام ئەم سەرچاوە و قسانە بە شێوەیەکی گشتی ڕەتکراونەتەوە، بەشی زۆری مێژوو نوسان کۆکن لەسەر ئەوەی پێغەمبەر بەبێ باوکی لەدایکبووە.<ref name=":0" /> کاتێک عەبدولموتەڵیب باپیری پێغەمبەر ھەواڵەکەی پێدەگات زۆری پێ خۆش دەبێت و دەچێتە کەعبەوە سوپاسی خوا دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نور|یەکەم=مكتبة|سەردێڕ=تحميل كتاب الرحيق المختوم pdf|ناونیشان=https://www.noor-book.com/كتاب-الرحيق-المختوم-pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.noor-book.com|زمان=ar}}</ref> و ناوی محەممەدی بۆ ھەڵدەبژێرێت کە لەو کاتەدا ئەو ناوە لە ناو عەرەب باو نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الروض الأنف،|یەکەم=السهيلي، ج1|پەڕەکان=٢٧٨-٢٩٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=جعفر|یەکەم=مرتضى العاملي|سەردێڕ=الصحيح من سيرة النبي الأعظم ج2|بڵاوکەرەوە=دار السيرة،|ساڵ=بيروت، ١٩٩٥|پەڕەکان=٦٣-٦٨}}</ref> تەنھا سێ کەس ھەڵگری ئەو ناوە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سبب تسميته صلى الله عليه وسلم باسم محمد - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/38609/سبب-تسميته-صلى-الله-عليه-وسلم-باسم-محمد|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> لە ھەندێک گێڕانەوەدا ھاتووە بە خەتەنکراویی لەدایکبووە،<ref>الاستيعاب في معرفة الأصحاب،ابن عبد البر، بەرگی ١، لاپەڕە ١٠-١٧</ref> بەڵام گێڕانەوەی ڕاست ئەوەیە عەبدول موتەلیب لەڕۆژی حەوتەمدا خەتەنەی کردووە و خوانێکی بۆ ڕێکخستووە.<ref>الروض الأنف، السهيلي، بەرگی ١، لاپەڕە ٢٧٨-٢٩٦</ref> دایکی گوتبووی ئەو ناخۆشی و لاوازی و قورساییانەی بەسەردا نەھاتووە کە بەسەر ژنانی دووگیاندا دێن،<ref>الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، بەرگی ١، لاپەڕە ١٦٧-١٦٨، دار الفكر،بيروت، ١٩٨٨</ref> و کاتێک لەدایکبووە ڕوەوە قیبلە لەدایکبووە سەری بەرزکردبوەوە بەرەو ئاسمان، پەنجەکانی قوچاندبوون وەک ئەوەی تەحیات بخوێنێ.<ref>مستدرك الحاكم ، بەرگی ٣، لاپەڕە ٣٢٧</ref><ref>دلائل النبوة، البيهقي، بەرگی ٥، لاپەڕە ٣٥٤</ref> ھەروەھا لەکاتی لەدایکبوونیدا وەک ئەوە وابووە نورێک لێوەی دەرچوبێت کە کۆشکەکانی شامی ڕوناک کردۆتەوە.<ref>رواه ابن تيمية في الردّ على البكري، عن العرباض بن سارية، فەرموودەی ژمارە ٦١</ref> ئوم عوسمان کچی ئەبول عاس دەڵێت: ({{عەرەبی|حضرتُ ولادة رسول الله صلى الله عليه وسلم، فرأيت البيتَ حين وضع قد امتلأ نورًا، ورأيت النجوم تدنو حتى ظننتُ أنها ستقعَ عليّ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=في الذكرى العطرة.. معجزات رافقت مولد النبي (ص) - المصريون|ناونیشان=https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=almesryoon.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183724/https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المعجزة المنتظرة فى ذكرى المولد النبوى!|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/News/131762/59/461090/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%AD%D8%B1%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%89.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=الأهرام اليومي|زمان=ar}}</ref> واتا (لە کاتی لەدایکبوونی پێغەمبەردا مزگەوتی حەڕامم بینی پڕبوبوو لە نوور و ڕوناکی، و ئەستێرەکانم دیتن نیزیک دەبونەوە وامزانی بەسەرمدا دەکەون). کاتێک لەدایکبووە مژدەیان بە عەبدول موتەلیب داو زۆر پێی خۆشحاڵ بوو، و بردیە ناو کەعبە و سوپاسی خوای کرد و گووتی: ({{عەرەبی|ليكوننّ لابني هذا شأن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موسوعة الحديث|ناونیشان=http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=hadith.islam-db.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183725/http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا (ئەم کوڕەم پلە و پایەیەکی گەورەی دەبێت). جوولەکە زانی کە محەممەد لەدایکبووە، [[حەسان کوڕی سابت]] دەڵێت: ({{عەرەبی|والله إني لغلام يفعة، ابن سبع سنين أو ثمان، أعقل كل ما سمعت، إذ سمعت يهوديًا يصرخ بأعلى صوته على أطمة بيثرب: يا معشر يهود، حتى إذا اجتمعوا إليه، قالوا له: ويلك ما لك؟ قال: طلع الليلة نجم أحمد الذي ولد به}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة النبوية - ط دار المعرفة - ابن هشام الحميري - کتابخانە مدرسە فقاھت|ناونیشان=http://lib.eshia.ir/44821/1/159|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=lib.eshia.ir|زمان=fa}}</ref> واتا (من منداڵ بووم، حەوت یان ھەشت ساڵ دەبووم، دەمزانی چ دەگوزەرێ، گوێم لە جوولەکەیەک بوو لەسەر بەرزایەکی مەدینە دەیگووت: ھۆ کۆمەڵی جوولەکە، ئەوانیش کۆبونەوە و گووتیان چی ڕویداوە؟ گووتی: ئەمشەو ئەستێرەی لەدایکبوونی ئەحمەد دەرکەوتووە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=(رِوَايَةُ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ مَوْلِدِهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%b1%d9%90%d9%88%d9%8e%d8%a7%d9%8a%d9%8e%d8%a9%d9%8f-%d8%ad%d9%8e%d8%b3%d9%91%d9%8e%d8%a7%d9%86%d9%8e-%d8%a8%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%ab%d9%8e%d8%a7%d8%a8%d9%90%d8%aa%d9%8d%d8%8c-%d8%b9%d9%8e%d9%86/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref> === پەروەردە بوونی === دوای دایکی یەکەم کەس [[سوەیبە]] بەندەی [[ئەبوو لەھەب]] شیری پێدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من هم مرضعات النبي الثلاثة ؟|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2016/12/10/998224.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=دنيا الوطن|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من الذي ربى الرسول|ناونیشان=https://mawdoo3.com/من_الذي_ربى_الرسول|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص1-48.</ref> کە بە ھۆی مژدەی لەدایکبوونی پێغەمبەر ئازادی کردبوو، بوخاری دەگێڕێتەوە لە عوڕوەی کوڕی زوبەیرەوە ({{عەرەبی|لما مات أبو لهب رآه بعض أهله بمنامه، قال له: ماذا لقيت؟ قال أبو لهب: لم ألقَ بعدكم (أي لم ألقَ بعدكم خيرًا) غير أني سُقيت في هذه بعتاقتي ثويبة}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/4227|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لمن يتمشدق ويتجرأ على صحيح البخاري|ناونیشان=https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=نسيم الشام|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183726/https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (کاتێک [[ئەبوو لەھەب]] مرد، کەسوکارەکەی لەخەودا دیتیان، پێیان گووت توشی چ بووی؟ گووتی توشی ھیچ شتێکی باش نەبووم، تەنیا ئەوە نەبێت ئاوم پێدراوە بە ھۆی ئازادکردنی سوەیبە). ئوم ئەیمەن لەباوەشی دەگرت تاوەکوو گەورەبوو،<ref>السيرة النبوية عرض وقائع وتحليل أحداث، علي الصلابي، لاپەڕە ١٤-٩٦</ref> پێغەمبەر پێی دەگووت دایە، و کاتێک تەماشای دەکرد دەیگووت ئەوە پاشماوەی بنەماڵەکەمە.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی ٨، لاپەڕە ٢٢٤، دار صادر، بيروت.</ref> دوای لەدایکبوونی پێغەمبەری ئیسلام تەنھا بۆ ماوەیەکی کەم لای دایکی مایەوە تا ئەو کاتەی دایەنێکیان بۆ دۆزییەوە، ئەمەش بەھۆی ئەوەبوو یەکێک لە خوونەریتی خێزانە دەوڵەمەندەکانی قورەیش ناردنە دەرەوەی منداڵەکانیان بوو بۆ بیابان نشینیی، بەمەبەستی ئەوەی دووربن لە نەخۆشی و لە ئاوھەوایەکی تەندروست گەشە بکەن.<ref>هاشم یحی الملاح، کتێبی مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین، لا١٠٤–١٠٥</ref> سوەیبە لەھەمانکاتدا شیری خۆیداوەتە کوڕەکەی خۆی بەناوی مەسروح و ھەروەھا ئەبوو سەلەمەی مەخزوومی، ھەمزەی کوڕی عبدولموتەڵیب کە دواتر ئەم سێ کەسە بوونە برای شیری پێغەمبەر،<ref>ابن قيم الجوزية:زاد العماد، ج1، لا36</ref><ref>تاريخ الرسل والملوك، الطبري، ج1، ص327-328.</ref><ref>ابن سعد :الطبقات، ج1، لا108</ref> پاشان بردیانە لای [[حەلیمەی سەعدیە]] و ئەو گرتییە خۆی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=من هي مرضعة النبي محمد|ناونیشان=https://e3arabi.com/%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/%d9%85%d9%86-%d9%87%d9%8a-%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%b9%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=e3arabi - إي عربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112856/https://e3arabi.com/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>السيرة النبوية، ابن هشام، بەرگی ٢، لاپەڕە ٢٩٥-٢٩٨، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ١٩٩٠</ref> و لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی شیری پێدەدا لە بیابانی بەنی سەعد، مێردەکەی ناوی حارس کوڕی عەبدول عوزا بوو، دوو کچی ھەبوو بەناوی ئەنیسە و حوزافە کەپێشی دەگوترا شەیما، لەگەڵ دایکی ئەویش بەشداری دەکرد لەبەخێوکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=قصة حليمة السعدية مرضعة الرسول.. ما يقوله التراث الإسلامى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/8/15/قصة-حليمة-السعدية-مرضعة-الرسول-ما-يقوله-التراث-الإسلامى/4929734|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> زانایانی ژیننامە کۆکن لەسەر ئەوەی لەو ساڵەدا بیابانی بەنی سەعد بە ھۆی وشکەساڵیەوە دەیناڵاند، بەڵام کاتێک پێغەمبەر ھات زەویەکانی حەلیمە سەوز بوون و گوانی ماڵاتەکەی پڕبوون لەشیر.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، لاپەڕە ٦٩-١٠٢، دار الفكر المعاصر، ١١٩٩١</ref> دوو ساڵ لەلای حەلیمە ماوەیەوە تاوەکوو لەشیر چۆوە، و چەند مانگ جارێک دەیھێنایەوە بۆ لای دایکی. پاش ئەوەی جارێکی دیکە حەلیمە دایکی پێغەمبەر ڕازی دەکات بۆ ئەوەی بۆ ماوەیەکی دیکەش لەلایان بمێنێتەوە، بە ھۆی ترس لەپەتایەک لەمەککەدا بڵاوبوەتەوە، و بە ھۆی بەرەکەتی پێغەمبەر بۆیە ئامینە ڕازیبوو.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص1-48</ref> ھەندێک دیکە لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە چوار ساڵ لەلای حەلیمە ماوەتەوە،<ref name="ReferenceF">السيرة النبوية سير وعبر، مصطفى السباعي، ص13-29، المكتب الإسلامي.</ref> بەڵام ئەوەی زیاتر زانایان و مێژوونوسان لەسەری کۆکن ئەوەیە کە ماوەی پێنج ساڵ پێغەمبەر لەلای حەلیمەی سەعدی ماوەتەوە ئەویش بەھۆی ئەو فەرموودەیەی کە پێغەمبەر باس لە شانازیکردن بە وەرگرتنی شێوازی ئاخاوتنی لە خێڵی بەنی سەعد و کاری شوانی لەگەڵ برا شیرییەکەی دا دەکات.لەتەمەنی چوار یان پێنج ساڵی سنگی لەتکرا، کەچەند جارێکی تریش دووبارە بۆتەوە، بەم ھۆیەوە حەلیمە گێڕایەوە بۆ لای دایکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما فعلت حليمة السعدية بعد حادثة شق الصدر - موقع المختصر|ناونیشان=https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.almukhtsir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112857/https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حادثة شق صدر النبي صلى الله علية وسلم|ناونیشان=https://moga5.yoo7.com/t1701-topic|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=moga5.yoo7.com|زمان=ar}}</ref> موسلیم ئەو ڕوداوەی گێڕاوەتەوە و دەڵێت: ({{عەرەبی|أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أتاه جبريل وهو يلعب مع الغلمان، فأخذه فصرعه فشق عن قلبه فاستخرج القلب، فاستخرج منه علقة، فقال: هذا حظ الشيطان منك. ثم غسله في طست من ذهب بماء زمزم، ثم لأمه (جمعه وضم بعضه إلى بعض) ثم أعاده في مكانه، وجاء الغلمان يسعون إلى أمه (مرضعته) فقالوا: إن محمدًا قد قُتل، فاستقبلوه وهو منتقع اللون. قال أنس: وقد كنت أرى أثر ذلك المخيط في صدره.}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=(حَدِيثُ الْمَلَكَيْنِ اللَّذَيْنِ شَقَّا بَطْنَهُ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%ad%d9%8e%d8%af%d9%90%d9%8a%d8%ab%d9%8f-%d8%a7%d9%84%d9%92%d9%85%d9%8e%d9%84%d9%8e%d9%83%d9%8e%d9%8a%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%91%d9%8e%d8%b0%d9%8e%d9%8a%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%b4/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref><ref>رواه مسلم في صحيحه، عن أنس بن مالك، بەرگی ١، لاپەڕە ١٠١،</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/5827|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112854/https://dorar.net/hadith/sharh/5827|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=شرح حديث: أتاه جبريل وهو يلعب مع الغلمان|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/111770/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> واتا:<blockquote>کاتێک محەممەد لەگەڵ منداڵان یاری دەکرد جوبرەئیل ھات بۆلای، و خستیە سەر زەوی و سینگی لەت کرد و دڵی دەرھێنا، پارچەیەکی لەدڵی دەرھێنا و گووتی ئەمە بەشی شەیتانە، دواتر لەتەشتێکی زێڕدا بەئاوی [[زەمزەم]] شوشتی، دواتر بۆیەکی ھێنایەوە و دڵی خستەوە جێگای خۆی، منداڵەکان ڕایانکردە لای دایەنەکەی و گووتیان محەممەد کوژراوە، و بەڕەنگی چڕژاوی گەڕایەوە، ئەنەس دەڵێت: شوێنەواری ئەو ھێڵەم لەسەر سینگی دەدیت.</blockquote>لە تەمەنی شەش ساڵیدا بوو کاتێک دایکی کۆچی دوایی کرد،<ref>ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، لاپەڕە ١-٣</ref><ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، بەرگێ ٢، لاپەڕە ٨٣-٩٨ دار السيرة، بيروت، ١٩٩٥</ref> لەکاتی گەڕانەوەیان لەسەردان کردنی خاڵوانیان لە بەنی نەجار، و گۆڕەکەی لەشوێنێکە پێیدەگوترێت ئەبوا.<ref>نور اليقين في سيرة سيّد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، لاپەڕە ٧-٢١، دار المعرفة، ٢٠٠٤</ref> پاشان عەبدول موتەلیبی باپیرەی بردیە لای خۆی تا لەگەڵ منداڵەکانیدا بژی، و کاتێک لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بوو عەبدول موتەلیب کۆچی دوایی کرد لە مەککە،<ref name="ReferenceG">نور اليقين في سيرة سيّد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، ص7-21، دار المعرفة، ط2004.</ref><ref>السيرة النبوية، أبو فارس، ص101.</ref> و پێش مردنی ئەبو تالیبی کوڕی ڕاسپارد بە پەروەردەی محەممەد.<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج2، ص83-98، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> === لاویەتی === مامی ئەبوتاڵیب داھاتێکی زۆری نەبوو، لەبەرئەوە محەممەد سەرەتا شوانی دەکرد لە بەنی سەعد لەسەر چەند قیڕاتیک بۆ خەڵکی مەککە (قیڕات بەشێکە لە درھەم یان دینار) بۆ یارمەتیدانی مامی<ref>السيرة النبوية سير وعبر،مصطفى السباعي، لاپەڕە ١٣-٢٩، المكتب الإسلامي.</ref>، دەڵێت ({{عەرەبی|ما بعث الله نبيًا إلا رعى الغنم. فقال أصحابه: وأنت؟ فقال: نعم، كنت أرعاها على قراريط (أجزاء من الدراهم والدنانير) لأهل مكة}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/118739|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=»الإجابة على الأسئلة العقائدية »مركز الأبحاث العقائدية|ناونیشان=http://old.aqaed.com/faq/8391/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=old.aqaed.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112855/http://old.aqaed.com/faq/8391/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: خوای گەورە ھیچ پێغەمبەرێکی نەناردووە شوانی نەکردبێت، ھاوەڵەکانی گووتیان تۆش کردووتە؟ گووتی بەڵێ منیش شوانیم بۆ خەڵکی مەککە کردووە بەرامبەر چەند قیڕاتێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - فتح الباري شرح صحيح البخاري - كتاب الإجارة - باب رعي الغنم على قراريط- الجزء رقم2|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=4118&idto=4119&bk_no=52&ID=1422|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> «لەگەڵ ئەوەی [[شیعە]] ھەواڵی شوانییەکەی ڕەت دەکەنەوە»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل رسول الله يعمل راعي أغنام عند قريش يا سفهاء !!|ناونیشان=https://www.yahosein.com/vb/node/153358|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=منتديات يا حسين|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.yahosein.com/vb/node/153358 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> کاتێک گەیشتە تەمەنی ١٢ ساڵی لەگەڵ مامی ڕۆیشت بۆ [[شام]] بۆ بازرگانی، کاتێک گەیشتنە بوسڕا چوون بۆلای ڕاهیبێک بەناوی بەحیرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=علامات نبوة "محمد".. هكذا عرفها راهب.. وحذر من أن يعرف بها اليهود|ناونیشان=https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.amrkhaled.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112855/https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە زانا بوو لەئینجیلدا سەیری محەممەدی دەکرد و تێیڕادەما، دواتر بە ئەبوو تاڵیبی گووت ({{عەرەبی|ارجع بابن أخيك إلى بلدك واحذر عليه اليهود فوالله إن رأوه أو عرفوا منه الذي أعرف ليبغنه عنتًا، فإنه كائن لابن أخيك شأن عظيم نجده في كتبنا وما ورثنا من آبائنا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل كان بحيرا الراهب موحدًا وهل كان إنجيله الذي وجد فيه صفة خاتم النبوة محرفًا - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/249691/%D9%87%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%85%D9%88%D8%AD%D8%AF%D9%8B%D8%A7-%D9%88%D9%87%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A5%D9%86%D8%AC%D9%8A%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%AF-%D9%81%D9%8A%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%8B%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث (هذا سيد العالمين هذا رسول رب العالمين هذا يبعثه الله رحمة ... ) من دلائل النبوة لأبي نعيم الأصبهاني|ناونیشان=https://islamarchive.cc/H_556401|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011115858/https://islamarchive.cc/H_556401|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: برازایەکەت بگەڕێنەوە بۆ شارەکەت ئاگات لەجوولەکە بێت ھیچی لێنەکەن، سوێند بەخوا ئەگەر ئەوەی من دەربارەی محەممەد دەیزانم ئەوان بیزانن ئەوا دەیکوژن ئێمە لەکتێبەکانمان و قسەی باب باپیرانمان پلە و پایەکەی دەزانیین. لەمەککە ناونرا بە ئەمین و ڕاستگۆ و خەڵک ئەمانەتیان لە لا دادەنا،<ref name="ReferenceG"/> بەوە ناسراوە ھەرگیز کڕنووشی بۆ بتەکان نەبردووە سەرەڕای بڵاویان لەناو قوڕەیشدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=في ذكرى مولد النبي العطرة.. الرسول محمد أعظم الشخصيات في تاريخ الإنسانية.. ومفكر يهودي: دعا لنبذ العنصرية والعصبية القبلية|ناونیشان=https://www.elbalad.news/3579496|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref> و بەشداری گاڵتەو گەپی گەنجەکانی نەکردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الأسوة الحسنة - الأهرام اليومي|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/NewsPrint/680733.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=gate.ahram.org.eg}}</ref> بەڵکوو لەگەڵ گەورەکان بەشداری جەنگەکانی کردووە و یارمەتی داون،<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، بەرگی ٢، لاپەڕە ٣١٩-٣٣٢</ref> لەتەمەنی چواردە ساڵیدا جەنگی فیجار لەنێوان کینانە و قەیسی عەیلان ڕویدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=حروب الفجار الأربعة فى الجاهلية|ناونیشان=https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=شبكة الأبحاث العربية|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211020003631/https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفجار|ناونیشان=http://www.almerja.com/reading.php?idm=66636|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=المرجع الالكتروني للمعلوماتية|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023212818/https://www.almerja.com/reading.php?idm=66636|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێغەمبەر لەگەڵ قوڕەیش کە بەشێک بوون لە کینانە بەشداری کردووە، بەرامبەرەکانیان بریتی بوون لە تیرەکانی هەوازن، غەتەفان، سولەیم، عەدوان، فەھم و چەندانی تر لە تیرە قەیسییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفِجَار وشهود النبيﷺ لها - وِلادةُ خيرِ الأَنام ﷺ إلى بَيْعةُ العَقبةِ الأولى.|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79865|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> پێغەمبەر دەربارەی ئەو جەنگە دەڵێت ({{عەرەبی|قد حضرته مع عمومتي، ورميت فيه بأسهم، وما أحب أني لم أكن فعلت}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: ذكر حضور رسول الله حرب الفجار{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023192906/http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص16 - كتاب ما شاع ولم يثبت في السيرة النبوية - اشتراكه صلى الله عليه وسلم في حرب الفجار - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/33458/16|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> واتا: لەگەڵ مامەکانم بەشداریم لەو جەنگەدا کردووە و تیرم ھاویشتووە، پێشم خۆشنییە بەشداریم نەکردبا. ھەروەھا دەڵێت ({{عەرەبی|كنت أنبل على أعمامي}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تعريب سيد المرسلين - جعفر الهادي - مکتبة مدرسة الفقاهة|ناونیشان=http://ar.lib.eshia.ir/86688/1/244|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ar.lib.eshia.ir|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=8 - فترة الشَباب في حياة النبيّ الاكرم|ناونیشان=http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=old.aqaed.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211022222320/http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: لەگەڵ مامەکانم تیرم دەھاویشت. وەدەشڵێت ({{عەرەبی| ما سرني أني لم أشهده إنهم تعدوا على قومي عرضوا عليهم أن يدفعوا إليهم البراض صاحبهم فأبوا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمد رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم - حياته و سيرته - Page 7 - Wattpad|ناونیشان=https://www.wattpad.com/465698131-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%A2%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.wattpad.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفجار|ناونیشان=https://areq.net/m/%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=areq.net}}</ref> واتا: پێم خۆشنییە بەشدار نەبوبام ئەوان دەستدرێژیان کردە سەر گەلەکەم، سەرەڕای ئەوەی گەلکەم پێشنیازی ڕادەستکردنەوە بەڕڕاز_کەسێک بوو لەکینانە پیاوێکی کوشتبوو بەھۆی ئەوەوە جەنگی فیجار ھەڵگیرسا_ یان کردبووە. بەشداری کردووە لە ھاوپەیمانیەتی فزول،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ما هو حلف الفضول ؟|ناونیشان=https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موسوعة المحيط|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027221525/https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕێککەوتننامەیەک بوو قوڕەیش لەماڵی عەبدوڵڵا کوڕی جودعان لەمەککە بەستبوویان، ڕێککەوتبوون لەسەر پاراستنی کەسانی لاواز و ستەملێکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=حلف الفضول - حروف عربي|ناونیشان=https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حروف عربي موسوعة المحتوي العربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063554/https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حلف الفضول - منار الإسلام|ناونیشان=https://www.islamanar.com/%d8%ad%d9%84%d9%81-%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%b6%d9%88%d9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar}}</ref> دەربارەی دەڵێت: ({{عەرەبی|لقد شهدتُ في دار عبد الله بن جدعان حِلفًا، لو دُعيت به في الإسلام لأجبتُ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لقد شهدتُ مع عمومتي حلفاً !|ناونیشان=https://www.al-watan.com/news-details/id/265817/لقد-شهدتُ-مع-عمومتي-حلفاً-|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Watan|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حلف المطيبين وحلف الفضول .. ودروس في العمل الجماعي|ناونیشان=http://www.saaid.net/Minute/266.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref> واتا: لەماڵی عەبدوڵڵای کوڕی جودعان بەشداریم لە ھاوپەیمانیەتیەک کرد، ئەگەر لەئیسلامدا داوای بەشداریم لێبکەن بەشدار دەبم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/149778|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/134245|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> ماوەیەک بەر لە دابەزینی سروش بۆ پێغەمبەر، بەهۆی لافاوەوە دیوارەکانی کەعبە داڕوخان، بۆیە خەڵکی مەککە بڕیاریاندا دوبارە کەعبە نوێبکەنەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الكعبة المشرفة.. بيت الله الحرام|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/9/6/الكعبة-المشرفة|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=User|یەکەم=Super|سەردێڕ=النبي (ص) وإعادة بناء الكعبة المشرفة (9)|ناونیشان=http://www.hajij.com/ar/articles/religious-articles-viewpoints/item/1416-------9|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.hajij.com|زمان=ar-aa}}</ref> لە کاتی بنیادنانەوەی کەعبە کێشە و ناکۆکییەکی زۆر کەوتە نێوان ھۆزەکانی مەککە، بەھۆی ئەوەی ھەریەکەیان ھەوڵی دەدا ھۆزەکەی ئەوان [[بەردە ڕەشەکە]] بخەنەوە جێگای خۆی، ئەم ناکۆیییەکە چەند ڕۆژێکی خایەند، دواتر بەمەبەستی چارەسەرکردنی ئەم کێشە لە [[مزگەوتی حەرام]] کۆبوونەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مكتبة الحرم- ومكان ولادة الرسول صلى الله عليه وسلم - مكة المكرمة|ناونیشان=http://wikimapia.org/7578409/ar/مكتبة-الحرم-ومكان-ولادة-الرسول-صلى-الله-عليه-وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=wikimapia.org|زمان=ar}}</ref> دواجار گەیشتنە ڕێکەوتنێک ھەرکەسێک یەکەم کەس لە دەرگای مزگەوتەوە بێتە ژوورەوە ئەو دەکەن بە ناوبژیوانی خۆیان و بەردەکە لە جێگای خۆی دابنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يوم حمل الحجر الأسود|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> ئەوەبوو پێغەمبەر محەممەد ھاتە ژوورەوە، بەھۆی ناوبانگی لە ڕووی ڕاستگۆی و دەستپاکییەوە، ھەموویان ڕازی بوون لەسەر بڕیار و قسەکانی،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=حسن|یەکەم=مجدي عز الدين|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=تأملات في تأملات ديكارت: قراءة تأويلية في سيرة ديكارت الفكرية|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.33914/1312-002-003-003|journal=مجلة آداب النيلين|پەڕەکان=٥٠|doi=10.33914/1312-002-003-003}}</ref> و گووتیان: ({{عەرەبی|هذا الأمينُ، قد رَضينا بما يقضي بيننا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سيرة ابن إسحاق - محمد بن إسحاق بن يسار - ج ٢ - الصفحة ٨٧|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211127175321/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: ئەوە ئەمینە ھات ڕازین ببێ بەناوبژیوان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النبي هو الذی وضع الحجر الاسود في موضعه|ناونیشان=https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=arabic.tebyan.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063554/https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی پێغەمبەر لە کێشەکە گەیشت، داوای پۆشاکێکی کرد و بەردەکەی خستە سەری و ھەموو تیرە و ھۆزەکانی شاری مەککەی بانگکرد و ھەر یەکەی چەمکێکیان گرت و ھەڵیان گرت، پاشان بە دەستی خۆی بەردەکەی خستەوە شوێنی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} شبابه صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/65/شبابه_صلى_الله_عليه_وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرسول عليه الصلاة والسلام شاباَ ووصيته للشباب|ناونیشان=https://adlat.net/showthread.php?t=22285|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=عدلات|زمان=ar}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی چارەسەرکردنی کێشەکە، زانایان و شوێنکەوتوانی ئایینی ئیسلام ئەم ڕووداوەیان وەک دانایی و لێھاتوویی پێغەمبەر لە چارەسەرکردنی خێرای کێشەکان داناوە.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ابن كثير|یەکەم=إسماعيل بن عمر|دوایین٢=صالح|یەکەم٢=فارس علي|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=رسالة في تجويد القرآن الإمام أبو الفداء إسماعيل بن عمر بن كثير القرشي الدمشقي الشافعي ت. 774 ھ., دراسة وتحقيق|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.51990/2228-008-024-015|journal=مجلة آداب الفراهيدي|پەڕەکان=١٠١|doi=10.51990/2228-008-024-015}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=User|یەکەم=Super|سەردێڕ=الرشد في التفكير والتصرف وأثره في الحياة|ناونیشان=https://www.alshareyah.com/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A9-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/21-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%88%D9%82%D9%81%D8%A7%D8%AA/2564-2021-05-05-00-01-34|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alshareyah.com|زمان=ar-aa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028165520/https://www.alshareyah.com/%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A9-%25D9%2588%25D8%25AB%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25A9/21-%25D8%25A2%25D9%258A%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D9%2588%25D9%2588%25D9%2582%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25AA/2564-2021-05-05-00-01-34|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرَّسول صلى الله عليه وسلم القدوة في الأمَانَة|ناونیشان=https://dorar.net/akhlaq/124|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> === ھاوسەرگیری لەگەڵ خەدیجە === {{سەرەکی|خەدیجە کچی خووەیلید}} [[پەڕگە:Khadija tomb.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەو گومەزەی لەسەر گۆڕی خەدیجە دروستکرابوو]] [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، ژنێکی بازرگانی شاری [[مەککە]] بوو،<ref name="ReferenceG"/> ڕێزلێگیراو و خاوەنی پارە و سامان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خدیجة بنت خویلد|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9-%D8%A8%D9%86%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحیفة الخلیج|زمان=ar}}</ref> کچی خوەیلدی کوڕی ئەسەدی کوری عبدالعزی کوڕی قصی بوو. دایکی فاتیمەی کچی زائدە کوڕی ئەسام کوڕی عامری کوڕی لوئەی بوو، خەدیجە پێش ئەوەی شوو بە پێغەمبەر بکات دوو شووی دیکەی کردبوو.<ref>الصحیح من سیرة النبی الأعظم، جعفر مرتضی العاملی، ج2، ص105-125، دار السیرة، بیروت، ط1995</ref> سەرچاوە مێژووییەکان ئاماژە بەوەدەکەن لە ناو خانەوادەکەی شکۆمەند و خاوەن پلە و پایە بووە سەروەت و سامانی خۆی ھەبوو لەگەڵ ئەوەشدا سەرچاوە مێژووییەکان بە شێوەیەکی گشتی ئەوەیان ڕووننەکردووەتەوە خەدیجە چۆن ئەو ماڵ و سامانەی دەستکەوتووە بەڵام بەشێک لە سەرچاوەکان دەلێن بەھۆی بارزگانییەوە توانیویەتی گەشە بە سەروەت و سامانەکەی بکات.<ref name=":0" /> کاتیک ھەواڵی دەست پاکی محەممەد گەیشت پێی، ناردی بە شوێن محەممەدا و پێشنیاری خستە بەردەمی کە بەشداری بکات لە بازرگانییەکەیدا بۆ [[شام]]،<ref>أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ابن الأثیر الجزری، ج1، ص1337-1338.</ref> محەممەد ڕازی بوو و دەرچوو بۆ شام و شتومەکی کڕی، لە گەشتەکەیدا خزمەتکارێکی لەگەڵ بوو بەناوی مەیسەرە، کاتێک گەشتنە شام لە بازاڕی بوسڕا لەژێر سێبەری دارێک دانیشت کە لە نزیک [[سەومەعە|سەومەعەی]] ڕاھیبێک بوو بەناوی نەستوڕا،<ref>عیون الأثر فی فنون المغازی والشمائل والسیر، ابن سید الناس، بەرگی ١،لاپەڕە ٧١، مؤسسة عز الدین، بیروت، ١٩٨٦</ref> ڕاھیبەکە بە مەیسەرەی گووت ({{عەرەبی|ما نزل تحت ھذە الشجرة قطّ إلا نبیّ}})<ref>ثقات ابن حبان، ابن حبان، بەرگی ١، لاپەڕە ٤٧</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ketabonline.com/ar/books/1311/read?part=1&page=123&index=819046/819081|سەردێڕ=الموسوعة فی صحیح السیرة النبویة - العھد المکی {{!}} مجلد 1 {{!}} صفحة 118 {{!}} مولد رسول اللە الرحمة المھداة صل|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عظیمات|ناونیشان=http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alfaseeh.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063559/http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: تەنیا پێغەمبەران لەژێر سێبەری ئەم دارەدا دانیشتوون، مەیسەرە کاتێک گەرما بەتین دەبوو دەیبینی دوو فریشتە سێبەر بۆ پێغەمبەر و حوشترەکەی دەکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة ام المؤمنین خدیجە رضی اللە عنھا مع الرسول الکریم|ناونیشان=https://tamimi.own0.com/t6163-topic|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=tamimi.own0.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتابات فی المیزان / لنعرف خدیجة علیھا السلام!!|ناونیشان=http://www.kitabat.info/print.php?id=154581|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kitabat.info}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.kitabat.info/print.php?id=154581 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص81 - کتاب سیرة ابن اسحاق السیر والمغازی - حدیث خدیجة ابنة خویلد - المکتبة الشاملة الحدیثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/9862/84|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> کاتێک گەڕایەوە بۆ مەککە قازانجێکی زۆری کردبوو دوو ئەوەندەی جارانی پێشوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاجر النبی فی مال خدیجة.. فحقق أرباحًا ما لم یحققھا غیرە فی 40 سنة|ناونیشان=https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%AF%DB%8C%D8%AC%D8%A9-%D9%81%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AD%D9%8B%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%84%D9%85-%DB%8C%D8%AD%D9%82%D9%82%DA%BE%D8%A7-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%DA%BE-%D9%81%DB%8C-40-%D8%B3%D9%86%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.amrkhaled.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028165541/https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A-%25D9%2581%25D9%258A-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AE%25D8%25AF%25D9%258A%25D8%25AC%25D8%25A9-%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582-%25D8%25A3%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25AD%25D9%258B%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25A7-%25D9%2584%25D9%2585-%25D9%258A%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582%25D9%2587%25D8%25A7-%25D8%25BA%25D9%258A%25D8%25B1%25D9%2587-%25D9%2581%25D9%258A-40-%25D8%25B3%25D9%2586%25D8%25A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەیسەرەی خزمەتکاریش ئەو شتانەی بۆ خەدیجە گێڕایەوە کە بەسەریان ھاتووە، بۆیە لە دوای گەڕانەوەکەی لە شام خەدیجە پێشنیاری ھاوسەرگیری خستە بەردەمی لەڕێی نەفیسە کچی مەنییە،<ref>الاکتفاء بما تضمنە من مغازی رسول اللە والثلاثة الخلفاء، سلیمان بن موسی الکلاعی الأندلسی، ج1، ص114، عالم الکتب، بیروت، ط1996.</ref> محەممەدیش ڕازی بوو و داواکەی خستە بەردەم مامەکانی، ئەبوو تاڵیبی مامی لەگەڵی چوو خوازبێنی بۆ کرد لە عەمری کوڕی ئەسەدی مامی و مارەییەیەکەی بیست حوشتر بوو،<ref>البدایة والنھایة، ابن کثیر، بەرگی ٢، لاپەڕە ٣٦١</ref> خەدیجەی خواست کاتێک لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بوو خەدیجە لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا یان ھەندێک دەڵێن ئەویش لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیف تزوج النبی صلی اللە علیە وسلم من خدیجة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/34550/کیف-تزوج-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-من-خدیجة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زواج النبی صلی اللە علیە وسلم بخدیجة رضی اللە عنھا - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/156056/زواج-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-بخدیجة--رضی-اللھ-عنھا-|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> خەدیجە یەکەم ژنی محەممەدە و تاوەکوو لەژیاندا مابوو ژنی تری نەھێناوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول امرأة تزوجھا رسول اللە صلی اللە علیە وسلم بعد خدیجة|ناونیشان=http://www.sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.sahaba.rasoolona.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927003447/http://sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی بیست و پێنج ساڵ لەلای مایەوە پازدە ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی و دە ساڵ دوای پێغەمبەرایەتی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھی أول امرأة تزوجھا النبی صلی اللە علیە وسلم ؟|ناونیشان=https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ejaaba.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063555/https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و دایکی ھەموو منداڵەکانی بوو بێجگە لە ئیبراھیم کە دایکی ئەو ماریە قیبتی بوو، مناڵەکانی تری قاسم و عەبدوڵڵا و زەینەب و ئوم کەلسوم و فاتمە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=سعید|یەکەم=مریم|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=اسماء ابناء الرسول صلی اللە علیە وسلم|ناونیشان=https://www.fekera.com/94104/اسماء-ابناء-الرسول-صلی-اللھ-علیھ-وسلم/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موقع فکرة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.fekera.com/94104/%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%DA%BE-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> قاسم و عەبدولڵا لە سەردەمی نەفامیدا مردن بەڵام ھەموو کچەکانی موسڵمان بوون و لە گەڵیدا کۆچیان کرد بۆ مەدینە، بەڵام ھەموویان ھێشتا پێغەمبەر لە ژیاندا بوو مردن بێجگە لە فاتیمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الحکمة من موت أبناء الرسول الذکور|ناونیشان=https://www.almrsal.com/post/924895|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=المرسال|زمان=ar}}</ref> === مژدەکان لە نزیکبوونەوەی ناردنی === [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو بڕوایەدان کە خوا ھەر پێغەمبەرێکی ناردبێت بەڵێنی لێوەرگرتووە کە بە نەتەوەکەی بڵێت باوەڕ بە دوایین پێغەمبەر بھێنن کە محەممەدە و سەری بخەن،<ref>[http://www.islamweb.net/newlibrary/display_book.php?flag=1&bk_no=49&ID=265 لە تەفسیری ئیبن کەسیر، سورەتی ئەنعام]</ref> و محەممەد خۆی فەرموویەتی: ({{عەرەبی|أنا دعوة إبراهيم، وكان آخر من بشّر بي عيسى بن مريم}}) واتا: من بانگەوازی ئیبڕاھیمی باوکمم، مژدەکەی عیسام،<ref>دەقی فەرموودەکە؛ «أنا دعوة إبراهيم، وكان آخر من بشّر بي عيسى بن مريم»</ref> ھەروەھا لە کتێبەکانی ژیننامەدا ھاتووە کەوا حاخامەکانی [[جوو|یەھوود]] و قەشە مەسیحییەکانی ناو [[عەرەب]] باسیان لە ھاتنی پێغەمبەر محەممەد کردووە پێش ناردنی کاتێک کاتەکەی نزیک بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=صفات خير الأنام في التوراة والإنجيل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2021/4/1/صفات-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم-في-التوراة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=كيف أخبرت الكتب السماوية عن النبي (ص) وشريعته؟|ناونیشان=https://ar.hawzahnews.com/news/352732/كيف-أخبرت-الكتب-السماوية-عن-النبي-ص-وشريعته|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=وكالة أنباء الحوزة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://ar.hawzahnews.com/news/352732/%D9%83%D9%8A%D9%81-%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5-%D9%88%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D8%AA%D9%87 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> فاڵگرەوە عەرەبەکان لە جنۆکە شەیتانەکانەوە زانیایان کە بەدزیەوە گوێیان دەگرت و ھەواڵەکانیان لەئاسمانەوە دەھێنا پێش ئەوەی ڕێگریان لێبکیرێت. قەشە مەسیحییەکان و حاخامە جوولەکەکان لە کتێبەکانیان سیفەتی خۆی سیفەتی کاتی ھاتنیان دەزانی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بعض صفات النبي الموعود {{!}} موقع نصرة محمد رسول الله|ناونیشان=https://rasoulallah.net/ar/articles/article/11307/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=rasoulallah.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=صفات خير الأنام في التوراة والإنجيل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2021/4/1/صفات-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم-في-التوراة|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> و پێغەمبەرەکانیان بەڵێنیان لێوەرگرتبوون کاتێک هات باوەڕی پێبێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من أوصاف الرسول في التوراة والإنجيل -2-|ناونیشان=https://islamsyria.com/site/show_articles/9266|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamsyria.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027175444/https://islamsyria.com/site/show_articles/9266|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صفات النبي (صلى الله عليه وآله) في التوراة - مركز الأبحاث العقائدية|ناونیشان=https://www.aqaed.com/faq/1666/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aqaed.com}}</ref> ئیبن عەبباس دەڵێت : جوولەکەکانی خەیبەر جەنگیان لەگەڵ غەتەفان دەکرد کاتێک بەیەک گەیشتن جوولەکەکانی خەیبەر دۆڕان، و جوولەکەکان ئەم دوعایەیان کرد؛ خوایە ئێمە داوات لێدەکەین بەحەقی پێغەمبەر محەممەدی ڕاستگۆ کە بەڵێنت داوە بۆمانی بنێری سەرمان بخەی بەسەریاندا، بۆیە کاتێک گەیشتن بەغەتەفان ئەو دوعایەیان کرد و لێیان بردنەوە، کاتێک پێغەمبەر وەحی بۆ ھات باوەڕیان پێنەکرد، خوای گەورە ئایەتی دابەزاند (ئەوان لەپێشدا بە پێغەمبەر ھەڕەشەیان لە بێباوەڕان دەکرد بەڵام کاتێک ھات باوەڕیان پێنەھێنا).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بكر/السيوطي|یەکەم=جلال الدين عبد الرحمن بن أبي|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=jzdMDwAAQBAJ&pg=PT169&lpg=PT169&dq%253D%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AA%252B%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25AE%25D9%258A%25D8%25A8%25D8%25B1%252B%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A7%25D8%25AA%25D9%2584%252B%25D8%25BA%25D8%25B7%25D9%2581%25D8%25A7%25D9%2586%252B%25D9%2581%25D9%2584%25D9%2585%25D9%2591%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%25D9%2582%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D9%2587%25D9%258F%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25AA%252B%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25AE%25D9%258A%25D8%25A8%25D8%25B1%252B%25D9%2581%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25B0%25D8%25AA%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25A8%25D9%2587%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AF%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25A1%252B%25D9%2581%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%252B%25C2%25AB%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%25D9%2585%252B%25D8%25A5%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25A3%25D9%2584%25D9%2583%252B%25D8%25A8%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2591%252B%25D9%2585%25D8%25AD%25D9%2585%25D8%25AF%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%25D9%2591%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A3%25D9%2585%25D9%258A%25D9%2591%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B0%25D9%258A%252B%25D9%2588%25D8%25B9%25D8%25AF%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D8%25A3%25D9%2586%252B%25D8%25AA%25D8%25AE%25D8%25B1%25D8%25AC%25D9%2587%252B%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D9%2581%25D9%258A%252B%25D8%25A2%25D8%25AE%25D8%25B1%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2586%252B%25D8%25A5%25D9%2584%25D8%25A7%252B%25D9%2586%25D8%25B5%25D8%25B1%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2585%25C2%25BB%25D8%258C%252B%25D9%2581%25D9%2583%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A5%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%25D9%258E%25D9%2582%25D9%258E%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%258C%252B%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%2587%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AF%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25A1%252B%25D9%2581%25D9%2587%25D8%25B2%25D9%2585%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25BA%25D8%25B7%25D9%2581%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%258C%252B%25D9%2581%25D9%2584%25D9%2585%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%258F%25D8%25B9%25D8%25AB%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%252B%25D8%25B5%25D9%2584%25D9%2589%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%252B%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%252B%25D9%2588%25D8%25B3%25D9%2584%25D9%2585%252B%25D9%2583%25D9%2581%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%2587%252B%25D9%2581%25D8%25A3%25D9%2586%25D8%25B2%25D9%2584%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%252B%25EF%25B4%25BF%25D9%2588%25D9%258E%25D9%2583%25D9%258E%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%258F%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2592%252B%25D9%2585%25D9%2590%25D9%2586%252B%25D9%2582%25D9%258E%25D8%25A8%25D9%2592%25D9%2584%25D9%258F%252B%25D9%258A%25D9%258E%25D8%25B3%25D9%2592%25D8%25AA%25D9%258E%25D9%2581%25D9%2592%25D8%25AA%25D9%2590%25D8%25AD%25D9%258F%25D9%2588%25D9%2586%25D9%258E%252B%25D8%25B9%25D9%258E%25D9%2584%25D9%258E%25D9%2589%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258E%25D9%2591%25D8%25B0%25D9%2590%25D9%258A%25D9%2586%25D9%258E%252B%25D9%2583%25D9|سەردێڕ=تفسير السيوطي (الدر المنثور في التفسير بالمأثور) 1-7 ج1|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٣٠٠١-٣|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص5 - شرح كتاب قاعدة جليلة في التوسل والوسيلة - الكلام على حديث ابن عباس في معنى استفتاح اليهود على الذين كفروا - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/32403/296|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> لەباسی موسڵمان بوونی [[سەلمانی فارسی]] دەڵێت یەکێک لەڕاھیبەکان پێیگووتوە: سەردەمی پێغەمبەرێک نیزیک بۆتەوە، بەدینی ئیبراھیم نێردراوە لەوڵاتی عەرەب دەردەکەوێت، کۆچدەکات بۆ زەوییەک لەنێوان دوو چیا دایە و خورمای لێدەچێندرێت، چەند نیشانەیەکی ھەیە؛ دیاری وەردەگرێت بەڵام خێر وەرناگرێت، لەنێوان شانەکانی مۆری پێغەمبەرایەتی ھەیە، ئەگەر بتوانی بگەی بەو وڵاتە ئەو پێی بگە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الدمشقي|یەکەم=أبي الفداء إسماعيل بن عمر/ابن كثير|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=iMR9DwAAQBAJ&pg=PT726&lpg=PT726&dq=%D9%82%D8%AF+%D8%A3%D8%B8%D9%84%D9%91+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A8%D8%B9%D9%88%D8%AB+%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86+%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85+%D9%8A%D8%AE%D8%B1%D8%AC+%D8%A8%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%8C+%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%AA%D9%8A%D9%86+%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85%D8%A7+%D9%86%D8%AE%D9%84%D8%8C+%D8%A8%D9%87+%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D9%84%D8%A7+%D8%AA%D8%AE%D9%81%D9%89%D8%8C+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%91%D8%A9+%D9%88%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D8%AF%D9%82%D8%A9%D8%8C+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D9%83%D8%AA%D9%81%D9%8A%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9%D8%8C+%D9%81%D8%A5%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D8%B9%D8%AA+%D8%A3%D9%86+%D8%AA%D9%84%D8%AD%D9%82+%D8%A8%D8%AA%D9%84%D9%83+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF+%D9%81%D8%A7%D9%81%D8%B9%D9%84&source=bl&ots=JFDqO8C8LS&sig=ACfU3U0b7_r4XN8EyZYXaVMZ0AtDNkB_SQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxLTOxczzAhVP3KQKHRdODDIQ6AF6BAgLEAM|سەردێڕ=البداية والنهاية 1-8 مع الفهارس ج1: البداية والنهاية 1/8 - لونان|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٢٧٨١-٥|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - هداية الحيارى في أجوبة اليهود والنصارى - القسم الأول في أجوبة المسائل - المسألة الثانية فيما لو اختاروا الكفر - قصة إسلام سلمان الفارسي - سلمان يلحق بقس عمورية- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&flag=1&bk_no=115&ID=20|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عويص|یەکەم=د إيهاب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5go0EAAAQBAJ&pg=PT522&lpg=PT522&dq=%D9%82%D8%AF+%D8%A3%D8%B8%D9%84%D9%91+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A8%D8%B9%D9%88%D8%AB+%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86+%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85+%D9%8A%D8%AE%D8%B1%D8%AC+%D8%A8%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%8C+%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%AA%D9%8A%D9%86+%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85%D8%A7+%D9%86%D8%AE%D9%84%D8%8C+%D8%A8%D9%87+%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D9%84%D8%A7+%D8%AA%D8%AE%D9%81%D9%89%D8%8C+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%91%D8%A9+%D9%88%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D8%AF%D9%82%D8%A9%D8%8C+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D9%83%D8%AA%D9%81%D9%8A%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9%D8%8C+%D9%81%D8%A5%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D8%B9%D8%AA+%D8%A3%D9%86+%D8%AA%D9%84%D8%AD%D9%82+%D8%A8%D8%AA%D9%84%D9%83+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF+%D9%81%D8%A7%D9%81%D8%B9%D9%84&source=bl&ots=yvBiBZtnkj&sig=ACfU3U1CKp3m8DCTd5EtjLjM0lFiXWA6aw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxLTOxczzAhVP3KQKHRdODDIQ6AF6BAgNEAM|سەردێڕ=كهولة قبل البلوغ|بڵاوکەرەوە=ٌرواية|ژپنک=٩٧٨-٦٠٣-٩٠٤٣٧-٥-١|زمان=ar}}</ref> عامر کوڕی ڕەبیعە دەڵێت: ({{عەرەبی|سمعت زيد بن عمرو بن نفيل يقول أنا أنتظر نبيًا من ولد إسماعيل ثم من بني عبد المطلب بن هاشم ولا أراني أدركه، وأنا أؤمن به وأصدّقه وأشهد أنه نبيّ، فإن طالت بك مدة فرأيته فأقرئه مني السّلام، وسأخبرك ما نعته حتى لا يخفى عليك. قلت: هلمّ. قال: هو رجل ليس بالقصير ولا بالطويل ولا بكثير الشعر ولا بقليله وليست تفارق عينيه حمرة وخاتم النبوة بين كتفيه، واسمه أحمد، وهذا البلد مولده ومبعثه، ثم يخرجه قومه منها، ويكرهون ما جاء به حتى يهاجر إلى يثرب فيظهر أمره، فإيّاك أن تخدع عنه فإني طفت البلاد كلها أطلب دين إبراهيم، فكل من أسأل من اليهود والنصارى والمجوس يقولون "هذا الدين وراءك" وينعتونه مثل ما نعته لك ويقولون "لم يبق نبي غيره}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ مدينة دمشق - ابن عساكر - ج ١٩ - الصفحة ٥٠٤|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shiaonlinelibrary.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504 |date=ئابی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المجمع العالمي للتقريب بين المذاهب الاسلامية : أعـلام النبوة|ناونیشان=https://taghrib.com/ar/library/print/406/19|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=taghrib.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171110/https://taghrib.com/ar/library/print/406/19|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://w11a.weebly.com/157516041585158716081604-158916041609-1575160416041607-1593160416101607-1608158716041605.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=عظماء في التاريخ الاسلامي}}</ref> واتا: گوێم لە عەمر کوڕی نوفەیل بوو دەیگووت چاوەڕێی پێغەمبەرێک دەکەم لەنەوەی ئیسماعیل، دواتر لەنەوەی عەبدول موتەڵیب کوڕی ھاشم و وانازانم پێیبگەم، من باوەڕم پێی ھێناوە و بەڕاستی دادەنێم و شایەتی دەدەم پێغەمبەرە، ئەگەر تەمەنت درێژ بوو و پێی گەیشتی لەمنەوە سەلامی لێبکە، و سیفاتەکانیت پێدەڵێم تاوەکوو لێت تێکنەچێ. گووتم: پێم بڵێ. گووتی: پیاوێکە نەزۆر درێژە نەزۆر کورتە، پرچی نەزۆر درێژە نەزۆر کورتە، سورایی ھەمیشە لەچاوەکانیدا ھەیە و مۆری پێغەمبەرایەتی لەنێوان شانەکانیەتی، ناوی ئەحمەدە و ئەو وڵاتەی ئێرە شوێنی لەدایکبوون و ناردنیەتی، دواتر گەلەکەی لە وڵات دەریدەکەن و ڕقیان لە بەرنامەکەیەتی، ئینجا کۆچدەکات بۆ مەدینە و سەردەکەوێت، ئاگات لێبێت لێت تێکنەچێت من ھەموو وڵاتان گەڕاوم بەدوای دینی ئیبراھیم، پرسیارم لە ھەر جوولەکە و مەسیحی و ئاگرپەرستێک کردبێت گووتویانە: بگەڕێوە لەوەڵاتی تۆ سەرھەڵدەدا، بەو شێوەیەی بۆم وەسف کردی ئاوا بۆیان وەسف کردووم و دەیانگووت تەنیا ئەو پێغەمبەرە ماوە بنێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زيد بن عمرو بن نفيل العدوي - The Hadith Transmitters Encyclopedia|ناونیشان=http://hadithtransmitters.hawramani.com/%D8%B2%D9%8A%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%86-%D9%86%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=hadithtransmitters.hawramani.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباب السابع عشر فيما هجست به النفوس من إلهام العقول بنبوته عليه السلام، الباب الثامن عشر في مبادىء نسبه وطهارة مولده صلى الله عليه وسلم - أعلام النبوة للماوردي|ناونیشان=http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamilimleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171110/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> محەممەد پێش پێغەمبەرایەتی چەند شتێکی دەبینی لەوانە ({{عەرەبی|إني لأعرف حجرًا بمكة كان يسلّم علي قبل أن أُبعث، إني لأعرفه الآن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=تسليم الحجر عليه صلى الله عليه و سلم|ناونیشان=http://jeridety.com/ar/170292|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=جريدتي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171119/http://jeridety.com/ar/170292|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المطلب الحادي عشر: تسليم الحجر|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/2067|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> واتا: من بەردێک دەزانم لەمەککە پێش پێغەمبەرایەتی سەلامی لێدەکردم، ئێستا دەیناسمەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=باب فضل نسب النبي ﷺ ، وتسليم الحجر عليه قبل النبوة|ناونیشان=https://muslim.lna.io/2267/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح مسلم|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ عبد المحسن العباد-صحيح مسلم-254-5|ناونیشان=http://alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=243110|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=alathar.net}}</ref> ئەگەر ویستبای دەست بەئاو بگەیەنێت دوور دەکەوەتەوە تاوەکوو ماڵەکانی مەککە وندەبوون و دەچوو بۆ شیو و دۆڵەکانی دەوری مەککە، بەلای ھەر دار یان بەردێکدا تێپەڕیبا دەیگووت «سەلامت لێبێت ئەی پێغەمبەری خوا»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حجرُ يسلم على رسول الله - شبكة الشفاء العالمية|ناونیشان=https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حجرُ يسلم على رسول الله|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلام الحجر على النبي - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/202255/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> سەیری لای ڕاست و چەپی خۆیدەکرد تەنیا بەرد و داری دەبینی، ئەو بارودۆخە بەردەوام بوو تاوەکوو جبرەئیل ھات بۆلای لە [[ئەشکەوتی حیڕا|ئەشکەوتی حیرا]].<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، بەرگی ٣، لاپەڕە ٥-٣٣</ref> == ژیانی دوای ناردنی تا پێش کۆچ == === دابەزینی سرووش === [[پەڕگە:Cave Hira.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەشکەوتی حیرا]] کاتێک گەیشتە تەمەنی چل ساڵی بە زۆری دەردەچوو بۆ [[ئەشکەوتی حیڕا]] <ref name="ReferenceF" /> دەمایەوە لە «[[چیای نوور]] لە دووری دوو میل لە مەککەوە»،<ref>[[:ar:الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، المباركفوري، دار المؤيد، ص65.</ref> ئەمەش لە ھەموو ساڵێکدا بوو،<ref name=":4">البداية والنهاية ،[[ئیبن کەسیر]]، ج3، لا5-33</ref> ئاو و خواردنی لەگەڵ خۆی دەبرد و مانگێک تیایدا دەمایەوە و پەرستن و تێڕامانی دەکرد.<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص109-120، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref> موسڵمانان لەو بڕوایەدان کە بۆ یەکەم جار سروشی بۆ دابەزی لە ١٧ی ڕەمەزان<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص190-198، دار صادر، بيروت.</ref> یان ٢٤ی ڕەمەزان <ref name=":4" /><ref>في مسند أحمد، ج4، ص107، والجامع الصغير، للسيوطي، رقم:2734، وحسّنه: «أن رسول الله  قال: "أُنزل القرآن لأربع وعشرين خلت من رمضان"».</ref> یان ٢١ی ڕەمەزان <ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، دار المؤيد، ص65.</ref> بەرامبەر ١٠ی ئابی ٦١٠ز، (٢٧ی ڕەجەب دانراوە لای [[شیعە]]).<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج2، ص243-252، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> [[عائیشە]] بەسەرھاتی دابەزینی سروش دەگێڕێتەوە و دەڵێت: ({{عەرەبی|أول ما بدأ به رسول الله صلى الله عليه وسلم من الوحي الرؤيا الصالحة في النوم، فكان لا يرى رؤيا إلا جاءت مثل فلق الصبح، ثم حُبب إليه الخلاء، وكان يخلو بغار حراء، فيتحنّث فيه الليالي ذوات العدد قبل أن ينزع إلى أهله، ويتزوّد لذلك، ثم يرجع إلى خديجة فيتزود لمثلها، حتى جاءه الحقّ وهو في غار حراء، فجاءه المَلك فقال: اقرأ، قال: ما أنا بقاريء. قال: فأخذني فغطّني حتى بلغ مني الجهد، ثم أرسلني فقال: اقرأ، قلت: ما أنا بقاريء، فأخذني فغطني الثانية حتى بلغ مني الجهد، ثم أرسلني فقال: اقرأ، فقلت: ما أنا بقاريء، فأخذني فغطني الثالثة، ثم أرسلني فقال:{{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤}} فرجع بها رسول الله صلى الله عليه وسلم يرجف فؤاده، فدخل على خديجة بنت خويلد رضي الله عنها فقال: زمّلوني زملّوني، فزمّلوه حتى ذهب عنه الروع، فقال لخديجة وأخبرها الخبر: لقد خشيت على نفسي. فقالت خديجة: كلا والله ما يخزيك الله أبدًا، إنك لتصل الرّحم، وتحمل الكلّ، وتكسب المعدوم، وتُقرِي الضيف، وتُعين على نوائب الحقّ. فانطلقت به خديجة حتى أتت به ورقة بن نوفل بن أسد بن عبد العزى، ابن عم خديجة، وكان امرءًا تنصّر في الجاهلية، وكان يكتب الكتاب العبراني، فيكتب من الإنجيل بالعبرانية ما شاء الله أن يكتب، وكان شيخًا كبيرًا قد عمي، فقالت له خديجة: يا ابن عمّ، اسمع من ابن أخيك. فقال له ورقة: يا ابن أخي ماذا ترى؟ فأخبره رسول الله صلى الله عليه وسلم خبر ما رأى، فقاله له ورقة: هذا الناموس الذي نزل الله به على موسى، يا ليتني فيها جذع، ليتني أكون حيًا إذ يُخرجك قومك، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: أوَمخرجيّ هم؟ قال: نعم، لم يأتِ رجل قطّ بمثل ما جئتَ به إلا عُودِي، وإن يدركني يومك أنصرك نصرًا مؤزرًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بدء الوحي إِلى رسول الله صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/binbulihed/271.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=بدء الوحي|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/35963/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=باب بدء الوحي إلى رسول الله ﷺ|ناونیشان=https://muslim.lna.io/195/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح مسلم|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إنكار أحاديث بدء الوحي|ناونیشان=http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type=|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.bayanelislam.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075717/http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: [[پەڕگە:Siyer-i Nebi 158b.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی سەردەمی عوسمانی لەلایەن سیەر نەبی، کە پێغەمبەر محەممەد نیشاندەدات (بێ ڕووخسار) لەسەر کێوی نوور (حیراء)]] <blockquote>پێغەمبەر سەرەتا خەونی ڕاستی دەبینی، ھەر خەونێکی دیتبا وەک بەری بەیان دەھاتە دی، دواتر خەڵوەتی لەلا خۆشەویستکرا و خەڵوەتی دەکرد لە ئەشکەوتی حیڕا، و چەند شەوێک تێیدا دەماوە بەندایەتی دەکرد پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ لای خێزانەکەی، بۆ ئەوەی کەلوپەلی پێویست لەگەڵ خۆی ببات، لەسەر ئەو کارە بەردەوامبوو تا وەکوو وەحی بۆ ھات لە ئەشکەوتی حیڕادا، جوبرەئیل ھات بۆ لای و پێیگووت: بخوێنە، ئەویش گووتی: خوێندەواریم نییە، پێغەمبەر گووتی: بە توندی باوەشی پێداکردم تا وەکوو ئازاریدام دواتر بەریدام و گووتی: بخوێنە، گووتم: خوێندەواریم نییە، پێغەمبەر گووتی: جاری سێیەم بە توندی باوەشی پێداکردم تاوەکوو ئازاریدام دواتر بەریدام و گووتی: {{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤|کوردی=بخوێنە بەناوی ئەو خوایەی دروستی کردووی، مرۆڤی لە خوێنپارەیەک دروستکردووە، بخوێنە خوای تۆ بەخشندەترینە، ئەو خوایەی بەھۆی پێنووس مرۆڤی فێرکردووە، فێری ئەو شتانەی کردووە کە نەیزانیوە}}. پێغەمبەر بە ترسێکی زۆرەوە گەڕایەوە ماڵەوە و بە خەدیجەی گووت: دامبپۆشن دامبپۆشن، دایانپۆشی تاوەکوو ترسەکەی نەما، بەخەدیجەی گووت ج ڕویداوە و پێی گووت لەژیانی خۆم ترسام، خەدیجە گووتی: سوێند بەخوای گەورە ھەرگیز خوا سەرشۆڕت ناکات، تۆ خزمایەتی بەجێدەھێنی، یارمەتی بێتوانایان دەدەی، ھاوکاری کەسانی ھەژار دەکەی، ماف بۆ خەڵکی دەگێڕیەوە. خەدیجە لەگەڵ خۆی بردی بۆلای [[وەرەقە کوڕی نەوفەل]] کە ئامۆزای خەدیجە بوو، لەنەفامیدا ببوو بە مەسیحی، ئەوەندەی خوا ویستی لەسەربێت ئینجیلی بەعیبری دەنووسی، پیاوێکی پیربوو بینایی لەدەستدابوو. خەدیجە گووتی: ئەی ئامۆزاکەم گوێ لەبرازاکەت بگرە بزانە دەڵێ چی، وەرەقە گووتی کوڕە برا دەڵێی چی؟ پێغەمبەر ئەوەی دیتبووی بۆی گێڕایەوە، وەرەقە پێیگووت: ئەوە ھەر ئەو شتەیە کەبۆ مووسا دابەزیوە، خۆزگە گەنج و بەتوانا دەبووم کاتێکک گەلەکەت دەرتدەکەن، پێغەمبەر گووتی: ئەوان دەرمدەکەن؟ وەرەقە گووتی: بەڵێ، ھەر کەسێک شتێکی وەک ئەوەی تۆی ھێنابێت دوژمنایەتی کراوە، خۆئەگەر لەکاتەدا زیندووبم زۆر چاک سەرتدەخەم).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص193 - كتاب التعريف بالإسلام - بدأ الوحي - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/144/198|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حديث عن بدء الوحى من صحيح البخاري (7 أحاديث)|ناونیشان=https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-hamdoulillah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171109/https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. علي محمّد الصلابيّ - الحلقة التاسعة (9): نزول الوحي على سيِّد الخلق محمد صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://resalapost.com/2019/10/30/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%a9-9-%d9%86%d8%b2%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b3%d9%8a%d9%91%d9%90%d8%af-%d8%a7/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=رسالة بوست|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171111/https://resalapost.com/2019/10/30/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-9-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%8A%D9%91%D9%90%D8%AF-%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب بدء الوحي (028) {{!}} الموقع الرسمي لمعالي الشيخ عبد الكريم بن عبد الله الخضير - حفظه الله تعالى -|ناونیشان=https://shkhudheir.com/scientific-lesson/258618227|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shkhudheir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016124449/https://shkhudheir.com/scientific-lesson/258618227|url-status=dead}}</ref></blockquote>[[پەڕگە:Jabal Nur.JPG|وێنۆک|250px|شاخی نوور]] ئبن ئیسحاق دەڵێت: یەکەم جار جوبرائیل لە خەودا ھاتووەتە لای پێغەمبەر ،{{تێبینی|بەشێک لە سەرچاوەکان بە پێچەوانەی ئەو گێرانەوەی ئێستا ھەیە ڕەتی دەکەنەوە لە کاتی دابەزینی نیگا (وەحی) پێغەمبەر لە باری خەوودابووبێت بە ئاگا بووە بەڵام ئەمە جێگای بایەخی نەبووە زۆرینە لە سەر ئەوە کۆکن کە پێغەمبەر لە باری خەودا بووە ، بەھۆی ئەوەی خەوبینینی پێغەمبرە خەوی ساڵح بووە و دەھاتە دی.|group=تێبینیی}} دەگێڕێتەوە پێغەمبەر وتی لە کاتی خەودا ھات بۆلام ، پێی وتم بخوێنە ، وتم خوێندەواریم نیە جارێکی دیکە گەڕایەوە و ھەمان شتی دووبارە کردەوە ، ووتی بخوێنە ، منیش وتم خوێندەواریم نیە پاشان ئەم ئایەتەی گووت .{{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤|کوردی= بخوێنە بەناوی ئەو پەروەردگارەتەوە کە ھەموو شتێکی دروستکردووە ، ئادەمیزادی لە چەند خانەیەکی ھەڵواسراوا (لەناومنداڵدان) درووستکردووە ، بخوێنە لە کاتێکدا کە ھەر پەروەردگاری تۆ بەخشندەیە ، ئەو زاتەی کە بەھۆی قەڵەمەوە زانست و زانیاری فێرکردووە و ئادەمیزادی فێری ئەو شتانەکردووە کە نەیزانیوون}}.<ref>بوخاری ڕیوایەتی کردووە</ref> ئەمەش یەکەم ئایەتی [[قورئان]] بوو کە دابەزی بۆی .<ref name=":0" /> لە دوای ئەو ڕووداوە ماوەیەک سروشی بۆ نەھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: مطلب أول سورة نزلت وفترة الوحي وسببها:{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075715/http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انقطاع الوحي|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> گوتراوە چل ڕۆژ یان کەمتر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فترة الوحي (انقطاعه) من كتاب خاتم النبيّين صلى الله عليه وسلم - كتب سيرة الرسول|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9%D9%87-_20124|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=فترة الوحي (انقطاعه) من كتاب خاتم النبيّين صلى الله عليه وسلم - كتب سيرة الرسول|زمان=ar}}</ref> گوتراوە شەش مانگ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انقطاع الوحي عن النبي صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://midad.com/article/203243|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مداد|زمان=ar}}</ref> گوتراوە نزیکەی سێ ساڵ یان کەمتر بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة النبوية (9)..عودة الوحي بعد إنقطاعه والدروس المستفادة - وضوح الاخبارى|ناونیشان=https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> تا کۆتایی ھات بە دابەزینی ئایەتەکانی سەرەتای سورەتی مودەسیر ، پاشان سروش دابەزی و بەردەوام بوو بۆ ماوەی بیست و سێ ساڵ تا کۆچی دوایی کرد. دەربارەی چۆنیەتی دابەزینی وەحی پێغەمبەر دەڵێت: ({{عەرەبی|أحيانًا في مثل صلصلة الجرس، فهو أشده عليّ فيفصم عني وقد وعيت ما قال، وأحيانًا يتمثل لي الملك رجلاً فيكلمني فأعي ما يقول}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/72226|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الموقع الرسمي لسماحة الشيخ عبدالله بن عبدالرحمن الجبرين - رحمه الله -|ناونیشان=https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.ibn-jebreen.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075716/https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: ھەندێک جار وەک زرینگانەوەی زەنگێک ھەستی پێدەکەم کە لە ھەموو شێوەکان لەلام گرانترە، دەنگەکە نامێنێت و من ئەوەم لەبەرکردووە کە گووتویەتی، ھەندێکجار فریشتەیەک لەشێوەی مرۆڤێک دێت بۆلام و قسەم لەگەڵ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباحث القرآني|ناونیشان=https://tafsir.app/ibn-katheer/42/2|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=tafsir.app}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شرح حديث أحْيانًا يَأْتِيني مِثْلَ صَلْصَلَة الجَرَس|ناونیشان=https://islamic-content.com/hadeeth/1826|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamic-content.com|زمان=ar-SA}}</ref> عائیشە دەڵێت: ({{عەرەبی|ولقد رأيتُه ينزل عليه الوحي في اليوم الشديد البرد، فيفصِم عنه، وإنَّ جبينه ليتفصَّد عرقًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=كيف كان بدء الوحي إلى رسول الله ﷺ|ناونیشان=https://bukhari.lna.io/37/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح البخاري|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إبتداء الوحي|ناونیشان=https://ibadhiyah.tripod.com/hadith/chapter2.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ibadhiyah.tripod.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://ibadhiyah.tripod.com/hadith/chapter2.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> واتا: لەڕۆژی زۆر ساردی زستاندا بینیومە وەحی بۆ دادەبەزێت، کاتێک تەواو دەبێت ڕومەتەکانی عارەقیان لێدەچۆڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=في كيفية إتيان الوحي إلى النبيِّ صلَّى الله عليه وسلَّم وشِدَّته عليه {{!}} الموقع الرسمي لفضيلة الشيخ أبي عبد المعز محمد علي فركوس حفظه الله|ناونیشان=https://ferkous.com/home/?q=nabawiya-1-15|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ferkous.com}}</ref> ھەر لەو ماوەیەدا بۆدووەم جار سینگی لەتکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=العالم الخفى.. النبى محمد والملائكة.. كم مرة شق الملائكة صدر النبى؟.. فقهاء: 3 مرات آخرها قبل رحلة الإسراء والمعراج.. شق الصدر عملية بسيطة لقدرات جبريل التى منحها له الله|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2019/6/2/العالم-الخفى-النبى-محمد-والملائكة-كم-مرة-شق-الملائكة-صدر/4269219|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة شق صدر الرسول وتطهير قلبه من الأحقاد - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%B3%D9%86%D8%A9-4-%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=قصة شق صدر الرسول وتطهير قلبه من الأحقاد - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> === سەرەتای بانگەواز === [[پەڕگە:Grigory Gagarin. This Russian painting from 1840-1850 shows prophet Muhammad preaching.jpg|وێنۆک|تابلۆیەکی ڕووسی لەلایەن گریگۆری گاگارین لە ساڵانی ١٨٤٠-١٨٥٠ کە پێغەمبەر محەممەد نیشان دەدات لە کاتی بانگەوازدا (وێنەکە بە تەواوەتی ڕاست نییە و خەیاڵییە)]] موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە محەممەد نێردراوە بۆ ھەموو مرۆڤایەتی<ref>رواه السيوطي، في الجامع الصغير، عن الحسن البصري، رقم: 2697، وقال عنه: مرسل حسن.</ref> گوتویەتی ({{عەرەبی|أنا رسولُ من أدركتُ حيًا، ومن يولد بعدي}}) واتا: من پێغەمبەر ھەموو زیندووانم و پێغەمبەری ئەوانەشم دوای من لەدایک دەبن، و لەدوای ھاتنە خوارەوەی ئایەتەکانی [[مودەسر|سورەتی مودەسیر]]<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص55-58.</ref>، دەستیکرد بە بانگ کردنی خەڵک بۆ [[ئیسلام]] لە گەورە و بچوک، و سەربەست و بەندە و پیاوان و ژنان و یەکەم کەس کە باوەڕی پێ ھێنا بەپێی گێڕانەوەکانی [[سوننە]] [[خەدیجە کچی خووەیلید]]ی خێزانی <ref>في عيون الأثر، لابن سيد الناس، ج1، ص123: «قال ابن إسحق: "كانت خديجة أول من آمنت بالله ورسوله وصدّقت ما جاء من عند الله عز وجل وآزرته على أمره، فخفف الله بذلك عن رسوله"».</ref> و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیبی]] ئامۆزای بوو کە تەمەنی دە ساڵ بوو<ref>في تهذيب التهذيب، لابن حجر العسقلاني، ج7، ص195: «قال ابن إسحاق: أول من آمن بالله ورسوله من الرجال علي بن أبي طالب، وهو قول ابن شهاب، إلا أنه قال: من الرجال بعد خديجة، وهو قول الجميع في خديجة وهو قول عبد الله بن محمد بن عقيل وقتادة ومحمد بن كعب القرظى وروى أبو عوانة عن أبي بلج عن عمرو بن ميمون عن ابن عباس قال "كان عليّ أول من آمن بالله من الناس بعد خديجة"».</ref>(بەپێی گێڕانەوەکانی [[شیعە]] عەلی یەکەم کەس بووە کە باوەڕی پێ ھێناوە، ئەو کاتە مناڵ بووە لە تەمەنی دە ساڵی یان ھەشت ساڵیدا بووە و دەژیا لە ژێر چاودێری محەممەدا)، و [[زەید کوڕی حاریسە|زەیدی کوڕی حاریسە]] یەکەم پیاو بووە کە باوەڕی پێ ھێناوە و پاشان ھاوڕێی نزیکی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] باوەری پێ ھێنا (لە ھەندێک گێڕانەوەدا ھاتووە کە ئەبووبەکر پێش عەلی باوەڕی ھێناوە و یەکەم پیاو بووە کە موسڵمان بووە) [[ئەبووحەنیفە|ئەبوو حەنیفە]] دەڵێت: ئەبووبەکر یەکەم پیاو بوو باوەڕی پێھێنا، وعەلی یەکەم منداڵ بوو باوەڕی پێھێنا، و بە موسڵمان بوونی ئەبووبەکر [[ئیسلام]] دەرکەوت لە [[مەککە]]، یەکەم کەس بوو کەموسڵمان بوونی خۆی دەرخست، و دەستی کرد بە بانگ کردنی ھۆز و نزیکەکانی بۆ ئیسلام و ئەوانەی بە بانگەوازی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] موسڵمانبوون، [[عوسمان کوڕی عەفان]] و [[عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف]] و [[تەلحە کوڕی عوبەیدوڵڵا|تەڵحە کوڕی عوبەیدوڵڵا]] و [[زوبەیر کوڕی عەوام|زوبێر کوڕی عەوام]] و [[سەعدی کوڕی ئەبوو وەققاس|سەعد کوڕی ئەبی وەقاس]] بوون.<ref>في تاريخ الأمم والملوك، للطبري، ج1، ص541: «قال الواقدي: اجتمع أصحابنا على أن أول أهل القبلة استجاب لرسول الله ﷺ خديجة بنت خويلد ثم اختلف عندنا في ثلاثة نفر في أبي بكر وعلي وزيد بن حارثة أيّهم أسلم أوّل».</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب الرحيق المختوم - المكتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/9820|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref>[[پەڕگە:Arabic Plaque, Great Mosque, Xian.jpg|وێنۆک|220px|شایەتمان «لا إله إلا الله محمد رسول الله» کە پێغەمبەر محەممەد بانگەوازی بۆ ئەکرد]] محەممەد لە سەرەتادا سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی کرد<ref name="ReferenceH">فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص62-85، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref>، و لە یەکەمینی ئەو حوکمانەی ھاتنە خوارەوە فەرمان کردن بوو بە [[نوێژ]]کردن ئەنجامدانی دوو ڕکات بەیانیان و دوو ڕکات لەشەواندا، موسڵمانان سەرەتا بە نھێنی کۆدەبوونەوە بۆ نوێژکردن <ref>الروض الأنف، السهيلي، ج1، ص414-437.</ref> و بە دیداری پێغەمبەر محەممەد دەگەیشتن. کاتێک ژمارەیان گەیشتە سی ژن و پیاو، محەممەد ماڵی [[ماڵی ئەڕقەم|ئەڕقەمی کوڕی ئەبو ئەڕقەمی]] بۆ ھەڵبژاردن تا تیایدا کۆببنەوە بە مەبەستی ڕێنمایی و فێربوون، و کاتێک ژمارەیان گەیشتە چل کەس، فەرمان کرا بە محەممەد بە ئاشکرا بانگەواز ڕابگەیەنێت.<ref name="ReferenceH" /><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص199، دار صادر، بيروت.</ref> === بانگەواز بە ئاشکرا === دوای سێ ساڵ بانگەوازی نھێنی، محەممەد دەستی کرد بە ئاشکراکردنی بانگەواز دوای ئەوەی لەلایەن خواوە فەرمانی پێکرا، عەلی کوڕی ئەبوتاڵیب دەڵێت: ({{عەرەبی|لما نزلت «وأنذر عشيرتك الأقربين» جمع رسول الله ﷺ قرابته، فاجتمع له ثلاثون رجلاً، فأكلوا وشربوا، فقال لهم: من يضمن عني ديني ومواعيدي ويكون معي في الجنة ويكون خليفتي في أهلي؟ فقال علي: أنا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - مسند الإمام أحمد - مسند العشرة المبشرين بالجنة - مسند الخلفاء الراشدين - ومن مسند علي بن أبي طالب رضي الله عنه- الجزء رقم1|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&flag=1&bk_no=6&ID=841|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.quran7m.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211125122443/http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: کاتێک ئایەتی ''خزمە نزیکەکانت ئاگادار بکەوە دابەزی، پێغەمبەر کەسە نزیکەکانی کۆکردەوە، سی کەس کۆبونەوە نان و ئاویان خوارد، پێغەمبەر گووتی کێ زەمانەتی دینەکەم دەکات لەگەڵ منە لەبەهەشت و دەبێتە جێگرەوەی من لەناو خێزانەکەمدا: عەلی کوڕی ئەبو تاڵیب گووتی من.''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} الجهر بالدعوة .. وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/3406641/cat-%D8%B1%D8%AC%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref> <blockquote>[[ئیبن عەبباس]] دەڵێت {{عەرەبی|لمّا أنزلت «وأنذر عشيرتك الأقربين» صعد رسول الله ﷺ على الصّفا فقال: يا معشر قريش! فقالت قريش: مالك يا محمد؟ قال: أرأيتم لو أخبرتكم أن خيلاً بسفح هذا الجبل أكنتم تصدقونني؟ قالوا: نعم، أنت عندنا غير متَّهم، وما جربنا عليك كذبًا قطّ. قال: فإنّي نذيرٌ لكم بين يدي عذابٍ شديدٍ، يا بني عبد المطلب! يا بني عبد مناف! يا بني زهرة! إنّ الله أمرني أن أُنذر عشيرتي الأقربين، وإنّي لا أملك لكم من الدنيا منفعة ولا من الآخرة نصيبًا، إلا أن تقولوا لا إله إلا الله. فقال أبو لهب: تبًا لك سائر اليوم، ألهذا جمعتنا؟ فأنزل الله تبارك وتعالى «تبت يدا أبي لهب وتب»}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ="وأنذر عشيرتك الأقربين" النبى يصدح بالرسالة.. ما يقوله التراث الإسلامى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/9/9/وأنذر-عشيرتك-الأقربين-النبى-يصدح-بالرسالة-ما-يقوله-التراث-الإسلامى/4967884|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی1، لاپەڕە199-206، دار صادر، بيروت.</ref> واتا: کاتێک ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٢٦|ئایەت=٢١٤|کوردی=خزم و کەسە نزیکەکانت ئاگادار بکەوە}}دابەزی پێغەمبەر چووە سەر چیای سەفا و گووتی: ئەی قوڕەیش، قوڕەیش گوتتیان چیبووە ئەی محەممەد؟ ەویش گووتی ئەگەر پێتان بڵێم لەپشت ئەو شاخەوە سوپایەک ھەیە و دەیەوێت بەسەرتاندا بدات بڕوام پێدەکەن؟ گوتییان بەڵێ، تۆ لەلای ئێمە کەسێکی پاکی و ھەرگیز درۆمان لێنەبیستووی. پێغەمبەر گووتی کەواتە من نێردراوم بۆ لاتان تاوەکوو لەسزایەکی بە ئازار ڕزگارتان بکەم. ئەی بەنو عەبدولموتەلیب، ئەی بەنوو عەبدمەناف، ئەی بەنوو زوھرە خوا فەرمانی پێکردووم خزمە نزیکەکانم ئاگادار بکەمەوە، من لەلای خوا ھیچ سودێکتان پێناگەیەنم، ئەگەر شایەتی نەدەن کە ھیچ خوایەک شایەنی پەرستن نییە جگە لە ئەڵڵا، [[ئەبوو لەھەب|ئەبوولەھەب]] گووتی دەستت بە بڕین چێ ھەر بۆ ئەوە کۆت کردووینەوە؟ خوای گەورە ئایەتی {{قورئان|سوورەت=١١١|ئایەت=١|کوردی=لەناوچێ ھەردوو دەستی ئەبوولەھەب، وە لەناویشچوو}} دابەزاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تفسير وأنذر عشيرتك الأقربين [ الشعراء: 214]|ناونیشان=https://surahquran.com/aya-tafsir-214-26.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=surahquran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=في قوله تعالى: وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/113765/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القران الكريم {{!}}وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ|ناونیشان=https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alro7.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220216191310/https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> </blockquote>بەپێی ڕیوایەتێکی زوھری ئیبن عەباس دەڵێت؛ [[قوڕەیش]] لە دژی بانگەوازی محەممەد نەوەستان تا ئایەتەکان لەسەر [[بتپەرستی|بت پەرستی]] ھاتنە خوارەوە<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص199-206، دار صادر، بيروت.</ref>،بەڵام زۆربەی موفەسیر و نوسەرانی ژیننامە دەڵێن دژایەتی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانی ھەر لەسەرەتای باگەوازی ئیسلامەوە دەستی پێکرد.<ref>سيرة ابن هشام، ابن هشام، بەرگی2، لاپەڕە92-163.</ref> لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی ئەو کەسانەی کە دەچوونە ئیسلامەوە مەترسی دروستبوو بۆ شێوازی ژیانی ئاینی لە مەککە [[و]] بە خراپی کار دەکردە لەسەر ھێزی ئابووری قوڕەیش، بۆیە قوڕەیش دژی بانگەوازەکەی وەستان و داوایان لیدەکرد واز بھێنیت بەڵام محەممەد ڕازی نەبوو لە بەرامبەر ھیچ شتێک دەست لە بانگەواز ھەڵگرێت. ھەر لەبەر ئەوە قورەیش گوتیان: محەممەد توشی جۆرێک لە شێتی بووە، و گوتیان [[جنۆکە]] و شەیتان تێکیان داوە و ھەروەھا پێیان گوت ساحیر و شاعیرە. کاتێک زانیان بەمە ناتوانن ڕێگە لە بڵاوبوونەوەی بانگەوازەکە بگرن بۆیە بڕیاری ئازاردانی موسڵمانانیان دا، و ھەر سەرۆک ھۆزێک ئازاری ئەو کەسانەی دەدا لە ھۆزەکەی کە موسڵمانبوون، و بڕیاری ئازاردان و لێدانیان دا بۆ ھەر یەکێک موسڵمان بێت. ھەتا گەیاندیانە ئەوەی کە ئازاری پێغەمبەر خۆشیان دەدا.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص62-85، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> [[عەبدوڵڵای کوڕی مەسعوود|ئیبن مەسعوود]] دەڵێت: حەوت کەس لە مەککەدا موسڵمان بوونی خۆیان ئاشکرا کرد: ئەوانیش پێغەمبەر، ئەبووبەکر، [[بیلالی حەبەشی]]، خەبابی کوڕی ئەرەت، سوھەیبی ڕۆمی، عەماری کوڕی یاسر و سومەیە کچی خەیات، ھەرچی پێغەمبەر و ئەبووبەکرن ئەوا ھۆزەکانیان دەیان پاراستن، بەڵام ئەوانی تر بەرگی ئاسنیان لەبەردەکرا و لەبەر خۆری بیابان دادەندران، و [[ئەبوو جەھل]] ھات و سومەیەی بە ڕمێک کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=maher|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=سيرة رسول الله صل الله عليه وسلم|ناونیشان=https://njmsyria.com/%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b5%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=نجوم سورية|زمان=ar}}</ref><ref>الإصابة في تمييز الصحابة، ابن حجر العسقلاني، بەرگی٤، لاپەڕە ٣٣٥.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص13 - كتاب شرح سنن ابن ماجة الراجحي - شرح حديث كان أول من أظهر إسلامه سبعة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/32167/138|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> هەتاوەکوو پێغەمبەریش پارێزراو نەبوو لە دژایەتی قوڕەیش،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مقاطعة بني هاشم|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A9-%D8%A8%D9%86%D9%8A-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=البداية والنهاية/الجزء الثالث/فصل اجتراء قريش على رسول الله بعد وفاة عمه أبي طالب - ويكي مصدر|ناونیشان=https://ar.wikisource.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB/%D9%81%D8%B5%D9%84_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4_%D8%B9%D9%84%D9%89_%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B9%D8%AF_%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9_%D8%B9%D9%85%D9%87_%D8%A3%D8%A8%D9%8A_%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=ar.wikisource.org|زمان=ar}}</ref> عەبدوڵڵای کوڕی عەمری کوڕی عاس دەگێڕێتەوە دەڵێت: لەو کاتەی پێغەمبەر نوێژی لە نزیک کەعبە دەکرد عوقبە کوڕی ئەبوو موعەیت ھات و شانی پێغەمبەری گرت و جلەکەی لەملی ھاڵاند و ویستی بیخنکێنێت، لەو کاتەدا ئەبووبەکر ھات و لەپێغەمبەری دورخستەوە و گووتی: ئایا کەسێک دەکوژن کە دەڵێت خوای من تەنیا ئەڵڵایە و ئایەت و نیشانەی لەلای خواوە بۆ ھێناون.<ref>رواه البخاري في صحيحه عن عبد الله بن عمرو بن العاص، ژمارە: 4815.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=الذي دافع عن النبي صلى الله عليه وسلم عندما خنقه عقبة بن أبي معيط وهو يصلي هو|ناونیشان=https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.wizviral.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326033244/https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عقبة بن أبي معيط|ناونیشان=https://www.alanba.com.kw/130049|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=https://www.alanba.com.kw|زمان=ar-kw}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> زۆرترین ئەو کەسانەی دژایەتی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانیان دەکرد بریتیبوون لە: ئەبوو جەھل، ئەبوو لەھەب، ئەسوەد کوڕی عەبد یەغوس، حارس کوڕی قەیس کوڕی عەدی، وەلید کوڕی موغەیڕە، ئومەییە کوڕی خەلەف و عوقبە کوڕی ئەبوو موعەیت.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی1، لاپەڕە199-206، دار صادر، بيروت.</ref> تا کار گەیشتە ئەوەی پێغەمبەر دووعایان لێبکات و بڵێ: ئەی خوای گەورە تۆڵە لە ئەبوو جەھل، و عوتەبەی کوڕی ڕەبیعە، و شەیبەی کوڕی ڕەبیعە، و وەلیدی کوڕی عوتبە،و ئومەیەی کوڕی خەلەف،و عوقبەی کوڕی ئەبوو موعەیت و عیمارەی کوڕی وەلید بکەیتەوە.<ref>رواه البخاري في صحيحه عن عبد الله بن مسعود، ژمارە: 520.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة الحلبية - الحلبي - ج ١ - الصفحة ٤٧٠|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220319123048/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ محمد بن صالح العثيمين-صحيح مسلم-06b-4|ناونیشان=https://alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=112965|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=alathar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qaala Rasul Allah (saw) - Comprehensive Hadith Database - قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=qaalarasulallah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326033244/http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قوڕەیش ھەوڵیاندا لەڕێگەی گفتوگۆوە محەممەد لەئیسلام پاشگەز بکەنەوە، عوتبەی کوڕی ڕەبیعەیان بۆ ئەو مەبەستە نارد کەیەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش، کاتێک گوێی لەقورئان بوو گەڕایەوە و بەقوڕەیشی گوت: بەقسەم بکەن واز لەو پیاوە بێنن ھەرچی دەڵێت، سوێند بەخوا ئەوەی کەدەیڵێت داھاتوویەکی گەورەی دەبێت، خۆئەگەر عەرەب بەسەریدا سەرکەوتن ئەوا کەسانی تر کارەکەیان بۆ کردوون، بەڵام خۆئەگەر سەرکەوت بەسەر عەرەبدا ئەوا دەسەڵات و سەربەرزی ئەو دەسەڵات و سەربەری ئێوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حوار عتبه بن ربيعه مع رسول الله صلى الله عليه وسلم - ملة إبراهيم|ناونیشان=http://www.melatibrahim.com/all/hwar|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.melatibrahim.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.melatibrahim.com/all/hwar |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقع هدى القرآن الإلكتروني|ناونیشان=https://www.hodaalquran.com/details.php?id=1814|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.hodaalquran.com}}</ref> دواتر زۆر ھەوڵیان لەگەڵدا سامان و سەرکردایەتییان خستە بەردەست بەڵام ھەموو جارێک ڕەتیدەکردەوە.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، لاپەڕە 62-85، دار الفكر المعاصر، 2006.</ref> لەو کاتەدا محەممەد لەژێر پارێزراوی ئەبوو تالیبی مامیدا بوو، بۆیە قوڕەیش چەندین وەفدیان دەنارد بۆ لای و زۆر گلەییان لێدەکرد،<ref>سيرة ابن هشام، ابن هشام، بەرگی 2، لاپەڕە 92-163</ref> تاوەکوو دژایەتی کردنی زیاتری قەومەکەی قورسبوو بەلایەوە و بەمحەممەدی گوت: برازای خۆم ئەوە خزمان ھاتوون و ئەوە و ئەوەیان گوتووە، خۆم و خۆشت بپارێزە و داوای شتێک مەکە کە نەخۆم نەخۆت نەتوانین ھەڵبگرین، ئەوەی کە خزمەکانت پێیان ناخۆشە مەیڵێ. پێغەمبەر وایزانی کە مامی چیتر پاڵپشتی ناکات و دەیداتە دەست قوڕەیش، و چیتر توانای پاراستنی نەماوە، لەو کاتەدا پێغەمبەر قسە بەناوبانگەکەی کرد و گوتی:'''ئەی مامە ئەگەر خۆر لەسەر شانی ڕاستم دانێن، مانگیش لەسەر شانی چەپم دانێن، واز لەو ئیسلامە ناھێنم تاوەکوو خوای گەورە سەریدەخات یان لەپێناویدا دەمرم'''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الدمشقي|یەکەم=أبي الفداء إسماعيل بن عمر/ابن كثير|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bC5tDwAAQBAJ&pg=PT117&lpg=PT117&dq=%D9%8A%D8%A7+%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%8C+%D9%84%D9%88+%D9%88%D9%8F%D8%B6%D8%B9%D8%AA+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3+%D9%81%D9%8A+%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%B1+%D9%81%D9%8A+%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A7+%D8%AA%D8%B1%D9%83%D8%AA%D9%8F+%D9%87%D8%B0%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D8%B1+%D8%AD%D8%AA%D9%89+%D9%8A%D8%B8%D9%87%D8%B1%D9%87+%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87+%D8%A3%D9%88+%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%83+%D9%81%D9%8A+%D8%B7%D9%84%D8%A8%D9%87&source=bl&ots=jcY0pnbsBU&sig=ACfU3U3MjZYYPsPHuimIBbgaaPVAkAUcJw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi37Lj3otL2AhWIQ_EDHe1eDEkQ6AF6BAgtEAM|سەردێڕ=السيرة النبوية لابن كثير|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٤٤٤٥-٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية|ناونیشان=https://dorar.net/h/e4072577709e235f592188b95489d5c7|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://alwatan.kuwait.tt/articledetails.aspx?id=490117&yearquarter=20163|سەردێڕ=(يا عَمِّ لو وَضعوا الشَّمسَ في يَمينيً والقَمَرَ في يَساري على أن أترُكَ هذا الأمر حتى يُظهِره اللهُ أو أهلك دونه ما تَركتُهُ)|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=alwatan.kuwait.tt}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} لو وضعوا الشمس في يميني والقمر في يساري|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/20879/%D9%84%D9%88-%D9%88%D8%B6%D8%B9%D9%88%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D9%81%D9%89-%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%B1-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%89|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref> دواتر محەممەد گریا، ئەبوو تاڵیب گوتی: برازای خۆم بەردەوام بە و ئەوەی پێت خۆشە بیکە، سوێند بەخوا ھەرگیز ناتدەم بەدەستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=غشي|یەکەم=يحيى بن محمد|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=دلائل النبوة:, القرآن الكريم: انشقاق القمر|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.54246/1548-008-002-003|journal=مجلة الواحات للبحوث والدراسات|پەڕەکان=٨٧٩|doi=10.54246/1548-008-002-003}}</ref><ref>الاكتفاء بما تضمنه من مغازي رسول الله والثلاثة الخلفاء، سليمان بن موسى الكلاعي الأندلسي، بەرگی 1، لاپەڕە 163، عالم الكتب، بيروت، 1996.</ref> === کۆچکردن بۆ حەبەشە=== [[پەڕگە:LocationAksumiteEmpire-ar.png|وێنۆک|259x259پیکسڵ|شوێنی شانشینی حەبەشە کە موسڵمانان کۆچیان بۆ کرد لە دوای ئازاردانیان.]] کاتێک نەھامەتی زیادی کرد لەسەر [[ئیسلام|موسڵمانان]] پێغەمبەر محەممەد ڕێگەی پێدان کە کۆچ بکەن بۆ حەبەشە لە ساڵی ٦١٥ز بۆ لای پاشا [[نەجاشی|ئەسحەمەی نەجاشی]] لەبەرئەوەی ستەمی لە کەس نەدەکرد، پێغەمبەر گوتی: زەوی حەبەشە پاشایەکی لێیە لەلای ئەو کەس ستەمی لێناکرێت تاوەکوو ئەو کاتەی خوای گەورە دەروتان لێدەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الهجرة إلى الحبشة {{!}} موقع نصرة محمد رسول الله|ناونیشان=https://rasoulallah.net/ar/articles/article/13256/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=rasoulallah.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بها ملك لا يُظلَم عنده أحد - موقع تيار الإصلاح|ناونیشان=https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.noslih.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220613201800/https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەتا ١١ پیاو و ٤ ژن کۆچیان کرد<ref>فتح الباري، ابن حجر العسقلاني، بەرگی 7، لاپەڕە 188-189.</ref> لەسەرویانەوە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] و خێزانەکەی،<ref>سيرة ابن هشام، بەرگی 1، لاپەڕە 321-340.</ref> لەمانگی رەجەبی ساڵی پێنجی پێغەمبەرایەتی.<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی 1، لاپەڕە 168-181، مكتبة العبيكان، 2005.</ref> ڕۆشتنی ئەوانە لەشەودا بوو بە نھێنی چوونە سەر دەریا بۆ بەندەری شعێبە، لەو کاتەدا دوو کەشتی دەڕۆشتن بۆ حەبەشە و ئەوانیش لەگەڵ ئەو دوو کەشتییە ڕۆشتن، کە ئەمە یەکەم کۆچککردنە لەئیسلامدا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە 74-78.</ref> دواتر نزیکەی ٨٠ پیاو و ژنی تر کۆچیان کرد بۆ حەبەشە، کە بەکۆچی دووەمی حەبەشە ناسراوە. لەدوای کۆکردن بۆ حەبەشە و بەدیاریکراوی لەرەمەزاندا، پێغەمبەر چووە حەرەم و دەستی بەنوێژ کرد، لەنوێژەکەدا [[نەجم|سوورەتی نەجمی]] خوێند، پێشتر ئەوانە گوێیان لەقورئان نەبوبوو و بەردەوام بوون لەدروستکردنی ژاوەژاو لەکاتی قورئان خوێندندا،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە 74-78.</ref> کاتێک ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٥٣|ئایەت=٦٢|کوردی=کڕنوش ببەن بۆ خوای گەورە و ھەر ئەو بپەرستن}}<ref>قورئانی پیرۆز، سوورەتی نەجم، ئایەتی ٦٢</ref> خوێند و سوجدەی برد، ھەموو ئەو قوڕەیشیانەی ئامادەبوون لە نزیک کەعبە سوجدەیان برد،<ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، ژمارە : 1070.</ref> تەنیا کەسێکی پیر نەبیت کە مشتە خۆڵێکی ھەڵگرت و گوتی ئەوەندە بەسە،<ref>رواه أحمد بن حنبل في مسنده، عن عبد الله بن مسعود، بەرگی 5، لاپەڕە307، وصححه أحمد شاكر.</ref> بەم ھۆیەوە بڵاوبۆوە کەوا قورەیش موسڵمانبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=maher|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=قصة الهجرة الى الحبشة|ناونیشان=https://njmsyria.com/%d9%82%d8%b5%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%87%d8%ac%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%a8%d8%b4%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=نجوم سورية|زمان=ar}}</ref> کاتێک دەنگۆی موسڵمانبوونی قورەیش بڵاوبۆوە بەشێک لەوانەی کۆچیان کردبوو گەڕانەوە بۆ مەککە، بەڵام دەرکەوت و ھەواڵەکە ڕاست نییە، بۆیە بەشاراوەیی چوونە ناو مەککە و ھەندێکیان لەژێر پارێزراوی کەسێکدا چوونە ناو مەککە دواتر گەڕانەوە بۆ حەبەشە و بەشێکی تری موسڵمانانیان لەگەڵ دەرچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=باب هجرة أصحاب رسول الله، من مكة إلى أرض الحبشة - البداية والنهاية، ط. دار إحياء التراث العربي|ناونیشان=http://www.islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.islamilimleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200127003516/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمەش کۆچکردنی دووەمە بۆ حەبەشە، بەم شێوەیە ھەموو ئەو پیاوانەی کۆچیان کردبوو بۆ حەبەشە ٨٣ پیاوبوون. کاتێک قورەیش بینی ھاوەڵانی محەممەد لە حەبەشە پارێزراون عەبدوڵڵای کوڕی رەبیعە و عەمری کوڕی عاسیان بە چەند دیاریەکەوە نارد بۆلای [[نەجاشی]] بەو مەبەستەی موسڵمانان دەربکات لەوڵاتەکەی، نەجاشی موسڵمانەکانی بانگکرد و جەعفەری کوڕی ئەبوو تالیب بەرگری لە موسڵمانان دەکرد، و بەشێک لە [[مریەم (سوورەت)| سوورەتی مەریەمی]] بۆ خوێندنەوە، نەجاشی و پیاوە ئاینییەکان گریان دوای گوێگرتن لەقورئان، دواتر نەجاشی گوتی: '''ئەو قورئانە و ئەوەی پێغەمبەر عیسا ھێناویەتی لەیەک شوێنەوە هاتوون، بڕۆن سویند بەخوا هەرگیز موسڵمانەکانتان نادەم بەدەستەوە'''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موسوعة التاريخ الإسلامي - محمد هادي اليوسفي - ج ١ - الصفحة ٥٨٣|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220321085546/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الهجرة إلى الحبشة دروس وعبر|ناونیشان=https://www.djazairess.com/djazairnews/44393|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=جزايرس|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521185837/https://www.djazairess.com/djazairnews/44393|url-status=dead}}</ref> دواتر زۆربەی ئەوانەی کۆچیانکردبوو بۆ حەبەشە ڕۆیشتن بۆ مەدینە دوای ئەوەی [[ئیسلام]] لە مەدینەدا جێگیر بوو، ھەندێکیان مانەوە تا دوای فەتحی خەیبەر ساڵی ٧ی کۆجی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسات وبحوث / هجرة الرسول(صلى‏ الله ‏عليه ‏و ‏آله ‏و سلم) وبناء الدَّولة والمجتمع الإسلاميِّين قراءة تحليليَّة نقديَّة في شبهات المستشرقين|ناونیشان=http://iicss.iq/?id=11&sid=838|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=المركز الاسلامي للدراسات الاستراتيجية}}</ref> === گەمارۆدانی بەنی ھاشم === کاتێک قوڕەیش زانییان موسڵمانان پارێزراون لای نەجاشی حەبەشە، و دوای ئەوەی [[عومەر کوڕی خەتتاب]] و [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] ئیسلام بوون، و [[ئیسلام]] بڵاوئەبوویەوە لە نێو ھۆزەکاندا <ref name="ابن هشام-الحصار2">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص195-199، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ، ئەمە زۆربوو بەلایانەوە، کۆبوونەوە بۆ کوشتنی پیغەمبەر، قسەیان لەگەڵ بەنی ھاشم کرد و داوایان کرد بیدەن بە دەستەوە، ئەوانیش ڕازی نەبوون، و کاتێک قوڕەیش ئەمەیان زانی گەمارۆی بەنی ھاشمیان دا بەوەی کەس تێکەڵیان نەبێت و لەگەڵیان دانەنیشێت و ھیچ مامەڵەیەکیان لەگەڵ نەکات تا محەممەد ئەدەن بە دەستەوە. بۆ ئەمەش نوسراوێکیان نوسی و بە کەعبەدا ھەڵیان واسی.<ref name="الأنوار-الحصار">الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، [[يوسف النبهاني]]، ص47-49، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref><ref name="ابن هشام-الحصار">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص195-199، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>البداية والنهاية ص 660</ref> دواتر پێنج لە سەرکردەکانی [[قوڕەیش]] ھەوڵیاندا کۆتایی بەو گەمارۆیە بھێنن <ref name="الروض-الحصار">[[الروض الأنف]]، [[أبو القاسم السهيلي|السهيلي]]، ج2، ص159-167.</ref>، پاشان ئەبوتاڵیب کۆچی دوایی کرد لە ڕەمەزان یان شەوالی دەیەم ساڵی پێغەمبەرایەتی (٣ ساڵ پێش کۆچی)،[[شیعە|شیعەکان]] بە کۆی دەنگ ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە ئەو وەک موسڵمانێکی باوەڕدار مردووە، <ref>الغدير في الكتاب والسنّة والأدب، عبد الحسين الأميني، ج7، ص384.</ref> ئەمەش لە ڕیوایەتێکدا ھاتووە [[ئیبن ئیسحاق]] ڕایگەیاندبوو کە لە کاتی مردنیدا باوەڕی بە ئاینی [[ئیسلام]] ھێناوە،<ref name="ابن هشام-الحزن">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص263-266، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> بەڵام [[سوننە|سوننەکان]] بۆچوونیان وایە کە مردووە موسڵمان نەبووە.<ref name="سميرة-الإسراء">مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، ج1، ص195-208، المطبعة العلمية، ط1995.</ref>قوڕەیش نەیانتوانی ئازاری پێغەمبەر بدەن تا ئەوکاتەی ئەبوتاڵیب لە ژیاندا بوو<ref name="ابن هشام-الحزن2">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص263-266، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ، مانگێک و پێنج ڕۆژ دوای مردنی [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبو تالیب]], <ref name="البوطي-الحصار">فقه السيرة النبوية، [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، ص86-99، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> و لە دوو مانگدا گوترا، و لە سێ ڕۆژدا گوترا،<ref name="الألفية-الحبشة والحصار والحزن">[[ألفية السيرة النبوية]]، [[عبد الرحيم العراقي]]، ص60-63، دار المنهاج، ط2005.</ref> پاشان خەدیجەی خێزانی لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە [[مەککە]] بە خاک سپێردرا، پێغەمبەر زۆر خەمبار بوو بۆ لە دەستدانی مامی و ھاوسەرەکەی لەبەر ئەوە ئەو ساڵ ناونرا ساڵی دڵتەنگی .<ref name="الأنوار-الحصار2">الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، [[يوسف النبهاني]]، ص47-49، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> === دەرچوون بۆ تائیف === {{سەرەکی|چوونی محەممەد بۆ تایف}} [[پەڕگە:Taifroad.jpg|وێنۆک|250px|شاخی شاری تائیف]] کاتێک قوڕەیش ئازاریان توند کرد لەسەر محەممەد و ھاوەڵەکانی دوای وەفاتی ئەبوتالیب مامی، محەممەد دەرچوو بۆ [[تایف|تائیف]] و داوای لێکردن بێنە ناو ئیسلامەوە،<ref name="ابن هشام-الطائف">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص266-269، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> بەڵام ئەوان زۆر بە توندی ڕەتیان دایەوە و ڕازی نەبوون، <ref name="البوطي-الطائف">فقه السيرة النبوية، [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، ص100-101، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> و پاشان محەممەد تائیفی بە جێ ھێشت و بە خەمباری گەڕایەوە بۆ مەککە لەبەرئەوەی کەس لە خەڵکی تائیف نەھاتن بە دەم بانگەوازەکەیەوە.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج2، ص266-269، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص210-212، دار صادر، بيروت.</ref> === ئیسرا و میعراج === {{سەرەکی|ئیسرا و میعراج}} [[پەڕگە:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 1.JPG|وێنۆک|250px|مزگەوتی ئەقسا]] لە دوای گەشتەکەی تائیف،<ref>مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، ج1، ص195-208، المطبعة العلمية، ط1995. ↑ تعدى إلى الأعلى ل:<sup>'''''أ'''''</sup> <sup>'''''ب'''''</sup> <sup>'''''ت'''''</sup></ref> ڕووداوی ئیسرا و میعراج یان شەوڕەو ڕوویدا بەپێی [[بیروباوەڕی ئیسلامی]]، [[ئیسلام|موسڵمانان]] بە [[سوننە]] و [[شیعە]]وە لەو باوەڕەدان، ئەم گەشتە لە [[مزگەوتی حەرام]]ەوە بۆ [[مزگەوتی ئەقسا]] <ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص51، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref>واتە شاری بیت المقدس بە سواری بوراق و بە ھاوەڵی [[جبرەییل|جوبرەیل]]، لەوێ دابەزیوە و نوێژی کردووە، پاشان ئەو شەوە لە بیت المقدسەوە ڕۆیشتووە بۆ ئاسمانی دنیا،<ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref> و لەوێ [[ئادەم]]ی بینیوە وسڵاوی لێکردوە و ئەویش وەڵامی داوەتەوە، ھەر لە ئاسمان بەدیداری [[یەحیا]] و [[عیسا]] و [[یووسف|یوسف]] و [[ئیدریس]] و [[ھاروون]] و [[مووسا|موسا]] و [[ئیبراھیم]] گەیشتووە،<ref>فتح الباري، ابن حجر العسقلاني، ج7، ص196-218.</ref> پاشان بوراقەکە بەرزی کردۆتەوە بۆ لای [[خوا لە ئیسلامدا|خوا]]، و [[نوێژ]]ەکان لەو شەوەدا فەڕز کراون.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص213-215، دار صادر، بيروت.</ref><ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref> بەپێی ڕای [[ئیبن ئیسحاق]] خوا تەنھا ئیسرای بە ڕۆحی پێغەمبەر کردووە، یان گەشتێکی ڕۆحی بووە، لە ھەمان کاتدا ھەندێ لە مێژوو ناسان وایدەبینن کە محەممەد بە ڕۆح و جەستەشی سەفەری کردووە. ھەر لەو ڕۆژەدا محەممەد بە ھۆزەکەی ڕاگەیاند بەڵام بە درۆیان خستەوە، باوەڕیان پێ نەکرد تەنھا ئەوان نەبێت کە باوەڕیان بە بانگەوازەکەی کردبوو وەک [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]].<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص303-306، دار الكتب العلمية، ط1985.</ref> === بەیعەتی عەقەبەی یەکەم و دووەم === {{سەرەکی|بەیعەتی عەقەبە}} محەممەد لە وەرزی حەجدا بانگی دەکرد بۆ لای خودا و داوای لێکردن پشتیوانی لێبکەن و تا [[ئیسلام]] دەگاتە خەڵک. <ref name="ابن هشام-قبل الهجرة">السيرة النبوية، ابن هشام، ج2، ص270-313، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لە ساڵی ١١ی پێغەمبەرایەتیدا بوو شەش لاوی [[یەسریب]] ([[مەدینە]]) ھاتن بۆ مەککە لە وەرزی حەجدا، بانگی کرد بۆ [[ئیسلام]] و ئەو لاوانە بەڵێنیان بە پێغەمبەردا کە پەیامەکەی بگەیەننە ھۆزەکانیان لە کاتێکدا لای عەقەبە بوون،<ref>[[البداية والنهاية]]، [[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]، ج3، ص179-206.</ref> خەڵکەکەیان بانگێشت کرد بۆ ئاینی ئیسلام , بە شێوەیەک پەیامەکەیان بڵاوکردەوە ھیچ ماڵێک لە ماڵەکانی ئەنسار (پشتیوانان)نەمابوو کە ئەم باسەی تێدانەکرێت.لە وەرزی داھاتووی حەجدا، دوانزە پیاو ھاتن، پێغەمبەريان بینینی و ئەوانیش بەیعەتییان داپێی ئەمەش بە بەیعەتی عەقەبەی یەکەم ناسراوە؛ و کاتێک خەڵکەکە گەڕانەوە، موسعەبی کوڕی عومەیری لەلایەن پێغەمبەری ئیسلامەوە نێردرا بۆ ئەوەی خەڵکەکە فێری نوێژ و بنەماکانی ئاینی ئیسلامیان بکات بۆیە پێی دەگوترا خوێنەر، <ref>البداية والنهاية، ابن كثير، ج3، ص179-206.</ref>پێش وەرزی حەجی داھاتوو، موسعەبی کوڕی عومەر گەڕایەوە مەککە.لە وەرزی سێیەمی حەجدا لە ساڵی ١٣ی پێغەمبەرایەتی،(حوزەیرانی ٦٢٢ی زایینی) نزیکەی حەفتا کەسێک لە موسڵمانانی یەسرب (مەدینە) ھاتن بۆ حەج،<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج1، ص297-309، تحقيق: عمر عبد السلام تدمري، دار الكتاب العربي، بيروت، ط1987.</ref> و کە گەیشتنە مەککە پەیوەندی نھێنیان بە محەممەدەوە کرد و ڕێکەوتن لەسەر ئەوەی محەممەد و ھاوڕێکانی کۆچ بکەن بۆ مەدینە ئەمەش بە '''بەیعەتی عەقەبەی دووەم''' ناسراوە.<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج1، ص297-309، تحقيق: عمر عبد السلام تدمري، دار الكتاب العربي، بيروت، ط1987.</ref>سێ مانگ پێش کۆچکردن بۆ [[مەدینە]] . <ref>السيرة النبوية، [[ابن حبان]]، ص118.</ref><ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص118.</ref> === کۆچکردن بۆ مەدینە === لە دوای بەیعەتی عەقەبەی دووەم، بارودۆخەکە توند بوو لەسەر [[ئیسلام|موسڵمانان]]، پێغەمبەر ڕێگەی بە موسڵمانان دا کە کۆچ بکەن بۆ [[مەدینە]]، یەکەم کەس کە ھاتە [[مەدینە]] [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبد ئەلئەسەد]] بوو. لە [[مەککە]] تەنیا پێغەمبەر و [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] مانەوە لەگەڵ ئەو کەسانەی لاواز بوون و توانای کۆچکردنیان نەبوو.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref>کاتێک [[قوڕەیش]] دەرچوونی موسڵمانانیان بینی، ترسان محەممەدیش دەربچێت، لە [[دارول نەدوە|دارولنەدوە]] کۆ بوونەوە، و بڕیاری کوشتنی محەممەدیان دا،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref> و ڕێککەوتن لە ھەر ھۆزێکی قورەیش لاوێک بۆ ئەوکارە ڕاسپێرن، و محەمەد بکوژن، ئەمەش لە پێناو ئەوەی خوێنەکەی لە نێوان ھۆزەکان ون بێت. <ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref>[[جبرەییل|جوبڕەئیل]] ئەم ھەواڵەی گەیاند بە پێغەمبەر و پێی ڕاگەیاند لە شوێنەکەی نەخەوێت، محەممەد فەرمانی بە عەلی کرد بخەوێت لە جێگەکەی تا ئەمانەتەکانی لایەتی بیگەڕێنێتەوە پاشان بڕوات بە دوایاندا،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج2، ص312-332.</ref> پاش ئەوە پێغەمبەر چووە لای [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و بەیەکەوە کۆچیان کرد و لە ڕۆژی [[دووشەممە]] دەی ڕەبیعولئەووەڵی ٦٢٢ز محەممەد خۆی چووە مەدینەوە لەگەڵ ئەبووبەکری ھاوەڵی، و پشتیوانان پێشوازییەکی گەرمیان لێ کرد.خەلیفە [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] ئەم بۆنەیەی کرد بە سەرەتای مێژووی ئیسلامی، بەڵام موحەڕڕەمی کرد بە سەرەتای [[ڕۆژژمێری ئیسلامی|ڕۆژژمێری کۆچیی]] لە جیاتی ڕەبیعولئەووەڵ لەبەر ئەوەی ویستی کۆچەکە لە موحەڕڕەمدا دەستی پێ کرد،<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص21-52، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> بەڵام [[شیعە]] لەو بڕوایەدان کە ڕۆژژمێری کۆچی ھەر لە سەردەمی محەممەددا دانراوە.<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج4، ص178، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> == ژیانی لە مەدینە == === دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی === [[پەڕگە:Mescidi nebevi.JPG|وێنۆک|مزگەوتی پێغەمبەر]] یەکەم ھەنگاوی محەممەد لە [[مەدینە]] فەرمانی پێکردن دروستکردنی مزگەوت بوو کە ناسراوە بە [[مزگەوتی پێغەمبەر]]،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص60-61، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ئەو شوێنەی بۆ ھەڵبژارد کە وشترەکەی لێی وەستابوو و دەستیان کرد بە بنیاتنانی مزگەوتەکە. سەرەکەی بە گەڵای خورما دروستکرابوو، ستوونەکانی لە دارخورما دروستکرابوون، زەویەکەی بە خۆڵ و داپۆشرابوو،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص143-148.</ref> محمد خشتی دەگواستەوە لە بیناکەیدا، سێ دەرگای بۆ دروستکرا، و [[قیبلە|قیبلەکەی]] ڕووی لە [[مزگەوتی ئەقسا]] دروستکرا تا کاتێک فەرمانێک ھاتە خوارەوە بۆ گۆڕینی قیبلە بۆ [[کەعبە]] دوای شانزە مانگ لە کۆچکردن ( ٢ کۆچی ).<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص238-257، دار صادر، بيروت.</ref>مەدینە لە پێش گەیشتنی پێغەمبەر بەدەست ناکۆکی سەد ساڵەوە دەیناڵاند لە نێوان ھۆزە جیاوازەکانیدا، سەرکردەکانی مەدینە ھەستیان ئەکرد پێویستیان بە سەرکردەیەکی یەکگرتوو ھەیە کە پەیوەندیەکانیان ڕێک بخات و ناکۆکی نێوانیان نەھێڵێت، ئەمەش وای لێکردن محەممەد قبوڵ بکەن وەک سەرکردەی مەدینە و پاڵپشتی و پارێزگاری لە خۆی و کۆچکردووە موسڵمانەکان بکەن؛ و محەممەد برایەتی خستە نێوان کۆچکردووان و پشتیوانان،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص60-61، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ھەر پشتیوانێک کۆچکردوویەکی ھەڵبژارد تا برای بێت و لەماڵەیدا بمێنێتەوە <ref>أنساب الأشراف، البلاذري، ج1، ص270.</ref>ئەمەش لە ھەنگاوێکدا بوو بۆ دروستکردنی پەیوەندی بەھێزی کۆمەڵایەتی لە نێوانیاندا و بۆ سڕینەوە ئەو دەمارگیریەی لە نێویاندا بوو. بەم شیوەیە پشتیوانان ماڵ و سەروەتیان بەش کرد لەگەڵ کۆچکردووەکانی برایاندا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص143-148.</ref>ھەروەھا محەممەد بەڵگەنامەیەکی نوسیوە کە ناسرا بە دەستوری مەدینە، ئامانجی دەستوورەکە پابەندبوونی ھەموو لایەنەکانی ناو مەدینە بوو لە کۆچبەران و لایەنگران و [[جوو|جولەکەکان]], سەبارەت بە ئەرک و مافەکانیان<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص240-298، مكتبة العبيكان، ط2005.</ref> دەستوورەکە ٥٢ بەندی لە خۆگرتبوو، بیست و پێنج بەندیان تایبەت بوو بە کاروبارە تایبەتەکانی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بیست و حەوتیان پەیوەست بوون بە پەیوەندی نێوان موسڵمانان و خاوەن [[ئایین]] و دیانەتەکانی تر،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج3، ص31-39، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> و ئەم دەستورە ڕێگەی دەدا بە خاوەن ئاینەکانی تر لەگەڵ موسڵمانان بژین بە سەربەستی، ھەروەھا باس لە ھاوپەیمانی ھۆزە جیاوازەکان کرا بوو کاتێک مەدینە بکەوێتە بەر ھێرش، و دڵنیای سەربەخۆیی دارایی ھەر ھۆزێکی تیا دووپات کرابوویەوە. زۆربەی بت پەرستەکانی مەدینە [[ئیسلام]] بوون، تەنانەت سەرکردە گەورەکانیان وەک سەعدی کوڕی موعاز، تەنھا کەمایەتییەک مانەوە لەسەر [[بتپەرستی|بت پەرستی]] کە ئەوانیش کاریگەریان دیار نەبوو.<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص240-298، مكتبة العبيكان، ط2005.</ref> === سەرەتای ناکۆکیی سەربازی === [[پەڕگە:Gabal Uhud.jpg|وێنۆک|ئەو شوێنەی چیای ئوحود، کە محمد و بەشێک لە ھاوەڵەکانی پەنایان بردووە دوای ئەوەی لە شەڕی ئوحود برینداربوون.]] لەگەڵ سەرەتای بوونی موسڵمانان لە مەدینە، خاخامەکانی [[جوو|یەھوود]] لە [[بەنی قورەیزە]] و [[بەنی قەینوقاع]] و [[بەنی نەزیر]]<nowiki/>ر دەستیان کرد بە دوژمنایەتی محەممەد، و ھەندێک لە پیاوەکانی ئەوس و خەزرەج چوونە پاڵیان ئەوانەی لە سەرەوە خۆیان بە [[ئیسلام]] دەردەخست و لە لایەکی دیکە دژی ئیسلام بوون، ئەمانا ناونران بە دوو ڕووەکان، لە دوای ئەوە خوا فەرمانی جەنگی بە پێغەمبەر محەممەد کرد کە ڕووبەڕوویان ببێتەوە،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج2، ص338-369.</ref><ref>ئەحمەد کوڕی حەنبەل ڕیوایەتی کردووە لە موسنەدەکەیدا.</ref> دەستی کرد بە ناردنی نوێنەر و سریە، چووە غەزاوە و شەڕی کرد خۆی و ھاوەڵەکانی، ژمارەی ئەو غەزایانەی خۆی بۆی دەرچوو ٢٧ غەزا بوو،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref> لە ٩ غەزایاندا خۆی جەنگاوە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref> و ژمارەی سریەکانی ٤٧ سریەیە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref><ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> و لە ھەموو ئەو غەزایانەیە محەممەد بە دەستی خۆی کەسی نەکووشتوە تەنھا ئەبی کوڕی خەلەف نەبێت.<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص413، دار المعرفة.</ref> یەکەمی سریەکان [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] بوو،<ref>السرايا والبعوث النبوية حول المدينة ومكة، بريك بن محمد العمري، ص78-191، دار ابن الجوزي، ط1996.</ref> لە مانگی ڕەمەزان لە سەری حەوتەم مانگی کۆچییدا، سی پیاو لە کۆچگردووان دەرچوون، ڕێگەیان لە کاروانێکی [[قوڕەیش]] گرت،<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، ج3، ص286-308.</ref> بەڵام شەڕ ڕووی نەدا لە نێوانیان، پاشان سریەی عوبەیدەی کوڕی حاریس، و سریەی سەعد کوڕی ئەبی وەقاس ڕوویاندا،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> پاشان لە مانگی سەفەری سەری دوانزەیەم مانگی کۆچییدا، پێغەمبەر محەممەد دەرچوو بۆ یەکەم غەزا کە ئەویش غەزای ودان بوو،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> پاشان غەزاکانی بوات و عەشیرە و بەدری یەکەم ڕوویاندا. لە ١٧ی ڕەمەزانی ساڵی ٢ی کۆچی بەرامبەر ئازاری ٦٢٤ز، غەزای [[شەڕی بەدر|بەدری گەورە]] ڕوویدا، بڕیاریان دا کە کاروانێکی بازرگانی ١٠٠٠ وشتری سەر بە قوڕەیش، بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبو سوفیان]] ڕابگرن،کە بەرەو شام دەچوو<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref>لە ٨ یان ١٢ی ڕەمەزان ، محەمەد لەگەڵ ٣٠٥ پیاودا <ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص19-172، عالم الكتب، بيروت.</ref><ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص321-380، مؤسسة عز الدين للطباعة والنشر، بيروت، ط1986.</ref>بۆ ئەو مەبەستە بەبێ ئامادەکاری بۆ شەڕ چوونە دەرەوە،<ref name=":4">الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref><ref name=":4" /> تەنھا [[ئەسپ|ئەسپێک]] یان دوو ئەسپ لەگەڵیان بوو، لەگەڵ حەفتا [[وشتر|وشتریش]] .<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص321-380، مؤسسة عز الدين للطباعة والنشر، بيروت، ط1986.</ref>کاتێک ئەبو سوفیان ئاگادارکرایەوە لە جووڵەی موسڵمانەکان ڕێگەی خۆی گۆڕی بۆ کەناراوەکان و سەرکردەکانی مەککەی ئاگادارکردەوە، بۆیە ١٠٠٠ چەکدار بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو جەھل|ئەبوو جەهل]] هاتنە دەرەوە، بە بەکارھێنانی ١٠٠ [[ئەسپ]] و چەندین [[وشتر]] .<ref>شرح النووي على صحيح مسلم، ج12، ص443.</ref><ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref> شەڕەکە لەنزیک بیری بەدر ڕوویدا. بە سەرکەوتنی موسڵمانان شەڕەکە کۆتایی پێ ھات،قورئان بەشداری فریشتەکان لە شەڕ بە سوودی موسڵمانان لە ئایەتێکدا پشتڕاست دەکاتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تفسير سورة الأنفال الآية 9 تفسير البغوي - القران للجميع|ناونیشان=https://quran4all.net/ar/tafsir/4/8/9|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=quran4all.net|زمان=ar}}</ref> و لە ئەنجامی شەڕەکەدا ١٤ کەس لە موسڵمانان کوژران، و ٧٠ کەس لە بێ باوەڕەکان کوژران کە ئەبو جەھلیان لە نێودا بوو، و ٧٠ی تریان بە دیل گیران،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بن خويا|یەکەم=إدريس|ڕێکەوت=2016-06|سەردێڕ=مبدأ الشورى في سيرة الرسول سيدنا محمد صلى الله عليه و سلم|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.12816/0032004|journal=مجلة الحقيقة|issue=37|پەڕەکان=٩٤–١١٢|doi=10.12816/0032004|issn=1112-4210}}</ref> ١٦ کەسیان لێ موسڵمان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بن شعلال|یەکەم=سامي رياض|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=منهج النقد التاريخي عند الحافظ ابن سيد الناس، ت. 734 ھ. من خلال كتابه "عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير"|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.37138/1425-035-002-006|journal=مجلة جامعة الأمير عبد القادر للعلوم الإسلامية|پەڕەکان=١٦٧|doi=10.37138/1425-035-002-006}}</ref> لە دواتردا محەممەد یەھوودەکانی بەنی قینقاعی کردە دەرەوە لە غەزای بەنی قینقاع، بەھۆی شکاندنی پەیماننامەکە کە بە [[دەستووری مەدینە]] ناسراوە، دوای ئەوەی دەمەقاڵەیەک لە نێوانیاندا دروست بوو لەبەر ئەوەی لە بازاڕێکدا ژنێکیان دووچاری [[سێکس|سێکسی]] کرابۆوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=أحمد|یەکەم=حسنين السعيد حسنين|ڕێکەوت=2018-01|سەردێڕ=جهود ابن هشام الحميري البصري (ت 218 ھ) في تفسير القرآن وعلومه من خلال كتابه السيرة النبوية|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.12816/0046165|journal=الاستواء|بەرگ=N.A.|issue=8|پەڕەکان=١٧–٥٧|doi=10.12816/0046165|issn=2356-9808}}</ref>ھۆزەکە دوای پازدە ڕۆژ لە گەمارۆدان پێغەمبەر کە خەریک بوو بڕیارێک بدات دواجار [[عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول|عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی]] خۆی تەسلیم کرد و بڕیاری دەرکردنی بەنی [[بەنی قەینوقاع]] دا.<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص176-180، عالم الكتب، بيروت.</ref> [[پەڕگە:Mount Uhud.JPG|وێنۆک|چیای ئوحود، ئەو شوێنەی شەڕی ئوحود لە ساڵی ٣ی کۆچیدا ڕوویدا.]] قوڕەیش ھەوڵیاندا تۆڵەی غەزای بەدر بکەنەوە، دەرچوون لەگەڵ ژمارەیەک ھۆزەکاندا بە ٣٠٠٠ جەنگاوەر و ٢٠٠ سوارچاک و ٣٠٠٠ ووشترەوە، و لەو کاتانە [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبووسوفیان کوڕی حەرب]] سەرکردایەتی ئەکردن، و کاتێک ھەواڵەکە گەیشت بە محەممەد خۆیان ئامادەکرد و لەگەڵ ١٠٠٠ ھاوەڵەکانیدا بەڕێکەوت، پاشان لە ڕێگادا [[عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول]] لەگەڵ یەک لەسەر سێی سوپاکە کشایەوە (لەو کەسانەن کە پێیان دەوترێت “ دووڕووەکان”).پێش شەڕەکە پێغەمبەر ٥٠ تیرھەڵگری لەسەر چیای عەینین دانا، لە ژێر سەرکردایەتی [[عەبدوڵڵا کوڕی جوبەیر|عەبدوڵڵا بن جوبەیر]]، ئامۆژگاری کردن ″لە جێگای خۆتان بمێننەوە و پشتەوەمان بپارێزن، ئەگەر بینیتان سەرکەوتین لە جێگای خۆتان مەجوڵێن، وە ئەگەر بینیتان دەکوژرێین سەرمان مەخەن″.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=تعرف على موقف أمير الرماة في معركة أحد|ناونیشان=https://www.elbalad.news/1612825|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> '''[[شەڕی ئوحود]]''' لە ڕۆژی شەممە ٧ شەوال لە ساڵی ٣ی کۆچی دەستی پێکرد، <ref name="ابن سعد-أحد">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> <ref name="الرحيق-أحد">[[الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، [[مباركفوري (توضيح)|المباركفوري]]، ص208-263.</ref> ، سەرەتا شەڕەکە لە بەرژەوەندی موسڵمانان بوو، تیرھاوێژەکان وایانزانی شەڕەکە کۆتای پێ ھاتووە، بێ فەرمانی پێغەمبەریان کرد و شوێنەکەیان چۆڵ کرد، [[خالید کوڕی وەلید]] ئەوەی قۆستەوە و ھاوسەنگی جەنگەکە گۆڕا بە بەرژەوەندی قوڕەیش، و ئازارێکی زۆریان بە موسڵمانان گەیاند و<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> لەم شەڕەدا [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب]] لەلایەن وەحشی بن حەربەوە کوژرا، ھیند کچی عوتبە بەشەکانی جەستەی بڕی، بۆیە گەدەی لە جگەری بڕدرا و لووت و گوێچکەکانی بڕا، بۆیە دواتر بانگکرا شێری خودا و شێری پێغەمبەرەکەی. <ref name="ابن هشام-أحد">السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص5-120، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>لە ٨ی شەوال محەممەد دەرچوو بۆ غەزای حەمڕا لئەسەد بەڵام بێ ڕوودانی جەنگ گەڕایەوە بۆ مەدینە، لە کاتێکی دواتردا غەزای بەنی نەزیڕ ڕوویدا لەگەڵ یەھوودەکانی بەنی نەزیر <ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref>دوای ئەوەی غەدریان کرد بە شکاندنی پەیماننامەکە و ھەوڵی کوشتنی پێغەمبەریان دا. بۆیە محەممەد ١٠ی ڕۆژێکی پێدان بۆ ئەوەی شارەکە بەجێبھێڵن،<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref> ئەوان ڕەتیان کردەوە و خۆیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی محەممەد ئامادەکرد، بەم ھۆیەوە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ گەمارۆیان لەسەردانرا لەلایەن موسڵمانانەوە ،<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref> ھەندێک ئەلێن ٦ شەوبوو،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص269-270.</ref> دواتر مەدینە چۆڵیان کرد بە ژن و منداڵەوە .<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص57-58، دار صادر، بيروت.</ref> === گەمارۆدانی مەدینە === [[پەڕگە:Al-Ahzab Battle map.jpg|ڕاست|وێنۆک|نەخشەیەک کە [[غەزای خەندەق]] ڕووندەکاتەوە]] دوای ئەوەی [[بەنی نەزیر]] کرانە دەرەوە لە مەدینە و ڕۆیشتن بەرەو [[خەییر|خەیبەر]]، خەڵکیان نارد بۆ لای قوڕەیش و ھانیان دان بۆ شەڕکردن لەگەڵ محەممەد،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج3، ص415-458.</ref> ڕێکەوتن لەگەڵیان، [[قوڕەیش]] ٤٠٠٠ کەس و ٣٠٠ سوارچاکیان کۆکردەوە، کۆمەڵێکی تریش لە ھۆزەکان چوونە پاڵیان لەوانە بەنی سلێم و بەنی ئەسعەد و فەزارا و بەنی غەتافان و ھەروەھا بەنی مورا ھەموویان نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس بوون و ناونران بە ئەحزاب، و سەرکردەکەیان [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] بوو، شەڕەکە لە شەوالی ساڵی ٥ی کۆچی بەرامبەر ئازاری ٦٢٧ی زایینی ئەنجامدرا<ref name=":5">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج2، ص418-433، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> لە میژوودا بە [[غەزای خەندەق|شەڕی خەندەق]] یان [[غەزای خەندەق|شەڕی حزبەکان]] ناسرا، <ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref><ref name="تاريخ الإسلام-الأحزاب">تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref> کاتێک محەممەد بە ھەواڵەکەی زانی لەگەڵ سێ ھەزار موسڵمان لە دامێنی چیای سێلا کەمپیان دانا <ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص170-215، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>فەرمانیكرد ژن و منداڵەکان لە ناو قەڵاکانی مەدینە بمێننەوە تاکوو دەستی ھێرشبەرەکانیان پێ نەگات.دواتر بە ڕاوێژکردن بە [[سەلمانی فارسی]] ھەستان بە ھەڵکەندنی خەندەق یاخود چاڵ لە بەشی باکووری خۆرئاوای شارەکەدا ئەمەش بەھۆی ئەوەی تەنیا شوێنێک بوو کە تەخت و دەشتایی بوو ، شوێنەکانی دیکە بە شاخ و شیو و بەردەڵان و دارخورما دەورە درابوو. خۆی بەشدار و چاودێری کارەکە بوو، دوای ٦ ڕۆژ خەندەقەکەیان تەواوکرد. <ref name=":5" />کاتێک خەندەقەکەیان تەواو کرد، [[قوڕەیش|قوڕەیشەکان]] و ئەوانەی لەگەڵیان بوون لە حزبەکان ھاتن و بە گەمارۆیەکی توندی شارەکەیان دا،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص170-215، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لەو ماوەیەدا ھەوڵیاندا کە دەرچەیەک بدۆزنەوە بۆ ئەوەی بچنە ناو شارەکە لەو نێوەندەدا [[جوو|جوولەکەکانی]] [[بەنی قورەیزە]] ڕازی بوون کە ڕێگە بدەن حزبەکان بچنە ناو شارەکەوە لەدوای ئەوەی دانوستانیان لەگەڵ حیای کوڕی ئەختاب کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی بەنی قورەیزە كرد ، بەڵام ئەوە نەکرا، پاش ئەوەی پێغەمبەر توانی لە رێگای “نەعیم کوڕی مەسعوود ”سەر بە ھۆزی غەفتان بێ متمانەی لە نێوان بەنی قورەیزە و ئەحزابەکان دروستکرد.<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref> موسڵمانان و حزبەکان ٢٤ شەو مانەوە، جگە لە تیر و گەمارۆ ھیچ شەڕێک لە نێوانیاندا نەبوو. <ref name="ابن سعد-الأحزاب2">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص65-77، دار صادر، بيروت.</ref> تا ڕەشەبایەکی توند ھات بە سەر سەربازگەکانی ئەحزابدا و چۆڵیان کرد. لە ئەنجامی ئەم گەمارۆدا ٨ لە موسڵمانان و ٤ لە حیزبەکان کوژران. <ref name="الصحيحة-الأحزاب2">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج2، ص418-433، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> وە کاتێک حزبەکان [[مەدینە|مەدینەیان]] بەجێھێشت، محەممەد بە ھاوەڵەکانی گوت « لەم ساڵە بەدواوە قوڕەیش ناتوانێت ھێرشبکاتە سەرتان ، بەڵکو ئێوە ھێرش دەکەن».<ref>[[تفسير ابن كثير|تفسير القرآن العظيم]]، [[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]، ج6، ص396.</ref>  قووریشیەکان لە دوای ئەم ھێرشە و دۆرانیان نەیانتوانی جارێکی دیکە ھێرشێکی لەو شێوەیە بکەنەوە سەر مەدینە.  <ref name="الروض-الأحزاب2">[[الروض الأنف]]، [[أبو القاسم السهيلي|السهيلي]]، ج3، ص415-458.</ref> دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە، [[بەنی قورەیزە]] گەڕانەوە و خۆیان بە قەڵاکانیان بەھێز کرد. بەھۆی شکاندی پەیمانەکەیان محەممەد نەیتوانی ئەم کارەیان پشتگوێ بخات بەتایبەتی کاتێک خەریک بوو ببنە ھۆکاری شکستی موسڵمانان لە گەمارۆکە.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص279-281.</ref><ref>المغازي، الواقدي، ج2، ص496-521، عالم الكتب، بيروت.</ref> لەدوای دەرچوونی قورەیشییەکان و ھاوپەیمانەکانی فەرمانی دا بەرەو شوێنی [[بەنی قورەیزە]] بچن. بۆماوەی ٢٥ شەو گەمارۆدران بێ ئەوەی ھیچ جمووجۆلێک بکەن کە واتای شەرکردن بێت ، داوای لێکردن بە بێ ھیچ مەرجێک خۆیان بەدەستەوە بدەن.بۆیە بەنی قورەیزە تەسلیم بوونی خۆیان ڕاگەیاند، ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە سەعدی کوڕی مەعاز بڕیار لە چارەنوسیان بدات، ھەرچەند ویستیان کە ھەمان مامەڵەی ھۆزی بەنی قیناعیان لەگەڵ بکرێت بەڵام داواکەیان ڕەتکرایەوە سەعد بڕیاریدا بە کوشتنی پیاوەکان و ژن و منداڵەکانیش بکاتە کۆیلە و دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵ و سامانیان بگیرێت.سەرئەنجام بەپێی سەرچاوەکان لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٠٠ کەس کوژراون، لە کاتێکدا بە گوتەی [[ئیبن ئیسحاق]] ، لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٩٠٠ کەس لە کوژراون . <ref>الأموال لابن زنجويه رقم الحديث 359 وإسناده صحيح</ref> <ref>صحيح الترمذي رقم الحديث 1582 ، و صححه الألباني و ابن حجر العسقلاني</ref> <ref>السيرة النبوية لابن هشام ، طبعة دار الصحابة للتراث ، الجزء 3 صـــ230</ref>.سەرچاوە مێژووییە کۆنەکان کۆکن لە سەر ئەوەی کە پێغەمبەر بە بڕیارەکە ڕازیبووە، ئەمەش وەک سزایەک لە بەرامبەر پەیمان شکێنی و ناپاکیان .لەگەڵ ئەوەش ھەندێک لە توێژەرانی ھاوچەرخ گومانیان ھەیە لە جێبەجێکردنی ئەم بڕیارە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هاشم|یەکەم=یەحیا الملاح|سەردێڕ=مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕۆژھەڵات -ھەولێر|ساڵ=٢٠١١|پەڕەکان=٣٦٩ -٣٧٣}}</ref> === ڕێکەوتنی حودەیبیە === {{سەرەکی|سوڵحی حودەیبییە}} لە مانگی [[زولقەعدە|زیلقەعدەی]] ساڵی ٦کۆچی بەرامبەر [[٦٢٨|٦٢٨زاینی]]، محەممەد فەرمانی کرد بە شوێنکەوتووەکانی ئامادەکاری بکەن بۆ ڕێوڕەسمەکانی [[عەمرە|عومرە]] لە [[مەککە]]، دوای ئەوەی لە خەونیدا بینی خۆی و ھاوەڵەکانی چوونە [[مزگەوتی حەرام|مزگەوتی حەرامەوە]]،[[تەواف]]ە و عەمرەی ئەنجامداوە عەرەب و خەڵکی دەوروبەری بیابانەکەیان کۆکردەوە بۆ ئەوەی لەگەڵیدا بچنە دەرەوە، ڕۆژی دووشەممە سەرەتای مانگی [[زولقەعدە]] لە ساڵی ٦ی کۆچی ، لە ساڵی ١٤٠٠ یان ١٥٠٠، <ref name="ابن سعد-الحديبية">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> دەرچوون بە بێ چەک تەنھا چەکی گەشتیار نەبێت،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص275-296، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> و کاتێک قوڕەیش بەوەیان زانی، بڕیاریان دا نەھێڵن بچێتە [[کەعبە|کەعبەوە]]، ٢٠٠ سوارچاکیان بە سەرکردایەتی [[خالید کوڕی وەلید|خالیدی کوڕی وەلید]] نارد بۆ ڕێگەی سەرەکی [[مەککە]]، بەڵام محەممەد ڕێگەیەکی سەختتری ھەڵبژاردبوو بۆ ئەوەی ڕووبەڕوویان نەبێتەوە، <ref name="ابن حزم-الحديبية">جوامع السيرة، [[ابن حزم (توضيح)|ابن حزم]]، ص207-211، دار المعارف، [[مصر]]، ط1900.</ref> تا گەیشتە حودەیبیە لە دووری ٩ میل لە مەککەوە،<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref> کۆمەڵێک کەس ھاتنە لای محەممەد ئەویش پێی وتن:« ئێمە بۆ شەڕ نەھاتووین، بەڵکو ھاتووین عەمرە بکەین ، شەڕ و کوشتار قوڕەیشی ماندوو کردووە،چی دەبێت ئەگەر ئەوان دەستبەرداری نێوان من و سەرجەم عەرەبەکانی تر ببن، ئەگەر ئەوان سەرکەوتن بەسەرمدا ئەوا ئاواتی ئەوان دێتەدی،ئەگەر خوا منیشی سەرخست ئەوا بە لێشاو دێنە ناو ئاینی ئیسلامەوە،با ئەوانش بە خواستی خۆیان پەیمان لەگەڵ ھەرکەس دەبەستن ئازادن ،ئیتر قوڕەیش نیازی چی یە؟ سوێند بە خودا بەردەوام تێدەکۆشم لە پێناو ئەو ئاینەی خودا بەمن ئەسەردە کردووە،تا خودا سەری دەخات یان من لە پێناویدا لە ناو دەچم»<ref>صحيح البخاري، البخاري، عن المسور بن مخرمة، رقم: 2731.</ref> .پێغەمبەر خەداشی کوری ئەمییە خەزاعی ناردە لای قورەیش بۆ ئەوەی پەیامەکەی بگەیەنێتە سەرکردەکانی قورەیش کە بۆ شەڕ نەھاتوون، ھەندێک کەس ویستیان نێردراوەکە بکوژن بەڵام حەبەشەکان ڕێگەیان نەدا بیکوژن و ئازادیان کرد، ئەویش گەڕایەوە لای پێغەمبەر. ھەڵوێست و نیازەکانی پێغەمبەر بووە جێی سەرنجی ھاوپەیمانەکانی قوڕەیش ، قوڕەیشیەکانیش لە ترسی لە دەستدانی ھاوپەیمانەکانی دەستیان کرد بە وتوێژ لەگەل محەممەد. ئەوەبوو کاتێک حەلیسی کوڕی عەلقەمە گەورەی حەبەشیەکان لەلای موسڵمانەکان گەڕایەوە و بینی ئەوان بەرگی ئیحرامیان پۆشیوە و قوربانیان ئامادەکردووە، وتی ( ئەی سەرکردەکانی قوڕەیش ، سوێد بەخوا ئێمە لەسەر ئەوە ھاوپەیمانیمان لەگەڵ ئێوە نەبەستووە ،کە ڕێگە لە کەسانێک بگرن مەبەستیان مەزن ڕاگرتنی ماڵی خودایە ،بە کەسەی گیانی حەسیلی بەدەستە ،واز لە محەممەد دێنن عەمرەکەی بکات باشە ، ئەگەینا ھەموو حەبەشییەکان وەک ھەڵمەتی یەک پیاو) وتیان (بەسە ئەی (حەلیس)ماوەیەک وازمان لێبێنە تا لەناو خۆماندا لەسەر بڕیارێک ڕێکدەکەوین)<ref>السيرة النبوية لابن هشام ص 313</ref> پاشان ووتوێژ کەوتەوە لە نێوان موسڵمانان و قوڕەیشدا.پێغەمبەر [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفانی]] وەک نێردراوی خۆی ناردە لای قوڕەیشیەکان بۆ ئەوەی لەگەڵیان وتووێژبکات .عوسمان و چەند کەسێکی دیکە بەرەو شاری مەککە ڕێکەوتن بۆ ماوەی سێ رۆژ لە [[مەککە]] مانەوە .پێغەمبەر وا گومانی کرد کە کوژرابن <ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref>بۆیە ھاوەڵاکانی بانگ کرد و بەیعەتی لێوەرگرتن کە لە دوژمن ڕانەکەن ، هەندێکیشیان بەیعەتی مردنیاندا بە پێغەمبەر، ئەم بەیعەتدانە بە بەیعەتی ڕەزوان لە مێژوودا ناسراوە.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص275-296، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> کاتێک موسڵمانەکان خۆیان ئامادە دەکرد بۆ ئەگەری بەرپا بوونی شەڕ، قوڕەیش سوھێلی کوری عومەریان ناردە لای پێغەمبەر بۆ ئەوەی ڕێککەوتنێکی ئاشتەوایی واژۆ بکات کە بە [[سوڵحی حودەیبییە]] ناسراوە,ئەو ڕایگەیاند ھەر ڕێکەوتنێک بکەین پێویستە ئەو بەندەی لە خۆ گرتبێت کە ئەم ساڵ بگەڕێنەوە و ساڵێکی دیکە بێنەوە بۆ ناو مەککە.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> [[پەڕگە:Muhammad letter muqawqis.jpg|وێنۆک|شوێنەوارێکی پەیامی پێغەمبەر محەممەد بۆ ئەلموقاوقیس، فەرمانڕەوای [[میسر]]، بانگھێشتکردنی بۆ ئیسلام، وەک یەکێک لە دەرئەنجامەکانی [[سوڵحی حودەیبییە]]. لە مۆزەخانەی [[کۆشکی تۆپقاپی]] لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] پارێزراوە.]] سەرئەنجام ھەردوولا ڕازی بوون، ھەر لە ڕێکەوتنەکەدا ھاتبوو جەنگ و شەڕ لە نێوانیان بۆ ماوەی دە ساڵ ڕابوەستێت تاوەکو سەر و ماڵی خەڵکی پارێزراو بێت و کەس دەستدرێژی نەکاتە سەر کەسی تر، ھەروەھا ھەرکەسێک بەبێ پرسی خاوەنەکەی ھەڵبێت و بڕواتە لای (محەممەد)دەبێت (محەممەد)بیداتەوە قوڕەیش، بەڵام ھەرکەسێک لەلای (محەممەد)ەوە ڕابکاتە لای قوڕەیش ئەوە نادرێتەوە (محەممەد). ھەروەھا ھەرکەس و لایەنێک دەیەوێت ھاوپەیمانی لەگەڵ محەممەد ببەستێت ئازادە وە ھەرکەس و لایەنێک بیەوێت ھاوپەیمانی لەگەڵ قوڕەیش بکات ئازادە، محەممەد و ھاوەڵەکانی ئەم ساڵ دەگەرێنەوە و ناڕۆنە مەککەوە،ساڵی داھاتوو دێنەوە و دەڕۆنە ناو مەککەوە و بۆ ماوەی سێ ڕۆژ دەمێننەوە تەنیا چەکی سواریان پێ بێت و نابێت قوڕەیش ڕگەیان لێ بگرێت) بەم شێوەیە پەیمانەکە بەستراو لە دوو پەڕدا نوسرایەوە دانەیەکیان درایە دەست پێغەمبەر و دانەیەکی دیکەیان دا بە سوھەیل کوری عومەر.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> موسڵمانان بە ھۆی مەرجەکانی [[سوڵحی حودەیبییە]]، و ئەنجامنەدانی عەمرە ھەست کردن بەوەی کە قورەیش باڵەدەستی بەسەریاندا زیاتر بووە ،دڵتەنگی کردن بە شێوەیەک دوای ئەوەی کە نێدراوەکانی قوریش ڕۆیشتن محەممەد سێ جار پێی گوتن: «ھەستن قوربانی بکەن و سەرتان چاک بکەن) ، بەڵام ھیچیان ھەڵنەستا و بەقسەیان نەکرد تا ئەو کاتەی چووە دەرەوە و قوربانییەکەی خۆی سەربڕی و سەری خۆشی چاککرد<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref>، کاتێک موسڵمانەکان ئەوەیان بینی بەخێرای ھەستان و قوربانییەکانیان کرد.<ref>[[صحيح البخاري]]، [[محمد بن إسماعيل البخاري|البخاري]]، عن [[المسور بن مخرمة]]، رقم: 2731.</ref>دە ڕۆژێک لە حودەیبیە مانەوە و ھەندێک دەلێن بیست ڕۆژ، دواتر ڕۆشتنەوە بۆ مەدینە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بوك|یەکەم=FoulaBook-مكتبة فولة|ناونیشان=https://foulabook.com/ar/book/%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A9-pdf|سەردێڕ=تحميل كتاب صلح الحديبية تأليف عبد الحميد جودة السحار pdf|زمان=ar}}</ref> .لە ئەنجامی ئەم ڕێکەوتنەدا، محەممەد ھەستا بە ناردنی نوێنەر بۆلای پاشاکانی جیھان، و بانگی کردن بۆ ئیسلام بوون، یەکەم پەیامبەری نارد بۆلای نەجاشی پاشای حەبەشە، عومەری کوری ئومەییەی بوو .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - سير أعلام النبلاء - الصحابة رضوان الله عليهم - عمرو بن أمية- الجزء رقم3|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=310&bk_no=60&flag=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref>کاتێک نوسراوەکەی پێ گەیشت، خستیە سەر چاوی و ھاتە سەر زەوی بۆی، [[موسڵمان]] بوو، <ref>تاريخ مدينة دمشق وذكر فضلها وتسمية من حلها من الأماثل، أبو القاسم علي بن الحسن ابن هبة الله بن عبد الله، ج45، ص45، دار الفكر، بيروت، ط1995.</ref>و دەحیەت کەلبی نارد بۆ لای قەیسەر ھەرقلی پاشای ڕۆم،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بابتي ،الدكتورة|یەکەم=عزيزة فوال|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=riBLDwAAQBAJ&pg=PT190&lpg=PT190#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=موسوعة الأعلام (العرب والمسلمين والعالميين) 1-4 ج2|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|زمان=ar}}</ref> و عەبدوڵڵا کوڕی حەزفە سەھمی نارد بۆ لای کیسرای پاشای فارس، کە نووسراوەکەی دڕاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الصحابي عبد الله بن حذافة السهمي - الصحابة والتابعين|ناونیشان=https://hawlalrasool.com/o/الصحابي-عبد-الله-بن-حذافة-السهمي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=hawlalrasool.com|زمان=ar}}</ref> ھەروەھا حاتیب کوری ئەبووبەڵتاعی نارد بۆ لای مقوقسی پاشای [[میسر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prophet Muhammad's Letters to Kings (628 CE)|ناونیشان=https://www.cyberistan.org/islamic/letters.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.cyberistan.org}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.cyberistan.org/islamic/letters.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا چەندین نوێنەری تری نارد.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص258-290، دار صادر، بيروت.</ref> === غەزای خەیبەر و مۆتە === {{سەرەکی|غەزای خەیبەر}} {{سەرەکی|غەزای موئتە}} دوای ئەوەی محەممەد گەرەنتی قوڕەیشی مسۆگەر کرد لە دوای حودەیبیە، دەرفەتی بۆ ڕەخسا  لێپرسینەوە لە جولەکەکانی خەیبەر بکات بەھۆی ھاندانی ھۆزەکان لە [[غەزای خەندەق|شەڕی خەندەقدا]] دژی موسڵمانان  ،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص325-354.</ref> بۆیە لە مانگی موحەڕەمی ٧ی کۆچیدا<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص300.</ref> بۆ ئەو مەبەستە بە نھێنی لەگەڵ ١٥٠٠ (ھەندێک سەرچاوە دەلێن ١٤٠٠) لە سوپای موسڵمانان کە خاوەنی بەیعەتی ڕەدوان بوون، ڕووی کردە [[غەزای خەیبەر|خەیبەر]] ،  ئاڵاکەشی دا بە عەلی بن ئەبی تالیب،<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص211-218، دار المعارف، ط1900.</ref> و دروشمی ئەوانیش لەو ڕۆژەدا (ئەی مەنسور بمرە، بمرە).<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص297-331، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> سوپای موسڵمانان بە شەو گەیشتنە ئەوێ، بێ ئەوەی ئاشکرابن، کاتێک ڕۆژ بووەوە جوولەکەکانی خەیبەر موسڵمانانیان بینی، ترسان و ڕایانکردە قەڵاکانیان.لەگەڵ ئەوەی پێشتر زانیبوویان سوپای موسڵمانان ھێرشدەکاتە سەریان، ھەروەھا داوای یارمەتیان لە ھۆزی غەفتان کردبوو بەڵام ئەوان لە نیوەی ڕێگا گەڕانەوە پاش ئەوەی وا بڵاوکرایەوە کە موسڵمانان ھێرشیان کردووەتە سەر ناوچەکانیان.<ref>هاشم, یەحیا الملاح (٢٠١١). مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین. چاپخانەی ڕۆژھەڵات -ھەولێر. pp. ٣٨٦.</ref>بەمەش لە یارمەتیەکانی ھۆزی غەفتان بێ بەش بوون.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص325-354.</ref> کاتێک محەممەد شپرزەیی و ترسی خەیبەری بینی فەرمانی ھێرشی کرد. توانیان سەرکەوتووبن لە دەستبەسەرداگرتنی قەڵاکان و دیلی لێ گرتن لە ناویان [[سەفییە کچی حوییەی]] کە دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ محەممەد کرد.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص297-331، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة خيبر .. حين انهارت حصون اليهود بوعد إلهي - 7 ھ - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A9-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1-7-%D9%87%D9%80|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=غزوة خيبر .. حين انهارت حصون اليهود بوعد إلهي - 7 ھ - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> دوا قەڵا کە داگیرکرا بریتی بوون لە ئەلوەتیح و ئەلسەلام و موسڵمانان بۆ چەند شەوێک گەمارۆیان دا، تا سەرکەوتنیان بەدەستھێنا. محەممەد ئەیویست جولەکەکان دەربکات لە خەیبەر بەڵام لەگەڵیان ڕێکەوت لەسەر ئەوەی ساڵانە نیوەی بەروبوومەکەیان بدەن بە موسڵمانان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة فتح خيبر 7 ھ القصة الكاملة للغزوة والفتح|ناونیشان=https://suwaidan.com/the-story-of-the-conquest-of-khaybar/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=suwaidan.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - البداية والنهاية - سنة سبع من الهجرة النبوية - غزوة خيبر- الجزء رقم6|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=366&idto=378&bk_no=59&ID=406|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} غزوة خيبر|ناونیشان=https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230428070251/https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>پاشان دوای ٨ مانگ، محەممەد لە زولقەعدەی ساڵی ٧کۆچی دەرچوو بۆ عومرە بەو پێیەی لە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنی حودەیبیەدا]] لەگەڵ قوڕەیش لەسەری ڕێککەوتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمرة القضاء.. سبب التسمية بهذا الاسم - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/136407/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B3%D8%A8%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} ما هي عمرة القضاء ؟ ومتى كانت ؟|ناونیشان=http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230428070252/http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=عمرة القضاء أي ويقال لها عمرة القضية|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d8%a7%d8%a1-%d8%a3%d9%8a-%d9%88%d9%8a%d9%82%d8%a7%d9%84-%d9%84%d9%87%d8%a7-%d8%b9%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d9%8a%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref>لە جەمادی یەکەمی ساڵی ٨کۆچی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ غزوة مؤتة|ناونیشان=https://mawdoo3.com/تاريخ_غزوة_مؤتة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> [[غەزای موئتە]] ڕوویدا لە باشووری [[ئوردن]]، کە ھۆکەی کوژرانی پەیامبەرەکەی پێغەمبەر بوو کە ناردبووی بۆ پاشای بوسڕا تا بانگی بکات بۆ ئیسلام، کە حارس عومەیرئەزدی بوو،<ref>السيرة النبوية، ابن كثير، ج3، ص455-480.</ref> محەممەد سوپایەکی ٣٠٠٠ کەسی نارد و لە بەرامبەریاندا سوپای ڕۆم ھەبوو بە سەرکردایەتی ھەرقل و ١٠٠٬٠٠٠ جەنگاوەرەوە، شەڕی موئتە یەکەم شەڕە کە [[موسڵمان|موسڵمانان]] لە دەرەوەی سنوورەکانی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]] ئەنجامیانداوە، سێ ھەزار چەکداری موسڵمان بۆ ماوەی شەش ڕۆژ بەرگەی دوو سەد ھەزار سوپای ڕۆم و عەشیرەتە عەرەبەکانی ھاوپەیمانان گرت، لە حەوتەمین ڕۆژی دوای ئەوەی ئەو سێ سەکردەی ([[زەید کوڕی حاریسە]]، جەعفەر کوڕی ئەبووتاڵیب، عبداللە کوڕی ڕەواحە) موسڵمانان کە پێغەمبەر دیاریکردبوون کوژران ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=الدرر السنیة - الموسوعة الحدیثیة|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/66475|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210101171815/https://dorar.net/hadith/sharh/66475|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دواتر خالید [[خالید کوڕی وەلید]] سەرکردایەتییەکەی گرتە ئەستۆ لە ڕێگای تەکنیکی سەربازی خۆی، توانى سوپای موسڵمانان بکشێنێتەوە بۆ [[مەدینە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة مؤتة - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16663/غزوة-مؤتة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=غزوة مؤتة وعبقریة خالد بن الولید العسکریة فی الانسحاب التکتیکی|ناونیشان=http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/23/57124.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180125214941/http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/23/57124.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص11 - كتاب سلسلة مصابيح الهدى - خالد بن الوليد في غزوة مؤتة - المكتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/7700/25|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=غزوة مؤتة (1)|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/130407/غزوة-مؤتة-1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> شەڕەکە بە شکستی موسڵمانان کۆتایی ھات. خەڵکی مەدینە کاتێک سوپاکە گەڕایەوە سەرزەنشتیان کردن و ھاواریان کرد بەسەریاندا و دەیان وت (ھەڵھاتووەکان، ئێوە لە جیھاد کردن لە پێناو خوا ھەڵھاتوون )، محەممەد کاتێک ئەوەی بیست جوابی دانەوە و وتی (ئەمانە ھەڵھاتوو نین، بەڵکو ئەمانە کۆڵنەدەرن و راکەرەن ان شادەستیان کرد بە فڕێدانی خۆڵ بەسەر ڕووخساریان و دەیانگوت: ئەی ئاواران، ئایا ئێوە لە پێناو خودا ھەڵاتوون؟ محمد دەفەرموێت (ئەوان ھەڵنەھاتوون، ئەوانە ڕاکەرن إن شاء الله). <ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص128-130، دار صادر، بيروت.</ref> === فەتحی مەککە === {{سەرەکی|فەتحی مەککە}} [[پەڕگە:Bilal.jpg|وێنۆک|وێنەکێشانێکی فارسی [[بیلالی حەبەشی|'''بیلالی کوڕی ڕەباح''']] لە کاتێکدا کە لە سەربانی [[کەعبە]] بانگی [[نوێژ لە ئیسلام|نوێژی]] دەکرد دوای [[فەتحی مەککە]] لە ساڵی ٨ی کۆچیدا.]] لە ئەنجامەکانی ڕێکەوتنی [[سوڵحی حودەیبییە|حودەیبیە]]، ھۆزی خزاعە ھاتنە ھاوپەیمانییەکەی محەممەدەوە، و بەنوبەکر چوونە ھاوپەیمانییەکەی قوڕەیشەوە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> و بەنی بەکر و خزاعە شەڕ و کوشتاری سەردەمی نەزانی لە نێوانیاندا بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة فتح مكة - غزوات الرسول - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%83%D8%A9-%D8%B3%D9%86%D8%A9-8-%D9%87%D9%80|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=قصة فتح مكة - غزوات الرسول - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> ماوەیەک بە ئیسلامەوە سەرگەرم بووبوون و پاشان شەڕ لەنێوانیان دەستی پێکردەوە، و [[قوڕەیش]] یارمەتی بەنوبەکریان دا،چەندین کەسیان لەیەکتری کوشت. بەمەش کۆتایی بە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنەکەیان]] لەگەڵ [[ئیسلام|موسڵمانان]] ھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نبذة عن فتح مكة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/261634/%D9%86%D8%A8%D8%B0%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%83%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] لە [[مەککە|مەککەوە]] ھات و ویستوی [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنەکەیان]] نوێ بکاتەوە, بەڵام ڕەتکرایەوە. پاشان محەممەد فەرمانی ئامادەکردنی سوپا و جوڵەی بەرەو [[مەککە]] دەرکرد، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ جەنگاوەر لە ١٠ی ڕەمەزانی ساڵی ٩ک، بەرەو مەککە کەوتنە جووڵە بە شێوەی نھێنی <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=علي|سەردێڕ=فتح مكة.. فتح من الله ونصر مبين|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/5/30/%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d9%85%d9%83%d8%a9-%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d9%88%d9%86%d8%b5%d8%b1-%d9%85%d8%a8%d9%8a%d9%86|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> وە خەڵک لەو ڕۆژەدا بەڕۆژوو دەبن.تاکوو شەو گەیشتنە مر زەھران لە دەورووبەری مەککە، بەھەڵکردنی ١٠ ھەزار مەشخەڵ ھەواڵی گەیشتنی سوپای چاوەروانەکراوی موسڵمانان گەیشتە سەرکردەکانی مەککە.پاشان ئەبوو سەفیان و حەکیم کوڕی حزام بۆ پشتراستکردنەوەی ھەواڵەکە لە مەککە چوونەدەر،لە ڕێگە بەدیلی کوڕی وەرقایان پێ گەیشت، بە بینی ئەو سوپایە زۆرە توشی سەرسوڕمان بوون و زانییان کە توانایی ڕووبەڕووبوونەوەیان نییە. لەو کاتەدا [[عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب]] کە پێشتر بۆ بینینی محەممەد بەڕێکەوتبوو گەیشتە لایان، داوای لێکردن باوەڕ بە ئیسلام بھێنن و ببنە موسڵمان گەرەنتی پاراستنی گیانان دەدا تا دەگەنە لای پێغەمبەر، ئەوانیش ڕازی بوون و دواتر چوونە لای محەممەد موسڵمان بوونیان ڕاگەیاند.<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص140-203.</ref>ڕۆژی سێشەممە، ١٧ی ڕەمەزان لە ساڵی ٨ی کۆچی، سوپا بەردەوام بوو لە ڕێپێوانەکەی بۆ شاری مەککە.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص372-394.</ref><ref>سعد بن عبادة قائل عبارة نسخة محفوظة 16 أغسطس 2016 على موقع واي باك مشين.</ref>موسڵمان بوونی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبوو سفیان]] کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش کاریگەری زیاتر ھەبوو بۆ ئەوەی موسڵمانان بەبێ شەڕ بچنە ناو مەککە، محەممەد لەگەڵ ئەبوو سفیان ڕێکەوت خەڵکی مەککە ڕازی بکات لەکاتی چوونە ناوەی سوپای ئیسلام خەڵک ڕووبەروویان نەبێتەوە، پاشان گەڕایەوە مەککە بۆ ئەوەی قسەکانی محەممەدیان پێ بلێت واتە: ھەرکەسێک بچێتە ناو ماڵی ئەبووسفیان پارێزراودەبێت ! وە ھەرکەسێک دەرگاکەی ماڵەکەی دابخات ونەیەتەدەرەوە پارێزراو دەبێت! وە ھەرکەسێک بچێتە ناو مزگەوتەوە (بیت الحرام-کەعبە) پارێزراو دەبێت”.<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص315.</ref>ئەمەش تا ڕادەیەکی زۆرلەلایەن خەڵکی مەککەوە پێشوازی لێ کرا. [[پەڕگە:Kaaba (1910)-2.jpg|ڕاست|وێنۆک|[[کەعبە]] ساڵی [[١٩١٠]]]] دواتر محەممەد فەرمانی بە یەکە سەربازییەکانی دا لە چەند شوێنێکەوە بچنە ناو مەککە بەبێ ئەوەی ڕووبەڕووی کەس بنەوە تەنھا ئەوانە نەبێت کە شەڕیان لەگەڵ دەکەن.<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج2، ص194، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref> ئەوەبوو [[خالید کوڕی وەلید]] و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون لە لە خوارەوە، وە [[زوبەیر کوڕی عەوام]] و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون لەسەرەوە و [[ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح]] لە دۆڵەکەوە ھاتە ناوەوە مەککە <ref name="الرحيق-فتح مكة2">[[الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، [[مباركفوري (توضيح)|المباركفوري]]، ص372-394.</ref> <ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج2، ص194، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref>لەکاتی چوونە ناو مەککە تەنھا لەلای [[خالید کوڕی وەلید|خالید کوڕی وەلیدەوە]] تووشی ڕووبەڕووبوونەوە بوون،ھەندێک لە قوڕەیشەکان بە سەرۆکایەتی عیکریمە کوڕی [[ئەبوو جەھل]] ھەوڵیان دەدا ڕووبەڕووی موسڵمانان ببنەوە،خالید شەڕی لەگەڵیان کردو دوازدە کەسیانی کوشت، ئەوانی دیکە ھەڵھاتن و دوو لە موسڵمانان کوژران.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص372-394.</ref> سوپاکە گەیشتە [[کەعبە]], و چوونە ناو [[مزگەوتی حەرام|مزگەوتەکە]], محەممەد لە [[بەردە ڕەشەکە|بەردی ڕەش]] نزیک بووەوە, دەستی لێدا, پاشان سووڕی ماڵەکەی کرد, پاشان ٣٦٠بتی شکان کە لە دەورووبەری کەعبە بوون <ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، رقم: 4720.</ref>و فەرمانی کرد بت و وێنەی ناو کەعبە دەری بھێنن و بیانشکێن.<ref name=":0" /> === ناکۆکی لەگەڵ ھۆزە عەرەبییەکان === ماوەیەکی کەم دوای فەتحی مەککە، ھۆزەکانی ھوزان و سەقیف و لەگەڵ ھەندێکی بەنی ھیلال ڕێکەوتن لەسەر شەڕکردن لەگەڵ موسڵمانان،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص885-921، عالم الكتب، بيروت.</ref> کاتێک محەممەد ئەوەی بیست دەرچوو لە [[مەککە]] لە '''[[شەڕی حونەین|غەزای حونەین]]''' دا لە ڕۆژی شەممە ٦ی شەوالی ساڵی ٨کۆچی،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص885-921، عالم الكتب، بيروت.</ref> و ١٢٬٠٠٠ جەنگاوەر لەگەڵی دەرچوون،کە زۆربەیان لەوانە پێکھاتبوون تازەببوونەوە موسڵمان. و موسڵمانان لە ئەنجامدا سەرکەوتن و زۆربەی ھۆزی ھوزان ھەڵھاتن بۆ تائیف.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص397-407.</ref>دوای غەزای حونەین و لە ھەمان کاتدا، محەممەد بەرەو تائیف ڕۆیشت بۆ دەرکردنی ھوزان و سەقیف،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص248-276.</ref> و غەزای تائیف ڕوویدا لە نێوانیان، سوپای ئیسلامی گەمارۆیان دان ماوەی ٤٠ ڕۆژ، پاشان وازیان لێ ھێنان.<ref>رواه مسلم، في صحيحه، عن أنس بن مالك، رقم: 1059.</ref><ref>الفصول في سيرة الرسول ﷺ، ابن كثير، ص84-85.</ref>لە ڕەجەبی ساڵی ٩کۆچی، غەزای تەبوک ڕوویدا کە دوایین غەزای پیغەمبەر محەممەد بوو،<ref>دلائل النبوة، البيهقي، ج5، ص362، رقم: 2028.</ref> دوای ئەوەی ھەواڵیان پێ گەیشت لە وڵاتی ڕۆمەوە کە پاشای ڕۆم و ھاوپەیمانە عەررەبەکانی، سوپایەکیان پێک ھێناوە بۆ ھێرش بردنە سەر دەوڵەتی ئیسلامی،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref> موسڵمانان سوپایەکیان پێک ھێنا لە ٣٠٬٠٠٠ جەنگاوەر <ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، ص46، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref>بە ھاوڕێیەتی ١٠٬٠٠٠ سوارچاک،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref> بەڵام لەبەر دووری ڕێگەکاکە و توندی گەرماکە تووشی سەختی بوون و کە گەیشتنە تەبووک، ٢٠ شەو تیایا مانەوە،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص195-221، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>غزوات الرسول وسراياه، ابن سعد، ص80-82.</ref> و کاتێک ڕۆمان و ھاوپەیمانەکانیان ھەواڵی کشانی سوپای ئیسلامییان بیست ترسان و جیابوونەوە لە ناو سنووری وڵاتەکەیان،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص417-430.</ref> و پاشان سوپای موسڵمانان بەبێ شەڕ لە تەبوکەوە ڕۆیشتن، لە مانگی ڕەمەزاندا لە ساڵی ٩ی کۆچیدا گەڕانەوە مەدینە،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص989-1075، عالم الكتب، بيروت.</ref> موسڵمانانیش دەستیان کرد بە فرۆشتنی کەل و پەلە سەربازییەکانیان کرد بەبیانووی تەواو بوونی جیھاد بەڵام بەڵام محەممەد ڕێگای لێگرتن و نەیھێشت ئەو کارە بکەن . .<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref>زۆرێک لە مێژوونووسان ڕوودانی ئەم شەڕە دەخەنە ژێر پرسیارەوە، بە پشت بەستن بە نەبوونی ھیچ ئاماژەیەک بەو شەڕە لە ھیچ سەرچاوەیەکی دیکە جیا لە سەرچاوە ئیسلامییەکان.<ref>See, for example, Bowersock, Glen Warren, Peter Robert Lamont Brown and Oleg Grabar Late Antiquity: A Guide to the Postclassical World (1999, Harvard University Press) p. 597, which notes that many of the details surrounding Muhammad's life as given in the biographies, are "problematic in certain respects, the most important of which is that they represent a tradition of living narrative that is likely to have developed orally for a considerable period before it was given even a relatively fixed written form. Ideally, one would like to be able to check such accounts against contemporary evidence... however, there is no relevant archaeological, epigraphic, or numismatic evidence dating from the time of Muhammad, nor are there any references to him in non-Muslim sources dating from the period before 632." Also cf. El-Cheikh, Nadia Maria Byzantium Viewed by the Arabs (2004, Harvard University Press) p. 5, "One major challenge to examining initial contacts between Byzantium and the early Muslim umma arises from the controversy surrounding the traditional Islamic account......sources are not contemporaneous with the events they purport to relate and sometimes were written many centuries later. These sources contain internal complexities, anachronisms, discrepancies, and contradictions. Moreover, many of them provide evidence of embellishment and invention that were introduced to serve the purposes of political or religious apologetic."</ref> لە دوای ئەوە، وەفدێکی سەقیف ھاتن بۆ مەدینە و موسڵمان بوون،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص222-228، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ھەروەھا چەندین وەفد لە ھۆزە عەرەبیەکانەوە ئەھاتن بۆ مەدینە و ئیسلام بوونی خۆیان ڕائەگەیاند <ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص417-430.</ref>و لە نێوان ساڵەکانی ٩ک و ١٠ک دا،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص436-452.</ref> بە شێوەیەک کە ساڵی ٩ک ناونرا بە ساڵی وەفدەکان.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص248، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> === حەجی ماڵاوایی === [[پەڕگە:Petrograd, № 923-Dorn 312, fol 313 The Last Sermon of the Prophet Muhammad.jpg|وێنۆک|290x290پیکسڵ|وێنەیەکی فارسیی کۆتا وتاری پێغەمبەر محەممەد، کە لەلایەن عەلی قاسمەوە وێنا کراوە لە دەستنووسێکی ئەحسەن ئەل-کیبار لە ساڵی ١٥٢٦]] لە زولقەعدەی ساڵی ١٠کۆچی، پێغەمبەر محەممەد ویستی ڕێوڕەسمەکانی [[حەج]] ئەنجام بدات، دوای ئەوەی ٩ ساڵی لە مەدینە بەسەربرد بێ ئەوەی حەج بکات،<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص384.</ref>بۆیە بە خەڵکەکەی ڕاگەیاند کە بۆ ئەو مەبەستە بەرەو مەککە بەرێ دەکەوێت.بۆیە خەڵکێکی زۆر ھاتنە مەدینە, ھەموویان ھەوڵیاندەدا لەگەڵ محەممەد سەفەر بکەن بەرەو مەککە.ئەم حەجە لە مێژوودا بە حاجی حەجی ماڵاوایی, یان حەجی پەیوەندی, یان حەجی ئیسلام ناسراوە, بەڵام زیاتر بە حەجی ماڵاوایی ناسراوە<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص5-12، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> چونکە لە وتارەکەی ماڵاوایی لە موسڵمانان کردو دوای ئەوە حەجی نەکردەوە.<ref>السيرة النبوية، ابن كثير، تحقيق: مصطفى عبد الواحد، ج4، ص211-413، دار المعرفة، بيروت، ط1971.</ref> ھەروەھا باسی ئەو شتانەی بۆ کردن کە [[حەرام]] یان [[حەڵاڵ]]ن، لە ڕۆژی ٢٥ی زوقەعدەی ساڵی ١٠کۆچی،<ref>فتح الباري شرح صحيح البخاري، ابن حجر العسقلاني، ج8، ص104، دار المعرفة، بيروت، ط1959.</ref> محەممەد دەرچوو بەرەو [[مەککە]] لەگەڵ نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ موسڵمانی ژن و پیاودا. <ref name="الحلبية-الوداع">السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج3، ص307-340، دار المعرفة، بيروت.</ref><ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص5-12، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>بە وتنەوەی «لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إنّ الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك لك»<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج3، ص307-340، دار المعرفة، بيروت.</ref> چووە مەککەوە لە ڕۆژی یەکشەممە ٤ی زیلحەجە، <ref>فتح الباري شرح صحيح البخاري، ابن حجر العسقلاني، ج8، ص104، دار المعرفة، بيروت، ط1959.</ref>و چووە مزگەوتی حەرامەوە، دوای ئەوەی مەناسیکەکانی حەجی ئەنجامدا، ووتاری حەجی ماڵاوایی دا.<ref name=":6">رواه مسلم في صحيحه عن جابر بن عبد الله، رقم:1218.</ref><ref name=":6" /> لەم ھەڵوێستەدا و لەسەر شاخی عەرەفە، ئەم ئایەتە [[قورئان]]ییە دابەزی ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا﴾ (<small>[[وەرگێڕاوەکانی قورئان بۆ زمانی کوردی|کوردی]]</small>: ئەمڕۆ ئاین و بەرنامەکەتانم بەکۆتایی گەیاند و نازو نیعمەتی خۆمم بۆ تەواو کردن و ڕازیم بەوەی کە ئیسلام ببێتە بەرنامەو دین و ئاینتان)<ref>سورەتی مائیدە، ئایەتی ٣</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وه‌رگێڕانی ماناكان ئایه‌تی 3 سوره‌تی سورەتی المائدة - وەرگێڕاوی کوردی - صلاح الدین|ناونیشان=https://quranenc.com/ku/browse/kurdish_salahuddin/5/3|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=فرەفەرھەنگی قورئانی پیرۆز|زمان=ku}}</ref>لەگەڵ ئەوەی [[شیعە]] باوەڕیان وایە ئەم ئایەتە لە کاتێکی تردا دابەزیووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يوم الغدير كمال الدين وتمام النعمة|ناونیشان=http://www.alshirazi.net/monasabat/monasabat/61.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.alshirazi.net}}</ref> == کۆچی دوایی == [[پەڕگە:Mrs Aisha room.jpg|وێنۆک|250px|شوێنی حوجرەی پێغەمبەر، کە پێغەمبەر و ئەبووبەکر و عومەری تیا نێژراوە]] یەکەم شت کە پێغەمبەر محەممەد زانی کاتی وەفاتی نزیک بۆتەوە ئەوە بوو کە لە فەتحی مەککەدا سورەتی نەسری بۆ دابەزی<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص575-595، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> {{قورئان|سوورەت=١١٠|ئایەت=١|کوردی=کاتێ یارمەتی و کۆمەکی خوا دێت، شاری مەککە ڕزگار دەکرێت و دەرگای ئازادی واڵا دەکرێت}}.<ref>سورەتی نەسر، ئایەتی ١</ref> لە کۆتاییەکانی مانگی سەفەری ساڵی ١١ی کۆچی، محەممەد توشی [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تایەکی]] بەھێز بوو،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص575-595، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> و نەخۆشییەکەی لێی توند بوو، و مۆڵەتی لە خێزانەکانی وەرگرت تا لە ماڵی [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]] بمێنێتەوە. و پێغەمبەر نوێژی بە موسڵمانان دەکرد کاتێک نەخۆش بوو ١١ ڕۆژ و کاتێک نەخۆشییەکەی بە تەواوی قورس بوو فەرمانی بە [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] کرد نویژیان پێ بکات،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص432-447.</ref> و ١٣ ڕۆژ دوای نەخۆشییەکەی لە ڕۆژی دووشەممە ڕەیبعولئەوەلی ساڵی ١١ی کۆچی و لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص432-447.</ref> کە ئەم ڕێکەوتەش بەرامبەرە لەگەڵ ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢ز،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد، ج2، ص308، دار صادر، بيروت.</ref> لە ماڵی عائشە نێژرا لە تەنیشت [[مزگەوتی پێغەمبەر]].<ref>نور اليقين في سيرة سيد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، ص205، دار المعرفة، بيروت، ط2004.</ref> === پاش وەفاتی === لە دوای کۆچی دوایی پێغەمبەر محەممەد شوێنکەوتوانی ناکۆکییان لەسەر ئەو کەسە ھەبوو کە دەبێتە جێنشین،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص457-470.</ref> کۆمەڵێک موسڵمانان کۆ بوونەوە لە سەقیفەی بەنی ساعدە، سەعدی کوڕی عوبادە خۆی پاڵاوت بۆ ئەو مەبەستە و پشتیوانان پشتگیریان کرد،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص77-83، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لە ھەمان کاتدا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتتاب]] [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکری]] سدیقی دەستنیشانکرد بۆ ئەو مەبەستە، بەپێی ئەوەی کۆچکردووەکان لە پێشترن بۆ جێ نشینی،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص448-461.</ref> ئەمەش پشتگیری ھەموو موسڵمانانی لەسەر بوو کە لەویا کۆ بووبونەوە، لە ھەمان کاتدا کۆمەڵێک لەو موسڵمانانەی کە لەو کاتەدا سەرگەرمی کفن و دفنی پێغەمبەر بوون دوایی ناڕازیبوون، <ref>البداية والنهاية، ابن كثير، تحقيق: علي شيري، ج5، ص270، دار إحياء التراث العربي، ط1988.</ref>سووربوون لەسەر ئەوەی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] جێنشین بێت لەبەر ئەو نزیکایەتیەی ھەیەتی لەگەڵ پێغەمبەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html |سەردێڕ=تۆڕی شیعەی جیھانی |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315045244/http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لەو ڕووداوەوە سەرەتاکانی ناکۆکی مێژوویی لە نێوان مەزھەبی [[سوننە]] و [[شیعە]] سەریھەڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حكيم|یەکەم=گۆران|سەردێڕ=ململانێی سوننەو شیعە: باکگراوندێکی مێژووی و نەزیفێکی بەردەوام|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2018/07/14/%d9%85%d9%84%d9%85%d9%84%d8%a7%d9%86%db%8e%db%8c-%d8%b3%d9%88%d9%86%d9%86%db%95%d9%88-%d8%b4%db%8c%d8%b9%db%95-%d8%a8%d8%a7%da%a9%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%88%d9%86%d8%af%db%8e%da%a9%db%8c-%d9%85%db%8e/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> دوای جێگیر بوونی دۆخەکە بۆ ئەبوبەکر، دەوڵەتی [[خەلافەتی ڕاشدین]] دامەزرا. ئیشی کرد لەسەر پارستنی [[ئیسلام]] و دژایەتی کردنی ئەوانەی لە ئیسلام پاشگەز بوونەوە پاش کۆچی دوایی پێغەمبەر، و ڕێگرییان لە [[زەکات]] کرد،<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص511-513، دار الفكر، ط1991.</ref> ھەروەھا ئەوانەی لەناوبرد کە بانگەوازی پێغەمبەرایتیان ئەکرد،<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص509، دار المعرفة.</ref> ئەمەش ناسراوە بە شەڕی ڕەدە؛<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص509، دار المعرفة.</ref> و ئەبوبەکر ھەستا بە ناردنی ھێزی سەربازی بۆ ناوچە جیاوازەکان.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص511-513، دار الفكر، ط1991.</ref> لە سەردەمی دووەم جێ نشیندا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] و تەنھا لە ماوەی دە ساڵدا [[مێزۆپۆتامیا|وڵاتی نێوان دوو ڕووبار]] و وڵاتی [[فارسەکان|فارس]] و [[شام]] و [[میسر]] فەتح کرا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عمر|یەکەم=كهەیفی|سەردێڕ=پوختەیەک لە ژیانی عومەری کوڕی خەطاب ڕەزای خوای لێبێت|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2016/03/15/%d9%be%d9%88%d8%ae%d8%aa%db%95%db%8c%db%95%d9%83-%d9%84%db%95-%da%98%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b9%d9%88%d9%85%db%95%d8%b1%db%8c-%d9%83%d9%88%da%95%db%8c-%d8%ae%db%95%d8%b7%d8%a7%d8%a8-%da%95%db%95/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Umar I {{!}} Biography, Caliph, Achievements, & Death {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Umar-I|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == موعجیزەکانی == {{سەرەکی|موعجیزەکانی محەممەد}} موسڵمانان ھەموو لەو باوەڕەدان، کە گەورەترین موعجیزەی پێغەمبەر محەممەد [[قورئان|قورئانە]]، پاشان زۆربەیان موعجیزەی تر دەسەلمێنن کە لە کتێبەکانی فەرموودەدا ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الجواب عن شبهة أن القرآن يدل على أن الله لم يؤيد نبيه بمعجزات غير القرآن - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/291379/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%A8%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200809210636/https://islamqa.info/ar/answers/291379/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%A8%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Uthman Koran-RZ.jpg|220px|وێنۆک|کۆنترین نوسخەی قورئان]] بەپێی بیروباوەری [[ئیسلام|موسڵمانان]]، [[قورئان]] موعجیزەی سەرەکی پێغەمبەر محەممەدە کە بە درێژایی سەردەمەکان کەس نەیتوانیووە ھاوشێوەی ئەوە بھێنێت لەگەڵ ئەو تەحەدایەی لە قورئاندا ھاتووە،{{قورئان|سوورەت=١٧|ئایەت=٨٨|کوردی=ئەی محمد پێیان بڵێ: سوێند بە خوا ئەگەر ھەموو ئادەمیزادو پەریەکان کۆ ببنەوەو (ھەوڵی بەردەوام بدەن تا) قورئانێکی وەکو ئەمە دانێن و بیھێننە (مەیدان) ناتوانن کاری وابکەن و ناتوانن لە وێنەی بھێنن، ئەگەر چی ھەموو لایەکیان ببنە پشتگیرو یارمەتیدەری یەکتر}}.<ref>سورەتی ئیسرا، ئایەتی ٨٨</ref> بە زۆری ئیعجازی قورئان لە ڕەوانبێژی و ڕوون بێژییەکەیاتی، و ئیعجازی زمانەوانی یەکەم و گرنگترین ھۆکارەکانی ئیعجازی قورئانە، کە چەندیین ڕوو دەگرێتەوە، لەوانە باشی دانانەکەی و کۆبوونەوەی وشە و ڕەوانبێژییەکانی، و ئەو وێنە ڕێکخستنە سەیر و شێوازە نامۆیەی کە جیاوازە لە شێوازی قسەکردنی [[عەرەب]] و پەیڕەوەکانی ڕێکخستن و داڕشتنی کە لە پێش و دوایدا ھاوشێوەی نەبووە.<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص192-195، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref> لە ڕووەکانی تری ئیعجازەکەی ئەو ھەواڵانەیە کە لە پەنھاندا ھاتووە، و ھەوألی سەدەکانی ڕابردوو و پێشینەکان،<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص192-195، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref> و لەم دواییانەدا بزوتنەوەیەک دروست بووە باوەڕیان بە ئیعجازی زانستی ھەیە لە قورئاندا، و ئەو ئایەتانە ڕوون دەکاتەوە کە بیرۆکە زانستییەکانی ئاشکرا نەبوون تەنھا دوای ماوەیەکی دوور و درێژ نەبێت لە دەرکەوتنی قورئان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=التوبة|یەکەم=غازي|سەردێڕ=الإعجاز العلمي في القرآن.. تصويب الاتجاه|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/opinions/2009/10/29/%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b9%d8%ac%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d9%85%d9%8a-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b1%d8%a2%d9%86-%d8%aa%d8%b5%d9%88%d9%8a%d8%a8|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> [[پەڕگە:Rima_Ariadaeus-1.jpg|وێنۆک|250px|ھێڵێک لەسەر ڕووی مانگ لەلایەن گرووپی پۆلۆ ١٠ گیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APOD: 2002 October 29 - A Lunar Rille|ناونیشان=https://apod.nasa.gov/apod/ap021029.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=apod.nasa.gov}}</ref> زانایانی موسڵمانان لەو باوەڕەدان لە ئەنجامی موعجیزەی [[لەتبوونی مانگ]]ەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دلائل النبوة - المعجزات الحسية للرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/mongiz/15-8.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.saaid.net}}</ref>]] === لەتکردنی مانگ === موسڵمانانی [[سوننە]] کۆن لەسەر ئەوەی موعجیزەی لەتکردنی مانگ ڕوویداوە بۆ پێغەمبەر محەممەد وەک یەکێک لە موعجیزە تاکەکان،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص270-272، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ئەمەش لە پێش کۆچکردندا بووە بۆ [[مەدینە]]، عەبدوڵڵا کوری مەسعود ئەڵێت؛ مانگ بوو بە دوو لەتەوە لەسەردەمی پێغەمبەردا بە شێکی لەسەر شاخەکە و بەشێکی ئەولاتر، پێغەمبەر ووتی شایەت بن،<ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، رقم: 4864.</ref> ھاوەڵ دانەرەکان ووتیان ئەمە جادووە. لەمەشدا ئایەتێکی قورئان ھاتۆتە خوارەوە، {{قورئان|سوورەت=٥٤|ئایەت=١|کوردی=ڕۆژی قیامەت نزیک بۆتەوە و مانگیش لەت بوو}}.<ref>سورەتی قەمەر، ئایەتی ١</ref>لەگەڵ ئەوەش زۆربەی مێژوو نووسانی ڕۆژئاوا گومانیان لەم موعجیزەیە ھەیە بەھی نەبوونی ھیچ بەڵگەیەکی زانستی .<ref>Wensinck, A.J. "Muʿd̲j̲iza." دائرة المعارف الإسلامية. Edited by: P. Bearman، Th. Bianquis، C.E. Bosworth، E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007.</ref> === لە موعجیزەکانی دیکە === دەربارەی جیھانی نادیار لەو ھەواڵانەی پێغەمبەر دەربارەی جیھانی نادیار ھەیبوو، ڕۆژی غەزای بەدر بوو،<ref>خلاصة سير سيد البشر، المحبّ الطبري، ص107-107، تحقيق: طلال بن جميل الرفاعي، مكتبة نزار مصطفى الباز، ط1997.</ref> و ھەواڵەکانی دەربارەی [[حەسەن کوڕی عەلی|حەسەنی کوڕی عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] بەوەی کە خوا دەیکاتە ھۆکاری ئاشتی لە نێوان دوو کۆمەڵەی موسڵمانان،<ref>المطالب العالية، ابن حجر العسقلاني، ج4، ص262.</ref> و ھەواڵی دەربارەی ئەوەی فاتیمەی کچی یەکەم کەس دەبێت لە خیزانەکەی بە دواییدا وەفات دەکات،<ref>رواه مسلم في صحيحه عن عائشة بنت أبي بكر، رقم: 2450.</ref> ھەروەھا ھەواڵ و زانیاری دەربارەی چەندیین ڕووداوی تر داوە.<ref>الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، ج1، ص249-258، دار الفكر، بيروت، ط1988.</ref>لە کتێبەکانی فەرموودە و ژیاننامە باسی ڕووداوی دەرچوونی ئاو دەکەن لە نێوان پەنجەکانی پێغەمبەر محەممەدەوە <ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص412، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref>و لە پێش ئەو بۆ ھیچ کەسێک ڕووی نەداوە، و لە چەند جێگەیەکدا ئەمە دووبارە بۆتەوە، و تەنانەت زانایانی موسڵمانان ئەو ئاوە بە باشترین ئاو دەژمێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - مواهب الجليل في شرح مختصر خليل - كتاب الطهارة - باب يرفع الحدث وحكم الخبث- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=85&idfrom=0&idto=0&flag=1&bk_no=19&ayano=0&surano=0&bookhad=0|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref>قسەکردنی لەگەڵ گیانەوەر و بێ گیاندا،<ref>تفسير ابن كثير، عن أبي ذر الغفاري، ج5، ص76.</ref> و ھەروەھا سڵاو لێکردنی لەلایەن درەخت و بەردەوە و ڕۆیشتنی درەخت بۆی، و ناڵەی قەدی ئەو درەختەی ووتاری لەسەر ئەدا کاتێک مینبەرەکەی بۆ دروستکرا، لە ئامێزی گرت و قسەی بۆ کرد، <ref>تخريج مشكاة المصابيح، ابن حجر العسقلاني، ج5، ص346.</ref>و لە موعجیزەکانی لەگەڵ گیانەوەراندا، بەسەرھاتی ئەو ووشترەیە کە سکاڵای کرد لە زۆری ئیش و کەمی ئالەف،<ref>رواه أبو داود، في سننه، عن عبد الله بن جعفر، رقم: 2549.</ref> ھەروەھا چەندین ڕووداو و بەسەرھاتی تر.ھاوکات لەگەڵ ئەم موعجیزانەدا پێغەمبەر محەممەد چەندیین موعجیزەی تری ھەیە لە چاککردنەوەی نەخۆش<ref>دلائل النبوة، البيهقي، عن عاصم بن عمر بن قتادة، ج3، ص276، رقم: 1110.</ref> و بەرەکەت و ڕووداو و بەسەرھاتی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباحث القرآني|ناونیشان=https://tafsir.app/althaalabi/9/118|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=tafsir.app}}</ref> == ژیانی تایبەتی == === خێزانەکانی === {{سەرەکی|دایکانی باوەڕداران}} خێزانەکانی محەممەد لە ئیسلامدا بە دایکەکانی باوەرداران ناسراون، و لە ژمارەی خێزانەکانییدا جیاوازی ھەیە لەسەر دوو ووتە، یەکێکیان ئەڵێت دوانزەن یان یانزەن،<ref name=":7">ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، ص 132.</ref> و ھۆی جیاوازیەکەش لە [[ماریا کچی شەمعون|ماریە قبتییدایە]]، ئەوەی لەسەری ڕێکەوتوون لە یانزە خێزانەکەی، شەشیان قوڕەیشین، ئەوانیش؛ [[خەدیجە کچی خووەیلید|خەدیجە کچی خوەیلد]]، [[سەودە کچی زەمعە]]، [[عائیشە]] کچی ئەبووبەکر، [[حەفسە کچی عومەر]]، [[ئوم سەلەمە]]، ئوم حەبیبە. خێزانە عەرەبییەکانی بێجگە لە قوڕەیش چوارن، ئەوانیش؛ [[زەینەب کچی جەحش]]، جوەیریە کچی حارس، [[زەینەب کچی خوزەیمە|زەینەب کچی خوزیمە]]، مەیموونە کچی حارس، و یەکێکیان عەرەب نیە ئەویش [[سەفییە کچی حوییەی|سەفییە کچی حویەی]] لە بەنی ئیسرائیلە، و [[ماریا کچی شەمعون|ماریە قبتی]] ئەمێنێتەوە کە لە [[میسر]]ەوەیە، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mubārakfūrī|یەکەم=Ṣafī al-Raḥmān|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=r_80rJHIaOMC&redir_esc=y|سەردێڕ=الرحيق المختوم: بحث في السيرة النبوية على صاحبها افضل الصلاة و السلام|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Darussalam|ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٨٩٩-٥٥-٨|زمان=en}}</ref>و کاتێک محەممەد خۆی لە ژیاندا بووە دووان لە خێزانەکانی وەفاتییان کرد ئەوانیش خەدیجە کچی خوەیلد و زەینەب کچی خوزیمە بوون.<ref name=":7" /> === مناڵەکانی === محەممەد سێ کوڕ و چوار کچی ھەبووە، دایکی ھەموویان خەدیجە کچی خوەیلد بوو بێجگە لە ئیبراھیم ئەو لە ماریە بوو، و ھەموو مناڵەکانی خۆی لە ژیاندا بوو وەفاتیان کرد بێجگە لە فاتیمە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عدد أبناء وبنات النبي صلى الله عليه وسلم - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/23294/%D8%B9%D8%AF%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> مناڵە کوڕەکانی ئەمانە بوون؛ قاسم (کە بووە بە نازناو بۆی (ئەبووقاسم) <ref name=":8">ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، تحقيق: محمد علوي المالكي، ص130-139، دار المنهاج، ط2005.</ref>و لە تەمەنی دوو ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە) و عەبدوڵڵا و ئیبراھیم (ساڵ و نیوێک لە مەدینە ژیا)<ref name=":8" />، مناڵە کچەکانی ئەمانەبوون؛ زەینەب و ڕوقیە و ئوم کەلسوم و فاتیمە، بەڵام [[شیعە]] فاتیمە بە تەنھا کچی محەممەد دادەنێن، و سێ کچەکەی تر دەڵێن تەنھا لە ماڵی پێغەمبەردا گەورەبوون، و لە ڕاستیشدا ئەوان کچی ھالە کچی خوەیلدی خوشکی خەدیجە بوون،زەینەب پێش کۆچ ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ ئەبووعاس کوڕی ڕەبیع، بەڵام ڕوقیە و ئوم کەلسوم خێزانی ھاوسەرییان لەگەڵ [[عوسمان کوڕی عەفان]] پێک ھێنا یەک لە دوای یەکتر، و فاتیمە ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] لە نێوان ھەردوو غەزای بەدر و ئوحود،<ref>الرحيق المختوم، صفي الرحمن المباركي، ص471-472.</ref> و ھیچ کام لە کچەکانی مناڵیان نەبوو تەنھا فاتیمە نەبێت، <ref name=":8" /> کە [[حەسەن کوڕی عەلی|حەسەن]] و [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێن]] و [[زەینەب کچی عەلی|زەینەب]] و ئوم کەلسوم بوون. === موالی و خزمەتکارەکانی === محەممەد چەند موالییەکی ھەبوو، لەوانە؛ [[زەید کوڕی حاریسە|زەید کوری حاریسە]] (پێغەمبەر لە خۆی گرتبوو پێش [[ئیسلام]]) و کورەکەی ئوسامە، و سوبان کوری بجدد و ئەبوھیند، و ئەبولبابە، و ئەبوڕافع،<ref name=":8" /> و لە ژنان ماریە قبتی بوو (لەگەڵ بوونی جیاوازی لەسەر ئەوەی کردوویەتی بە خیزانی یان نا) و ڕیحان کچی زەید،<ref>الرحيق المختوم، صفي الرحمن المباركي، ص471-472.</ref> و خزمەتکارەکانی ئەنەسی کوری مالیک بو ھەروەھا ئەمانەش خزمەتیان ئەکرد، بیلال کوری ڕەباح، عەبدوڵلا کوری مەسعوود و ئەبووزڕی غەفاری و ئەوانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=السيره الذاتيه لمحمد ابن عبدالله, عليه الصلاه والسلام - مجلة رجيم|ناونیشان=https://rjeem.com/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d9%87-%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%a7%d8%aa%d9%8a%d9%87-%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%a7%d8%a8%d9%86-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505192652/https://rjeem.com/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D9%87-%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === شێوەی === موسڵمانان ھەستاون بە کۆکردنەوەی ئەوەی وەسفی پێغەمبەرەکەیان ئەکات کە لە ھاوەڵەکانەوە بە میرات بۆیان ماوەتەوە لە کتێبەکانی شەمائلدا، و ناودارترینی ئەم کتێبانەش شەمائلی محەممەدییە کە [[ترمزی]] دایناوە، و فەرموودەیەکی زۆری داناوە لە وەسفی پێغەمبەردا؛<ref>کتێبی لشمائل المحمدیة لە نوسینی الحافظ الترمذی لاپەڕە ٢–١٤</ref> * '''جەستەی''': بەشکۆ و بەرز بووە،<ref name="ReferenceA">لە سیوتی گێردراوەتەوە لە کتێبی الجامع الصغیر لە ھند بن ابی ھالە وەرگیراوە بە ژمارە:٦٤٩٣</ref> نە بەرز بووە و نە کورت،<ref>رواه ابن كثير في البداية والنهاية عن أبي هريرة، ج6، ص21.</ref> بەڵام لە بەرزییەوە نزیک بووە، ڕەنگی گوڵی بووە،<ref name="ReferenceA"/> نە سپی بووە نە ئەسمەر.<ref>لە سەحیحی بوخاری گێردراوەتەوە لە ئەنەسی کوری مالیکەوە بە ژمارە:٣٥٤٧</ref> * '''سەر و قژی''': سەری گەورە بووە، سەری بەرز، و قژی زۆر ڕەش بووە،<ref>ئیبن کەسیر لە کتێبی البدایە والنھایە گێراویتیەوە لە ئەبو ھورەرەش وەرگیراوە بەشی ٦ لاپەڕە ٢١.</ref> قژی نە لوول بووە و نەخاو، کاتێک وەفاتی کردووە لە سەر و ڕیشیدا ٢٠ تاڵی سپی نەبووە.<ref name="ReferenceB">رواه ابن عبد البر في كتابه الاستذكار عن علي بن أبي طالب، ج7، ص336.</ref><ref name="ReferenceD">رواه البخاري في صحيحه عن أنس بن مالك، رقم: 3547.</ref><ref name="ReferenceD"/> * '''دەست و قۆڵی''': قۆڵی درێژ بووە، زۆر موودار بووە، دەست و قاچی ئەستوور بووە، پەلەکانی درێژ و جومگەکانی بەھێز بووە.<ref name="ar.wikipedia.org">https://ar.wikipedia.org/wiki/وصف_النبي_محمد</ref> * '''شان و سنگ و سکی''': شانەکانی فراوان بوون، زۆر موودار بووە و سنگی بەرز بووە، و سنگی پان بووە.<ref name="ar.wikipedia.org"/><ref name="en.wikipedia.org">https://en.wikipedia.org/wiki/Depictions_of_Muhammad</ref> * '''نیشانەی پێغەمبەرایەتی''': نیشانەیەکی سوور وەک ھێلکەی کۆتر، یان وەک ھیلال، چەند موویەکی کۆبووەوەی تیابووە لە نێوان شانییدا، و ئەمەش لە نیشانەکانی پێغەمبەرایەتی بووە بەپێی بیروباوەری موسڵمانان.<ref>ھەیسمی گێراوێتیەوە لە کتێبی مجمع الزوائد لە سەلمانی فارسی وەرگیراوە لە بەشی ٩ لاپەرە ٣٤٣.</ref> * '''ڕووخسار و ناوچەوانی''': ڕووخساری ڕێک بووە، زۆر بە تەواوی بازنەیی نەبووە، ناوچەوانی فراوان بووە.<ref name="ar.wikipedia.org"/><ref name="en.wikipedia.org"/><ref>ئیبن کەسیر لە کتێبی البداية والنھاية گێراوێتیەوە لە ئەبو ھورەیرەوە، بەشی ٦، لاپەڕە ٢١.</ref> * '''چاو و برۆی''': چاوی زۆر ڕەش بووە، لە سپیاییەکەیدا سووری ھەبووە، و چاوەکانی زۆر فراوان بووە، و برۆکانی بەھێز و کەوانەیی بووە، و بە نەرمی بە یەک گەیشت بوونەوە.<ref name="ReferenceB"/><ref name="en.wikipedia.org"/><ref>رواه مسلم في صحيحه عن جابر بن سمرة، رقم:2339.</ref> * '''لوت و دەمی''': لووتی ڕێک بووە، و دەمی گەورە بووە، و دانەکانی ناسک و ڕێک بوون.<ref name="en.wikipedia.org"/><ref>[[ئیمام]]ی مسلم گێراوێتیەوە لە سەحیحەکەی لە جابر بن سمرەوە، بە ژمارە:'''٢٣٣٩'''.</ref><ref>https://ar.wikipedia.org/wiki/محمد</ref> * '''قاچەکانی''': قاچەکانی گەورە بوون، ھەموو پێی لەسەر زەوی دادەنا<ref>ئیبن کەسیر گێراوێتیەوە لە کتێبی البداية والنهاية لە ئەبو ھورەیرەوە، بەشی شەشەم لاپەڕە ٢١.</ref><ref>ئیمامی مسلم گێراوێتیەوە لە سەحیحەکەی لە جابری کوری سمرەوە، بە ژمارە :٢٣٣٩.</ref> [[پەڕگە:4025 Istanbul - Topkapi - Sbirciando da finestra sala reliquie - Foto G. Dall'Orto 27-5-2006.jpg|وێنۆک|220px|ئەو ژوورەی پۆشاکی پێغەمبەری لێیە لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئیستەنبوڵ، [[تورکیا]]]] === پێداویستی و ئاسارەکانی === لە خووی پێغەمبەر بوو کە ناوی لە شتومەک و چەک و پێویستییەکانی دەنا،<ref>کتێبی إحیاء علوم الدین، خاوەن:أبو حامد الغزالی، بەشی ٢، لاپەڕە ٣٧٦ چاپ: دار المعرفة، بیروت.</ref> ناوی ئاڵاکەی عیقاب بوو، و ناوی شمشێرەکەی کە شەڕی پێ دەکرد زولفەقار بوو، و ھەروەھا شمشێری تری ھەبوو وەک ڕسوب و قەزیب، و ناوی کەوانەکەی کتوم بوو، و ووشترەکەی ناوی [[قەسوا]] بوو، بەو شێوەیە ھەموو شتەکانی ناو نابوو، و موسڵمانان زۆر لە کەرەستەکانیان پاراست ووە بە درێژایی مێژوو، لە [[میسر]] لە مزگەوتێک ئاسەواری پێغەمبەر ھەبوو لە باشووری [[قاھیرە]]، تا کاتی فەتحی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] ساڵی ١٥١٧ز، کاتێک [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەمی]] عوسمانی چووە قاھیرەوە، ھەموو ئاسەوارەکانی پیغەمبەری لەگەڵ خۆی برد بۆ [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]]، و ھەتا ئێستا لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئەستەنبوڵ پارێزراون.<ref>کتێبی:إحیاء علوم الدین، خاوەن:أبو حامد الغزالی، '''بەشی دووەم'''، لاپەڕە ٣٧٦ چاپ: دار المعرفة، بیروت.</ref> بەڵام ئەوەی لە ئاسەواری پێغەمبەر بوو لە [[مەککە]] و [[مەدینە]]، موسڵمانان پاراست بوویان تا کاتی دەرکەوتنی بزوتنەوەی وەھابی لە نەجد لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]]، کە وەھابییەکان دوای ئەوەی دەستیان گرت بەسەر حیجازدا، زۆربەی ئاسەوارەکانی پێغەمبەریان لەناوبرد بە بانگەوازی ترسی دروست بوونی ھاوەڵ دانان،<ref>'''جریدة الحجاز:''' جدل حول تدمیر الوھابیة لما تبقّی من آثار إسلامیة - فؤاد المشاط تاریخ الوصول 7 یولیو 2011. نسخة محفوظة03 نوفمبر 2012 علی موقع وای باک مشین.</ref>، ئەمەش وایکرد زۆربەی زانایانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بانگەوازی پێویست بوونی پارێزگارییان کرد بۆ ئەوەی کە ماوەتەوە و ڕێگە نەدریت لەناو ببرێت<ref>'''صحیفة عکاظ:''' مفتی مصر: الآثار النبویة عظیمة القیمة وتمثل تاریخ الإسلام تاریخ الوصول 7 یولیو 2011.نسخة محفوظة 24 سبتمبر 2015 علی موقع وای باک مشین.</ref><ref>لا ذرائع لھدم آثار النبوة، عمر عبد اللە کامل، ص2، دار بیرسان.</ref><ref name="ReferenceC">'''علی الطالقانی. معھد الإمام الشیرازی الدولی للدراسات:'''توصیات ومقترحات لمعالجة ھدم الآثار، تاریخ الوصول 21 یولیو2011. نسخة محفوظة 15 أغسطس 2018 علی موقع وای باک مشین.</ref> لەو ئاسارانەی ڕوخێنران؛ مزگەوتی بەنی قەڕیزە بوو، کە پێغەمبەر محەممەد تێیدا نوێژی کرد کاتی گەمارۆدانی بەنی قەڕیزە لەبەر [[خیانەت]]ەکەیان، مزگەوتی ئەبووبەکری سدیق، و شوینی لە دایکبوونی محەممەد، و شوێنی ژیانی لە مەککە، و باخی ھاوەڵ سەلمانی فارسی، و ماڵی ھاوەڵ [[ئەبوو ئەیووبی ئەنساری|ئەبوو ئەیووبی ئەنساڕی]]، و بیری عەینول زەرقا، و بیری ئەریس و بیری حاء.<ref name="ReferenceC"/><ref>لا ذرائع لھدم آثار النبوة، عمر عبد اللە کامل، ص182-183، دار بیرسان.</ref><ref>نصیحة لأخواننا علماء نجد، یوسف الرفاعی، ص12.</ref> == تێڕوانینەکان لەسەر کەسایەتیی محەممەد == === تێڕوانینی موسڵمانان === بەپێی زانیارییە ئیسلامییەکان، محەممەد بەڕێزترین دروستکراو و پێشەوای ھەموو مرۆڤایەتییە،<ref>الفتاوى الحديثية، ابن حجر الهيتمي، ص346-349، تحقيق: أحمد عناية، دار التقوى، ط2008.</ref><ref>قال النبي محمد «أنا سيّد ولد آدم يوم القيامة»، رواه مسلم في صحيحه، عن أبي هريرة، رقم: 2278.</ref> و دوایین پێغەمبەری خوایە، باوەڕبوون پێی و باوەڕ بە پێغەمبەرێتییەکەی پێویستە لەسەر ھەموو [[ئیسلام|موسڵمانان]] و باوەڕ بە بێ ئەوە تەواو نابێت و [[ئیسلام]] ڕاست نابێت لەگەڵ ئەم بڕوایەدا نەبێت،<ref name=":9">الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، ج2، ص3، دار الكتب العلمية، ط2006.</ref><ref name=":9" /> گوێڕایەڵ بوون بۆی و ڕازی بوون بە فەرمانەکانی پێویستە لەسەریان،<ref name=":10">مجموعة رسائل الإمام الغزالي - روضة الطالبين وعمدة السالكين، أبو حامد الغزالي، ص107، المكتبة الوقفية.</ref><ref name=":10" /> بەوەی کە گوێڕایەڵییە بۆ خوا؛ و پەیڕەوکردنی ڕەوشتەکانی. ئیسلام خۆشویستنی محەممەد بە یەکێک لە ئوسوڵەکانی موسڵمان و یەکێک لە مەرجەکانی باوەڕ دادەنێت،<ref>رواه مسلم في صحيحه، رقم: 2832.</ref> موسڵمانان ڕێزێکی زۆریان لێناوە، و بە ڕێژەیەکی زۆر مناڵەکانیان بە ناوی محەممەد ناو دەنێن، کە ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن، محەممەد بەربڵاوترین ناوە لە جیھاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="محمد".. الاسم الأكثر شعبية بين المواليد الذكور في بريطانيا|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/دولي/محمد-الاسم-الأكثر-شعبية-بين-المواليد-الذكور-في-بريطانيا/2440257|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> و زۆرترین ناو بووە بۆ ناونانی لەدایکبووە نوێکان لە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] ساڵی [[٢٠٠٩]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mohammed is most popular name for baby boys in London|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/religion/6194354/Mohammed-is-most-popular-name-for-baby-boys-in-London.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.telegraph.co.uk}}</ref> زۆربەی موسڵمانان لە ھەموو وڵاتە ئیسلامییەکاندا ڕاھاتوون بە ئاھەنگ گێڕان بە یادی لەدایکبوونی پێغەمبەر محەممەد لە سەدەی شەشی کۆچی بەرامبەر دوانزەی زایینییەوە، کۆڕ ئەبەستن بۆ گوێگرتن لە ژیاننامەکەی، و سەڵاوەتدان لەسەری، و گوێگرتن لە وەسفەکانی،<ref>حسن المقصد في عمل المولد، جلال الدين السيوطي، ص5.</ref> لە ھەمان کاتدا شوێنکەوتوانی [[سوننە|ئەھلی سونەو جەماعە]] ئەم بۆنەیە قبوڵ ناکەن و بە دروستکراوی ئەزانن،<ref>حول المولد النبوي الشريف، محمد علوي المالكي، ص11-12، دار جوامع الكلم، ط1997.</ref> موسڵمانان ناوی محەممەد جیادەکەنەوە بەوەی لەگەڵ ناوھێنانییدا دەڵێن «پێشەوامان محەممەد (سیدنا محمد)» یان «پێغەمبەری خوا (رسول اللە)» یان «نەبی» و لە دوای ناوەکەی سەڵاواتی لەسەر ئەدەن و ئەڵێن؛ «صلّی اللە علیە وسلّم» واتە؛ «دروودی خوای لێبێت».<ref>قال النبي محمد «من صلى عليّ صلاة لم تزل الملائكة تصلي عليه ما صلى عليّ فليقلّ عبد من ذلك أو ليكثر» رواه الدمياطي، في المتجر الرابح، رقم: 246، وقال عنه: حسن.</ref> === تێڕوانینی یەھوودی === نەریتێک ھەیە لەناو یەھوودییدا، دان ئەنێن بە بوونی پێغەمبەری بێجگە لە یەھوودییەکان، خوا ناردوونی بۆ ڕێنمایی کردنی میللەتەکانیان، لەوانە؛ بلعام و ئەیووب کە عییبری نەبوون، تێڕاونینی زانا گەورەکانی [[جوو|یەھوود]] جیاوازییەکی گەورەیان تێدایە دەرباری پێغەمبەر محەممەد، زانای یەھوودی نسنائیل کوڕی فیوومی ئەڵێت، خوا پێغەمبەری ناردووە کە پەیامەکانیان یەک ناگرێتەوە لەگەڵ ئەو بیروباوەڕانەی بۆ پێغەمبەرەکانی یەھوودی ناردووە، فیوومی محەممەد بە پێغەمبەرێکی ڕاستگۆ دادەنێت بەڵام پەیامەکەی تایبەت بە [عەرەب] ئەزانێت بە شێوەکی تایبەت و بۆ یەھوودی دانانێت لەبەر ئەوەی لەگەڵ [[تەورات]] یەک ناگرێتەوە.<ref>The Bustan al-Ukul, by Nathanael ibn al-Fayyumi, edited and translated by David Levine, Columbia University Oriental Studies Vol. VI, p. 105</ref><ref>''Gan ha-Sekhalim'', ed. Kafih (Jerusalem, 1984), ch. 6.</ref> ئەوەی تێبینی دەکرێت تێڕوانینی فیوومی قبوڵێکی فراوان نەکراوە لە نێو یەھوودەکانی سەردەمەکەییدا. موسا کوڕی مەیموون یەکێک لە گرنگترین لاھووتییەکانی یەھوودە لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا وای ئەبینێت کە محەممەد ھەندێک لە بنەماکانی یەھوودی ھەڵبژاردووە لە پەیامەکەیدا و پەرستشی تری بۆ زیاد کردووە، و مەیمون محەممەد بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆ دادەنێت و بانگەوازی پێغەمبەرایەتییەکەی بە ناڕاست ئەزانێت لەبەر ئەوەی پێچەوانەی نەرێتی تەوراتی یەھوودییە، ھەروەھا بوونی پێغەمبەرێکی نەخوێندەوار بەوە دادەنێت کە ناتوانێت بگاتە پلەی پێغەمبەر.<ref>[http://www.aishdas.org/student/navi.htm Prophet: True or False?], Gil Student</ref><ref>[http://www.myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml Jewish Views on Islam] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318060224/http://myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml |date=١٨ی ئازاری ٢٠١٥}}, Marc B. Shapiro</ref> === تێڕوانینی مەسیحییەت === [[پەڕگە:Dante and Virgil Meet Muhammad and His Son-in-law, Ali in Hell.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ]] و [[ڤێرجیل|ڤیرجیل]] لە دۆزەخدا محەممەد و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] دەبینن. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا مەسیحییەکان ئیسلامیان بە بیدعەت دادەنا.]] یوحنا دیمەشقی (٦٧٦-٧٤٩ز) بە یەکەم کەسی مەسیحی دادەنرێت ڕای خۆی دابێت لەسەر محەممەد، بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆی دادەنێت،<ref>[http://orthodoxinfo.com/general/stjohn_islam.aspx St. John of Damascus’s Critique of Islam], Orthodox Christian Information Centre</ref>لەگەڵ ئەوەشدا بەشێک لە پەیرەوانی مەسیحیەت بۆچوونێکی ئەرێنیان بەرامبەر محەممەد ھەبوو، بەتایبەت کاتێک خەلیفەی عەباسی ئەبو عەبدوڵڵا محەممەد مەھدی، پرسیاری لە قەشەی کەنیسەی ڕۆژھەڵات، تیماتیۆسی یەکەم کرد سەبارەت بە بۆچوونی خۆی سەبارەت بە محەممەد ، وەڵامی دایەوە: "ئەو بە شوێنپێی پێغەمبەراندا دەڕۆیشت." وە لەگەڵ چەندین ستایشی محەممەد کە ڕاستگۆ بووە. <ref>[http://books.google.com/books?id=E6SIe0ommuYC&pg=PA169 Modern Western Christian theological understandings of Muslims since the Second Vatican council], Mahmut Aydin</ref> بەڵام پیکدادانەکانی دواتری نێوانیان لەگەڵ موسڵماناندا لە [[ئەندەلوس]] و [[فەلەستین]] بووە بە ھۆی دەرکەوتنی ئاڕاستەیەکی ڕەخنەگر لە ئیسلام و ئەم ئاڕاستەیە زیاتر تاوی سەند، دوای شەڕەکانی [[ئەورووپا]] لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]]. بەتایبەت لای [[پرۆتێستانت|پرۆستانتەکان]]. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکەکان]] ئیسلامیان بە جۆرێک لە بیدعەت دادەنا و لە ڕەدی محمەممەددا بەرھەمیان داناوە.<ref name="Quinn2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quinn|یەکەم=Frederick|سەردێڕ=The Sum of All Heresies: The Image of Islam in Western Thought|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٥٣٢٥٦٣٨|شوێن=[[نیویۆرک|New York]]|پەڕەکان=١٧–٥٤|chapter=The Prophet as Antichrist and Arab Lucifer (Early Times to 1600)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=PAF5py-2Oi0C&pg=PA17}}</ref> ئەم تێڕوانینە لە سەدەکانی دواتردا بەتایبەت لەدوای ڕێنێسانس گۆڕا.بەرگریکەرەکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیک]] لەسەرەتای سەدەی بیست وەسفی محەممەد دەکەن بەوەی چاکسازێکی کۆمەڵایەتییە، و ھیلیر بیلوک <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hilaire Belloc {{!}} British author {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Hilaire-Belloc|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref>یەکێک لە دیارترینی ئەو کاسۆلیکە بەریگریکارانەیە لە سەرەتای سەدەی بیستدا، ستایشی پەیامی پێغەمبەر محەممەدی کرد لەبەرئەو جێگە تایبەتەی بۆ [[مەسیح]] و [[مریەم|مریەمی]] دایک دایناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Great and Enduring Heresy of Mohammed|ناونیشان=https://www.catholic.com/magazine/print-edition/the-great-and-enduring-heresy-of-mohammed|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Catholic Answers}}</ref> ھەروەھا چەندین بۆچوون ھەبووە کە مەسیحیەت دان بە پێغەمبەرایەتی محەممدا بنێن لە ژێر ئاکارە مەسیحییەکاندا ئەمەش لە پێناو ھێنانەناوەی کەشێکی ئەرێنی لەگەڵ ئاینی ئیسلامدا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hilal|یەکەم=Sidi Mahmoud|سەردێڕ=تصريحات بنديكت وبيان نوسترا آيتاتي.. انحراف أم امتداد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/opinions/2006/9/27/%d8%aa%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%ad%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%86%d8%af%d9%8a%d9%83%d8%aa-%d9%88%d8%a8%d9%8a%d8%a7%d9%86-%d9%86%d9%88%d8%b3%d8%aa%d8%b1%d8%a7-%d8%a2%d9%8a%d8%aa%d8%a7%d8%aa%d9%8a|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> === تێڕوانینی ڕۆژئاوا === ڕەخنەگر و لێکۆڵەرەوەی سوری ‹ڕەنا قەبانی› ئەڵێت؛ لە سەدەکانی ناوەڕاستدا شەڕ تەنھا لە نێوان [[ئیسلام]] و [[ئەورووپا]]دا تەنھا لەو ناکۆکییە سەربازییەدا نەبووە کە لە [[تورکیا]] یان [[ئیسپانیا]] ڕوویانداوە، بەڵکو شەڕێکی کولتووری و ڕۆشنبیریش بووە ،<ref>أساطير أوروبا عن الشرق: لفّق تسد، رنا قباني، ص35-39، دار طلاس، دمشق، ط1994.</ref> لە سەدەی دوانزەیەمەوە ئەورووپا سووربوون لەسەرئەوەی ئیسلام وەک شارستانیەتیێک قبوڵ نەکەن بەڵکو وەک ھێزێکی دژ وەریانگرتووە، ئەمەش بوو بە ھۆی بڵاوبوونەوەی نەزانی و وونبونی وردبینی لە وەرگێڕانەکاندا و دروستکردنی ئەفسانە و ئارەزووی دژانە، کە بوو بەھۆی بەرھەم ھاتنی ئەدەبێکی دژ بە ئیسلام، کە یەکێک لە ڕووەکانی ئەوە بوو پێغەمبەر محەممەد دوژمنی مەسیحە.<ref>ئەفسانەکانی ئەورووپا لەسەر ڕۆژھەڵات، ڕەنا قەبانی.</ref> لەگەڵ [[سەردەمی ڕووناکبیری|سەردەمی ڕوناکبیری]] لە [[سەدەی ١٧یەم|سەدەی حەڤدەدا]] و دەرکەوتنی پەیوەندی بازرگانی تایبەت لە نێوان [[ئەورووپا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانییدا]]، لەگەڵ ئەو سەردانانەی بازرگان و ئەوروپییەکان پێی ھەستان بۆ شارەکانی ڕۆژھەڵات بیرکردنەوەیان دەربارەی ئیسلام و پێغەمبەر گۆڕانی بەسەردا ھات،<ref>أساطير أوروبا عن الشرق: لفّق تسد، رنا قباني، ص107، دار طلاس، دمشق، ط1994.</ref> ئەورووپا بەرھەمێکی نوێیان بە جێھێشت، ئەدیب و شاعیرە ڕۆژئاواییەکان دەستیان کرد بە وەسفی پیغەمبەر و ستایش کردنی، بەڵام ھەندێک لەسەر بیروباوەڕە کۆنەکانی سەردەمی ناوەڕاست مانەوە دەربارەی ئیسلام و ئەمەش بەردەوام بوو ھەتا [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]]، و تا لە ئەنجامی [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوولدا]] شەپۆلی [[ئیسلامۆفۆبیا]] بەرز بوویەوە، ئەمەش بەھۆی تێکەڵ کردنی ڕەفتاری توندڕەوە ئیسلامییەکان لەگەڵ پەیامی ئیسلام بە شێوەیەکی گشتی.<ref>[http://www.alyaumonline.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss پێگەی ئەمڕۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200917095025/http://www.alyaum.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss |date=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }},.</ref><ref>[http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm جەزیرە نێت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019075329/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}.</ref> نووسەری یەھوودی مایکل ھارت لە دانانی کتێبی مەزنترین ١٠٠ کەسایەتی مێژوودا، پێغەمبەر محەممەدی داناوە بە بە مەزنترین کەس بەو بڕوایەی «کە تەنھا کەسە لە مێژوودا بە تەواوی سەرکەوتوو بووە لەسەر ئاستی ئایینی و دونیایی و دەڵێت محەممەد کاریگەرییەکی گەورەی لە دەروونی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بە جێھێشتووە، ئەمەش دەردەکەوێت لە یادکردنەوە و شوێن پێ ھەڵگرتنییاندا لە شێوازی ژیان و پەرستشەکانی، و ھەروەھا لە ھەستانیان بە لەبەرکردنی ووتە و ھەڵس وکەوت و سیفەتەکانی».<ref>١٠٠ نەمرەکە [[مایکل ھارت]]</ref><ref>[https://archive.org/stream/MichaelHartRankingOfThe100GreatMuhammadNumber1/Michael+Hart+Ranking+of+the+100+Great++Muhammad+Number+1_djvu.txt Full text of "Michael Hart Ranking Of The 100 Great Muhammad Number 1]" لە [[وەیباک مەشین]] ەوە پارێزراوە</ref> === تێڕوانینەکانی تر === * [[ئایینی بابی|بابی]] و [[ئایینی بەھایی|بەھائی]] و [[ئەحمەدی]]، محەممەد بە یەکێک لە پێغەمبەرەکان دادەنێن، بەڵام بە دوا پێغەمبەری دانانێن، و بەپێی ڕای ئەوان لە دوای محەممەد باب و بەھاء و غوڵام ئەحمەد قادیانی ھەیە. * لە دیانەتی سیلیما، محەممەد بە یەکێک لە قەدیسییەکان دانراوە (کەنیسەی کاسۆلیکی) * ناناک دامەزرێنەری دیانەتی سیخی بە یەکێک لە پیغەمبەرەکانی براھمای دادەنێت.<ref>Peter Teed (1992), p.424</ref> * کەنیسەی یەسوع مەسیح، بە یەکێک لە چاکسازەکانی دادەنێت وەک [[کۆنفۆشیۆس|کۆنفووشیوس]] و [[سوقرات]] و [[ئەفلاتوون]] و ئەوانی تر، و پاداشتیان لای خوا وردەگرنەوە لە بەر بەھا ڕەوشتییەکانیان، و بانگەوازەکەیان بۆ ڕوناککردنەوە و ھێنانەدی ئاستێکی بەرزی تێگەیشتن لە نیو خەڵکدا.<ref>[http://www.lds.org/portal/site/LDSOrg/menuitem.b12f9d18fae655bb69095bd3e44916a0/?vgnextoid=2354fccf2b7db010VgnVCM1000004d82620aRCRD&locale=0&sourceId=bbaba1615ac0c010VgnVCM1000004d82620a____&hideNav=1 A Latter-day Saint Perspective on Muhammad - James A. Toronto].</ref> == ئەمانەش ببینە == {{col-begin}} {{col-1-of-3}} * [[فەرموودە]] * [[قورئان]] * [[ئیسلام]] * [[کۆڵەکەکانی ئیسلام|پایەکانی ئیسلام]] {{col-2-of-3}} * [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم|عەبدولموتەلیب کوڕی ھاشم]] *[[خەلافەتی ڕاشدین]] * [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلاقەتی ئەمەوی]] * [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەبباسی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]] {{col-2-of-3}} * [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] * [[عومەر کوڕی خەتتاب]] * [[عوسمان کوڕی عەفان]] * [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] {{col-end}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [http://tanzil.net/#trans/ku.asan/54:1 سایتی تەنزیل] * ژیانی پێغەمبەری خوا لە قورئان و سوننەتدا، نوسینی/ محەممەد مەلا فائق شارەزووری * وێکپیدیای عەرەبی * [http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }} ===کتێبنامە=== <!-- ATTENTION: If you add an entry into this section, please ensure that you include it within proper alphabetical order of the existing list, generally by author's last name --> {{refbegin|30em|indent=yes}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adil |یەکەم=Hajjah Amina |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=31tscfPF4tkC|سەردێڕ=Muhammad, the Messenger of Islam: His Life & Prophecy |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=ISCA |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٠٤٠٩-١١-٨}} *{{cite encyclopedia |last=Ahmad |first=Anis |author-link=Anis Ahmad |date=2009 |title=Dīn |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102 |url-access=subscription |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205093241/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102 |archive-date=5 December 2017 }}{{cbignore}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahmed |یەکەم=Shahab |بەستەری نووسەر=Shahab Ahmed |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZCcuDwAAQBAJ |سەردێڕ=Before Orthodoxy: The Satanic Verses in Early Islam |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٤٧٤٢-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Bukhari |یەکەم=Muhammed Ibn Ismaiel |سەردێڕ=The Translation of the Meanings of Sahih Al-Bukhari: Arabic-English |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Dar-us-Salam Publications |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٧١٧-٣١-٩|translator-last=Khan |translator-first=Muhammad M.}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Tabari|یەکەم=Abu Jafar Muhammad ibn Jarir |بەستەری نووسەر=Al-Tabari |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sD8_ePcl1UoC |سەردێڕ=The History of al-Ṭabarī Vol. 8: The Victory of Islam: Muhammad at Medina A.D. 626-630/A.H. 5-8 |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٣١٥٠-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Tabari |یەکەم=Muhammad ibn Jarir |بەستەری نووسەر=al-Tabari |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uyFjzQEACAAJ |سەردێڕ=The History of al-Tabari Vol. 6: Muhammad at Mecca |ڕێکەوت=١ی ئابی ١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨٧٠٦-٧٠٧-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Anthony |یەکەم=Sean W. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_r7LDwAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٩٧٤٥٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ardic |یەکەم=Nurullah |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Islam and the Politics of Secularism |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZAXNxxkJKYsC&pg=PA99 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٤٨٩٨٤-٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180122105439/https://books.google.com/books?id=ZAXNxxkJKYsC&pg=PA99 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arjomand |یەکەم=Said Amir |بەستەری نووسەر=Saïd Amir Arjomand |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rNGAEAAAQBAJ|سەردێڕ=Messianism and Sociopolitical Revolution in Medieval Islam |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٣٨٧٥٩-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Karen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dTqRqVNtBfoC |سەردێڕ=Muhammad: A Prophet for Our Time |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Harper Collins |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١١٥٥٧٧-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Armstrong|یەکەم=Karen |بەستەری نووسەر= Karen Armstrong|ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=[[Muhammad: A Prophet for Our Time]] |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ژپنک= ٩٧٨٠٠٦٢٣١٦٨٣٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z) |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|ناونیشان=https://brill.com/edcollbook/title/6997 |editor-last=Bearman |editor-first=Peri |editor-link=Peri Bearman |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٧٥٦-٢|editor2-last=Bianquis |editor2-first=Thierry |editor-link2=Thierry Bianquis |editor3-last=Bosworth |editor3-first=C. Edmund |editor-link3=C. Edmund Bosworth |editor4-last=Donzel |editor4-first=E. J. van |editor-link4=E. J. van Donzel |ref = {{harvid|Bearman et al.|2002}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beeston |یەکەم=A. F. L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y0QkhaK4kBUC |سەردێڕ=Arabic Literature to the End of the Umayyad Period |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٤٠١٥-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Clinton |دوایین=Bennett |بەستەری نووسەر=Clinton Bennett |سەردێڕ=In search of Muhammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&pg=PA182 |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٤-٧٠٤٠١-٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150922131141/https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&pg=PA182 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bogle |یەکەم=Emory C. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IpFhLDUw20gC |سەردێڕ=Islam: Origin and Belief |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٠٨٦٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Borup |یەکەم١=Jørn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FMG0DwAAQBAJ |سەردێڕ=Religious Diversity in Asia |دوایین٢=Fibiger |یەکەم٢=Marianne Qvortrup |دوایین٣=Kühle |یەکەم٣=Lene |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤١٥٨١-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brockopp |یەکەم=Jonathan E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o58K2t344YQC |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Muhammad |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٨٢٨٣٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Daniel W. |بەستەری نووسەر=Daniel W. Brown |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TPbLcSlUs8cC |سەردێڕ=A New Introduction to Islam |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wiley |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-٢١٦٠٤-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Jonathan A.C. |بەستەری نووسەر=Jonathan A. C. Brown|ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Muhammad: A Very Short Introduction |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٥٥٩٢٨-٢|ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadveryshor00brow}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cheikh |یەکەم=Nadia Maria El |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lRPRCgAAQBAJ |سەردێڕ=Women, Islam, and Abbasid Identity |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٧٣٦٣٦-٨}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cimino |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ="No God in Common": American Evangelical Discourse on Islam after 9/11 |journal=[[Review of Religious Research]] |بەرگ=٤٧|issue=2 |پەڕەکان=١٦٢–٧٤|doi=10.2307/3512048 |jstor=3512048}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cole |یەکەم=W. Owen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1T_UAwAAQBAJ |سەردێڕ=Six World Faiths |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=A&C Black |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٤-٤٩٦٤-١}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Conrad |یەکەم=Lawrence I. |بەستەری نووسەر=Lawrence Conrad |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Abraha and Muhammad: some observations apropos of chronology and literary topoi in the early Arabic historical tradition1 |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=٥٠|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٥–٤٠|s2cid=162350288 |doi=10.1017/S0041977X00049016}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Curtis |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Orientalism and Islam: European Thinkers on Oriental Despotism in the Middle East and India |ناونیشان=https://archive.org/details/orientalismislam00curt |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |پەڕە=[https://archive.org/details/orientalismislam٠٠curt/page/n٤٢ ٣١]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٦٧٢٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deming |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2FKNAgAAQBAJ&dq=muhammad+bring+you+slaughter+quraysh&pg=PA68 |سەردێڕ=Science and Technology in World History, Volume 2: Early Christianity, the Rise of Islam and the Middle Ages |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=McFarland |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥٦٤٢-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dibble |یەکەم=Roy |ناونیشان=https://gutenberg.org/ebooks/73644 |سەردێڕ=Mohammed |ڕێکەوت=١٩٢٦|بڵاوکەرەوە=Viking Press}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Azhari |یەکەم=Taef Kamal |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_LaSvwEACAAJ |سەردێڕ=Queens, Eunuchs and Concubines in Islamic History, 661-1257 |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٤-٢٣١٨-٢|پەڕەکان=٢٤–٥|chapter=Two Wives at the Same Time: Sawda and 'Aisha}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Islam: The Straight Path |edition=3rd |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٢٣٤-٤|ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat00espo_0}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=What Everyone Needs to Know About Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/whateveryoneneed0000espo |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٥٧١٣-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Esposito |editor-first=John |editor-link=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Oxford Dictionary of Islam |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٢٥٥٨-٠|پەڕە=١٩٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press, USA |ناونیشان=https://archive.org/details/oxforddictionary00bada/page/198 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=What everyone needs to know about Islam |edition=2 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA14 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٤١٣-٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150930142902/https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA14 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fontaine |یەکەم=P. F. M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2cuUEAAAQBAJ|سەردێڕ=Imperialism in Medieval History I: Dualism in Byzantine History 476–638 and Dualism in Islam 572–732 |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٥٠٢٣٤-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Forward |یەکەم=Martin |بەستەری نووسەر=Martin Forward |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BCkQAQAAIAAJ |سەردێڕ=Muhammad: A Short Biography |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Oneworld Publications |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٦٨-١٣١-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabriel |یەکەم=Richard A. |بەستەری نووسەر=Richard A. Gabriel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nadbe2XP2o4C |سەردێڕ=Muhammad: Islam's First Great General |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٣٨٦٠-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabriel |یەکەم=Richard A. |بەستەری نووسەر=Richard A. Gabriel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0HQCBQAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad: Islam's First Great General |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٨٢٥٠-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander Rosskeen |بەستەری نووسەر١=H. A. R. Gibb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IAajmgEACAAJ |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam: Vol. 1- |دوایین٢=Lewis |یەکەم٢=Brian |دوایین٣=Donzel |یەکەم٣=Emeri J. van |بەستەری نووسەر٣=Emeri van Donzel |دوایین٤=Bosworth |یەکەم٤=Clifford Edmund |بەستەری نووسەر٤=Clifford Edmund Bosworth |ڕێکەوت=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=E.J. Brill |ref = {{harvid|Gibb et al.|1986}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gil |یەکەم=Moshe |بەستەری نووسەر=Moshe Gil |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC |سەردێڕ=A History of Palestine, 634–1099 |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٩٨٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Glubb |یەکەم=Sir John Bagot |بەستەری نووسەر=John Bagot Glubb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=miAqAQAAMAAJ |سەردێڕ=The Life and Times of Muhammad |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cooper Square Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٤-١١٧٦-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goddard |یەکەم=Hugh |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=A History of Christian-Muslim Relations |ناونیشان=https://archive.org/details/historychristian00godd |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press |chapter=The First Age of Christian-Muslim Interaction (c. 830/215) |پەڕەکان=٣٤–٤١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٦٦٣-٣٤٠-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goldman |یەکەم=Elizabeth |بەستەری نووسەر=Elizabeth Goldman |ڕێکەوت=١٩٩٥|سەردێڕ=Believers: spiritual leaders of the world |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٢٤٠-١|ناونیشان=https://archive.org/details/believersspiritu00gold}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Matthew |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KiawUHevW24C |سەردێڕ=The Rise of Islam |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٥٢٢-٩}} *{{cite encyclopedia |first1=Richard |last1=Gottheil |author-link1=Richard Gottheil |first2=Mary W. |last2=Montgomery |first3=Hubert |last3=Grimme |date=1906 |title=Mohammed |url=http://jewishencyclopedia.com/articles/10918-mohammed |encyclopedia=Jewish Encyclopedia |publisher=[[Kopelman Foundation]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hazleton |یەکەم=Lesley |بەستەری نووسەر=Lesley Hazleton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8b2JDQAAQBAJ |سەردێڕ=The First Muslim: The Story of Muhammad |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Penguin |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٤٦٣-٢٣٠-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hodgson |یەکەم=Marshall G. S. |بەستەری نووسەر=Marshall Hodgson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=18b-K9AMLlwC |سەردێڕ=The Venture of Islam, Volume 1: The Classical Age of Islam |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣٤٦٨٦-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Holt |یەکەم١=P. M. |بەستەری نووسەر١=Peter Holt (historian) |دوایین٢=Lambton |یەکەم٢=Ann K. S. |بەستەری نووسەر٢=Ann Lambton |دوایین٣=Lewis |یەکەم٣=Bernard |بەستەری نووسەر٣=Bernard Lewis |ڕێکەوت=١٩٧٧|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |edition=paperback |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Holt |یەکەم١=P. M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5OO-AQAACAAJ |سەردێڕ=The Cambridge History of Islam: Volume 1A, The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War |دوایین٢=Lambton |یەکەم٢=Ann K. S. |دوایین٣=Lewis |یەکەم٣=Bernard |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|ref = {{harvid|Holt et al.|1977}}}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hourani |یەکەم١=Albert |بەستەری نووسەر١=Albert Hourani |دوایین٢=Ruthven |یەکەم٢=Malise |بەستەری نووسەر٢=Malise Ruthven |سەردێڕ=A History of the Arab Peoples |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Belknap Press; Revised edition |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠١٠١٧-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard-Johnston |یەکەم=James |بەستەری نووسەر=James Howard-Johnston |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I_9QEAAAQBAJ |سەردێڕ=Witnesses to a World Crisis: Historians and Histories of the Middle East in the Seventh Century |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٥٧٦٠٨-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Humphreys |یەکەم=R. Stephen |بەستەری نووسەر=R. Stephen Humphreys |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L-A9DwAAQBAJ |سەردێڕ=Islamic History: A Framework for Inquiry – Revised Edition |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٠٨٥٦-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ibn Hisham |یەکەم١=ʻAbd al-Malik |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tug7AAAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad: A Translation of Isḥāq's Sīrat Rasūl Allāh |دوایین٢=Ibn Ishaq |یەکەم٢=Muhammad |بەستەری نووسەر٢=Ibn Ishaq |ڕێکەوت=١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٦٣٦٠٣٤-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ibn Kathir |بەستەری نووسەر١=Ibn Kathir |سەردێڕ=The Life of the Prophet Muhammad Volume I |دوایین٢=Gassick |یەکەم٢=Dr Trevor Le |بەستەری نووسەر٢=Trevor LeGassick|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Garnet Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٦٤-١٤٢-٢|شوێن=Reading |translator-last=Gassick |translator-first=Prof Trevor Le}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ibn Kathīr |یەکەم=Ismāʻīl ibn ʻUmar |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wVdTAAAAYAAJ |سەردێڕ=The Life of the Prophet Muḥammad: A Translation of Al-Sīra Al-Nabawiyya |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Center for Muslim Contribution to Civilization |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٦٤-٠٤٠-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Irving |یەکەم=Washington |بەستەری نووسەر=Washington Irving |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=p7EPAAAAYAAJ&pg=PA17 |سەردێڕ=Mahomet and His Successors |ڕێکەوت=١٩٠٤|بڵاوکەرەوە=P. F. Collier}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Johnson |یەکەم=Scott Fitzgerald |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KEYSDAAAQBAJ |سەردێڕ=The Oxford Handbook of Late Antiquity |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٢٧٧٥٣-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Katz |یەکەم=Steven |بەستەری نووسەر=Steven T. Katz |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lwpxEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Antisemitism |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٧٨٧٦٥-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kister |یەکەم=M. J. |بەستەری نووسەر=Meir Jacob Kister |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0PdbEAAAQBAJ |سەردێڕ=Society and Religion from Jahiliyya to Islam |ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٥٨٥٠٢-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Klein |یەکەم=F. A. |بەستەری نووسەر=Frederick Klein |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y5eJAAAAMAAJ |سەردێڕ=The Religion of Islám |ڕێکەوت=١٩٠٦|بڵاوکەرەوە=K. Paul, Trench, Trübner |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٩٠-٠٠٤٠٨-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kloppenborg |یەکەم١=Ria |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wN-mDwAAQBAJ |سەردێڕ=Female Stereotypes in Religious Traditions |دوایین٢=Hanegraaff |یەکەم٢=Wouter J. |بەستەری نووسەر٢=Wouter Hanegraaff |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٧٨٨٨-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira |بەستەری نووسەر=Ira M. Lapidus |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=A History of Islamic Societies |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofislamic0000lapi_t2d2 |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |edition=2nd |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٩٣٣-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qcPZ1k65pqkC |سەردێڕ=Islamic Societies to the Nineteenth Century: A Global History |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥١٤٤١-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lassner |یەکەم=Jacob |بەستەری نووسەر=Jacob Lassner |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jwdsUKLbS2wC |سەردێڕ=Jews, Christians, and the Abode of Islam: Modern Scholarship, Medieval Realities |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٧١٠٧-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |بەستەری نووسەر=Bernard Lewis |ڕێکەوت=٢٠٠٢|orig-year=1993 |سەردێڕ=The Arabs in History |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠٣١٠-٨|title-link=The Arabs in History}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=David Levering |بەستەری نووسەر=David Levering Lewis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zxuar_ISdcUC |سەردێڕ=God's Crucible: Islam and the Making of Europe, 570-1215 |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=W. W. Norton & Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٦٧٩٠-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lindemann |یەکەم١=Albert S. |بەستەری نووسەر=Albert Lindemann |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SaEUDAAAQBAJ |سەردێڕ=Antisemitism: A History |دوایین٢=Levy |یەکەم٢=Richard S. |بەستەری نووسەر٢=Richard S. Levy |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٢٣٥٠٣-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Madelung |یەکەم=Wilferd |بەستەری نووسەر=Wilferd Madelung |ڕێکەوت=١٩٩٧|سەردێڕ=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٤٦٩٦-٣|title-link=The Succession to Muhammad}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Margoliouth |یەکەم=David S. |بەستەری نووسەر=David Samuel Margoliouth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Rwhm1b9hZh0C |سەردێڕ=Mohammed and the Rise of Islam |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cosimo, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٦٤٠-٥٠٣-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=Judith |بەستەری نووسەر=Judith Miller |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tH_ThgVEoAcC|سەردێڕ=God Has Ninety-Nine Names: Reporting from a Militant Middle East |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩١-٢٩٤١-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muir |یەکەم= William |بەستەری نووسەر=William Muir |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YTwBAAAAQAAJ |سەردێڕ=The Life of Mahomet and History of Islam to the Era of the Hegira: With Introductory Chapters on the Original Sources for the Biography of Mahomet and on the Pre-Islamite History of Arabia |ڕێکەوت=١٨٦١|بڵاوکەرەوە=Smith, Elder&Company, 65, Cornhill}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muranyi |یەکەم=Miklos |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bsXXAAAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Ashgate |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٠٧٨-٧٠٣-٧}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morgan |یەکەم=Diane |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6oHDEAAAQBAJ |سەردێڕ=Essential Islam: A Comprehensive Guide to Belief and Practice |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing USA |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٦٠٢٦-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muesse |یەکەم=Mark W. |بەستەری نووسەر=Mark W. Muesse |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i8hxEAAAQBAJ |سەردێڕ=Four Wise Men |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Lutterworth Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٨٨-٩٥٢٢-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Murray |یەکەم=Alexander |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=trene_8DY10C |سەردێڕ=Suicide in the Middle Ages: Volume 2: The Curse on Self-Murder |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦١٣٩٩-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nagel |یەکەم=Tilman |بەستەری نووسەر=Tilman Nagel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YvgdEAAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad's Mission: Religion, Politics, and Power at the Birth of Islam |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٦٧٤٩٨-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Netton |یەکەم=Ian Richard |بەستەری نووسەر=Ian Richard Netton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bYtmAgAAQBAJ |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-١٧٩٦٠-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nigosian |یەکەم=Solomon A. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=my7hnALd_NkC|سەردێڕ=Islam: Its History, Teaching, and Practices |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-١١٠٧٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FS8W4fEXJpsC |سەردێڕ=Muhammad and the Origins of Islam |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨٤-١٥٩٧-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Islam: A Guide for Jews and Christians |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١١٥٥٣-٥|ناونیشان=https://archive.org/details/islamguideforjew00fepe}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ڕێکەوت=2003b |سەردێڕ=The Monotheists: Jews, Christians, and Muslims in Conflict and Competition |بەرگ=١|ناونیشان=https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691123721/the-monotheists-jews-christians-and-muslims-in-conflict-and |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |id=ASIN: B0012385Z6 |ژپنک=٠-٦٩١-١١٤٦٠-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |سەردێڕ=Jesus and Muhammad: Parallel Tracks, Parallel Lives |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=olEi-1LZYYQC&pg=PA159 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٤٧٤٦-٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130614223637/http://books.google.com/books?id=olEi-1LZYYQC&pg=PA159 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peterson |یەکەم=Daniel |بەستەری نووسەر=Daniel C. Peterson |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Muhammad, Prophet of God |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadpropheto0000pete |بڵاوکەرەوە=Wm. B. Eerdmans Publishing Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٨-٠٧٥٤-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Phipps |یەکەم=William E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DR_mDAAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad and Jesus: A Comparison of the Prophets and Their Teachings |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٢-٨٩٣٥-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Powers |یەکەم=David S. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Rx-LAwAAQBAJ |سەردێڕ=Zayd |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٠٩٩٥-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quinn |یەکەم=Frederick |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=The Sum of All Heresies: The Image of Islam in Western Thought |ناونیشان=https://archive.org/details/sumofallheresies0000quin |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |chapter=The Prophet as Antichrist and Arab Lucifer (Early Times to 1600) |پەڕەکان=١٧–٥٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٢٥٦٣-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ramadan |یەکەم=Tariq |بەستەری نووسەر=Tariq Ramadan |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=In the Footsteps of the Prophet: Lessons from the Life of Muhammad |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٨٨٠-٨|ناونیشان=https://archive.org/details/infootstepsofpro00rama}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rāshid |یەکەم=Maʿmar ibn |بەستەری نووسەر=Ma'mar ibn Rashid |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=N8mlCgAAQBAJ |سەردێڕ=The Expeditions: An Early Biography of Muḥammad |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=NYU Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٩٨-٠٠٤٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reeves |یەکەم=Minou|بەستەری نووسەر=Minou Reeves |ڕێکەوت= ٢٠٠٣|سەردێڕ= [[Muhammad in Europe]]: A Thousand Years of Western Myth-Making |بڵاوکەرەوە=[[New York University Press]] |پەڕەکان=[https://archive.org/details/muhammadineurope٠٠٠٠mino/page/n١٣٢ ٦]–٧|ژپنک= ٠٨١٤٧٧٥٦٤٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reynolds |یەکەم=Gabriel Said |بەستەری نووسەر=Gabriel Said Reynolds |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b1SjEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Emergence of Islam: Classical Traditions in Contemporary Perspective |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Augsburg Fortress Publishers |ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٦٤-٧٣٨٨-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robin |یەکەم=Christian J. |ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Arabia and Ethiopia. In The Oxford Handbook of Late Antiquity |بڵاوکەرەوە=OUP USA |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٣٦٩٣-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Muslim Societies in African History |ناونیشان=https://archive.org/details/muslimsocietiesi0000robi |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٢٦٢٧-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodgers |یەکەم=Russ |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nOxXXwAACAAJ |سەردێڕ=The Generalship of Muhammad: Battles and Campaigns of the Prophet of Allah |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=University Press of Florida |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٠-٣٧٦٦-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodinson |یەکەم=Maxime |بەستەری نووسەر=Maxime Rodinson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ttPdDwAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=New York Review of Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦٨١٣٧-٤٩٣-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roggema |یەکەم=Barbara |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8O15DwAAQBAJ |سەردێڕ=The Legend of Sergius Baḥīrā: Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٧٤-٤١٩٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Reading the Middle Ages: Sources from Europe, Byzantium, and the Islamic World, Third Edition |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٦-٣٦٧٣-٦|editor-last=Rosenwein |editor-first=Barbara H. |editor-link=Barbara H. Rosenwein |شوێن=Toronto Buffalo London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rubin |یەکەم=Uri |بەستەری نووسەر=Uri Rubin |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3WFqEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٨٨٦٧٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ṣallābī |یەکەم=ʻAlī Muḥammad Muḥammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yDmuURWiSNoC |سەردێڕ=The Noble Life of the Prophet |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Darussalam |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٩٦٧٨-٩-٩}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Volume III (H-Iram): [Fasc. 41-60, 60a] |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ناونیشان=https://brill.com/edcollbook/title/1482 |editor-last=Schacht |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨١١٨-٥|editor2-last=Lewis |editor3-last=Pellat |editor4-last=Ménage|ref = {{harvid|Schacht et al.|1998}}}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schroeder|یەکەم=Eric |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZDbR3Bz1OvsC|سەردێڕ=Muhammad's People: An Anthology of Muslim Civilization |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Courier Corporation|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٨٦-٤٢٥٠٢-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Spellberg |یەکەم=Denise A. |بەستەری نووسەر=Denise Spellberg |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Politics, Gender, and the Islamic Past: The Legacy of 'A'isha Bint Abi Bakr |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٩٩٩-٠|پەڕەکان=٣٩–٤٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stillman|یەکەم=Norman A. |بەستەری نووسەر=Norman A. Stillman |ڕێکەوت=١٩٧٩|سەردێڕ=The Jews of Arab Lands: A History and Source Book |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bFN2ismyhEYC&pg=PA236 |بڵاوکەرەوە=Jewish Publication Society |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٧٦-٠١٩٨-٧|پەڕە=٢٣٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Swarup |یەکەم=Ram |بەستەری نووسەر=Ram Swarup |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GLdZv97v2lMC |سەردێڕ=Understanding the Hadith: The Sacred Traditions of Islam |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٩٢-٢٤٣-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Towghi |یەکەم=Malek Muhammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sCjFXhIWTlMC |سەردێڕ=Foundations of Muslim Images and Treatment of the World Beyond Islam |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Michigan State University. Department of History}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waqidi |یەکەم=Muḥammad ibn Umar|بەستەری نووسەر=Al-Waqidi |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6CcqAQAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muḥammad: Al-Wāqidī's Kitāb Al-maghāzī |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٥٧٤٣٤-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٥٣|سەردێڕ=Muhammad at Mecca |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |id=ASIN: B000IUA52A |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٢٧٧-٧|title-link=Muhammad at Mecca (book)}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٥٦|سەردێڕ=Muhammad at Medina |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٣٠٧-١|title-link=Muhammad at Medina (book)}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٧٤|سەردێڕ=Muhammad: Prophet and Statesman |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadprophets00watt/page/138 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=United Kingdom |ژپنک=٠-١٩-٨٨١٠٧٨-٤}} *{{cite encyclopedia|last=Watt |first=W. Montgomery|date=1998 |title=Badr |chapter=Encyclopaedia of Islam, Volume I (A-B): &#91;Fasc. 1-22&#93; |url=https://brill.com/display/title/1480|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 |pages=867–8 |isbn=978-90-04-08114-7}} *{{cite encyclopedia |last1=Welch |first1=Alford T. |author-link1=Alford T. Welch |last2=Moussalli |first2=Ahmad S. |last3=Newby |first3=Gordon D. |date=2009 |title=Muḥammad |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |editor-link=John Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |quote= |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211050118/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |archive-date=11 February 2017 }}{{cbignore}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/islam0000edit |ڕێکەوت=١٩٦١|بڵاوکەرەوە=George Braziller |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٦-٠١٦٥-٥|editor-last=Williams |editor-first=John Alden}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Williams |یەکەم=Rebecca |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DBi_X2qoxpgC|سەردێڕ=Muhammad and the Supernatural: Medieval Arab Views |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٩٤٠٨٥-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Willis |editor-first=John Ralph |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Slaves and Slavery in Muslim Africa: Islam and the Ideology of Enslavement |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Routledge Press|Routledge]] |بەرگ=١|پەڕەکان=vii–xi, ٣–٢٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٦-٣١٤٢-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zeitlin |یەکەم=Irving M. |ڕێکەوت= ٢٠٠٧|سەردێڕ= The Historical Muhammad|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=v_seJ21M0UoC |بڵاوکەرەوە=[[Polity Press]] |ژپنک= ٩٧٨٠٧٤٥٦٥٤٨٨١}} {{refend}} ====ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام==== {{refbegin|30em|indent=yes}} *{{cite encyclopedia |last=Abel |first=Armand |author-link=Armand Abel |date=1960 |title=Baḥīrā |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/bahira-SIM_1050 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 }} *{{cite encyclopedia |last1=Buhl |first1=F. |last2=Welch |first2=A.T. |author-link2=Alford T. Welch |date=1993 |title=Muḥammad |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/muhammad-COM_0780 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=7 |pages=360–376 |isbn=978-90-04-09419-2 }} *{{TDV Encyclopedia of Islam |title=MUHAMMED |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed |pages=406-479 |volume=30 }} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Muslim |یەکەم١=Imam Abul-Husain |سەردێڕ=Sahih Muslim |دوایین٢=Al-Khattab |یەکەم٢=Nasiruddin |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Dar-us-Salam Publications Inc |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٩٩١٩-٠-٠|edition=First |شوێن=Riyadh}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WnMOEAAAQBAJ |سەردێڕ=Judaism, Christianity, and Islam: The Classical Texts and Their Interpretation, Volume I: From Convenant to Community |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٢٢٦٨٢-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sa'd |یەکەم=Muḥammad Ibn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_vnXAAAAMAAJ |سەردێڕ=Kitab Al-tabaqat Al-kabir - Volume 2 |ڕێکەوت=١٩٧٢|بڵاوکەرەوە=Pakistan Historical Society}} *{{cite encyclopedia |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |date=1971 |title=Ḥalīma Bint Abī Ḏh̲uʾayb |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/halima-bint-abi-dhuayb-SIM_2648 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=3 }} *{{cite encyclopedia |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |date=1960 |title=Āmina |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/amina-SIM_0601 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 }} *{{cite encyclopedia |last1=Wensinck |first1=A.J. |last2=Rippen |first2=A. |date=2002 |title=Waḥy |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/wahy-COM_1331 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=11 }} *{{cite encyclopedia |last1=Wensinck |first1=A.J. |last2=Jomier |first2=J. |date=1990 |title=Ka'ba |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kaba-COM_0401?lang=en |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=4 }} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{بەستەری پرۆژە خوشکەکان|محەممەد|d=Q9458|c=محمد بن عبد الله|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no|n=no|s=no|b=no|q=no}} * {{Curlie|Society/Religion_and_Spirituality/Islam/Prophets/Muhammed}} * {{بریتانیکا|396226}} {{Navboxes |title = وتارە پەیوەندیدارەکان بە محەممەد |list = {{محەممەد٢|state=expanded}} {{پێغەمبەران بەپێی قورئان}} {{باب و باپیرانی محەممەد |state=autocollapse}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|سیاسەت|قورئان|محەممەد|مێژووی ئیسلام|مەککە|مەدینە|مێژوو|کۆمەڵگا|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:محەممەد| ]] [[پۆل:ئەھل ئەلبەیت]] [[پۆل:ئەھل ئەلکیسائ]] [[پۆل:ڕزگاربووان لە ھەوڵی تیرۆرکردن]] [[پۆل:ئیسلام]] [[پۆل:پێغەمبەران لە دینی درۆز]] [[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]] [[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]] [[پۆل:خەڵکی مەککە]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی دینەکان]] [[پۆل:دیپلۆماتەکان]] [[پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عەرەبەکان]] [[پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٧ەم لە ئاسیا]] [[پۆل:فەلسەفەی سیاسی]] [[پۆل:قوڕەیش]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٧٠]] [[پۆل:مردووانی ٦٣٢]] [[پۆل:مەدینە]] 30hwuskqgk560bqr04c40xdackz37on فەتانە وەلیدی 0 690 1583843 1570276 2026-05-15T02:31:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583843 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = فەتانە وەلیدی | وێنە = Fetane Welîdî.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = فەتانە محەممەد شەریف وەلیدی | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٤|٩|٢٤|١٩٥٣}} | شوێنی مردن = سنە، ئێران | شێواز = [[مۆسیقای فۆلکلۆر|فۆلکلۆر]] | پیشە = [[گۆرانیبێژ]] | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''فەتانە وەلیدی''' (١٩٥٣ لە [[سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] - ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە سنە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=خانمە هونەرمەند فەتانە وەلیدی کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/266208-خانمە-هونەرمەند-فەتانە-وەلیدی-کۆچی-دوایی-کرد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=فەتانە وەلیدی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2409202427|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>) خانمە گۆرانیبێژێکی [[کورد]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/93091710355|سەردێڕ=دیدار با فتانە کە گوشەنشین عشق شد|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=isna.ir}}</ref> لە خوێندنگەی باڵای میوزیک لە [[تاران]] خوێندوویەتی و لە ساڵانی حەفتاکان لە ڕێگەی [[حەسەن کامکار]]، باوکی گرووپی کامگارەکان و محەممەد شەریف وەلیدیی باوکی خۆی، ئاشنای جیھانی مۆسیقا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/14112019|سەردێڕ=فەتانەی وەلیدی.. شاژنە فەرامۆشکراوەکەی مۆسیقای کوردی|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=rudaw.net}}</ref> فەتانە ٥٦ گۆرانیی لە [[ڕادیۆی سنە]] و [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]] تۆمار کردووە، بەڵام تەنیا ئەلبوومێکی بە ناوی ''بولبول'' لە بەردەستدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/29745|سەردێڕ=فەتانە وەلیدی، تریفەدەنگی مۆسیقای کوردی بە سەر کرایەوە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=ku.mehrnews.com}}</ref> بەھۆی باری نالەباری ژیان و نەخۆشیی دەروونییەوە ماوەی پیشەکەی زۆر نەبوو، بەڵام لەو تەمەنە کورتەی پیشەکەیدا بە کەسێکی گرنگ لە ھونەری [[مۆسیقای کوردی]] دادەنرێ چونکە یەکێک لە یەکەمین گۆرانیبێژانی ژنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە دواتر بووە ئیلھامبەخشی ژمارەیەک لە ھونەرمەندانی ژن و تەنانەت پیاوی تریش لە [[کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=51856&Jor=25|سەردێڕ=خانمە ھونەرمەندێکی کورد باری تەندروستی ناجێگیرە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> == ژیاننامە == فەتانە محەممەد شەریف وەلیدی لە ساڵی ١٩٥٣ لە بنەماڵەیەکی ھونەری لە شاری سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بووە و ھەر لە منداڵییەوە تێکەڵی ھونەری مۆسیقا و ئاواز بووە و بە یەکێک لە ژنە ڕچەشکێنەکان لە مەیدانی ھونەر و مۆسیقای کوردی دادەنرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=48698|سەردێڕ=دۆخی تەندروستی “فەتانە وەلیدی” ناجێگیرە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdistanukurd.com|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808020138/https://kurdistanukurd.com/?p=48698|url-status=dead}}</ref> باوکی فەتانە گۆرانیبێژ بووە و کەمانی ژەنیوە. فەتانە ھەر لە منداڵییەوە لەلای [[حەسەن کامکار]] دەستی بە فێربوونی وانەکانی مۆسیقا کردووە و لە تەمەنی حەوت ساڵیشەوە دەستی بە وتنی گۆرانی کرد و لە [[ڕادیۆی سنە]] گۆرانییەکانی تۆمار دەکرد. بۆ ئەو سەردەمەی کۆمەڵگەی کوردی، وتنی گۆرانی تەنانەت بۆ پیاوانیش وەکو کارێکی نەشیاو سەیر دەکرا و، بەو ھۆیەوە فەتانە ڕووبەڕووی جۆرەھا توانج و تانە و کاری نەشیاو بوویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/21355|سەردێڕ=فەتانە؛ چریکەی ئەوینێکی ناکام|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=mewdamedia.com|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808025442/https://mewdamedia.com/articles/21355|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چەندین چیرۆک و گێڕانەوە سەبارەت بە ھۆکاری دوورکەوتنەوەی فەتانە لە گۆرانی و مۆسیقا باس دەکرێن، بەڵام دیارترینیان چیرۆکێکی خۆشەویستییە کە بووەتە ھۆی خراپی دۆخی دەروونی بۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535|سەردێڕ=خانمە ھونەرمەندێکی ناوداری کورد گەیەنرایە نەخۆشخانە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=zamenpress.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230107054938/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فەتانە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ و لە تەمەنی ٧٠ یان ٧١ ساڵیدا لە [[سنە]] وەفاتی کرد.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == دیسکۆگڕافی == فەتانە ٥٦ گۆرانیی وتووە، بەڵام تەنیا یەک ئەلبوومی بە ناوی ''بولبول'' بڵاو کراوەتەوە. {{پێڕستی تراکەکان | ناونیشان =بولبول | ناو١ = شیرین گیان | ماوە١ = ٤:٥٢ | ناو٢ = گوڵە گیان | ماوە٢ = ٧:٠٤ | ناو٣ = شکۆفە | ماوە٣ = ٧:٠٤ | ناو٤ = بولبول | ماوە٤ = ٧:٠٩ | ناو٥ = بێ قەرارە | ماوە٥ = ٥:٠٣ | ناو٦ = یاخوا بە خێر بێی | ماوە٦ = ٥:٠٤ | ناو٧ =ئومێدی دڵم | ماوە٧ = ٤:٣١ | ناو٨ = ئەی یاری نازدارم | ماوە٨ = ٤:١١ | ناو٩ = ئەی دڵی غەمینم | ماوە٩ = ٧:٤٢ | ناو١٠ = غەریبم | ماوە١٠ = ٥:٢٧ | ناو١١ = ھەر کەس ئاشق بێت | ماوە١١ = ١:٥٥ |total_length = ٦٠:٠٢ }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئێران|ژن|مۆسیقا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی سنە]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژەکان]] f6d0odf7hvhy2hn7pyoe8cgt7op2dxg ئەمریکاکان 0 1182 1583876 1488838 2026-05-15T07:08:36Z 1silent scientist 51740 1583876 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئەمریکاکان''' ({{بە ئینگلیزی|Americas، America}}) بە وشکاییەکانی [[نیوەگۆی ڕۆژاوا|نیوەگۆی ڕۆژاوای زەوین]] دەگوترێت کە بریتین لە [[ئامریکای باکوور]] و [[ئامریکای باشوور]] لەگەڵ ناوچەکان و [[دوورگە]]کانی سەر بەر ئە دوو [[کیشوەر]]ە. ئامریکاکان بەشێکی گەورە لە [[جیھانی نوێ]] پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Americas {{!}} Map, Regions, & Hemispheres {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Americas|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:N&SAmerica-pol.jpg|وێنۆک|ڕاست|250px|نەخشەیەکی ڕامیاریی ھەردوو ئەمریکا کە خاوەنی مەودایەک لە [[پێشبینیی نەخشە|پێشبینیی یەکسان]]ە و لەلایەن دەزگای ھەواڵگریی ناوەندیی ئەمریکاوە دەرکراوە]] === نیشتەجێبوون === تا ئەم دواییانە تیۆریی [[نیشتەجێبوونی ئەمریکاکان|نیشتەجێبوون]] باو بوو کە دەیگوت کۆچبەرە سەرەتایییەکانی [[باوانی ھیندییەکان|ھیندییەکانی پالێو]] لە ڕێگەی پردی وشکانیی [[بێرینجیا]] کە لە نێوان ئەو شوێنەی ئێستا بە ڕۆژھەڵاتی [[سیبیریا]] و [[ئالاسکا]] ناسراوە گواستراونەتەوە لە نێوان ١٧،٠٠٠–٤٠،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر، <ref name=SpencerWells2>{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف1-الأول=Spencer |مؤلف1-الأخير=Wells |مؤلف2-الأول=Mark |مؤلف2-الأخير=Read |عنوان=The Journey of Man - A Genetic Odyssey|مسار=http://books.google.com/books?id=WAsKm-_zu5sC&lpg=PP1&dq=The%20Journey%20of%20Man&pg=PA138#v=onepage&q&f=true|صيغة=Digitised online by Google books|ناشر=Random House|ردمك= 0-8129-7146-9|تاريخ الوصول=2009-11-21|سنة=2002|صفحات=138–140| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20150425215224/http://books.google.com/books?id=WAsKm-_zu5sC | تاريخ أرشيف = 25 أبريل 2015 }}</ref> کاتێک ئاستی ڕووی دەریا بە شێوەیەکی بەرچاو نزم بوو بەھۆی سەردەمی [[بەستەڵەکی چوارەم|بەستەڵەکی چوارەم]].<ref name="national">{{بیرخستنەوەی وێب | عنوان = Atlas of the Human Journey-The Genographic Project | ناشر = National Geographic Society. | تاريخ = 1996-2008 | مسار = https://www.nationalgeographic.com/sorry/genographic?era=e003 | تاريخ الوصول = 2009-10-06| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20120225041238/https://genographic.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html?era=e003 | تاريخ أرشيف = 25 فبراير 2012 }} </ref><ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب|مؤلف1-الأول=Drs. William |مؤلف1-الأخير=Fitzhugh|مؤلف2-الأول= Ives |mؤلف2-الأخير=Goddard |مؤلف3-الأول= Steve |مؤلف3-الأخير=Ousley|مؤلف4-الأول= Doug |مؤلف4-الأخير=Owsley|مؤلف5-الأول=Dennis |مؤلف5-الأخير=Stanford.|مسار=https://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/origin.htm |عنوان= Paleoamerican|ناشر=Smithsonian Institution Anthropology Outreach Office |تاريخ الوصول=2009-01-15| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20151127202330/http://www.si.edu:80/Encyclopedia_Si/nmnh/origin.htm | تاريخ أرشيف = 27 نوفمبر 2015 |حالة المسار=dead}}</ref> وا بڕوا دەکرێت ئەم خەڵکە شوێن ڕانی ئاژەڵە گەورەکانی سەردەمی بەستەڵەک کە ئێستا لەناوچوون کەوتبێتن، لە درێژاییی ئەو ڕێڕەوانەی بێ بەستەڵەک بوون و لە نێوان پەڕە بەستەڵەکەکانی [[لۆرێنتاید]] و [[کۆردیلاری]] درێژ دەبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|مسار=https://phys.org/news/2009-08-peopling-americas-genetic-ancestry-health.html |عنوان=The peopling of the Americas: Genetic ancestry influences health|عمل=Scientific American|تاريخ الوصول=2009-11-17| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20110914223425/http://www.physorg.com/news169474130.html | تاريخ أرشيف = 14 سبتمبر 2011 }}</ref> ڕێگەیەکی تری ئەگەری ئەوەیە یان بە پێ یان بە بەکارھێنانی [[بەلەم|بەلەمە]] سەرەتایییەکان، کە تێیدا بەرەو خوارەوە بە ئاڕاستەی کەناراوەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی زەریای ھێمن بەرەو [[ئەمریکای باشوور]] کۆچیان کردبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|مسار=http://archaeology.about.com/gi/o.htm?zi=1/XJ&zTi=1&sdn=archaeology&cdn=education&tm=25&f=00&tt=13&bt=1&bts=1&zu=http%3A//www.jstor.org/stable/279189|عنوان=Alternate Migration Corridors for Early Man in North America|عمل=American Antiquity, Vol. 44, No. 1 (Jan., 1979), p2 |تاريخ الوصول=2009-11-17| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20130821013427/http://archaeology.about.com/gi/o.htm?zi=1/XJ&zTi=1&sdn=archaeology&cdn=education&tm=25&f=00&tt=13&bt=1&bts=1&zu=http://www.jstor.org/stable/279189 | تاريخ أرشيف = 21 أغسطس 2013 |حالة المسار=dead}}</ref> بەڵگەکانی ئەم گواستنەوەی کۆتایییە بەھۆی بەرزبوونەوەی ئاستی ڕووی دەریا بە سەدان مەتر دوای دوایین سەردەمی بەستەڵەک شاردرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|مسار=http://www.realclimate.org/index.php/archives/2009/01/sea-will-rise-to-levels-of-last-ice-age/|عنوان=68 Responses to “Sea will rise ‘to levels of last Ice Age’”|عمل=Center for Climate Systems Research, Columbia University |تاريخ الوصول=2009-11-17| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190403104553/http://www.realclimate.org/index.php/archives/2009/01/sea-will-rise-to-levels-of-last-ice-age/ | تاريخ أرشيف = 3 أبريل 2019 }}</ref> ئەو کەمە ھاوڕایییەی تا ئێستا بەدی ھاتووە ئەوەیە کە بنەچە لە [[ئاسیای ناوەندی]]یەوەیە، لەگەڵ نیشتەجێبوونی فراوانی ئەمریکاکان لە کۆتاییی [[دوایین سەردەمی بەستەڵەک]]، یان بە دیاریکراوی ئەوەی بە [[کۆتاییی سەردەمی بەستەڵەک|ئەوپەڕی بەستەڵەکی درەنگ]] ناسراوە، نزیکەی ١٦،٠٠٠–١٣،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر.<ref name="kind">{{بیرخستنەوەی وێب|مسار=http://www.bradshawfoundation.com/journey/|عنوان=Jorney of mankind|عمل=Brad Shaw Foundation|تاريخ الوصول=2009-11-17| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190510070701/http://www.bradshawfoundation.com/journey/ | تاريخ أرشيف = 10 مايو 2019 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|مسار= https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC20009/|عنوان=A single and early migration for the peopling of the Americas supported by mitochondrial DNA sequence data|عمل=The National Academy of Sciences of the US| تاريخ الوصول = 2009-10-10| ناشر =National Academy of Sciences|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200314101153/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC20009/|تاريخ أرشيف=2020-03-12}}</ref> لە ئەمریکا دوو شۆڕشی سەربەخۆ لە [[شۆڕشی کشتوکاڵی|شۆڕشە نیۆلیتیکییەکان]] ڕوویان دا کە یەکێکیان لە [[ئەمریکای ناوەڕاست|میسۆ- ئەمریکا]] (ئەمریکای ناوەڕاست) بوو، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر.<ref>Mann, 2006:39</ref> و لە ناوچەی ئەندێز لە ئەمریکای باشوور نزیکەی ٥،٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر<ref>Mann, 2006:246</ref>، و زمانی سەرەکیی گرووپی ھیندییە سوورەکان پێکھات.<ref name="ReferenceA">''Peopling the New World: a mitochondrial view'', D. Andrew Merriwether entrevistado por Sheri Fink, Academy Briefings, New York Academy of Sciences, 1 de diciembre de 2004</ref> === داگیرکاریی ئەورووپی بۆ سەر ئەمریکاکان === [[پەڕگە:Columbus Taking Possession.jpg|وێنۆک|[[کریستۆفەر کۆڵۆمبس]] دەست بەسەر دوورگەی «جواناھانی»دا دەگرێت]] لە کاتی گەیشتنی کریستۆفەر کۆڵۆمبسەوە، نەخۆشیی نوێ وەک [[کۆڵەکە|کۆڵەکە (کۆڵەکەیی)]] ھاتنە ناوەوە و بووە [[مێژووی دانیشتووانی گەلە ڕەسەنەکانی ئەمریکاکان|کارەساتێکی دیمۆگرافی]]، کە ھەندێک توێژەر دەڵێن ڕێژەی مردن یەکسان بووە بە ٩٣٪ی کۆی دانیشتووان.<ref>Dobyns, H. F. (1983). Their number become thined: Native American population dynamics in Eastern North America, Knoxville (Tenn), University of Tennessee Press.; Cook, S. F. y W. W. Borah (1963), The indian population of Central México, Berkeley (Cal.), University of California Press</ref> لەم چوارچێوەیەدا، ھەندێک لە ئیمپراتۆرییەتە ئەورووپییەکان بەشێک لە قاڕەکەیان داگیر کرد کە ئەو کەلتوور و شارستانییەتانەی دەگرتەوە کە پێشتر دامەزرابوون. [[ئیسپانیا]] ئیمپراتۆرییەتەکانی [[ئازتێک]] و [[ئینکا|ئینکا]]ی مەزنی تێکشکاند و [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتەکەی]] لە درێژاییی تەواوی کەناراوەکانی زەریای ھێمن و ھەروەھا [[ڕیۆ دی لا پلاتا (ڕووبار)|ڕیۆ دی لا پلاتا]] دامەزراند، لە کاتێکدا داگیرکاریی کەناراوە پورتوگالییەکان ئەوە بوو کە ئێستا بە [[بەڕازیل|بەڕازیل]] ناسراوە. [[فەڕەنسا]] [[داگیرکاریی فەڕەنسی بۆ ئەمریکاکان|داگیرگەکانی]] خۆی لە کەناراوەکانی ئەتڵەسی لە باکووری [[کەنەدا]] تا [[بەڕازیل]] دامەزراند. پاشان [[شانشینی یەکگرتوو]] داگیرگەکانی خۆی لە کەناری ڕۆژھەڵاتی ئەمریکای باکوور و ھەندێک بەشی کەناراوەکانی دەریای کارایبی دامەزراند. [[ھۆڵەندا]] و [[دانمارک]] داگیرگەیان لەسەر دوورگە بچووکەکانی دەریای کارایبی دامەزراند و لە کۆتاییدا [[ڕووسیا]] ناوچەی [[ئالاسکا]]ی داگیر کرد. کۆمەڵەی [[یەسووعییەکان]] شارەکانیان بۆ نێردراوەکان لە کەنار [[ڕووباری پارانا]] ڕێک خست، کە تەنھا قەشەکان و ھیندییە [[زمانی گوارانی|گوارانییەکان]]ی تێدا نیشتەجێ بوون و تەنھا [[زمانی گوارانی|زمانی گوارانی]]یان بەکاردەھێنا، لەگەڵ خۆبەڕێوەبەرییەکی گەورە، و وەک دەوڵەتێک لە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]]دا دادەنرا. [[پەڕگە:Pere Marquette.JPG|وێنۆک|چەپ|مژدەدەر [[جاک مارکێت]] و [[گەلە ڕەسەنەکانی ئەمریکاکان|ھیندییە ئەمریکییەکان]] لە درێژاییی [[ڕووباری میسیسیپی]].]] کۆچبەرە ئەورووپییە سەرەتایییەکان ھەندێک جار بەشێک بوون لەو ھەوڵانەی دەوڵەتەکان سپۆنسەریان دەکردن بۆ دۆزینەوەی داگیرگەکان لە ئەمریکاکان. کۆچکردن بۆ ئەمریکاکان بەردەوام بوو، کە تێیدا خەڵک یان بۆ ڕاکردن لە [[چەوسانەوەی ئایینی]] یان بۆ گەڕان بەدوای دەرفەتی کاردا ڕوویان تێ دەکرد. ملیۆنان کەس بە زۆر بۆ ئەمریکاکان گواسترانەوە وەک [[کۆیلایەتی|کۆیلە]] یان [[زیندانی|زیندانی]] یان [[خزمەتکاری گرێبەستکراو]]. داگیرکاریی ئەورووپی لە شوێنە جیاجیاکانی قاڕەکەدا ڕەت دەکرایەوە. گەلە ڕەسەنەکان بە سەرکەوتوویی بەرەنگاری چەندین ھێرشی ئەورووپییەکان بوونەوە لەسەر زەوییە فراوانەکان، و تا کۆتاییی [[سەدەی ١٩]] کۆنترۆڵیان کردبوو. ھەریەکە لە [[ھەرێمی ئارۆکانیا|ئارۆکانیا]]، [[پاتاگۆنیا]]، [[پامپا|پامپاس]]، [[ماتۆ گرۆسۆ]]، [[دارستانی ئامازۆن|ئامازۆن]] و دەشتە گەورەکانی ڕۆژئاوای ئەمریکای باکوور لەژێر کۆنترۆڵی گەلانی وەک [[ماپۆچی|ماپۆچی]]، [[گەلی پویڵش|پویڵش]]، «ڕانکۆل»، «گەلی ڤیتشی»، «گەلی تۆبا»، و ئامازۆن، [[زمانە ئالگۆنکییەکان|ئالگۆنکوین]]، «ئۆبی»، [[کۆمانچی|کۆمانچی (ھۆز)]]، [[ئینۆیت|ئیسکیمۆ]]، و ئەوانی تر مانەوە. [[پەڕگە:United States Declaration of Independence.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەمریکا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ڕێگەی بۆ کۆتاییی [[داگیرکاری|داگیرکاری]] کردەوە]] ھەروەھا لە [[ئەمریکای باشوور]] [[کۆمار|کۆمارەکانی]] خاوەن بنەچەی [[ئەفریقا|ئەفریقی]] کە لە [[کۆیلایەتی|کۆیلایەتیی]] پورتوگالی ڕایان کردبوو، وەک «کیلۆمبۆ پالماریس» یان «کیلۆمبۆ مکاکۆ دی» زاڵ بوون. دوای سێ سەدە لە حوکمی داگیرکاری، گەلی ئەمریکی [[سەربەخۆیی]]ی خۆیان ڕاگەیاند و دەستیان کرد بە داواکردنی مافی خۆیان بۆ ڕێکخستنی خۆیان وەک [[دەوڵەتە نەتەوەیییەکان|دەوڵەتە نەتەوەیییەکان]]، و ڕووبەڕووبوونەوەی ھێزە سەربازییە ئەورووپییەکان، کە ئەمەش پڕۆسەی جیھانیی بۆ [[کۆتاییھێنان بە داگیرکاری لە ئەمریکاکان|کۆتاییھێنان بە داگیرکاری]] کردەوە. یەکەم کەس کە ئەوەی کرد [[داگیرگە سێزدەکان|داگیرگە سێزدە]] بەریتانییەکە بوو لە ڕێگەی شۆڕشی ئەمریکاوە کە دوای ئەوە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی [[١٧٧٦]] لەدایک بوو، و کۆمەڵگەیەکی نوێ لەسەر بنەمای چەمکە ڕامیارییە نوێگەرییەکان وەک [[سەربەخۆیی]]، [[دەستوور]]، [[فیدراڵیزم]] و [[مافەکانی مرۆڤ]] ڕێک خرا. [[کۆیلایەتی|کۆیلە]] ئەفریقییەکان لە [[ھایتی]] لە دژی داگیرکەرە فەڕەنسییەکان لە ساڵی [[١٨٠٤]] ڕاپەڕین و سەربەخۆییی ئەم وڵاتەیان ڕای گەیاند و یەکەم دەوڵەتی مۆدێرنیان بە حوکمی ئەفریقی دامەزراند. ئەو گەلانەی کە لەژێر حوکمی [[ئیسپانیا]]دا بوون لە ساڵی ١٨٠٩دا<ref>En [[1809]] se produjeron varias insurrecciones en las colonias españolas en América: el [[25 de mayo]] y el [[16 de julio]] se produjeron los alzamientos de la ciudad de [[سكر]] y [[لاباز]], respectivamente, en el [[Virreinato del Río de la Plata]], y el [[10 de agosto]] la [[كيتو]] liderada por el marqués [[Juan de Montúfar]].</ref> جەنگی سەربەخۆییی ئیسپانی-ئەمریکییان لەسەر ئاستی قاڕەکە ڕێبەری کرد، کە دواتر بووە ھۆی پڕۆسەی ئاڵۆز، و چەندین دەوڵەت دەرکەوتن وەک: {| | * [[ئەرژەنتین]] * [[بۆلیڤیا]] * [[کۆڵۆمبیا]] * [[کۆستاریکا]] * [[چیلی]] |valign=top| * [[ئێکوادۆر]] * [[ئێلسالڤادۆر]] * [[گواتیمالا]] * [[ھۆندووراس]] * [[مەکسیک]] |valign=top| * [[نیکاراگوا]] * [[پاراگوای]] * [[پێروو]] * [[ئوروگوای|ئوروگوای]] * [[ڤێنیزوێلا]] |} و لە ساڵانی ١٨٤٤ و ١٨٩٨ پڕۆسەی سەربەخۆیی بۆ [[کۆماری دۆمینیکان]] و [[کۆبا]] بە ڕیزبەندی تەواو بوون. لە ساڵی ١٨١٦ دەوڵەتێکی سەربەخۆی گەورە لە ئەمریکای باشوور پێکھات، بە ناوی [[کۆڵۆمبیای مەزن]]، کە ھەندێک زەوی ئەمڕۆی وەک [[پەنەما]]، [[کۆڵۆمبیا]]، [[ڤێنیزوێلا]] و [[ئێکوادۆر]] و بەشێک لە [[بەڕازیل]]، [[کۆستاریکا]]، [[گویانا]]، [[ھۆندووراس]]، [[نیکاراگوا]] و [[پێروو]]ی دەگرتەوە. ئەم کۆمارە لە ساڵی ١٨٣٠دا ھەڵوەشایەوە. لە ساڵی ١٨٢٢دا بەڕازیل وەک سیستمێکی پاشایەتیی سەربەخۆ ڕێک خرا، و بوو بە [[ئیمپراتۆریەتیی بەڕازیل]] بۆ ھەڵوەشاندنەوەی [[شانشینی یەکگرتووی پورتوگال، بەڕازیل و ڕۆژاوا]]، تا ساڵی ١٨٨٩ کاتێک سیستمی پاشایەتی ھەڵوەشایەوە بۆ دامەزراندنی کۆمار. لە لایەکی ترەوە، لە ساڵی ١٨٦٧دا ھەریەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و بەریتانیا دانوستانیان کرد بۆ پڕۆسەی سەربەخۆیی لەگەڵ سەپاندنی سنووردارکردن بەسەر [[کەنەدا]]دا، کە لە ماوەی سەدەی ٢٠دا یەکگرتوو بوو. لە ھەمان کاتدا، [[سورینام]] لە [[ھۆڵەندا]] و [[گویانا]] لە [[شانشینی یەکگرتوو]] سەربەخۆ بوون. لە ئێستادا، ھێشتا چەندین دەوڵەت و ھەرێم لەژێر حوکمی داگیرکاریی بەریتانی، فەڕەنسی، ھۆڵەندی و دانمارکیدا ماونەتەوە. دوای ڕزگاربوونی دەوڵەتە ئەمریکییەکان شوێن گەشەکردنێکی جیاواز لە نێوان خۆیاندا کەوتن. لە ماوەی سەدەی ١٩دا ویلایەتە یەکگرتووەکان خۆی وەک ھێزێکی جیھانی دامەزراند و جێگەی ئەورووپای وەک ھێزی باڵادەست لە ناوچەکەدا گرتەوە. سەدەی ٢٠ گەواھیدەری زیادبوونی جیاوازیی گەشەکردنی ئەمریکا بوو بۆ تەواوی قاڕەکە. بەم شێوەیە، لە کاتێکدا ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو بە [[ھێزی جیھانی|زلھێزێکی]] جیھانی لە ناوەڕاستی سەدەکەدا، ئەمریکای لاتین و ناوچەی [[کارایبی]] وەک گەورەترین ناوچەی جیھان لە نایەکسانیی کۆمەڵایەتیدا دامەزران، وەک لە [[ھایتی]] یان [[بۆلیڤیا]]، کە نزمترین ڕێژەی ئاستی گەشەپێدانیان لە جیھاندا تۆمار کرد. لە نێوان گرینگترین ڕووداوە ڕامیارییەکان لە مێژووی ئەمریکادا [[شۆڕشی مەکسیک]] (١٩١٠–١٩١٧)، [[جەنگی سارد]] (١٩٤٥–١٩٩١) کە تێیدا لە نێوان [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت]]دا بوو و بووە ھۆی زنجیرەیەک لە [[دکتاتۆری|دکتاتۆرییەکان]] لە ئەمریکای لاتین، و [[شۆڕشی کۆبا]] (١٩٥٩). لە دوو دەیەی ١٩٦٠ و ١٩٧٠دا [[ڕۆک ئەند ڕۆڵ]] وەک ئەنجامی تێکەڵبوونی کەلتووری ئەمریکیی ئەفریقی و بڵاوبوونەوەی جیھانیی دەرکەوت، و دەرکەوتنی بزووتنەوەی گەنجانی توندڕەو، بووە ھۆی گۆڕانکارییەکی کەلتووریی قووڵ. لە سەرەتای ١٩٨٠دا کۆمپانیاکان، زانکۆکان و داھێنانە تەکنەلۆژییەکان کە لە [[وادی سیلیکۆن]] لە [[کالیفۆرنیا]] بەرھەم دەھاتن چڕ بوونەوە، و ناوچەکە بووە خاڵێکی سەرەکی بۆ [[کۆمەڵگەی زانیارییەکان]]. لە کۆتاییی سەدەی ١٩وە دەوڵەتە ئەمریکییەکان ھەوڵیان داوە بۆ پێکھێنانی یەکێتییەکی «نەتەوەیی-ئەمریکی» کە بووە ھۆی دامەزراندنی [[ڕێکخراوی دەوڵەتە ئەمریکییەکان]] لە ساڵی ١٩٤٨دا. جگە لەوەش، لە کۆتاییی سەدەی ٢٠وە دەوڵەتە ئەمریکییەکان ھەوڵەکانیان چڕ کردووەتەوە بۆ تێکەڵکردنی ھەرێمە لاوەکییەکان لە دۆخی جیاوازدا، وەک [[یەکێتیی دەوڵەتەکانی ئەمریکای باشوور]] (Unasur)، بازاڕی ھاوبەشی باشوور ([[مێرکۆسۆر]] - Mercosur)، [[کۆمەڵەی دەوڵەتانی ئەندێز]] (CAN)، [[سیستمی یەکگرتنی ئەمریکای ناوەڕاست]] (SICA)، [[ھاوپەیمانیی بۆلیڤاری بۆ گەلانی ئەمریکای ئێمە]] (ALBA) و [[کۆمەڵەی کارایبی]] (CARICOM). == سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەمریکای لاتین|ئەرژەنتین|بەڕازیل|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Americas}} [[پۆل:ئەمریکاکان]] [[پۆل:ناوچەکانی جیھان]] [[پۆل:کیشوەرەکان]] mk77bk3mmzkb9zq3zizxmd4d8mqtann 1583877 1583876 2026-05-15T07:09:08Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583877 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئەمریکاکان''' ({{بە ئینگلیزی|Americas، America}}) بە وشکاییەکانی [[نیوەگۆی ڕۆژاوا|نیوەگۆی ڕۆژاوای زەوین]] دەگوترێت کە بریتین لە [[ئامریکای باکوور]] و [[ئامریکای باشوور]] لەگەڵ ناوچەکان و [[دوورگە]]کانی سەر بەر ئە دوو [[کیشوەر]]ە. ئامریکاکان بەشێکی گەورە لە [[جیھانی نوێ]] پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Americas {{!}} Map, Regions, & Hemispheres {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Americas|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:N&SAmerica-pol.jpg|وێنۆک|ڕاست|250px|نەخشەیەکی ڕامیاریی ھەردوو ئەمریکا کە خاوەنی مەودایەک لە [[پێشبینیی نەخشە|پێشبینیی یەکسان]]ە و لەلایەن دەزگای ھەواڵگریی ناوەندیی ئەمریکاوە دەرکراوە]] === نیشتەجێبوون === تا ئەم دواییانە تیۆریی [[نیشتەجێبوونی ئەمریکاکان|نیشتەجێبوون]] باو بوو کە دەیگوت کۆچبەرە سەرەتایییەکانی [[باوانی ھیندییەکان|ھیندییەکانی پالێو]] لە ڕێگەی پردی وشکانیی [[بێرینجیا]] کە لە نێوان ئەو شوێنەی ئێستا بە ڕۆژھەڵاتی [[سیبیریا]] و [[ئالاسکا]] ناسراوە گواستراونەتەوە لە نێوان ١٧،٠٠٠–٤٠،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر، <ref name=SpencerWells2>{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف1-الأول=Spencer |مؤلف1-الأخير=Wells |مؤلف2-الأول=Mark |مؤلف2-الأخير=Read |عنوان=The Journey of Man - A Genetic Odyssey|مسار=http://books.google.com/books?id=WAsKm-_zu5sC&lpg=PP1&dq=The%20Journey%20of%20Man&pg=PA138#v=onepage&q&f=true|صيغة=Digitised online by Google books|ناشر=Random House|ردمك= 0-8129-7146-9|تاريخ الوصول=2009-11-21|سنة=2002|صفحات=138–140| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20150425215224/http://books.google.com/books?id=WAsKm-_zu5sC | تاريخ أرشيف = 25 أبريل 2015 }}</ref> کاتێک ئاستی ڕووی دەریا بە شێوەیەکی بەرچاو نزم بوو بەھۆی سەردەمی [[بەستەڵەکی چوارەم|بەستەڵەکی چوارەم]].<ref name="national">{{بیرخستنەوەی وێب | عنوان = Atlas of the Human Journey-The Genographic Project | ناشر = National Geographic Society. | تاريخ = 1996-2008 | مسار = https://www.nationalgeographic.com/sorry/genographic?era=e003 | تاريخ الوصول = 2009-10-06| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20120225041238/https://genographic.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html?era=e003 | تاريخ أرشيف = 25 فبراير 2012 }} </ref><ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب|مؤلف1-الأول=Drs. William |مؤلف1-الأخير=Fitzhugh|مؤلف2-الأول= Ives |mؤلف2-الأخير=Goddard |مؤلف3-الأول= Steve |مؤلف3-الأخير=Ousley|مؤلف4-الأول= Doug |مؤلف4-الأخير=Owsley|مؤلف5-الأول=Dennis |مؤلف5-الأخير=Stanford.|مسار=https://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/origin.htm |عنوان= Paleoamerican|ناشر=Smithsonian Institution Anthropology Outreach Office |تاريخ الوصول=2009-01-15| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20151127202330/http://www.si.edu:80/Encyclopedia_Si/nmnh/origin.htm | تاريخ أرشيف = 27 نوفمبر 2015 |حالة المسار=dead}}</ref> وا بڕوا دەکرێت ئەم خەڵکە شوێن ڕانی ئاژەڵە گەورەکانی سەردەمی بەستەڵەک کە ئێستا لەناوچوون کەوتبێتن، لە درێژاییی ئەو ڕێڕەوانەی بێ بەستەڵەک بوون و لە نێوان پەڕە بەستەڵەکەکانی [[لۆرێنتاید]] و [[کۆردیلاری]] درێژ دەبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|مسار=https://phys.org/news/2009-08-peopling-americas-genetic-ancestry-health.html |عنوان=The peopling of the Americas: Genetic ancestry influences health|عمل=Scientific American|تاريخ الوصول=2009-11-17| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20110914223425/http://www.physorg.com/news169474130.html | تاريخ أرشيف = 14 سبتمبر 2011 }}</ref> ڕێگەیەکی تری ئەگەری ئەوەیە یان بە پێ یان بە بەکارھێنانی [[بەلەم|بەلەمە]] سەرەتایییەکان، کە تێیدا بەرەو خوارەوە بە ئاڕاستەی کەناراوەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی زەریای ھێمن بەرەو [[ئەمریکای باشوور]] کۆچیان کردبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|مسار=http://archaeology.about.com/gi/o.htm?zi=1/XJ&zTi=1&sdn=archaeology&cdn=education&tm=25&f=00&tt=13&bt=1&bts=1&zu=http%3A//www.jstor.org/stable/279189|عنوان=Alternate Migration Corridors for Early Man in North America|عمل=American Antiquity, Vol. 44, No. 1 (Jan., 1979), p2 |تاريخ الوصول=2009-11-17| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20130821013427/http://archaeology.about.com/gi/o.htm?zi=1/XJ&zTi=1&sdn=archaeology&cdn=education&tm=25&f=00&tt=13&bt=1&bts=1&zu=http://www.jstor.org/stable/279189 | تاريخ أرشيف = 21 أغسطس 2013 |حالة المسار=dead}}</ref> بەڵگەکانی ئەم گواستنەوەی کۆتایییە بەھۆی بەرزبوونەوەی ئاستی ڕووی دەریا بە سەدان مەتر دوای دوایین سەردەمی بەستەڵەک شاردرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|مسار=http://www.realclimate.org/index.php/archives/2009/01/sea-will-rise-to-levels-of-last-ice-age/|عنوان=68 Responses to “Sea will rise ‘to levels of last Ice Age’”|عمل=Center for Climate Systems Research, Columbia University |تاريخ الوصول=2009-11-17| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190403104553/http://www.realclimate.org/index.php/archives/2009/01/sea-will-rise-to-levels-of-last-ice-age/ | تاريخ أرشيف = 3 أبريل 2019 }}</ref> ئەو کەمە ھاوڕایییەی تا ئێستا بەدی ھاتووە ئەوەیە کە بنەچە لە [[ئاسیای ناوەندی]]یەوەیە، لەگەڵ نیشتەجێبوونی فراوانی ئەمریکاکان لە کۆتاییی [[دوایین سەردەمی بەستەڵەک]]، یان بە دیاریکراوی ئەوەی بە [[کۆتاییی سەردەمی بەستەڵەک|ئەوپەڕی بەستەڵەکی درەنگ]] ناسراوە، نزیکەی ١٦،٠٠٠–١٣،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر.<ref name="kind">{{بیرخستنەوەی وێب|مسار=http://www.bradshawfoundation.com/journey/|عنوان=Jorney of mankind|عمل=Brad Shaw Foundation|تاريخ الوصول=2009-11-17| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190510070701/http://www.bradshawfoundation.com/journey/ | تاريخ أرشيف = 10 مايو 2019 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|مسار= https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC20009/|عنوان=A single and early migration for the peopling of the Americas supported by mitochondrial DNA sequence data|عمل=The National Academy of Sciences of the US| تاريخ الوصول = 2009-10-10| ناشر =National Academy of Sciences|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200314101153/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC20009/|تاريخ أرشيف=2020-03-12}}</ref> لە ئەمریکا دوو شۆڕشی سەربەخۆ لە [[شۆڕشی کشتوکاڵی|شۆڕشە نیۆلیتیکییەکان]] ڕوویان دا کە یەکێکیان لە [[ئەمریکای ناوەڕاست|میسۆ- ئەمریکا]] (ئەمریکای ناوەڕاست) بوو، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر.<ref>Mann, 2006:39</ref> و لە ناوچەی ئەندێز لە ئەمریکای باشوور نزیکەی ٥،٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر<ref>Mann, 2006:246</ref>، و زمانی سەرەکیی گرووپی ھیندییە سوورەکان پێکھات.<ref name="ReferenceA">''Peopling the New World: a mitochondrial view'', D. Andrew Merriwether entrevistado por Sheri Fink, Academy Briefings, New York Academy of Sciences, 1 de diciembre de 2004</ref> === داگیرکاریی ئەورووپی بۆ سەر ئەمریکاکان === [[پەڕگە:Columbus Taking Possession.jpg|وێنۆک|[[کریستۆفەر کۆڵۆمبس]] دەست بەسەر دوورگەی «جواناھانی»دا دەگرێت]] لە کاتی گەیشتنی کریستۆفەر کۆڵۆمبسەوە، نەخۆشیی نوێ وەک [[کۆڵەکە|کۆڵەکە (کۆڵەکەیی)]] ھاتنە ناوەوە و بووە [[مێژووی دانیشتووانی گەلە ڕەسەنەکانی ئەمریکاکان|کارەساتێکی دیمۆگرافی]]، کە ھەندێک توێژەر دەڵێن ڕێژەی مردن یەکسان بووە بە ٩٣٪ی کۆی دانیشتووان.<ref>Dobyns, H. F. (1983). Their number become thined: Native American population dynamics in Eastern North America, Knoxville (Tenn), University of Tennessee Press.; Cook, S. F. y W. W. Borah (1963), The indian population of Central México, Berkeley (Cal.), University of California Press</ref> لەم چوارچێوەیەدا، ھەندێک لە ئیمپراتۆرییەتە ئەورووپییەکان بەشێک لە قاڕەکەیان داگیر کرد کە ئەو کەلتوور و شارستانییەتانەی دەگرتەوە کە پێشتر دامەزرابوون. [[ئیسپانیا]] ئیمپراتۆرییەتەکانی [[ئازتێک]] و [[ئینکا|ئینکا]]ی مەزنی تێکشکاند و [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتەکەی]] لە درێژاییی تەواوی کەناراوەکانی زەریای ھێمن و ھەروەھا [[ڕیۆ دی لا پلاتا (ڕووبار)|ڕیۆ دی لا پلاتا]] دامەزراند، لە کاتێکدا داگیرکاریی کەناراوە پورتوگالییەکان ئەوە بوو کە ئێستا بە [[بەڕازیل|بەڕازیل]] ناسراوە. [[فەڕەنسا]] [[داگیرکاریی فەڕەنسی بۆ ئەمریکاکان|داگیرگەکانی]] خۆی لە کەناراوەکانی ئەتڵەسی لە باکووری [[کەنەدا]] تا [[بەڕازیل]] دامەزراند. پاشان [[شانشینی یەکگرتوو]] داگیرگەکانی خۆی لە کەناری ڕۆژھەڵاتی ئەمریکای باکوور و ھەندێک بەشی کەناراوەکانی دەریای کارایبی دامەزراند. [[ھۆڵەندا]] و [[دانمارک]] داگیرگەیان لەسەر دوورگە بچووکەکانی دەریای کارایبی دامەزراند و لە کۆتاییدا [[ڕووسیا]] ناوچەی [[ئالاسکا]]ی داگیر کرد. کۆمەڵەی [[یەسووعییەکان]] شارەکانیان بۆ نێردراوەکان لە کەنار [[ڕووباری پارانا]] ڕێک خست، کە تەنھا قەشەکان و ھیندییە [[زمانی گوارانی|گوارانییەکان]]ی تێدا نیشتەجێ بوون و تەنھا [[زمانی گوارانی|زمانی گوارانی]]یان بەکاردەھێنا، لەگەڵ خۆبەڕێوەبەرییەکی گەورە، و وەک دەوڵەتێک لە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]]دا دادەنرا. [[پەڕگە:Pere Marquette.JPG|وێنۆک|چەپ|مژدەدەر [[جاک مارکێت]] و [[گەلە ڕەسەنەکانی ئەمریکاکان|ھیندییە ئەمریکییەکان]] لە درێژاییی [[ڕووباری میسیسیپی]].]] کۆچبەرە ئەورووپییە سەرەتایییەکان ھەندێک جار بەشێک بوون لەو ھەوڵانەی دەوڵەتەکان سپۆنسەریان دەکردن بۆ دۆزینەوەی داگیرگەکان لە ئەمریکاکان. کۆچکردن بۆ ئەمریکاکان بەردەوام بوو، کە تێیدا خەڵک یان بۆ ڕاکردن لە [[چەوسانەوەی ئایینی]] یان بۆ گەڕان بەدوای دەرفەتی کاردا ڕوویان تێ دەکرد. ملیۆنان کەس بە زۆر بۆ ئەمریکاکان گواسترانەوە وەک [[کۆیلایەتی|کۆیلە]] یان [[زیندانی|زیندانی]] یان [[خزمەتکاری گرێبەستکراو]]. داگیرکاریی ئەورووپی لە شوێنە جیاجیاکانی قاڕەکەدا ڕەت دەکرایەوە. گەلە ڕەسەنەکان بە سەرکەوتوویی بەرەنگاری چەندین ھێرشی ئەورووپییەکان بوونەوە لەسەر زەوییە فراوانەکان، و تا کۆتاییی [[سەدەی ١٩]] کۆنترۆڵیان کردبوو. ھەریەکە لە [[ھەرێمی ئارۆکانیا|ئارۆکانیا]]، [[پاتاگۆنیا]]، [[پامپا|پامپاس]]، [[ماتۆ گرۆسۆ]]، [[دارستانی ئامازۆن|ئامازۆن]] و دەشتە گەورەکانی ڕۆژئاوای ئەمریکای باکوور لەژێر کۆنترۆڵی گەلانی وەک [[ماپۆچی|ماپۆچی]]، [[گەلی پویڵش|پویڵش]]، «ڕانکۆل»، «گەلی ڤیتشی»، «گەلی تۆبا»، و ئامازۆن، [[زمانە ئالگۆنکییەکان|ئالگۆنکوین]]، «ئۆبی»، [[کۆمانچی|کۆمانچی (ھۆز)]]، [[ئینۆیت|ئیسکیمۆ]]، و ئەوانی تر مانەوە. [[پەڕگە:United States Declaration of Independence.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەمریکا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ڕێگەی بۆ کۆتاییی [[داگیرکاری|داگیرکاری]] کردەوە]] ھەروەھا لە [[ئەمریکای باشوور]] [[کۆمار|کۆمارەکانی]] خاوەن بنەچەی [[ئەفریقا|ئەفریقی]] کە لە [[کۆیلایەتی|کۆیلایەتیی]] پورتوگالی ڕایان کردبوو، وەک «کیلۆمبۆ پالماریس» یان «کیلۆمبۆ مکاکۆ دی» زاڵ بوون. دوای سێ سەدە لە حوکمی داگیرکاری، گەلی ئەمریکی [[سەربەخۆیی]]ی خۆیان ڕاگەیاند و دەستیان کرد بە داواکردنی مافی خۆیان بۆ ڕێکخستنی خۆیان وەک [[دەوڵەتە نەتەوەیییەکان|دەوڵەتە نەتەوەیییەکان]]، و ڕووبەڕووبوونەوەی ھێزە سەربازییە ئەورووپییەکان، کە ئەمەش پڕۆسەی جیھانیی بۆ [[کۆتاییھێنان بە داگیرکاری لە ئەمریکاکان|کۆتاییھێنان بە داگیرکاری]] کردەوە. یەکەم کەس کە ئەوەی کرد [[داگیرگە سێزدەکان|داگیرگە سێزدە]] بەریتانییەکە بوو لە ڕێگەی شۆڕشی ئەمریکاوە کە دوای ئەوە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی [[١٧٧٦]] لەدایک بوو، و کۆمەڵگەیەکی نوێ لەسەر بنەمای چەمکە ڕامیارییە نوێگەرییەکان وەک [[سەربەخۆیی]]، [[دەستوور]]، [[فیدراڵیزم]] و [[مافەکانی مرۆڤ]] ڕێک خرا. [[کۆیلایەتی|کۆیلە]] ئەفریقییەکان لە [[ھایتی]] لە دژی داگیرکەرە فەڕەنسییەکان لە ساڵی [[١٨٠٤]] ڕاپەڕین و سەربەخۆییی ئەم وڵاتەیان ڕای گەیاند و یەکەم دەوڵەتی مۆدێرنیان بە حوکمی ئەفریقی دامەزراند. ئەو گەلانەی کە لەژێر حوکمی [[ئیسپانیا]]دا بوون لە ساڵی ١٨٠٩دا<ref>En [[1809]] se produjeron varias insurrecciones en las colonias españolas en América: el [[25 de mayo]] y el [[16 de julio]] se produjeron los alzamientos de la ciudad de [[سكر]] y [[لاباز]], respectivamente, en el [[Virreinato del Río de la Plata]], y el [[10 de agosto]] la [[كيتو]] liderada por el marqués [[Juan de Montúfar]].</ref> جەنگی سەربەخۆییی ئیسپانی-ئەمریکییان لەسەر ئاستی قاڕەکە ڕێبەری کرد، کە دواتر بووە ھۆی پڕۆسەی ئاڵۆز، و چەندین دەوڵەت دەرکەوتن وەک: {| | * [[ئەرژەنتین]] * [[بۆلیڤیا]] * [[کۆڵۆمبیا]] * [[کۆستاریکا]] * [[چیلی]] |valign=top| * [[ئێکوادۆر]] * [[ئێلسالڤادۆر]] * [[گواتیمالا]] * [[ھۆندووراس]] * [[مەکسیک]] |valign=top| * [[نیکاراگوا]] * [[پاراگوای]] * [[پێروو]] * [[ئوروگوای|ئوروگوای]] * [[ڤێنیزوێلا]] |} و لە ساڵانی ١٨٤٤ و ١٨٩٨ پڕۆسەی سەربەخۆیی بۆ [[کۆماری دۆمینیکان]] و [[کۆبا]] بە ڕیزبەندی تەواو بوون. لە ساڵی ١٨١٦ دەوڵەتێکی سەربەخۆی گەورە لە ئەمریکای باشوور پێکھات، بە ناوی [[کۆڵۆمبیای مەزن]]، کە ھەندێک زەوی ئەمڕۆی وەک [[پەنەما]]، [[کۆڵۆمبیا]]، [[ڤێنیزوێلا]] و [[ئێکوادۆر]] و بەشێک لە [[بەڕازیل]]، [[کۆستاریکا]]، [[گویانا]]، [[ھۆندووراس]]، [[نیکاراگوا]] و [[پێروو]]ی دەگرتەوە. ئەم کۆمارە لە ساڵی ١٨٣٠دا ھەڵوەشایەوە. لە ساڵی ١٨٢٢دا بەڕازیل وەک سیستمێکی پاشایەتیی سەربەخۆ ڕێک خرا، و بوو بە [[ئیمپراتۆریەتیی بەڕازیل]] بۆ ھەڵوەشاندنەوەی [[شانشینی یەکگرتووی پورتوگال، بەڕازیل و ڕۆژاوا]]، تا ساڵی ١٨٨٩ کاتێک سیستمی پاشایەتی ھەڵوەشایەوە بۆ دامەزراندنی کۆمار. لە لایەکی ترەوە، لە ساڵی ١٨٦٧دا ھەریەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و بەریتانیا دانوستانیان کرد بۆ پڕۆسەی سەربەخۆیی لەگەڵ سەپاندنی سنووردارکردن بەسەر [[کەنەدا]]دا، کە لە ماوەی سەدەی ٢٠دا یەکگرتوو بوو. لە ھەمان کاتدا، [[سورینام]] لە [[ھۆڵەندا]] و [[گویانا]] لە [[شانشینی یەکگرتوو]] سەربەخۆ بوون. لە ئێستادا، ھێشتا چەندین دەوڵەت و ھەرێم لەژێر حوکمی داگیرکاریی بەریتانی، فەڕەنسی، ھۆڵەندی و دانمارکیدا ماونەتەوە. دوای ڕزگاربوونی دەوڵەتە ئەمریکییەکان شوێن گەشەکردنێکی جیاواز لە نێوان خۆیاندا کەوتن. لە ماوەی سەدەی ١٩دا ویلایەتە یەکگرتووەکان خۆی وەک ھێزێکی جیھانی دامەزراند و جێگەی ئەورووپای وەک ھێزی باڵادەست لە ناوچەکەدا گرتەوە. سەدەی ٢٠ گەواھیدەری زیادبوونی جیاوازیی گەشەکردنی ئەمریکا بوو بۆ تەواوی قاڕەکە. بەم شێوەیە، لە کاتێکدا ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو بە [[ھێزی جیھانی|زلھێزێکی]] جیھانی لە ناوەڕاستی سەدەکەدا، ئەمریکای لاتین و ناوچەی [[کارایبی]] وەک گەورەترین ناوچەی جیھان لە نایەکسانیی کۆمەڵایەتیدا دامەزران، وەک لە [[ھایتی]] یان [[بۆلیڤیا]]، کە نزمترین ڕێژەی ئاستی گەشەپێدانیان لە جیھاندا تۆمار کرد. لە نێوان گرینگترین ڕووداوە ڕامیارییەکان لە مێژووی ئەمریکادا [[شۆڕشی مەکسیک]] (١٩١٠–١٩١٧)، [[جەنگی سارد]] (١٩٤٥–١٩٩١) کە تێیدا لە نێوان [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت]]دا بوو و بووە ھۆی زنجیرەیەک لە [[دکتاتۆری|دکتاتۆرییەکان]] لە ئەمریکای لاتین، و [[شۆڕشی کۆبا]] (١٩٥٩). لە دوو دەیەی ١٩٦٠ و ١٩٧٠دا [[ڕۆک ئەند ڕۆڵ]] وەک ئەنجامی تێکەڵبوونی کەلتووری ئەمریکیی ئەفریقی و بڵاوبوونەوەی جیھانیی دەرکەوت، و دەرکەوتنی بزووتنەوەی گەنجانی توندڕەو، بووە ھۆی گۆڕانکارییەکی کەلتووریی قووڵ. لە سەرەتای ١٩٨٠دا کۆمپانیاکان، زانکۆکان و داھێنانە تەکنەلۆژییەکان کە لە [[وادی سیلیکۆن]] لە [[کالیفۆرنیا]] بەرھەم دەھاتن چڕ بوونەوە، و ناوچەکە بووە خاڵێکی سەرەکی بۆ [[کۆمەڵگەی زانیارییەکان]]. لە کۆتاییی سەدەی ١٩وە دەوڵەتە ئەمریکییەکان ھەوڵیان داوە بۆ پێکھێنانی یەکێتییەکی «نەتەوەیی-ئەمریکی» کە بووە ھۆی دامەزراندنی [[ڕێکخراوی دەوڵەتە ئەمریکییەکان]] لە ساڵی ١٩٤٨دا. جگە لەوەش، لە کۆتاییی سەدەی ٢٠وە دەوڵەتە ئەمریکییەکان ھەوڵەکانیان چڕ کردووەتەوە بۆ تێکەڵکردنی ھەرێمە لاوەکییەکان لە دۆخی جیاوازدا، وەک [[یەکێتیی دەوڵەتەکانی ئەمریکای باشوور]] (Unasur)، بازاڕی ھاوبەشی باشوور ([[مێرکۆسۆر]] - Mercosur)، [[کۆمەڵەی دەوڵەتانی ئەندێز]] (CAN)، [[سیستمی یەکگرتنی ئەمریکای ناوەڕاست]] (SICA)، [[ھاوپەیمانیی بۆلیڤاری بۆ گەلانی ئەمریکای ئێمە]] (ALBA) و [[کۆمەڵەی کارایبی]] (CARICOM). == سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەمریکای لاتین|ئەرژەنتین|بەڕازیل|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Americas}} [[پۆل:ئەمریکاکان]] [[پۆل:ناوچەکانی جیھان]] [[پۆل:کیشوەرەکان]] 8qfxr4lx9jg09075zspf112yfoo4ldo ئیرلەندا 0 1291 1583886 1478626 2026-05-15T08:23:08Z 1silent scientist 51740 1583886 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Ireland (island) in Europe.png|230px|وێنۆک|شوێنی دوورگەی ئیرلەندا]] '''دوورگەی ئیرلەندا''' ({{بە ئینگلیزی|Ierland}}) سێھەمین دوورگەی گەورەی [[ئەورووپا]] و بیستەمین دوورگەی گەورەی جیھانە، [[کۆماری ئیرلەندا]] و [[ئیرلەندای باکوور]]ی تێدایە. == ڕامیاری == دابەش کراوە لەنێوان [[کۆماری ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]]، کە کەمێک کەمتر لە پێنج لە شەشی دوورگەکە دەگرێتەوە، و [[ئیرلەندی باکوور]]، کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]، کە ڕووبەرەکەی تری داپۆشیوە. لە باکووری ڕۆژھەڵاتی دوورگەکەدا نزیکەی ٦٫٤ ملیۆن کەس لە دانیشتووانی ئیرلەندا نیشتەجێن. ٤٫٦ ملیۆن کەس لە [[کۆماری ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]] و کەمێک زیاتر لە ١٫٨ ملیۆن کەس لە [[ئیرلەندی باکوور]] دەژین. == جوگرافیا == دوورگەکە کە تا ڕادەیەک نزمە، چیاکانی دەوروبەری دەشتە ناوەندییەکانی گرتووەتەوە، لەگەڵ چەندین ڕووباری گونجاو بۆ [[کەشتیوانی]] ناوخۆیی. لەسەر دوورگەکە چەندین ڕووەکی سەوز گەشە دەکەن، ئەوەش بەھۆی کەشوھەوا مامناوەندەکەی و دەورەدانی بە زەریاکان و پلەی گەرمی مامناوەند، کە وای لێ کردبوو ببێتە یەکێک لە چڕترین ناوچە دارستاناوییەکان لە [[جیھان]] تا سەدەی حەڤدەیەم. بەداخەوە ئەمڕۆ بە یەکێک لەو ناوچانەی جیھان دادەنرێت کە زۆرترین دارستانی تێدا بڕدراوەتەوە لە [[ئەورووپا]] بەھۆی تەماحی بازرگانیی مرۆڤەوە. لەسەر دوورگەکە بیست و شەش جۆری شیردەر دەژین کە بنەچەیان بۆ ئیرلەندا دەگەڕێتەوە. داگیرکاریی [[نۆرمان]] لە [[سەدە ناوینەکان]]دا ڕێگەیەک بوو بۆ گەڕانەوەی گالی لە سەدەی سێزدەیەمدا. [[زمانی ئینگلیزی]] بەھۆی جەنگە پچڕپچڕەکانەوە کە لە ساڵی ١٥٠٠ز بۆ ماوەی زیاتر لە شێست ساڵ و تا ساڵی ١٦٠٣ز بەردەوام بوو، باڵادەست بوو. لە ساڵی ١٦٩٠ز، سیستمێکی حوکمڕانیی ئینگلیزیی پرۆتێستانت بۆ بەرژەوەندیی زۆرینەی کاسۆلیکی پرۆتێستانت داڕێژرا، ئەم حوکمڕانییە لە ماوەی [[سەدەی ١٨|سەدەی ھەژدەیەم]]دا درێژ بووەوە. لە ساڵی ١٨٠١ز، ئیرلەندا بوو بە بەشێک لە [[شانشینی یەکگرتوو]]. جەنگی سەربەخۆیی لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بووە ھۆی دابەشبوونی دوورگەکە، و دروستبوونی دەوڵەتی ئیرلەندیی ئازاد، کە لە ماوەی دەسەی دواتردا بوو بە خاوەن سەروەری. [[ئیرلەندی باکوور]] وەک بەشێک لە [[شانشینی یەکگرتوو]] مایەوە، وڵاتەکە لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٦٠کان–١٩٩٠کان تووشی زۆرێک لە ئاڵۆزییە مەدەنییەکان بوو، تا دوای ڕێککەوتنی ساڵی ١٩٩٨ ئارامیی ڕامیاریی بەدەست ھێنا. ئیرلەندا لە ساڵی ١٩٧٣ چووە ناو [[کۆمەڵەی ئابووریی ئەورووپا|کۆمەڵەی ئەورووپا]]، لە ساڵی ١٩٩٣ بۆ [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپا]] و لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ یەکێتیی بازرگانیی ئەورووپا کە دراوی یەکگرتووی [[یۆرۆ]]ی ناساند. کولتووری ئیرلەندی کاریگەرییەکی زۆری کولتووری ڕۆژاوای ئەورووپای لەسەرە، بە تایبەت لە بوارەکانی وێژە، زمان، و زانستەکانی تردا، لەگەڵ ئەوەشدا، کولتووری ڕەسەنی گەلەکە جێگیر و بەھێزە کە بە ئاسانی لە یارییە گایلییەکان، و مۆسیقای ئیرلەندی، و [[زمانی ئیرلەندی]]دا دەبینرێت. ھەندێک چالاکیی وەرزشی لەگەڵ کولتووری [[بەریتانیای مەزن]]دا ھاوبەشە وەک [[تۆپی پێ]] و [[ڕەگبی (وەرزش)|ڕەگبی]] و [[پێشبڕکێی ئەسپ]]، و [[گۆڵف]]. === زانستەکان === [[پەڕگە:Robert Boyle 0001.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[ڕۆبێرت بۆیل]] یاسای بۆیلی داڕشت.]] فەیلەسووف و لاھووتی ئیرلەندی [[جۆن سکۆتوس ئەرێجینا]] یەکێک بوو لە ڕۆشنبیرە دیارەکانی سەرەتای سەدە ناوینەکان. سێر [[ئێرنست شاکڵتۆن]]، گەڕیدەی ئیرلەندی، یەکێک بوو لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی گەڕان بەدوای جەمسەری باشووردا، کە لەگەڵ گەشتەکەیدا یەکەم سەرکەوتنی بۆ [[چیای ئێریباس]] ئەنجامدا و شوێنی نزیکەیی [[جەمسەری باشووری موگناتیسی|جەمسەری باشووری موگناتیسی]] دۆزییەوە. سەبارەت بە [[ڕۆبێرت بۆیل]]، ئەو فەیلەسووفێکی سروشتی و کیمیازان و فیزیازان و داھێنەر بوو لە یەکەم [[زانای سەربەخۆ|زانا سەربەخۆکانی]] سەدەی حەڤدەیەم، و تا ڕادەیەکی زۆر بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی کیمیای مۆدێرن دادەنرێت و بە داڕشتنی [[یاسای بۆیل]] ناوبانگی دەرکردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20150904125738/http://undersci.ucc.ie/wp-content/uploads/sites/12/2014/11/Robert_Boyle.pdf</ref> [[جۆن تێنداڵ]]، یەکێک لە زانایانی فیزیا لە سەدەی نۆزدەیەمدا، [[دیاردەی تێنداڵ]]ی دۆزییەوە، لەکاتێکدا [[باوک نیکۆلاس جۆزێف کالان]]، مامۆستای فەلسەفەی سروشتی لە [[کۆلێژی ماینۆس]] بە داھێنانی [[کۆیلەی حەسر|گۆڕەری کۆیلەی حەسر]] ناوبانگی دەرکرد و ڕێگەیەکی داھێنەرانەی بۆ [[گالڤانیزەکردن|گالڤانیزەکردن]] لە سەدەی نۆزدەیەمدا دۆزییەوە. لە فیزیازانە ئیرلەندییە دیارەکان ھەروەھا [[ئێرنست واڵتۆن]] ھەڵگری [[خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] لە ساڵی ١٩٥١، لەگەڵ [[جۆن کۆرۆفت]] یەکەم کەس بوون کە ناوکی ئەتۆمیان بە ئامرازی دەستکرد دابەش کرد، و بەشداریی لە پەرەپێدانی تیۆریی نوێی [[ھاوسەنگکردنی شەپۆلی|ھاوسەنگکردنی شەپۆلی]] کرد.<ref>https://web.archive.org/web/20120511020259/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1951/press.html?print=1</ref> ویلیام تۆمسۆن، یان [[لۆرد کێڵڤن]]، ئەو کەسەیە کە یەکەی پلەی گەرمی ڕەھا [[کێڵڤن]] بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. سێر [[جۆزێف لارمۆر]] کە زانایەکی فیزیا و بیرکاری بوو، داھێنانی پێشکەش کرد کە بەشدارییان کرد لە تێگەیشتن لە کارەبا و دینامیکا و دینامیکای گەرمی و تیۆریی ئەلیکترۆن، گرینگترین کارە کاریگەرەکانی پەرتووکی ئەسیر و ماددە بوو کە پەرتووکێکە دەربارەی فیزیای تیۆری، لە ساڵی ١٩٠٠ بڵاوکرایەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20080715173557/http://physicsworld.com/cws/article/print/16484</ref><ref>http://physicsworld.com/cws/article/print/16484</ref> [[جۆرج ستۆنی]] زاراوەی «[[ئەلیکترۆن]]»ی لە ساڵی ١٨٩١ پێشنیار کرد. [[جۆن ستیوارت بێڵ]] [[تیۆرمی بێڵ]]ی دانا و توێژینەوەیەکی پەیوەندیدار بە دۆزینەوەی [[ناڕێکیی ناناوەندی|ناڕێکیی بێڵ جاکیۆ ئەدلەر]] بڵاوکردەوە و کاندید کرا بۆ خەڵاتی نۆبڵ.<ref>https://web.archive.org/web/20150924151551/http://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-31536765</ref><ref>John Bell: Belfast street named after physicist who proved Einstein wrong </ref>گەردوونناسی [[جۆسلین بێڵ بێرنێڵ]]، لە [[لۆرگان]] لە ویلایەتی ئەرماغ، ئەستێرە لێدەرەکانی لە ساڵی ١٩٦٧ دۆزییەوە. لە نێوان بیرکاریزانە دیارەکاندا سێر [[ویلیام ڕۆوان ھامیلتۆن]]، کە بە کارەکانی لە [[میکانیکی ھامیلتۆنی]] و داھێنانی [[کواتەرنیۆن]] ناسراوە. [[سندووقی ئێدجوۆرس]] یەکێک لە بەشدارییەکانی [[فرانسیس یسیدرو]] بە کاریگەری لە تیۆریی ئابووریی وردی کلاسیکی نوێدا تا ئەمڕۆ ماوەتەوە؛ لەکاتێکدا [[ڕیچارد کانتێلۆن]] ئیلھامبەخشی [[ئادەم سمیت]] بوو. [[جۆن ب. کۆسگرەیڤ]] لە [[تیۆریی ژمارەکان]]دا پسپۆڕ بوو و [[ژمارەی سەرەکی|ژمارەیەکی سەرەکی]] کە لە ٢٠٠٠ خانە پێکھاتبوو لە ساڵی ١٩٩٩ و [[ژمارەی فێرما]]یەکی لێکدراوی لە ساڵی ٢٠٠٣ دۆزییەوە. زانا [[جۆن لایتۆن سینج]] لە بوارە جیاوازەکانی زانستدا پێشکەوتنی بەدەستھێنا، لەوانە میکانیک و شێوازە ئەندازەیییەکان لە ڕێژەیی گشتیدا، شایانی باسە کە بیرکاریزان [[جۆن فۆربێس ناش]] یەکێک بوو لە خوێندکارەکانی. [[کاتلین لۆنسدەیل]] کە لە ئیرلەندا لەدایکبووە و بە [[خوێندنەوەی کریستاڵ بە تیشکی ئێکس]] ناوبانگی دەرکردووە، بووە یەکەم ژن کە سەرۆکایەتیی کۆمەڵەی بەریتانی بۆ پێشکەوتنی زانست بکات.<ref>http://www.science.ie/features/archived-feature-articles/five-irish-scientists.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170129072340/http://www.science.ie/features/archived-feature-articles/five-irish-scientists.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == {{Refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arnold |یەکەم=Bruce |سەردێڕ=Irish Art: A Concise History |بڵاوکەرەوە=[[Thames & Hudson]] |ڕێکەوت=1977 |شوێن=London |پەڕە=[https://archive.org/details/irishartconciseh٠٠arno/page/١٨٠ ١٨٠]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٠٠-٢٠١٤٨-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/irishartconciseh00arno/page/180}} * Beckett, J.C. ''The making of Modern Ireland 1603-1923'' (1971). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Becker |یەکەم١=Annette |دوایین٢=Wang |یەکەم٢=Wilfried |سەردێڕ=20th-century Architecture: Ireland |بڵاوکەرەوە=[[Prestel Publishing|Prestel]] |ڕێکەوت=1997 |شوێن=Munich |پەڕە=١٩٨|ژپنک=٩٧٨-٣-٧٩١٣-١٧١٩-٩}} * Bew, Paul. ''Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006'' (2007). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Collins |یەکەم١=Neil |دوایین٢=Cradden |یەکەم٢=Terry |سەردێڕ=Irish Politics Today |بڵاوکەرەوە=[[Manchester University Press]] |ڕێکەوت=2001 |پەڕە=١٦٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=081Qopn2zbUC |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٩٠-٦١٧٤-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200801170247/https://books.google.com/books?id=081Qopn2zbUC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * Daly, Mary E. ''Sixties Ireland: reshaping the economy, state and society, 1957–1973'' (Cambridge University Press, 2016). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dennison |یەکەم١=Gabriel |دوایین٢=Ni Fhloinn |یەکەم٢=Baibre |سەردێڕ=Traditional Architecture in Ireland |بڵاوکەرەوە=[[University College Dublin|Environmental Institute, University College Dublin]] |ڕێکەوت=1994 |شوێن=Dublin |پەڕە=٩٤|ژپنک=٩٧٨-١-٨٩٨٤٧٣-٠٩-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dooney |یەکەم١=Sean |دوایین٢=O'Toole |یەکەم٢=John |سەردێڕ=Irish Government Today |بڵاوکەرەوە=Gill and Macmillan |ڕێکەوت=1992 |شوێن=Dublin |پەڕە=[https://archive.org/details/irishgovernmentt٠٠doon/page/٢٤٧ ٢٤٧]|ناونیشان=https://archive.org/details/irishgovernmentt00doon/page/247 |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٧١-١٧٠٣-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ellis |یەکەم=Steven G. |سەردێڕ=The Story of the Irish Race: A Popular History of Ireland |ڕێکەوت=1921 |بڵاوکەرەوە=The Irish Publishing Co |شوێن=Ireland |پەڕە=٧٦٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YPgEAAAACAAJ |ژپنک=٩٧٨-٠-٥١٧-٠٦٤٠٨-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210205182746/https://books.google.com/books?id=YPgEAAAACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * Ferriter, Diarmaid. "Women and political change in Ireland since 1960." ''Éire-Ireland'' 43.1 (2008): 179–204. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Foster |یەکەم=Robert Fitzroy |بەستەری نووسەر=R. F. Foster (historian) |سەردێڕ=Modern Ireland, 1600–1972 |بڵاوکەرەوە=[[Penguin Books]] |ڕێکەوت=1988 |پەڕە=[https://archive.org/details/modernireland١٦٠٠٠fost/page/٦٨٨ ٦٨٨]|ناونیشان=https://archive.org/details/modernireland16000fost |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٣٩-٩٠١٠-٢}} * Foster, R. F. ''Luck and the Irish: A Brief History of Change 1970-2000'' (2007) [https://www.amazon.com/Luck-Irish-Brief-History-Change/dp/0195179528 excerpt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181130170954/https://www.amazon.com/Luck-Irish-Brief-History-Change/dp/0195179528 |date=30 November 2018}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herm |یەکەم=Gerhard |ڕێکەوت=2002 |سەردێڕ=The Celts |شوێن=Ireland |بڵاوکەرەوە=[[St. Martin's Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٣١٣٤٣-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Croinin |یەکەم=Daibhi |بەستەری نووسەر=Dáibhí Ó Cróinín |سەردێڕ=Prehistoric and Early Ireland |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ڕێکەوت=2005 |پەڕە=١٢١٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SJSDj1dDvNUC |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٢١٧٣٧-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210205180116/https://books.google.com/books?id=SJSDj1dDvNUC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین={{lang|ga|Ó Gráda}} |یەکەم=Cormac |سەردێڕ=A Rocky Road: The Irish Economy Since the 1920s |بڵاوکەرەوە=Manchester University Press |ساڵ=١٩٩٧|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zVHgO4-nkhkC |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٩٠-٤٥٨٤-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416090306/https://books.google.com/books?id=zVHgO4-nkhkC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Oppenheimer |یەکەم=Stephen |سەردێڕ=Origins of the British: A Genetic Detective Story |بڵاوکەرەوە=[[Carroll & Graf]] |ڕێکەوت=2006 |شوێن=New York |پەڕە=[https://archive.org/details/ISBN -٩٧٨٠٧٨٦٧١٨٩٠٠/page/٥٣٤ ٥٣٤]|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٧-١٨٩٠-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780786718900/page/534}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Rahilly |یەکەم=T. F.|بەستەری نووسەر=T. F. O'Rahilly |ڕێکەوت=1947 |سەردێڕ=Early Irish History and Mythology |بڵاوکەرەوە=[[Medieval Academy of America]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Woodcock |یەکەم١=N. H. |دوایین٢=Strachan |یەکەم٢=Robin A. |سەردێڕ=Geological History of Britain and Ireland |بڵاوکەرەوە=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishing]] |ڕێکەوت=2000 |شوێن=Hoboken, NJ |پەڕە=٤٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dTkKn8Ufzd4C |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣٢-٠٣٦٥٦-١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210205191257/https://books.google.com/books?id=dTkKn8Ufzd4C |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wallis |یەکەم١=Geoff |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=Sue |سەردێڕ=The Rough Guide to Irish Music |بڵاوکەرەوە=[[Rough Guides]] |ڕێکەوت=2001 |پەڕە=٥٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٨٢٨-٦٤٢-٦}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Wikivoyage|Ireland|Republic of Ireland}} {{Wikivoyage|Northern Ireland}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Ireland}} * {{Wikiatlas|Ireland}} * {{OSM relation|7681896}} * [http://www.gov.ie/ Government of Ireland] * [http://www.northernireland.gov.uk/ Northern Ireland Executive] {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ireland}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:دوورگە بریتانییەکان]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:دوورگە نێودەوڵەتییەکان]] [[پۆل:ئیرلەند]] 6i4lckm22cw0rp66100bgkmxdwi7jga 1583887 1583886 2026-05-15T08:23:33Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1583887 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Ireland (island) in Europe.png|230px|وێنۆک|شوێنی دوورگەی ئیرلەندا]] '''دوورگەی ئیرلەندا''' ({{بە ئینگلیزی|Ierland}}) سێھەمین دوورگەی گەورەی [[ئەورووپا]] و بیستەمین دوورگەی گەورەی جیھانە، [[کۆماری ئیرلەندا]] و [[ئیرلەندای باکوور]]ی تێدایە. == ڕامیاری == دابەش کراوە لەنێوان [[کۆماری ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]]، کە کەمێک کەمتر لە پێنج لە شەشی دوورگەکە دەگرێتەوە، و [[ئیرلەندی باکوور]]، کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]، کە ڕووبەرەکەی تری داپۆشیوە. لە باکووری ڕۆژھەڵاتی دوورگەکەدا نزیکەی ٦٫٤ ملیۆن کەس لە دانیشتووانی ئیرلەندا نیشتەجێن. ٤٫٦ ملیۆن کەس لە [[کۆماری ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]] و کەمێک زیاتر لە ١٫٨ ملیۆن کەس لە [[ئیرلەندی باکوور]] دەژین. == جوگرافیا == دوورگەکە کە تا ڕادەیەک نزمە، چیاکانی دەوروبەری دەشتە ناوەندییەکانی گرتووەتەوە، لەگەڵ چەندین ڕووباری گونجاو بۆ [[کەشتیوانی]] ناوخۆیی. لەسەر دوورگەکە چەندین ڕووەکی سەوز گەشە دەکەن، ئەوەش بەھۆی کەشوھەوا مامناوەندەکەی و دەورەدانی بە زەریاکان و پلەی گەرمی مامناوەند، کە وای لێ کردبوو ببێتە یەکێک لە چڕترین ناوچە دارستاناوییەکان لە [[جیھان]] تا سەدەی حەڤدەیەم. بەداخەوە ئەمڕۆ بە یەکێک لەو ناوچانەی جیھان دادەنرێت کە زۆرترین دارستانی تێدا بڕدراوەتەوە لە [[ئەورووپا]] بەھۆی تەماحی بازرگانیی مرۆڤەوە. لەسەر دوورگەکە بیست و شەش جۆری شیردەر دەژین کە بنەچەیان بۆ ئیرلەندا دەگەڕێتەوە. داگیرکاریی [[نۆرمان]] لە [[سەدە ناوینەکان]]دا ڕێگەیەک بوو بۆ گەڕانەوەی گالی لە سەدەی سێزدەیەمدا. [[زمانی ئینگلیزی]] بەھۆی جەنگە پچڕپچڕەکانەوە کە لە ساڵی ١٥٠٠ز بۆ ماوەی زیاتر لە شێست ساڵ و تا ساڵی ١٦٠٣ز بەردەوام بوو، باڵادەست بوو. لە ساڵی ١٦٩٠ز، سیستمێکی حوکمڕانیی ئینگلیزیی پرۆتێستانت بۆ بەرژەوەندیی زۆرینەی کاسۆلیکی پرۆتێستانت داڕێژرا، ئەم حوکمڕانییە لە ماوەی [[سەدەی ١٨|سەدەی ھەژدەیەم]]دا درێژ بووەوە. لە ساڵی ١٨٠١ز، ئیرلەندا بوو بە بەشێک لە [[شانشینی یەکگرتوو]]. جەنگی سەربەخۆیی لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بووە ھۆی دابەشبوونی دوورگەکە، و دروستبوونی دەوڵەتی ئیرلەندیی ئازاد، کە لە ماوەی دەسەی دواتردا بوو بە خاوەن سەروەری. [[ئیرلەندی باکوور]] وەک بەشێک لە [[شانشینی یەکگرتوو]] مایەوە، وڵاتەکە لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٦٠کان–١٩٩٠کان تووشی زۆرێک لە ئاڵۆزییە مەدەنییەکان بوو، تا دوای ڕێککەوتنی ساڵی ١٩٩٨ ئارامیی ڕامیاریی بەدەست ھێنا. ئیرلەندا لە ساڵی ١٩٧٣ چووە ناو [[کۆمەڵەی ئابووریی ئەورووپا|کۆمەڵەی ئەورووپا]]، لە ساڵی ١٩٩٣ بۆ [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپا]] و لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ یەکێتیی بازرگانیی ئەورووپا کە دراوی یەکگرتووی [[یۆرۆ]]ی ناساند. کولتووری ئیرلەندی کاریگەرییەکی زۆری کولتووری ڕۆژاوای ئەورووپای لەسەرە، بە تایبەت لە بوارەکانی وێژە، زمان، و زانستەکانی تردا، لەگەڵ ئەوەشدا، کولتووری ڕەسەنی گەلەکە جێگیر و بەھێزە کە بە ئاسانی لە یارییە گایلییەکان، و مۆسیقای ئیرلەندی، و [[زمانی ئیرلەندی]]دا دەبینرێت. ھەندێک چالاکیی وەرزشی لەگەڵ کولتووری [[بەریتانیای مەزن]]دا ھاوبەشە وەک [[تۆپی پێ]] و [[ڕەگبی (وەرزش)|ڕەگبی]] و [[پێشبڕکێی ئەسپ]]، و [[گۆڵف]]. === زانستەکان === [[پەڕگە:Robert Boyle 0001.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[ڕۆبێرت بۆیل]] یاسای بۆیلی داڕشت.]] فەیلەسووف و لاھووتی ئیرلەندی [[جۆن سکۆتوس ئەرێجینا]] یەکێک بوو لە ڕۆشنبیرە دیارەکانی سەرەتای سەدە ناوینەکان. سێر [[ئێرنست شاکڵتۆن]]، گەڕیدەی ئیرلەندی، یەکێک بوو لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی گەڕان بەدوای جەمسەری باشووردا، کە لەگەڵ گەشتەکەیدا یەکەم سەرکەوتنی بۆ [[چیای ئێریباس]] ئەنجامدا و شوێنی نزیکەیی [[جەمسەری باشووری موگناتیسی|جەمسەری باشووری موگناتیسی]] دۆزییەوە. سەبارەت بە [[ڕۆبێرت بۆیل]]، ئەو فەیلەسووفێکی سروشتی و کیمیازان و فیزیازان و داھێنەر بوو لە یەکەم [[زانای سەربەخۆ|زانا سەربەخۆکانی]] سەدەی حەڤدەیەم، و تا ڕادەیەکی زۆر بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی کیمیای مۆدێرن دادەنرێت و بە داڕشتنی [[یاسای بۆیل]] ناوبانگی دەرکردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20150904125738/http://undersci.ucc.ie/wp-content/uploads/sites/12/2014/11/Robert_Boyle.pdf</ref> [[جۆن تێنداڵ]]، یەکێک لە زانایانی فیزیا لە سەدەی نۆزدەیەمدا، [[دیاردەی تێنداڵ]]ی دۆزییەوە، لەکاتێکدا [[باوک نیکۆلاس جۆزێف کالان]]، مامۆستای فەلسەفەی سروشتی لە [[کۆلێژی ماینۆس]] بە داھێنانی [[کۆیلەی حەسر|گۆڕەری کۆیلەی حەسر]] ناوبانگی دەرکرد و ڕێگەیەکی داھێنەرانەی بۆ [[گالڤانیزەکردن|گالڤانیزەکردن]] لە سەدەی نۆزدەیەمدا دۆزییەوە. لە فیزیازانە ئیرلەندییە دیارەکان ھەروەھا [[ئێرنست واڵتۆن]] ھەڵگری [[خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] لە ساڵی ١٩٥١، لەگەڵ [[جۆن کۆرۆفت]] یەکەم کەس بوون کە ناوکی ئەتۆمیان بە ئامرازی دەستکرد دابەش کرد، و بەشداریی لە پەرەپێدانی تیۆریی نوێی [[ھاوسەنگکردنی شەپۆلی|ھاوسەنگکردنی شەپۆلی]] کرد.<ref>https://web.archive.org/web/20120511020259/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1951/press.html?print=1</ref> ویلیام تۆمسۆن، یان [[لۆرد کێڵڤن]]، ئەو کەسەیە کە یەکەی پلەی گەرمی ڕەھا [[کێڵڤن]] بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. سێر [[جۆزێف لارمۆر]] کە زانایەکی فیزیا و بیرکاری بوو، داھێنانی پێشکەش کرد کە بەشدارییان کرد لە تێگەیشتن لە کارەبا و دینامیکا و دینامیکای گەرمی و تیۆریی ئەلیکترۆن، گرینگترین کارە کاریگەرەکانی پەرتووکی ئەسیر و ماددە بوو کە پەرتووکێکە دەربارەی فیزیای تیۆری، لە ساڵی ١٩٠٠ بڵاوکرایەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20080715173557/http://physicsworld.com/cws/article/print/16484</ref><ref>http://physicsworld.com/cws/article/print/16484</ref> [[جۆرج ستۆنی]] زاراوەی «[[ئەلیکترۆن]]»ی لە ساڵی ١٨٩١ پێشنیار کرد. [[جۆن ستیوارت بێڵ]] [[تیۆرمی بێڵ]]ی دانا و توێژینەوەیەکی پەیوەندیدار بە دۆزینەوەی [[ناڕێکیی ناناوەندی|ناڕێکیی بێڵ جاکیۆ ئەدلەر]] بڵاوکردەوە و کاندید کرا بۆ خەڵاتی نۆبڵ.<ref>https://web.archive.org/web/20150924151551/http://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-31536765</ref><ref>John Bell: Belfast street named after physicist who proved Einstein wrong </ref>گەردوونناسی [[جۆسلین بێڵ بێرنێڵ]]، لە [[لۆرگان]] لە ویلایەتی ئەرماغ، ئەستێرە لێدەرەکانی لە ساڵی ١٩٦٧ دۆزییەوە. لە نێوان بیرکاریزانە دیارەکاندا سێر [[ویلیام ڕۆوان ھامیلتۆن]]، کە بە کارەکانی لە [[میکانیکی ھامیلتۆنی]] و داھێنانی [[کواتەرنیۆن]] ناسراوە. [[سندووقی ئێدجوۆرس]] یەکێک لە بەشدارییەکانی [[فرانسیس یسیدرو]] بە کاریگەری لە تیۆریی ئابووریی وردی کلاسیکی نوێدا تا ئەمڕۆ ماوەتەوە؛ لەکاتێکدا [[ڕیچارد کانتێلۆن]] ئیلھامبەخشی [[ئادەم سمیت]] بوو. [[جۆن ب. کۆسگرەیڤ]] لە [[تیۆریی ژمارەکان]]دا پسپۆڕ بوو و [[ژمارەی سەرەکی|ژمارەیەکی سەرەکی]] کە لە ٢٠٠٠ خانە پێکھاتبوو لە ساڵی ١٩٩٩ و [[ژمارەی فێرما]]یەکی لێکدراوی لە ساڵی ٢٠٠٣ دۆزییەوە. زانا [[جۆن لایتۆن سینج]] لە بوارە جیاوازەکانی زانستدا پێشکەوتنی بەدەستھێنا، لەوانە میکانیک و شێوازە ئەندازەیییەکان لە ڕێژەیی گشتیدا، شایانی باسە کە بیرکاریزان [[جۆن فۆربێس ناش]] یەکێک بوو لە خوێندکارەکانی. [[کاتلین لۆنسدەیل]] کە لە ئیرلەندا لەدایکبووە و بە [[خوێندنەوەی کریستاڵ بە تیشکی ئێکس]] ناوبانگی دەرکردووە، بووە یەکەم ژن کە سەرۆکایەتیی کۆمەڵەی بەریتانی بۆ پێشکەوتنی زانست بکات.<ref>http://www.science.ie/features/archived-feature-articles/five-irish-scientists.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170129072340/http://www.science.ie/features/archived-feature-articles/five-irish-scientists.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == {{Refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arnold |یەکەم=Bruce |سەردێڕ=Irish Art: A Concise History |بڵاوکەرەوە=[[Thames & Hudson]] |ڕێکەوت=1977 |شوێن=London |پەڕە=[https://archive.org/details/irishartconciseh٠٠arno/page/١٨٠ ١٨٠]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٠٠-٢٠١٤٨-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/irishartconciseh00arno/page/180}} * Beckett, J.C. ''The making of Modern Ireland 1603-1923'' (1971). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Becker |یەکەم١=Annette |دوایین٢=Wang |یەکەم٢=Wilfried |سەردێڕ=20th-century Architecture: Ireland |بڵاوکەرەوە=[[Prestel Publishing|Prestel]] |ڕێکەوت=1997 |شوێن=Munich |پەڕە=١٩٨|ژپنک=٩٧٨-٣-٧٩١٣-١٧١٩-٩}} * Bew, Paul. ''Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006'' (2007). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Collins |یەکەم١=Neil |دوایین٢=Cradden |یەکەم٢=Terry |سەردێڕ=Irish Politics Today |بڵاوکەرەوە=[[Manchester University Press]] |ڕێکەوت=2001 |پەڕە=١٦٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=081Qopn2zbUC |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٩٠-٦١٧٤-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200801170247/https://books.google.com/books?id=081Qopn2zbUC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * Daly, Mary E. ''Sixties Ireland: reshaping the economy, state and society, 1957–1973'' (Cambridge University Press, 2016). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dennison |یەکەم١=Gabriel |دوایین٢=Ni Fhloinn |یەکەم٢=Baibre |سەردێڕ=Traditional Architecture in Ireland |بڵاوکەرەوە=[[University College Dublin|Environmental Institute, University College Dublin]] |ڕێکەوت=1994 |شوێن=Dublin |پەڕە=٩٤|ژپنک=٩٧٨-١-٨٩٨٤٧٣-٠٩-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dooney |یەکەم١=Sean |دوایین٢=O'Toole |یەکەم٢=John |سەردێڕ=Irish Government Today |بڵاوکەرەوە=Gill and Macmillan |ڕێکەوت=1992 |شوێن=Dublin |پەڕە=[https://archive.org/details/irishgovernmentt٠٠doon/page/٢٤٧ ٢٤٧]|ناونیشان=https://archive.org/details/irishgovernmentt00doon/page/247 |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٧١-١٧٠٣-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ellis |یەکەم=Steven G. |سەردێڕ=The Story of the Irish Race: A Popular History of Ireland |ڕێکەوت=1921 |بڵاوکەرەوە=The Irish Publishing Co |شوێن=Ireland |پەڕە=٧٦٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YPgEAAAACAAJ |ژپنک=٩٧٨-٠-٥١٧-٠٦٤٠٨-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210205182746/https://books.google.com/books?id=YPgEAAAACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * Ferriter, Diarmaid. "Women and political change in Ireland since 1960." ''Éire-Ireland'' 43.1 (2008): 179–204. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Foster |یەکەم=Robert Fitzroy |بەستەری نووسەر=R. F. Foster (historian) |سەردێڕ=Modern Ireland, 1600–1972 |بڵاوکەرەوە=[[Penguin Books]] |ڕێکەوت=1988 |پەڕە=[https://archive.org/details/modernireland١٦٠٠٠fost/page/٦٨٨ ٦٨٨]|ناونیشان=https://archive.org/details/modernireland16000fost |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٣٩-٩٠١٠-٢}} * Foster, R. F. ''Luck and the Irish: A Brief History of Change 1970-2000'' (2007) [https://www.amazon.com/Luck-Irish-Brief-History-Change/dp/0195179528 excerpt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181130170954/https://www.amazon.com/Luck-Irish-Brief-History-Change/dp/0195179528 |date=30 November 2018}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herm |یەکەم=Gerhard |ڕێکەوت=2002 |سەردێڕ=The Celts |شوێن=Ireland |بڵاوکەرەوە=[[St. Martin's Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٣١٣٤٣-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Croinin |یەکەم=Daibhi |بەستەری نووسەر=Dáibhí Ó Cróinín |سەردێڕ=Prehistoric and Early Ireland |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ڕێکەوت=2005 |پەڕە=١٢١٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SJSDj1dDvNUC |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٢١٧٣٧-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210205180116/https://books.google.com/books?id=SJSDj1dDvNUC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین={{lang|ga|Ó Gráda}} |یەکەم=Cormac |سەردێڕ=A Rocky Road: The Irish Economy Since the 1920s |بڵاوکەرەوە=Manchester University Press |ساڵ=١٩٩٧|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zVHgO4-nkhkC |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٩٠-٤٥٨٤-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416090306/https://books.google.com/books?id=zVHgO4-nkhkC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Oppenheimer |یەکەم=Stephen |سەردێڕ=Origins of the British: A Genetic Detective Story |بڵاوکەرەوە=[[Carroll & Graf]] |ڕێکەوت=2006 |شوێن=New York |پەڕە=[https://archive.org/details/ISBN -٩٧٨٠٧٨٦٧١٨٩٠٠/page/٥٣٤ ٥٣٤]|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٧-١٨٩٠-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780786718900/page/534}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Rahilly |یەکەم=T. F.|بەستەری نووسەر=T. F. O'Rahilly |ڕێکەوت=1947 |سەردێڕ=Early Irish History and Mythology |بڵاوکەرەوە=[[Medieval Academy of America]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Woodcock |یەکەم١=N. H. |دوایین٢=Strachan |یەکەم٢=Robin A. |سەردێڕ=Geological History of Britain and Ireland |بڵاوکەرەوە=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishing]] |ڕێکەوت=2000 |شوێن=Hoboken, NJ |پەڕە=٤٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dTkKn8Ufzd4C |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣٢-٠٣٦٥٦-١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210205191257/https://books.google.com/books?id=dTkKn8Ufzd4C |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wallis |یەکەم١=Geoff |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=Sue |سەردێڕ=The Rough Guide to Irish Music |بڵاوکەرەوە=[[Rough Guides]] |ڕێکەوت=2001 |پەڕە=٥٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٨٢٨-٦٤٢-٦}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Wikivoyage|Ireland|Republic of Ireland}} {{Wikivoyage|Northern Ireland}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Ireland}} * {{Wikiatlas|Ireland}} * {{OSM relation|7681896}} * [http://www.gov.ie/ Government of Ireland] * [http://www.northernireland.gov.uk/ Northern Ireland Executive] {{پۆلی کۆمنز|Ireland}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:دوورگە بریتانییەکان]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:دوورگە نێودەوڵەتییەکان]] [[پۆل:ئیرلەند]] mo84qeovuanmvjm9r2i2i6d42pep7r8 بەریتانیای مەزن 0 1292 1583900 1453205 2026-05-15T08:47:41Z 1silent scientist 51740 1583900 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بەریتانیای مەزن''' (بە [[ئینگلیزی]]: Great Britain) [[دوورگە]]یێکە ھەڵکەوتوو لە باکووری ڕۆژاوای [[ئەورووپای کیشوەری]]دا و بەشی سەرەکیی [[شانشینی یەکگرتوو]]ە. ئەم دوورگەیە نۆھەمین دوورگەی گەورەی جیھان و یەکەمین دوورگەی گەورەی [[ئەورووپا]]یە. ژمارە دانیشتووانی نزیک بە ٥٩٫٦ ملیۆن کەسە، سێھەمین دوورگەی پڕدانیشتووانی جیھانە، بریتانیای مەزن ھەریەکە لە وڵاتانی [[ئینگلتەرا]] و [[سکۆتلاند]] و [[وێڵز]] دەگرێتەوە کە [[ئینگلتەرا]] گەورەترین بەشە ڕووبەری ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === کتێبنامە === {{Refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Natural History |دوایین= [[Pliny the Elder]] (translated by Rackham, Harris)|ساڵ=١٩٣٨|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|title-link= Natural History (Pliny)}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Celtic Languages |یەکەم= Martin John |دوایین=Ball|ساڵ=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٠١٠٣٥-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Butler's Lives of the Saints |دوایین= Butler|یەکەم= Alban|بەستەری نووسەر=Alban Butler|ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٠١٢-٢٥٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Guide to Standard Floras of the World |دوایین= Frodin|یەکەم=D. G.|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٩٠٧٧-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= British Food: An Extraordinary Thousand Years of History |دوایین= Spencer|یەکەم=Colin|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-١٣١١٠-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rough Guide to Britain|دوایین= Andrews|یەکەم=Robert|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Rough Guides Ltd|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٣٥٣-٣٠١-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Shakespeare Enigma|دوایین= Dawkins|یەکەم=Peter|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Polair Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٤٥٣٨٩-٤-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History in Quotations|دوایین=Major |یەکەم=John|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Cassell|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٤-٣٥٣٨٧-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Great Britain |دوایین=Else|یەکەم=David|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ژپنک=٩٧٨-١-٧٤٠٥٩-٩٢١-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Britain and the Americas: Culture, Politics, and History |دوایین١=Kaufman|یەکەم١=Will |دوایین٢= Slettedahl |یەکەم٢= Heidi Macpherson |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=ABC-Clio|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٤٣١-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Origins of the British|بەستەری نووسەر=Stephen Oppenheimer|دوایین=Oppenheimer|یەکەم=Stephen|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Carroll & Graf|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٧-١٨٩٠-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780786718900}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Placenames of the World|دوایین=Room|یەکەم=Adrian|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٢٢٤٨-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Book of the Beginnings, Vol. 1|دوایین=Massey|یەکەم=Gerald|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Cosimo|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٢٠٦-٨٢٩-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Names and Their Histories: A Handbook of Historical Geography and Topographical Nomenclature |دوایین=Taylor |یەکەم=Isaac|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=BiblioBazaar|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٥٩-٢٩٦٦٧-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Checklist of the British & Irish Basidiomycota. |دوایین١=Legon|یەکەم١=N.W. |دوایین٢= Henrici |یەکەم٢=A. |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Royal Botanic Gardens, Kew|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٢٤٦-١٢١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The British Ascomycotina. An Annotated Checklist |دوایین١=Cannon|یەکەم١=P.F. |دوایین٢= Hawksworth |یەکەم٢= D.L. |یەکەم٣=Sherwood-Pike|دوایین٣=M.A. |ساڵ=١٩٨٥|بڵاوکەرەوە=Commonwealth Mycological Institute & British Mycological Society|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥١٩٨-٥٤٦-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cunliffe |یەکەم=Barry |بەستەری نووسەر=Barry Cunliffe |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=The extraordinary voyage of Pytheas the Greek |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Walker & Co |edition=revised |ژپنک=٠-١٤-٠٢٩٧٨٤-٧|oclc=٤٩٦٩٢٠٥٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Rahilly |یەکەم=T. F. |بەستەری نووسەر=T. F. O'Rahilly |ساڵ=١٩٤٦|سەردێڕ=Early Irish History and Mythology |شوێن=Dublin |بڵاوکەرەوە=Dublin Institute for Advanced Studies |edition=reprinted 1964, 1971, 1984 |ژپنک=٠-٩٠١٢٨٢-٢٩-٤}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sisterprojectlinks}} * [https://www.bbc.co.uk/coast Coast] – the BBC explores the coast of Great Britain. * [http://www.macs.hw.ac.uk/britishisles/ The British Isles] * [http://www.200towns.co.uk/ 200 major towns and cities in the British Isles] === لینکی ڤیدیۆ === * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=74946 Pathe travelogue, 1960, ''Journey through Britain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104111813/http://www.britishpathe.com/record.php?id=74946 |date=4 November 2011}} * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=74948 Pathe newsreel, 1960, ''Know the British''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104202317/http://www.britishpathe.com/record.php?id=74948 |date=4 November 2011}} <!-- two more reels on same site --> * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=33400 Pathe newsreel, 1950, Festival of Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105020306/http://www.britishpathe.com/record.php?id=33400 |date=5 November 2011}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Great Britain}}{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شانشینی یەکگرتوو|وڵاتەکان|ئەورووپا|6=}} [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:بریتانیای مەزن]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:دوورگەکانی دوورگە بریتانییەکان]] q4znb698l7zrai15fk6xk18aynm8d4r 1583916 1583900 2026-05-15T10:24:57Z 1silent scientist 51740 1583916 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بەریتانیای مەزن''' (بە [[ئینگلیزی]]: Great Britain) [[دوورگە]]یێکە ھەڵکەوتوو لە باکووری ڕۆژاوای [[ئەورووپای کیشوەری]]دا و بەشی سەرەکیی [[شانشینی یەکگرتوو]]ە. ئەم دوورگەیە نۆھەمین دوورگەی گەورەی جیھان و یەکەمین دوورگەی گەورەی [[ئەورووپا]]یە. ژمارە دانیشتووانی نزیک بە ٥٩٫٦ ملیۆن کەسە، سێھەمین دوورگەی پڕ دانیشتووانی جیھانە، بریتانیای مەزن ھەریەکە لە وڵاتانی [[ئینگلتەرا]] و [[سکۆتلاند]] و [[وێڵز]] دەگرێتەوە کە [[ئینگلتەرا]] گەورەترین بەشە ڕووبەری ھەیە. == مێژوو == === چەرخی پێش مێژوو === لەوانەیە بەریتانیای مەزن بۆ یەکەمجار لەلایەن ئەو کەسانەوە ئاوەدان کرابێتەوە کە لە ڕێگەی پردە وشکانییەکەی وشکانی ئەورووپاوە پەڕیونەتەوە. شوێنپێی مرۆڤ کە مێژووەکەی بۆ زیاتر لە ھەشتسەد ھەزار ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە لە نۆرفۆڵک دۆزراوەتەوە<ref>Ghosh, Pallab (7 February 2014). "Earliest footprints outside Africa discovered in Norfolk". BBC News. Retrieved 7 February 2014.</ref> ھەروەھا شوێنەواری مرۆڤە سەرەتایییەکان (لە «بۆکسگرۆڤ کواری»، لە پارێزگای [[ساسێکس]]) نزیکەی پێنجسەد ھەزار ساڵ لەمەوبەر دۆزراونەتەوە<ref>Gräslund, Bo (2005). "Traces of the early humans". Early humans and their world. London: Routledge. p. 62. ISBN 978-0-415-35344-1.</ref> و مرۆڤی مۆدێرن نزیکەی سی ھەزار ساڵ لەمەوبەر. تا نزیکەی چواردە ھەزار ساڵ لەمەوبەر بە ئیرلەنداوە بەسترابووەوە. لەم دواییانەدا -بۆ ھەشت ھەزار ساڵ لەمەوبەر- پەیوەندییەکی وشکانی لەگەڵ کیشوەرەکەدا لە ڕێگەی ناوچەیەکەوە مابووەوە کە زۆربەی زۆنگاوە نزمەکان بوون و لەگەڵ ئەوەی ئێستا بە [[دانمارک]] و [[ھۆڵەندا]] ناسراوە دەیبەستەوە.<ref>Edwards, Robin & al. "The Island of Ireland: Drowning the Myth of an Irish Land-bridge?" Accessed 15 February 2013.</ref> لە شێدەر جۆرج -لە نزیک [[بڕیستۆڵ]]- پاشماوەی جۆرە گیانلەبەرە ڕەسەنەکانی ئەورووپای کیشوەری وەک [[ئاسک]]، [[ورچی قاوەیی]]، و [[ئەسپ]]ی کێوی دۆزرانەوە، لەگەڵ پەیکەرە ئێسکێکی مرۆڤ کە بە «پیاوی شێدەر» ناسراوە و مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٧١٥٠ پ.ز دەگەڕێتەوە.<ref>Lacey, Robert. Great Tales from English History. New York: Little, Brown & Co, 2004. ISBN 0-316-10910-X.</ref> بەریتانیای مەزن لە کۆتاییی [[دوا سەردەمی سەھۆڵبەندان]] بوو بە دوورگە کاتێک ئاستی دەریا بەرزبووەوە بەھۆی توانەوەی ڕووبارە سەھۆڵینەکان، لەگەڵ گەڕانەوەی ھاوسەنگی دواتری توێکڵی [زەوی]. دانیشتووانی بەریتانیای مەزن لە [[سەردەمی ئاسن]] بە بریتۆنەکان ناسراون، و بە زمانە سێڵتییەکان قسەیان کردووە. === سەردەمی ڕۆمانی و سەدەکانی ناوەڕاست === [[پەڕگە:Prima Europe tabula.jpg|وێنۆک|'''نەخشەی یەکەمی ئەورووپا'''. کۆپییەکی نەخشەی پتۆلیمایۆس لە سەدەی دووەم بۆ بەریتانیای ڕۆمانی.]] ڕۆمانەکان دەستیان بەسەر زۆربەی دوورگەکەدا گرت (تا دیواری [[ھادریان]] لە باکووری ئینگلتەرا)، و ئەمەش بوو بە پارێزگای بریتانیای ڕۆمانی کۆن. لە ماوەی پێنجسەد ساڵ دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی، بریتۆنەکان لە باشوور و ڕۆژھەڵاتی دوورگەکەدا لەلایەن ھۆزە جێرمانییە داگیرکەرەکانەوە (ئەنگڵەکان، ساکسۆنەکان و جوتەکان، کە زۆرجار بە کۆمەڵ بە [[ئەنگڵۆساکسۆنەکان]] ناودەبرێن) گۆڕدران یان کۆچیان پێ کرا. لە نزیکەی ھەمان کاتدا ھۆزە گایلییەکان لە [[ئیرلەندا]]وە ھێرشیان کردە سەر باکووری ڕۆژاوا، و ھەردوو پیکتەکان و بریتۆنەکانیان لە باکووری بەریتانیا لەخۆگرت، و لە کۆتاییدا پاشایەتیی سکۆتلەندایان لە سەدەی نۆیەمدا پێکھێنا. باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سکۆتلەندا]] لەلایەن ئەنگڵەکانەوە نیشتەجێ کرا و تا ساڵی ١٠١٨ی زایینی بەشێک بوو لە پاشایەتیی نۆرسەمبریا. لە کۆتاییدا دانیشتووانی باشووری ڕۆژھەڵاتی بەریتانیا بە گەلی ئینگلیز ناوزەد کران، کە بە ناوی ئەنگڵەکانەوە ناونرابوون. [[پەڕگە:Flag of Wales 2.svg|وێنۆک|ڕاست| ئاڵای [[وێڵز]].]] ئاخێوەرە جێرمانییەکان ئاماژەیان بە بریتۆنەکان دەکرد وەک وێڵزییەکان، و ئەم زاراوەیە بە تەنھا بۆ دانیشتووانی ئەو شوێنەی کە ئێستا بە وێڵز ناسراوە بەکاردەھێنرا، بەڵام لە ناوەکانی وەک «واڵاس»، و لە بڕگەی دووەمی «کۆرنواڵ»دا مایەوە. ناوی «Cymry» -کە ناوێک بوو بریتۆنەکان بۆ وەسفکردنی خۆیان بەکاریان دەھێنا- بە ھەمان شێوە لە وێڵزی مۆدێرن بۆ کەسانی خەڵکی وێڵز سنووردارە، بەڵام لە زمانی ئینگلیزیشدا لە ناوی شوێنی «کەمبریا»دا ھەیە.<ref group="هامش">«Cymru» ناوی پارێزگای «وێڵز»ە بە زمانی وێڵزی.</ref> ئەو بریتۆنانەی لە ناوچەکانی وێڵز و کەمبریا و کۆرنواڵی ئێستا دەژیان لەلایەن ھۆزە جێرمانییەکانەوە وەرنەگیران، ئەمەش ڕاستییەکە کە لە مانەوەی زمانە سێڵتییەکان لەم ناوچانەدا تا ماوەی دواتر ڕەنگی دایەوە.<ref>Ellis, Peter Berresford (1974). The Cornish language and its literature. London: Routledge & Kegan Paul. p. 20. ISBN 978-0-7100-7928-2.</ref> زۆرێک لە بریتۆنەکان لە کاتی داگیرکاریی جێرمانییەکان بۆ سەر باشووری بەریتانیا کۆچیان کرد بۆ ئەو ناوچەیەی کە ئێستا بە «بریتانی» ناسراوە، کە تا ئێستاش بە زمانی بریتۆنی قسەی پێ دەکرێت کە زمانێکی سێڵتییە و پەیوەندییەکی نزیکی بە وێڵزی و کۆرنییەوە ھەیە و لە زمانی کۆچبەرەکانەوە وەرگیراوە. لە سەدەی نۆیەمدا زنجیرەیەک ھێرشی دانمارکی بۆ سەر پاشایەتییەکانی باکووری ئینگلتەرا بووە ھۆی ئەوەی بکەونە ژێر دەسەڵاتی [[دانمارک]] (ناوچەیەک کە بە «Danelaw» ناسراوە). لەگەڵ ئەوەشدا لە سەدەی دەیەمدا ھەموو پاشایەتییە ئینگلیزییەکان لە ژێر سایەی یەک فەرمانڕەوادا وەک پاشایەتیی ئینگلتەرا یەکخران کاتێک «نۆرسەمبریا» وەک دوا پاشایەتیی پێکھێنەر لە ساڵی ٩٥٩ی زایینیدا بۆ [[ئێدگار (پاشای ئینگلتەرا)|ئێدگار]] ملەکەچ بوو. نۆرمانەکان لە ساڵی ١٠٦٦دا ئینگلتەرایان داگیرکرد، ئەوانەی کارگێڕییەکی زمانی نۆرمانییان ھێنا، کە لە کۆتاییدا لەناو چوو. وێڵز لە ساڵی ١٢٨٢ کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەنگڵۆ-نۆرمان، و لە سەدەی شانزەھەمدا بە فەرمی بە ئینگلتەراوە لکێنرا. === سەردەمی مۆدێرنی سەرەتایی === [[پەڕگە:Flag of England.svg|وێنۆک|ڕاست|ئاڵای [[ئینگلتەرا]].]] [[پەڕگە:Flag of Scotland.svg|وێنۆک|چەپ|ئاڵای [[سکۆتلاند]].]] لە ٢٠ی تشرینی یەکەم ١٦٠٤ پاشا جەیمس -کە بە جیا لەسەر ھەردوو تەختی ئینگلتەرا و سکۆتلەندا دانیشتبوو- خۆی وەک «پاشای بەریتانیای مەزن و [[فەڕەنسا]] و [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]]» ڕای گەیاند،<ref>"England/Great Britain: Royal Styles: 1604-1707". Archontology.org. 13 March 2010. Retrieved 27 April 2013.</ref> و کاتێک لە ساڵی ١٦٢٥ کۆچی دوایی کرد -و ئەنجومەنی تایبەتی شاژن لە ئینگلتەرا خەریکی داڕشتنی ڕاگەیاندنی پاشای نوێ «چارڵزی یەکەم» بوو- تۆماس ئێرکین یەکەم ئێرلی کێلی -کە ھاوپۆلێکی سکۆتلەندی بوو- سەرکەوتوو بوو لە پێداگری لەسەر بەکارھێنانی دەستەواژەی «پاشای بەریتانیای مەزن» کە جەیمس پێی باشتر بوو لە جیاتی پاشای سکۆتلەندا و ئینگلتەرا (یان بەپێچەوانەوە).<ref>HMC 60, Manuscripts of the Earl of Mar and Kellie, vol.2 (1930), p. 226.</ref> لە کاتێکدا ئەم نازناوە لەلایەن ھەندێک لە جێنشینەکانی جەیمسیشەوە بەکارھێنرا، ئینگلتەرا و سکۆتلەندا وەک دوو دەوڵەتی جیاواز لە ڕووی یاسایییەوە مانەوە، و ھەریەکەیان پەرلەمانی خۆیان ھەبوو تا ساڵی ١٧٠٧ کاتێک ھەر پەرلەمانێک یاسای یەکێتیی بۆ پەسەندکردنی پەیمانی یەکێتی پەسەند کرد کە ساڵی پێشوو لەسەری ڕێککەوتبوون. ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی یەک پاشایەتی بە یەک پەرلەمانی خاوەن دەسەڵات لە ١ی ئایاری ١٧٠٧ەوە. پەیمانی یەکێتی ناوی دەوڵەتە نوێیەکەی کە لە ھەموو دوورگەکان پێکھاتووە بە «بەریتانیای مەزن» دیاری کرد، لە کاتێکدا بە «یەک پاشایەتی» و «شانشینی یەکگرتوو» وەسفی کرد. بۆیە زۆربەی مێژوونووسان پێیان وایە ئەو دەوڵەتەی لە ھەموو دوورگەکان پێکھاتبوو و لە نێوان ساڵانی ١٧٠٧–١٨٠٠دا بوونی ھەبووە یان «بەریتانیای مەزن»ە یان «پاشایەتیی بەریتانیای مەزن».<ref group="هامش">لە ساڵی ١٨٠١دا بەریتانیای مەزن لەگەڵ پاشایەتیی ئیرلەندا یەکیان گرت -لە ڕێگەی یاسایەکی یەکێتییەوە- تا ببێتە شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا، و لە ساڵی ١٩٢٢دا دەوڵەتی ئیرلەندای ئازاد لە [[شانشینی یەکگرتوو]] جیا بووەوە، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕینی ناوی ئەم دووەمیان بۆ «شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و [[ئیرلەندای باکوور]]».</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === کتێبنامە === {{Refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Natural History |دوایین= [[Pliny the Elder]] (translated by Rackham, Harris)|ساڵ=١٩٣٨|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|title-link= Natural History (Pliny)}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Celtic Languages |یەکەم= Martin John |دوایین=Ball|ساڵ=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٠١٠٣٥-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Butler's Lives of the Saints |دوایین= Butler|یەکەم= Alban|بەستەری نووسەر=Alban Butler|ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٠١٢-٢٥٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Guide to Standard Floras of the World |دوایین= Frodin|یەکەم=D. G.|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٩٠٧٧-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= British Food: An Extraordinary Thousand Years of History |دوایین= Spencer|یەکەم=Colin|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-١٣١١٠-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rough Guide to Britain|دوایین= Andrews|یەکەم=Robert|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Rough Guides Ltd|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٣٥٣-٣٠١-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Shakespeare Enigma|دوایین= Dawkins|یەکەم=Peter|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Polair Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٤٥٣٨٩-٤-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History in Quotations|دوایین=Major |یەکەم=John|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Cassell|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٤-٣٥٣٨٧-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Great Britain |دوایین=Else|یەکەم=David|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ژپنک=٩٧٨-١-٧٤٠٥٩-٩٢١-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Britain and the Americas: Culture, Politics, and History |دوایین١=Kaufman|یەکەم١=Will |دوایین٢= Slettedahl |یەکەم٢= Heidi Macpherson |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=ABC-Clio|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٤٣١-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Origins of the British|بەستەری نووسەر=Stephen Oppenheimer|دوایین=Oppenheimer|یەکەم=Stephen|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Carroll & Graf|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٧-١٨٩٠-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780786718900}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Placenames of the World|دوایین=Room|یەکەم=Adrian|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٢٢٤٨-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Book of the Beginnings, Vol. 1|دوایین=Massey|یەکەم=Gerald|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Cosimo|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٢٠٦-٨٢٩-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Names and Their Histories: A Handbook of Historical Geography and Topographical Nomenclature |دوایین=Taylor |یەکەم=Isaac|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=BiblioBazaar|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٥٩-٢٩٦٦٧-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Checklist of the British & Irish Basidiomycota. |دوایین١=Legon|یەکەم١=N.W. |دوایین٢= Henrici |یەکەم٢=A. |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Royal Botanic Gardens, Kew|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٢٤٦-١٢١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The British Ascomycotina. An Annotated Checklist |دوایین١=Cannon|یەکەم١=P.F. |دوایین٢= Hawksworth |یەکەم٢= D.L. |یەکەم٣=Sherwood-Pike|دوایین٣=M.A. |ساڵ=١٩٨٥|بڵاوکەرەوە=Commonwealth Mycological Institute & British Mycological Society|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥١٩٨-٥٤٦-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cunliffe |یەکەم=Barry |بەستەری نووسەر=Barry Cunliffe |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=The extraordinary voyage of Pytheas the Greek |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Walker & Co |edition=revised |ژپنک=٠-١٤-٠٢٩٧٨٤-٧|oclc=٤٩٦٩٢٠٥٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Rahilly |یەکەم=T. F. |بەستەری نووسەر=T. F. O'Rahilly |ساڵ=١٩٤٦|سەردێڕ=Early Irish History and Mythology |شوێن=Dublin |بڵاوکەرەوە=Dublin Institute for Advanced Studies |edition=reprinted 1964, 1971, 1984 |ژپنک=٠-٩٠١٢٨٢-٢٩-٤}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sisterprojectlinks}} * [https://www.bbc.co.uk/coast Coast] – the BBC explores the coast of Great Britain. * [http://www.macs.hw.ac.uk/britishisles/ The British Isles] * [http://www.200towns.co.uk/ 200 major towns and cities in the British Isles] === لینکی ڤیدیۆ === * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=74946 Pathe travelogue, 1960, ''Journey through Britain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104111813/http://www.britishpathe.com/record.php?id=74946 |date=4 November 2011}} * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=74948 Pathe newsreel, 1960, ''Know the British''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104202317/http://www.britishpathe.com/record.php?id=74948 |date=4 November 2011}} <!-- two more reels on same site --> * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=33400 Pathe newsreel, 1950, Festival of Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105020306/http://www.britishpathe.com/record.php?id=33400 |date=5 November 2011}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Great Britain}}{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شانشینی یەکگرتوو|وڵاتەکان|ئەورووپا|6=}} [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:بریتانیای مەزن]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:دوورگەکانی دوورگە بریتانییەکان]] k5ry5nm3tp94437bsvi61q8ugjao0t5 1583917 1583916 2026-05-15T10:25:46Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1583917 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بەریتانیای مەزن''' (بە [[ئینگلیزی]]: Great Britain) [[دوورگە]]یێکە ھەڵکەوتوو لە باکووری ڕۆژاوای [[ئەورووپای کیشوەری]]دا و بەشی سەرەکیی [[شانشینی یەکگرتوو]]ە. ئەم دوورگەیە نۆھەمین دوورگەی گەورەی جیھان و یەکەمین دوورگەی گەورەی [[ئەورووپا]]یە. ژمارە دانیشتووانی نزیک بە ٥٩٫٦ ملیۆن کەسە، سێھەمین دوورگەی پڕ دانیشتووانی جیھانە، بریتانیای مەزن ھەریەکە لە وڵاتانی [[ئینگلتەرا]] و [[سکۆتلاند]] و [[وێڵز]] دەگرێتەوە کە [[ئینگلتەرا]] گەورەترین بەشە ڕووبەری ھەیە. == مێژوو == === چەرخی پێش مێژوو === لەوانەیە بەریتانیای مەزن بۆ یەکەمجار لەلایەن ئەو کەسانەوە ئاوەدان کرابێتەوە کە لە ڕێگەی پردە وشکانییەکەی وشکانی ئەورووپاوە پەڕیونەتەوە. شوێنپێی مرۆڤ کە مێژووەکەی بۆ زیاتر لە ھەشتسەد ھەزار ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە لە نۆرفۆڵک دۆزراوەتەوە<ref>Ghosh, Pallab (7 February 2014). "Earliest footprints outside Africa discovered in Norfolk". BBC News. Retrieved 7 February 2014.</ref> ھەروەھا شوێنەواری مرۆڤە سەرەتایییەکان (لە «بۆکسگرۆڤ کواری»، لە پارێزگای [[ساسێکس]]) نزیکەی پێنجسەد ھەزار ساڵ لەمەوبەر دۆزراونەتەوە<ref>Gräslund, Bo (2005). "Traces of the early humans". Early humans and their world. London: Routledge. p. 62. ISBN 978-0-415-35344-1.</ref> و مرۆڤی مۆدێرن نزیکەی سی ھەزار ساڵ لەمەوبەر. تا نزیکەی چواردە ھەزار ساڵ لەمەوبەر بە ئیرلەنداوە بەسترابووەوە. لەم دواییانەدا -بۆ ھەشت ھەزار ساڵ لەمەوبەر- پەیوەندییەکی وشکانی لەگەڵ کیشوەرەکەدا لە ڕێگەی ناوچەیەکەوە مابووەوە کە زۆربەی زۆنگاوە نزمەکان بوون و لەگەڵ ئەوەی ئێستا بە [[دانمارک]] و [[ھۆڵەندا]] ناسراوە دەیبەستەوە.<ref>Edwards, Robin & al. "The Island of Ireland: Drowning the Myth of an Irish Land-bridge?" Accessed 15 February 2013.</ref> لە شێدەر جۆرج -لە نزیک [[بڕیستۆڵ]]- پاشماوەی جۆرە گیانلەبەرە ڕەسەنەکانی ئەورووپای کیشوەری وەک [[ئاسک]]، [[ورچی قاوەیی]]، و [[ئەسپ]]ی کێوی دۆزرانەوە، لەگەڵ پەیکەرە ئێسکێکی مرۆڤ کە بە «پیاوی شێدەر» ناسراوە و مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٧١٥٠ پ.ز دەگەڕێتەوە.<ref>Lacey, Robert. Great Tales from English History. New York: Little, Brown & Co, 2004. ISBN 0-316-10910-X.</ref> بەریتانیای مەزن لە کۆتاییی [[دوا سەردەمی سەھۆڵبەندان]] بوو بە دوورگە کاتێک ئاستی دەریا بەرزبووەوە بەھۆی توانەوەی ڕووبارە سەھۆڵینەکان، لەگەڵ گەڕانەوەی ھاوسەنگی دواتری توێکڵی [زەوی]. دانیشتووانی بەریتانیای مەزن لە [[سەردەمی ئاسن]] بە بریتۆنەکان ناسراون، و بە زمانە سێڵتییەکان قسەیان کردووە. === سەردەمی ڕۆمانی و سەدەکانی ناوەڕاست === [[پەڕگە:Prima Europe tabula.jpg|وێنۆک|'''نەخشەی یەکەمی ئەورووپا'''. کۆپییەکی نەخشەی پتۆلیمایۆس لە سەدەی دووەم بۆ بەریتانیای ڕۆمانی.]] ڕۆمانەکان دەستیان بەسەر زۆربەی دوورگەکەدا گرت (تا دیواری [[ھادریان]] لە باکووری ئینگلتەرا)، و ئەمەش بوو بە پارێزگای بریتانیای ڕۆمانی کۆن. لە ماوەی پێنجسەد ساڵ دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی، بریتۆنەکان لە باشوور و ڕۆژھەڵاتی دوورگەکەدا لەلایەن ھۆزە جێرمانییە داگیرکەرەکانەوە (ئەنگڵەکان، ساکسۆنەکان و جوتەکان، کە زۆرجار بە کۆمەڵ بە [[ئەنگڵۆساکسۆنەکان]] ناودەبرێن) گۆڕدران یان کۆچیان پێ کرا. لە نزیکەی ھەمان کاتدا ھۆزە گایلییەکان لە [[ئیرلەندا]]وە ھێرشیان کردە سەر باکووری ڕۆژاوا، و ھەردوو پیکتەکان و بریتۆنەکانیان لە باکووری بەریتانیا لەخۆگرت، و لە کۆتاییدا پاشایەتیی سکۆتلەندایان لە سەدەی نۆیەمدا پێکھێنا. باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سکۆتلەندا]] لەلایەن ئەنگڵەکانەوە نیشتەجێ کرا و تا ساڵی ١٠١٨ی زایینی بەشێک بوو لە پاشایەتیی نۆرسەمبریا. لە کۆتاییدا دانیشتووانی باشووری ڕۆژھەڵاتی بەریتانیا بە گەلی ئینگلیز ناوزەد کران، کە بە ناوی ئەنگڵەکانەوە ناونرابوون. [[پەڕگە:Flag of Wales 2.svg|وێنۆک|ڕاست| ئاڵای [[وێڵز]].]] ئاخێوەرە جێرمانییەکان ئاماژەیان بە بریتۆنەکان دەکرد وەک وێڵزییەکان، و ئەم زاراوەیە بە تەنھا بۆ دانیشتووانی ئەو شوێنەی کە ئێستا بە وێڵز ناسراوە بەکاردەھێنرا، بەڵام لە ناوەکانی وەک «واڵاس»، و لە بڕگەی دووەمی «کۆرنواڵ»دا مایەوە. ناوی «Cymry» -کە ناوێک بوو بریتۆنەکان بۆ وەسفکردنی خۆیان بەکاریان دەھێنا- بە ھەمان شێوە لە وێڵزی مۆدێرن بۆ کەسانی خەڵکی وێڵز سنووردارە، بەڵام لە زمانی ئینگلیزیشدا لە ناوی شوێنی «کەمبریا»دا ھەیە.<ref group="هامش">«Cymru» ناوی پارێزگای «وێڵز»ە بە زمانی وێڵزی.</ref> ئەو بریتۆنانەی لە ناوچەکانی وێڵز و کەمبریا و کۆرنواڵی ئێستا دەژیان لەلایەن ھۆزە جێرمانییەکانەوە وەرنەگیران، ئەمەش ڕاستییەکە کە لە مانەوەی زمانە سێڵتییەکان لەم ناوچانەدا تا ماوەی دواتر ڕەنگی دایەوە.<ref>Ellis, Peter Berresford (1974). The Cornish language and its literature. London: Routledge & Kegan Paul. p. 20. ISBN 978-0-7100-7928-2.</ref> زۆرێک لە بریتۆنەکان لە کاتی داگیرکاریی جێرمانییەکان بۆ سەر باشووری بەریتانیا کۆچیان کرد بۆ ئەو ناوچەیەی کە ئێستا بە «بریتانی» ناسراوە، کە تا ئێستاش بە زمانی بریتۆنی قسەی پێ دەکرێت کە زمانێکی سێڵتییە و پەیوەندییەکی نزیکی بە وێڵزی و کۆرنییەوە ھەیە و لە زمانی کۆچبەرەکانەوە وەرگیراوە. لە سەدەی نۆیەمدا زنجیرەیەک ھێرشی دانمارکی بۆ سەر پاشایەتییەکانی باکووری ئینگلتەرا بووە ھۆی ئەوەی بکەونە ژێر دەسەڵاتی [[دانمارک]] (ناوچەیەک کە بە «Danelaw» ناسراوە). لەگەڵ ئەوەشدا لە سەدەی دەیەمدا ھەموو پاشایەتییە ئینگلیزییەکان لە ژێر سایەی یەک فەرمانڕەوادا وەک پاشایەتیی ئینگلتەرا یەکخران کاتێک «نۆرسەمبریا» وەک دوا پاشایەتیی پێکھێنەر لە ساڵی ٩٥٩ی زایینیدا بۆ [[ئێدگار (پاشای ئینگلتەرا)|ئێدگار]] ملەکەچ بوو. نۆرمانەکان لە ساڵی ١٠٦٦دا ئینگلتەرایان داگیرکرد، ئەوانەی کارگێڕییەکی زمانی نۆرمانییان ھێنا، کە لە کۆتاییدا لەناو چوو. وێڵز لە ساڵی ١٢٨٢ کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەنگڵۆ-نۆرمان، و لە سەدەی شانزەھەمدا بە فەرمی بە ئینگلتەراوە لکێنرا. === سەردەمی مۆدێرنی سەرەتایی === [[پەڕگە:Flag of England.svg|وێنۆک|ڕاست|ئاڵای [[ئینگلتەرا]].]] [[پەڕگە:Flag of Scotland.svg|وێنۆک|چەپ|ئاڵای [[سکۆتلاند]].]] لە ٢٠ی تشرینی یەکەم ١٦٠٤ پاشا جەیمس -کە بە جیا لەسەر ھەردوو تەختی ئینگلتەرا و سکۆتلەندا دانیشتبوو- خۆی وەک «پاشای بەریتانیای مەزن و [[فەڕەنسا]] و [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]]» ڕای گەیاند،<ref>"England/Great Britain: Royal Styles: 1604-1707". Archontology.org. 13 March 2010. Retrieved 27 April 2013.</ref> و کاتێک لە ساڵی ١٦٢٥ کۆچی دوایی کرد -و ئەنجومەنی تایبەتی شاژن لە ئینگلتەرا خەریکی داڕشتنی ڕاگەیاندنی پاشای نوێ «چارڵزی یەکەم» بوو- تۆماس ئێرکین یەکەم ئێرلی کێلی -کە ھاوپۆلێکی سکۆتلەندی بوو- سەرکەوتوو بوو لە پێداگری لەسەر بەکارھێنانی دەستەواژەی «پاشای بەریتانیای مەزن» کە جەیمس پێی باشتر بوو لە جیاتی پاشای سکۆتلەندا و ئینگلتەرا (یان بەپێچەوانەوە).<ref>HMC 60, Manuscripts of the Earl of Mar and Kellie, vol.2 (1930), p. 226.</ref> لە کاتێکدا ئەم نازناوە لەلایەن ھەندێک لە جێنشینەکانی جەیمسیشەوە بەکارھێنرا، ئینگلتەرا و سکۆتلەندا وەک دوو دەوڵەتی جیاواز لە ڕووی یاسایییەوە مانەوە، و ھەریەکەیان پەرلەمانی خۆیان ھەبوو تا ساڵی ١٧٠٧ کاتێک ھەر پەرلەمانێک یاسای یەکێتیی بۆ پەسەندکردنی پەیمانی یەکێتی پەسەند کرد کە ساڵی پێشوو لەسەری ڕێککەوتبوون. ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی یەک پاشایەتی بە یەک پەرلەمانی خاوەن دەسەڵات لە ١ی ئایاری ١٧٠٧ەوە. پەیمانی یەکێتی ناوی دەوڵەتە نوێیەکەی کە لە ھەموو دوورگەکان پێکھاتووە بە «بەریتانیای مەزن» دیاری کرد، لە کاتێکدا بە «یەک پاشایەتی» و «شانشینی یەکگرتوو» وەسفی کرد. بۆیە زۆربەی مێژوونووسان پێیان وایە ئەو دەوڵەتەی لە ھەموو دوورگەکان پێکھاتبوو و لە نێوان ساڵانی ١٧٠٧–١٨٠٠دا بوونی ھەبووە یان «بەریتانیای مەزن»ە یان «پاشایەتیی بەریتانیای مەزن».<ref group="هامش">لە ساڵی ١٨٠١دا بەریتانیای مەزن لەگەڵ پاشایەتیی ئیرلەندا یەکیان گرت -لە ڕێگەی یاسایەکی یەکێتییەوە- تا ببێتە شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا، و لە ساڵی ١٩٢٢دا دەوڵەتی ئیرلەندای ئازاد لە [[شانشینی یەکگرتوو]] جیا بووەوە، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕینی ناوی ئەم دووەمیان بۆ «شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و [[ئیرلەندای باکوور]]».</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === کتێبنامە === {{Refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Natural History |دوایین= [[Pliny the Elder]] (translated by Rackham, Harris)|ساڵ=١٩٣٨|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|title-link= Natural History (Pliny)}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Celtic Languages |یەکەم= Martin John |دوایین=Ball|ساڵ=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٠١٠٣٥-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Butler's Lives of the Saints |دوایین= Butler|یەکەم= Alban|بەستەری نووسەر=Alban Butler|ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٠١٢-٢٥٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Guide to Standard Floras of the World |دوایین= Frodin|یەکەم=D. G.|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٩٠٧٧-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= British Food: An Extraordinary Thousand Years of History |دوایین= Spencer|یەکەم=Colin|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-١٣١١٠-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Rough Guide to Britain|دوایین= Andrews|یەکەم=Robert|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Rough Guides Ltd|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٣٥٣-٣٠١-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Shakespeare Enigma|دوایین= Dawkins|یەکەم=Peter|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Polair Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٤٥٣٨٩-٤-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History in Quotations|دوایین=Major |یەکەم=John|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Cassell|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٤-٣٥٣٨٧-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Great Britain |دوایین=Else|یەکەم=David|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ژپنک=٩٧٨-١-٧٤٠٥٩-٩٢١-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Britain and the Americas: Culture, Politics, and History |دوایین١=Kaufman|یەکەم١=Will |دوایین٢= Slettedahl |یەکەم٢= Heidi Macpherson |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=ABC-Clio|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٤٣١-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Origins of the British|بەستەری نووسەر=Stephen Oppenheimer|دوایین=Oppenheimer|یەکەم=Stephen|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Carroll & Graf|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٧-١٨٩٠-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780786718900}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Placenames of the World|دوایین=Room|یەکەم=Adrian|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٢٢٤٨-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Book of the Beginnings, Vol. 1|دوایین=Massey|یەکەم=Gerald|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Cosimo|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٢٠٦-٨٢٩-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Names and Their Histories: A Handbook of Historical Geography and Topographical Nomenclature |دوایین=Taylor |یەکەم=Isaac|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=BiblioBazaar|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٥٩-٢٩٦٦٧-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Checklist of the British & Irish Basidiomycota. |دوایین١=Legon|یەکەم١=N.W. |دوایین٢= Henrici |یەکەم٢=A. |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Royal Botanic Gardens, Kew|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٢٤٦-١٢١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The British Ascomycotina. An Annotated Checklist |دوایین١=Cannon|یەکەم١=P.F. |دوایین٢= Hawksworth |یەکەم٢= D.L. |یەکەم٣=Sherwood-Pike|دوایین٣=M.A. |ساڵ=١٩٨٥|بڵاوکەرەوە=Commonwealth Mycological Institute & British Mycological Society|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥١٩٨-٥٤٦-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cunliffe |یەکەم=Barry |بەستەری نووسەر=Barry Cunliffe |ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=The extraordinary voyage of Pytheas the Greek |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Walker & Co |edition=revised |ژپنک=٠-١٤-٠٢٩٧٨٤-٧|oclc=٤٩٦٩٢٠٥٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Rahilly |یەکەم=T. F. |بەستەری نووسەر=T. F. O'Rahilly |ساڵ=١٩٤٦|سەردێڕ=Early Irish History and Mythology |شوێن=Dublin |بڵاوکەرەوە=Dublin Institute for Advanced Studies |edition=reprinted 1964, 1971, 1984 |ژپنک=٠-٩٠١٢٨٢-٢٩-٤}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.bbc.co.uk/coast Coast] – the BBC explores the coast of Great Britain. * [http://www.macs.hw.ac.uk/britishisles/ The British Isles] * [http://www.200towns.co.uk/ 200 major towns and cities in the British Isles] === لینکی ڤیدیۆ === * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=74946 Pathe travelogue, 1960, ''Journey through Britain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104111813/http://www.britishpathe.com/record.php?id=74946 |date=4 November 2011}} * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=74948 Pathe newsreel, 1960, ''Know the British''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104202317/http://www.britishpathe.com/record.php?id=74948 |date=4 November 2011}} <!-- two more reels on same site --> * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=33400 Pathe newsreel, 1950, Festival of Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105020306/http://www.britishpathe.com/record.php?id=33400 |date=5 November 2011}} {{پۆلی کۆمنز|Great Britain}}{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شانشینی یەکگرتوو|وڵاتەکان|ئەورووپا|6=}} [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:بریتانیای مەزن]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:دوورگەکانی دوورگە بریتانییەکان]] 1w6n74nxkb9ty10kjvi8dhq6m4n8kw3 داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا 10 1544 1583926 1583624 2026-05-15T11:31:23Z Hivja 64112 /* */ 1583926 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Ted Turner at the LBJ Foundation (cropped).jpg <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = تێد تەرنەر | جێگری وێنە = تێد تەرنەر | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[٦ی نیسان]] – '''[[تێد تەرنەر]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا. * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا. * [[١٤ی نیسان]] – '''[[کوژرانی غەزال مەولان]]'''، پێشمەرگەیەکی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە کەمپی سوورداش بەھۆی ھێرشی درۆنیی ئێرانەوە کاردانەوەی زۆری لێکەوتەوە، بەتایبەتی ئەوەیکە [[نەخۆشخانەی بەخشین]] وەرگرتن و چارەسەرکردنی غەزالی ڕەت کردەوە. * [[١٢ی نیسان]] – '''[[نزار ئامێدی]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری عێراق]] دەستبەکار بوو و جێگای [[لەتیف ڕەشید]]ی گرتەوە. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]]) * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٣ی ئایار --> [[ژان ئالامبر]] * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ٤ی نیسان --> [[وەحید بەنی عامریان]] * <!-- ٢٦ی ئازار --> [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] * <!-- ١٨ی ئازار --> [[ئیسماعیل خەتیب]] * <!-- ١٧ی ئازار --> [[عەلی لاریجانی]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] 70sey3gvsaex9d2q5x3qybwx6gti4no فەڕۆخ نێعمەتپوور 0 4627 1583847 1577336 2026-05-15T03:10:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٤ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583847 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} {{کەسایەتی | ناو = فەڕۆخ نێعمەتپوور [[File:Farrox.JPG|Farrox]] | لەدایکبوون = [[بانە]] - [[١٩٦٥]] | نەتەوە = [[کورد]] - [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕادەی خوێندەواری = [[لیسانس]] (ماستەری) فەلسەفە | پیشە = نووسەر، وەرگێڕ}} '''فەڕۆخ نێعمەتپور''' نووسەر و رۆژنامەنووس لە ساڵی ١٩٦٥ لە شاری [[بانە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە دایکبووە. خاوەن لیسانسە لە بواری فەلسەفە لە زانکۆی [http://www.uio.no/ بلیندەرن] لە ئۆسلۆ. ئەم نووسەرە لە بواری رۆمان، چیرۆک و وتاری سیاسی و فکری دا چالاکە و گەلێک بەرھەمی لەم بوارانەدا پێشکەش کردووە. ئیستاکە لە وڵاتی نۆروێژ دەژی و بەردەوامە لە کاری نووسین.<ref>[[کاوان محەمەدپوور]]، خوێندنەوەیەکی مێژوویی لەسەر چیرۆکی کوردی، پێگەی ھەواڵنێری ھاژە. http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3652 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171124101505/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3652 |date=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ }}</ref> == بەرھەمەکان / نوسینی کتێب == # پەڕەسێلکەکانی کۆچ -- (ڕۆمان)-- ١٩٩٨ چاپی سەردەم # ئێوارەی شار، (کۆمەڵە چیرۆک) # خۆشترین رۆژی دنیا -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- ٢٠٠٩ وزارت ڕۆشنبیری # ساڵەکانی خەون -- (ڕۆمان) -- ٢٠١٠ وەزارەتی ڕۆشنبیری # شەوانی بۆن و سەفەر-- (کۆمەڵە چیرۆک)-- ٢٠١٢ وەزارەتی ڕۆشنبیری # پێنج سەفەر، وێنەیەک -- (ڕۆمان)-- ٢٠١٣ پەخشانگەی آزادی # لەگەڵ چپەی گەڵاکان -- (کۆمەڵە چیرۆک)-- ٢٠١٣ پەخشانگەی آزادی # تەماتەی ئەھرامی سەلاسە -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- ٢٠١٤ چاپەمەنی [https://web.archive.org/web/20170201015214/http://mangpub.com/product/balinday-brindar-masi-sarsam/ مانگ] # باڵندەی بریندار، ماسی سەرسام -- (ڕۆمان) -- ٢٠١٤ چاپەمەنی [https://web.archive.org/web/20170201015214/http://mangpub.com/product/balinday-brindar-masi-sarsam/ مانگ] # گوناھی گەورە (ڕۆمان)٢٠١٥ # سێوە گڕاویەکان (کۆمەڵە چیرۆک)٢٠١٥ # دراکولا و سەفەر بۆ رۆژھەڵات (کۆمەڵە چیرۆک)٢٠١٦ # چیرۆکی شۆڕش (ڕۆمان)٢٠١٦ # پەڵەی لیخن -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- ٢٠١٦ # سەرۆک -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- ٢٠١٦ # خەیاڵاتی بێھودە -- (ڕۆمان) -- ٢٠١٨ # دەستە کلیل -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- ٢٠١٨ # نیشتمان بە زمانی با دەدوێ -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- ٢٠١٨ # گوڵەکان و مرۆڤەکان -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- # کاتێک ھاشم لە زیندان گەڕایەوە -- (ڕۆمان) -- ٢٠١٩ # ماجراهای بابا -- (مجموعه داستانهای به هم پیوسته) -- ٢٠١٩ # رەنگەکان ئەو ساڵانە بەجێمان -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- ٢٠١٩ # شبی ماهی سیاه کوچولو به خوابم آمد -- (داستان برای نوجوانان) -- ٢٠١٩ # یک روز قبل از عاشورا -- (رمان) -- ٢٠١٩ # سالهای جنگ -- (رمان) -- ٢٠١٩ # پێڵاوەکانم -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- ٢٠٢٠ # بۆچی ئەنوسین؟ -- (ئەدەبی)-- ٢٠٢٠ # دارستانی دار بەڕوو -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- ٢٠٢٠ # گێژاو -- (ڕۆمان) -- ٢٠٢٠ #چیرۆکی فەرماندە -- (ڕۆمان) -- ٢٠٢٠ #لەبیرم دێت -- (ڕۆمان) -- ٢٠٢١ #تامی ژیان -- (کۆمەڵە چیرۆک) -- ٢٠٢١ #چنین گفت محمد -- (رمان) -- ٢٠٢١ فارسی # دەنگی شەقام -- (کۆچیرۆک) ---- ٢٠٢٢ #جنگ و گلهای یاسمین مادر -- (رمان) -- ٢٠٢١ فارسی #ئێوارەیەکی بابۆس -- (ڕۆمان) -- ٢٠٢٣ #اکراین مرد -- (رمجموعه داستان) -- ٢٠٢٣ فارسی #گۆزەڵەیەک خۆڵەمێش -- (رۆمان) -- ٢٠٢٥ فارسی == وەڕگێرانی کتێب == # کتێبی [[:en:Wage Labour and Capital|کاری کرێگرتە و سەرمایە]]'' -- ([[کارڵ مارکس|کارل مارکس]]، وەرگێڕان لە فارسیەوە) -- ١٩٩٩ چاپی سلیمانی # کتێبی گوڵی جاکارندا -- [[:no:Toril Brekke|Toril Brekke]] (کۆمەڵە چیرۆک) وەرگێڕان لە [[نەرویژ|نۆرویژیەوە]]—٢٠٠٥ چاپی سلیمانی # کتێبی [[فەلسەفە لە مێژوودا]] (فەلسەفی، وەرگێڕان لە [[نەرویژ|نۆرویژیەوە]]) -- ٢٠٠٩ چاپ سەردەم # کتێبی [[ئەستێرەکان چیرۆکی عاشقانە دەگێڕنەوە]] (کۆمەڵە چیرۆک لە ئینگلیزیەوە) # کتێبی [[ھیومانیسم و ژینڕوانگە دونیاییەکانی تر]] (فەلسەفی، وەرگێڕان لە [[نەرویژ|نۆرویژیەوە]]) # کتێبی [[فەلسەفەی دڵەڕاوکێ]] -- [[:no:Hans Herlof Grelland|Hans Herlof Grelland]] --(فەلسەفی)، وەرگێڕان لە [[نەرویژ|نۆرویژیەوە]]) # کتێبی [[رۆمان چیھ]] (ئەدەبی، وەرگێڕان لە [[نەرویژ|نۆرویژیەوە]]) == وتاری سیاسی و کۆمەڵایەتی - کتێب == # ارواح بزرگ و کوچک – فارسی # [https://farrokh.info/1403/09/06/%da%af%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d8%b4%da%a9%d9%84-%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8/ انقلاب چهارم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251118065524/https://farrokh.info/1403/09/06/%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8/ |date=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }} – فارسی # ترور بالستیکی – فارسی # چپ روسوفیل یا روسوفیل چپ – فارسی # سه فیلسوف از افغانستان – فارسی # فرار مغزها از کردستان – فارسی # میل جهانی شدن انقلابات – فارسی # گرفتار در سه گانه خودساخته – فارسی # از مبارزه به نصیحت – فارسی # [http://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=4719&Jor=2 نگاھی بە وضعیت سیاسی مناطق کردنشین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127033201/http://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=4719&Jor=2 |date=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} ١٣٩٢ == وتووێژ == # [http://www.zamaaneh.com/jiar/2008/10/post_27.html رمان نویسی و داستانھای کوتاە در زبان کردی] ١٣٧٨ # [http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=491:2015-08-19-20-05-50&catid=81&Itemid=474 نما و پەڕەسێلکەکانی کۆچ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206153108/http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=491:2015-08-19-20-05-50&catid=81&Itemid=474 |date= ٦ی شوباتی ٢٠١٦ }}—سازدانی: رەوشت رەشید—١٩٩٩—رۆژنامەی ڕێگا # [http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=173:2014-11-09-08-01-28&catid=81&Itemid=474 زمانی کوردی بۆ توێژینەوەی فەلسەفی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206125236/http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=173:2014-11-09-08-01-28&catid=81&Itemid=474 |date= ٦ی شوباتی ٢٠١٦ }}—سازدانی: ئارام سدیق—ڕۆژنامەی ھەولێر # ـ نە فەزای کۆی رەھا و نە فەزای تاکگەراییەکی رەھا—سازدانی: ڕۆژنامەی [http://www.hawler.in/ ھەولێر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419142920/http://hawler.in/ |date=١٩ی نیسانی ٢٠١٨ }} # دیالکتیکی نێوان دوورکەوتنەوە و بەردەوام بینین، مەنتقی پرۆسەی فەلسەفییە—سازدانی: رەخنەی چاودێر # خوێندنەوەی تاکڕەھەندی خۆی ھۆکارێکی قەیرانە—سازدانی: ڕابەر فایەق # رۆمان و گێڕانەوە—سازدانی: شاڵاو حەبیبە ٢٤٫١٢٫٢٠٠٩ ئۆسلۆ # لە بابەت رۆمانی ساڵەکانی خەون—سازدانی: شەریف فەللاح # گێڕانەوە، توخمی سەرەکیی چیرۆک—سازدانی:غەمگین بۆڵی # تەوەر لە سەر رۆمان—سازدانی: ھەرێم عوسمان # فەنتازیا بە تەنیا ناتوانێ جیھان بگۆڕێ—سازدانی: دڵخواز فەیزوڵڵا # بەسەرھاتی نووسەر، بەسەرھاتی دەق—سازدانی:غەمگین بۆڵی # ئازارێک کە قارەمان لە سەری بڕیاردەر نیە—سازدانی: ھەرێم عوسمان # جوڵەی بەردەوام، پێناسەی رۆشنبیر—لە گەل ئالای ئازادی == وتاری ئەدەبی و فەلسەفی == # نگاھی بە ادبیات داستانی در کردستان ایران ١٣٨٨ # خوێندنەوەی رۆمان لە دوو چاخی جیاوازدا # تەنیا نووسەر دوو جار دەمرێ # سەبارەت بە وشەی جوانی # چیرۆکی ھەزار و یەک شەو # [http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=153:2014-10-21-11-08-15&catid=83&Itemid=290 بوون یان نەبوونی حیکایەتە گەورەکان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206140012/http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=153:2014-10-21-11-08-15&catid=83&Itemid=290 |date= ٦ی شوباتی ٢٠١٦ }} # [http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=93:2014-08-31-10-37-49&catid=83&Itemid=290 شاید چنین باشد!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206152249/http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=93:2014-08-31-10-37-49&catid=83&Itemid=290 |date= ٦ی شوباتی ٢٠١٦ }} # زەوییەک پڕ لە خوداکان # ئاشنایەکی نامۆ، نامۆیەکی ئاشنا # بوون و نەبوون # شوناسی نوێ، شوناسی تاک # گوناح # شەڕ، ئەخلاق، سەردەمی نوێ # شەڕ و دیموکراسی، دوو ئاراستەی تەواو جیاواز یاخود لێکدراو # بزربوونی چەمکی رێبەر لە کۆمەڵگای مەدەنی # ئازادی تاک، بەرھەمی پرۆسەیەکە لە بنەماڵەوە دەست پێدەکا # سەبارەت بە شوناسی کۆچبەر # فەلسەفە وەک کۆیەکی کولتووری == خەڵات == * براوەی یەکەمین خەڵاتی کتێبی کورد [[ئیبراھیم یوونسی|د. ئیبراھیم یونسی]] رۆمانی ([https://farrokh.info/1393/04/08/%d8%a8%d8%a7%da%b5%d9%86%d8%af%db%95%db%8c-%d8%a8%d8%b1%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%8c-%d9%85%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%85/ بالەندەی بریندار، ماسی سەرسام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240415101504/https://farrokh.info/1393/04/08/%D8%A8%D8%A7%DA%B5%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%8C-%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%85/ |date=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ }}) * پەسەندکردنی رۆمانی گێژاو لەلایەن “[https://www.kulturradet.se/ ناوەندی کولتور رۆد]” لە وڵاتی سوئێد ([https://farrokh.info/1399/09/11/%da%af%db%8e%da%98%d8%a7%d9%88/ گێژاو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240415085934/https://farrokh.info/1399/09/11/%da%af%db%8e%da%98%d8%a7%d9%88/ |date=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ }})– ۲۰۲۳ * براوەی سێهەمین خولی خەڵاتی کتێبی ساڵ لە پارێزگای کوردوستان ([https://farrokh.info/1399/04/13/%d9%be%db%8e%da%b5%d8%a7%d9%88%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%d9%85/ پێڵاوەکانم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240221023406/https://farrokh.info/1399/04/13/%D9%BE%DB%8E%DA%B5%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%85/ |date=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ }})– ۲۰۲۳ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20190830055941/http://www.hawlati.co/page_detail?smart-id=d7641 چیرۆکی کوردی هێشتا نرخی خۆی پێنەدراوە] (وتووێژ) - رۆژنامەی [[ھاووڵاتی (ڕۆژنامە)|هاوڵاتی]] *[http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3652 لە شاری سنە تاوتوێی چیرۆکی کوردی کرا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171124101505/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3652 |date=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ }} - پێگەی خبری [http://haje.ir/default.aspx هاژە]{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/default.aspx |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://farrokh.info/ فەڕۆخ نێعمەت پوور] * [ئەنجومەنی قەڵەمی کوردستانی ئێران][http://www.qelam.com/ عنوان پیوند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110094725/http://qelam.com/ |date=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }} * [رادیو زەمانە][http://zamaaneh.com] * [روژنامە کار][http://www.kar-online.com/ عنوان پیوند] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئێرانی]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئێرانی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]] [[پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی کورد]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی نەرویژی–کوردی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی ئینگلیزی–کوردی]] tpzsft78my1f9d7z2wocgdd7l9ospd8 ویکیپیدیا:ئەمڕۆ لە مێژوودا/١٥ی ئایار 4 5464 1583903 946051 2026-05-15T08:55:29Z مامۆستا 39489 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1583903 wikitext text/x-wiki لە '''[[١٥ی ئایار]]'''دا: * [[١٨١١]] - [[پاراگوای]]، سەربەخۆی لە [[ئیسپانیا]] وەرگرت. * [[١٩٣٢]] - لە وڵاتی شام [[جەلادەت عەلی بەدرخان]] یەکەم ژمارەی [[گۆڤاری ھاوار]]ی دەرکرد. * [[ڕۆژی مامۆستا]] ([[مەکسیک]]، [[کۆریای باشوور]]) [[١٥ی ئایار|زیاتر لەم ڕۆژەدا»]] <noinclude> [[پۆل:ئەمڕۆ لە مێژوودا بەپێی ڕۆژ]] </noinclude> j1f174j2hf0iq9fie4i33s0w4hnwpiy ئیدارەی گەرمیان 0 7746 1583859 1564084 2026-05-15T05:48:02Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583859 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|الإدارة المستقلة جرميان}}<br>{{lang-en| Independent Garmian Administration}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = ئیدارە <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان''' | وێنەی_نەخشە١ = | قەبارەی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_نەخشە١ = | وێنەی_نەخشە٢ = | قەبارەی_نەخشە٢ = | شرۆڤەی_نەخشە٢ = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[کەلار]] | جۆری_دابەشکراو٣ = ژمارەی [[قەزا]]کان | ناوی_دابەشکراو٣ = <span style="color:#090;">٤</span> | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">١٠</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە ئیدارە | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٨]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = سەرۆکی ئیدارە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 4770 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ٢ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = 29 | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٨٠٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 282,218 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٥]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = 59 | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]، [[کوردیی خواروو]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]])، [[کاکەیی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <|زمان= <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }}[[پەڕگە:Sherwana_Castle_kalar_iraq.jpg|وێنۆک]] '''ئیدارەی گەرمیان''' پارێزگایەکی نافەرمی و دانپێدانەنراوە لەلایەن [[حکوومەتی عێراق]]ەوە، کە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] پێکیھێناوە، لە چوار [[قەزا]] و ١٠ [[ناحیە]] پێکھاتووە شاری [[کەلار]] ناوەندی کارگێڕییەتی. ئیدارەی گەرمیان لە قەزای [[قەزای کەلار|کەلار]]، [[قەزای کفری|کفری]]، [[قەزای خانەقین|خانەقین]]، [[قەزای ڕزگاری|ڕزگاری]] پێکدێت ھەروەھا بەشێکی دام و دەزگاکانی شارۆچکەی [[دەربەندیخان]] سەر بە ئیدارەی گەرمیانە. ==مێژوو== حکومەتی ھەرێمی کوردستان ھەر لەسەرەتای نەوەدەکانەوە بەڵێنی بە پارێزگاکردنی شاری [[کەلار]] ی داوە، بەڵام ئەوکات بەھۆی ئەوەی [[کەرکووک]] لەبندەستی حکومەتی [[عێراق]] بوو پرۆژەیەکی لەو جۆرە ئیمکانی جێبەجێکردنی نەبوو، چونکە زۆرکەس پێیانوابوو لەحاڵەتی کردنی گەرمیان (قەزا دابڕاوە ڕزگاکراوەکانی گەرمیان) بەپارێزگا، واتە [[کورد]] دەستی لە [[کەرکووک]] شۆردووە. بۆیە ئەوکات [[پارێزگای کەرکووک]] پێکھێنرا لە قەزاکانی [[کەلار]]، [[کفری]]، [[چەمچەماڵ‌]] و [[دەربەندیخان]] کە ئەمەی دواییان ھەرگیز سەر بە [[پارێزگای کەرکووک]] نەبووە، بەڵام ئەوکات بەھۆی نەبوونی بینا بۆ فەرمانگەکانی پارێزگا لە [[کەلار]]، [[دەربەندیخان]] دیاریکرا بۆ ناوەندی [[پارێزگای کەرکووک]]. ==دروستبوون== دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی [[عێراق]] لەلایەن [[ئەمریکا]] و ھاوپەیمانەکانیەوە لەساڵی ٢٠٠٣دا، جارێکی تر ناوچەی گەرمیان کە [[کەلار]] مەرکەزەکەیەتی، تووشی بۆشاییەکی ئیداری ھات بەھۆی ھەڵوەشانەوەی پارێزگای [[کەرکووک]] لە [[دەربەندیخان]]. چارەنووسی ئەو قەزایانەی لەچوارچێوەی پرۆسەی [[تەعریب]]دا لە [[کەرکووک]] دابڕێنران ([[کەلار]]، [[کفری]]، [[چەمچەماڵ]] ‌و [[دووزخورماتوو]]) بەستراوە بە [[مادەی ١٤٠]] ی [[دەستووری عێراق]]ەوە، کە تایبەت بە ناوچە جێناکۆکەکان لەنێوان [[حکومەتی عێراق]] و ھەرێمدا. جێبەجێنەکردنی [[مادەی ١٤٠]] ی نەگەڕانەوەی [[کەرکووک]] بۆ سەر [[ھەرێمی کوردستان]] یان قەزا دابڕاوەکان بۆ سەر کەرکووک، ئیدارەی ناوچەی گەرمیانی بەھەڵپەسێراوی ھێشتەوە. لەژێر فشاری ڕێکخراوەکانی [[کۆمەڵگا]]ی مەدەنی لەگەرمیان، لە ساڵی٢٠٠٨ دا ئەنجومەنی وەزیرانی [[حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] ناچار بوو بڕیارێک دەربکات کە گەرمیان وەکو پارێزگا مامەڵەی لەگەڵ بکرێت، بەشێوەیەکی کاتی بۆ راییکردنی کاروباری ئیداری خەڵکی ناوچەکەو دەسەڵاتی پارێزگاریش ببخەشێتە سەرپەرشتیاری ئیدارەکە. ==قەزاکان== لە ئێستادا لە چوار قەزای [[کەلار]]، [[کفری]]، [[خانەقین]]، [[ڕزگاری]] پێکهاتووە. == ناحیەکان و قەزاکانی پارێزگای گەرمیان == {| class="wikitable" |- ! ژمارە !! ناوی [[قەزا]] !! [[ناحیە]]کان |- | ١ || [[کەلار]] || [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار|ناوەندی کەلار]]، [[ناحیەی پێباز|پێباز]]، [[ناحیەی شێخ تەویل|شێخ تەویل]] |- | ٢ || [[کفری]] || [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری|ناوەندی کفری]]، [[ناحیەی ئاوەسپی|ئاوە سپی]]، [[ناحیەی سەرقەڵا|سەرقەڵا]]، [[ناحیەی نەوجول|نەوجۆل]]، [[ناحیەی کۆکس|کۆکس]] |- | ۳ || [[خانەقین]] || [[ناحیەی مەیدان|مەیدان]]، [[ناحیەی قۆرەتوو|قۆرەتوو]] |- | ۳ || [[ڕزگاری]] |} == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20130127230814/http://cawder.org/yeke.php?besh=Nusraw&perrge=nusraw&nujimare=17824 هه‌ندێ كه‌س چاره‌ی ئیداره‌ی گه‌رمیانیان ناوێت]، سازدانی: ئه‌حمه‌د عه‌بدوڵڵا، چاودێر ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ *[http://83.169.12.202/K_Direje.aspx?Cor=11&Besh=Witar&Jimare=911 سه‌رپه‌رشتیاری‌ ئیداره‌ی‌ گه‌رمیان: حه‌مله‌یه‌كی‌ زاڵمانه‌ له‌دژی‌ ئیداره‌كه‌م به‌ڕێوه‌ده‌برێت، سازدانی: هاوڵاتی]{{بەستەری مردوو|url=http://83.169.12.202/K_Direje.aspx?Cor=11&Besh=Witar&Jimare=911 |date=تشرینی دووەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان|جوگرافیا|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|گەرمیان]] [[پۆل:پارێزگاکانی عێراق|گەرمیان]] [[پۆل:پارێزگاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] hy0g3js38e49qctn0kqshtikrzyveef وتووێژ:محەممەد 1 7982 1583920 1570162 2026-05-15T10:35:26Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583920 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ}} {{بینینەکانی پەڕە|فراوان=بەڵێ}} == بێ لایەنی == :من هیچ کێشەیەک نابینم لە بێ لایەنیدا! --[[بەکارھێنەر:Broosk|برووسک]] ١٢:٥٢, ١٤ کانونی یەکەم ٢٠١٠ (UTC) ==ناو== محەممەد یان موحەممەد؟ هەروەها ئێمە موحەممەدمان وەک وشەیەکی یەکگرتوو لەزۆرێک شوێن بەکارهێناوە. --◂ <span style="color: #441C29">[[User:Broosk|برووسک]]</span> <sup><span style="color: #7A4733;">'''[[User Talk: Broosk|وتووێژ]]'''</span></sup>▸ ‏١٩:٥٠، ١ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) تا ئەو جێگەی کە من لە بیرم دێت، لە ویکیپیدیا "محەممەد"یان پەسند کردە؛ بۆ خۆیشم پێم وایە محەممەد ڕاحەتتر دێتە سەر زار. [[بەکارھێنەر: min.neel|مادی]]<sup>[[قسەی بەکارھێنەر:min.neel|وتووێژ]] </sup> <font size="0.5px">(١٠ی ڕەشەمەی ٢٧١٤)</font> ‏١٩:٥٢، ١ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) :ڕاستە، ڕەحەتتر دێت، بەڵام پێم وایە موحەممەد درووستترە، چوونکە بۆخۆی ئەوە ناوە ڕاستەکەیە. --◂ <span style="color: #441C29">[[User:Broosk|برووسک]]</span> <sup><span style="color: #7A4733;">'''[[User Talk: Broosk|وتووێژ]]'''</span></sup>▸ ‏٢٠:٢٠، ١ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) :::لێرە یەکلایی کرایەوە ، [https://ckb.wikipedia.org/wiki/ویکیپیدیا:داخوازی_بەرامبەری_کوردی#.DA.86.D8.A7.DA.A9.D8.B1.D8.AF.D9.86.DB.8C_.D9.86.D8.A7.D9.88.DB.8C_.D9.85.D8.AD.D9.85.D8.AF کرتە بکە] ، بەڕای خۆم خەڵکی بەهەموو شێوەکان دەینووسن بۆیە گەر هەمووی بکرێنە ڕەوانەکەر کێشە نامینێت > [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٧:٣٣، ٢ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) ::::لە کوردیدا (زۆربەی شێوەزارەکان) ھەر بە محەممەد وتراوە. ئەم موحەممەدە تەنیا لاسای عەرەبیە و وتنی زۆر قورسە.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏١٣:٢٣، ٢ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) :::::کاک سەرچیا تکایە سەیرێکی وتووێژەکان پێش گواستنەوە بکە.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏١٨:٥٨، ٢٨ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) ::کاک {{وب|Calak}} زۆر جاران لێرە گلەیی لە ئەکادیمیای کوردی یان دەزگاکانی تر دەکرێت لەبەر بێچارەسەریی گرفتەکانی زمان، بەڵام وەک دیارە ویکیپیدیاش خۆی یەکگرتوو نییە و لە کۆمەڵێک بابەت ڕێسا و پێوەرەکان دیارنین. لە زۆر وتووێژ وتراوە کە دەبێ ناوەکان بە دروستی بنووسرێن، ھەڵبەت بە گەڕانەوەش بۆ شێوەی گۆتنی لەنێو کۆمەڵگە، بەڵام کە ناوێک بە چەند شێوەیە دەگۆترێ یان دەنووسرێ لەو کاتە شێوە ڕاستەکە پەسەندە گەرچی کەمینەش بێت، بۆ زانیاریش ئەنجامەکانی گەڕان بۆ «موحەممەد» نزیک بە سەد ھەزارە. | [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:13px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٧:١٠، ٢٩ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) :::ھەموومان دەزانین خەڵکی نەخوێندەوار ھەر دەڵێن محەممەد. خوێندەوارەکەش مەگەر خۆی لێ گۆڕابێ ئەویش ھەر دەڵێ محەممەد. ھەموو دەڵێن مستەفا کەس ناڵێ موستەفا. بیستووتە بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بڵێن مەلا موستەفا؟! شێوە ڕاستەکە ئەمەیە زۆرینەی کورد دەیڵێ نەک عەرەبێک. ئاکامی گەڕانەکەش کە ئاماژەت پێ کرد ھی محەممەد ٤٥٠ھەزارە یانی ٤.٥ ئەوەندەی موحەممەد. مستەفاشیان دەوێ بەزۆر بکەنە موستەفا کەچی ئاکامی گەڕانی مستەفا ١٣ ئەوەندەی موستەفایە. ھەر دەگەینەوە سەر قسەی کاک بەدران کە دەڵێ کوردی عەیبی چییە نازانم. تۆزێک کوردانەتر بیر بکەینەوە. تکایە ھەمیشە پەڕەی وتووێژ لەبەر چاو بگرن با لێدوانی زیادی نەکرێ. سپاس.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏١٩:٠٧، ٢٩ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) ::::من لەنێو ئەم بەزمە نازانم چی بکەم. باشە گەر بەپێی کوردی عەیبی نییە و خەڵک و ئەنجامی گەڕان ناوەکان دادەنرێن، ئەوەش ھەیە کە ئاکامی گەڕانەکانی «زیندەزانی» پەنجا ئەوەندەی «ژینناسی»یە، چەند کەسێک نەبێت کە لە ویکی بینیویانە گەرنا کەس نازانێ کە بەرانبەری بایۆلۆژییە، من لە وتنی ئەوە مەبەستم دژایەتی وشەکە نییە و ناڵێم بیگۆڕن، نموونەی وەکوو ئەمەش زۆرن. کاک چالاک کە دەڵێم لێرەش ھێشتا ڕێساکان دیارنین ئەوەیە، بە گوێرەی ھەڵەی خەڵک بڕۆین یان شتێکی تر، با شتەکان ڕوونبن و ھەموو جارێک ھەمان پرس و قسە دووبارە نەکەینەوە. | [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:13px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٩:١٦، ٢٩ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) :::::بە ڕواڵەت نابێ وشەی محەممەد لەگەڵ وشەی زیندەزانی بکەینە یەک. محەممەد وشەیەکی کۆنە و لەمێژە لە زمانی کوردیدا ھەیە بەڵام زیندەزانی وشەیەکی نوێیە و تەمەنی زۆر کورتە. ھەر لە ڕۆژھەڵات سەدی نەود بگرە زیاتریش نازانن یانی چی. لە باشووریش لە ناو نەخوێندەواران ھەروا. :::::بەڵام ڕەنگە کێشەی محەممەد و زیندەزانی یەکسان بێ. کێشەکە حەز لە عەرەبی کردنە. محەممەد دەکەنە موحەممەد، مستەفا دەکەنە موستەفا چون عەرەب وا دەڵێ و حەز لە عەرەبی دەکەن. بە biology دەڵێن زیندەزانی چون عەرەب دەڵێ علم الاحیا و حی یانی زیندوو! کاکی نەخوێندەواری عەرەبی پێخۆش کە زیندەزانیت داناوە! bio- یانی ژین و ژیان. مەگەر بە biography ناڵێن ژیننامە یان [[ژیاننامە]]! ئەگەر وایە بەمەش دەبێ بڵێین زیندەنامە! :::::ھەتا پێڕەو و شوێنکەوتووی عەرەب و زمانەکەیان بین ئەم کێشانە ھەر دەبن. دەبێ بگەڕێینەوە سەر بنچینەی خۆمان و کوردانە بیر بکەینە. واز لە عەرەبی بێنین!--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏٠٧:٣١، ٣٠ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) ::ڕاست ئەکەی کاک چالاک وشەکە کۆنە، بەڵام ھەڵەی تێ کراوە، بۆ مستەفاش بەھەمان شێوە، دروستەکەی موستەفایە، کە نایڵێن؛ دووبارەکردنەوەی ھەڵەیەکە کە پێشتر کراوە. ئەم بابەتە کێشەیەکی چارەنەکراوی زمانی کوردییە، نازانم کەی چارەسەر بۆ ئەو دەیان کێشەیە دێت، ئێستاش ئێمە لە ویکیپیدیا دەبێت لە بارەی ھەموو یان زۆربەی ئەو کێشانە بگەینە ڕێکەوتن و چەند خاڵێک، گەر ئەمە نەکەین دەبێت وا لێیان بگەڕێین. من جارێکی تریش ئەم پرسیارەم کرد ئایا ئێوە لەگەڵ ناوێکن کە ھەڵەی تێدایە و زۆرینەی خەڵک بەکاری دێنێت یان ناوێک کە دروستە بەڵام ڕێژەی بەکارھێنانی ناگات بە ناوە ھەڵەکە؟ پێمخۆشە وەڵامی ئەمە بدەنەوە، چونکە زۆرێک لە وتووێژەکان بەمەوە گرێدراون. ::کە باسی زیندەزانیشم کرد تەنیا وەک نموونەیەک بوو، ئەوە نووسیومە لە سەرەوە کە بۆ ئەوە باسم نەکردووە کە بڵێم بۆچی گۆڕیوتانە یان ناڕازیبم. تەنیا لەبەرەوەم بوو کە تۆ بۆ محەممەد ئەنجامەکانی گەڕانی گووگڵت وەک دەلیلێک ھێنابوویە، بابەتەکەش ئەوەندە جیاوازنین، کە گووگڵ بۆ ناوێک دەلیل بێت ئەی بۆ بۆ یەکێکی تریش ھەو نەبێت؟! لەسەر ئەوەی کە ھەموو کەسێک نازان زیندەزانی چییە، ئێ ھەر وا دەبێت، ناکرێ لەمە موحەممەد و ناوی زانستێک بەراورد بکەی، ناوی کەسەکان لەنێو ھەموو خەڵکی بڵاودەبنەوە، بەڵام زانستەکان تەنیا لای خوێندەواران و ئەوانەی خوێندوویانە. بەو ھیوایەی نووسینەکەم ڕوونبێت، مەبەست لەم کارەش ھیچ حەزکردن لە عەرەب یان بێگانەیەکی تر نییە، بەڵێ با کوردانە بیربکەینەوە بەتایبەتی بۆ زمان. | [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:13px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٧:٥٧، ٣٠ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) :::با زۆر درێژە نەدرێ بەم باسەوە. ئەوەی کە دەڵێی مستەفا ھەڵەی تێ کراوە لە ڕوانگەی زمانەوانییەوە زۆر قسەیەکی ھەڵەیە. ئەم قسەیە دروست وەکوو ئەوەیە بڵێی ئینگلیزی کە ژمارەیەکی زۆر لە وشەکانی فەڕەنسییە دەبێ ھەموو ئەم وشانە وەکوو زمانی فەڕەنسی بڵێ دەنا ھەڵەیە! ئینگلیزی ئەوھەموو وشەیەی لە فەڕەنسی خواستووەتەوە بەڵام ھیچیان وەکوو زمانی فەڕەنسی ناڵێ. زۆر دوور نەڕۆین ھەر فارسی نیوە وشەکانی عەرەبییە بەڵام شێوازی وتنی زۆربەی ئەم وشانەی گۆڕیوە. ھەر زمانێک دەزگای فۆنۆلۆجی خۆی ھەیە و ناکرێ دەزگای فۆنۆلۆجی زمانێکی بێگانە بھێنی و بەسەر زمانێکی ترەوە داسەپێنی. جا ئێستا ھەندێک عەرەبی پێخۆش دەیانەوێ ئەم بەڵایە بەسەر زمانەکەمان بێنن کێشەی خۆیانە. ئەوانە ئەگەر پێیان بڵێی مۆسیقا بکەنە مووسیقا قایل دەبن؟! بۆخۆشیان نازانن چ دەکەن. :::محەممەد ناوێکی ھەڵە نییە ھەتا بیگۆڕین. محەممەد شێوازی کوردی ئەم وشەیەیە. تورکیش دەڵێ mehmet. ئەمە لەگەڵ زیندەزانی کە ھەڵەیە زۆری فەرقە. ئەگەر وشەکە ھەڵە نەبوو دەتوانین باس لە باوی بکەین بەڵام بۆ وشەیەکی ھەڵە باوبوونیش راستی ناکاتەوە. دەبێ لە جێگای خۆی دروستەکە دابنێین و ھەڵەکەش ڕەوانە بکرێ و ئاماژەیەکیش بە ناوەکە بکرێ شتەکە روون بکڕیتەوە بەشکم لە داھاتوودا چارەسەر بکرێ. ئەگەریش ھەڵە بوو و بەرامبەرێکمان نەبوو ھەقی وشە داتاشینمان نییە دەتوانین ناوە بیانییەکە دابنێین. ھەتا ئێستاش ھەر ئاوا بووە.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏٠٩:٤٦، ١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ (UTC) :::: کێشەکە تەنیا لەم وتارە نییە، زۆرتر لەبەر وتارەکانی تر ئەم ناوەم گۆڕی، زۆر وتار بەم ناوە دروست کران، ھەر یەکەی ڕێنووسێک، زیاتر مەبەستم یەکخستن بوو. باشە، ئێستا ئەمە چاک دەکەمەوە، بۆ چاککردنی وتارەکانی تر ئێوەش ھاوکاربن. | [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:13px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١١:٠٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ (UTC) ::::: نازانم بۆ دەبێت چاولە ویکیەکانی تر بکەین بۆ ناونای وتار، ئەوەی لەسەرە ئاماژەتان پێیکرد سەبارەت بەڕێژەی گەڕان گەر ئەو بکرێت بە پێوەر ئەوا هەڵەین. چوونکە گشت کەسێک لەهەر شوێنێک بێت ئەگەر بیەوێت بۆ ئەم ناوە بگەڕێت جگە لە نووسین بە ئینگلیزی ''محمد'' دەنوسێت نەک ''موحەمەد'' ئەمەش زۆۆر ڕوونە. وە هاوکات لە ئینگلیزش هەر ''muhamad''ە. خۆ ئێمەش وەک عەرەبی ''ضمه''مان نیە کە کەسێک لە خوێندنەوە ''و'' بۆ ناوەکە زیاد بکات. تەنها ئەوەیە کەوا لەگەڵی ڕاهاتووین... ڕایمن بیکەین بە ''موحەمەد'' بۆ ناوەکانی تریش دەتوانین چارەیەک بدۆزینەوە... <b><span style="font-family:Oswald;color:black">-</span> [[User:Ibrahim aziz|<span style="font-family:Oswald;color:maroon">ئیبراهیم</span>]] [[User talk:Ibrahim aziz#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]]</b> ‏٢٠:٥٦، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) :::::: بەڵام برادەران، من لەکوردیدا گوێبیستی '''محەمەد''' بوومە و کەسم نەدیوە بە تەشدیدەوە میمەکە دەرببڕێ یانی وەک محەممەد دەری ببڕێ. -- [[بەکارھێنەر:کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:کاردۆ جاف|لێدوان]]) ‏١٩:٤٥، ١٠ی ئایاری ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=545828 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150318060224/http://myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml بۆ http://www.myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٠١، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=594124 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160315045244/http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html بۆ http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٤٥، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == پشکنینی دەستکاری == سەرەتا سوپاسی ئەو بەکارھێنەرە دەکەم کە ھەوڵی ھێنانەوەی سەرچاوەی داوە. کاک {{وب|Calak}} ئایا لە ویکیپیدیای خۆمان [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=محەممەد&type=revision&diff=606321&oldid=606303 سەرچاوەدانان بەو شێوەیە] ڕێگەپێدراوە؟ سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٨:٠٩، ٢٨ی شوباتی ٢٠١٩ (UTC) :وەڵڵا ستاندارد نییە بەڵام ڕەوا نییە دەستکارییەکە بگەڕێنینەوە.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏١٢:٤٧، ٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) :: خوا پشتیوان بێ بەم زوانە کەسێکی شارەزا دێ چاکسازیەکی باش لە وتارەکە ئەکرێ {{وب|Calak}}{{وب|ئارام بکر}} -- [[بەکارھێنەر:Gyan333|✔Gyan333✔]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٩، ٢٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) ::: ھەواڵێکی خۆشە! زۆر سوپاس بۆ تۆش! -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢٢:١٤، ٢٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) :::: بەلام کاک {{وب|Calak}} سەرچاوەکان عەرەبین ستاندارد نییە یان پەیوەستە لەگەل سەرچاوەی عەرەبی روونکردنەوەی کوردیش ھەبێت؟ -- [[بەکارھێنەر:Gyan333|✔Gyan333✔]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ١٢ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) ::::: سەرچاوە دەتوانێ بە ھەموو زمانێک بێ بەڵام شێوازەکەی دەبێ ستاندارد بێ.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏١١:٠٣، ١٣ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=719564 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200917095025/http://www.alyaum.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss بۆ http://www.alyaumonline.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٢٨، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == بەھایی == سڵاو {{وب|مامۆستا}} تۆ پێت وایە کە نووسینی ئایینی بەھایی لە ڕێزلێنراو و پەنا ئیسلام لە نێوانویکی ویکی کوردی و وتار (کە لەلایەن ئایپییەک [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/822211 لابردرا])، پێویستە؟ [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])</sub> ‏٢٣:٤٥، ١١ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو {{وب|Ahrir}} نەک هەر پێویست نیە بەڵکو زۆریش هەڵەیە، پێغەمبەری ئەوان بەهائوڵڵایە دینێکی تایبەت و کتێبی تایبەت بەخۆیان هەیە. تەنانەت لەوەسفی ویکیدراوە نوسراوە پەیامبەری ئاینی ئیسلام و بەهائی، لەکاتێکدا ئەو کۆتا پێغەمبەرە و هەرکەسێک دوای ئەو بڵێ پێغەمبەرم ئەوا بنچینەکانی شەریعەتی ئیسلامی ڕەتکردۆتەوە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٥، ١٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::{{وب|مامۆستا}} بەڵێ وایە، دەستکارییەکانی ویکیدراوە داخراون، بەڕێز {{وب|Aram}} تۆ دەتوانی نووسینی ویکیدراوە بکەیە، پێغەمبەری ئایینی ئیسلام؟[[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])</sub> ‏١٠:١٨، ١٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::بیرخستنەوە ← {{وب|Aram}}. [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏١٠:٣٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::::{{وب|Danial2703kurdistan}} سپاس بۆ بیرخستنەوەکەت. ئاگام لێیە و داواکاریی دەستکاریم پێشکەش کردووە، بەڵام تا ئێستا وەڵاممان نەدراوەتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٤:١٩، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::::: {{وب|Ahrir|مامۆستا|Danial2703kurdistan}} {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١١:٣٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=828886 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20081019075329/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm بۆ http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٤٩، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == هەوڵدان == {{وب|مامۆستا}} ئەم وتارە شایەنی ئەوەیە جارێکی دیکە هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێتەوە و کێشەو گرفتەکانی چارە بکرێت ، پێت چۆن کاری لەسەر بکەینەوە ؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٢:٤٨، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :منیش پێم باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٤٣، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: {{وب|sakura emad}} هەر زۆر باشە دەکرێت وردە ورده خەریکی بین ، بەڵام پێویست بە لابردنی پارێزەری وتار ناکات ؟؟[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٠٩، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::بەڵی @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تکایە من ھەوڵ دەدەم [[ویکیپیدیا:داواکردنی پاراستنی پەڕە|داوایەک بەرز بکەمەوە]] بۆ کەمکردنەوەی پاراستنی بۆ ئاستی ئەندامی تۆماربوو یان پەسەندکراوی خۆگەر بۆ ئەوەی لەم ماوەیەدا بتوانرێت باشتر دەستکاری بکرێت و پەرەپ پێ بدرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٤:٢٨، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: کارێکی زۆر باشە، لەگەڵ وتاری ئیسلام پێویستە دوبارە پێداچوونەوەی تەواویان بۆ بکرێت، بەڵام تاوەکو پارێزراویەکە لانەبرێت هیچ ناکرێت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٥:٣٦، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::زۆر باشە من بەش بەحاڵی خۆم لە بەشی (سەرچاوەکانی ژیاننامە، تا دابەزینی سروش) خەریک دەبم بۆ ئەوەی ھەماھەنگیمان ھەبێت دواتر ئەگەر ھەڵە و کەم و کوری ھەبوو دەتوانین پێکەوە چارەی بکەین. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٧، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :بەڕێزان {{وب|sakura emad}} ،{{وب|مامۆستا}} من تا ئەو شوێنەی پێشتر ئاماژەم پێدا کەم تا زۆرێک دەستکاریم تێدا کردو بەشی پێویست بابەتەکەم درێژکردەوە لەگەڵ دانانی سەرچاوە . ویستم بزانم دەتوانن هاوکار بن لە باشتر کردنی بەشکانی دیکە؟ . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٣٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::من لە بابەتی ئاینی شارەزا نیم بەڵام لە وەرگێڕان یان کاری تەکنیکی ئامادەکاریم تێدایە @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٤٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|sakura emad}} خۆی منیش شارەزاییم نییە ، بەلام لانیکەم لە شێوازی ویکی کەمێک شارەزابوویت .دەتوانی لەو زمانەی لێی شارەزایت دەستکاریی بەشکانی دیکەی بکەیت ،بگەڕێتەوە بۆ وتارەکە بە زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی وە فارسی چونکە لە هەرسێ زمانەکە وتارەکە هەڵبژێردراو و باشن . من دەتوانم پێداچوونەوە بەسەر سەرجەم بەشکانیدا بکەمەوە بەڵام پێم خۆشە کارەکە هەرەوەرزی بێت بۆ ئەوەی زوتر تەواو بێت و کاندیدی بکەینەوە بۆ وتاری هەڵبژێردراو . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٥٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::::سڵاو دەمەوێ بڵیم {{کرا|داواکارییەکە جێبەجێ کرا}} لەلایەن بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]. (([https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%84%DB%86%DA%AF&logid=271680 لۆگ])) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٤:٤٨، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::ژمارەیەکی باش دەستکاریم تێدا کرد، [https://w.wiki/489j بڕوانە ئێرە] بەردەوام دەبم ئیشەڵڵا گەر ھەموو بەشداربن زوو دەیکەینەوە بە وتاری هەڵبژێردراو. [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]</sub> ‏٠٩:٠١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::::::{{وب|-Haryad}} دەستت خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:١٣، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::::لە خزمەتدام :) [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]</sub> ‏١٤:٢٠، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ئەم وتارە بۆخۆم ھەندێک پەرەم پێداو و دواتریش {{وب|مامۆستا}} زیاتر پەرەی پێداوە، دەکرێت سەرنجی زیاتری بخرێتە سەر تا ئەوەی کێشە و گرفتەکانی باشتر بکرێت و وەک وتاری ھەڵبژێردراو ھەڵی بژێرینەوە .لەگەڵ ڕێزدا . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٩، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :دەمباش {{وب|Pirehelokan}}، {{وب|Serchia}}، {{وب|Aram}}، {{وب|Calak}}، {{وب|Aza}}، {{وب|Ahrirrr}}، {{وب|Amine yousefi}}، {{وب|Sakura_emad}}، {{وب|-Haryad}}، {{وب|ArkanEN123}}، {{وب|Aza}}، {{وب|Khoshhat}}، {{وب|فەرهاد}}،{{وب|Kushared}}، ھەروەھا گشت بەشداربووەکانی دیکە... ئەم وتارە کەم تا زۆرێک @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] بەشێوەیەکی گشتی چاکساری تێداکردووە و خۆی پێوە ماندوو کردووە ئەمەش لەپێناو ئەوەی وەک وتاری هەڵبژێردراو هەڵبێردرێتەوە ، ئەگەر سەرنج و تێبینی خۆتان بنووسن زۆر باش دەبێت ، وردە وردە بەستەرە سورەکانیش دەکرێنە وتار. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٥٤، ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :: سڵاو {{وب|Kurd2021}}، دەست و پەنجەی مامۆستا خۆش بێت! بەڵام من جارێ لەگەڵی نیم چونکە ناکرێت بە ھەڵپەھەڵپ و بە ڕۆژێک پێداچوونەوەی بۆ بکرێت. ئیشەڵڵا بۆ مانگی داھاتوو ھەم باشتر دەکرێت و ھەمیش زووتر دەپاڵێورێت تا قسەیەکی تری لێ بکەین. بەڵام جارێ باسی ھەڵبژاردن و ھەڵنەبژاردنم نەکردووە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢٠:٠٨، ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::ئەوەی بیرم بێت وتارەکە زۆر بە پۆزیتیڤ نووسرابوو. پێشتر بڕێک ڕەخنەی مەسیحییەکان و وێنەیەکی پیشاندانی کۆمیدیای یەزدانیی دانتەم دانا (کێشانی بلەیک) کە لە زەمی کەسایەتییەکەدا بوون. گەوھەر بەردە و بە کات دەبێ بە شتی بەنرخ. ویکیپیدیاش کاتی پێویستە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:٢٨، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دەکرێت ئەو بابەتانەشی تێدابێت کە ئەو کارانەی نەیارانی کردوویانە وەک دروستکردنی کاریکاتێر کە لەلایەن ڕۆژنامەی چارلی ئیبدۆ ئەگەر هەڵەنەبم دروستکرا کاردانەوای فراوانی لێکەوتەوە بە شێوەیەک هێرشکرایە سەر بنکەی ڕۆژنامەکە لە پاریس .ئەو باسانەش پێویستە بکرێت دواجار بابەتێکی گرینکە ئەوەش بۆ بێ لایەنی و دەوڵەمەندکردنی وتارەکە بە زانیاری جۆراوجۆر . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٥، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] پێشنیارێکم هەیە لەجیاتی دەقە عەرەبییەکان هەر دەقە کوردییەکە دابنرێت باشتر نییە ؟ بەومشێوەیە وتارەکەش کەمێک کورتتردەبێتەوە و هەمیش بۆ خوێنەر ئاسانتر دەبێت ،یان دەتوانی دەقە عەرەبییەکە بکەیت بە تێبینی و لەو بەشە زێت . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٠١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] منیش وام پێباشە، ئەگەر سەیر کەی دەستکاریە تازەکان عەرەبیەکەم دانەناوە، بۆ درێژی وتارەکەش وا هەست ناکەم ئەوەندە درێژ بێت چونکە لە ویکی خۆمان وتاری درێژترمان هەیە. {{سھ}}{{وب|Kurd2021}}، وتارەکە ھەر ئیستەش زۆر درێژە و پێویستی بە کورتکردنەوە ھەیە. بە دەیان کتێب و وتار لەسەر پێغەمبەری ئیسلام نووسراوە و ناکرێت ھەمووی لەم وتارەدا بھێنرێت. پێویستە بە کورتی باسی بابەتەکان بکەین و بەستەر بدەین بە وتاری ترەوە. بۆ نموونە لازم نیە تەواو موعجیزەکان بنووسرێت بە دوورودرێژی. ھەر بڕێکیان بنووسرێن و بەستەر بدرێت بە وتارێکی نوێوە دەربارەی موعجیزەکانی پێغەمبەر (وەک [[en:Miracles of Muhammad]]). یا پێویست ناکات بابەتی شارلی ھێبدۆ بە درێژی بنووسرێت. تەنیا ناوێکی بێت یان وتارێک دروست بکرێت دەربارەی ڕەخنە لە محەمەد. مەبەستم ئەوەیە وتارەکە زۆر درێژە و لە خوێندنەوە نایەت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢١:٥٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :ماوەیەکی زۆرە کە باسەکەمان لەسەر ئەم وتارە ڕاگرتووەئەوەندەی بە منکرا ئەرکی زیادکردنی سەرچاوە و هەروەها پێداچوونەوە بە بەشە جیاوازەکانی وتارەکەم جێبەجێ کرد .ئەگەر کێشە و گرفتی دیکەی هەیە دەکرێت لێرە قسەی لەسەر بکرێت، حەیفە وتارێکی هەڵبژێردراوی وامان نەبێت.[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٣:٠٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843700 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.albadri.info/books/madkhal/index.htm *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160315045244/http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html بۆ http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٣٣، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == Muhammad and the moon == hello @[[بەکارھێنەر:Araxic|Araxic]] have you read the image caption before deleting it? it states that the moon groove it believed by Muslim scholars to be Muhammad's miracle splitting the moon; that have been taken by Apolo 10 group<ref>https://apod.nasa.gov/apod/ap021029.html</ref> <ref>http://www.saaid.net/Doat/mongiz/15-8.htm</ref> [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٩، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!--- ref sources template----> {{سەرچاوەکانی وتووێژ}} == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1083633 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010083939/https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/ بۆ https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/ زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٢٢، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1084575 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112855/https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF بۆ https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211028165541/https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A-%25D9%2581%25D9%258A-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AE%25D8%25AF%25D9%258A%25D8%25AC%25D8%25A9-%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582-%25D8%25A3%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25AD%25D9%258B%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25A7-%25D9%2584%25D9%2585-%25D9%258A%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582%25D9%2587%25D8%25A7-%25D8%25BA%25D9%258A%25D8%25B1%25D9%2587-%25D9%2581%25D9%258A-40-%25D8%25B3%25D9%2586%25D8%25A9 بۆ https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9-%D9%81%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AD%D9%8B%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D8%AD%D9%82%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%BA%D9%8A%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%8A-40-%D8%B3%D9%86%D8%A9 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063555/https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85 بۆ https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171110/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm بۆ http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171119/http://jeridety.com/ar/170292 بۆ http://jeridety.com/ar/170292 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018075716/https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html بۆ https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.melatibrahim.com/all/hwar *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200127003516/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm بۆ http://www.islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٣٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1087231 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220216191310/https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26 بۆ https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٥١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1089545 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010141124/https://islamarchive.cc/H_443985 بۆ https://islamarchive.cc/H_443985 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010141125/https://islamarchive.cc/Hadith_190849 بۆ https://islamarchive.cc/Hadith_190849 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011115858/https://islamarchive.cc/H_556401 بۆ https://islamarchive.cc/H_556401 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٢٦، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1100154 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210927003447/http://sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9 بۆ http://www.sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٠٣، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1102386 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010183725/http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 بۆ http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢١، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == ناوى وتارى محمد == سڵاو هاوڕێيان! دەمەوێ ناوى وتارى محەممەد بكەم بە موحەمەد دەزانم لە سەرەوە وتوێژتان لە سەرى كردووە بەڵام ويستم یەكلايى بێتەوە وە بێجگە لە وە ناوى راستى موحەممەدە نەك محەممەد لە هەموو زمانێكيش موحەمەدە تەنانەت كورديش. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ‏١١:٠١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1108454 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010114437/https://muslim-nafahat.net/seera_023/ بۆ https://muslim-nafahat.net/seera_023/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢٥، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1130795 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211027221525/https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/ بۆ https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٤٩، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1134141 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709185229/https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556 بۆ https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:١٥، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1189341 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112855/http://old.aqaed.com/faq/8391/ بۆ http://old.aqaed.com/faq/8391/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211022222320/http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html بۆ http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1195340 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211028165520/https://www.alshareyah.com/%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A9-%25D9%2588%25D8%25AB%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25A9/21-%25D8%25A2%25D9%258A%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D9%2588%25D9%2588%25D9%2582%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25AA/2564-2021-05-05-00-01-34 بۆ https://www.alshareyah.com/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A9-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/21-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%88%D9%82%D9%81%D8%A7%D8%AA/2564-2021-05-05-00-01-34 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٤٩، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1196610 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018075717/http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type= بۆ http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type= زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٢٠، ٢ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1199763 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063559/http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082 بۆ http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220613201800/https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF بۆ https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٠٧، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1211872 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171111/https://resalapost.com/2019/10/30/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-9-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%8A%D9%91%D9%90%D8%AF-%D8%A7/ بۆ https://resalapost.com/2019/10/30/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%a9-9-%d9%86%d8%b2%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b3%d9%8a%d9%91%d9%90%d8%af-%d8%a7/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٣٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1215341 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326033244/http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511 بۆ http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٤٧، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1240084 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709185256/http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415 بۆ http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171109/https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html بۆ https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٢٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1267805 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063554/https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84 بۆ https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢٦، ٤ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢٩ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1327230 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010083939/https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/ بۆ https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709185256/http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415 بۆ http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010114437/https://muslim-nafahat.net/seera_023/ بۆ https://muslim-nafahat.net/seera_023/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709185229/https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556 بۆ https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010141124/https://islamarchive.cc/H_443985 بۆ https://islamarchive.cc/H_443985 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010141125/https://islamarchive.cc/Hadith_190849 بۆ https://islamarchive.cc/Hadith_190849 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010183725/http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 بۆ http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112855/http://old.aqaed.com/faq/8391/ بۆ http://old.aqaed.com/faq/8391/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112855/https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF بۆ https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011115858/https://islamarchive.cc/H_556401 بۆ https://islamarchive.cc/H_556401 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211022222320/http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html بۆ http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211027221525/https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/ بۆ https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063554/https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84 بۆ https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211028165520/https://www.alshareyah.com/%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A9-%25D9%2588%25D8%25AB%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25A9/21-%25D8%25A2%25D9%258A%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D9%2588%25D9%2588%25D9%2582%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25AA/2564-2021-05-05-00-01-34 بۆ https://www.alshareyah.com/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A9-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/21-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%88%D9%82%D9%81%D8%A7%D8%AA/2564-2021-05-05-00-01-34 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063559/http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082 بۆ http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211028165541/https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A-%25D9%2581%25D9%258A-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AE%25D8%25AF%25D9%258A%25D8%25AC%25D8%25A9-%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582-%25D8%25A3%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25AD%25D9%258B%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25A7-%25D9%2584%25D9%2585-%25D9%258A%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582%25D9%2587%25D8%25A7-%25D8%25BA%25D9%258A%25D8%25B1%25D9%2587-%25D9%2581%25D9%258A-40-%25D8%25B3%25D9%2586%25D8%25A9 بۆ https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%AF%DB%8C%D8%AC%D8%A9-%D9%81%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AD%D9%8B%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%84%D9%85-%DB%8C%D8%AD%D9%82%D9%82%DA%BE%D8%A7-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%DA%BE-%D9%81%DB%8C-40-%D8%B3%D9%86%D8%A9 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210927003447/http://sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9 بۆ http://www.sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063555/https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85 بۆ https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171110/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm بۆ http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171119/http://jeridety.com/ar/170292 بۆ http://jeridety.com/ar/170292 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018075717/http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type= بۆ http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type= زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171109/https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html بۆ https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171111/https://resalapost.com/2019/10/30/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-9-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%8A%D9%91%D9%90%D8%AF-%D8%A7/ بۆ https://resalapost.com/2019/10/30/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%a9-9-%d9%86%d8%b2%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b3%d9%8a%d9%91%d9%90%d8%af-%d8%a7/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018075716/https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html بۆ https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220216191310/https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26 بۆ https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326033244/http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511 بۆ http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220613201800/https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF بۆ https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200127003516/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm بۆ http://www.islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٢٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1412148 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230428070251/https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1 بۆ https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230428070252/http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 بۆ http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:١٦، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1431815 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112856/https://e3arabi.com/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF/ بۆ https://e3arabi.com/%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/%d9%85%d9%86-%d9%87%d9%8a-%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%b9%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112854/https://dorar.net/hadith/sharh/5827 بۆ https://dorar.net/hadith/sharh/5827 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211023192906/http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1 بۆ http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018075715/http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1 بۆ http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1435548 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230505192652/https://rjeem.com/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D9%87-%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87/ بۆ https://rjeem.com/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d9%87-%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%a7%d8%aa%d9%8a%d9%87-%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%a7%d8%a8%d9%86-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ بۆ http://www.dangiislam.org/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٥٤، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1444019 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063554/https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520 بۆ https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٤٦، ١١ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1448843 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211023212818/https://www.almerja.com/reading.php?idm=66636 بۆ http://www.almerja.com/reading.php?idm=66636 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٣٤، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1460428 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210916104531/https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF بۆ https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010183724/https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041 بۆ https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171110/https://taghrib.com/ar/library/print/406/19 بۆ https://taghrib.com/ar/library/print/406/19 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٢١، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1463321 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211127175321/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37 بۆ http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220319123048/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469 بۆ http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220321085546/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565 بۆ http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٢٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1473796 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010183726/https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389 بۆ https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112857/https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1 بۆ https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٢٢، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1554252 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010083941/https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85 بۆ https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211125122443/http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html بۆ http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٤٥، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1560676 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211020003631/https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/ بۆ https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/ زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326033244/https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/ بۆ https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٤٩، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570161 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211027175444/https://islamsyria.com/site/show_articles/9266 بۆ https://islamsyria.com/site/show_articles/9266 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:١٥، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583919 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016124449/https://shkhudheir.com/scientific-lesson/258618227 بۆ https://shkhudheir.com/scientific-lesson/258618227 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220521185837/https://www.djazairess.com/djazairnews/44393 بۆ https://www.djazairess.com/djazairnews/44393 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٣٥، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 42xmtdreljhh8ueyzrenxkgqfned7co ئۆزبەکستان 0 8265 1583854 1397761 2026-05-15T05:34:56Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583854 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ئۆزبەکستان | common_name = ئۆزبەکستان | native_name = O‘zbekiston Respublikasi{{ھن}}Ўзбекистон Республикаси | image_flag = Flag of Uzbekistan.svg | image_coat = Emblem of Uzbekistan.svg | symbol_type = [[نیشانی ئۆزبەکستان|ھێما]] | national_anthem = {{ھن}}O‘zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi{{ھن}}Ўзбекистон Республикасининг Давлат Мадҳияси{{ھن}}«[[سروودی نیشتیمانیی ئۆزبەکستان]]»{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of Uzbekistan (Instrumental).ogg]]}} | image_map = [[پەڕگە:Uzbekistan (centered orthographic projection).svg|وێنۆک]] | map_caption = ھەڵکەوتەی ئۆزبەکستان (سەوز) | capital = [[تاشکەند]] | coordinates = {{Coord|41|19|N|69|16|E|type:city_region:UZ}} | largest_city = پایتەخت | official_languages = [[زمانی ئۆزبەکی|ئۆزبەکی]]<ref name=law>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Uzbekistan: Law "On Official Language" |ناونیشان=https://www.refworld.org/docid/3ae6b4d328.html |وێبگە=Refworld |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190508060700/https://www.refworld.org/docid/3ae6b4d328.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=UzbekConstit>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Uzbekistan |وێبگە=constitution.uz |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=http://constitution.uz/en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151215043716/http://constitution.uz/en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | regional_languages = [[زمانی قەرەقالپاقی|قەرەقالپاقی]] | religion_year = ٢٠٢١ | ethnic_groups = {{unbulleted list |٨٤٫٥٪ [[ئۆزبەکەکان]] |٤٫٨٪ [[تاجیکەکان]] |٢٫٤٪ [[کازاخەکان]] |٢٫٢٪ [[قەرەقالپاقەکان]] |٢٫١٪ [[ڕووسەکان]] |٤٫٠٪ ئەوانەی تر }} | ethnic_groups_ref = <ref name=NatEtnicPop>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Permanent population by national and / or ethnic group, urban / rural place of residence |id=2-001-1779 |وێبگە=Data.egov.uz |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://data.egov.uz/eng/data/6117a05996188a0f14ac917b?page=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230202184355/https://data.egov.uz/eng/data/6117a05996188a0f14ac917b?page=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٢١ | religion_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2021 Report on International Religious Freedom: Uzbekistan|ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/uzbekistan/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=United States Department of State|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220602232057/https://www.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/uzbekistan/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | demonym = ئۆزبەکستانی | government_type = [[کۆمار]]ی تاکی [[سیستەمی سەرۆکایەتی|سەرۆکایەتی]]ی ژێر دیکتاتۆرییەتێکی [[دەسەڵاتخوازی|دەسەڵاتخواز]] | leader_title1 = [[سەرۆک کۆماری ئۆزبەکستان|سەرۆک کۆمار]] | leader_name1 = [[شەوکەت میرزیایێڤ]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیرانی ئۆزبەکستان|سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[عەبدوڵڵا ئەریپۆڤ]] | legislature = [[ئەنجومەنی باڵا (ئۆزبەکستان)|ئەنجومەنی باڵا]] | upper_house = [[ئەنجومەنی پیرانی ئۆزبەکستان|ئەنجومەنی پیران]] | lower_house = [[ژووری یاسادانانی ئۆزبەکستان|ژووری یاسادانان]] | sovereignty_type = [[مێژووی ئۆزبەکستان|مێژوو]] | established_event1 = دامەزراندنی [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئۆزبەکستان]] | established_date1 = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ | established_event2 = ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] | established_date2 = ١ی ئەیلوولی ١٩٩١ | established_event3 = دانپێدانرانی فەرمی | established_date3 = ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ | established_event4 = [[دەستووری ئۆزبەکستان|دەستووری ئێستا]] | established_date4 = ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢ | area_km2 = ٤٤٧،٤٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uzbekistan/#geography|سەردێڕ=Uzbekistan|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uzbekistan#geography|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | area_rank = ٥٥ەم | area_sq_mi = ١٧٣،٣٤٨<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ٤٫٩ | population_estimate = ٣٧،٠٣٠،٨٨٤<ref name=UzbekStat2024>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Demographic situation in the Republic of Uzbekistan - 9/5/2024 |بڵاوکەرەوە= Statistics Agency of Uzbekistan |ناونیشان= https://www.stat.uz/uz/59-foydali-ma-lumotlar/5859-o-zbekiston-aholisi-3 |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20201202214721/https://stat.uz/uz/59-foydali-ma-lumotlar/5859-o-zbekiston-aholisi-3 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | population_estimate_year = ٢٠٢٤ | population_estimate_rank = ٤٠ەم | population_census_year = | population_density_km2 = ٨٠٫٢ | population_density_sq_mi = ٢٠٧٫٨<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ١٣٨ەم | GDP_PPP = {{increase}} ٤٠١٫٨٣٨ ملیارد دۆلار<ref name="IMFWEO.UZ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/November/weo-report?c=927,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |سەردێڕ=World Economic Outlook Database, November 2023 Edition. (Uzbekistan) |بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund |وێبگە=IMF.org |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> | GDP_PPP_year = ٢٠٢٤ | GDP_PPP_rank = ٥٧ەم | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ١٠،٩٣٦ دۆلار<ref name="IMFWEO.UZ"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ١٢٢ەم | GDP_nominal = {{increase}} ١٠٤٫٤١ ملیارد دۆلار<ref name="IMFWEOUZ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=20&pr.y=11&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=927&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CPCPIPCH&grp=0&a= |سەردێڕ=World Economic Outlook Database, October 2023 |بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund |وێبگە=IMF.org |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> | GDP_nominal_year = ٢٠٢٤ | GDP_nominal_rank = ٧٠یەم | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ٢،٦٦٧ دۆلار<ref name="IMFWEO.UZ"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ١٣٨ەم | Gini = ٣٦٫٧<!--number only--> | Gini_year = ٢٠١٣ | Gini_change = دابەزین<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient|سەردێڕ=Income Gini coefficient|وێبگە=Human Development Reports|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mecometer.com/whats/uzbekistan/gini-index/|سەردێڕ=GINI index – Uzbekistan|وێبگە=MECOMeter – Macro Economy Meter|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150404160525/http://mecometer.com/whats/uzbekistan/gini-index/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> | HDI = ٠٫٧٢٧<!--number only--> | HDI_year = ٢٠٢٢<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|سەردێڕ=Human Development Report 2023/24|زمان=en|بڵاوکەرەوە=United Nations Development Programme|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٤|پەڕە=٢٧٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI_rank = ١٠٦ەم | currency = [[سوومی ئۆزبەکستانی|سووم]] | currency_code = UZS | time_zone = [[کاتی ئۆزبەکستان]] | utc_offset = +٥ | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | date_format = ڕۆژ/مانگ ساڵ<sup>c</sup> | drives_on = ڕاست | calling_code = [[ژمارە تەلەفۆنییەکان لە ئۆزبەکستان|+٩٩٨]] | cctld = [[.uz]] | footnote_a = نیمچەفەرمی لە [[قەرەقالپاقستان]].<ref name=law/> | footnote_b = لە ٣١ی ئابی ١٩٩١، لەلایەن [[ئەنجومەنی باڵای کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئۆزبەکستان|ئەنجومەنی باڵای سۆڤیەتی ئۆزبەکستان]]ەوە دەنگ بە ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئۆزبەکستان لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] درا. ڕۆژی دواتر لەلایەن حکوومەتی ئۆزبەکستانەوە وەک پشووی نیشتمانی ناسێندرا و کرایە [[ڕۆژی سەربەخۆیی (ئۆزبەکستان)|ڕۆژی سەربەخۆیی]]. | footnote_c = جۆری ڕۆژ.مانگ.ساڵ لە [[ئەلفوبێی سیرلیک]] وەک [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] بەکاردەبردرێت. | today = | official_website = {{URL|https://www.gov.uz/en|gov.uz}} }} '''ئۆزبەکستان''' ({{بە ئۆزبەکی|Oʻzbekiston, Ўзбекистон}})<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wells|یەکەم=John C.|ساڵ=٢٠٠٨|سەردێڕ=Longman Pronunciation Dictionary|ناونیشان=https://archive.org/details/longmanpronuncia0000unse|edition=3rd|بڵاوکەرەوە=Longman|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥٨-٨١١٨-٠}}. This source gives the British pronunciation as {{IPAc-en|ˌ|ʊ|z|b|ɛ|k|ᵻ|ˈ|s|t|ɑː|n|,_|ʌ|z|-|,_|-|ˈ|s|t|æ|n}}, rather than {{IPAc-en|ʊ|z|ˌ|b|ɛ|k|-}} found in CEPD. It also does not list the {{IPAc-en|ʊ|z|ˈ|b|ɛ|k|ᵻ|s|t|ɑː|n}} variant in American English.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roach|یەکەم=Peter|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Cambridge English Pronouncing Dictionary|edition=18th|شوێن=Cambridge|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-١٥٢٥٣-٢}} This source does not list the {{IPAc-en|-|ˈ|s|t|æ|n}} pronunciation in British English.</ref> بە فەرمی '''کۆماری ئۆزبەکستان''' ({{بە ئۆزبەکی|Oʻzbekiston Respublikasi, Ўзбекистон Республикаси}}) [[دەوڵەتی دەورەدراو|وڵاتێکی دەورەدراو]] لە [[ئاسیای ناوەندی]]یە. لەگەڵ پێنج وڵاتی [[کازاخستان]] لە باکوور، [[قرغیزستان]] لە باکووری ڕۆژھەڵات، [[تاجیکستان]] لە باشووری ڕۆژھەڵات، [[ئەفغانستان]] لە باشوور و [[تورکمانستان]] لە باشووری ڕۆژاواوە ھاوسنوورە. ئۆزبەکستان و [[لیختنشتاین]] دوو وڵاتی جیھانن کە خۆیان لەگەڵ ھاوسنوورەکانیان ھیچ کامیان ڕێگایان بە دەریاوە نییە. [[زمانی ئۆزبەکی|ئۆزبەکی]] زمانی فەرمی و زۆرینەی خەڵکی وڵاتەکەیە، لە کاتێکدا [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] بەشێوەیەکی بەرفراوان قسەی پێدەکرێت و زۆربەی خەڵک تێیدەگەن. ئۆزبەکستان بەشێکی [[گەلانی تورک|جیھانی تورک]]ە کە لە [[ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکەکان]]دا ئەندامە. [[ئیسلام]] ئایینی سەرەکیی وڵاتەکەیە و زۆربەی ئۆزبەکستانییەکان لە [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] پەیڕەوی دەکەن.<ref>"Chapter 1: Religious Affiliation". ''The World's Muslims: Unity and Diversity''. Pew Research Center's Religion & Public Life Project. 9 August 2012. Retrieved 4 September 2013.</ref> == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئۆزبەکستان ٢٩،٣٢٤،٩٢٠ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٤٪ی ڕێژەی ژمارەی دانیشتووانی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٥٫٦ ساڵە. ھەروەھا ٣٦٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەکاندا دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}} </ref> == ئایین == ٩٦٪ی دانیشتووانی ئۆزبەکستان پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]]ن (زۆرینە: [[سوننە]] و کەمینە: [[شیعە]]). ھەروەھا ٢٫٣٪ لە [[ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات]] و ١٫٧٪ لە ئایینەکانی تر پەیڕەوی دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکییەکان}} {{ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئابووری}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Uzbekistan}} [[پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئۆزبەکستان| ]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فارسی ئاخێو]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١]] f31zl7946824hy6ujp3jlro3ydj7kva ئۆھایۆ 0 9393 1583855 1468067 2026-05-15T05:36:48Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583855 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Flag_of_Ohio.png}} {{Coord|41|7|19.1994|N|80|41|2.3994|W|display=title}} [[پەڕگە:Ohio in United States.svg|وێنۆک|شوێنی ئۆھایۆ لەسەر نەخشەی ئامریکا]] '''ئۆھایۆ''' (بە [[ئینگلیزی]]: Ohio) ویلایەتێکە لە ناوچەی ڕۆژاوای ناوەڕاست و دەریاچە گەورەکانی ئەمریکا. ئۆھایۆ لە ٥٠ ویلایەتی ئەمریکادا لە پلەی سێیەمی گەورەترین و حەوتەمی ژمارەی دانیشتوواندایە و لە پلەی ١٠ی چڕترینی دانیشتوواندایە. پایتەختی ویلایەتەکە و گەورەترین شاری کۆلۆمبۆسە. ئەم ویلایەتە ناوی خۆی لە ڕووباری ئۆھایۆ وەرگرتووە. ناوەکە لە وشەی ئیرۆکوای "ئۆھێ-یۆ" وەرگیراوە، بە واتای "ڕووباری مەزن" یان "کانی مەزن". لە خاکی باکووری ڕۆژاوا دابەشکرا و وەک ١٧ھەمین ویلایەت لە یەکێتییەکە وەرگیرا (و یەکەم ویلایەت بەپێی یاسای باکووری ڕۆژاوا) لە یەکەمی ئازاری ١٨٠٣. ئۆھایۆ لە مێژوودا بە "ویلایەتی باکای" ناسراوە دوای دارەکانی قەستەنەی ئەسپەکانی ئۆھایۆ و خەڵکی ئۆھایۆ بە "باکای" ناسراون. حکوومەتی ئۆھایۆ لە [[دەسەڵاتی جێبەجێکردن]] پێکدێت، کە پارێزگار سەرۆکایەتی دەکات؛ لقی یاسادانان کە ئەنجومەنی گشتی ئۆھایۆ لەخۆدەگرێت؛ دەسەڵاتی دادوەری لەلایەن دادگای باڵای ویلایەتەوە سەرۆکایەتی دەکرێت. ئۆھایۆ خاوەنی ١٦ کورسی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکایە. بە پێگەی خۆی وەک ویلایەتی سوینگ و پێشەنگی ھەڵبژاردنە نیشتمانییەکان ناسراوە. شەش کەس لە دانیشتووانی ئەو ویلایەتە بۆ پۆستی سەرۆککۆماری ئەمریکا ھەڵبژێردراون.<ref>https://web.archive.org/web/20140627114840/http://www.census.gov/popest/data/metro/totals/2013/index.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130216001631/http://ohiohistorycentral.org/ohio_quick_facts.php</ref><ref>Mithun, Marianne (1999). "Borrowing". The Languages of Native North America. Cambridge: Cambridge University Press. ص. 311–3. ISBN 978-0-521-29875-9. Ohio ('large creek')</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070202230727/https://americanindianstudies.osu.edu/ohio.cfm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170118072943/https://books.google.com/books?id=VJKroULBUpgC</ref><ref>https://web.archive.org/web/20080428043110/https://www.dnr.state.oh.us/Portals/18/education/pdf/buckeyestate.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130505081637/http://www.prb.org/Articles/2008/electiondemographics.aspx</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{دابەشکاری سیاسی وڵاتە یەکگرتووەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ohio}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:ئۆھایۆ]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٠٣]] [[پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا]] [[پۆل:ویلایەتەکانی ئەمریکا]] 2liiofi51ja2t9taghdk5lwnzoep7yu ئۆسلۆ 0 9968 1583874 1486002 2026-05-15T07:01:16Z 1silent scientist 51740 1583874 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئۆسلۆ | ناوی_فەرمی = Oslo | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Oslo-montage-wiki.JPG | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێکی شاری ئۆسلۆ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = Oslo_komm.svg | قەبارەی_نیشان = 100px | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Norway | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[نۆرویژ]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{NOR}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = 454.03 | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٠٥,٠٠٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.oslo.kommune.no/ | پەراوێزەکان = }} '''ئۆسلۆ'''<ref>({{IPAc-en|ˈ|ɒ|z|l|oʊ}} {{respell|OZ|loh}}, {{IPAc-en|USalso|ˈ|ɒ|s|l|oʊ}} {{respell|OSS|loh}}, {{Cite American Heritage Dictionary|Oslo |access-date=22 April 2019}} {{cite web |url=https://www.collinsdictionary.com/amp/english/oslo |title=Oslo |work=[[Collins English Dictionary]] |publisher=[[HarperCollins]] |access-date=22 April 2019 |archive-date=22 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422163606/https://www.collinsdictionary.com/amp/english/oslo |url-status=live}}</ref><ref>({{IPA|no|ˈʊ̂ʂlʊ|lang|Oslo.ogg}} <small>or</small> {{IPA|no|ˈʊ̂slʊ, ˈʊ̀ʂlʊ|}}; {{langx|sma|Osloven}}, {{langx|smj|Oslo}}, {{langx|sme|Oslo}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/kommunene-oslo-og-steinkjer-far-samiske-navn-og-lyngen-far-samisk-og-kvensk-navn/id3117175/ |title=Kommunene Oslo og Steinkjer får samiske navn, og Lyngen får samisk og kvensk navn |date=29 August 2025 |website=[[Regjeringen.no]] |language=no |access-date=2 September 2022 |archive-date=4 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250904030708/https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/kommunene-oslo-og-steinkjer-far-samiske-navn-og-lyngen-far-samisk-og-kvensk-navn/id3117175/ |url-status=live }}</ref> پایتەخت و [[شارەکان و شارۆچکەکانی نەرویژ|قەرەباڵغترین]] شاری [[نەرویژ]]ە. ھەم [[پارێزگاکانی نەرویژ|پارێزگا]] و ھەم [[شارەوانییەکانی نەرویژ|شارەوانییەک]] پێک دەھێنێت. شارەوانیی ئۆسلۆ دانیشتووانێکی {{formatnum:724290}} کەسیی لە ٢٠٢٥دا ھەبوو، لە کاتێکدا [[ناوچەی شارستانی|ناوچەی شارستانیی]] گەورەی شارەکە دانیشتووانەکەی ١،١١٠،٨٨٧ کەس بوو لە ٢٠٢٥دا،<ref name="SSB-2023">{{Cite web |title=De største byene og tettstedene i Norge |url=https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/de-storste-byene-og-tettstedene-i-norge |access-date=8 January 2026 |website=SSB |language=nb |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109144711/https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/de-storste-byene-og-tettstedene-i-norge |url-status=live }}</ref> و [[ناوچەی میترۆپۆلیتەن]] دانیشتووانەکەی بە {{formatnum:1546706}} کەس لە ٢٠٢١دا خەمڵێنراوە.<ref name="regjeringen2010">{{cite web |url=https://snl.no/Osloregionen |title=Osloregionen |access-date=2 November 2022|trans-title=The Osloregion |work=SNL |date=15 August 2021 |language=no |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922084310/https://snl.no/Osloregionen |url-status=live}}</ref> لە ماوەی [[ڤایکینگەکان|سەردەمی ڤایکینگدا]]، ناوچەکە بەشێک بوو لە [[ڤیکێن (ناوچە)|ڤیکێن]]. ئۆسلۆ وەک شارێک لە کۆتاییی سەردەمی ڤایکینگ لە ١٠٤٠دا لەژێر ناوی «ئانسلۆ» دامەزرا، و لە ١٠٤٨دا وەک «کاوپستاد» یان شوێنی بازرگانی لەلایەن [[ھارالد ھاردرازا]] جێگیر کرا. شارەکە لە ١٠٧٠دا بۆ [[ئەپستۆریەتی ئۆسلۆ|ئەپستۆریەت]] بەرز کرایەوە و لە دەوروبەری ساڵی ١٣٠٠دا لە سەردەمی [[ھاکۆنی پێنجەمی نەرویژ]] بوو بە پایتەخت. [[یەکێتیی کەسی|یەکێتییە کەسییەکان]] لەگەڵ [[دانمارک]] لە [[یەکێتیی کالمار|١٣٩٧–١٥٢٣]] و دووبارە لە [[دانمارک–نەرویژ|١٥٣٦–١٨١٤]] دەسەڵاتەکەی کەم کردەوە. دوای ئەوەی لە ١٦٢٤دا بەھۆی ئاگرکەوتنەوەوە لەناو چوو، لە سەردەمی دەسەڵاتی [[کریستیانی چوارەمی دانمارک|پاشا کریستیانی چوارەم]]، شارێکی نوێ لە نزیک [[قەڵای ئاکێرشووس]] دروست کرا و بە ڕێزی پاشا ناوی نرا «کریستیانیا». لە ١ی کانوونی دووەمی ١٨٣٨دا بوو بە [[شارەوانییەکانی نەرویژ|شارەوانی]]. شارەکە وەک پایتەختی نەرویژ لە ماوەی [[یەکێتیی نێوان سوێد و نەرویژ|١٨١٤–١٩٠٥]] کاری دەکرد. لە ١٨٧٧ەوە، ناوی شارەکە لە بەکارھێنانی حکوومەتیدا بە «کریستیانیا» (Kristiania) دەنووسرا، ئەو شێوازە نووسینەی کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی شارەوانی لە ١٨٩٧دا پەسەند کرا، ئەگەرچی «Christiania»ش بەکار دەھات. لە ١٩٢٥دا، شارەکە دوای ئەوەی ئەو گوندەی کە ناوی پێشووی خۆی پاراستبوو خستیە ناو خۆی، ناوی گۆڕدرا بۆ «ئۆسلۆ». لە ١٩٤٨دا، ئۆسلۆ لەگەڵ [[ئاکێر، نەرویژ|ئاکێر]] یەکی گرت، کە شارەوانییەک بوو دەوری پایتەختی دابوو و ٢٧ جار گەورەتر بوو، بەمەش شارەوانیی مۆدێرن و زۆر گەورەتری ئۆسلۆ دروست بوو. ئۆسلۆ ناوەندی [[ئابووریی نەرویژ|ئابووری]] و [[ڕامیاریی نەرویژ|ڕامیاریی]] نەرویژە. ھەروەھا شارەکە چەقی بازرگانی، بانکی، پیشەسازی و کەشتیوانیی نەرویژە. ناوەندێکی گرینگ بۆ پیشەسازییە دەریایییەکان و [[بازرگانیی دەریایی]] لە ئەورووپادا. شارەکە شوێنی زۆرێک لە کۆمپانیاکانی کەرتی دەریایییە، کە ھەندێکیان لە گەورەترین کۆمپانیاکانی کەشتیوانی، نێوەندگیری کەشتی و نێوەندگیری دڵنیاییی دەریاییی جیھانن. ئۆسلۆ شارێکی تاقیکاریی بەرنامەی شارە فرەکلتوورییەکانی [[ئەنجومەنی ئەورووپا]] و [[کۆمیسیۆنی ئەورووپا]]یە. ئۆسلۆ بە [[global city|شارێکی جیھانی]] دادەنرێت و لە ساڵی ٢٠٠٨دا لەلایەن [[Globalization and World Cities Research Network|تۆڕی توێژینەوەی جیھانگیری و شارە جیھانییەکان]] وەک «بێتا وۆرڵد سیتی» پلەبەندی کرا.<ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC – The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=13 April 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-date=26 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826010640/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=live}}</ref> لە ڕاپۆرتی شارە ئەورووپییەکانی ئاییندەی ٢٠١٢ی گۆڤاری «ئێف دی ئای»دا لە ڕووی کوالێتیی ژیانەوە لە نێوان شارە گەورەکانی ئەورووپادا پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا.<ref name="fdiintelligence.com">{{cite web |author=Rachel Craig |url=http://www.fdiintelligence.com/Locations/Europe/European-Cities-and-Regions-of-the-Future-2012-13 |title=European Cities and Regions of the Future 2012/13 |publisher=fDiIntelligence.com |date=13 February 2012 |access-date=12 March 2013 |archive-date=15 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215173401/https://www.fdiintelligence.com/Locations/Europe/European-Cities-and-Regions-of-the-Future-2012-13 |url-status=live}}</ref> ڕاپرسییەک کە لەلایەن [[ECA International]] لە ساڵی ٢٠١١دا ئەنجام دراوە، ئۆسلۆی وەک دووەم گرانترین شاری جیھان بۆ تێچووی ژیان دوای [[تۆکیۆ]] داناوە.<ref>{{cite web |url=http://www.eca-international.com/news/press_releases/7355/Sydney_rockets_up_the_list_of_the_world_s_most_expensive_cities |title=Sydney rockets up the list of the world's most expensive cities |publisher=[[ECA International]] |date=8 June 2011 |access-date=10 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003163654/http://www.eca-international.com/news/press_releases/7355/Sydney_rockets_up_the_list_of_the_world_s_most_expensive_cities |archive-date=3 October 2011 }}</ref> لە ٢٠١٣دا، ئۆسلۆ لەگەڵ شاری [[مێلبۆرن]]ی [[ئوسترالیا]] وەک چوارەم گرانترین شاری جیھان یەکسان بوو، بەپێی توێژینەوەی تێچووی ژیان لە جیھاندا کە لەلایەن [[Economist Intelligence Unit]] ئەنجام دراوە.<ref>{{cite news |title=The world's most expensive cities |url=https://www.theguardian.com/cities/datablog/2014/feb/14/most-expensive-cities |access-date=23 February 2014 |newspaper=The Guardian |date=14 February 2014 |author=George Arnett |author2=Chris Michael |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053925/https://www.theguardian.com/cities/datablog/2014/feb/14/most-expensive-cities |url-status=live}}</ref> ئۆسلۆ لەلایەن گۆڤاری [[Monocle (brand)|مۆنۆکڵ]]ەوە وەک ٢٤ەمین شاری گونجاو بۆ ژیان لە جیھاندا پلەبەندی کرا.<ref>{{cite web |url=https://monocle.com/film/affairs/quality-of-life-survey-top-25-cities-2019/ |title=Quality of Life Survey: top 25 cities, 2019 – Film |website=Monocle |date=21 June 2019 |access-date=1 March 2020 |archive-date=1 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301223340/https://monocle.com/film/affairs/quality-of-life-survey-top-25-cities-2019/ |url-status=live}}</ref> دانیشتووانی ئۆسلۆ لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەکاندا بە ڕێژەیەکی پێوانەیی زیادی دەکرد، کە وای کردبوو ببێتە خێراترین شاری گەورەی گەشەسەندوو لە ئەورووپادا لەو کاتەدا.<ref>{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article4070772.ece |title=Oslo europamester i vekst – Nyheter – Oslo |work=ap.no |publisher=Aftenposten.no |access-date=3 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501191333/http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article4070772.ece |archive-date=1 May 2011}}</ref> ئەم گەشەکردنە بە پلەی یەکەم لە کۆچی نێونەتەوەیی و ڕێژەی بەرزی لەدایکبوونەوە سەرچاوە دەگرێت، بەڵام ھەروەھا لە کۆچی ناوخۆیییەوەیە. تا ساڵی ٢٠١٠ دانیشتووانی کۆچبەر لە شارەکەدا تا ڕادەیەک خێراتر لە دانیشتووانی [[نەرویژییەکان|نەرویژی]] گەشەیان دەکرد،<ref>{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article3424942.ece |title=Ola og Kari flytter fra innvandrerne – Nyheter – Oslo |date=4 January 2010 |publisher=Aftenposten.no |access-date=3 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604155245/http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article3424942.ece |archive-date=4 June 2011 }}</ref> و لە خودی شارەکەدا ئەمە ببووە زیاتر لە ٢٥٪ی کۆی دانیشتووان ئەگەر منداڵانی دایک و باوکە کۆچبەرەکان بژمێردرێن.<ref name="Immigration">{{cite web |url=http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/innvandring_en/ |title=Immigration and immigrants |publisher=Ssb.no |date=1 January 2009 |access-date=29 August 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090902060458/http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/innvandring_en/ |archive-date=2 September 2009}}</ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} [http://en.wikipedia.org/wiki/Oslo ویکیپیدیای ئینگلیسی] {{پایتەختەکانی ئەورووپا}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Oslo}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد|جوگرافیا}} [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی نۆرویژ]] [[پۆل:ئۆسلۆ]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی نۆرویژ]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دەریای باکوور]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ١٠٤٠ لە نۆروێژ]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی نۆروێژ]] i8uqbuep4loukxq3y9ya8o37ndfe1q2 1583875 1583874 2026-05-15T07:02:01Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583875 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئۆسلۆ | ناوی_فەرمی = Oslo | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Oslo-montage-wiki.JPG | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێکی شاری ئۆسلۆ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = Oslo_komm.svg | قەبارەی_نیشان = 100px | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Norway | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[نۆرویژ]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{NOR}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = 454.03 | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٠٥,٠٠٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.oslo.kommune.no/ | پەراوێزەکان = }} '''ئۆسلۆ'''<ref>({{IPAc-en|ˈ|ɒ|z|l|oʊ}} {{respell|OZ|loh}}, {{IPAc-en|USalso|ˈ|ɒ|s|l|oʊ}} {{respell|OSS|loh}}, {{Cite American Heritage Dictionary|Oslo |access-date=22 April 2019}} {{cite web |url=https://www.collinsdictionary.com/amp/english/oslo |title=Oslo |work=[[Collins English Dictionary]] |publisher=[[HarperCollins]] |access-date=22 April 2019 |archive-date=22 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422163606/https://www.collinsdictionary.com/amp/english/oslo |url-status=live}}</ref><ref>({{IPA|no|ˈʊ̂ʂlʊ|lang|Oslo.ogg}} <small>or</small> {{IPA|no|ˈʊ̂slʊ, ˈʊ̀ʂlʊ|}}; {{langx|sma|Osloven}}, {{langx|smj|Oslo}}, {{langx|sme|Oslo}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/kommunene-oslo-og-steinkjer-far-samiske-navn-og-lyngen-far-samisk-og-kvensk-navn/id3117175/ |title=Kommunene Oslo og Steinkjer får samiske navn, og Lyngen får samisk og kvensk navn |date=29 August 2025 |website=[[Regjeringen.no]] |language=no |access-date=2 September 2022 |archive-date=4 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250904030708/https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/kommunene-oslo-og-steinkjer-far-samiske-navn-og-lyngen-far-samisk-og-kvensk-navn/id3117175/ |url-status=live }}</ref> پایتەخت و [[شارەکان و شارۆچکەکانی نەرویژ|قەرەباڵغترین]] شاری [[نەرویژ]]ە. ھەم [[پارێزگاکانی نەرویژ|پارێزگا]] و ھەم [[شارەوانییەکانی نەرویژ|شارەوانییەک]] پێک دەھێنێت. شارەوانیی ئۆسلۆ دانیشتووانێکی {{formatnum:724290}} کەسیی لە ٢٠٢٥دا ھەبوو، لە کاتێکدا [[ناوچەی شارستانی|ناوچەی شارستانیی]] گەورەی شارەکە دانیشتووانەکەی ١،١١٠،٨٨٧ کەس بوو لە ٢٠٢٥دا،<ref name="SSB-2023">{{Cite web |title=De største byene og tettstedene i Norge |url=https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/de-storste-byene-og-tettstedene-i-norge |access-date=8 January 2026 |website=SSB |language=nb |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109144711/https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/de-storste-byene-og-tettstedene-i-norge |url-status=live }}</ref> و [[ناوچەی میترۆپۆلیتەن]] دانیشتووانەکەی بە {{formatnum:1546706}} کەس لە ٢٠٢١دا خەمڵێنراوە.<ref name="regjeringen2010">{{cite web |url=https://snl.no/Osloregionen |title=Osloregionen |access-date=2 November 2022|trans-title=The Osloregion |work=SNL |date=15 August 2021 |language=no |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922084310/https://snl.no/Osloregionen |url-status=live}}</ref> لە ماوەی [[ڤایکینگەکان|سەردەمی ڤایکینگدا]]، ناوچەکە بەشێک بوو لە [[ڤیکێن (ناوچە)|ڤیکێن]]. ئۆسلۆ وەک شارێک لە کۆتاییی سەردەمی ڤایکینگ لە ١٠٤٠دا لەژێر ناوی «ئانسلۆ» دامەزرا، و لە ١٠٤٨دا وەک «کاوپستاد» یان شوێنی بازرگانی لەلایەن [[ھارالد ھاردرازا]] جێگیر کرا. شارەکە لە ١٠٧٠دا بۆ [[ئەپستۆریەتی ئۆسلۆ|ئەپستۆریەت]] بەرز کرایەوە و لە دەوروبەری ساڵی ١٣٠٠دا لە سەردەمی [[ھاکۆنی پێنجەمی نەرویژ]] بوو بە پایتەخت. [[یەکێتیی کەسی|یەکێتییە کەسییەکان]] لەگەڵ [[دانمارک]] لە [[یەکێتیی کالمار|١٣٩٧–١٥٢٣]] و دووبارە لە [[دانمارک–نەرویژ|١٥٣٦–١٨١٤]] دەسەڵاتەکەی کەم کردەوە. دوای ئەوەی لە ١٦٢٤دا بەھۆی ئاگرکەوتنەوەوە لەناو چوو، لە سەردەمی دەسەڵاتی [[کریستیانی چوارەمی دانمارک|پاشا کریستیانی چوارەم]]، شارێکی نوێ لە نزیک [[قەڵای ئاکێرشووس]] دروست کرا و بە ڕێزی پاشا ناوی نرا «کریستیانیا». لە ١ی کانوونی دووەمی ١٨٣٨دا بوو بە [[شارەوانییەکانی نەرویژ|شارەوانی]]. شارەکە وەک پایتەختی نەرویژ لە ماوەی [[یەکێتیی نێوان سوێد و نەرویژ|١٨١٤–١٩٠٥]] کاری دەکرد. لە ١٨٧٧ەوە، ناوی شارەکە لە بەکارھێنانی حکوومەتیدا بە «کریستیانیا» (Kristiania) دەنووسرا، ئەو شێوازە نووسینەی کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی شارەوانی لە ١٨٩٧دا پەسەند کرا، ئەگەرچی «Christiania»ش بەکار دەھات. لە ١٩٢٥دا، شارەکە دوای ئەوەی ئەو گوندەی کە ناوی پێشووی خۆی پاراستبوو خستیە ناو خۆی، ناوی گۆڕدرا بۆ «ئۆسلۆ». لە ١٩٤٨دا، ئۆسلۆ لەگەڵ [[ئاکێر، نەرویژ|ئاکێر]] یەکی گرت، کە شارەوانییەک بوو دەوری پایتەختی دابوو و ٢٧ جار گەورەتر بوو، بەمەش شارەوانیی مۆدێرن و زۆر گەورەتری ئۆسلۆ دروست بوو. ئۆسلۆ ناوەندی [[ئابووریی نەرویژ|ئابووری]] و [[ڕامیاریی نەرویژ|ڕامیاریی]] نەرویژە. ھەروەھا شارەکە چەقی بازرگانی، بانکی، پیشەسازی و کەشتیوانیی نەرویژە. ناوەندێکی گرینگ بۆ پیشەسازییە دەریایییەکان و [[بازرگانیی دەریایی]] لە ئەورووپادا. شارەکە شوێنی زۆرێک لە کۆمپانیاکانی کەرتی دەریایییە، کە ھەندێکیان لە گەورەترین کۆمپانیاکانی کەشتیوانی، نێوەندگیری کەشتی و نێوەندگیری دڵنیاییی دەریاییی جیھانن. ئۆسلۆ شارێکی تاقیکاریی بەرنامەی شارە فرەکلتوورییەکانی [[ئەنجومەنی ئەورووپا]] و [[کۆمیسیۆنی ئەورووپا]]یە. ئۆسلۆ بە [[global city|شارێکی جیھانی]] دادەنرێت و لە ساڵی ٢٠٠٨دا لەلایەن [[Globalization and World Cities Research Network|تۆڕی توێژینەوەی جیھانگیری و شارە جیھانییەکان]] وەک «بێتا وۆرڵد سیتی» پلەبەندی کرا.<ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC – The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=13 April 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-date=26 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826010640/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=live}}</ref> لە ڕاپۆرتی شارە ئەورووپییەکانی ئاییندەی ٢٠١٢ی گۆڤاری «ئێف دی ئای»دا لە ڕووی کوالێتیی ژیانەوە لە نێوان شارە گەورەکانی ئەورووپادا پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا.<ref name="fdiintelligence.com">{{cite web |author=Rachel Craig |url=http://www.fdiintelligence.com/Locations/Europe/European-Cities-and-Regions-of-the-Future-2012-13 |title=European Cities and Regions of the Future 2012/13 |publisher=fDiIntelligence.com |date=13 February 2012 |access-date=12 March 2013 |archive-date=15 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215173401/https://www.fdiintelligence.com/Locations/Europe/European-Cities-and-Regions-of-the-Future-2012-13 |url-status=live}}</ref> ڕاپرسییەک کە لەلایەن [[ECA International]] لە ساڵی ٢٠١١دا ئەنجام دراوە، ئۆسلۆی وەک دووەم گرانترین شاری جیھان بۆ تێچووی ژیان دوای [[تۆکیۆ]] داناوە.<ref>{{cite web |url=http://www.eca-international.com/news/press_releases/7355/Sydney_rockets_up_the_list_of_the_world_s_most_expensive_cities |title=Sydney rockets up the list of the world's most expensive cities |publisher=[[ECA International]] |date=8 June 2011 |access-date=10 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003163654/http://www.eca-international.com/news/press_releases/7355/Sydney_rockets_up_the_list_of_the_world_s_most_expensive_cities |archive-date=3 October 2011 }}</ref> لە ٢٠١٣دا، ئۆسلۆ لەگەڵ شاری [[مێلبۆرن]]ی [[ئوسترالیا]] وەک چوارەم گرانترین شاری جیھان یەکسان بوو، بەپێی توێژینەوەی تێچووی ژیان لە جیھاندا کە لەلایەن [[Economist Intelligence Unit]] ئەنجام دراوە.<ref>{{cite news |title=The world's most expensive cities |url=https://www.theguardian.com/cities/datablog/2014/feb/14/most-expensive-cities |access-date=23 February 2014 |newspaper=The Guardian |date=14 February 2014 |author=George Arnett |author2=Chris Michael |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308053925/https://www.theguardian.com/cities/datablog/2014/feb/14/most-expensive-cities |url-status=live}}</ref> ئۆسلۆ لەلایەن گۆڤاری [[Monocle (brand)|مۆنۆکڵ]]ەوە وەک ٢٤ەمین شاری گونجاو بۆ ژیان لە جیھاندا پلەبەندی کرا.<ref>{{cite web |url=https://monocle.com/film/affairs/quality-of-life-survey-top-25-cities-2019/ |title=Quality of Life Survey: top 25 cities, 2019 – Film |website=Monocle |date=21 June 2019 |access-date=1 March 2020 |archive-date=1 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301223340/https://monocle.com/film/affairs/quality-of-life-survey-top-25-cities-2019/ |url-status=live}}</ref> دانیشتووانی ئۆسلۆ لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەکاندا بە ڕێژەیەکی پێوانەیی زیادی دەکرد، کە وای کردبوو ببێتە خێراترین شاری گەورەی گەشەسەندوو لە ئەورووپادا لەو کاتەدا.<ref>{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article4070772.ece |title=Oslo europamester i vekst – Nyheter – Oslo |work=ap.no |publisher=Aftenposten.no |access-date=3 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501191333/http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article4070772.ece |archive-date=1 May 2011}}</ref> ئەم گەشەکردنە بە پلەی یەکەم لە کۆچی نێونەتەوەیی و ڕێژەی بەرزی لەدایکبوونەوە سەرچاوە دەگرێت، بەڵام ھەروەھا لە کۆچی ناوخۆیییەوەیە. تا ساڵی ٢٠١٠ دانیشتووانی کۆچبەر لە شارەکەدا تا ڕادەیەک خێراتر لە دانیشتووانی [[نەرویژییەکان|نەرویژی]] گەشەیان دەکرد،<ref>{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article3424942.ece |title=Ola og Kari flytter fra innvandrerne – Nyheter – Oslo |date=4 January 2010 |publisher=Aftenposten.no |access-date=3 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604155245/http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article3424942.ece |archive-date=4 June 2011 }}</ref> و لە خودی شارەکەدا ئەمە ببووە زیاتر لە ٢٥٪ی کۆی دانیشتووان ئەگەر منداڵانی دایک و باوکە کۆچبەرەکان بژمێردرێن.<ref name="Immigration">{{cite web |url=http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/innvandring_en/ |title=Immigration and immigrants |publisher=Ssb.no |date=1 January 2009 |access-date=29 August 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090902060458/http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/innvandring_en/ |archive-date=2 September 2009}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پایتەختەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Oslo}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد|جوگرافیا}} [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی نۆرویژ]] [[پۆل:ئۆسلۆ]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی نۆرویژ]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دەریای باکوور]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ١٠٤٠ لە نۆروێژ]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی نۆروێژ]] sa2l2a78zz0nojy5pljok3wlmnqkkun ئیسلاماباد 0 10178 1583890 1347348 2026-05-15T08:32:00Z 1silent scientist 51740 1583890 wikitext text/x-wiki {{Coord|33.43|N|73.04|E|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئیسلاماباد | ناوی_فەرمی = {{نووسەی عەرەبی|اسلام آباد}} | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Islamabad Montage.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی چەند شوێنی شاری ئیسلاماباد | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|پاکستان}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١,٣٣٠,٠٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://web.archive.org/web/20081122033707/http://www.islamabad.gov.pk/ www.islamabad.gov.pk] | پەراوێزەکان = }} '''ئیسلاماباد''' پایتەختی وڵاتی [[پاکستان]]ە و ١٠یەم گەورەترین شاری وڵاتەکەیە. ڕێژەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ١٠٠،٠٠ کەسەوە لە ساڵی ١٩٥١<ref>http://www.spdc.org.pk/pubs/rr/rr25.pdf{{بەستەری مردوو|url=http://www.spdc.org.pk/pubs/rr/rr25.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بۆ ١.٢١ ملیۆن کەس لە ٢٠٠٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cda.gov.pk/cda-latest/files/news.asp?var=27 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717202026/http://www.cda.gov.pk/cda-latest/files/news.asp?var=27 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717202026/http://www.cda.gov.pk/cda-latest/files/news.asp?var=27 |date=١٧ی تەممووزی ٢٠١١ }}</ref> بەرز بووەتەوە. ڕێژەی خوێندنی ئیسلاماباد لە ھەموو شارەکانی تری [[پاکستان]] بەرزترە. == مێژوو == === پێش زایین === بە ھەرێمی پایتەختی فیدراڵیی ئیسلاماباد، کە دەکەوێتە سەر بەرزاییی پۆتووھار لە باکووری ھەرێمی پەنجاب، بە یەکێک لە کۆنترین شوێنەکانی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە [[ئاسیا]] دادەنرێت. ھەندێک لە کۆنترین شوێنەوارەکانی [[چەرخی بەردین]] لە جیھاندا لەسەر ئەم بەرزایییە دۆزراونەتەوە، کە مێژووەکەیان بۆ نێوان ١٠٠،٠٠٠ و ٥٠٠،٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. ئەو بەردە سەرەتایییانەی لە پلیکانەکانی [[ڕووباری سوان]] دۆزراونەتەوە، گەواھیدەری ھەوڵەکانی مرۆڤی سەرەتایین لە سەردەمی [[چەرخی سەھۆڵبەندان|نێوان سەھۆڵبەندان]].<ref>http://www.defence.pk/forums/military-history/3753-potohar.html</ref> ھەروەھا چەند پارچە گۆزە و دەفرێکی سەردەمەکانی پێش مێژوو دۆزراونەتەوە.<ref>http://beta.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/metropolitan/16-sacred-rocks-of-islamabad-hs-10</ref> ئەو کۆڵینەوانەی دکتۆر عەبدولغەفوور لوون ئەنجامی داون، بەڵگەی ھەبوونی کولتووری پێش مێژوو لە ناوچەکەدا دەخەنە ڕوو. شوێنەوار و کەللەسەری مرۆڤ دۆزراونەتەوە کە مێژووەکەیان بۆ ساڵی ٥٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی ناوچەکە نیشتمانی گەلانی [[چەرخی بەردینی نوێ]] بووە کە لەسەر کەنارەکانی ڕووباری سوان نیشتەجێ بوون.<ref>http://www.pakistan.net/cities/islamabad/islamabad.htm</ref> کە دواتر کۆمەڵگەی بچووکیان لە ناوچەکەدا لە دەوروبەری ساڵی ٣٠٠٠ پێش زایین پەرەپێدا.<ref>http://casestudies.lead.org/index.php?cscid=71</ref> شارستانییەتی [[دۆڵی سند]] لە نێوان سەدەکانی بیست و سێیەم و ھەژدەیەم پێش زایین لە ناوچەکەدا گەشەی کرد. دواتر ناوچەکە بوو بە شوێنێکی نیشتەجێبوونی سەرەتایی بۆ کۆمەڵگەی ئاری کە لە ئاسیای ناوەڕاستەوە بۆ ناوچەکە [[کۆچی ھیندووئاری|کۆچیان کرد]]. سوپا گەورە جۆراوجۆرەکان وەک سوپاکانی زەھیرەدین بابور و چەنگیز خان و تەیموورلەنگ و ئەحمەد شا دورانی لە کاتی داگیرکارییەکانیاندا بۆ سەر [[نیمچەقاڕەی ھیندی]] بە ناوچەکەدا تێپەڕیون.<ref>https://tribune.com.pk/story/1073941/saidpur-village-a-witness-to-history</ref> لە ساڵانی ٢٠١٥–٢٠١٦، بەڕێوەبەرایەتیی فیدراڵیی شوێنەوار و مۆزەخانەکان، بە پاڵپشتیی داراییی سندووقی نیشتمانی بۆ شوێنەواری کولتووری، کۆڵینەوەیەکی شوێنەواریی سەرەتایییان ئەنجامدا کە پاشماوەی ستووپایەکی بوودیی لە بان فەقیران دەرخست، لە نزیک ئەشکەوتەکانی شا ئەڵڵا دێتا، کە مێژووەکەی بۆ سەدەی دووەم تا سەدەی چوارەمی زایینی دەگەڕێتەوە.<ref>https://www.dawn.com/news/1242553#:~:text=TAXILA:%20During%20an%20excavation%20at,discovered%20in%20Gandhara%20and%20Taxila</ref> [[پەڕگە:Gate_of_Pharwala_Fort_toward_the_Swaan_stream.JPG|وێنۆک|قەڵای فاروالا لە سەدەی پازدەھەم لە تەنیشت ڕووباری سوان]] [[پەڕگە:Shah_Allah_Ditta_caves_2.JPG|وێنۆک|ئەشکەوتەکانی شا ئەڵڵا دێتا، لە دەوروبەری ئیسلاماباد، بەشێک بوون لە کۆمەڵگەیەکی دەروێشی بوودیی کۆن]] [[پەڕگە:Saidpur_1.jpg|وێنۆک|گوندی سەیدپوور کە نۆژەن کراوەتەوە، مێژووەکەی بۆ پێش شاری ئیسلامابادی دەوروبەری دەگەڕێتەوە]] === سەردەمی نوێ === لە سەربەخۆیییەوە تا ساڵی ١٩٥٨ [[کەراچی]] پایتەختی پاکستان بوو لە [[سند (ھەرێم)|سند]]. نیگەرانییەکان سەبارەت بە چڕبوونەوەی وەبەرھێنان و گەشەپێدان لەو شارەدا بووە ھۆی بیرۆکەی دروستکردنی پایتەختێکی نوێ لە شوێنێکی تر. ئەوە بوو لە ساڵی ١٩٥٨ لە کاتی دەسەڵاتی سەرۆکی پاکستان [[محەممەد ئەیووب خان (سەرۆکی پاکستان)|ئەیووب خان]]، شوێنێکی باکووری شاری [[ڕاوڵپیندی]] ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە پایتەختی ھەمیشەیی، بەو مەرجەی ڕاوڵپیندی وەک پایتەختێکی کاتی دابنرێت. لە شەستەکاندا دەستکرا بە دروستکردنی پایتەختە نوێیەکە بە گواستنەوەی ژمارەیەک گوند کە سەدان ساڵ بوو شوێنەکەیان گرتبوو. دانیشتووانەکەی ڕەتیان کردەوە جێی بھێڵن، بۆیە بە زۆر گوازرانەوە. جێبەجێکردنی ئەو پلانە دەستی پێکرد کە لەلایەن شارسازێکی یۆنانی [[کۆنستانتینۆس ئەپۆستۆلۆ دۆکسیادیس|کۆنستانتینۆس دۆکسیادیس]] ئامادەکرابوو، کە شارەکەی بە شێوەی کەرت داڕشتبوو و ھەر دانەیەکیان بۆ چوار کەرتی لاوەکی دابەش دەبوو کە بە پشتێنەی سەوز و باخچە لە یەکتر جیا دەکرانەوە، و دۆکسیادیس ڕووبەرە سەوزەکان و شوێنە کراوەکانی زیاد کرد. لە ساڵی ١٩٦٧، پایتەخت بە فەرمی لە [[ڕاوڵپیندی]] بۆ ئیسلاماباد گوازرایەوە. شارەکە دابەش کرا بۆ ناوچە گوندنشینەکان و شارنشینەکان، ناوچە شارنشینەکان لەلایەن دەستەی گەشەپێدانی ھەرەوەزییە بەرھەمھێنەرە گوندنشینەکانەوە بەڕێوەدەبرێن، لەکاتێکدا ١٢یان لە ئەنجومەنەکانی یەکێتی دابەشکراون. ١٢ لەنێوان ئەم ئەنجومەنانەدا، [[یەکێتیی ئەورووپا]] و ئەنجومەنی [[کۆراڵ]] گەورەترین و پێشکەوتووترینن لە یەکێتییەکەدا. ئیسلاماباد لە سەرەتای کارەکانیدا گەشەکردن و بیناسازییەکی خاوی بەخۆوە بینی، حکومەتیش بە تەواوی لە [[ڕاوڵپیندی]] بۆی نەگوازرایەوە تاوەکوو ھەشتاکان، کە ژمارەی دانیشتووانەکەی لەو کاتەدا گەیشتە ٢٥٠،٠٠٠ کەس. گۆڕانکارییەکی گەورە لە ماوەی نەوەدەکاندا ڕوویدا بە زیادبوونی دانیشتووان و دروستکردنی کەرتی نوێ لە پایتەختدا. پەرەپێدانی ئەو دەزگایەی پەیوەندیدارە بە گەشەپێدانی ھەرەوەزییەکان لە ١٤ی حوزەیرانی ١٩٦٠ دامەزرا (یەکەم فەرمانی جێبەجێکردن لە ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٦٠ لەژێر ناونیشانی «ڕێکخستن، پایتەختی پاکستان» دەرچوو و دەستەی گەشەپێدانی ھەرەوەزییەکان شوێنی گرتەوە بە فەرمانێک کە لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٦٠ لەبەردەم پەرلەمانی نیشتمانی دەرچوو و ئەرکی گەشەپێدانی ئیسلاماباد و ھەموو بینا حکومییە سەرەکییەکانی گرتە ئەستۆ. بەپێی سیستمی دەستەی گەشەپێدانی ھەرەوەزییەکان، وەزارەتی ناوخۆ ھەموو ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگارانی دەستەکە دەستنیشان دەکات و ئەویش لای خۆیەوە فەرمانبەرانی دەستەکە بە ڕاوێژ لەگەڵ وەزارەتی ناوخۆ دەستنیشان دەکات. دەستەی گەشەپێدانی ھەرەوەزییەکان بەرپرسیارە لە بەڕێوەبردنی شاری ئیسلاماباد و زۆربەی دەوروبەری شارەکە. لە ھەشتی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٥، بوومەلەرزەیەک لە بەشەکانی باکووری پاکستان ڕوویدا و کاریگەریشی لەسەر ئیسلاماباد ھەبوو چونکە تاوەرەکانی مارگالای لە کەرتی ١٠ وێران کرد. لێکۆڵینەوەکانی دواتر لە داڕمانی بیناکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کەرەستەی دروستکردنیان لەژێر ئاستی پێویستدا بووە. دانیشتووانی بیناکان چەندین سکاڵایان نارد بۆ دەستەی گەشەپێدانی پایتەخت کە وەڵامێکی قەناعەتپێکەری نەدایەوە. لەکاتێکدا سەرۆک وەزیرانی پاکستان ڕای گەیاند کە ئیسلاماباد ڕێگە بە ھیچ بینایەکی نایاسایی نادات. == بابەتی پەیوەندیدار == [[پایتەختی دەوڵەتانی جیھان]] {{کۆلکە}} == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پایتەختەکانی ئاسیا‏}} {{پۆلی کۆمنز|Islamabad}} {{تووڵی دەروازە|پاکستان|جوگرافیا|نژیاروانی}} [[پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ١٩٦٠]] [[پۆل:ئیسلاماباد]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی پاکستان]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٩٦٠]] 86uqygb1y91zyi2xc3qaeyogmxedvo1 1583891 1583890 2026-05-15T08:32:17Z 1silent scientist 51740 /* بابەتی پەیوەندیدار */ 1583891 wikitext text/x-wiki {{Coord|33.43|N|73.04|E|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئیسلاماباد | ناوی_فەرمی = {{نووسەی عەرەبی|اسلام آباد}} | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Islamabad Montage.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی چەند شوێنی شاری ئیسلاماباد | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|پاکستان}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١,٣٣٠,٠٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://web.archive.org/web/20081122033707/http://www.islamabad.gov.pk/ www.islamabad.gov.pk] | پەراوێزەکان = }} '''ئیسلاماباد''' پایتەختی وڵاتی [[پاکستان]]ە و ١٠یەم گەورەترین شاری وڵاتەکەیە. ڕێژەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ١٠٠،٠٠ کەسەوە لە ساڵی ١٩٥١<ref>http://www.spdc.org.pk/pubs/rr/rr25.pdf{{بەستەری مردوو|url=http://www.spdc.org.pk/pubs/rr/rr25.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بۆ ١.٢١ ملیۆن کەس لە ٢٠٠٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cda.gov.pk/cda-latest/files/news.asp?var=27 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717202026/http://www.cda.gov.pk/cda-latest/files/news.asp?var=27 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717202026/http://www.cda.gov.pk/cda-latest/files/news.asp?var=27 |date=١٧ی تەممووزی ٢٠١١ }}</ref> بەرز بووەتەوە. ڕێژەی خوێندنی ئیسلاماباد لە ھەموو شارەکانی تری [[پاکستان]] بەرزترە. == مێژوو == === پێش زایین === بە ھەرێمی پایتەختی فیدراڵیی ئیسلاماباد، کە دەکەوێتە سەر بەرزاییی پۆتووھار لە باکووری ھەرێمی پەنجاب، بە یەکێک لە کۆنترین شوێنەکانی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە [[ئاسیا]] دادەنرێت. ھەندێک لە کۆنترین شوێنەوارەکانی [[چەرخی بەردین]] لە جیھاندا لەسەر ئەم بەرزایییە دۆزراونەتەوە، کە مێژووەکەیان بۆ نێوان ١٠٠،٠٠٠ و ٥٠٠،٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. ئەو بەردە سەرەتایییانەی لە پلیکانەکانی [[ڕووباری سوان]] دۆزراونەتەوە، گەواھیدەری ھەوڵەکانی مرۆڤی سەرەتایین لە سەردەمی [[چەرخی سەھۆڵبەندان|نێوان سەھۆڵبەندان]].<ref>http://www.defence.pk/forums/military-history/3753-potohar.html</ref> ھەروەھا چەند پارچە گۆزە و دەفرێکی سەردەمەکانی پێش مێژوو دۆزراونەتەوە.<ref>http://beta.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/metropolitan/16-sacred-rocks-of-islamabad-hs-10</ref> ئەو کۆڵینەوانەی دکتۆر عەبدولغەفوور لوون ئەنجامی داون، بەڵگەی ھەبوونی کولتووری پێش مێژوو لە ناوچەکەدا دەخەنە ڕوو. شوێنەوار و کەللەسەری مرۆڤ دۆزراونەتەوە کە مێژووەکەیان بۆ ساڵی ٥٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی ناوچەکە نیشتمانی گەلانی [[چەرخی بەردینی نوێ]] بووە کە لەسەر کەنارەکانی ڕووباری سوان نیشتەجێ بوون.<ref>http://www.pakistan.net/cities/islamabad/islamabad.htm</ref> کە دواتر کۆمەڵگەی بچووکیان لە ناوچەکەدا لە دەوروبەری ساڵی ٣٠٠٠ پێش زایین پەرەپێدا.<ref>http://casestudies.lead.org/index.php?cscid=71</ref> شارستانییەتی [[دۆڵی سند]] لە نێوان سەدەکانی بیست و سێیەم و ھەژدەیەم پێش زایین لە ناوچەکەدا گەشەی کرد. دواتر ناوچەکە بوو بە شوێنێکی نیشتەجێبوونی سەرەتایی بۆ کۆمەڵگەی ئاری کە لە ئاسیای ناوەڕاستەوە بۆ ناوچەکە [[کۆچی ھیندووئاری|کۆچیان کرد]]. سوپا گەورە جۆراوجۆرەکان وەک سوپاکانی زەھیرەدین بابور و چەنگیز خان و تەیموورلەنگ و ئەحمەد شا دورانی لە کاتی داگیرکارییەکانیاندا بۆ سەر [[نیمچەقاڕەی ھیندی]] بە ناوچەکەدا تێپەڕیون.<ref>https://tribune.com.pk/story/1073941/saidpur-village-a-witness-to-history</ref> لە ساڵانی ٢٠١٥–٢٠١٦، بەڕێوەبەرایەتیی فیدراڵیی شوێنەوار و مۆزەخانەکان، بە پاڵپشتیی داراییی سندووقی نیشتمانی بۆ شوێنەواری کولتووری، کۆڵینەوەیەکی شوێنەواریی سەرەتایییان ئەنجامدا کە پاشماوەی ستووپایەکی بوودیی لە بان فەقیران دەرخست، لە نزیک ئەشکەوتەکانی شا ئەڵڵا دێتا، کە مێژووەکەی بۆ سەدەی دووەم تا سەدەی چوارەمی زایینی دەگەڕێتەوە.<ref>https://www.dawn.com/news/1242553#:~:text=TAXILA:%20During%20an%20excavation%20at,discovered%20in%20Gandhara%20and%20Taxila</ref> [[پەڕگە:Gate_of_Pharwala_Fort_toward_the_Swaan_stream.JPG|وێنۆک|قەڵای فاروالا لە سەدەی پازدەھەم لە تەنیشت ڕووباری سوان]] [[پەڕگە:Shah_Allah_Ditta_caves_2.JPG|وێنۆک|ئەشکەوتەکانی شا ئەڵڵا دێتا، لە دەوروبەری ئیسلاماباد، بەشێک بوون لە کۆمەڵگەیەکی دەروێشی بوودیی کۆن]] [[پەڕگە:Saidpur_1.jpg|وێنۆک|گوندی سەیدپوور کە نۆژەن کراوەتەوە، مێژووەکەی بۆ پێش شاری ئیسلامابادی دەوروبەری دەگەڕێتەوە]] === سەردەمی نوێ === لە سەربەخۆیییەوە تا ساڵی ١٩٥٨ [[کەراچی]] پایتەختی پاکستان بوو لە [[سند (ھەرێم)|سند]]. نیگەرانییەکان سەبارەت بە چڕبوونەوەی وەبەرھێنان و گەشەپێدان لەو شارەدا بووە ھۆی بیرۆکەی دروستکردنی پایتەختێکی نوێ لە شوێنێکی تر. ئەوە بوو لە ساڵی ١٩٥٨ لە کاتی دەسەڵاتی سەرۆکی پاکستان [[محەممەد ئەیووب خان (سەرۆکی پاکستان)|ئەیووب خان]]، شوێنێکی باکووری شاری [[ڕاوڵپیندی]] ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە پایتەختی ھەمیشەیی، بەو مەرجەی ڕاوڵپیندی وەک پایتەختێکی کاتی دابنرێت. لە شەستەکاندا دەستکرا بە دروستکردنی پایتەختە نوێیەکە بە گواستنەوەی ژمارەیەک گوند کە سەدان ساڵ بوو شوێنەکەیان گرتبوو. دانیشتووانەکەی ڕەتیان کردەوە جێی بھێڵن، بۆیە بە زۆر گوازرانەوە. جێبەجێکردنی ئەو پلانە دەستی پێکرد کە لەلایەن شارسازێکی یۆنانی [[کۆنستانتینۆس ئەپۆستۆلۆ دۆکسیادیس|کۆنستانتینۆس دۆکسیادیس]] ئامادەکرابوو، کە شارەکەی بە شێوەی کەرت داڕشتبوو و ھەر دانەیەکیان بۆ چوار کەرتی لاوەکی دابەش دەبوو کە بە پشتێنەی سەوز و باخچە لە یەکتر جیا دەکرانەوە، و دۆکسیادیس ڕووبەرە سەوزەکان و شوێنە کراوەکانی زیاد کرد. لە ساڵی ١٩٦٧، پایتەخت بە فەرمی لە [[ڕاوڵپیندی]] بۆ ئیسلاماباد گوازرایەوە. شارەکە دابەش کرا بۆ ناوچە گوندنشینەکان و شارنشینەکان، ناوچە شارنشینەکان لەلایەن دەستەی گەشەپێدانی ھەرەوەزییە بەرھەمھێنەرە گوندنشینەکانەوە بەڕێوەدەبرێن، لەکاتێکدا ١٢یان لە ئەنجومەنەکانی یەکێتی دابەشکراون. ١٢ لەنێوان ئەم ئەنجومەنانەدا، [[یەکێتیی ئەورووپا]] و ئەنجومەنی [[کۆراڵ]] گەورەترین و پێشکەوتووترینن لە یەکێتییەکەدا. ئیسلاماباد لە سەرەتای کارەکانیدا گەشەکردن و بیناسازییەکی خاوی بەخۆوە بینی، حکومەتیش بە تەواوی لە [[ڕاوڵپیندی]] بۆی نەگوازرایەوە تاوەکوو ھەشتاکان، کە ژمارەی دانیشتووانەکەی لەو کاتەدا گەیشتە ٢٥٠،٠٠٠ کەس. گۆڕانکارییەکی گەورە لە ماوەی نەوەدەکاندا ڕوویدا بە زیادبوونی دانیشتووان و دروستکردنی کەرتی نوێ لە پایتەختدا. پەرەپێدانی ئەو دەزگایەی پەیوەندیدارە بە گەشەپێدانی ھەرەوەزییەکان لە ١٤ی حوزەیرانی ١٩٦٠ دامەزرا (یەکەم فەرمانی جێبەجێکردن لە ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٦٠ لەژێر ناونیشانی «ڕێکخستن، پایتەختی پاکستان» دەرچوو و دەستەی گەشەپێدانی ھەرەوەزییەکان شوێنی گرتەوە بە فەرمانێک کە لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٦٠ لەبەردەم پەرلەمانی نیشتمانی دەرچوو و ئەرکی گەشەپێدانی ئیسلاماباد و ھەموو بینا حکومییە سەرەکییەکانی گرتە ئەستۆ. بەپێی سیستمی دەستەی گەشەپێدانی ھەرەوەزییەکان، وەزارەتی ناوخۆ ھەموو ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگارانی دەستەکە دەستنیشان دەکات و ئەویش لای خۆیەوە فەرمانبەرانی دەستەکە بە ڕاوێژ لەگەڵ وەزارەتی ناوخۆ دەستنیشان دەکات. دەستەی گەشەپێدانی ھەرەوەزییەکان بەرپرسیارە لە بەڕێوەبردنی شاری ئیسلاماباد و زۆربەی دەوروبەری شارەکە. لە ھەشتی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٥، بوومەلەرزەیەک لە بەشەکانی باکووری پاکستان ڕوویدا و کاریگەریشی لەسەر ئیسلاماباد ھەبوو چونکە تاوەرەکانی مارگالای لە کەرتی ١٠ وێران کرد. لێکۆڵینەوەکانی دواتر لە داڕمانی بیناکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە کەرەستەی دروستکردنیان لەژێر ئاستی پێویستدا بووە. دانیشتووانی بیناکان چەندین سکاڵایان نارد بۆ دەستەی گەشەپێدانی پایتەخت کە وەڵامێکی قەناعەتپێکەری نەدایەوە. لەکاتێکدا سەرۆک وەزیرانی پاکستان ڕای گەیاند کە ئیسلاماباد ڕێگە بە ھیچ بینایەکی نایاسایی نادات. == بابەتی پەیوەندیدار == [[پایتەختی دەوڵەتانی جیھان]] == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پایتەختەکانی ئاسیا‏}} {{پۆلی کۆمنز|Islamabad}} {{تووڵی دەروازە|پاکستان|جوگرافیا|نژیاروانی}} [[پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ١٩٦٠]] [[پۆل:ئیسلاماباد]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی پاکستان]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٩٦٠]] bgjvqb96hukr4mj76fxwvf76dbai8tk زەھا حەدید 0 11205 1583731 1583724 2026-05-14T12:01:06Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583731 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی تەلارساز |سەردێڕ = زەھا حەدید |ناوی تەواو = زەھا حەدید |وێنە = Zaha Hadid in Heydar Aliyev Cultural center in Baku nov 2013.jpg |قەبارەی وێنە = |شرۆڤەی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون =٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ |شوێنی لەدایکبوون = [[عێراق]] |ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|df=yes|٢٠١٦|٠٣|٣١|١٩٥٠|١٠|٣١}} |شوێنی مردن = [[مەیامی]]، [[فلۆریدا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |ھاوڵاتیبوون = عێراقی-بریتانیایی |شوێنکاری خوێندن = |باڵەخانە گرینگەکان = |پڕۆژە گرینگەکان = |شێوەکارییە گرینگەکان = |کتێبەکان = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](٢٠٠٤) |ماڵپەڕی فەرمی =}} '''زەھا محەمەد حەدید''' ({{بە عەرەبی|زها حديد}} ''زها حدید'' ; ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ – ٣١ی ئازاری ٢٠١٦) تەلارساز و هونەرمەند و دیزاینەرێکی عێراقی-بەریتانی بوو، وەک کەسایەتییەکی دیار لە بواری تەلارسازیدا لە کۆتاییەکانی سەدەی بیستەم و سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمدا ناسراوە. حەدید لە [[بەغدا|بەغدای]] پایتەختی [[عێراق]] لەدایکبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaha Hadid {{!}} Biography, Buildings, Architecture, Death, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Zaha-Hadid|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> ئەو قۆناغی بەکالۆریۆسی لە بیرکاری خوێندووە و دواتر لە ساڵی ١٩٧٢ لە فێرگەی کۆمەڵەی تەلارسازی ناوی تۆمارکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Zaha Hadid: Inspiration and Process in Architecture|بڵاوکەرەوە=[[Moleskine]]|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨٨٨٦٦١٣٠٠٤٨|editor-last=Serrazanetti|editor-first=Francesca|شوێن=China|پەڕەکان=٥٦|وتەگێڕانەوە=Technology's rapid development and our ever-changing lifestyles created a fundamentally new and exhilarating backdrop for building, and in this new world context I felt we must reinvestigate the aborted and untested experiments of Modernism – not to resurrect them, but to unveil new fields of building.|editor-last2=Schubert|editor-first2=Matteo}}</ref> زەها لەلایەن ''[[گاردیان|ڕۆژنامەی گاردیەن]]'' بە "شاژنی پێچ" وەسف کراوە،<ref name="Queen of curve">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Queen of the curve' Zaha Hadid died at aged 65 from heart attack|ناونیشان=https://www.theguardian.com/artanddesign/2016/mar/31/star-architect-zaha-hadid-dies-aged-65|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> کە "بواری ئەندازیاریی تەلارسازی ڕزگار کرد، بەوەی ناسنامەیەکی نوێی پێبەخشی".<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/04/01/arts/design/zaha-hadid-architect-dies.html|سەردێڕ=Zaha Hadid, Groundbreaking Architect, Dies at 65|دوایین=Kimmelman|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٦|ئیش=The New York Times|issn=0362-4331}}</ref> کارە سەرەکییەکانی زەها بریتین لە سەنتەری ئەکوای لەندەن بۆ ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢، مۆزەخانەی هونەریی ئیلی و ئیدیتی، مۆزەخانەی MAXXI لە [[ڕۆما]]، و ئۆپێراخانەی گوانگژۆ لە [[چین]].<ref name="Kamin">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Visionary architect 1st woman to win Pritzker|ئیش=Chicago Tribune|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٦|دوایین=Kamin, Blair|پەڕە=٧}}</ref> هەندێک لە خەڵاتەکانی دوای مردنی پێشکەش کراون، لەنێویاندا پەیکەری بچووکی [[خەڵاتی بریتی ساڵی ٢٠١٧|خەڵاتەکانی بریتانی ساڵی ٢٠١٧]]. ئەو کاتەی کۆچی دوایی کرد، چەندین کاری تەلارسازیی ئەو هێشتا لە قۆناغی دروستکردندا بوون، لەوانە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی داکسینگ لە [[پەکین]] و [[یاریگای ئەلجنوب|یاریگای ئەلوەکرە]] (ئێستا پێی دەڵێن ئەلجەنوب) لە قەتەر کە شوێنی بەڕێوەچوونی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|مۆندیالی ٢٠٢٢]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Dame Zaha Hadid's Brit Awards statuette design unveiled|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-38160633|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="FIFA 2022 Stadium">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/artanddesign/2014/aug/26/zaha-hadid-magazine-critic-issues-retraction|سەردێڕ=New York Review of Books critic 'regrets error' in Zaha Hadid article|دوایین=Joanna Walters|ئیش=The Guardian|شوێن=New York|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/11/24/world/asia/china-beijing-daxing-airport.html|سەردێڕ=Big New Airport Shows China's Strengths (and Weaknesses)|دوایین=Johnson, Ian|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> زەها یەکەم ژن بوو کە [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر|خەڵاتی تەلارسازی پریتزکەری]] وەرگرت، لە ساڵی ٢٠٠٤.<ref>{{Cite magazine}}</ref> لە ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١١ بەناوبانگترین خەڵاتی تەلارسازی بەریتانیا وەرگرتووە، ئەویش [[خەڵاتی ستێرلینگ]] بوو. لە ٢٠١٢ لەلایەن [[ئێلیزابێتی دووەم|ئەلیزابێسی دووەمەوە]] بەهۆی خزمەتەکانی بە تەلارسازییەوە کرایە دام و لە شوباتی ٢٠١٦، مانگی پێش مردنی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaha Hadid receives Royal Gold Medal|ناونیشان=https://www.architecture.com/knowledge-and-resources/knowledge-landing-page/zaha-hadid-receives-royal-gold-medal|وێبگە=architecture.com|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181222082153/https://www.architecture.com/knowledge-and-resources/knowledge-landing-page/zaha-hadid-receives-royal-gold-medal|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بووە یەکەم ژن کە بەشێوەی تاک مەدالیای زێڕی شاهانەی لەلایەن پەیمانگای شاهانەی تەلارسازەکانی بەریتانیاوە پێبدرێت ( پێشتر ڕەی ئیمز و شیلا ئۆدۆنێل بە هاوبەشی لەگەڵ چارڵز ئیمز و جۆن توومی خەڵاتەکەیان پێبەخشرابوو).<ref name="award">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-34337929|سەردێڕ=Dame Zaha Hadid awarded the Riba Gold Medal for architecture|ئیش=[[BBC News]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Zaha Hadid-2017">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2017/05/zaha-hadid-woman-reshaped-modern-architecture-170530200456379.html|سەردێڕ=Zaha Hadid: The woman who reshaped modern architecture|agency=Al Jazeera|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> == ژیاننامە == زەها حەدید لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ لە [[بەغدا|شاری بەغدای]] [[شانشینی عێراق|پایتەختی عێراق]] لە خێزانێکی چینی خانەدانی عێراقی لەدایکبووە.<ref name="The Daily Telegraph-2005">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/3645888/A-warped-perspective.html|سەردێڕ=A warped perspective|ئیش=The Daily Telegraph|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> باوکی، محەممەد ئەلحەج حوسێن حەدید، سەرمایەدارێکی خەڵکی [[مووسڵ|موسڵ]] بوو. لە ساڵی ١٩٣٢دا گروپی چەپڕەوی بەناوی ئەل ئەهلی گرووپ دامەزراند، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بەرچاو بوو لە ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠دا. <ref name="The Daily Telegraph-2005" /> هەروەها ئەو هاودامەزرێنەری پارتی دیموکراتی نیشتمانی بووە لە عێراق<ref name="The Daily Telegraph-2005" /> و دوای ڕووخانی شا و [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|کودەتاکەی ١٩٥٨ی عێراق]] بەسەرپەرشتی جەنەڕاڵ [[عەبدولکەریم قاسم]] ئەوا بووەتە وەزیری دارایی. دایکی وەجیهە سابونجی هونەرمەندێکی خەڵکی موسڵ بوو.<ref name="notablebiographies.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaha Hadid Biography|ناونیشان=https://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Fl-Ka/Hadid-Zaha.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=notablebiographies.com}}</ref> فوڵاز حەدیدی برای نووسەر و ژمێریار و شارەزای کاروباری عەرەب بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/foulath-hadid-writer-and-expert-on-arab-affairs-8207992.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/foulath-hadid-writer-and-expert-on-arab-affairs-8207992.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Obituary – 'Foulath Hadid: Writer and expert on Arab affairs'|ئیش=[[The Independent]]|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> زەها جارێک لە چاوپێکەوتنێکدا باسی لەوە کرد کە چۆن گەشتەکانی سەرەتای منداڵی بۆ شارە کۆنەکانی [[سۆمەر|سۆمەری]] لە باشووری عێراق بووە هۆی ئەوەی کە حەزی لە تەلارسازی بێت. حەدید لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا لە قوتابخانەی بەشەناوخۆیی لە [[ئینگلتەرا]] و [[سویس|سویسرا]] خوێندوویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2012/nov/14/zaha-hadid-woman-arab-double-edged-sword|سەردێڕ=Zaha Hadid: 'Being an Arab and a woman is a double-edged sword'|دوایین=Qureshi, Huma|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ndtv.com/world-news/iraqi-british-architect-zaha-hadid-dies-of-heart-attack-at-65-1292731|سەردێڕ=Iraqi-British Architect Zaha Hadid Dies of Heart Attack at 65|بڵاوکەرەوە=[[NDTV]]|agency=[[Reuters]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Fontana-Giusti|یەکەم=Gordana|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Zaha Hadid: 1950–2016|journal=Architectural Research Quarterly|زمان=en|بەرگ=٢٠|issue=2|پەڕەکان=٩٥–٩٨|doi=10.1017/S1359135516000348|issn=1359-1355|doi-access=free}}</ref> زەها لەماوەی ژیانیدا شووی نەکرد و منداڵی نەبوو.<ref name="Robert Booth-2017">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/jan/16/zaha-hadid-leaves-67m-fortune-architects-will-reveals|سەردێڕ=Zaha Hadid leaves £67m fortune, architect's will reveals|دوایین=Robert Booth|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> زەها لە [[زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت|زانکۆی ئەمریکی لە بەیروت]] بەشی بیرکاری خوێند، ئەمەش پێش ئەوەی لە ١٩٧٢ بچێتە لەندەن بۆ خوێندن لە فێرگەی کۆمەڵەی تەلارسازی. <ref name="notablebiographies.com2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaha Hadid Biography|ناونیشان=https://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Fl-Ka/Hadid-Zaha.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=notablebiographies.com}}</ref> لەوێ لەپاڵ هەریەکە لە [[ڕێم کۆلھاس|ڕێم کولهاس]]، [[ئێلیا زێنگێلیس]] و [[بێرنارد تشومی]] خوێندوویەتی.<ref name="The Daily Telegraph-20052">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/3645888/A-warped-perspective.html|سەردێڕ=A warped perspective|ئیش=The Daily Telegraph|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> پرۆفیسۆرێکی ئەو، بەناوی کوولهاس، لە کاتی دەرچوونیدا بە "هەسارەیەک لە خولگەی خۆیدا" وەسفی زەهای کردووە.<ref name="The Daily Telegraph-20052" /> زێنگێلیس بە نایابترین قوتابی وەسفی کردووە کە تا ئێستا وانەبێژی کردووە. 'ئێمە ناومان لێنا داهێنەری ٨٩ پلە. هیچ شتێک هەرگیز لە ٩٠ پلەدا نەبووە. ئەو بینینێکی سەرنجڕاکێشی هەبوو.{{Sfn|Jodidio|2016}} دوای تەواوکردنی خوێندنەکەی، زەها لە ١٩٧٧ لەگەڵ پرۆفیسۆرەکانی پێشووی، کوولهاس و زێنگێلیس دەستی بە کارکردن کرد، ئەوەش لە ئۆفیسی تەلارسازی شارە گەورەکان (ئۆ ئێم ئەی)، لە شاری ڕۆتەردام، لە هۆڵەندا بوو.<ref name="dm">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Dama Zaha Hadid profile|ناونیشان=https://designmuseum.org/designers/zaha-hadid|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Design Museum]]}}</ref> لە ڕێگەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ کوولهاس، ئەندازیاری تەلارسازی پیتەر ڕایسی ناسی، کە لە قۆناغە سەرەتاییەکانی کارکردنیدا پشتگیری و هاندانی بە زەها بەخشی.<ref name="The Daily Telegraph-20053">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/3645888/A-warped-perspective.html|سەردێڕ=A warped perspective|ئیش=The Daily Telegraph|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Fontana-Giusti|یەکەم=Gordana|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Zaha Hadid: 1950–2016|journal=Architectural Research Quarterly|زمان=en|بەرگ=٢٠|issue=2|پەڕەکان=٩٥–٩٨|doi=10.1017/S1359135516000348|issn=1359-1355|doi-access=free}}</ref> دواتر زەها وڵاتینامەی [[شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتووی]] وەرگرت.<ref name="notablebiographies.com3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaha Hadid Biography|ناونیشان=https://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Fl-Ka/Hadid-Zaha.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=notablebiographies.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Architects: Biography Zaha Hadid|ناونیشان=https://www.floornature.com/zaha-hadid-53/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=floornature.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181222082203/https://www.floornature.com/zaha-hadid-53/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١٩٨٠، کۆمپانیای تەلارسازی تایبەتی خۆی بە ناوی [[زاها حەدید ئەرکیتێکت]] لە [[لەندەن]] کردەوە.{{Sfn|Jodidio|2016}} لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا شێوازی کار و بەرهەمەکانی زەها لە ڕێگەی سکێچە زۆر ورد و ناوازەکانییەوە بینەرانی بە شێوازێکی نوێی تەلارسازی مۆدێرن ئاشنا کرد. لەو کاتەدا خەڵک سەرنجیان لەسەر دیزاینەکانی پۆستمۆدێرنیزم بوو، بۆیە دیزاینەکانی ڕێبازێکی جیاواز بوون لە تەلارسازی کە جیاوازییان هەبوو بەراورد بە دیزاینەرانی دیکە.<ref name="auto2" /> پاشان دەستی بە وانەوتنەوە لە بابەتی تەلارسازی کرد، سەرەتا لە فێرگەکەی کۆمەڵەی تەلارسازی، پاشان، بەدرێژایی چەند ساڵانێک لە سکووڵی هارڤارد بۆ دیزاین، [[زانکۆی کامبریج]]، زانکۆی شیکاگۆ، Hochschule für bildende Künste لە [[ھامبورگ|هامبۆرگ]]، زانکۆی ئیلینۆیس لە شیکاگۆ, و... زانکۆی کۆڵۆمبیا لەو کارەی بەردەوام بوو. ناوبانگی سەرەتایی خۆی بە وانەوتنەوە و دیزاین و پڕۆژە سەرەتاییە ڕەنگاوڕەنگ و ڕادیکاڵەکانی بەدەستهێنا، کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە گۆڤارەکانی تەلارسازیدا بڵاوکرانەوە بەڵام تاڕادەیەکی زۆر بەبێ دروستکردن مانەوە. پڕۆژە گەورە بەڵام دروستنەکراوەکانی بریتی بوون لە پلانێک بۆ لوتکەیەک لە هۆنگ کۆنگ (١٩٨٣)، و پلانێک بۆ ئۆپێراخانەیەک لە [[کاردیف]]، [[وێڵز]]، (١٩٩٤). ئەزموونی کاردیف بە تایبەتی بێهیواکەر بوو؛ دیزاینەکەی لەلایەن دەستەی دادوەرانی پێشبڕکێیەکە وەک باشترین هەڵبژێردرا، بەڵام حکومەتی وێڵز ڕەتیکردەوە پارەی بۆ بدات و بڕی پارەی خەڵاتەکەش درا بە دیزاینێکی دیکە کە کەمتری تێدەچوو.<ref>Nicolai Ourousoff, ''The New York Times'', 5 July 2011. Retrieved 22 December 2018.</ref> ناوبانگەکەی لەم قۆناغەدا تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر وانەوتنەوە و ئەو تابلۆ خەیاڵی و ڕەنگاوڕەنگانەی کە لە بینا پێشنیار کراوەکانی دروستی دەکرد، وەستابوو. ناوبانگی نێودەوڵەتییەکەی لە ساڵی ١٩٨٨دا زۆر بەرزبووەوە کاتێک هەڵبژێردرا بۆ پیشاندانی وێنەکێشان و تابلۆکانی وەک یەکێک لە حەوت تەلارساز کە هەڵبژێردران بۆ بەشداریکردن لە پێشانگای "دیکۆستراکتڤیزم لە تەلارسازیدا" کە لەلایەن [[فیلیپ جانسۆن|فیلیپ جۆنسۆن]] و مارک ویگلی لە مۆزەخانەی هونەری مۆدێرن لە نیویۆرک بەڕێوەچوو.<ref name="Kamin2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Visionary architect 1st woman to win Pritzker|ئیش=Chicago Tribune|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٦|دوایین=Kamin, Blair|پەڕە=٧}}</ref>{{Sfn|Taschen|2016}}<ref name="auto3">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Fontana-Giusti|یەکەم=Gordana|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Zaha Hadid: 1950–2016|journal=Architectural Research Quarterly|زمان=en|بەرگ=٢٠|issue=2|پەڕەکان=٩٥–٩٨|doi=10.1017/S1359135516000348|issn=1359-1355|doi-access=free}}</ref> ==مردن== زەھا حەدید لە ڕۆژی ٣١ ئازاری ٢٠١٦ لە شاری [[مەیامی]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Untimely Death of Zaha Hadid Shocks the World of Art and Architecture {{!}} Widewalls|ناونیشان=https://www.widewalls.ch/magazine/zaha-hadid-death|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.widewalls.ch|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.widewalls.ch/magazine/zaha-hadid-death |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == پێشانگا == <gallery> File:Feuerwehrhaus von Zaha Hadid bei Vitra in Weil am Rhein an der Álvaro-Siza-Promenade 2.jpg| File:Bergisel 2004-11-04.jpg| File:CenterForContemporaryArtCorner.jpg| File:5298 Wolfsburg.JPG| File:Phaeno, Wolfsburg, Ausstellungsflaeche.JPG| File:BMW Leipzig MEDIA 050727 Download ZGB 4 max.jpg| File:Zaha Hadib Ordrupgaard 1.JPG| </gallery> == سەرچاوەکان == <references /> {{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|ژن|عێراق|دەیەی ٢٠١٠|بەغدا}} {{پۆلی کۆمنز|Zaha Hadid}} [[پۆل:خەڵکی بەغدا]] [[پۆل:موسڵمانانی بریتانی]] [[پۆل:نژیاروانانی بریتانی]] [[پۆل:نژیاروانانی ژن]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٦]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]] [[پۆل:دەیمەکانی فەرماندەی نیشانەی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]] [[پۆل:موسڵمانانی عێراقی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت]] pdgpengt9ke78zvvwcw58bvmk8ttbx1 ئینجیل 0 12088 1583869 1486968 2026-05-15T06:50:53Z 1silent scientist 51740 1583869 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئینجیل''' (بە[[ئینگلیزی]]: Gospel)، گێراندنەوە یان کۆمەڵێ نووسراوە کە باس لە ژیانی [[یەسووعی ناسڕی]] دەکات. وشەی «ئینجیل» بەواتای [[مزگێنی (مەسیحییەت)|مزگێنی یان نامەی ھەواڵێکی دڵخۆشکەر]] کە ھاتنی [[پەیمانی نوێ]]یە، دێت. بە گشتی ئەم زاراوەیە بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە [[چوار ئینجیلە پاوەڕپێکراوەکە]]ی [[ئینجیلی مەتا|مەتتا]] و [[ئینجیلی مەرقۆس|مەرقۆس]] و [[ئینجیلی لۆقا|لۆقا]] و [[ئینجیلی یۆحەنا|یوحەننا]]. == ڕەچەڵەکناسی == «گۆسپڵ» وەرگێڕانی [[ئینگلیزیی کۆن]]ی زاراوەی [[یۆنانیی کۆینێ|یۆنانیی ھێلینستی]]ی {{lang|grc-x-koine|εὐαγγέλιον}} (ئیڤانگیلیۆن)ە، کە بە واتای «ھەواڵی خۆش» دێت؛{{sfn|Woodhead|2004|p=4}} ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی شیکردنەوەی {{lang|grc|ευαγγέλιον}} (ئیڤانگیلیۆن) ببینرێت ({{lang|grc-x-koine|εὖ}} (ئێف) «باش/خۆش» + {{lang|grc-x-koine|ἄγγελος}} (ئانگیلۆس) «پەیامبەر» + {{lang|grc-x-koine|-ιον}} (ئیۆن) پاشگری [[بچووککەرەوە]]). زاراوە یۆنانییەکە لە [[ڤولگەیت]]دا [[لاتینیکردن (وێژە)|لاتینیکرا]] بۆ {{lang|la|evangelium}} (ئیڤانگیلیۆم)، و بۆ سەر زمانی [[لاتینی]] وەرگێڕدرا بۆ {{lang|la|bona annuntiatio}} (بۆنا ئانۆنتیاتیۆ). لە ئینگلیزیی کۆندا، وەرگێڕدرا بۆ {{lang|ang|gōdspel}} (گۆدسپێڵ) ({{lang|ang|gōd}} «باش/خۆش» + {{lang|ang|spel}} «ھەواڵ»). زاراوە ئینگلیزییە کۆنەکە وەک {{lang|enm|gospel}} (گۆسپڵ) لە [[وەرگێڕانەکانی پەرتووکی پیرۆز بە ئینگلیزیی ناوەڕاست]]دا ھێڵدرایەوە و لەبەر ئەوە لە [[ئینگلیزیی سەردەم]]یشدا بەکاردێت. [[ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا]] گۆسپڵ وەک سەرچاوەگرتوو لە گۆدسپێڵ «چیرۆک/ھەواڵی خۆش» پێناسە دەکات، کە وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی لاتینیی ئیڤانگیلیۆمە لە یۆنانیی εὐαγγέλιον «ھەواڵی خۆش».<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/gospel-New-Testament |title=Gospel {{!}} New Testament |access-date=2025-10-23}}</ref> == لە ئیسلامدا == {{سەرەکی|ئینجیل لە ئیسلامدا}} لە [[ئیسلام|ئیسلامدا]]، '''[[ئینجیل]]''' (بە [[عەرەبی]]: {{lang|ar|الإنجيل}}) بە یەکێک لە چوار [[پەرتووک|پەرتووکە]] ئاسمانییە سەرەکییەکان دادەنرێت کە لەلایەن خوداوە دابەزێنراون، لەگەڵ '''[[تەورات]]'''، '''[[زەبوور]]'''، و '''[[قورئان]]'''.<ref>{{cite book|last=Esposito|first=John L.|title=Islam: The Straight Path|publisher=Oxford University Press|year=2016|isbn=978-0190632151|pages=93–95}}</ref> زاراوەی ''ئینجیل'' لە [[سوریانی]] {{lang|syr|ܐܘܢܓܠܝܘܢ}} (''ئاڤۆنگیلیۆن'') وەرگیراوە، کە لە بنەڕەتدا لە [[زمانی یۆنانی|یۆنانیی]] {{lang|grc|εὐαγγέλιον}} (''ئیڤانگیلیۆن''؛ بە واتای «ھەواڵی خۆش» یان «مزگێنی») ھاتووە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Injil|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill}}</ref> بەپێی [[قورئان]]، ئینجیل وەحییەکی خودایی بووە کە دراوە بە '''[[عیسا لە ئیسلامدا|عیسا]]'''، کە [[ئیسلام]] وەک پێغەمبەر و نێردراوێک دەیبینێت، نەک کوڕی خودا.<ref>{{qref|5|46|b=yl}}</ref> وەک ئەوە وەسف کراوە کە ڕێنمایی و ڕووناکی بۆ [[بەنی ئیسرائیل|نەوەی ئیسرائیل]] تێدایە و وەک پشتڕاستکەرەوەی ئەو [[پەرتووک|پەرتووکانەی]] پێش خۆی ھاتوون.<ref>{{qref|3|3|b=y}}</ref> بڕوای زۆرینەی ئیسلامی وایە کە '''ئینجیلە ڕەسەنەکە ون بووە یان دەستکاری کراوە''' (''[[تەحریف]]'') بە تێپەڕبوونی کات،<ref>{{cite book|last=Nasr|first=Seyyed Hossein|title=The Study Quran|publisher=HarperOne|year=2015|isbn=978-0061125867|pages=1163–1165}}</ref> و ئەو چوار ئینجیلە فەرمییە—[[ئینجیلی مەتا|مەتا]]، [[ئینجیلی مەرقۆس|مەرقۆس]]، [[ئینجیلی لۆقا|لۆقا]]، و [[ئینجیلی یۆحەنا|یۆحەننا]]—نوێنەرایەتیی ئەم دەقە ڕەسەنە ناکەن، ئەگەرچی ڕەنگە ھەندێک لە تووخمەکانی فێرکارییە ڕاستەقینەکانی [[عیسا]]یان تێدا بێت.<ref>{{cite book|last=Rahman|first=Fazlur|title=Islam|publisher=University of Chicago Press|year=1979|isbn=978-0226702810|pages=169–170}}</ref> ھەندێک لە زانایانی کلاسیک و ھاوچەرخ دەڵێن کە ئینجیل لە بنەڕەتدا '''سرووشێکی زارەکی''' بووە کە بە عیسا دراوە، ھاوشێوەی ئەو [[قورئان]]ەی بۆ [[محەممەد]] دابەزیوە، نەک دەقێکی نووسراو کە لەلایەن ئەو خۆیەوە نووسرابێت.<ref>{{cite book |last=Parrinder |first=Geoffrey |title=Jesus in the Qurʹān |publisher=[[Oneworld Publications]] |year=1995 |isbn=9781851680948 |location=Oxford |oclc=33950383}}</ref> لە کاتێکدا ئینجیل پێگەیەکی ڕێز لێگیراوی لە ئیسلامدا ھەیە، بەڵام بە '''ھەڵوەشێنراوە بەھۆی قورئانەوە''' دادەنرێت،<ref>{{qref|5|48|b=yl}}</ref> کە موسڵمانان بڕوایان وایە دوا وشەی تەواو و پارێزراوی خودایە. خوداناسیی ئیسلامی جەخت لەوە دەکاتەوە کە موسڵمانان فەرمانیان پێ کراوە بڕوایان بە ھەموو [[پەرتووک|پەرتووکە]] ئاسمانییەکانی پێشوو بە شێوە ڕەسەنەکەیان ھەبێت، بەڵام قورئان وەک پێوەر و جیاکەرەوەی کۆتایی (''[[فورقان|ئەلفورقان]]'') بەسەریاندا دەبینرێت.<ref>{{qref|2|285|b=y}}</ref> === ڕەخنەگرتن === ھەندێک لە زانایانی مەسیحیی مۆدێرن و بەرگریکاران ڕەخنەیان لە دیدگای ئیسلامی بۆ ئینجیل گرتووە وەک بابەتێکی کێشەدار لە ڕووی مێژوویی و دەقییەوە، و دەڵێن ھیچ بەڵگەیەکی دەستنووس نییە بۆ ئینجیلێکی جیاواز و ونبوو کە لەگەڵ وەسفی قورئانیدا بگونجێت.<ref>{{cite book |last=Reynolds |first=Gabriel Said |title=The Qur'an and Its Biblical Subtext |publisher=Routledge |year=2010 |isbn=9780415778930 |location=London |oclc=436358419}}</ref> ھەندێکی تر پێیان وایە کە تۆمەتی [[تەحریف]] ('ناپاکی لە [پەرتووکی پیرۆزدا]') گەشەسەندنێکی خوداناسیی دواترە نەک بانگەشەیەکی ھاوکاتی سەردەمی عیسا.<ref>{{cite book|last=Neuwirth|first=Angelika|title=Scripture, Poetry, and the Making of a Community: Reading the Qur'an as a Literary Text|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0199359363}}</ref> زانایانی موسڵمان بە گشتی بەرگری دەکەن بەوەی کە قورئان مەرجی ئەوەی دانەناوە ئینجیلە ڕەسەنەکە بە شێوەیەکی تەواو مابێتەوە، بەڵکو تەنھا ئەوەی کە پەیامە بنەڕەتییەکەی بۆ عیسا دابەزیوە و لەو کاتەوە بەھۆی قورئانەوە جێگەی گیراوەتەوە.<ref>{{cite book|last=Nasr|first=Seyyed Hossein|title=The Study Quran|publisher=HarperOne|year=2015|isbn=978-0061125867|pages=1164}}</ref> ڕۆبێرت ئێچ ستاین نووسیویەتی کە شێوازی دروست بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ نەریتەکانی ئینجیل ئەوەیە کە وەک سەرچاوەی جێی متمانە مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت تا ئەو کاتەی پێچەوانەکەی دەسەلمێنرێت، چونکە چەندین جۆری بەڵگە پشتگیری لە ڕەسەنایەتیی گشتییان دەکەن، تەنانەت کاتێک لە چوارچێوەیەکی ئایینی فراوانتردا ڕەچاو دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{ژێرپەڕەی مەسیحییەت}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|مەسیحییەت}} {{پۆلی کۆمنز|Gospels}} [[پۆل:ئینجیلەکان]] [[پۆل:کتێبە یۆنانییەکان]] 7a03lzubyq3qb4y8x6sgbo3m17fvnja وێڵز 0 17749 1583918 1448962 2026-05-15T10:27:24Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583918 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = وێڵز |ناو_فەرمی = Cymru یان Wales |ناوی_باو =Wales |ئاڵا_وێنە =Flag of Wales (1959–present).svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە = Wales in the UK and Europe.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[کاردیف]] |شار_گەورەترین = پایتەخت [[کاردیف]] |زمانەکان_فەرمی = [[زمانی وێلزی]] و [[زمانی ئینگلیزی]] |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = |جۆری_دەسەڵات = سەرۆککۆمار و پاشایەتی |پلەی_سەرۆک١ = شاژن |ناوی_سەرۆک١ = ئیزەبێلا ٢ |پلەی_سەرۆک٢ = سەرۆک وەزیران |ناوی_سەرۆک٢ = کاروێن جۆنز |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ = |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |پلە_ڕووبەر = |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ٢٠٬٧٩٩ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = ٣٬٠٠٦٬٤٠٠ |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = [[٢٠١٠]] |سەرژمێریی_دانێشتوان =٥٬٢٥٤٬٨٠٠ کەس |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش =١٤٠ کەس |پلە_چڕیی_دانیشتووان = |دراو = پاوەند (جونەی ئیستەرلینی) |کۆدی_دراو = (GBP) |کاتی_ناوچەیی = UTC+١ |قەرەبووی_کات = |لای_لێخوڕین = چەپ |پاشگر_دۆمەین = .uk |کۆدی_تەلەفوون = +٤٤ }} '''وێڵز''' (بە [[زمانی وێڵزی|وێڵزی]]: Cymru) (بە [[ئینگلیزی]]: Wales) وڵاتێکە کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]] و دوورگەی بەریتانیا و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئینگلتەرا]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[زەریای ئەتڵەسی]] و دەریای [[ئێرلەندا]] ھاوسنوورە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١ نزیکەی سێ ملیۆن و نیو بووە و کۆی ڕووبەرەکەی ٢٠٬٧٧٩ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٨٠٢٣ میل چوارگۆشە). وێڵز زیاتر لە ١٢٠٠ کم (٧٥٠ میل) کەنار دەریاکانی ھەیە، کە زۆربەیان شاخاوییە، بەرزترین لووتکەکانی لە ناوچەکانی باکوور و ناوەڕاست و بەرزترین خاڵ لە وڵاتەکەدا سنۆدۆنە. وڵاتەکە دەکەوێتە ناوچەی مامناوەندی باکوور، کەشوھەوای دەریایی گۆڕاوی ھەیە.<ref>https://web.archive.org/web/20160101130117/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20141215090415/http://wales.gov.uk/statistics-and-research/mid-year-estimates-population/?lang=en</ref> ناسنامەی نەتەوەیی وێڵزی لە گەلی سێلتیکی بەریتانیاوە سەریھەڵداوە دوای کشانەوەی ڕۆمانەکان لە بەریتانیا لە سەدەی پێنجەمی زایینی و وڵاتەکە بە یەکێک لە دەوڵەتە مۆدێرنەکانی سێلتیک دادەنرێت. کوشتنی دوایین شازادەی وێڵزی، لۆید ویلدەن، لە ساڵی ١٢٨٢ وای کرد ئێدواردی یەکەمی ئینگلتەرا داگیری بکات، ھەرچەندە ئۆوەین گلیندۆر بۆ ماوەیەکی کورت سەربەخۆیی وێڵزی گەڕاندەوە، ئەمەش بناغەکانی سەرھەڵدانی وێڵزی مۆدێرن لە سەرەتای سەدەی پازدەھەمدا دانا. دوای ئەم سەربەخۆیییە کورتە، وێڵز داگیرکرا و لکێنرا بە ئینگلتەرا و لەژێر ناوی "چوارچێوەی یاساکانی وێڵز ١٥٣٥–١٥٤٢" خرایە ناو سیستەمی یاسایی ئینگلتەرا. سیاسەتی مۆدێرن و سەربەخۆی وێڵز لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]ەوە دەستی بە سەرھەڵدان کرد. [[لیبرالیزم]]ی وێڵزی کە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بڵاوبووبووەوە و لەژێر کاریگەری بیرۆکەکانی جۆرج لۆیددا بوو، لە بەرامبەر بڵاوبوونەوەی ئەو بیرۆکەیانەی کە زیاتر بەرەو [[سۆسیالیزم]] مەیلیان ھەبوو، دەستی بە دابەزین کردبوو و پارتی کرێکارانی وێڵزیش لەم سەردەمەدا دامەزرا. ھەروەھا ھەستی [[ناسیۆنالیزم|ناسیۆنالیستی]] وێڵزی بە درێژایی [[سەدەی بیستەم]] دەستی بە بەرزبوونەوە کرد. لە سەرەتای [[شۆڕشی پیشەسازی]]دا، گەشەسەندنی پیشەسازییەکانی کانگا و کانزاکان لە وێڵز وڵاتەکەی لە کۆمەڵگەیەکی [[کشتوکاڵ]]ییەوە گۆڕی بۆ کۆمەڵگەیەکی پیشەسازی پێشکەوتوو. ئیستغلالکردنی ئەو سامانە کانزایییە گەورەیە، بەتایبەتی لە کێڵگەی خەڵوزی باشووری وێڵز، بووە ھۆی زیادبوونی خێرای گەشەی دانیشتووانی وێڵز. لە ئێستادا دوو لەسەر سێی دانیشتووانەکەی لە ناوچەکانی باشووری وێڵز چڕبوونەتەوە، بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[کاردیف]]ی پایتەخت و دەوروبەری شارەکانی، ھەروەھا لە سوانزی و نیوپۆرت و دۆڵەکانی نزیکییەوە. لەگەڵ دابەزینی پیشەسازییە نەریتییەکانی لە وڵاتەکەدا، ئابووری وێڵز ئەمڕۆ بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە کەرتی گشتی دەبەستێت، ھەروەھا پشت بە بوارەکانی خزمەتگوزاری و گەشتیاری دەبەستێت. ھەرچەندە وێڵز مێژوویەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی نزیکی لەگەڵ باقی بەریتانیا ھەیە و نزیکەی زۆرینەی دانیشتووانەکەی بە زمانی ئینگلیزی قسەی دەکەن، بەڵام وڵاتەکە ناسنامەیەکی کولتووری جیاوازی ھەیە. وێڵز بە فەرمی وڵاتێکی دوو زمانەیییە، زیاتر لە ٥٦٠ ھەزار کەس بە زمانی وێڵزی بە باشی دەزانن، بەتایبەتی لە بەشەکانی باکوور و ڕۆژاوای وڵاتەکە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە وێڵز وەک «خاکی گۆرانی» ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا، ئەمەش بەشێکی بەھۆی فێستیڤاڵە ھونەرییەکانی ئیستیدفۆدەوە بوو. لە بەرەی وەرزشیدا، وێڵز لەلایەن چەند ھەڵبژاردەیەکی جیاوازەوە نوێنەرایەتی دەکرێت لە بۆنە نێونەتەوەیییەکانی وەک جامی جیھانی [[فیفا]]، جامی جیھانی ڕەگبی و یارییەکانی کۆمۆنوێڵس، لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادیشدا وەرزشوانانی وێڵزی وەک بەشێک لە تیمی بەریتانیا بەشداری دەکەن. یاری یەکێتیی ڕەگبی ھێمای ناسنامەی وێڵزییە و دەربڕینی شانازی نەتەوەیییە. == ئیتیمۆلۆژی == وشەی [[ئینگلیزی]] «Wales-وێڵز» و «Welsh-وێڵش» لە ھەمان ڕەگ و ڕیشەی ژێرمانییەوە ھاتوون و بە مانای بێگانە یان بیانی دێت. لە سەردەمی ڕۆمەکاندا دەستکاری کران و ئەنگلۆساکسۆنەکان بە خەڵکی بریتۆن-سێلتیک بە «وێڵزی» ناودەبەن و خاکەکانیان بە «بویلاش» ناوبرد. لە ڕووی مێژوویییەوە لە بەریتانیا، نازناوی وێڵزی بۆ ئەو زەویانە بەکاردەھێنرا کە ئەنگلۆساکسۆنەکان بە بەریتانییەکانەوە گرێیان دەدا.<ref>John Davies, A History of Wales, p. 71</ref><ref>Rollason, David (2003). "Origins of a People". Northumbria, 500–1100. Cambridge: Cambridge University Press. ص. 60. ISBN 978-0-521-04102-7.</ref> == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Wales}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|وڵاتەکان}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:بریتانیای مەزن]] [[پۆل:وێڵز]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:شانشینی یەکگرتوو]] j4qma2stt9vgs9li7h3292apvfadyl0 فۆرمولا یەک 0 18765 1583763 1563297 2026-05-14T16:08:34Z Tessla 41338 /* فۆرمۆلا یەک (F1) */ 1583763 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Mercedes W 196 mit 3-l-Motor (Fangio) 1986-08-16.jpg|thumb|300px|فۆرمولا یەک (١٩٨٦)]] [[پەڕگە:Rubens Barrichello and Jenson Button 2009 Japan.jpg|چەپ|300px|وێنۆک|پێشبڕکێیەکی یاری فۆرمولا یەک]] '''فۆرمولا یەک''' ({{بە ئینگلیزی|Formula One}}، ''فۆرمولا وەن''، کورت دەکرێتەوە بۆ '''F1''') ئەو یارییەیە کە تێیدا خێراترین پێشبڕکێی جیھان بە چەندین [[ئۆتۆمبێل]]ی تایبەت ئەنجام دەدرێت. ===فۆرمۆلا یەک (F1)=== بەرزترین پۆلی پێشبڕکێی جیهانییە بۆ ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی فۆرمۆلەی تایەی کراوە و تاک کورسی کە لەلایەن گروپی فۆرمۆلا یەکەوە بەڕێوەدەبرێت و لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی ئۆتۆمبێلەوە سزا دەدرێت. پاڵەوانێتی جیهانی فۆرمۆلا یەک لە ساڵی ١٩٥٠ەوە یەکێک بووە لە جۆرە سەرەکییەکانی وەرزشی ماتۆڕ لە جیهاندا و لە ساڵی ١٩٥٠ەوە یەکەمجارە و زۆرجار بە لوتکەی وەرزشی ماتۆڕ دادەنرێت. وشەی فۆرمولەی ناو ناوەکە ئاماژەیە بۆ ئەو کۆمەڵە یاسایانەی کە دەبێت هەموو ئۆتۆمبێلە بەشداربووەکان پەیڕەوی لێبکەن. وەرزێکی فۆرمۆلا یەک لە زنجیرەیەک پێشبڕکێ پێکدێت، کە بە گراند پریکس ناسراوە. پێشبڕکێی گەورە لە چەندین وڵات و کیشوەردا لەسەر بازنەی دروستکراو یان ڕێگا داخراوەکان بەڕێوەدەچێت =====زانیاری خێرا===== سیستەمێکی تۆمارکردنی خاڵەکان لە گراند پریکس بەکاردەهێنرێت بۆ دیاریکردنی دوو پاڵەوانێتی ساڵانەی جیهانی: یەکێکیان بۆ شۆفێران، و یەکێکیان بۆ بیناکاران- ئێستا هاوواتای تیمەکانە. هەر شۆفێرێک دەبێت خاوەنی مۆڵەتی سوپەری ڕەوا بێت، کە بەرزترین پۆلی مۆڵەتی پێشبڕکێیە کە FIA دەری دەکات، و پێشبڕکێکان دەبێت لەسەر ڕێڕەوی پلەی یەکەم ئەنجام بدرێن، کە بەرزترین پلەی یەکەمە کە FIA بۆ بازنەکان دەردەکات. ئۆتۆمبێلی فۆرمۆلا یەک خێراترین ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی ڕێگاوبانی ڕێکخراوە لە جیهاندا، بەهۆی خێرایی بەرزی گۆشەگیرییەوە کە بەدەست دێت لە ڕێگەی دروستکردنی بڕێکی زۆر لە هێزی دابەزینی ئایرۆداینامیک، کە زۆربەیان بەهۆی باڵەکانی پێشەوە و دواوە دروست دەبن، هەروەها تونێلی ژێر جەستە. ئۆتۆمبێلەکان پشت بە ئەلیکترۆنیات و ئایرۆداینامیک و هەڵپەساردن و تایەکان دەبەستن. کۆنترۆڵی ڕاکێشان و کۆنترۆڵی هەڵدانی ئۆتۆمبێل و گۆڕینی ئۆتۆماتیکی و یارمەتیدەرە ئەلیکترۆنیەکانی تری لێخوڕین بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٤ قەدەغە کران، لە ساڵی ٢٠٠١ بۆ ماوەیەکی کورت دووبارە خرایە بواری جێبەجێکردنەوە بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٤ و دواتر لە ساڵی ٢٠٠٨ جارێکی دیکە قەدەغە کران. لەگەڵ تێکڕای تێچووی ساڵانەی بەڕێوەبردنی تیمێک- بۆ نموونە، دیزاینکردن، دروستکردن و پاراستنی ئۆتۆمبێل؛ مووچەی کارمەندان؛ گواستنەوە- بە نزیکەی ١٩٣ ملیۆن پاوەند تا ساڵی ٢٠١٨ (هەرچەندە سنووری تێچوونەکە ٢١٥ ملیۆن دۆلاری ئەمریکییە)، شەڕە دارایی و سیاسییەکانی فۆرمۆلا یەک بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕاپۆرت دەکرێن. گروپی فۆرمۆلا وەن لەلایەن کۆمپانیای لیبرتی میدیاوە خاوەندارێتی دەکرێت و لە ساڵی ٢٠١٧ بە بڕی ٨ ملیار دۆلاری ئەمریکی کڕیویەتی. شانشینی یەکگرتوو ناوەندی پێشبڕکێی فۆرمۆلا یەکە، لە کۆی یازدە تیپەکە شەش تیپ لەوێ بنکەکانیان هەیە. ======'''مێژووی فۆرمۆلا یەک'''====== فۆرمۆلا یەک لە پاڵەوانێتی جیهانی بەرهەمهێنەران (1925-1930) و پاڵەوانێتی شۆفێرانی ئەوروپا (1931-1939) سەرچاوەی گرتووە. فۆرمولەکە کۆمەڵێک یاسایە کە دەبێت ئۆتۆمبێلی سەرجەم بەشداربووان پەیڕەوی لێبکەن. پێش جەنگی جیهانی دووەم چەند ڕێکخراوێکی پێشبڕکێی گراند پری پێشنیاریان کردبوو بۆ ئەوەی پاڵەوانێتییەکی نوێ جێگرەوەی پاڵەوانێتی ئەوروپا بگرێتەوە، بەڵام بەهۆی ڕاگرتنی پێشبڕکێیەکان لەکاتی ململانێکاندا، فۆرمۆلایەکی نوێی نێودەوڵەتی بۆ ئۆتۆمبێل تا دوای جەنگ بە فەرمی نەبووە. فۆرمۆلا یەک فۆرمولێک بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦ ڕێککەوتن لەسەر کرا بۆ ئەوەی لە ساڵی ١٩٤٧ بە فەرمی کاریگەر بێت، یەکەم پێشبڕکێی گەورە بەپێی ڕێسا نوێیەکان پێشبڕکێی گەورەی تۆرینۆ بوو لە ساڵی ١٩٤٦، پێشبینی دەستپێکردنی فەرمی فۆرمولەکە بوو. پاڵەوانێتی نوێی جیهانی بۆ دەستپێکردنی لە ساڵی ١٩٥٠ دامەزرا. یەکەم پێشبڕکێی پاڵەوانێتی جیهانی، پێشبڕکێی گەورەی بەریتانیا لە ساڵی ١٩٥٠، لە بازنەی سیلڤەرستۆن لە بەریتانیا لە ١٣ی ئایاری ١٩٥٠ بەڕێوەچوو.[4] جۆزێپی فارینا کە ڕکابەری ئەلفا ڕۆمیۆ دەکات، یەکەم پاڵەوانێتی جیهانی شۆفێرانی بەدەستهێنا و بە تەسکییەوە لە خوان مانوێل فانگیۆی هاوڕێی خۆی بردەوە. فانگیۆ لە ساڵانی ١٩٥١، ١٩٥٤، ١٩٥٥، ١٩٥٦ و ١٩٥٧ پاڵەوانێتییەکەی بەدەستهێنا. ئەمەش ژمارەی پێوانەیی بۆ زۆرترین پاڵەوانێتی جیهانی تۆمارکرد کە تاکە شۆفێرێک بباتەوە، ژمارەیەکی پێوانەیی کە بۆ ماوەی ٤٦ ساڵ وەستا تا مایکل شوماخەر شەشەمین پاڵەوانێتی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٣ بەدەستهێنا. فیلمی ئەلفا ڕۆمیۆ ١٥٩ی خوان مانوێل فانگیۆ کە لە ساڵی ١٩٥١دا نازناوەکەی بەدەستهێنا پاڵەوانێتی بیناکاران لە وەرزی ١٩٥٨ زیادکرا. ستێرلینگ مۆس سەرەڕای ئەوەی زۆرجار وەک یەکێک لە گەورەترین شۆفێرانی فۆرمۆلا یەک لە ساڵانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠ دادەنرا، بەڵام هەرگیز پاڵەوانێتی فۆرمۆلا یەکیان نەبردەوە.لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٦١، مۆس چوار جار پلەی دووەمی پاڵەوانێتییەکەی بەدەستهێنا و سێ جارەکەی دیکەش پلەی سێیەمی بەدەستهێنا. فانجیۆ لە کۆی ٥٢ پێشبڕکێ کە بەشداری کردبوو ٢٤ پێشبڕکێی بردەوە- هێشتا ژمارەی پێوانەییە بۆ بەرزترین ڕێژەی بردنەوەی فۆرمۆلا یەک لەلایەن شۆفێرێکی تاکەکەسی. هەروەها پرۆمۆتەرەکان بۆ چەندین ساڵ پێشبڕکێیان ئەنجامدا بەپێی ڕێساکانی فۆرمۆلا یەک لە دەرەوەی پاڵەوانێتییەکە. ئەم ڕووداوانە زۆرجار لەسەر ئەو بازنەیانەی کە هەمیشە گونجاو نەبوون بۆ پاڵەوانێتی جیهانی ئەنجام دەدرا و ئۆتۆمبێل و شۆفێری ناوخۆیی و هەروەها ئەوانەی کە لە پاڵەوانێتییەکەدا ڕکابەرییان دەکرد، نمایش دەکرا. بۆ نموونە، پاڵەوانێتی ناوخۆیی فۆرمۆلا یەک لە ئەفریقای باشوور لە ساڵی ١٩٦٠ تا ١٩٧٥ جگە لە ئۆتۆمبێلەکانی پاڵەوانێتی جیهانی کە بەم دواییە خانەنشین بوون، ئۆتۆمبێلی دروستکراوی ناوخۆیی یان دەستکاریکراوی بەکارهێنا. بە هەمان شێوە پاڵەوانێتی فۆرمۆلا یەک لە بەریتانیا ئۆتۆمبێلی دەستی دووی بەکارهێنا، لە بەرهەمهێنەرانی وەک لۆتۆس و فیتیپاڵدی ئۆتۆمبێل، کە لە ساڵی ١٩٧٨ تا ١٩٨٠ DFV یان تێدابوو. بەڵام زیادبوونی تێچووی کێبڕکێ، وایکرد ئەم جۆرە پێشبڕکێیانە لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا کەمتر باو بن. ساڵی ١٩٨٣ دوا پێشبڕکێی فۆرمۆلا یەک کە پاڵەوان نەبووە؛ پێشبڕکێی پاڵەوانان لە ساڵی ١٩٨٣ لە براندز هاچ، کە لەلایەن پاڵەوانی جیهانی ئێستا کیکێ ڕۆسبێرگەوە لە یارییەکانی ویلیامز-کۆسۆرس لە شەڕێکی نزیکدا لەگەڵ دانی سولیڤانی ئەمریکیدا سەرکەوتنی بەدەستهێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|تەکنۆلۆژیا|ئۆتۆمۆبیل}} {{پۆلی کۆمنز|Formula One}} {{کورت}} [[پۆل:فۆرمولا یەک]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٥٠ لە ئەورووپا]] [[پۆل:پێشبڕکێی تایەی کراوە]] 0s1q7gzsrg0podpclkyl71v9bblpqup جێژنی ڕەمەزان 0 23651 1583738 1583669 2026-05-14T12:02:16Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583738 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|جێژنی ڕەمەزان|‏جێژن (ڕوونکردنەوە)}} {{Infobox holiday |holiday_name = جێژنی ڕەمەزان |image = Celebrating Eid in Tajikistan 10-13-2007.jpg |image_size = 210px |caption = چێشتی جێژنی ڕەمەزان، [[تاجیکستان]] |official_name = [[عەرەبی]]:عيد الفطر (‘Īd al-Fiṭr) |nickname = |observedby = [[ئیسلام]] و [[موسڵمانان]] |type = Religious |longtype = [[ئیسلامی]] |significance = کۆتاییھێنان بە [[ڕۆژوو]]ی [[ڕەمەزان]] |date = ١ی [[شەووال]] |date2015 = 17 July <ref>http://english.alarabiya.net/en/News/world/2015/07/16/Friday-is-the-first-day-of-Eid-al-Fitr-.html</ref> (''[[Islamic calendar#Saudi Arabia.27s Umm al-Qura calendar|Umm al-Qura]]'')<ref name="ummalqura">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm|سەردێڕ=The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200621105742/http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |date2016 = 6 July<ref name="ummalqura"/> |date2017 = 25 June<ref name="ummalqura"/> |celebrations = سەردانکردنی ھاوڕێ و خزمان، بەخشینی دیاری و [[شیرینی]]، پۆشینی جلی نوێ، ھتد. |observances = [[زەکاتی فیتر]]، [[نوێژی جێژن]] |relatedto = [[ڕەمەزان]]، [[جێژنی قوربان]] }} [[پەڕگە:Costume de fete - Etienne Dinet.jpg|وێنۆک|تابلۆی جلی جێژن لە لایەن وێنەکێشی فەڕەنسی [[ناسرەدین دینت]]]] '''جێژنی ڕەمەزان''' یان '''جەژنی ڕەمەزان''' ({{بە عەرەبی|عيد الفطر}}) یەکەم جێژنی [[موسڵمانان|موسڵمانانە]] و لە یەکەم ڕۆژی [[شەووال|مانگی شەوال]] دەست پێدەکات، ئەمەش دوای تەواوبوونی ڕۆژەکانی [[مانگی ڕەمەزان]]ە. خوای گەورە لە کۆتایی ئایەتی ١٨٥ی [[سوورەتی ئەلبەقەرە]] دەفەرمووێت:{{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٨٥|کوردی=بۆ ئەوەی ئەو ماوەیە تەواو بکەن شوکرانەبژێری خوا بن لەسەر ئەوەی ڕێنوێنیی کردوون}} ماوەی جێژنی ڕەمەزان تەنها یەک ڕۆژە و موسڵمانان لەیەکەم ڕۆژی جێژندا و دوای بەرزبوونەوەی [[خۆر]] بە ئەندازەی ڕمێک [[نوێژی جێژن (ئیسلام)|نوێژی جێژن]] دەکەن. بەڕۆژووبوون لە یەکەم ڕۆژی جێژنەکان حەرامە و وەرگیراو نییە. یەکێک لە جیاکەرەوەکانی جەژنی ڕەمەزان لە [[جێژنی قوربان]] بریتیە لەوەی کە دەبێت پێش نوێژی جێژن، موسڵمانان [[سەرفیترە|زەکاتی سەرفترە]] دەربکەن و بەسەر موسڵمانە ھەژارەکان دابەشی بکەن. دوای نوێژی جێژن، موسڵمانان پیرۆزبایی ھاتنی جێژن لە موسڵمانانی نزیک خۆیان دەکەن و دوای گەییشتن بەماڵی خۆیان پیرۆزبایی لە ئەندامانی خیزانەکەیان دەکەن و دواتریش سەردانی ناسیاو و خزمە نزیکەکانیان دەکەن. ھەروەھا پێشوازی لە دراوسێ و ئەو کەسانە دەکەن کە سەردانی دەکەن بۆ گەردنازایی و پیرۆزبایی. == شێوازی پیرۆزبایی == جوبەیر کوری توفەیر وتی: «کە ھاوەڵانی پێغەمبەری خوا لە جێژنەکاندا دەگەیشتن بە یەک دەیانووت: {{عەرەبی|تقبل الله منا و منك}}. واتە: «خوای گەورە لەئێمە و لەتۆشی وەرگرت بێت».<ref>کتێبی [[فەتحولباری]] - بەرگی دووەم - لاپەڕە ٤٤٦</ref> بەڵام لە زۆربەی وڵاتەکاندا شێوازی پیرۆزبایی کردن بریتیە لە: «جێژنت پیرۆز بێت، ھەموو ساڵیک بە خۆشی». لە ناو گەلی کورد وا باوە کە خەلک سەردانی خزم و دوست و جیران دەکەن. لە کاتی سەردان نوقڵ و شیرینی و شەربەت پیشکیشی میوانەکان دەکرێت. مناڵان لەو روژە دا جێژنانە لە گەورەکان وەردەگرن. == شێوازی تەکبیرکردن == [[پەڕگە:Sultan Ahmed Mosque mahya3.jpg|وێنۆک|ڕازاندنەوەی مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد لە ئەستەنبۆل لە تورکیا]] شێوازی تەکبیرکردنی جێژنی ڕەمەزان و قوربان یەک شێوازە. ھۆکاری تەکبیرکردن دەگێڕێتەوە بۆ ئەو ئایەتەی کە لە سەرەوەدا ھاتووە. ماوەی تەکبیرکردن لەدوای ڕاگەیاندنی یەکەم ڕۆژی جێژن دەست پێدەکات واتە لە دوای [[نوێژی خەوتنان]]، لە دوای [[نوێژی بەیانی]] ڕۆژی جێژن بە ھۆی دەنگدەری دەرەکی مزگەوتەکانەوە دەست دەکرێت بە تەکبیرکردن و خوێندنەوەی قورئان، وەکوو دیارە ئاوازی خوێندنەوەی قورئان بە ھۆی جێژن لە زۆربەی شوێنەکاندا جیاوازە و بە تایبەت ''لە ھەرێمی کوردستاندا'' خوێندنەوەی [[سوورەتی ڕەحمان]] باوترە. '''{{عەرەبی|الله أكبر الله أكبر الله أكبر، لا إله إلا الله والله أكبر، الله أكبر ولله الحمد}}''' (بەمانای: خوا گەورەیە خوا گەورەیە خوا گەورەیە، خوایەک بێجگە لە ئەڵڵا نییە و خوا گەورەیە، خوا گەورەیە و پەرستن بۆ خوایە) شێوازی تەکبیرکردنی جێژنە. == خۆشۆردن == خۆشۆردنی جێژن لەسەر موسڵمانان سووننەتێکی پێویستە و لەڕیوایەتێکی ئیبن عەباسدا ھاتووە: {{عەرەبی|أن رسول الله كان يتغسل يوم الفطر و الأضحى}}. واتە: «پێغەمبەری خوا خۆی شۆردووە بۆ ڕۆژی جێژنی ڕەمەزان و قوربان». == بەربانگکردنەوە پێش نوێژ == سووننەتە کە موسڵمان پێش چوونە بۆ نوێژی جێژن بەربانگ بکاتەوە بەخواردنی چەند [[خورما]]یەک کە تاک بن. وەکو ئەنس دەگێرێتەوە و دەڵێت: «پێعەمبەری خوا نەدەچوو بۆ نوێژی جێژنی ڕەمەزان ھەتا چەند خورمایەکی نەخواردایێ کە ژمارەی ئەو خورمایانەش تاک بوون». == نوێژی جەژن و وتارەکەی== [[پەڕگە:Eidulfitr meal.jpg|thumb|خواردنی نانی بەیانی لە دوای نوێژی جەژن لە مالیزیا]] [[پەڕگە:US Army 51420 Soldiers celebrate end of Ramadan.jpg|وێنۆک|سەروازە موسڵمانەکانی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] نوێژی جەژن دەکەن.]] === نوێژ === {{سەرەکی|نوێژی جەژن (ئیسلام)}} نوێژی چەژن (جەژنی ڕەمەزان و قوربان) لەدوو ڕکعات پێکھاتووە و حوکمی نوێژەکەش جیاوازی ھەیە لە نێوان زانایاندا: *ھەندێک لە زانایان لەسەر ئەو ڕایەن كە واجبە ‌و ھەر دەبێ بكرێ كە ئەمە پەیڕەوی [[حەنەفی]]یەكانە ‌و‌ شیخی ئیسلامیش ھەمان ڕای پەسەندكردووە، ھەروەھا پێغەمبەر فەرمانی داوە بەوەی كە ژنان و تەنانەت ئەوانەش حەیزدارن ھەر بێنە دەرەوە بۆ نوێژی جەژنەکان. ئەمانەش ھەموو بەڵگەی گەورەیی و واجببوونیانن.‌ *ھەندێكی ترش لە زانایان دەفەرموون كە واجبی كیفایەیە، واتە:'' ئەگەر كۆمەڵێك لە موسڵمانان بیکەن، ئەوە لەسەر ئەوانی تر لا دەچێت''، كە ئەمەش پەیڕەوی حەنبەلییەكانە. * كۆمەڵی سێیەمیش لەسەر ئەو ڕایەن كە نوێژی جەژن [[سوننەت]]ێكی دووپاتكراوەیە (مؤكدە) كە ئەمەش ڕێڕەوی شافعییەكان و مالیكییەكانە. لەپێش کردنی نوێژەکەدا [[بانگدان]] [[قامەت]]کردن نییە. کاتی ئەنجامدانی نوێژەکە بریتییە لە بەرزبوونەوەی [[خۆر]] بەئەندازەی ڕمێک دوای ئەوەی ھەڵھات. لەیەکەم ڕکعاتدا و لە دوای دابەستنی نوێژ، حەوت جار تەکبیر دەکرێت و لەدووەم ڕکعاتدا بۆ پێنج جار کەمدەکرێتەوە. عەبدوڵڵای کوڕی عەبدوڵڵا دەگێڕێتەوە: [[عومەر|عومەر کوڕی خەتتاب]] لە ئەبوواقدی لەیسی پرسیاریکرد: كە پێغەمبەری خوا چی دەخوێندەوە لە قوربان و ڕەمەزاندا؟ وتی: پێغەمبەر ئەم دوو سوورەتەی دەخوێندەوە: {{عەرەبی|ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ}} و {{عەرەبی|واقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانشَقَّ الْقَمَر}}. واتە [[سوورەتی ق]] و [[قەمەر|سوورەتی ئەلقەمەر]] دەخوێندەوە.<ref>[[ئیمامی موسلیم]] دەیگێڕێتەوە.</ref> ھەروەھا نوعمان کوڕی بەشیر دەڵێت: «پێغەمبەری خوا لە نوێژی جومعە و نوێژی دوو جەژنەکەدا [[سوورەتی ئەعلا]] و [[غاشیە]]ی دەخوێندەوە. ھەورەھا سووننەتە کە لە دوای دەرچوون لە مزگەوت بەو ڕێگەیە نەگەڕێیەوە کە لێیەوە بەرەو مزگەوت ھاتووی، چونکە جابر دەڵێت: «بینیم پێغەمبەری خوا لەڕۆژی جەژندا ڕێگاکەی پێچەوانە دەکرد». === وتار === وتاری نوێژی جەژن لە دوای ئەنجامدانی نوێژی جەژن پێشکەش بە ئامادەبووان دەکرێت و لە دوو وتاریش پێکدێت و ھاوشێوەی وتاری ھەینییە، تەنھا دەبێت بە نۆ جار تەکبیرکردن دەست بە وتنەوەی وتاری یەکەم بکات و لە وتاری دووەمدا بەحەوت جار. == پشووی وڵاتان == [[پەڕگە:سلێمانی- جەژنی ڕەمەزانی 1.jpg|وێنۆک|جەژنی ڕەمەزان لە سلێمانی، ١٩٥٥.]] بەبۆنەی ئەم جێژنەوە لەزۆربەی وڵاتانی ئیسلامی پشووی فەرمییە و ماوەی پشووەکەش بەپێی وڵاتەکان دەگۆڕێت: {| class="wikitable" |- ! وڵات !! ماوەکەی (یان ڕۆژی دەستپێکردن) |- | {{flag|KSA}} || لە [[٢٠ی ڕەمەزان]] ''(١٠ شەوی کۆتایی)'' ھەتا [[٤ی شەوال]] |- | {{flag|IRQ}} || لە[[١ی شەوال]] ھەتا [[٣ی شەوال]] |- | {{flag|LBY}} || لە[[١ی شەوال]] ھەتا [[٣ی شەوال]] |- | {{flag|UAE}} || لە[[١ی شەوال]] ھەتا [[٣ی شەوال]] |- | {{flag|KWT}} || لە[[١ی شەوال]] ھەتا [[٣ی شەوال]] |- | {{flag|OMN}} || لە[[١ی شەوال]] ھەتا [[٣ی شەوال]] |- | {{flag|QAT}} || لە[[١ی شەوال]] ھەتا [[٣ی شەوال]] |- | {{flag|BHR}} || لە[[١ی شەوال]] ھەتا [[٣ی شەوال]] |- | {{flag|IRI}} || لە[[١ی شەوال]] ھەتا [[٢ی شەوال]] |- | {{flag|YEM}} || [[١ی شەوال]] |- | {{flag|ALG}} || [[١ی شەوال]] |} == ئەمانەش ببینە == *[[مانگی ڕەمەزان]] *[[زەکاتی ڕۆژوو]] *[[ڕۆژوو]] *[[نوێژی جێژن (ئیسلام)|نوێژی جێژن]] *[[جێژنی قوربان]] == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای عەرەبی. * [https://web.archive.org/web/20170207151208/http://dangiislam.org/content/1172 دەنگی ئیسلام] <references/> {{ڕەمەزان}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژژمێر}} {{پۆلی کۆمنز|Eid al-Fitr}} [[پۆل:ڕەمەزان]] [[پۆل:دێسێرەکان]] [[پۆل:ڕۆژوو لە ئیسلام]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:جەژنە ئیسلامییەکان]] sogarw947gmdi7yvg5qmrcej07qw6zc ئیزمیر 0 23941 1583896 1486564 2026-05-15T08:44:37Z 1silent scientist 51740 1583896 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئیزمیر''' (بە [[تورکی]]: Izmir) یەکێکە لە شارە گەورەکانی [[تورکیا]]، ھەروەھا سێیەم گەورەترین شارە لە ڕووی دانیشتووانەوە.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Izmir</ref> == مێژوو == === پێش مێژوو و مێژووی دێرین === [[پەڕگە:Karabel1.jpg|وێنۆک|١٥٠پێکسڵ|[[نەخشەبەردینی کارابێڵ]]ی ڕێبەری ناوخۆیی [[لوویی]]، «[[تارکاسناوا]]، پاشای میرا» لە نزیک [[کەمال پاشا]]یە، چەند کیلۆمەترێک لە ڕۆژھەڵاتی ئیزمیرەوە.]] شارەکە یەکێکە لە کۆنترین شوێنەکانی نیشتەجێبوونی حەوزی [[دەریای ناوەڕاست]]. دۆزینەوەکەی ساڵی ٢٠٠٤ی [[یەشیلۆڤا ھۆیۆک]] و یاسیتەپەی دراوسێی، لە دەلتای بچووکی [[ڕووباری مێلیس]]، کە ئێستا دەشتی [[بۆرنۆڤا]]یە، ڕێکەوتی دەستپێکردنی ڕابردووی شارەکەی بۆ دوورتر لەوەی پێشتر دەھێنرایە بەرچاو گەڕاندەوە. دۆزینەوەکانی دوو وەرزی کۆڵینەوە کە لە یەشیلۆڤا ھۆیۆک لەلایەن تیمێکی شوێنەوارناسی [[زانکۆی ئیجە]]ی ئیزمیر ئەنجامدراون، ئاماژە بە سێ ئاست دەکەن، کە دوانیان ھی پێش مێژوون. ئاستی ٢ شوێنەواری سەرەتای تا ناوەڕاستی [[سەردەمی مس و بەرد]]ی تێدایە، و ئاستی ٣ شوێنەواری نیشتەجێبوونی [[سەردەمی بەردینی نوێ]]ی تێدایە. ئەم دوو ئاستە لەلایەن [[گەلە ڕەسەنەکان]]ی ناوچەکە نیشتەجێ بوون، بە نزیکەیی، لە نێوان ھەزارەی ٧ەمی پێش زایین و ھەزارەی ٤ەمی پێش زایین. کاتێک کەناری دەریا بە تێپەڕبوونی کات پاشەکشەی کرد، شوێنەکە دواتر وەک گۆڕستان بەکارھێنرا. چەندین گۆڕ کە کاڵای مێژوویی مێژووەکەیان بۆ دەوروبەری ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە، و ھاوکاتن لەگەڵ یەکەم شاری [[ترۆوا]]، دۆزرانەوە.<ref>{{cite web|url=http://www.yesilova.ege.edu.tr|title=Yeşilova Höyük excavations|access-date=2007-02-21|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070223114629/http://yesilova.ege.edu.tr/|archive-date=2007-02-23}}</ref> === سەردەمی بڕۆنز === یەکەم نیشتەجێبوون کە فەرماندەیی تەواوی [[کەنداوی ئیزمیر]]ی کردبێت لەسەر لوتکەی چیای [[یامانلار]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کەنداوی ناوەوە دامەزرا. پەیوەست بەو نیشتووەی کە لەلایەن ئەو جۆگانەی کە لە درێژەی ھێڵی کەناراوەکاندا دەچنە ناو دەریاوە دەھێنرێت، ئەو نیشتەجێبوونەی کە دواتر ناوکی «سمیرنای کۆن»ی پێکھێنا، لەسەر بناری ھەمان چیا، لەسەر گردێک (''کە ئەو کاتە نیمچە دوورگەیەکی بچووک بوو و بە [[باریکەزەوی]]یەکی بچووک بە وشکانییەوە بەسترابووەوە'') لە گەڕەکی ئێستای تەپەکولە لە [[بایراکلی]] دامەزرا. وا بیردەکرێتەوە نیشتەجێبوونی بایراکلی مێژووەکەی بۆ ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایین بگەڕێتەوە.{{citation needed|date=October 2017}} دۆزینەوە شوێنەوارییەکانی کۆتاییی [[سەردەمی برۆنز]] پلەیەکی دیاریکراو لە کاریگەریی [[یۆنانی مایسینی]] لە نیشتەجێبوونەکە و ناوچەکانی دەوروبەری نیشان دەدەن، ھەرچەندە کۆڵینەوەی زیاتری چینەکانی سەردەمی بڕۆنز پێویستە بۆ ئەوەی سمیرنای کۆنی ئەو سەردەمە وەک نیشتەجێبوونێکی مایسینی پێشنیار بکرێت.<ref>{{cite web|last1=Wagner|first1=Ana|title=Carolina Digital Repository – The Ahhiyawa Question: Providing Archaeological Evidence for the interconnection between the Hittites and the Mycenaeans|url=https://cdr.lib.unc.edu/record/uuid:c90815b1-921c-4ea6-8d06-10e3dbde72b4|website=cdr.lib.unc.edu|date=5 July 2017 |publisher=University of North Carolina|access-date=26 October 2017|page=14|language=en|quote=In Western Anatolia, both Old-Smyrna and Izmir display a degree of Mycenaean influence,...|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521205002/https://cdr.lib.unc.edu/record/uuid:c90815b1-921c-4ea6-8d06-10e3dbde72b4|archive-date=21 May 2018}}</ref> بەڵام لە سەدەی ١٣یەمی پێش زایین، داگیرکارییەکانی [[بالکان]] (ئەوەی پێی دەوترێت [[گەلانی دەریا]]) ترۆوای حەوتەمیان وێران کرد، و ناوەڕاست و ڕۆژاوای ئەنادۆڵ بە گشتی کەوتنە ناو ئەو قۆناغەی کە بە گشتی پێی دەوترێت سەردەمی «ئەنادۆڵی» و «یۆنانی» [[سەدە تاریکەکانی یۆنان|سەدە تاریکەکان]]ی [[ڕووخانی سەردەمی بڕۆنز]]. === سەردەمی سەدەکانی ناوین === [[پەڕگە:Beylik of Aydın 1315-1375.png|وێنۆک|[[ئایدنییەکان|بەیلیکی ئایدن]] لە سەدەی ١٤ەیەمدا]] [[گەلانی تورک]] بۆ یەکەمجار سمیرنایان لەژێر دەستی فەرماندەی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] چاکا بەی، کە لەلایەن بیزەنتییەکانەوە بە [[تزاخاس]] دەدرا، لە ساڵی ١٠٧٦دا گرت، لەگەڵ [[کلازۆمینای]]، [[فۆچا]] و ژمارەیەک لە [[دوورگەکانی ئیجە]]. چاکا بەی ئیزمیری وەک بنکەیەک بۆ ئۆپراسیۆنە دەریایییەکانی بەکارھێنا.<ref>[[ئانا کۆمنینێ]]. ''[[ئەلێکسیاد]]''، VII.8</ref><ref name="ODB-Tzachas">{{ODB | last = Brand | first = Charles M. | author-link = | title = Tzachas | page = 2134}}</ref> لە ساڵی ١٠٩٧دا، فەرماندەی بیزەنتی [[جۆن دووکاس (مێگاس دووکس)|جۆن دووکاس]] شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری گرتەوە.<ref>[[ئانا کۆمنینێ]]. ''[[ئەلێکسیاد]]''، XI.5</ref><ref name="ODB-Tzachas"/> دواتر شاری بەندەری لەلایەن [[سوارچاکانی سانت جۆن]]ەوە گیرا کاتێک [[قووستەنتەنیە]] لەلایەن خاچھەڵگرانەوە لە کاتی [[چوارەم جەنگی خاچھەڵگری]] لە ساڵی ١٢٠٤دا داگیرکرا، بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی نیسیا]] زۆر زوو دوای ئەوە خاوەندارێتی شارەکەی گەڕاندەوە، ئەگەرچی بە پێدانی ئیمتیازاتی زۆر بە ھاوپەیمانە [[کۆماری جەنەوا|جەنەوا]]یییەکانیان، کە یەکێک لە قەڵاکانی شارەکە و گەورەیی شارۆچکەکانی [[فۆچای کۆن]] و [[فۆچای نوێ]]یان (کە ئێستا بەشێکە لە پارێزگای ئیزمیر) لە ساڵی ١٢٧٥ تا ١٣٤٠ لەدەستدا بوو.<ref>{{cite web|url=http://www.allaboutturkey.com/izmir.htm|title=Izmir|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130164828/http://www.allaboutturkey.com/izmir.htm|archive-date=2018-01-30}}</ref><ref>{{Cite book|last=Miller|first=William|title=The Zaccaria of Phocaea and Chios (1275-1329)|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=283–298}}</ref> سمیرنا لە سەدەی ١٤ەیەمدا دووبارە لەلایەن ئومور بەی، کوڕی دامەزرێنەری [[ئایدنییەکان|بەیلیکی ئایدن]] گیرا، کە سەرەتا قەڵای سەرەوەی چیای پاگۆسی گرت (دوای ئەوە ناونرا [[کادیفەکالێ]])، و دواتر قەڵای بەندەری خوارەوەی نیۆن کاسترۆن (کە لەلایەن جەنەوایییەکانەوە بە «سانت پیتەر» و لەلایەن تورکەکانەوە بە «ئۆک کالێسی» دەوترا). وەک چۆن چاکا بەی دوو سەدە پێشتر کردبووی، ئومور بەی شارەکەی وەک بنکەیەک بۆ ھێرشە دەریایییەکان بەکارھێنا. لە ساڵی ١٣٤٤دا، ھاوپەیمانییەکی ھێزەکان کە لەلایەن [[پاپا کلیمێنتس-ی شەشەم]]ەوە ھەماھەنگی کرابوو، لە ھێرشێکی لەناکاودا لە [[جەنگەکانی خاچھەڵگریی سمیرنیۆت]] قەڵای خوارەوەیان گرتەوە. شەست ساڵ لە پێکەوەژیانی ناخۆش لە نێوان ھەردوو ھێزەکە، بەیلیکەکان کە قەڵای سەرەوەیان بەدەستەوە بوو و سوارچاکەکان کە خوارەوەیان بەدەستەوە بوو، بەدوایدا ھات، کە بە مردنی ئومور بەی لە ساڵی ١٣٤٨دا کۆتایی ھات. === سەردەمی عوسمانی === [[پەڕگە:Izmir-Urla Late evening street view.jpg|وێنۆک|ماڵە عوسمانییە کۆنەکان لە ئوورلا، ئیزمیر]] [[پەڕگە:Izmir1883.jpg|وێنۆک|بەندەری ئیزمیر، لە ئینسایکلۆپیدیایەکی ساڵی ١٨٨٣وە]] بەشی سەرەوەی شاری ئیزمیر بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٣٨٩دا لە فەرمانڕەوا ئایدنییەکانی لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە لە سەردەمی [[بایەزیدی یەکەم]] گیرا، کە سوپاکانی بەرەو پێنج بەیلیکەکەی ڕۆژاوای ئەنادۆڵ برد لە زستانی ھەمان ساڵدا کە ھاتبووە سەر تەخت. بەڵام لە ساڵی ١٤٠٢دا، [[تەیموور]] ([[تەیموورلەنگ]]) لە [[شەڕی ئەنقەرە]] دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] سەرکەوت، ئەمەش بۆ ماوەی دوو دەیەی دواتر کۆسپێکی گەورەی بۆ دەوڵەتی عوسمانی دروست کرد و ناوچەکانی زۆربەی بەیلیکەکانی بۆ بنەماڵە فەرمانڕەواکانی پێشوویان گەڕاندەوە. تەیموور ھێرشی کردە سەر سمیرنا و وێرانی کرد و بەرپرسیار بوو لە کۆمەڵکوژیی زۆربەی دانیشتووانی کریستیان، کە زۆرینەی ڕەھایان لە سمیرنا پێکدەھێنا.<ref>{{cite book|editor-last1=Ring|editor-first1=Trudy|title=International dictionary of historic places|date=1995|publisher=Fitzroy Dearborn|location=Chicago [u.a.]|isbn=9781884964022|page=351|url=https://books.google.com/books?id=74JI2UlcU8AC|quote=Timur... sacked Smyrna and massacred nearly all of its inhabitants}}</ref><ref>{{cite book|last1=Foss|first1=Clive|title=Byzantine and Turkish Sardis|year=1976|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674089693|page=93|url=https://books.google.com/books?id=UfltAAAAMAAJ|language=en|quote=Tamerlane determined to conquer Smyrna... In December 1402, Smyrna was taken and destroyed, its Christian population massacred.}}</ref> لە ساڵی ١٤١٥دا، [[مەحمەدی یەکەم]] بۆ دووەمجار ئیزمیری بۆ عوسمانییەکان گرتەوە. بە مردنی دوایین بەی ئایدن، [[ئیزمیرئۆغڵو جونەید بەی]]، لە ساڵی ١٤٢٦دا شارەکە بە تەواوی کەوتە ژێر کۆنترۆڵی عوسمانی. یەکەم پارێزگاری عوسمانی ئیزمیر [[ئەسکەندەر (کوڕی ئیڤان شیشمان)|ئەسکەندەر]] بوو، کە کوڕێکی موسڵمانبووی [[خانەدانی شیشمان]]ی [[بۆلگارەکان]] بوو. لە کاتی ھەڵمەتەکانی دژی جونەید، ھێزەکانی [[سوارچاکانی ھۆسپیتالێر]] ھاوکاری عوسمانییەکانیان کرد کە فشاریان بۆ سوڵتان ھێنا بۆ گەڕانەوەی قەڵای بەندەرەکە بۆیان. بەڵام سوڵتان ڕەتی کردەوە ئەم سازشە بکات، سەرەڕای ئەو گرژییانەی لە نێوان ھەردوو بەرەکەدا دروست بوو، و لەبری ئەوە مۆڵەتی بە ھۆسپیتالێرەکان دا قەڵایەک (ئێستا [[قەڵای بۆدرووم]]) لە [[پێترۆنیۆم]] ([[بۆدرووم]]) دروست بکەن.{{citation needed|date=August 2013}} شارەکە و پاشکۆکانی ئێستای بوونە [[سەنجەق]]ێکی عوسمانی یان لە ناو [[ویلایەت]]ە گەورەکەی ئایدن وەک بەشێک لە [[ئەیالەت]]ی [[ئەنادۆڵ]]، کە پایتەختەکەی لە [[کووتاھیە]] بوو یان لە «جەزایر» (واتە ''«دوورگەکان»'' کە مەبەست لێی [[دوورگەکانی ئیجە]] بوو). لە سەدەی ١٥ەیەمدا، دوو ڕووداوی جێی سەرنج بۆ شارەکە بریتین لە ھێرشێکی لەناکاوی [[ڤینیسیا]] لە ساڵی ١٤٧٥ و گەیشتنی [[جووەکانی سەفاردی]] لە [[ئیسپانیا]]وە دوای ١٤٩٢؛ ئەوان دواتر ئیزمیریان کردە یەکێک لە ناوەندە سەرەکییەکانی شارنشینی خۆیان لە خاکەکانی عوسمانیدا. ڕەنگە ئیزمیر لە سەدەکانی ١٥ و ١٦دا شوێنێکی تا ڕادەیەک کەم دانیشتووان بووبێت، وەک لە یەکەم تۆمارە ماوەکانی عوسمانی ئاماژەی پێ کراوە کە وەسفی شارۆچکەکە دەکەن و مێژووەکەیان بۆ ساڵی ١٥٢٨ دەگەڕێتەوە. لە ساڵی ١٥٣٠دا، ٣٠٤ نێری پێگەیشتوو، چ ئەوانەی باج دەدەن و چ ئەوانەی لە باج بەخشراون، تۆمار کرابوون، کە ٤٢یان کریستیان بوون. پێنج گەڕەکی شارنشین ھەبوون، یەکێکیان لە دەوروبەری نزیکی بەندەرەکە بوو، سەرەڕای بچووکیی شارۆچکەکە تا ڕادەیەک چالاک بوو و دانیشتووانە ناموسڵمانەکان لەوێ چڕ بووبوونەوە. تا ساڵی ١٥٧٦، ئیزمیر گەشەی کردبوو و ٤٩٢ باجدەری لە ھەشت گەڕەکی شارنشیندا جێگیر کردبوو و ژمارەیەک گوندی سەر بەوێی ھەبوو.<ref>Boynuzsekisi village in the same plain as İzmir and inhabited in 1532 by 50 Muslim and 29 non-Muslim families who paid its taxes along with the city was an offshoot of the İzmir founded by city-dwellers according to some sources while the Ottoman records refer to the inhabitants of this village as living here since ''"evvel-kadim" – since times immemorial''. {{cite web|url=http://bliss.mu.edu.tr/tezdb/51008.pdf|title=XVI. Yüzyılda Batı Anadolu Bölgesinde (Muğla, İzmir, Aydın, Denizli) Türkmen Yerleşimi ve Demografik Dağılım (''Turkmen settlement and the demographical distribution in the 16th century in western Anatolia''), p. 183-184 for İzmir urban wards|author=Muhammet Yazıcı|publisher=[[Muğla University]]|year=2002|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304044123/http://bliss.mu.edu.tr/tezdb/51008.pdf|archive-date=2011-03-04}}</ref> ئەمەش لەگەڵ کۆی گشتی دانیشتووانێک بوو کە لە نێوان ٣٥٠٠ بۆ ٥٠٠٠ کەس مەزندە دەکرا. ==هەروەها ببینە== [[پێرستی شارەکانی تورکیا]] ==پەراوێزەکان== {{reflist}} ==سەرچاوە== {{پۆلی کۆمنز|İzmir}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان|تورکیا|جوگرافیا}} [[پۆل:ئیزمیر]] [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] rb4kasqo3kcr1plcgvrm5hsmnt2m5i6 1583897 1583896 2026-05-15T08:45:00Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوە */ 1583897 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئیزمیر''' (بە [[تورکی]]: Izmir) یەکێکە لە شارە گەورەکانی [[تورکیا]]، ھەروەھا سێیەم گەورەترین شارە لە ڕووی دانیشتووانەوە.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Izmir</ref> == مێژوو == === پێش مێژوو و مێژووی دێرین === [[پەڕگە:Karabel1.jpg|وێنۆک|١٥٠پێکسڵ|[[نەخشەبەردینی کارابێڵ]]ی ڕێبەری ناوخۆیی [[لوویی]]، «[[تارکاسناوا]]، پاشای میرا» لە نزیک [[کەمال پاشا]]یە، چەند کیلۆمەترێک لە ڕۆژھەڵاتی ئیزمیرەوە.]] شارەکە یەکێکە لە کۆنترین شوێنەکانی نیشتەجێبوونی حەوزی [[دەریای ناوەڕاست]]. دۆزینەوەکەی ساڵی ٢٠٠٤ی [[یەشیلۆڤا ھۆیۆک]] و یاسیتەپەی دراوسێی، لە دەلتای بچووکی [[ڕووباری مێلیس]]، کە ئێستا دەشتی [[بۆرنۆڤا]]یە، ڕێکەوتی دەستپێکردنی ڕابردووی شارەکەی بۆ دوورتر لەوەی پێشتر دەھێنرایە بەرچاو گەڕاندەوە. دۆزینەوەکانی دوو وەرزی کۆڵینەوە کە لە یەشیلۆڤا ھۆیۆک لەلایەن تیمێکی شوێنەوارناسی [[زانکۆی ئیجە]]ی ئیزمیر ئەنجامدراون، ئاماژە بە سێ ئاست دەکەن، کە دوانیان ھی پێش مێژوون. ئاستی ٢ شوێنەواری سەرەتای تا ناوەڕاستی [[سەردەمی مس و بەرد]]ی تێدایە، و ئاستی ٣ شوێنەواری نیشتەجێبوونی [[سەردەمی بەردینی نوێ]]ی تێدایە. ئەم دوو ئاستە لەلایەن [[گەلە ڕەسەنەکان]]ی ناوچەکە نیشتەجێ بوون، بە نزیکەیی، لە نێوان ھەزارەی ٧ەمی پێش زایین و ھەزارەی ٤ەمی پێش زایین. کاتێک کەناری دەریا بە تێپەڕبوونی کات پاشەکشەی کرد، شوێنەکە دواتر وەک گۆڕستان بەکارھێنرا. چەندین گۆڕ کە کاڵای مێژوویی مێژووەکەیان بۆ دەوروبەری ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە، و ھاوکاتن لەگەڵ یەکەم شاری [[ترۆوا]]، دۆزرانەوە.<ref>{{cite web|url=http://www.yesilova.ege.edu.tr|title=Yeşilova Höyük excavations|access-date=2007-02-21|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070223114629/http://yesilova.ege.edu.tr/|archive-date=2007-02-23}}</ref> === سەردەمی بڕۆنز === یەکەم نیشتەجێبوون کە فەرماندەیی تەواوی [[کەنداوی ئیزمیر]]ی کردبێت لەسەر لوتکەی چیای [[یامانلار]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کەنداوی ناوەوە دامەزرا. پەیوەست بەو نیشتووەی کە لەلایەن ئەو جۆگانەی کە لە درێژەی ھێڵی کەناراوەکاندا دەچنە ناو دەریاوە دەھێنرێت، ئەو نیشتەجێبوونەی کە دواتر ناوکی «سمیرنای کۆن»ی پێکھێنا، لەسەر بناری ھەمان چیا، لەسەر گردێک (''کە ئەو کاتە نیمچە دوورگەیەکی بچووک بوو و بە [[باریکەزەوی]]یەکی بچووک بە وشکانییەوە بەسترابووەوە'') لە گەڕەکی ئێستای تەپەکولە لە [[بایراکلی]] دامەزرا. وا بیردەکرێتەوە نیشتەجێبوونی بایراکلی مێژووەکەی بۆ ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایین بگەڕێتەوە.{{citation needed|date=October 2017}} دۆزینەوە شوێنەوارییەکانی کۆتاییی [[سەردەمی برۆنز]] پلەیەکی دیاریکراو لە کاریگەریی [[یۆنانی مایسینی]] لە نیشتەجێبوونەکە و ناوچەکانی دەوروبەری نیشان دەدەن، ھەرچەندە کۆڵینەوەی زیاتری چینەکانی سەردەمی بڕۆنز پێویستە بۆ ئەوەی سمیرنای کۆنی ئەو سەردەمە وەک نیشتەجێبوونێکی مایسینی پێشنیار بکرێت.<ref>{{cite web|last1=Wagner|first1=Ana|title=Carolina Digital Repository – The Ahhiyawa Question: Providing Archaeological Evidence for the interconnection between the Hittites and the Mycenaeans|url=https://cdr.lib.unc.edu/record/uuid:c90815b1-921c-4ea6-8d06-10e3dbde72b4|website=cdr.lib.unc.edu|date=5 July 2017 |publisher=University of North Carolina|access-date=26 October 2017|page=14|language=en|quote=In Western Anatolia, both Old-Smyrna and Izmir display a degree of Mycenaean influence,...|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521205002/https://cdr.lib.unc.edu/record/uuid:c90815b1-921c-4ea6-8d06-10e3dbde72b4|archive-date=21 May 2018}}</ref> بەڵام لە سەدەی ١٣یەمی پێش زایین، داگیرکارییەکانی [[بالکان]] (ئەوەی پێی دەوترێت [[گەلانی دەریا]]) ترۆوای حەوتەمیان وێران کرد، و ناوەڕاست و ڕۆژاوای ئەنادۆڵ بە گشتی کەوتنە ناو ئەو قۆناغەی کە بە گشتی پێی دەوترێت سەردەمی «ئەنادۆڵی» و «یۆنانی» [[سەدە تاریکەکانی یۆنان|سەدە تاریکەکان]]ی [[ڕووخانی سەردەمی بڕۆنز]]. === سەردەمی سەدەکانی ناوین === [[پەڕگە:Beylik of Aydın 1315-1375.png|وێنۆک|[[ئایدنییەکان|بەیلیکی ئایدن]] لە سەدەی ١٤ەیەمدا]] [[گەلانی تورک]] بۆ یەکەمجار سمیرنایان لەژێر دەستی فەرماندەی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] چاکا بەی، کە لەلایەن بیزەنتییەکانەوە بە [[تزاخاس]] دەدرا، لە ساڵی ١٠٧٦دا گرت، لەگەڵ [[کلازۆمینای]]، [[فۆچا]] و ژمارەیەک لە [[دوورگەکانی ئیجە]]. چاکا بەی ئیزمیری وەک بنکەیەک بۆ ئۆپراسیۆنە دەریایییەکانی بەکارھێنا.<ref>[[ئانا کۆمنینێ]]. ''[[ئەلێکسیاد]]''، VII.8</ref><ref name="ODB-Tzachas">{{ODB | last = Brand | first = Charles M. | author-link = | title = Tzachas | page = 2134}}</ref> لە ساڵی ١٠٩٧دا، فەرماندەی بیزەنتی [[جۆن دووکاس (مێگاس دووکس)|جۆن دووکاس]] شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری گرتەوە.<ref>[[ئانا کۆمنینێ]]. ''[[ئەلێکسیاد]]''، XI.5</ref><ref name="ODB-Tzachas"/> دواتر شاری بەندەری لەلایەن [[سوارچاکانی سانت جۆن]]ەوە گیرا کاتێک [[قووستەنتەنیە]] لەلایەن خاچھەڵگرانەوە لە کاتی [[چوارەم جەنگی خاچھەڵگری]] لە ساڵی ١٢٠٤دا داگیرکرا، بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی نیسیا]] زۆر زوو دوای ئەوە خاوەندارێتی شارەکەی گەڕاندەوە، ئەگەرچی بە پێدانی ئیمتیازاتی زۆر بە ھاوپەیمانە [[کۆماری جەنەوا|جەنەوا]]یییەکانیان، کە یەکێک لە قەڵاکانی شارەکە و گەورەیی شارۆچکەکانی [[فۆچای کۆن]] و [[فۆچای نوێ]]یان (کە ئێستا بەشێکە لە پارێزگای ئیزمیر) لە ساڵی ١٢٧٥ تا ١٣٤٠ لەدەستدا بوو.<ref>{{cite web|url=http://www.allaboutturkey.com/izmir.htm|title=Izmir|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130164828/http://www.allaboutturkey.com/izmir.htm|archive-date=2018-01-30}}</ref><ref>{{Cite book|last=Miller|first=William|title=The Zaccaria of Phocaea and Chios (1275-1329)|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=283–298}}</ref> سمیرنا لە سەدەی ١٤ەیەمدا دووبارە لەلایەن ئومور بەی، کوڕی دامەزرێنەری [[ئایدنییەکان|بەیلیکی ئایدن]] گیرا، کە سەرەتا قەڵای سەرەوەی چیای پاگۆسی گرت (دوای ئەوە ناونرا [[کادیفەکالێ]])، و دواتر قەڵای بەندەری خوارەوەی نیۆن کاسترۆن (کە لەلایەن جەنەوایییەکانەوە بە «سانت پیتەر» و لەلایەن تورکەکانەوە بە «ئۆک کالێسی» دەوترا). وەک چۆن چاکا بەی دوو سەدە پێشتر کردبووی، ئومور بەی شارەکەی وەک بنکەیەک بۆ ھێرشە دەریایییەکان بەکارھێنا. لە ساڵی ١٣٤٤دا، ھاوپەیمانییەکی ھێزەکان کە لەلایەن [[پاپا کلیمێنتس-ی شەشەم]]ەوە ھەماھەنگی کرابوو، لە ھێرشێکی لەناکاودا لە [[جەنگەکانی خاچھەڵگریی سمیرنیۆت]] قەڵای خوارەوەیان گرتەوە. شەست ساڵ لە پێکەوەژیانی ناخۆش لە نێوان ھەردوو ھێزەکە، بەیلیکەکان کە قەڵای سەرەوەیان بەدەستەوە بوو و سوارچاکەکان کە خوارەوەیان بەدەستەوە بوو، بەدوایدا ھات، کە بە مردنی ئومور بەی لە ساڵی ١٣٤٨دا کۆتایی ھات. === سەردەمی عوسمانی === [[پەڕگە:Izmir-Urla Late evening street view.jpg|وێنۆک|ماڵە عوسمانییە کۆنەکان لە ئوورلا، ئیزمیر]] [[پەڕگە:Izmir1883.jpg|وێنۆک|بەندەری ئیزمیر، لە ئینسایکلۆپیدیایەکی ساڵی ١٨٨٣وە]] بەشی سەرەوەی شاری ئیزمیر بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٣٨٩دا لە فەرمانڕەوا ئایدنییەکانی لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە لە سەردەمی [[بایەزیدی یەکەم]] گیرا، کە سوپاکانی بەرەو پێنج بەیلیکەکەی ڕۆژاوای ئەنادۆڵ برد لە زستانی ھەمان ساڵدا کە ھاتبووە سەر تەخت. بەڵام لە ساڵی ١٤٠٢دا، [[تەیموور]] ([[تەیموورلەنگ]]) لە [[شەڕی ئەنقەرە]] دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] سەرکەوت، ئەمەش بۆ ماوەی دوو دەیەی دواتر کۆسپێکی گەورەی بۆ دەوڵەتی عوسمانی دروست کرد و ناوچەکانی زۆربەی بەیلیکەکانی بۆ بنەماڵە فەرمانڕەواکانی پێشوویان گەڕاندەوە. تەیموور ھێرشی کردە سەر سمیرنا و وێرانی کرد و بەرپرسیار بوو لە کۆمەڵکوژیی زۆربەی دانیشتووانی کریستیان، کە زۆرینەی ڕەھایان لە سمیرنا پێکدەھێنا.<ref>{{cite book|editor-last1=Ring|editor-first1=Trudy|title=International dictionary of historic places|date=1995|publisher=Fitzroy Dearborn|location=Chicago [u.a.]|isbn=9781884964022|page=351|url=https://books.google.com/books?id=74JI2UlcU8AC|quote=Timur... sacked Smyrna and massacred nearly all of its inhabitants}}</ref><ref>{{cite book|last1=Foss|first1=Clive|title=Byzantine and Turkish Sardis|year=1976|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674089693|page=93|url=https://books.google.com/books?id=UfltAAAAMAAJ|language=en|quote=Tamerlane determined to conquer Smyrna... In December 1402, Smyrna was taken and destroyed, its Christian population massacred.}}</ref> لە ساڵی ١٤١٥دا، [[مەحمەدی یەکەم]] بۆ دووەمجار ئیزمیری بۆ عوسمانییەکان گرتەوە. بە مردنی دوایین بەی ئایدن، [[ئیزمیرئۆغڵو جونەید بەی]]، لە ساڵی ١٤٢٦دا شارەکە بە تەواوی کەوتە ژێر کۆنترۆڵی عوسمانی. یەکەم پارێزگاری عوسمانی ئیزمیر [[ئەسکەندەر (کوڕی ئیڤان شیشمان)|ئەسکەندەر]] بوو، کە کوڕێکی موسڵمانبووی [[خانەدانی شیشمان]]ی [[بۆلگارەکان]] بوو. لە کاتی ھەڵمەتەکانی دژی جونەید، ھێزەکانی [[سوارچاکانی ھۆسپیتالێر]] ھاوکاری عوسمانییەکانیان کرد کە فشاریان بۆ سوڵتان ھێنا بۆ گەڕانەوەی قەڵای بەندەرەکە بۆیان. بەڵام سوڵتان ڕەتی کردەوە ئەم سازشە بکات، سەرەڕای ئەو گرژییانەی لە نێوان ھەردوو بەرەکەدا دروست بوو، و لەبری ئەوە مۆڵەتی بە ھۆسپیتالێرەکان دا قەڵایەک (ئێستا [[قەڵای بۆدرووم]]) لە [[پێترۆنیۆم]] ([[بۆدرووم]]) دروست بکەن.{{citation needed|date=August 2013}} شارەکە و پاشکۆکانی ئێستای بوونە [[سەنجەق]]ێکی عوسمانی یان لە ناو [[ویلایەت]]ە گەورەکەی ئایدن وەک بەشێک لە [[ئەیالەت]]ی [[ئەنادۆڵ]]، کە پایتەختەکەی لە [[کووتاھیە]] بوو یان لە «جەزایر» (واتە ''«دوورگەکان»'' کە مەبەست لێی [[دوورگەکانی ئیجە]] بوو). لە سەدەی ١٥ەیەمدا، دوو ڕووداوی جێی سەرنج بۆ شارەکە بریتین لە ھێرشێکی لەناکاوی [[ڤینیسیا]] لە ساڵی ١٤٧٥ و گەیشتنی [[جووەکانی سەفاردی]] لە [[ئیسپانیا]]وە دوای ١٤٩٢؛ ئەوان دواتر ئیزمیریان کردە یەکێک لە ناوەندە سەرەکییەکانی شارنشینی خۆیان لە خاکەکانی عوسمانیدا. ڕەنگە ئیزمیر لە سەدەکانی ١٥ و ١٦دا شوێنێکی تا ڕادەیەک کەم دانیشتووان بووبێت، وەک لە یەکەم تۆمارە ماوەکانی عوسمانی ئاماژەی پێ کراوە کە وەسفی شارۆچکەکە دەکەن و مێژووەکەیان بۆ ساڵی ١٥٢٨ دەگەڕێتەوە. لە ساڵی ١٥٣٠دا، ٣٠٤ نێری پێگەیشتوو، چ ئەوانەی باج دەدەن و چ ئەوانەی لە باج بەخشراون، تۆمار کرابوون، کە ٤٢یان کریستیان بوون. پێنج گەڕەکی شارنشین ھەبوون، یەکێکیان لە دەوروبەری نزیکی بەندەرەکە بوو، سەرەڕای بچووکیی شارۆچکەکە تا ڕادەیەک چالاک بوو و دانیشتووانە ناموسڵمانەکان لەوێ چڕ بووبوونەوە. تا ساڵی ١٥٧٦، ئیزمیر گەشەی کردبوو و ٤٩٢ باجدەری لە ھەشت گەڕەکی شارنشیندا جێگیر کردبوو و ژمارەیەک گوندی سەر بەوێی ھەبوو.<ref>Boynuzsekisi village in the same plain as İzmir and inhabited in 1532 by 50 Muslim and 29 non-Muslim families who paid its taxes along with the city was an offshoot of the İzmir founded by city-dwellers according to some sources while the Ottoman records refer to the inhabitants of this village as living here since ''"evvel-kadim" – since times immemorial''. {{cite web|url=http://bliss.mu.edu.tr/tezdb/51008.pdf|title=XVI. Yüzyılda Batı Anadolu Bölgesinde (Muğla, İzmir, Aydın, Denizli) Türkmen Yerleşimi ve Demografik Dağılım (''Turkmen settlement and the demographical distribution in the 16th century in western Anatolia''), p. 183-184 for İzmir urban wards|author=Muhammet Yazıcı|publisher=[[Muğla University]]|year=2002|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304044123/http://bliss.mu.edu.tr/tezdb/51008.pdf|archive-date=2011-03-04}}</ref> ئەمەش لەگەڵ کۆی گشتی دانیشتووانێک بوو کە لە نێوان ٣٥٠٠ بۆ ٥٠٠٠ کەس مەزندە دەکرا. ==هەروەها ببینە== [[پێرستی شارەکانی تورکیا]] ==پەراوێزەکان== {{reflist}} ==سەرچاوەکان== {{پۆلی کۆمنز|İzmir}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان|تورکیا|جوگرافیا}} [[پۆل:ئیزمیر]] [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] 50g1ib5dw3e5w1p7gg7xvc43xwqpyab 1583898 1583897 2026-05-15T08:45:14Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێزەکان */ 1583898 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئیزمیر''' (بە [[تورکی]]: Izmir) یەکێکە لە شارە گەورەکانی [[تورکیا]]، ھەروەھا سێیەم گەورەترین شارە لە ڕووی دانیشتووانەوە.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Izmir</ref> == مێژوو == === پێش مێژوو و مێژووی دێرین === [[پەڕگە:Karabel1.jpg|وێنۆک|١٥٠پێکسڵ|[[نەخشەبەردینی کارابێڵ]]ی ڕێبەری ناوخۆیی [[لوویی]]، «[[تارکاسناوا]]، پاشای میرا» لە نزیک [[کەمال پاشا]]یە، چەند کیلۆمەترێک لە ڕۆژھەڵاتی ئیزمیرەوە.]] شارەکە یەکێکە لە کۆنترین شوێنەکانی نیشتەجێبوونی حەوزی [[دەریای ناوەڕاست]]. دۆزینەوەکەی ساڵی ٢٠٠٤ی [[یەشیلۆڤا ھۆیۆک]] و یاسیتەپەی دراوسێی، لە دەلتای بچووکی [[ڕووباری مێلیس]]، کە ئێستا دەشتی [[بۆرنۆڤا]]یە، ڕێکەوتی دەستپێکردنی ڕابردووی شارەکەی بۆ دوورتر لەوەی پێشتر دەھێنرایە بەرچاو گەڕاندەوە. دۆزینەوەکانی دوو وەرزی کۆڵینەوە کە لە یەشیلۆڤا ھۆیۆک لەلایەن تیمێکی شوێنەوارناسی [[زانکۆی ئیجە]]ی ئیزمیر ئەنجامدراون، ئاماژە بە سێ ئاست دەکەن، کە دوانیان ھی پێش مێژوون. ئاستی ٢ شوێنەواری سەرەتای تا ناوەڕاستی [[سەردەمی مس و بەرد]]ی تێدایە، و ئاستی ٣ شوێنەواری نیشتەجێبوونی [[سەردەمی بەردینی نوێ]]ی تێدایە. ئەم دوو ئاستە لەلایەن [[گەلە ڕەسەنەکان]]ی ناوچەکە نیشتەجێ بوون، بە نزیکەیی، لە نێوان ھەزارەی ٧ەمی پێش زایین و ھەزارەی ٤ەمی پێش زایین. کاتێک کەناری دەریا بە تێپەڕبوونی کات پاشەکشەی کرد، شوێنەکە دواتر وەک گۆڕستان بەکارھێنرا. چەندین گۆڕ کە کاڵای مێژوویی مێژووەکەیان بۆ دەوروبەری ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە، و ھاوکاتن لەگەڵ یەکەم شاری [[ترۆوا]]، دۆزرانەوە.<ref>{{cite web|url=http://www.yesilova.ege.edu.tr|title=Yeşilova Höyük excavations|access-date=2007-02-21|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070223114629/http://yesilova.ege.edu.tr/|archive-date=2007-02-23}}</ref> === سەردەمی بڕۆنز === یەکەم نیشتەجێبوون کە فەرماندەیی تەواوی [[کەنداوی ئیزمیر]]ی کردبێت لەسەر لوتکەی چیای [[یامانلار]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کەنداوی ناوەوە دامەزرا. پەیوەست بەو نیشتووەی کە لەلایەن ئەو جۆگانەی کە لە درێژەی ھێڵی کەناراوەکاندا دەچنە ناو دەریاوە دەھێنرێت، ئەو نیشتەجێبوونەی کە دواتر ناوکی «سمیرنای کۆن»ی پێکھێنا، لەسەر بناری ھەمان چیا، لەسەر گردێک (''کە ئەو کاتە نیمچە دوورگەیەکی بچووک بوو و بە [[باریکەزەوی]]یەکی بچووک بە وشکانییەوە بەسترابووەوە'') لە گەڕەکی ئێستای تەپەکولە لە [[بایراکلی]] دامەزرا. وا بیردەکرێتەوە نیشتەجێبوونی بایراکلی مێژووەکەی بۆ ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایین بگەڕێتەوە.{{citation needed|date=October 2017}} دۆزینەوە شوێنەوارییەکانی کۆتاییی [[سەردەمی برۆنز]] پلەیەکی دیاریکراو لە کاریگەریی [[یۆنانی مایسینی]] لە نیشتەجێبوونەکە و ناوچەکانی دەوروبەری نیشان دەدەن، ھەرچەندە کۆڵینەوەی زیاتری چینەکانی سەردەمی بڕۆنز پێویستە بۆ ئەوەی سمیرنای کۆنی ئەو سەردەمە وەک نیشتەجێبوونێکی مایسینی پێشنیار بکرێت.<ref>{{cite web|last1=Wagner|first1=Ana|title=Carolina Digital Repository – The Ahhiyawa Question: Providing Archaeological Evidence for the interconnection between the Hittites and the Mycenaeans|url=https://cdr.lib.unc.edu/record/uuid:c90815b1-921c-4ea6-8d06-10e3dbde72b4|website=cdr.lib.unc.edu|date=5 July 2017 |publisher=University of North Carolina|access-date=26 October 2017|page=14|language=en|quote=In Western Anatolia, both Old-Smyrna and Izmir display a degree of Mycenaean influence,...|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521205002/https://cdr.lib.unc.edu/record/uuid:c90815b1-921c-4ea6-8d06-10e3dbde72b4|archive-date=21 May 2018}}</ref> بەڵام لە سەدەی ١٣یەمی پێش زایین، داگیرکارییەکانی [[بالکان]] (ئەوەی پێی دەوترێت [[گەلانی دەریا]]) ترۆوای حەوتەمیان وێران کرد، و ناوەڕاست و ڕۆژاوای ئەنادۆڵ بە گشتی کەوتنە ناو ئەو قۆناغەی کە بە گشتی پێی دەوترێت سەردەمی «ئەنادۆڵی» و «یۆنانی» [[سەدە تاریکەکانی یۆنان|سەدە تاریکەکان]]ی [[ڕووخانی سەردەمی بڕۆنز]]. === سەردەمی سەدەکانی ناوین === [[پەڕگە:Beylik of Aydın 1315-1375.png|وێنۆک|[[ئایدنییەکان|بەیلیکی ئایدن]] لە سەدەی ١٤ەیەمدا]] [[گەلانی تورک]] بۆ یەکەمجار سمیرنایان لەژێر دەستی فەرماندەی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] چاکا بەی، کە لەلایەن بیزەنتییەکانەوە بە [[تزاخاس]] دەدرا، لە ساڵی ١٠٧٦دا گرت، لەگەڵ [[کلازۆمینای]]، [[فۆچا]] و ژمارەیەک لە [[دوورگەکانی ئیجە]]. چاکا بەی ئیزمیری وەک بنکەیەک بۆ ئۆپراسیۆنە دەریایییەکانی بەکارھێنا.<ref>[[ئانا کۆمنینێ]]. ''[[ئەلێکسیاد]]''، VII.8</ref><ref name="ODB-Tzachas">{{ODB | last = Brand | first = Charles M. | author-link = | title = Tzachas | page = 2134}}</ref> لە ساڵی ١٠٩٧دا، فەرماندەی بیزەنتی [[جۆن دووکاس (مێگاس دووکس)|جۆن دووکاس]] شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری گرتەوە.<ref>[[ئانا کۆمنینێ]]. ''[[ئەلێکسیاد]]''، XI.5</ref><ref name="ODB-Tzachas"/> دواتر شاری بەندەری لەلایەن [[سوارچاکانی سانت جۆن]]ەوە گیرا کاتێک [[قووستەنتەنیە]] لەلایەن خاچھەڵگرانەوە لە کاتی [[چوارەم جەنگی خاچھەڵگری]] لە ساڵی ١٢٠٤دا داگیرکرا، بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی نیسیا]] زۆر زوو دوای ئەوە خاوەندارێتی شارەکەی گەڕاندەوە، ئەگەرچی بە پێدانی ئیمتیازاتی زۆر بە ھاوپەیمانە [[کۆماری جەنەوا|جەنەوا]]یییەکانیان، کە یەکێک لە قەڵاکانی شارەکە و گەورەیی شارۆچکەکانی [[فۆچای کۆن]] و [[فۆچای نوێ]]یان (کە ئێستا بەشێکە لە پارێزگای ئیزمیر) لە ساڵی ١٢٧٥ تا ١٣٤٠ لەدەستدا بوو.<ref>{{cite web|url=http://www.allaboutturkey.com/izmir.htm|title=Izmir|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130164828/http://www.allaboutturkey.com/izmir.htm|archive-date=2018-01-30}}</ref><ref>{{Cite book|last=Miller|first=William|title=The Zaccaria of Phocaea and Chios (1275-1329)|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=283–298}}</ref> سمیرنا لە سەدەی ١٤ەیەمدا دووبارە لەلایەن ئومور بەی، کوڕی دامەزرێنەری [[ئایدنییەکان|بەیلیکی ئایدن]] گیرا، کە سەرەتا قەڵای سەرەوەی چیای پاگۆسی گرت (دوای ئەوە ناونرا [[کادیفەکالێ]])، و دواتر قەڵای بەندەری خوارەوەی نیۆن کاسترۆن (کە لەلایەن جەنەوایییەکانەوە بە «سانت پیتەر» و لەلایەن تورکەکانەوە بە «ئۆک کالێسی» دەوترا). وەک چۆن چاکا بەی دوو سەدە پێشتر کردبووی، ئومور بەی شارەکەی وەک بنکەیەک بۆ ھێرشە دەریایییەکان بەکارھێنا. لە ساڵی ١٣٤٤دا، ھاوپەیمانییەکی ھێزەکان کە لەلایەن [[پاپا کلیمێنتس-ی شەشەم]]ەوە ھەماھەنگی کرابوو، لە ھێرشێکی لەناکاودا لە [[جەنگەکانی خاچھەڵگریی سمیرنیۆت]] قەڵای خوارەوەیان گرتەوە. شەست ساڵ لە پێکەوەژیانی ناخۆش لە نێوان ھەردوو ھێزەکە، بەیلیکەکان کە قەڵای سەرەوەیان بەدەستەوە بوو و سوارچاکەکان کە خوارەوەیان بەدەستەوە بوو، بەدوایدا ھات، کە بە مردنی ئومور بەی لە ساڵی ١٣٤٨دا کۆتایی ھات. === سەردەمی عوسمانی === [[پەڕگە:Izmir-Urla Late evening street view.jpg|وێنۆک|ماڵە عوسمانییە کۆنەکان لە ئوورلا، ئیزمیر]] [[پەڕگە:Izmir1883.jpg|وێنۆک|بەندەری ئیزمیر، لە ئینسایکلۆپیدیایەکی ساڵی ١٨٨٣وە]] بەشی سەرەوەی شاری ئیزمیر بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٣٨٩دا لە فەرمانڕەوا ئایدنییەکانی لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە لە سەردەمی [[بایەزیدی یەکەم]] گیرا، کە سوپاکانی بەرەو پێنج بەیلیکەکەی ڕۆژاوای ئەنادۆڵ برد لە زستانی ھەمان ساڵدا کە ھاتبووە سەر تەخت. بەڵام لە ساڵی ١٤٠٢دا، [[تەیموور]] ([[تەیموورلەنگ]]) لە [[شەڕی ئەنقەرە]] دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] سەرکەوت، ئەمەش بۆ ماوەی دوو دەیەی دواتر کۆسپێکی گەورەی بۆ دەوڵەتی عوسمانی دروست کرد و ناوچەکانی زۆربەی بەیلیکەکانی بۆ بنەماڵە فەرمانڕەواکانی پێشوویان گەڕاندەوە. تەیموور ھێرشی کردە سەر سمیرنا و وێرانی کرد و بەرپرسیار بوو لە کۆمەڵکوژیی زۆربەی دانیشتووانی کریستیان، کە زۆرینەی ڕەھایان لە سمیرنا پێکدەھێنا.<ref>{{cite book|editor-last1=Ring|editor-first1=Trudy|title=International dictionary of historic places|date=1995|publisher=Fitzroy Dearborn|location=Chicago [u.a.]|isbn=9781884964022|page=351|url=https://books.google.com/books?id=74JI2UlcU8AC|quote=Timur... sacked Smyrna and massacred nearly all of its inhabitants}}</ref><ref>{{cite book|last1=Foss|first1=Clive|title=Byzantine and Turkish Sardis|year=1976|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674089693|page=93|url=https://books.google.com/books?id=UfltAAAAMAAJ|language=en|quote=Tamerlane determined to conquer Smyrna... In December 1402, Smyrna was taken and destroyed, its Christian population massacred.}}</ref> لە ساڵی ١٤١٥دا، [[مەحمەدی یەکەم]] بۆ دووەمجار ئیزمیری بۆ عوسمانییەکان گرتەوە. بە مردنی دوایین بەی ئایدن، [[ئیزمیرئۆغڵو جونەید بەی]]، لە ساڵی ١٤٢٦دا شارەکە بە تەواوی کەوتە ژێر کۆنترۆڵی عوسمانی. یەکەم پارێزگاری عوسمانی ئیزمیر [[ئەسکەندەر (کوڕی ئیڤان شیشمان)|ئەسکەندەر]] بوو، کە کوڕێکی موسڵمانبووی [[خانەدانی شیشمان]]ی [[بۆلگارەکان]] بوو. لە کاتی ھەڵمەتەکانی دژی جونەید، ھێزەکانی [[سوارچاکانی ھۆسپیتالێر]] ھاوکاری عوسمانییەکانیان کرد کە فشاریان بۆ سوڵتان ھێنا بۆ گەڕانەوەی قەڵای بەندەرەکە بۆیان. بەڵام سوڵتان ڕەتی کردەوە ئەم سازشە بکات، سەرەڕای ئەو گرژییانەی لە نێوان ھەردوو بەرەکەدا دروست بوو، و لەبری ئەوە مۆڵەتی بە ھۆسپیتالێرەکان دا قەڵایەک (ئێستا [[قەڵای بۆدرووم]]) لە [[پێترۆنیۆم]] ([[بۆدرووم]]) دروست بکەن.{{citation needed|date=August 2013}} شارەکە و پاشکۆکانی ئێستای بوونە [[سەنجەق]]ێکی عوسمانی یان لە ناو [[ویلایەت]]ە گەورەکەی ئایدن وەک بەشێک لە [[ئەیالەت]]ی [[ئەنادۆڵ]]، کە پایتەختەکەی لە [[کووتاھیە]] بوو یان لە «جەزایر» (واتە ''«دوورگەکان»'' کە مەبەست لێی [[دوورگەکانی ئیجە]] بوو). لە سەدەی ١٥ەیەمدا، دوو ڕووداوی جێی سەرنج بۆ شارەکە بریتین لە ھێرشێکی لەناکاوی [[ڤینیسیا]] لە ساڵی ١٤٧٥ و گەیشتنی [[جووەکانی سەفاردی]] لە [[ئیسپانیا]]وە دوای ١٤٩٢؛ ئەوان دواتر ئیزمیریان کردە یەکێک لە ناوەندە سەرەکییەکانی شارنشینی خۆیان لە خاکەکانی عوسمانیدا. ڕەنگە ئیزمیر لە سەدەکانی ١٥ و ١٦دا شوێنێکی تا ڕادەیەک کەم دانیشتووان بووبێت، وەک لە یەکەم تۆمارە ماوەکانی عوسمانی ئاماژەی پێ کراوە کە وەسفی شارۆچکەکە دەکەن و مێژووەکەیان بۆ ساڵی ١٥٢٨ دەگەڕێتەوە. لە ساڵی ١٥٣٠دا، ٣٠٤ نێری پێگەیشتوو، چ ئەوانەی باج دەدەن و چ ئەوانەی لە باج بەخشراون، تۆمار کرابوون، کە ٤٢یان کریستیان بوون. پێنج گەڕەکی شارنشین ھەبوون، یەکێکیان لە دەوروبەری نزیکی بەندەرەکە بوو، سەرەڕای بچووکیی شارۆچکەکە تا ڕادەیەک چالاک بوو و دانیشتووانە ناموسڵمانەکان لەوێ چڕ بووبوونەوە. تا ساڵی ١٥٧٦، ئیزمیر گەشەی کردبوو و ٤٩٢ باجدەری لە ھەشت گەڕەکی شارنشیندا جێگیر کردبوو و ژمارەیەک گوندی سەر بەوێی ھەبوو.<ref>Boynuzsekisi village in the same plain as İzmir and inhabited in 1532 by 50 Muslim and 29 non-Muslim families who paid its taxes along with the city was an offshoot of the İzmir founded by city-dwellers according to some sources while the Ottoman records refer to the inhabitants of this village as living here since ''"evvel-kadim" – since times immemorial''. {{cite web|url=http://bliss.mu.edu.tr/tezdb/51008.pdf|title=XVI. Yüzyılda Batı Anadolu Bölgesinde (Muğla, İzmir, Aydın, Denizli) Türkmen Yerleşimi ve Demografik Dağılım (''Turkmen settlement and the demographical distribution in the 16th century in western Anatolia''), p. 183-184 for İzmir urban wards|author=Muhammet Yazıcı|publisher=[[Muğla University]]|year=2002|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304044123/http://bliss.mu.edu.tr/tezdb/51008.pdf|archive-date=2011-03-04}}</ref> ئەمەش لەگەڵ کۆی گشتی دانیشتووانێک بوو کە لە نێوان ٣٥٠٠ بۆ ٥٠٠٠ کەس مەزندە دەکرا. ==هەروەها ببینە== [[پێرستی شارەکانی تورکیا]] ==سەرچاوەکان== {{پۆلی کۆمنز|İzmir}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان|تورکیا|جوگرافیا}} [[پۆل:ئیزمیر]] [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] rqjpx0tsuingiox804knb47qwionjaf ئیمپراتۆریەتیی ساسانی 0 34739 1583863 1581802 2026-05-15T05:52:32Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1583863 wikitext text/x-wiki {{Short description|کۆتا ئیمپراتۆرییەتی ناوچەکە پێش ئیسلام}} {{Infobox former country|common_name=ئیمپراتۆرییەتیی ساسانی|continent=Asia|native_name=ئێرانخشار|conventional_long_name=ئیمپراتۆرییەتی ساسانی|image_coat=Senmurv.svg|image_flag=Derafsh kaviani.svg|flag_type=ئاڵا (دەرفەشی کاوە)|image_map=The Sasanian Empire at its apex under Khosrow II-es.svg|image_map_caption=ئیمپراتۆرییەتی ساسانی لە مەزنترین ڕووبەریدا لە ٦٢٢ز، لەسەردەمی خۆسرۆ ئەپەروێز|national_motto=|capital={{plainlist| * [[ستەخر]] <small>(224–226)</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/ctesiphon |سەردێڕ=Ctesiphon – Encyclopaedia Iranica |بڵاوکەرەوە=Iranicaonline.org |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> * [[تیسفۆن]] <small>(226–637)</small>}}|common_languages=زمانی پاڵەوی|religion=زەردەشتی|government_type=شانشینی دەرەبەگایەتی|title_leader=شاھنشا ئێران و ئەنئێران|leader1=[[ئەردەشێر بابەکان]]<small>(دامەزرێنەر)</small>|year_leader1=٢٢٤–٢٤١|leader2=[[یەزدگردی سێیەم]] <small>(کۆتا)</small>|year_leader2=٦٣٢–٦٥١|event_start=دامەزراندن|year_start=٢٢٤|event_end=دەستبەسەرداگرتنی خەلافەتی ڕاشیدەین|year_end=٦٥١|event_post=|date_post=|currency=}} '''ئیمپراتۆرییەتیی ساسانی''' یان '''ساسانییەکان''' (بە [[زمانی پاڵەوی|پاڵەوی]]: ئێرانشەھر𐭲𐭯𐭩𐭲𐭯𐭮𐭯𐭮)<ref name=":0">Fattah, Hala Mundhir (2009). [[iarchive:briefhistoryofir0000fatt/page/49|''A Brief History of Iraq''.]] [[:en:Infobase Publishing|Infobase Publishing]]. p. [[iarchive:briefhistoryofir0000fatt/page/49|49]]. [[:en:ISBN|-(identifier) ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-0-8160-5767-2|978-0-8160-5767-2]]</bdi>. <q>Historians have also referred to the Sassanian Empire as the Neo-Persian Empire.</q></ref> ناوی فەرمی ئیمپڕاتۆڕییەتەکە '''ئێرانشەھر''' یاخود '''ئێرانخشەھر''' بوو (واتە: ئیمپڕاتۆرییەتی ئێران)<ref>Gnoli, Gherardo (1987). [https://www.academia.edu/98876660 The Idea of Iran - An Essay on its Origin]. Serie orientale Roma. Vol. 62. Istituto italiano per il Medio ed Estremo Oriente. <nowiki>ISBN 9788863230697</nowiki>.</ref><ref>Gnoli, Gherardo (2011b). [https://iranicaonline.org/articles/er-er-mazdesn "ĒR, ĒR MAZDĒSN"]. Encyclopædia Iranica. Vol. VIII. Iranica Foundation. p. 533.</ref><ref>Martínez, Javier; de Vaan, Michiel (2014). de Vaan, Michiel; Lubotsky, Alexander (eds.). [https://ia903408.us.archive.org/11/items/introduction-to-avestan/Introduction%20to%20Avestan.pdf Introduction to Avestan]{{بەستەری مردوو|url=https://ia903408.us.archive.org/11/items/introduction-to-avestan/Introduction%20to%20Avestan.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }} (PDF). Brill Introductions to Indo-European Languages. Brill.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bonner|یەکەم=Michael Richard Jackson|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9781463206161&redir_esc=y|سەردێڕ=The Last Empire of Iran|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press LLC|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٣٢-٠٦١٦-١|پەڕەکان=٤-٦٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Curtis|یەکەم=Vesta Sarkhosh|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Q7iKDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=the+sasanian+era&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=The Sasanian Era|دوایین٢=Stewart|یەکەم٢=Sarah|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٣-٣٠٩-٢|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الکعبی|یەکەم=نصیر|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=b6ZjDwAAQBAJ&pg=PT34&dq=إيرانشهر+الساسانية&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi6js2ZtPKFAxUO2gIHHbFrCPcQ6wF6BAgGEAU#v=onepage&q=إيرانشهر%20الساسانية&f=false|سەردێڕ=مسمّی العراق وتخومە فی المدوّنات البھلویة - الساسانیة: دراسة فی التاریخ الثقافی والأیدیولوجی للمفھوم|دوایین٢=السیاسات|یەکەم٢=المرکز العربی للأبحاث ودراسة|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=المرکز العربی للأبحاث ودراسة السیاسات|ژپنک=٩٧٨-٦١٤-٤٤٥-١٩٣-٩|زمان=ar}}</ref> دوایین ئیمپراتۆرییەتیی باڵادەست لە [[مێژووی ئێران|ئێرانی کۆن]] لە پێش ھاتنی [[ئیسلام]] بوو. بنەماڵەی ساسانی لە ساڵی ٢٢٤ی زایینی بە تێکشاندنی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانییەکان]] حکوومەتەکەیان پێک ھێنا و ھەتا ساڵی ٦٥١ واتە بۆ ماوەی زیاتر لە ٤٠٠ ساڵ یەکێک لە زلھێزەکانی سەردەم بوون و بەرامبەریی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] لە شەڕدا بوون. ساسانییەکان ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە بۆ [[کورد]].<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ibn al-Balkh (pseud.)|ناونیشان=http://archive.org/details/frsnmaofibnu00ibnauoft|سەردێڕ=The Fársnáma of Ibnu'l-Balkhí. Edited by G. Le Strange and R.A. Nicholson. [Text in Persian]|دوایین٢=Le Strange|یەکەم٢=G. (Guy)|ڕێکەوت=١٩٢١|بڵاوکەرەوە=London Luzac|ئەوانی تر=Robarts - University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mofidi|یەکەم=Sabah|ناونیشان=https://www.researchgate.net/profile/Sabah-Mofidi/publication/352058930_STUDYING_THE_IMPACT_OF_RELIGIO-POLITICAL_CONFRONTATIONS_OF_ISLAMIC_EMPIRES_IN_KURDISTAN_FROM_THE_BEGINNING_UNTIL_THE_END_OF_THE_ISLAMIC_CALIPHATE/links/60b777ad299bf106f6f4bd8d/STUDYING-THE-IMPACT-OF-RELIGIO-POLITICAL-CONFRONTATIONS-OF-ISLAMIC-EMPIRES-IN-KURDISTAN-FROM-THE-BEGINNING-UNTIL-THE-END-OF-THE-ISLAMIC-CALIPHATE.pdf|سەردێڕ=The Ottomans and the Successors of the Safavids|بڵاوکەرەوە=Indonesian Journal of Islamic History and Culture|ساڵ=٢٠٢١|بەرگ=٢|پەڕەکان=٢٦|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mirwaisi|یەکەم=Hamma|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=E7bvDwAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&dq=sassanid+kurd&source=gbs_navlinks_s|سەردێڕ=ABDULLAH OCALAN|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Hamma Mirwaisi|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mirwaisi|یەکەم=Hamma|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Gp_YDwAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&dq=the+history+of+the+kurdish+people+hamma+mariwasi&source=gbs_navlinks_s|سەردێڕ=The history of the Kurdish people|بڵاوکەرەوە=Hamma Mirwaisi|ساڵ=٢٠٢٠}}</ref> == ناو == [[پەڕگە:کتیبه شاپور یکم در کعبه زرتشت.jpg|وێنۆک|نووسراوی شاپووری یەکەم لە کەعبەی زەردەشت (نزیکەی ٢٦٢ی زایینی)، کە تیشکیان خستووەتە سەر ئێرانشەھر و ئێران.]] بە فەرمی ئەم ئیمپراتۆرییەتە بە شانشینی ئارییەکان ناسرابوو ([[زمانی پاڵەوی|پاڵەوی]]: ērānšahr، [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی|پارتی]]: aryānšahr، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Arianōn ethnos)؛ ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لە نووسراوی گەورەی سێ زمانەی شاپووری یەکەمدا پشتڕاستکراوەتەوە، کە پاشا دەڵێت «من خودای ئیمپراتۆرییەتی ئارییەکانم».<ref name=":1"/><ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah "Ērān, Ērānšahr – Encyclopaedia Iranica"]. ''www.iranicaonline.org''. Retrieved 9 November 2019</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shayegan|یەکەم=M. Rahim|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=f_gcyC8l80MC&printsec=frontcover&dq=Arsacids+and+Sasanians|سەردێڕ=Arsacids and Sasanians: Political Ideology in Post-Hellenistic and Late Antique Persia|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٦٦٤١-٨|زمان=en}}</ref> زیاتر، بەو پێیەی خانەدانی شاھانە بە ناوی [[خانەدانی ساسانی|ساسانەوە]] ناونراوە، ئیمپراتۆرییەتەکە لە سەرچاوە مێژوویی و ئەکادیمییەکانەوە بە ئیمپراتۆرییەتی ساسانی ناسراوە. ئەم زاراوەیە بە زمانی ئینگلیزیش بە ئیمپراتۆرییەتی ساسانی تۆمار کراوە. مێژوونووسان ئیمپراتۆرییەتی ساسانیان بە ئیمپراتۆرییەتی فارسی نوێ ناوبردووە، بەو پێیەی دووەم ئیمپراتۆرییەتی ئێران بووە کە لە پارس (فارس)ەوە سەریھەڵداوە، لەکاتێکدا [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆرییەتی ھەخامەنشی]] یەکەم بووە.<ref name=":0"/> == مێژوو == === نەژاد === بەپێی پەرتووکی [[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان]]، کە لەسەدەی ٦ز نووسراوە، بەڵام دەگەڕێتەوە سەردەمانی [[ئەردەشێر بابەکان|ئەردەشێری یەکەم]] و [[شاپوری یەکەمی]] کوڕی. ئەوا ئەردەشێر بە بنەچە دەگەڕێنەوە سەر دارا ([[داریووشی سێیەم|داریوس]])، کۆتا فەرمانڕەوای ھەخامنشی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=André-Salvini|یەکەم=Béatrice|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kJnaKu9DdNEC&pg=PA251&dq=ardashir+I+avenged+Dara&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwih2NKZwMSGAxX9cvEDHVYoMzIQ6wF6BAgJEAU#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Forgotten Empire: The World of Ancient Persia|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٧٣١-٤|پەڕەکان=٢٥١|زمان=en}}</ref> مێژوونووسی موسڵمان، [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] بنەچەی ساسانەکان دەگەڕێنێتەوە سەر دارا کە لەلایەن [[ئەسکەندەری مەزن]] کوژرا.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ الطبري - الطبري - ج ١ - الصفحة ٤٧٦|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3474_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_476|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240723235724/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3474_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_476|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە نەژادی ساسانەکانی بەم شێوەیە داوە: «ئەردەشێر کوڕی پاپەک شا کوڕی ساسانی بچوک کوڕی پاپەک کوڕی ساسان کوڕی پاپەک کوڕی مێھرمەس کوڕی ساسان کوڕی وەھمەن شا کوڕی ئەسپەندیار کوڕی وەشتاسپ کوڕی لاراست کوڕی کەیوگی کوڕی کەیمەنس، و گۆتراوە کە ڕیشەی ئەردەشێر ئەگەڕێتەوە سەر پاپەک کوڕی ساسان کوڕی پاپەک کوڕی زرار کوڕی وێھەفرید کوڕی ساسانی مەزن کوڕی وەھمەن کوڕی ئەسپەندیار کوڕی ویستاخم کوڕی لاراسپ لە پارس (فارس)، بانگەوازی داوای تۆڵەی کوشتنی ئامۆزاکەی دەکرد، دار کوڕی دار کوڕی وەھمەن کوڕی ئەسپەندیار، کە دژی ئەسکەندەر جەنگاوەو لەلایەن ژووردارەکانییەوە کوژراوە.»<ref name=":2"/> چەندین بنەماڵە و کۆچەریی لەنێو ساسانییەکاندا ھەبوون کە بە «کورد» بانگ دەکران و خزمەتی سەربازیان لەنێو ساسانییەکان ھەبوو، ھەروەھا ناوی کورد لە دوای ڕووخانی ساسانییەکانەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارھاتووە و زمان و کولتوور و نەریتە دیارەکانی باس کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Daryaee|یەکەم=Touraj|سەردێڕ=Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧١-٦٦٦-٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Some Questions about the Relationship Between the Kurds and the Sassanids|ناونیشان=https://kurdshop.net/en/history/4686|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdshop|زمان=en}}</ref> ھۆزە کوردەکان بەشێکی گرنگ بوون لە ئیمپراتۆرییەتی ساسانیدا، و بەشداری و پاڵپشتییەکی بەھێزیان لە دەوڵەتەکەدا ھەبوو.<ref name=":3" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=DAVID|ناونیشان=https://kurdshop.net/content/upload/1/root/a-modern-history-of-the-kurds-davidmcdowall.pdf|سەردێڕ=A modern history of the Kurds|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ساڵ=١٩٩٧-١٢-٣١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-١٤٢-٨|پەڕەکان=٢١|زمان=en}}</ref> == ئایین == === زەردەشتی === لە سەردەمی حوکمڕانی شاپوری یەکەم حکوومەتی ناوەندی بەھێز کرا، چاکسازی لە دراودا کرا و [[ئایینی زەردەشتی]] کرا بە ئایینی فەرمیی دەوڵەت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Art|یەکەم=Authors: Blair Fowlkes-Childs, Department of Ancient Near Eastern|سەردێڕ=The Sasanian Empire (224–651 A.D.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History|ناونیشان=https://www.metmuseum.org/toah/hd/sass/hd_sass.htm#:~:text=The%20Sasanians%20saw%20themselves%20as,was%20made%20the%20state%20religion.|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History|زمان=en}}</ref> == زمان == === پەھلەویی ساسانی === کاتێک ساسانییەکان ھاتنە سەر دەسەڵات و ئەردەشێر لە [[تیسفۆن]] نیشتەجێ بوو، زمانی شانشینەکەی وەک سەردەمی مادەکان بوو، بەڵام کەمێک گۆڕانی بەسەردا ھات، واتە زاراوەی ئائینیی مادی (ھەورامی/[[زمانی ئاڤێستایی|ئاڤێستایی]]) بۆ ھەموو وڵاتەکە بەکاردەھات لە ھەموو ناوچەکان، ھەروەھا شێوەزاری [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی|پەھلەویی ئەشکانی]] کە لە بنەڕەتدا ھەمان شێوەزاری گشتیی مادی بوو، لەژێر کاریگەری شێوەزارەکانی تریی ئەشکانی، وەک زمانی کارگێڕی، پەروەردە و نووسین بەکارھێنرا، ئەم دۆخە بۆ ماوەی سەدەیەک بەردەوام بوو، پاشان وردە وردە شانبەشانی زمانی پەھلەویی ئەشکانی، زمانی ساسانی (پارسی) وەک زمانی کارگێڕی زیاد بوو، واتە ھەردوو زمانەکە ھەم لە کۆشکی پاشایەتی و ھەم بۆ کاروباری فەرمی بەکاردەھێنران. لە ماوەی سەدەی یەکەمی ئیمپراتۆرییەتی ساسانیدا، زمانی فارسی کەوتە ژێر کاریگەرییەکی زۆریی ھەردوو ، واتا شێوەزاری گشتی (پەھلەویی ئەشکانی) و شێوەزاری ئائینی (ئاڤێستایی). فارسی توانی ژمارەیەکی زۆر دەستەواژەی سیاسی، کارگێڕی و سەربازی لە شێوەزاری پەھلەویی ئەشکانی لە لایەک و ژمارەیەکی زۆر دەستەواژەی ئائینی لە شێوەزاری ئاڤێستایی وەربگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسنامەی زمانی کوردی - بەرگی ٣|ناونیشان=https://www.calameo.com/read/00507151534224a8fdf3a|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=calameo.com|زمان=ku}}</ref> زمانی پەھلەوی زمانی ساسانییەکان بووە و جیا لە فارسەکان کە زمانی خۆیان ھەبووە بەناوی زمانی پارسکی یان [[زمانی پارسیی کۆن|پارسی]]، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The Sassanids were Kurds not Persians|ناونیشان=https://www.kurdia.net/archives/5141|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdia}}</ref> == ھونەر == <gallery> Bas_relief_nagsh-e-rostam_al.jpg|سەرکەوتنی شاپووری یەکەم بەسەر ڕۆمدا Taq-e_Bostan_-_High-relief_of_Ardeshir_II_investiture.jpg|[[تاقوەسان]] Sassanid_silver_plate_by_Nickmard_Khoey.jpg|دەورییەک بە نەخشی سیمۆرغ Vase_with_grape_harvesting_scenes_BM_1897.12-31.189.jpg|جامی شەراب ChosroesHuntingScene.JPG|خەسرەوی یەکەم ڕاو دەکات </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20160110083108/http://sasanika.org/ ئینسایکڵۆپیدیای ساسانیکا] (بە ئینگلیزی) {{شاھانشاھە ساسانییەکان‏}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|جوگرافیا|ئێران|ئەفغانستان|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|تورکیا|وڵاتەکان|ڕووسیا|سووریا|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Sassanid Empire}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٢٤]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مێژووی ئێرانی کەونار]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی]] [[پۆل:مێژووی شام]] [[پۆل:مێژووی داغستان]] [[پۆل:سووریای دێرین]] [[پۆل:مێژووی دێرینی عێراق]] ld0x4wvr5jv3q74ekuru2dugxcpzlw0 لالش 0 40868 1583867 1565595 2026-05-15T06:14:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583867 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = لالش | ناوی_فەرمی = لالشا نورانی - Lalish - لالش | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شوێنی پیرۆز <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Lalish, the holiest site in Ezidkhan, the sacred place of the Ezidis 07.jpg | photo2a = Lalish, early 20th century, showing the roof of the shrine of Sheikh Adi.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | photo4a = | photo4b = | spacing = 2 |size = 300 }} | شرۆڤەی_وێنە = شوێنی گۆڕی [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی|شێخ ئادی]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=14|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.77174|frame-long=43.30309|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]{{ھن}}دیفاکتۆی [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزراندن | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٤١٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''لالش''' یان '''لالەش''' پەرستگە و شوێنی پیرۆزی [[ئێزیدی|ئێزیدییەکانە]] کە دەکەوێتە ناو دۆڵێک لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک|پارێزگای دھۆکدا]]. ئێزیدییەکان لایان وایە ھیچ نەبێت جارێک سەردانی لالش بکەن، ئەمەش ھاوشێوەی [[حەج]]ی موسڵمانان وایە. لە کاتی چوونە لالش سەردانی گۆڕەکەی [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی|شێخ عەدی کوڕی موسافر]] دەکەن.<ref> https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2014/0812/A-sanctuary-for-Iraqi-Yazidis-and-a-plea-for-Obama-s-intervention </ref> پەرستگاکە لە سەرووی شارۆچکەی [[شێخان]]ەوەیە، کە پێش گۆشەگیری لەسەر [[ئێزدی]]یەکان لەلایەن داعشەوە دووھەمین ژمارەی دانیشتوانی ئێزیدی ھەبووە.<ref> https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/11029765/Iraq-crisis-the-last-stand-of-the-Yazidis-against-Islamic-State.html </ref> پەرستگاکە نزیکەی شەست کیلۆمەتر لە باکووری [[مووسڵ]]ەوە دوورە و ١٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای شارۆچکەی [[شێخان]]ەوە دوورە. پەرستگاکە لە بەرزی نزیکەی ھەزار مەتر لە [[ئاستی دەریا]]وە دروستکراوە و دەکەوێتە نێوان سێ شاخ، لە رۆژئاوا ھیجرەت، لە باشووری میسات و لە باکور عەرەفات.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Harrassowitz, O. (2009). From Daena to Din. Religion, Kultur und Sprache in der iranischen Welt: Festschrift für Philip Kreyenbroek zum 60. Geburtstag. p. 357. </ref> چاوەڕوان دەکرێت لانیکەم جارێک لە ژیانیاندا، ئێزدییەکان بۆ سەردانی گۆڕی شەخ عەدی و شوێنە پیرۆزەکانی دیکە، زیارەتێکی شەش ڕۆژە بکەن بۆ لالش. ئەم شوێنە پیرۆزانەی تر مەزارگەیەکن کە تایبەتن بە بوونەوەرە پیرۆزەکانی تر. دوو کانیاوی پیرۆز ھەیە کە پێیان دەوترێت زەمزەم و کانییە سپی. لە خوار پیرۆزگای شێخ ئادی کە گۆڕی شێخ حسنیشی تێدایە لەناو ئەشکەوتێکدا ھەڵکەوتووە.<ref> Kreyenbroek, Philip G.; Jindy Rashow, Khalil (2005). God and Sheikh Adi are Perfect. Wiesbaden: Harassovitz Verlag. pp. 37–38. </ref> ھەروەھا لالیش شوێنی پرا سەڵات(پردی سیرات) و شاخێکە بە ناوی چیای ''عەرەفات'' کە شوێنی گرنگی لە ئایینەکانی تردا ھەیە.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Harrassowitz, O. (2009). From Daena to Din. Religion, Kultur und Sprache in der iranischen Welt: Festschrift für Philip Kreyenbroek zum 60. Geburtstag. p. 357. </ref> ھەروەھا چاوەڕوان دەکرێت ساڵانە ئێزیدییەکانی دانیشتووی ناوچەکە زیارەتێک بکەن بۆ بەشداریکردن لە جەژنی پاییزی مەجلیسی حەوت ڕۆژە، کە لە نێوان ٦ بۆ ١٣ی تشرینی یەکەم ئاھەنگ دەگێڕدرێت.<ref> https://www.iranicaonline.org/articles/yazidis-i-general-1 </ref> لە ساڵی ١٩٩١ەوە دەکەوێتە [[قەزای شێخان]].<ref> https://www.rudaw.net/english/kurdistan/06062019 </ref><ref> https://books.google.iq/books?id=9VHRny2tWgcC&pg=PT253&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> == مێژوو == مێژووی پەرستگای لالیش نزیکەی ٤٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە.<ref> https://www.irishtimes.com/news/world/journeying-to-the-historic-heart-of-the-yazidi-religion-1.3544839 </ref><ref> https://www.rudaw.net/english/people-places/12112018 </ref> لە سەرەتای سەدەی دوازدەھەمدا، [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی]] رووی لە لالیش کرد. ئادی لە ساڵی ١١٦٢ کۆچی دوایی کرد و بەخاک سپێردرا. لە شەڕێکی گەورەدا دژی ئێزدییەکان لە ساڵی ١٤١٥ گۆڕی ئادی ڕوخێندرا.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Allison, Christine (July 20, 2004). "YAZIDIS i. GENERAL". Encyclopædia Iranica (online ed.). New York. Retrieved August 13, 2014. </ref> دۆڵی لالیش لە ساڵی ١٨٩٢ لەلایەن ھۆزە موسڵمانەکانی دەوروبەرەوە بە سەرکردایەتی عوسمانییەکان خراوەتە ژێر دەستی، گۆڕستانی پیرۆزە ئێزدییەکان تاڵان کراون و زیانیان پێگەیشت و پەرستگای لالیش کرا بە قوتابخانەی قورئان. داگیرکردنی پەرستگاکە لە کۆتاییدا بووە ھۆی یاخیبوونێکی توند و بەربڵاوی [[ئێزیدی]]یەکانی [[شێخان]] و [[شنگال]] لە دژی عوسمانییەکان و [[ھۆز]]ە [[کورد]]ە [[موسڵمان]]ەکانی دراوسێ. تا ساڵی ١٩٠٤ بوو کە ئێزیدییەکان بە سەرکردایەتی ''میر عەلی بەگ'' سەرکەوتوو بوون لە وەرگرتنەوەی زۆرەملێی پەرستگاکەیان و دەرکردنی موسڵمانان.<ref>https://www.ezidipress.com/blog/die-rueckeroberung-des-heiligtums-lalish-im-jahr-1904/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220602100145/https://www.ezidipress.com/blog/die-rueckeroberung-des-heiligtums-lalish-im-jahr-1904/ |date= ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.yezidisinternational.org/abouttheyezidipeople/history/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703234256/http://www.yezidisinternational.org/abouttheyezidipeople/history/ |url-status=dead }}</ref><ref> http://etheses.dur.ac.uk/5832/ </ref> لە ٣ی ئابی ٢٠١٤ەوە، ئاوارەکانی [[ئێزیدی]] لە [[شنگال]] ھەڵھاتن و لە پەرستگاکەدا پەنایان گرت، دوای ئەوەی [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] [[شنگال]] و دەوروبەری خستە ژێر گەمارۆوە. کاتێک نزیکەی ٥٠ ھەزار ئێزیدی کە لەسەر [[چیای شنگال]] گیریان خواردبوو لە ڕێگەی ڕێڕەوێکی وشکانی کە لەلایەن [[یەکەکانی پاراستنی گەل]](یەپەگە) و [[پارتی کرێکارانی کوردستان]](پەکەکە) کرایەوە، ئازاد کران، زۆرینەیان لە ڕێگەی [[سووریا]]وە ھەڵھاتن و بە دەوری باکووری زنجیرە چیای شەنگالدا سووڕانەوە بۆ ئەوەی بگەنە لالیش و [[شێخان]] لە [[ھەرێمی کوردستان]].<ref> https://web.archive.org/web/20140813193957/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/11030445/Iraq-dispatch-terrified-Yazidi-people-seek-refuge-inside-holy-temple.html </ref><ref> https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/08/11/a-u-s-designated-terrorist-group-is-saving-yazidis-and-battling-the-islamic-state/?noredirect=on </ref> == پەسنکردنی پیرۆزگاکە == گرنگترین پیرۆزگا لە لالش گۆڕی [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی]] کە گرنگترین پیرۆزی [[ئێزیدی]]یەکانە. قوبەیەکی گەورە(گومەز) بەرز دەبێتەوە بەسەریدا، کە لە دوورەوە دەبینرێت. لە لای ڕاستی قوبەکە گۆڕی پیرۆزی شێخ حەسەن و لە لای چەپی قوبەکە کەمێک بچووکتری شێخ موز ھەیە. لە بەردەم پیرۆزگای شێخ ئادی، ئەو شوێنە ھەیە کە پێی دەوترێت ''سوقا مێریفێتێ''، گۆڕەپانێکی گەورەیە کە زیارەتکاران تێیدا دەمێننەوە و لە جەژنەکاندا ئاھەنگ دەگێڕن.<ref>Birgül Açikyildiz, 2009, S. 307, 321</ref> جگە لەوەش لە لالش دوو کانیاوی پیرۆز ھەیە، کانیا سپی و کانیا زمزم کە دەوترێت بەستراوەتەوە بە بیری [[زەمزەم]] لە [[مەککە]]. ھەردوو کانییەکە لە دوو شوێنی سەربەخۆوە سەرچاوە دەگرن و پێکەوە لە پشت گۆڕی شێخ ئادی دەڕژێن، وردتر لە کوچەی گەیی. یەکگرتنی ئەو دوو کانییە کە پێی دەوترێت مێرزێت بێھرە لە ڕێگەی نافورە بچووکەکانەوە دەبینرێت. لە تەنیشت ئەم بیرەوە گۆڕێک ھەیە. بەپێی بیروباوەڕی ئێزدییەکان دەوترێت گۆڕی [[ئادەم]]ە. منداڵانی ئێزدی لە بەھاری سپیدا مەعموود(ھەڵکێشان لە ئاو بۆ پیرۆزی) دەکرێن. ئەوانەی دەرفەتیان نییە خۆیان بێنە لالش دەتوانن بە یارمەتی ئەو کەمۆڵانە کە ئاوی کانی سپی تێدایە مەعمودیەتیان لێ وەربگیرێت.<ref>Vgl. Spät: ''The Yezidis.'' 2005, S. 55.</ref> لە بنی دۆڵی لالش پردی سەڵات (پرا سەڵات) ھەیە. پیرۆزەکان لە ناشرینەکان جیا دەکاتەوە. دەتوانرێت تەنھا بە پێی پەتی بچێتە ناو ناوچە پیرۆزەکەوە. لە سەرووی دۆڵی لالیشەوە چیای عەرەفات ھەیە کە بەردی پیرۆزی فەلەک ("بەخت")ی لەسەرە. زۆربەی ئەو زیارەتکارانەی کە دێنە لالش، سەرکەوتن بەسەر ئەم شاخەدا بە ئەرکی دەزانن. ئەوەی کە لێرەدا کانییەکی [[زەمزەم]] و [[کێوی عەرەفە]] ھەیە، وەک لە [[مەککە]]، لەلایەن ئێزدییەکانەوە ڕوون دەکرێتەوە کە شێخ ئادی لە ماوەی ژیانیدا ئەو دووانەی بۆ لالش گواستۆتەوە.<ref>Vgl. Spät: ''The Yezidis.'' 2005, S. 56.</ref> == ساڵنامەی فێستیڤاڵی ئێزدیدا == ئێزدییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە چوارچێوەی فێستیڤاڵی ساڵانەی ئێزدییەکان جەژنا جەماعییە("جەژنی پێکەوەبوون") لە ٦ تا ١٣ی نیسان سەردانی لالش دەکەن. بەڵام لە کاتەکانی دیکەشدا، وەک فێستیڤاڵی سەری ساڵ لە مانگی نیساندا (چارشەما سۆر/عیدا سەری ساڵ) و فێستیڤاڵی ڕێزلێنان لە خودا لە مانگی کانوونی دووەمدا (عیدا ئەزی). فێستیڤاڵی سەری ساڵ ھەمیشە لە سێیەم چوارشەممەی مانگی نیساندا بەڕێوەدەچێت. ڕۆژی چوارشەممە بۆ ئێزدییەکان جەژنە، چونکە دەوترێت فریشتەی پیرۆز [[مەلەک تاووس]] لە ڕۆژێکی چوارشەممەدا زەوی زیندوو کردووەتەوە. لە بەرامبەردا فێستیڤاڵی ڕێزلێنان لە خودا لە سێیەم ڕۆژی ھەینی مانگی کانوونی دووەم بەڕێوەدەچێت، واتە ھەموو ساڵێک بەروارەکە دەگۆڕێت. ئێزیدییەکان لە لالشەوە زەوی پیرۆز لەگەڵ خۆیان دەھێنن، کە بە ئاوی پیرۆزی کانیی کانییە سیپی دروست دەبێت بۆ تۆپی ڕەق. بە "بەردی پیرۆز" دادەنرێت (سنگ بەرات) و لە زۆرێک لە مەراسیمە ئاینییەکاندا ڕۆڵێکی گرنگ دەبینن. بە پێچەوانەوە زیارەتکاران قوماشی وەک پەتۆ و زەیتی گوڵەبەڕۆژە و ئاژەڵیش وەک بەخشین دەھێنن. قوماشەکان بۆ داپۆشینی گۆڕە پیرۆزەکان بەکاردەھێنرێن. حاجیەکان قوماشەکان گرێ دەدەن و ئاواتێک دروست دەکەن. پەتووەکە دەکاتە فتیلی بچووک. ئەم فتیڵانە بۆ ڕووناککردنەوەی دۆڵی لالش بەکاردەھێنرێن. == خزمەتکارەکانی لالش == ئێزدییەکانی دوو گوندی دووانەکەی [[بەعشیقە]] و [[بەحزانێ]] بە پلەی یەکەم ئەرکی پاراستنی پیرۆزگای لالشیان لە ئەستۆدایە. بە خزمەتکاری لالش دادەنرێت. ھەموو ئێوارەیەک گەنجێکی زگوورد لە ماڵی بەناو فەقیر ٢٣١ پڵیتەی دیاریکراو بەو فتیڵ و نەوتەی کە زیارەتکاران ھێناویانە، لالش ڕووناک دەکاتەوە. ئەم چرایانە کە تا بەرەبەیان دەسوتێن، بە ھێمای نێردراوانی پیرۆز و باوباپیران و فریشتەکان و ھتد دادەنرێت. ئەم کولتە ئاگرییە لە بیروباوەڕی دێرینی [[ئێزیدی]]یەکانەوە ھاتووە، کە ئێزدییەکان باوەڕیان بە [[ئاگر]] ھەبووە وەک ھێزی باڵای سەر زەوی. == لالش لە ئەدەبدا == * لە ڕۆمانی کارل مەی لە ڕێگای کوردستانی کێویدا، دۆڵی "شێخ ئادی" (پارس پرۆ تۆتۆ بۆ لالش) دیمەنی شەڕ و پێکدادانی نێوان ئێزیدییەکان و سەربازانی عوسمانییە. * [[مەلای جزیری|مەلای جزیزی]] لە یەکێ لە شیعرەکانیدا ناوی لالشی ھێناوە: {{شیعر}} {{ب|دلگەشتەمە ژ دەیرێ، ناچم کەنیشتەیێ قەت|میحرابی وی ب من ڕا، وەر دا بچینە لالش}} {{کۆتاییی شیعر}} == وێنە == <gallery> Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 17.jpg|وێنۆک|فێستیڤاڵی لالیش لە ڕۆژی سەری ساڵی ئێزیدی ساڵی ٢٠١٧ Views around Lalish, including pilgrims and worshippers, in summer of 2019 04.jpg|وێنۆک|زیارەتکاران و نوێژخوێنان لە مەزارگەی خاتوونە فێکسرا لە لالیش، لەگەڵ میچەویری مەزارەکە، شێخ میرزا (دووەم لە چەپەوە)، ناوەڕاستی ٢٠١٩ Views of the Anzal Bridge at Lalish 03.jpg|وێنۆک|پردی پیرە سەڵات لە لالش Lalesh 4.JPG|وێنۆک|ئەو قوماشە ڕەنگاوڕەنگانەی کە بۆ داپۆشینی گۆڕەکانی ناو پیرۆزگای لالیش بەکاردەھێنران. </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{دەشتی نەینەوا لە پارێزگای نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|عێراق|جوگرافیا}} {{تووڵی دەروازە|ئایین}} {{پۆلی کۆمنز|Lalish}} [[پۆل:ئێزیدی]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان]] 3dkzhsxylik1onb80xs6flqe08zzy6a نیکۆلاس مادورۆ 0 41287 1583746 1580760 2026-05-14T12:11:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583746 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''نیکۆلاس مادۆرۆ مۆرۆس''' (٢٣ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٢ –) [[سیاسەتوان]]ێکی ڤەنزوێلییە، لەدوای مردنی سەرۆکی پێشووی [[ڤێنیزوێلا]] -[[ھوگۆ چاڤێز]] لەھەڵبژاردنی پێشوەختەدا لە ساڵی ٢٠١٣ دا بووە سەرۆکی ڤەنزوێلا کە پەنجا و چوارەمین سەرۆکی ئەو وڵاتە لەژێر کاندنیدی پارتی سۆسیالیزمی یەکگرتووی ڤەنزوێلا، ئەمەو پێشتر لەسەر ڕاسپاردە و لەدوای مردنی ھۆگۆ چافێز وڵاتی بە شێوەی کاتی بەڕێوەبرد و پێش ئەوەی ببێتە نزیکترین کەس لە چافێز و ببێتە دارودەستەکەی، مادۆرۆ شۆفێری لۆری بووە؛ بەڵام پێش ئەوەی کاراکس بەجێبھێڵێت، ھۆگۆ چافێز داوای لە ھاووڵاتیانی وڵاتەکەی کرد لە دوای خۆی و لەکاتی جێھێشتنی دەسەڵاتدا، مادۆرۆ بکەن بە سەرۆک و بەیەکێک لە سەرکردە گەنجەکانی وەسفکردووە کە بەوتەی چافێز زۆرترین لێھاتوویی بۆ بەڕێوەبردنی وڵات ھەیە. لەپێشووشدا لە ساڵی ٢٠٠٦ وەزیری دەرەوەی ڤەنزوێلا بووەو لە ساڵی ٢٠١٢ بووبوو بە جێگری سەرۆک واتە جێگری چاڤێز و لە ئێستاشدا سەرۆکی ڤەنزوێلایە. == ژیان == نیکۆلاس مادۆرۆ مۆرۆس لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٦٢ لە شاری کاراکاس لە خێزانێکی چینی کرێکار لەدایکبووە.<ref name="elmundo2012">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.elmundo.com.ve/noticias/actualidad/politica/perfil---nicolas-maduro-cruzo-la-calle.aspx|سەردێڕ=Perfil {{!}} Nicolás Maduro, el sucesor de Chávez |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131002135115/http://www.elmundo.com.ve/noticias/actualidad/politica/perfil---nicolas-maduro-cruzo-la-calle.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٣|وێبگە=El Mundo |زمان=es}}</ref><ref name="aljazeera">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/americas/2013/03/2013397107588721.html|سەردێڕ=Profile: Nicolas Maduro |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181203072800/https://www.aljazeera.com/news/americas/2013/03/2013397107588721.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lamb|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vSHuCgAAQBAJ&q=nicolas+maduro+born+1962&pg=PA289|سەردێڕ=Historical Dictionary of Socialism|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٥٨٢٧-٣|پەڕە=٢٨٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203221412/https://books.google.com/books?id=vSHuCgAAQBAJ&q=nicolas+maduro+born+1962&pg=PA289|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> باوکی بەناوی نیکۆلاس مادۆرۆ گارسیا، سەرکردەیەکی دیار و «خەونبینێکی خەباتکار» بوو لە [[حرکة الشعب الانتخابیة الفنزویلیة|بزووتنەوەی ھەڵبژاردنی گەلی ڤەنزوێلا]]،<ref name="minci.gob.ve">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.minci.gob.ve/2013/04/maduro-perfecto-heredero-de-chavez|سەردێڕ=Maduro: perfecto heredero de Chávez - MippCI |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010121853/http://minci.gob.ve/2013/04/maduro-perfecto-heredero-de-chavez/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=MinCI |زمان=es}}</ref> کە لە ٢٢ی نیسانی ١٩٨٩ لە ڕووداوێکی ئۆتۆمبێلدا گیانی لەدەستدا. دایکی، تێرێزا دی خیسوس مۆرۆس، لە شاری کوکوتا لەدایکبووە، خەڵکی کۆڵۆمبیایە شارێک کە ھاوسنوورە لەگەڵ ڤەنزوێلا. مادۆرۆ لە شەقامی کالی ١٤ لە گەڕەکی لۆس جاردینێس لە ئێل ڤالی گەورە بووە، کە ناوچەیەکی چینی کرێکارە لە گەڕەکەکانی ڕۆژاوای کاراکاس.<ref name="eltiempo.com"/> لەنێو منداڵەکاندا تاکە کوڕ بوو و سێ خوشکی ھەیە: ماریا تێرێزا، جۆزێفینا و ئانیتا.<ref name="minci.gob.ve"/> مادۆرۆ لەسەر مەزھەبی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیکی]] گەورە بووە. لە ساڵی ٢٠١٢ ڕۆژنامەی [[نیویۆرک تایمز]] بڵاوی کردەوە کە ئەو شوێنکەوتووی مامۆستای ڕۆحی ھیندی ساثیا سای بابا بووە. لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە ھیندستان سەردانی کردووە. لە چاوپێکەوتنێکدا لە ٢٠١٣دا مادۆرۆ گوتی کە باب و باپیرانی جوولەکە بوون لە جوولەکەکانی سەفاردیم لە پێشینەیەکی ئەندەلووسی، و باوەڕیان بە کاسۆلیکییەت ھێنا پاش چوونیان بۆ ڤێنیزوێلا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lamb|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vSHuCgAAQBAJ&q=nicolas+maduro+born+1962&pg=PA289|سەردێڕ=Historical Dictionary of Socialism|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٥٨٢٧-٣|پەڕە=٢٨٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203221412/https://books.google.com/books?id=vSHuCgAAQBAJ&q=nicolas+maduro+born+1962&pg=PA289|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> [[پەڕگە:Nicolás_Maduro_and_Cilia_Flores_in_2019_(cropped).jpg|وێنۆک|مادۆرۆ و [[سیلیا فلۆریس]] ھاوسەری لە ساڵی ٢٠١٩]] مادۆرۆ دوو جار ھاوسەرگیری کردووە. یەکەم ھاوسەرگیری لەگەڵ ئادریانا گوێرا ئەنگولۆ بوو، کە لەو یەک کوڕی لێ بوو. نیکۆلاس مادۆرۆ گێرا بە "نیکۆلاسیتۆ" ناسراوە،<ref>{{cite books|last=Turner|first=Barry|date=2013|title=The Statesman's Yearbook 2014: The Politics, Cultures and Economies of the World|url=https://books.google.com/books?id=r5PlDQAAQBAJ&q=nicolas+maduro+born+1962&pg=PA1486|publisher=Springer|page=1486|isbn=978-1-349-59643-0|access-date=19 October 2020|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203221357/https://books.google.com/books?id=r5PlDQAAQBAJ&q=nicolas+maduro+born+1962&pg=PA1486|url-status=live}}</ref> دواتر چەندین پۆستی باڵای حکوومی بەدەستھێناوە، لەوانە سەرۆکی پشکنینی سەرۆکایەتی، بەڕێوەبەری قوتابخانەی نیشتمانیی سینەما، ھەروەھا وەک جێگر لە ئەنجومەنی نیشتمانی ڤەنزوێلادا. لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠١٣ مادۆرۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ [[سیلیا فلۆریس]] کرد کە پارێزەر و سیاسەتوان بوو و لە مانگی ئابی ٢٠٠٦ بووبووە سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی ڤەنزوێلا، و دوای دەستلەکارکێشانەوەی مادۆرۆ لەجێی ئەو بووە وەزیری دەرەوەی ڤەنزوێلا، ئەمەش بووە یەکەم ژن کە ئەو پۆستەی بەدەستھێنابێت. لە ساڵانی نەوەدەکانەوە پەیوەندییەکی سۆزدارییان ھەبووە، کاتێک فلۆریس پارێزەری [[ھوگۆ چاڤێز|ھوگۆ چاوێز]] بوو دوای [[محاولة الانقلاب الفنزویلیة فی فبرایر ١٩٩٢|ھەوڵەکانی کودەتاکەی ڤەنزوێلا لە ساڵی ١٩٩٢]]. ھاوسەرگیرییەکە دوای مانگێک لە بەدەستھێنانی مادۆرۆ بۆ سەرۆکایەتی کۆمار بەدوادا ھات. مادۆرۆ و فلۆریس پێکەوە ھیچ منداڵێکیان نییە، بەڵام مادۆرۆ سێ منداڵی ناڕاستەوخۆی ھەیە لە یەکەم ھاوسەرگیری ھاوسەرەکەی لەگەڵ واڵتەر ڕامۆن گاڤیدیا، ئەوانیش واڵتەر جاکۆب، یۆسووێل و یۆسەر. مادۆرۆ بە خۆشەویستی بۆ مۆسیقای [[جۆن لێنۆن]] و چالاکی سیاسی ناسراوە کە بانگەشە بۆ ئاشتی و دژایەتیکردنی شەڕەکان دەکات. ھەروەھا ڕای گەیاندووە کە کاریگەری مۆسیقا و کولتووری یاخیبووانی ساڵانی شەست و حەفتاکانی سەدەی ڕابردووی لەسەر بووە و [[ڕۆبێرت پلانت|ڕۆبەرت پلانت]] و لێد زێپلینی کاریگەرییان لەسەری بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lamb|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vSHuCgAAQBAJ&q=nicolas+maduro+born+1962&pg=PA289|سەردێڕ=Historical Dictionary of Socialism|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٥٨٢٧-٣|پەڕە=٢٨٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203221412/https://books.google.com/books?id=vSHuCgAAQBAJ&q=nicolas+maduro+born+1962&pg=PA289|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> == وەزیری دەرەوە == نیکۆلاس مادۆرۆ لە ساڵی ٢٠٠٦ وەک وەزیری دەرەوە دەستنیشانکرا و لە سەردەمی سەرۆککۆماری کۆچکردوو [[ھوگۆ چاڤێز|ھوگۆ چاوێز]] لە پۆستەکەیدا مایەوە تا لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ دوای ھەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی وەک جێگری سەرۆککۆمار دەستنیشانکرا. بەپێی ھەواڵێکی بی بی سی موندۆ، مادۆرۆ لەم ماوەیەدا ڕۆڵێکی سەرەکی بینی لە فراوانکردنی سیاسەتی دەرەوەی ڤەنزوێلا بۆ دەرەوەی [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]]، بەدوای پەیوەندییەکی نزیکتردا دەگەڕا لەگەڵ ھەر حکوومەتێک کە ھەڵوێستی دژایەتی یان لە کێبڕکێی دژی ئەمریکادا بگرێتەبەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.bbc.com/mundo/noticias/2012/12/121207_venezuela_perfil_nicolas_maduro_az|سەردێڕ=Nicolás Maduro, el presidente de una nación dividida|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251102154757/https://www.bbc.com/mundo/noticias/2012/12/121207_venezuela_perfil_nicolas_maduro_az|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News Mundo|زمان=es|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[پەڕگە:Hillary_Clinton_and_Hugo_Chavez.png|وێنۆک|272x272پیکسڵ|مادۆرۆ و ھوگۆ چاوێز لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا [[ھیلاری کڵینتن|ھیلاری کلینتۆن]] لە لووتکەی ئەمریکا لە ١٩ی نیسانی ٢٠٠٩]] سیاسەتی دەرەوەی ڤەنزوێلا لە ماوەی سەرۆکایەتیەکەیدا وەک وەزیر بە زنجیرەیەک ھەڵوێستی ستراتیژی مشتومڕاوی دیار بوو، لەوانە پچڕاندنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ [[تایوان]] لە بەرژەوەندی [[چین|کۆماری گەلی چین]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.bbc.com/mundo/noticias/2012/12/121207_venezuela_perfil_nicolas_maduro_az|سەردێڕ=Nicolás Maduro, el presidente de una nación dividida|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251102154757/https://www.bbc.com/mundo/noticias/2012/12/121207_venezuela_perfil_nicolas_maduro_az|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News Mundo|زمان=es|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و نیشاندانی پشتیوانی بۆ لیبیا لە سەردەمی [[موعەمەر قەزافی|موعەمەر قەزافیدا]]. ھەروەھا وڵاتەکەی ھێڵێکی توندی گرتەبەر بە بڕینی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان لەگەڵ [[ئیسرائیل]] لە کاتی [[شەڕی غەززە (٢٠٠٨–٢٠٠٩)|جەنگی غەززە]] (٢٠٠٨–٢٠٠٩)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/01/28/israel.venezuela/|سەردێڕ=Israel expels Venezuelan ambassador - CNN.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190111232733/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/01/28/israel.venezuela/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=edition.cnn.com |زمان=en}}</ref> دانپێدانانی دەوڵەتی فەلەستین و دامەزراندنی پەیوەندی دیپلۆماسی فەرمی لەگەڵیدا. جگە لەوەش، ماوەی سەرۆکایەتییەکەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ [[کۆڵۆمبیا]]ی دراوسێدا ناسەقامگیر بوو و داننان بە سەربەخۆیی [[ئەبخازیا]] و [[ئۆسێتیای باشوور]] و پشتگیرییەکی ئاشکرای [[بەشار ئەسەد]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریادا]] بەخۆیەوە بینی. سەبارەت بە ھەڵسەنگاندنی کەسایەتی سیاسییەکەی لەو قۆناغەدا، تیمیر پۆراس- کە وەک سەرۆکی ئەرکانی مادۆرۆ لە وەزارەتی دەرەوە کاری کردووە - وا وەسف دەکات کە مادۆرۆ لە ڕۆژانی سەرەتای ڕەوتی چاڤیسمۆدا وەک سیاسەتمەدارێکی پراگماتیک و لێھاتوو و توانایەکی نایابی دانوستان و سەوداگەری سەیر دەکرا. لە لایەکی دیکەوە، نووسەر ڕۆری کارۆل ئاماژەی بە جیاوازییەک کرد لە ژیانی دیپلۆماسی مادۆرۆدا، ئاماژەی بەوەدا کە بە درێژایی ماونەوەی وەک وەزیری دەرەوە بە ھیچ زمانێکی بیانی قسەی نەکردووە.<ref name=":0"/> === دەستبەسەرکردنی لە نیوویۆرک لە ساڵی ٢٠٠٦ === لە ئەیلوولی ٢٠٠٦ لە شاری [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]، لەکاتێکدا ھەوڵیدا لە ڕێگەی [[مەیامی|میامیەوە]] بگەڕێتەوە ڤەنزوێلا، مادۆرۆ بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن ئەفسەرانی [[وەزارەتی ئاسایشی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی ئاسایشی ناوخۆی]] ئەمریکاوە لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنێدی|فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی جۆن ئێف کێنێدی]] بۆ ماوەی نزیکەی ٩٠ خولەک دەستبەسەرکرا، دوای ئەوەی پارەی سێ بلیتی فڕۆکەی بە کاش داوە. ھەردوو مادۆرۆ و سەرۆک ھوگۆ چاوێز لەو کاتەدا لە نیویۆرک بوون بۆ بەشداریکردن لە ٦١ەمین دانیشتنی کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، تێدا چاوێز لەکاتی وتارە بەناوبانگەکەی، [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوشی]] سەرۆکی ئەمریکای بە «شەیتان» وەس کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.bbc.com/mundo/noticias/2012/12/121207_venezuela_perfil_nicolas_maduro_az|سەردێڕ=Nicolás Maduro, el presidente de una nación dividida|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251102154757/https://www.bbc.com/mundo/noticias/2012/12/121207_venezuela_perfil_nicolas_maduro_az|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News Mundo|زمان=es|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕووداوەکە لەو کاتەوە دەستی پێکرد کە مادۆرۆ ھەوڵیدا شتێک وەربگرێتەوە کە لە خاڵێکی ئەمنی فڕۆکەخانە پشکنینی بۆ کراوە، کارمەندانی ئەمنی پێیان وتووە کە ڕێگەی پێنادرێت ئەو کارە بکات. دواتر مادۆرۆ خۆی وەک دیپلۆماتکارێک لە حکوومەتی ڤەنزوێلا ناساند، بەڵام سەرەڕای ئەوەش بەرپرسان بە یاوەرییەوە بردیانە ژوورێک بۆ پشکنینی لاوەکی. لەکاتێکدا دەسەڵاتداران فەرمانیان بە مادۆرۆ و بەرپرسانی دیکەی ڤەنزوێلا دا کە قۆڵ و قاچیان بڵاوبکەنەوە بۆ گەڕان و پشکنین، بەڵام مادۆرۆ و ئەوانی دیکە بە توندی ڕەتیانکردەوە. پاسپۆرت و بلیتی دیپلۆماسی بۆ ماوەیەک دەستی بەسەردا گیرا و لە کۆتاییدا بۆی گەڕێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.bbc.com/mundo/noticias/2012/12/121207_venezuela_perfil_nicolas_maduro_az|سەردێڕ=Nicolás Maduro, el presidente de una nación dividida|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251102154757/https://www.bbc.com/mundo/noticias/2012/12/121207_venezuela_perfil_nicolas_maduro_az|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News Mundo|زمان=es|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == دەستگیرکردن == لە کاتژمێرەکانی سەرەتای ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ئەمریکا ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی لە ڤەنزوێلا دەستپێکرد و ھێرشێکی بەرفراوانی ئەنجامدا. نزیکەی کاتژمێر ٤:٢٠ خولەکی بەیانی بە کاتی ڕۆژھەڵات، سەرۆک ترەمپ لە ڕێگەی سۆشیال میدیاوە دەستگیرکردنی مادۆرۆ و ھاوسەرەکەی و دوورخستنەوەیان لە وڵاتەکەی لە ڕێگەی ئاسمانییەوە ڕاگەیاند. مارکۆ ڕوبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە مادۆرۆ لە ئەمریکا ڕووبەڕووی تۆمەتی تاوانکاری دەبێتەوە. سیناتۆر مایک لی ئاماژەی بەوەدا کە ڕوبیۆ «پێشبینی ڕێوشوێنی زیاتر ناکات لە ڤەنزوێلا ئێستا پاش ئەوەی مادۆرۆ لە دەستی ئەمریکادایە». دەستگیرکردنەکە لەلایەن [[ھێزی دەلتا|ھێزی دێڵتای]] سوپای ئەمریکاوە ئەنجامدراوە. جێگری سەرۆکی ڤەنزوێلا، دێلسی ڕۆدریگێز ڕای گەیاند کە شوێنی مادۆرۆ نازانێت و داوای «بەڵگەی کردووە کە ھێشتا لە ژیاندایە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ali |یەکەم=Idrees |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/#:~:text=Trump%20says%20Venezuela%27s%20Maduro%20captured%20after%20strikes|سەردێڕ=Trump says U.S. will run Venezuela after U.S. captures Maduro |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ريوترز}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.okaz.com.sa/politics/na/2229461#:~:text=ترمب%3A%20القبض%20على%20مادورو%20وزوجته%20ونقلهما%20جواً%20خارج%20البلاد|سەردێڕ=ترمب: القبض على مادورو وزوجته ونقلهما جواً خارج البلاد |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=عكاظ}}</ref> [[پەڕگە:Nicolas_Maduro_on_board_the_USS_Iwo_Jima.jpg|وێنۆک|457x457پیکسڵ|نیکۆلاس مادۆرۆ لە ناو کەشتیی فڕۆکە ھەڵگری ئەمریکی ئیۆ جیما دوای دەستگیرکردنی]] لای خۆیەوە حکوومەتی [[ترینیداد و تۆباگۆ]] کە میوانداری کارمەندانی سەربازی و کەشتییە سەربازییەکانی ئەمریکای کردووە لە نێوان کۆبوونەوەی سەربازیی ئەم دواییەی [[دەریای کاریبی|کاریبیدا]]، ڕای گەیاندووە کە بەشداری لە ھێرشەکەدا نەکردووە. ھەروەھا گوستاڤۆ پێترۆ، سەرۆکی کۆڵۆمبیا، ھێزەکانی بۆ سنووری ڤەنزوێلا جێگیر کرد، ئەمەش وەک پێشبینییەک بۆ لێشاوێکی بەرفراوانی پەنابەرانی ڤەنزوێلا. [[پێدرۆ سانچێز]] سەرۆکوەزیرانی ئیسپانیا داوای لە کەمکردنەوەی ئاستی پەرەسەندن کرد و جەختی لەسەر پێویستی «ڕێزگرتن لە یاسا نێونەتەوەیییەکان و بنەماکانی پەیمانی نەتەوە یەکگرتووەکان» کردەوە، ھەڵوێستێک کە [[کایا کالاس]]، بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئەورووپا]] و جێگری سەرۆکی [[لێژنەی ئەورووپی|کۆمیسیۆنی ئەورووپا]] پشتگیری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ali |یەکەم=Idrees |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/#:~:text=Trump%20says%20Venezuela%27s%20Maduro%20captured%20after%20strikes|سەردێڕ=Trump says U.S. will run Venezuela after U.S. captures Maduro |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ريوترز}}</ref> [[بی بی سی]] ئاماژەی بەوەدا کە ئەم ئۆپەراسیۆنە بێ وێنە بووە و دەستگیرکردنی مانوێل نۆریێگا لە ساڵی ١٩٨٩ لە کۆتایی لەشکرکێشی ئەمریکا بۆ سەر پەنەما وەک نزیکترین ھاوتەریبی گەڕاندەوە. بەگوێرەی ئاژانسی ڕۆیتەرز، ڕاپۆرتە سەرەتاییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە ڕۆدریگێز لە کاتی دەستگیرکردنی مادۆرۆ لە ڕووسیا بووە، بەڵام دواتر ئەمە ڕەتکرایەوە. ئیڤان گیل وەزیری دەرەوە ڕای گەیاند، نیکۆلاس مادۆرۆ وەک سەرۆکی شەرعی وڵاتەکە دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ali |یەکەم=Idrees |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/#:~:text=Trump%20says%20Venezuela%27s%20Maduro%20captured%20after%20strikes|سەردێڕ=Trump says U.S. will run Venezuela after U.S. captures Maduro |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ريوترز}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|سۆشیالیزم|ڤێنیزوێلا}} {{پۆلی کۆمنز|Nicolás Maduro}} {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ڤێنیزوێلا]] [[پۆل:ڕەخنەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:ڕزگاربووان لە ھەوڵی تیرۆرکردن]] [[پۆل:دەسەڵاتخوازی]] [[پۆل:دیلی جەنگ]] ldh7tucttjw40g6710v7kj5nep9vvfm ئی بەی 0 72865 1583856 1397841 2026-05-15T05:37:19Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583856 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:EBay logo.svg|thumb|لۆگۆی ئی بەی ١٩٩٥ تاکوو ٢٠١٢]] '''ئی بەی''' کۆمپانیایەکی بازرگانی ئەلیکترۆنی فرەنەتەوەیی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]] و بنکەکەی لە سان خۆسێ لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]]یە، کە لە ڕێگەی ماڵپەڕەکەیەوە ئاسانکاری بۆ فرۆشتنی بەکاربەر بۆ بەکاربەر و بازرگانی بۆ بەکاربەر دەکات. ئیبەی لەلایەن پیێر ئۆمیدیارەوە لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزراوە و بووە چیرۆکێکی سەرکەوتنی بەرچاو. ئیبەی بزنسێکی چەند ملیار دۆلارییە و لە نزیکەی ٣٢ وڵاتدا کاردەکات، تا ساڵی ٢٠١٩. کۆمپانیاکە ماڵپەڕی ئیبەی بەڕێوەدەبات، کە ماڵپەڕێکی زیادکردن و بازاڕکردنە بە شێوەی ئۆنلاین کە تێیدا خەڵک و بازرگانەکان چەندین جۆری کاڵا و خزمەتگوزاری لە سەرانسەری [[جیھان|جیهاندا]] دەکڕن و دەیفرۆشن. ماڵپەڕەکە بەخۆڕاییە بۆ کڕیاران، بەڵام فرۆشیارەکان پارەیان لێ وەردەگیرێت بۆ لیستکردنی شتەکان دوای ژمارەیەکی سنووردار لە لیستکردنی بێبەرامبەر، هەروەها پارەیەکی زیادە یان جیاواز لەکاتی فرۆشتنی ئەو شتانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thestreet.com/story/13222445/1/paypal-spinoff-day-is-here--what-does-it-mean-for-investors.html|سەردێڕ=ڕۆژی وەرچەرخانی پەیپاڵ گەیشت -- واتای چییە بۆ وەبەرهێنەران؟ |دوایین=Borison|یەکەم=Rebecca|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٥|ئیش=TheStreet|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|زمان=en-US}}</ref> ==مێژوو== ===ساڵانی ١٩٩٠=== ماڵپەڕی زیادکردنی ئاشکرا لە ٣ی ئەیلولی ١٩٩٥ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەلایەن پیێر ئۆمیدیار پرۆگرامەری کۆمپیوتەریی [[ئێران]]ی-[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] لەدایکبووی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] وەک بەشێک لە سایتێکی کەسی گەورەتر دامەزراوە. یەکێک لە یەکەم شتەکان کە لە زیادکردنی ئاشکرا فرۆشرا، ئاماژەیەکی لەیزەری شکاو بوو بە نرخی ١٤.٨٣ دۆلار. ئۆمیدیار بە سەرسوڕمانەوە پەیوەندی بە پێشکەشکاری براوە کرد بۆ ئەوەی بپرسێت ئایا تێگەیشتووە کە ئاماژەدەری لەیزەرەکە شکاوە؛ کڕیارەکە ڕوونی کردەوە: "من کۆکەرەوەی ئاماژەدەری لەیزەری شکاوم." زۆری نەخایاند بووە یەکەم سایتی زیادکردنی ئۆنلاین کە ڕێگە بە مامەڵەکردنی کەس بە کەس دەدات و ناوبانگەکەی گەشەی کرد.<ref name="Bunnell">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bunnell|یەکەم١=David|سەردێڕ=The ebay Phenomenon: Business Secrets Behind the World's Hottest Internet Company|ڕێکەوت=2001|بڵاوکەرەوە=[[John Wiley & Sons]]|ژپنک=٩٧٨٠٤٧١٤٣٦٧٩٩|پەڕەکان=٧١–٨١|chapter-url=https://books.google.com/books?id=pnict8L-_iYC&pg=PA71|chapter=The eBay Business Model}}</ref> ==بەستەری دەرەکی== *[http://www.ebay.com/ ماڵپەڕی ئی بەی] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ئینتەرنێت|ئابووری|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|EBay}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٥]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:وەرگرانی مێدالیای نەتەوەیی تەکنۆلۆژیا]] [[پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠]] [[پۆل:بازاڕە ئۆنڵاینەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی وێبی]] id7d9a6qs1bmivbvhhi872f7a73youz ژان ئالامبر 0 74353 1583923 1532094 2026-05-15T11:25:35Z Hivja 64112 /* */ 1583923 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ژان ئالامبر''' ({{بە فەڕەنسی|Jean Alambre}}؛ ١٦ی ئایاری ١٩٤٦ – ٣ی ئایاری ٢٠٢٦) [[نووسەر]] و [[گۆرانینووس]]ێکی [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]] بوو.<ref>{{cite web|url=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|title=Jean-Louis FABRY|work=Le Journal du Centre|language=French}}</ref> == ئەمەش ببینە == * [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{Ltr}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{نووسەر-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] 7omnlxciaxkv0hgh6q2qzpia24p7z9j 1583924 1583923 2026-05-15T11:27:50Z Hivja 64112 1583924 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ژان ئالامبر''' ({{بە فەڕەنسی|Jean Alambre}}؛ ١٦ی ئایاری ١٩٤٦ – ٣ی ئایاری ٢٠٢٦)<ref>{{cite web|url=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|title=Jean-Louis FABRY|work=Le Journal du Centre|language=French}}</ref> [[نووسەر]] و [[گۆرانینووس]]ێکی [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}} {{نووسەر-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] 95bmxfrioifnb194e7p78i2bmvxex5z قەیسەری 0 98731 1583865 1424733 2026-05-15T06:01:47Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583865 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەیسەری | ناوی_فەرمی =Kayseri | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە =City of Kayseri.png | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Turkey | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا |latd = 38 |latm = 44 |latNS = N |longd = 35 |longm = 29 |longEW = E | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 844656 | دانیشتووان_لە =2011 <ref name="citypopulation1">[http://www.citypopulation.de/Turkey-RBC20.html#Stadt_gross - 2011]</ref><ref name="autogenerated1">[http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html Büyükşehir belediyeleri ve bağlı belediyelerin nüfusları - 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019075216/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ }}</ref> | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە =[http://www.kayseri.bel.tr www.kayseri.bel.tr] <br>[http://www.kayseri.gov.tr www.kayseri.gov.tr] | پەراوێزەکان = }} '''قەیسەری''' (بە [[تورکی]]: Kayseri) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[تورکیا]] کە دەکەوێتە ناو [[پارێزگای قەیسەری]]. یەکێکە لە شارە گەورە و بازرگانییەکان لە تورکیادا. ==جوگرافیا== ==کەشوھەوا== {{Weather box|metric first= Yes |single line= No |location= قەیسەری |Jan record high C= 17.0 |Feb record high C= 20.1 |Mar record high C= 26.6 |Apr record high C= 31.2 |May record high C= 33.4 |Jun record high C= 36.0 |Jul record high C= 40.7 |Aug record high C= 40.0 |Sep record high C= 36.0 |Oct record high C= 32.6 |Nov record high C= 24.8 |Dec record high C= 21.0 |Jan high C= 3.9 |Feb high C= 5.9 |Mar high C= 11.6 |Apr high C= 17.5 |May high C= 22.1 |Jun high C= 26.7 |Jul high C= 30.5 |Aug high C= 30.7 |Sep high C= 26.6 |Oct high C= 20.1 |Nov high C= 12.3 |Dec high C= 5.9 |Jan low C= -6.7 |Feb low C= -5.1 |Mar low C= -1.3 |Apr low C= 3.4 |May low C= 6.8 |Jun low C= 9.8 |Jul low C= 12.2 |Aug low C= 11.6 |Sep low C= 7.5 |Oct low C= 3.8 |Nov low C= -1.0 |Dec low C= -4.5 |Jan record low C= -31.2 |Feb record low C= -30.6 |Mar record low C= -28.1 |Apr record low C= -11.6 |May record low C= -5.5 |Jun record low C= -0.4 |Jul record low C= 3.7 |Aug record low C= 2.1 |Sep record low C= -2.5 |Oct record low C= -8.3 |Nov record low C= -16.2 |Dec record low C= -28.7 |Jan rain days= 11.6 |Feb rain days= 11.6 |Mar rain days= 12.3 |Apr rain days= 13.5 |May rain days= 13.5 |Jun rain days= 8.4 |Jul rain days= 2.8 |Aug rain days= 2.4 |Sep rain days= 4.2 |Oct rain days= 7.9 |Nov rain days= 9.3 |Dec rain days= 11.6 |Jan precipitation mm = 33.6 |Feb precipitation mm = 33.6 |Mar precipitation mm = 42.5 |Apr precipitation mm = 57.2 |May precipitation mm = 56.6 |Jun precipitation mm = 35.9 |Jul precipitation mm = 14.3 |Aug precipitation mm = 8.5 |Sep precipitation mm = 12.9 |Oct precipitation mm = 34.8 |Nov precipitation mm = 37.2 |Dec precipitation mm = 39.0 |Jan humidity = 76 |Feb humidity = 72 |Mar humidity = 62 |Apr humidity = 58 |May humidity = 56 |Jun humidity = 50 |Jul humidity = 44 |Aug humidity = 44 |Sep humidity = 47 |Oct humidity = 58 |Nov humidity = 69 |Dec humidity = 77 |Jan snow days= 9 |Feb snow days= 9 |Mar snow days= 6 |Apr snow days= 1 |May snow days= 0 |Jun snow days= 0 |Jul snow days= 0 |Aug snow days= 0 |Sep snow days= 0 |Oct snow days= 0 |Nov snow days= 3 |Dec snow days= 8 |Jan sun= 89.9 |Feb sun= 112 |Mar sun= 151.9 |Apr sun= 183 |May sun= 254.2 |Jun sun= 309 |Jul sun= 362.7 |Aug sun= 350.3 |Sep sun= 270 |Oct sun= 201.5 |Nov sun= 138 |Dec sun= 80.6 |source 1= Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI |سەردێڕ=İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler- Meteoroloji Genel Müdürlüğü |بڵاوکەرەوە=Dmi.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120809072223/http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120809072223/http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI |date= ٩ی ئابی ٢٠١٢ }}</ref> |date= March 2011 |source 2= Weather2<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.myweather2.com/City-Town/Turkey/Kayseri/climate-profile.aspx?month=12 |سەردێڕ=December Climate History for Kayseri &#124; Local &#124; Turkey |بڵاوکەرەوە=Myweather2.com |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320075523/http://www.myweather2.com/City-Town/Turkey/Kayseri/climate-profile.aspx?month=12 |url-status=dead }}</ref> }} ==مێژوو== ==کولتوور== ==پێشانگا== ==ئەمانەش ببینە== *[[پێرستی شارەکانی تورکیا]] ==پەراوێزەکان== {{پەراوێز}} ==سەرچاوەکان== [https://en.wikipedia.org/wiki/Kayseri ویکی ئینگلیزی] {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Kayseri|قەیسەری}} {{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:قەیسەری]] ajmqdkagde0qibhla0e0slkqsnf3zu0 دانیشتووانی کورد 0 101823 1583901 1410590 2026-05-15T08:49:47Z 1silent scientist 51740 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1410590|1410590]] لە لایەن [[Special:Contributions/37.17.144.248|37.17.144.248]] ([[User talk:37.17.144.248|لێدوان]]) 1583901 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کورد''' نەتەوەیەکی گەورەی نیشتەجێی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ن کە ژینگە سەرەکییەکەیان بە [[کوردستان]] دەناسرێت کە بە سەر وڵاتانی [[ئێران]] و [[ئێراق]] و [[تورکیا]] و [[سووریا]] بەشکراوە و لە شاخە‌کانی [[ئاناتۆلی]] ھەتا [[زنجیرە چیای زاگرۆس]] درێژ دەبێتەوە. کوردەکان لە شوێنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش بڵاوبوونەتەوە. ئامارێکی فەرمی لەسەر ژمارەی کوردەکان نییە بەڵام بە ۷۰ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Kurdish population|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Institutkurde.org|زمان=fr}}</ref> [[زمانی کوردی|زمانی کوردەکان]] لقێکە لە [[زمانە ھیندوئەورووپاییەکان]]. زۆربەی کوردەکان [[موسڵمان]]ی [[شافعی]]ین و ئەوەی دەمێنێتەوە [[موسڵمان]]ی [[شیعە]] و [[یارسان]] و [[ئێزیدی]] و [[مەسیحییەت]] و [[ئایینی یەھوودییەت|جوو]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشوورین]]. == کوردستان == بەپێی سەرژمێری ساڵی [[٢٠١١]] ڕێژەی کوردەکانی تورکیا ٥٦٪ و کوردەکانی ئێران ١٦٪ و کوردەکانی عێراق ١٥٪ و کوردەکانی سووریا ٦٪ بووە. {| class="wikitable" |- ! --- !! جیھانی !! [[تورکیا]] !! [[ئێران]] !! [[عێراق]] !! [[سووریا]] |- | '''کرمانجی''' || ١٤٬٤١٩٬٠٠٠ || ٧٬٩١٩٬٠٠٠ || ٤٤٣٬٠٠٠ || ٣٬١٨٥٬٠٠٠ || ١٬٦٦١٬٠٠٠ |- | '''ئەوانەی بە تورکی دەدوێن''' || ٥٬٧٣٢٬٠٠٠ || ٥٬٧٣٢٬٠٠٠ || - || - || - |- | '''باشوور''' || ٣٬٣٨١٬٠٠٠ || - || ٣٬٣٨١٬٠٠٠ || -|| - |- | '''سۆرانی''' || ١٬٥٧٦٬٠٠٠ || - || ٥٠٢٬٠٠٠ || ٥٦٧٬٠٠٠ || - |- | '''زازایی - دەملی''' || ١٬١٢٥٬٠٠٠ || ١٬١٢٥٬٠٠٠ || - || - || - |- | '''زازایی - ئەلڤێکا''' || ١٨٤٬٠٠٠ || ١٧٩٬٠٠٠ || - || - || - |- | '''ڕەوەند''' || ٩٠٬٠٠٠ || ٣٨٬٠٠٠ || ٢٠٬٠٠٠ || ٣٣٬٠٠٠ || - |- | '''ھەورامی''' || ٥٤٬٠٠٠ || - || ٢٦٬٠٠٠ || ٢٨٬٠٠٠ || - |- | '''شکاکی''' || ٤٩٬٠٠٠ || ٢٣٬٠٠٠ || ٢٦٬٠٠٠ || - || - |- | '''کۆی گشتی''' || '''٢٦٬٧١٢٬٠٠٠''' || '''۳۲٬٨۱۲٬٤۳۹''' || '''۱٨٬۲٨۱٬۱۳۷''' || '''۷٬٩٤۹٬٥۷۱''' || '''۳٬٦٤۲٬۱۱۷''' |} === کورد لە تورکیا === [[پەڕگە:Ji Qinzêrîb Zarokek.JPG|وێنۆک|250px|کچێکی کورد لە [[پارێزگای ماردین]]]]بەپێی ڕاپۆرتێکی ئاژانسی کۆندای تورکی، لە ساڵی ٢٠٠٦ لە کۆی ژمارەی دانیشتوانی کورد لە تورکیا ۳۲٫٨۱۲٫٤۳۹ ملیۆن کورد و زازا لە [[تورکیا]] دەژین (نزیک لە ۳٨%ی کۆی دانیشتوانی تورکیا). ڕۆژنامەی میللیەت تورکی لە ساڵی ٢٠٠٨دا بڵاویکردەوە کە ژمارەی دانیشتوانی کورد لە [[تورکیا]] ١٢.٦ ملیۆن کەسە؛ هەرچەندە ٣ ملیۆن زازاش دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215004933/http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SON DAKİKA Haberleri - En Son Flaş Haberler, Bugünün SonDakika Haberleri Milliyet'te|ناونیشان=https://www.milliyet.com.tr/son-dakika-haberleri/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Milliyet|زمان=tr}}</ref>بەپێی کتێبی فاکتبووکی جیهانی، خەڵکی کورد ١٨%ی دانیشتوانی [[تورکیا]] پێکدەهێنن (نزیکەی ١٤ ملیۆن، لە کۆی ٧٧.٨ ملیۆن کەس). سەرچاوە کوردییەکان ئەو ژمارەیە دەخەنە ١٠ بۆ ١٥ ملیۆن کورد لە [[تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Turkey - The World Factbook|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110073821/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کوردەکان زیاتر لە [[باکووری کوردستان]]، لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات|باشووری ڕۆژهەڵات]] و [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] دەژین. بەڵام بەهۆی کۆچی ناوخۆی [[تورکیا]] دانیشتووانی زۆری کورد لە ڕۆژئاوای تورکیادا دەبینرێن. بە گوتەی ڕوستەم ئەرکان، [[ئەستەمبوڵ]] ئەو پارێزگایەیە کە زۆرترین ژمارەی دانیشتوانی کوردی لە تورکیا هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=En büyük Kürt şehri, İstanbul|ناونیشان=http://www.timeturk.com/tr/2010/03/25/en-buyuk-kurt-sehri-istanbul.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240420013706/https://www.timeturk.com/tr/2010/03/25/en-buyuk-kurt-sehri-istanbul.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === کورد لە ئێران === ژمارەی کوردەکان لە ئێراندا ۱٨٫۲٨۱٫۱۳۷ ملیۆن مەزەندە دەکرێ کە زۆرتر لە چوار پارێزگای [[پارێزگای کوردستان|کوردستان]]، [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] و [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] دەژین. پارێزگاکانی خوراسان، ھەمەدان، لوڕستان، گیلان و مازەندەران و چەند پارێزگای تریش کوردی تێدایە. شا عەباسی سەفەوی لە سەدەی حەڤدەھەمدا ژمارەیەکی زۆری کوردی کورمانجی بۆ شەڕ لەگەڵ ئوزبەکەکان لە باکووری خوراسان نیشتەجێ کرد. ئاخێوەری ھەموو شێوەزارەکانی [[کوردی]] لە ئێراندا ھەن. لە ئێراندا کوردەکان چەند جار دژ بە حکوومەتی ناوەندی شۆڕشیان کردووە. لە ١٨٨٠دا [[شێخ عوبەیدوڵڵا]] دژ بە [[قاجاڕەکان]] و [[سمکۆ]] لە ١٩٢٠ەکان شۆڕشیان کرد کە سەرکوتکران. [[قازی محەممەد]] لە ١٩٤٦ [[کۆماری کوردستان]]ی لە [[مەھاباد]] ڕاگەیاند کە دوای ١١ مانگ ئەویش تێکشکا. لەدوای شۆڕشی ئیسلامیی لە ١٩٧٩دا کوردەکانی ئێران داوای خودموختارییان کرد و بۆ ماوەیەک بە ڕێبەریی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و [[کۆمەڵە]] دەسەڵاتی چەند بەشی ڕۆژھەڵاتی کوردستانیان بەدەستەوە بوو بەڵام لەدوای شەڕێکی چەکداریی چەند مانگە حکوومەتی ناوەندی دیسان دەسەڵاتی گرتەوە، ھەزاران کورد کوژران و بەندکران و ھیچ لە داخوازییەکانیان جێبەجێ نەکرا. لە یاسای [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا ھەر کەمینەیەکی زمانی و ڕەگەزی، مافی ھەیە کولتور خۆی ھەبێت و لەپاڵ فارسیدا بە زمانی خۆی پەروەردە بکرێ بەڵام ھەرگیز وانەی زمانی کوردی لە خوێندنگاکان و زانکۆکانی ئێران نەوتراوە. لە دەورەی سەرۆککۆماریی [[خاتەمی]]ەوە ژمارەیەک ڕێکخراوی غەیرە دەوڵەتیی کوردی و چەند فێرگەی تاکەکەسیی کوردی پێکھاتوون. لە ئێراندا ڕۆژنامە و گۆڤاری کوردی چاپ دەکرێ بەڵام [[ئازادیی ڕۆژنامەگەری]] و [[ئازادیی قسەکردن]]یان نییە. ھیچ حیزبێکی فەرمی بە پێناسەی کوردییەوە تا ئێستا لە ئێراندا پێکنەھاتووە و ھاوکاریکردن لەگەڵ حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە دژ بە [[حکوومەتی ناوەندی]]ن سزای زیندان و سێدارەی ھەیە. === کورد لە عێراق === ژمارەی کورد لە عێراق دەگاتە ۷٫۹٤۹٫٥۷۱، بەپێی ئامارێک کە لە ساڵەکانی پێش ٢٠٠٦ ـدا ئەنجام دراوە ژمارەی دانیشتوانی سێ پارێزگاکەی کوردستانی باشوور دەگاتە ٣ ملیۆن و ٧٦٨ ھەزار کەس، دانیشتوانی پارێزگای سلێمانی یەک ملیۆن و ٧١٥ ھەزار کەسە، دھۆک ٨٦٨ ەەزار و پارێزگای ھەولێریش ملیۆنێک و ٢١٣ ھەزار کەس. === کورد لە سووریا === ژمارەی کورد لە سوریا دەگاتە ۳٫٦٤۲٫۱۱۷کوردەکان گەورەترین کەمینەی نەتەوەیی سووریان و لەسەدا نۆی دانیشتوانی ئەو وڵاتە پێکدەهێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Syria|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=U.S. Department of State}}</ref>کوردەکانی سووریا ڕووبەڕووی هەڵاواردن و هەراسانکردنی ڕۆتینی لەلایەن حکومەتەوە بوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Syria: End Persecution of Kurds {{!}} Human Rights Watch|ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2009/11/26/syria-end-persecution-kurds|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian human rights record unchanged under Assad, report says|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2010/jul/16/syrian-human-rights-unchanged-assad|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Ian|دوایین=Black|یەکەم٢=Middle East|دوایین٢=editor}}</ref> کوردستانی سووریا ناوێکی نافەرمییە کە هەندێک بۆ وەسفکردنی ناوچە کوردنشینەکانی باکوور و باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا بەکاریدەهێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەشار ئەسەد سەرۆکی سووریا بە پڕچەککردنی جوداخوازانی کورد تۆمەتبار دەکرێت لە دژی حکوومەتی تورکیا|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syrian-president-bashar-alassad-accused-of-arming-kurdish-separatists-for-attacks-against-turkish-government-8026990.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوچەی کوردنشینی باکووری ڕۆژهەڵاتی بەشی زۆری پارێزگای [[حەسیچە|حەسەکە]] دەگرێتەوە. شارە سەرەکییەکانی ئەم ناوچەیە بریتین لە [[قامیشلۆ]] و [[حەسیچە|حەسەکە]]. ناوچەیەکی دیکە کە ژمارەی دانیشتووانی کوردی بەرچاوە، [[کۆبانی]] لە بەشی باکووری [[سووریا]] لە نزیک شارۆچکەی [[جەرابلوس]] و هەروەها شاری [[عەفرین]] و دەوروبەری بەدرێژایی سنووری [[تورکیا]]. == دیاسپۆرا == === کورد لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست === * [[کووەیت]] ٢٧١٬٠٠٠ کوردی سۆرانی * [[لوبنان]] ١١٩٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[بەحرەین]] ٤٦٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئوردن]] ٤٬٦٠٠ کوردی کرمانجی === کورد لە ئاسیا === * [[ئەفغانستان]] ٢٢٧٬٠٠٠ کوردی سۆرانی * [[ئەرمەنیا]] ٤٧٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[کازاخستان]] ٣٤٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ڕووسیا]] ٢٠٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[گورجستان]] ١٧٬٠٠٠ کوردی ئێزیدی * [[قرغیزستان]] ١٣٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[تورکمانستان]] ٦٬٩٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئازەربایجان]] ٦٬١٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئوزبەکستان]] ٢٬٦٠٠ کوردی کرمانجی === کورد لە ئەورووپا === [[پەڕگە:خۆپیشاندانی کوردانی ئەوروپا 2.jpg|وێنۆک|گردبوونەوەیەکی کوردانی ئەورووپا، ساڵانی شەستەکانی سەدەی بیستەم.]] * [[ئەڵمانیا]] ٥٤٣٫٠٠٠ کوردی کرمانجی -- ٥٠٠٠ کوردی زازایی * [[فەڕەنسا]] ٨٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ھۆڵەندا]] ٧٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[بەلجیکا]] ٢٧٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[شانشینی یەکگرتوو]] ٢٥٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[نەمسا]] ٢٤٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئیتالیا]] ١٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[دانمارک]] ١١٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[سوید]] ١١٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[سویسرا]] ٧٬٧٠٠ کوردی کرمانجی * [[فینلاند]] ٦٬١٠٠ کوردی کرمانجی * [[نۆرویژ]] ٤٬٩٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئوکراینا]] ٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئیسپانیا]] ٩٠٠ کوردی کرمانجی * [[پورتوگال]] ٢٠٠ کوردی کرمانجی * [[بولگاریا]] ٢٠٠ کوردی کرمانجی === کوردەکانی تر === * [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ٥٨٬٠٠٠ کوردی کرمانجی -- ٨٬٦٠٠ کوردی سۆرانی * [[ئۆسترالیا]] ١٧٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[کەنەدا]] ٦٬٩٠٠ کوردی کرمانجی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|کۆمەڵگا|ئێران|کوردستان|عێراق|سووریا}} {{خەڵکی کورد}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:دانیشتووناسی]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] q62jo6rbglwwrvdkhiz8pmdb4hfb6lq 1583902 1583901 2026-05-15T08:50:24Z 1silent scientist 51740 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1379099|1379099]] لە لایەن [[Special:Contributions/212.237.123.4|212.237.123.4]] ([[User talk:212.237.123.4|لێدوان]]) 1583902 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کورد''' نەتەوەیەکی گەورەی نیشتەجێی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ن کە ژینگە سەرەکییەکەیان بە [[کوردستان]] دەناسرێت کە بە سەر وڵاتانی [[ئێران]] و [[ئێراق]] و [[تورکیا]] و [[سووریا]] بەشکراوە و لە شاخە‌کانی [[ئاناتۆلی]] ھەتا [[زنجیرە چیای زاگرۆس]] درێژ دەبێتەوە. کوردەکان لە شوێنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش بڵاوبوونەتەوە. ئامارێکی فەرمی لەسەر ژمارەی کوردەکان نییە بەڵام بە ٤٠ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Kurdish population|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Institutkurde.org|زمان=fr}}</ref> [[زمانی کوردی|زمانی کوردەکان]] لقێکە لە [[زمانە ھیندوئەورووپاییەکان]]. زۆربەی کوردەکان [[موسڵمان]]ی [[شافعی]]ین و ئەوەی دەمێنێتەوە [[موسڵمان]]ی [[شیعە]] و [[یارسان]] و [[ئێزیدی]] و [[مەسیحییەت]] و [[ئایینی یەھوودییەت|جوو]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشوورین]]. == کوردستان == بەپێی سەرژمێری ساڵی [[٢٠١١]] ڕێژەی کوردەکانی تورکیا ٥٦٪ و کوردەکانی ئێران ١٦٪ و کوردەکانی عێراق ١٥٪ و کوردەکانی سووریا ٦٪ بووە. {| class="wikitable" |- ! --- !! جیھانی !! [[تورکیا]] !! [[ئێران]] !! [[عێراق]] !! [[سووریا]] |- | '''کرمانجی''' || ١٤٬٤١٩٬٠٠٠ || ٧٬٩١٩٬٠٠٠ || ٤٤٣٬٠٠٠ || ٣٬١٨٥٬٠٠٠ || ١٬٦٦١٬٠٠٠ |- | '''ئەوانەی بە تورکی دەدوێن''' || ٥٬٧٣٢٬٠٠٠ || ٥٬٧٣٢٬٠٠٠ || - || - || - |- | '''باشوور''' || ٣٬٣٨١٬٠٠٠ || - || ٣٬٣٨١٬٠٠٠ || -|| - |- | '''سۆرانی''' || ١٬٥٧٦٬٠٠٠ || - || ٥٠٢٬٠٠٠ || ٥٦٧٬٠٠٠ || - |- | '''زازایی - دەملی''' || ١٬١٢٥٬٠٠٠ || ١٬١٢٥٬٠٠٠ || - || - || - |- | '''زازایی - ئەلڤێکا''' || ١٨٤٬٠٠٠ || ١٧٩٬٠٠٠ || - || - || - |- | '''ڕەوەند''' || ٩٠٬٠٠٠ || ٣٨٬٠٠٠ || ٢٠٬٠٠٠ || ٣٣٬٠٠٠ || - |- | '''ھەورامی''' || ٥٤٬٠٠٠ || - || ٢٦٬٠٠٠ || ٢٨٬٠٠٠ || - |- | '''شکاکی''' || ٤٩٬٠٠٠ || ٢٣٬٠٠٠ || ٢٦٬٠٠٠ || - || - |- | '''کۆی گشتی''' || '''٢٦٬٧١٢٬٠٠٠''' || '''۳۲٬٨۱۲٬٤۳۹''' || '''۱٨٬۲٨۱٬۱۳۷''' || '''۷٬٩٤۹٬٥۷۱''' || '''۳٬٦٤۲٬۱۱۷''' |} === کورد لە تورکیا === [[پەڕگە:Ji Qinzêrîb Zarokek.JPG|وێنۆک|250px|کچێکی کورد لە [[پارێزگای ماردین]]]]بەپێی ڕاپۆرتێکی ئاژانسی کۆندای تورکی، لە ساڵی ٢٠٠٦ لە کۆی ژمارەی دانیشتوانی کورد لە تورکیا ۳۲٫٨۱۲٫٤۳۹ ملیۆن کورد و زازا لە [[تورکیا]] دەژین (نزیک لە ۳٨%ی کۆی دانیشتوانی تورکیا). ڕۆژنامەی میللیەت تورکی لە ساڵی ٢٠٠٨دا بڵاویکردەوە کە ژمارەی دانیشتوانی کورد لە [[تورکیا]] ١٢.٦ ملیۆن کەسە؛ هەرچەندە ٣ ملیۆن زازاش دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215004933/http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SON DAKİKA Haberleri - En Son Flaş Haberler, Bugünün SonDakika Haberleri Milliyet'te|ناونیشان=https://www.milliyet.com.tr/son-dakika-haberleri/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Milliyet|زمان=tr}}</ref>بەپێی کتێبی فاکتبووکی جیهانی، خەڵکی کورد ١٨%ی دانیشتوانی [[تورکیا]] پێکدەهێنن (نزیکەی ١٤ ملیۆن، لە کۆی ٧٧.٨ ملیۆن کەس). سەرچاوە کوردییەکان ئەو ژمارەیە دەخەنە ١٠ بۆ ١٥ ملیۆن کورد لە [[تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Turkey - The World Factbook|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110073821/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کوردەکان زیاتر لە [[باکووری کوردستان]]، لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات|باشووری ڕۆژهەڵات]] و [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] دەژین. بەڵام بەهۆی کۆچی ناوخۆی [[تورکیا]] دانیشتووانی زۆری کورد لە ڕۆژئاوای تورکیادا دەبینرێن. بە گوتەی ڕوستەم ئەرکان، [[ئەستەمبوڵ]] ئەو پارێزگایەیە کە زۆرترین ژمارەی دانیشتوانی کوردی لە تورکیا هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=En büyük Kürt şehri, İstanbul|ناونیشان=http://www.timeturk.com/tr/2010/03/25/en-buyuk-kurt-sehri-istanbul.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240420013706/https://www.timeturk.com/tr/2010/03/25/en-buyuk-kurt-sehri-istanbul.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === کورد لە ئێران === ژمارەی کوردەکان لە ئێراندا ۱٨٫۲٨۱٫۱۳۷ ملیۆن مەزەندە دەکرێ کە زۆرتر لە چوار پارێزگای [[پارێزگای کوردستان|کوردستان]]، [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] و [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] دەژین. پارێزگاکانی خوراسان، ھەمەدان، لوڕستان، گیلان و مازەندەران و چەند پارێزگای تریش کوردی تێدایە. شا عەباسی سەفەوی لە سەدەی حەڤدەھەمدا ژمارەیەکی زۆری کوردی کورمانجی بۆ شەڕ لەگەڵ ئوزبەکەکان لە باکووری خوراسان نیشتەجێ کرد. ئاخێوەری ھەموو شێوەزارەکانی [[کوردی]] لە ئێراندا ھەن. لە ئێراندا کوردەکان چەند جار دژ بە حکوومەتی ناوەندی شۆڕشیان کردووە. لە ١٨٨٠دا [[شێخ عوبەیدوڵڵا]] دژ بە [[قاجاڕەکان]] و [[سمکۆ]] لە ١٩٢٠ەکان شۆڕشیان کرد کە سەرکوتکران. [[قازی محەممەد]] لە ١٩٤٦ [[کۆماری کوردستان]]ی لە [[مەھاباد]] ڕاگەیاند کە دوای ١١ مانگ ئەویش تێکشکا. لەدوای شۆڕشی ئیسلامیی لە ١٩٧٩دا کوردەکانی ئێران داوای خودموختارییان کرد و بۆ ماوەیەک بە ڕێبەریی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و [[کۆمەڵە]] دەسەڵاتی چەند بەشی ڕۆژھەڵاتی کوردستانیان بەدەستەوە بوو بەڵام لەدوای شەڕێکی چەکداریی چەند مانگە حکوومەتی ناوەندی دیسان دەسەڵاتی گرتەوە، ھەزاران کورد کوژران و بەندکران و ھیچ لە داخوازییەکانیان جێبەجێ نەکرا. لە یاسای [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا ھەر کەمینەیەکی زمانی و ڕەگەزی، مافی ھەیە کولتور خۆی ھەبێت و لەپاڵ فارسیدا بە زمانی خۆی پەروەردە بکرێ بەڵام ھەرگیز وانەی زمانی کوردی لە خوێندنگاکان و زانکۆکانی ئێران نەوتراوە. لە دەورەی سەرۆککۆماریی [[خاتەمی]]ەوە ژمارەیەک ڕێکخراوی غەیرە دەوڵەتیی کوردی و چەند فێرگەی تاکەکەسیی کوردی پێکھاتوون. لە ئێراندا ڕۆژنامە و گۆڤاری کوردی چاپ دەکرێ بەڵام [[ئازادیی ڕۆژنامەگەری]] و [[ئازادیی قسەکردن]]یان نییە. ھیچ حیزبێکی فەرمی بە پێناسەی کوردییەوە تا ئێستا لە ئێراندا پێکنەھاتووە و ھاوکاریکردن لەگەڵ حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە دژ بە [[حکوومەتی ناوەندی]]ن سزای زیندان و سێدارەی ھەیە. === کورد لە عێراق === ژمارەی کورد لە عێراق دەگاتە ۷٫۹٤۹٫٥۷۱، بەپێی ئامارێک کە لە ساڵەکانی پێش ٢٠٠٦ ـدا ئەنجام دراوە ژمارەی دانیشتوانی سێ پارێزگاکەی کوردستانی باشوور دەگاتە ٣ ملیۆن و ٧٦٨ ھەزار کەس، دانیشتوانی پارێزگای سلێمانی یەک ملیۆن و ٧١٥ ھەزار کەسە، دھۆک ٨٦٨ ەەزار و پارێزگای ھەولێریش ملیۆنێک و ٢١٣ ھەزار کەس. === کورد لە سووریا === ژمارەی کورد لە سوریا دەگاتە ۳٫٦٤۲٫۱۱۷کوردەکان گەورەترین کەمینەی نەتەوەیی سووریان و لەسەدا نۆی دانیشتوانی ئەو وڵاتە پێکدەهێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Syria|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=U.S. Department of State}}</ref>کوردەکانی سووریا ڕووبەڕووی هەڵاواردن و هەراسانکردنی ڕۆتینی لەلایەن حکومەتەوە بوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Syria: End Persecution of Kurds {{!}} Human Rights Watch|ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2009/11/26/syria-end-persecution-kurds|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian human rights record unchanged under Assad, report says|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2010/jul/16/syrian-human-rights-unchanged-assad|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Ian|دوایین=Black|یەکەم٢=Middle East|دوایین٢=editor}}</ref> کوردستانی سووریا ناوێکی نافەرمییە کە هەندێک بۆ وەسفکردنی ناوچە کوردنشینەکانی باکوور و باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا بەکاریدەهێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەشار ئەسەد سەرۆکی سووریا بە پڕچەککردنی جوداخوازانی کورد تۆمەتبار دەکرێت لە دژی حکوومەتی تورکیا|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syrian-president-bashar-alassad-accused-of-arming-kurdish-separatists-for-attacks-against-turkish-government-8026990.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوچەی کوردنشینی باکووری ڕۆژهەڵاتی بەشی زۆری پارێزگای [[حەسیچە|حەسەکە]] دەگرێتەوە. شارە سەرەکییەکانی ئەم ناوچەیە بریتین لە [[قامیشلۆ]] و [[حەسیچە|حەسەکە]]. ناوچەیەکی دیکە کە ژمارەی دانیشتووانی کوردی بەرچاوە، [[کۆبانی]] لە بەشی باکووری [[سووریا]] لە نزیک شارۆچکەی [[جەرابلوس]] و هەروەها شاری [[عەفرین]] و دەوروبەری بەدرێژایی سنووری [[تورکیا]]. == دیاسپۆرا == === کورد لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست === * [[کووەیت]] ٢٧١٬٠٠٠ کوردی سۆرانی * [[لوبنان]] ١١٩٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[بەحرەین]] ٤٦٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئوردن]] ٤٬٦٠٠ کوردی کرمانجی === کورد لە ئاسیا === * [[ئەفغانستان]] ٢٢٧٬٠٠٠ کوردی سۆرانی * [[ئەرمەنیا]] ٤٧٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[کازاخستان]] ٣٤٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ڕووسیا]] ٢٠٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[گورجستان]] ١٧٬٠٠٠ کوردی ئێزیدی * [[قرغیزستان]] ١٣٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[تورکمانستان]] ٦٬٩٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئازەربایجان]] ٦٬١٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئوزبەکستان]] ٢٬٦٠٠ کوردی کرمانجی === کورد لە ئەورووپا === [[پەڕگە:خۆپیشاندانی کوردانی ئەوروپا 2.jpg|وێنۆک|گردبوونەوەیەکی کوردانی ئەورووپا، ساڵانی شەستەکانی سەدەی بیستەم.]] * [[ئەڵمانیا]] ٥٤٣٫٠٠٠ کوردی کرمانجی -- ٥٠٠٠ کوردی زازایی * [[فەڕەنسا]] ٨٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ھۆڵەندا]] ٧٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[بەلجیکا]] ٢٧٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[شانشینی یەکگرتوو]] ٢٥٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[نەمسا]] ٢٤٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئیتالیا]] ١٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[دانمارک]] ١١٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[سوید]] ١١٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[سویسرا]] ٧٬٧٠٠ کوردی کرمانجی * [[فینلاند]] ٦٬١٠٠ کوردی کرمانجی * [[نۆرویژ]] ٤٬٩٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئوکراینا]] ٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئیسپانیا]] ٩٠٠ کوردی کرمانجی * [[پورتوگال]] ٢٠٠ کوردی کرمانجی * [[بولگاریا]] ٢٠٠ کوردی کرمانجی === کوردەکانی تر === * [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ٥٨٬٠٠٠ کوردی کرمانجی -- ٨٬٦٠٠ کوردی سۆرانی * [[ئۆسترالیا]] ١٧٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[کەنەدا]] ٦٬٩٠٠ کوردی کرمانجی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|کۆمەڵگا|ئێران|کوردستان|عێراق|سووریا}} {{خەڵکی کورد}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:دانیشتووناسی]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] cemnqmk85ozltc1gcghm475n5ogkkv4 1583909 1583902 2026-05-15T08:58:11Z 1silent scientist 51740 /* کوردستان */ 1583909 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کورد''' نەتەوەیەکی گەورەی نیشتەجێی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ن کە ژینگە سەرەکییەکەیان بە [[کوردستان]] دەناسرێت کە بە سەر وڵاتانی [[ئێران]] و [[ئێراق]] و [[تورکیا]] و [[سووریا]] بەشکراوە و لە شاخە‌کانی [[ئاناتۆلی]] ھەتا [[زنجیرە چیای زاگرۆس]] درێژ دەبێتەوە. کوردەکان لە شوێنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش بڵاوبوونەتەوە. ئامارێکی فەرمی لەسەر ژمارەی کوردەکان نییە بەڵام بە ٤٠ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Kurdish population|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Institutkurde.org|زمان=fr}}</ref> [[زمانی کوردی|زمانی کوردەکان]] لقێکە لە [[زمانە ھیندوئەورووپاییەکان]]. زۆربەی کوردەکان [[موسڵمان]]ی [[شافعی]]ین و ئەوەی دەمێنێتەوە [[موسڵمان]]ی [[شیعە]] و [[یارسان]] و [[ئێزیدی]] و [[مەسیحییەت]] و [[ئایینی یەھوودییەت|جوو]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشوورین]]. == کوردستان == بەپێی سەرژمێری ساڵی [[٢٠١١]] ڕێژەی کوردەکانی تورکیا ١١.٤٪ و کوردەکانی ئێران ١٠٪ و کوردەکانی عێراق ١٢٪ و کوردەکانی سووریا ٤٪ بووە. {| class="wikitable" |- ! --- !! جیھانی !! [[تورکیا]] !! [[ئێران]] !! [[عێراق]] !! [[سووریا]] |- | '''کرمانجی''' || ١٤٬٤١٩٬٠٠٠ || ٧٬٩١٩٬٠٠٠ || ٤٤٣٬٠٠٠ || ٣٬١٨٥٬٠٠٠ || ١٬٦٦١٬٠٠٠ |- | '''ئەوانەی بە تورکی دەدوێن''' || ٥٬٧٣٢٬٠٠٠ || ٥٬٧٣٢٬٠٠٠ || - || - || - |- | '''باشوور''' || ٣٬٣٨١٬٠٠٠ || - || ٣٬٣٨١٬٠٠٠ || -|| - |- | '''سۆرانی''' || ١٬٥٧٦٬٠٠٠ || - || ٥٠٢٬٠٠٠ || ٥٦٧٬٠٠٠ || - |- | '''زازایی - دەملی''' || ١٬١٢٥٬٠٠٠ || ١٬١٢٥٬٠٠٠ || - || - || - |- | '''زازایی - ئەلڤێکا''' || ١٨٤٬٠٠٠ || ١٧٩٬٠٠٠ || - || - || - |- | '''ڕەوەند''' || ٩٠٬٠٠٠ || ٣٨٬٠٠٠ || ٢٠٬٠٠٠ || ٣٣٬٠٠٠ || - |- | '''ھەورامی''' || ٥٤٬٠٠٠ || - || ٢٦٬٠٠٠ || ٢٨٬٠٠٠ || - |- | '''شکاکی''' || ٤٩٬٠٠٠ || ٢٣٬٠٠٠ || ٢٦٬٠٠٠ || - || - |- | '''کۆی گشتی''' || '''٢٦٬٧١٢٬٠٠٠''' || '''١٥،١٦،٠٠٠''' || '''٤،٣٩٨،٠٠٠''' || '''٣،٩١٦،٠٠٠''' || '''١،٦٦١،٠٠٠''' |} === کورد لە تورکیا === [[پەڕگە:Ji Qinzêrîb Zarokek.JPG|وێنۆک|250px|کچێکی کورد لە [[پارێزگای مێردین]]]]بەپێی ڕاپۆرتێکی ئاژانسی کۆندای تورکی، لە ساڵی ٢٠٠٦ لە کۆی ژمارەی دانیشتووانی کورد لە تورکیا ١١.٤ ملیۆن کورد و زازا لە [[تورکیا]] دەژین (نزیک لە ١٥.٦٨٪ی کۆی دانیشتووانی تورکیا). ڕۆژنامەی میللییەت تورکی لە ساڵی ٢٠٠٨دا بڵاوی کردەوە کە ژمارەی دانیشتووانی کورد لە [[تورکیا]] ١٢.٦ ملیۆن کەسە؛ ھەرچەندە ٣ ملیۆن زازاش دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215004933/http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SON DAKİKA Haberleri - En Son Flaş Haberler, Bugünün SonDakika Haberleri Milliyet'te|ناونیشان=https://www.milliyet.com.tr/son-dakika-haberleri/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Milliyet|زمان=tr}}</ref>بەپێی کتێبی فاکتبووکی جیھانی، خەڵکی کورد ١٨٪ی دانیشتووانی [[تورکیا]] پێکدەھێنن (نزیکەی ١٤ ملیۆن، لە کۆی ٧٧.٨ ملیۆن کەس). سەرچاوە کوردییەکان ئەو ژمارەیە دەخەنە ١٠ بۆ ١٥ ملیۆن کورد لە [[تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Turkey - The World Factbook|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110073821/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کوردەکان زیاتر لە [[باکووری کوردستان]]، لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات|باشووری ڕۆژھەڵات]] و [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] دەژین. بەڵام بەھۆی کۆچی ناوخۆی [[تورکیا]] دانیشتووانی زۆری کورد لە ڕۆژئاوای تورکیادا دەبینرێن. بە گوتەی ڕوستەم ئەرکان، [[ئەستەمبوڵ]] ئەو پارێزگایەیە کە زۆرترین ژمارەی دانیشتووانی کوردی لە تورکیا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=En büyük Kürt şehri, İstanbul|ناونیشان=http://www.timeturk.com/tr/2010/03/25/en-buyuk-kurt-sehri-istanbul.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240420013706/https://www.timeturk.com/tr/2010/03/25/en-buyuk-kurt-sehri-istanbul.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === کورد لە ئێران === ژمارەی کوردەکان لە ئێراندا ۱٨٫۲٨۱٫۱۳۷ ملیۆن مەزەندە دەکرێ کە زۆرتر لە چوار پارێزگای [[پارێزگای کوردستان|کوردستان]]، [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] و [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] دەژین. پارێزگاکانی خوراسان، ھەمەدان، لوڕستان، گیلان و مازەندەران و چەند پارێزگای تریش کوردی تێدایە. شا عەباسی سەفەوی لە سەدەی حەڤدەھەمدا ژمارەیەکی زۆری کوردی کورمانجی بۆ شەڕ لەگەڵ ئوزبەکەکان لە باکووری خوراسان نیشتەجێ کرد. ئاخێوەری ھەموو شێوەزارەکانی [[کوردی]] لە ئێراندا ھەن. لە ئێراندا کوردەکان چەند جار دژ بە حکوومەتی ناوەندی شۆڕشیان کردووە. لە ١٨٨٠دا [[شێخ عوبەیدوڵڵا]] دژ بە [[قاجاڕەکان]] و [[سمکۆ]] لە ١٩٢٠ەکان شۆڕشیان کرد کە سەرکوتکران. [[قازی محەممەد]] لە ١٩٤٦ [[کۆماری کوردستان]]ی لە [[مەھاباد]] ڕاگەیاند کە دوای ١١ مانگ ئەویش تێکشکا. لەدوای شۆڕشی ئیسلامیی لە ١٩٧٩دا کوردەکانی ئێران داوای خودموختارییان کرد و بۆ ماوەیەک بە ڕێبەریی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و [[کۆمەڵە]] دەسەڵاتی چەند بەشی ڕۆژھەڵاتی کوردستانیان بەدەستەوە بوو بەڵام لەدوای شەڕێکی چەکداریی چەند مانگە حکوومەتی ناوەندی دیسان دەسەڵاتی گرتەوە، ھەزاران کورد کوژران و بەندکران و ھیچ لە داخوازییەکانیان جێبەجێ نەکرا. لە یاسای [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا ھەر کەمینەیەکی زمانی و ڕەگەزی، مافی ھەیە کولتور خۆی ھەبێت و لەپاڵ فارسیدا بە زمانی خۆی پەروەردە بکرێ بەڵام ھەرگیز وانەی زمانی کوردی لە خوێندنگاکان و زانکۆکانی ئێران نەوتراوە. لە دەورەی سەرۆککۆماریی [[خاتەمی]]ەوە ژمارەیەک ڕێکخراوی غەیرە دەوڵەتیی کوردی و چەند فێرگەی تاکەکەسیی کوردی پێکھاتوون. لە ئێراندا ڕۆژنامە و گۆڤاری کوردی چاپ دەکرێ بەڵام [[ئازادیی ڕۆژنامەگەری]] و [[ئازادیی قسەکردن]]یان نییە. ھیچ حیزبێکی فەرمی بە پێناسەی کوردییەوە تا ئێستا لە ئێراندا پێکنەھاتووە و ھاوکاریکردن لەگەڵ حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە دژ بە [[حکوومەتی ناوەندی]]ن سزای زیندان و سێدارەی ھەیە. === کورد لە عێراق === ژمارەی کورد لە عێراق دەگاتە ۷٫۹٤۹٫٥۷۱، بەپێی ئامارێک کە لە ساڵەکانی پێش ٢٠٠٦دا ئەنجام دراوە ژمارەی دانیشتووانی سێ پارێزگاکەی کوردستانی باشوور دەگاتە ٣ ملیۆن و ٧٦٨ ھەزار کەس، دانیشتووانی پارێزگای سلێمانی یەک ملیۆن و ٧١٥ ھەزار کەسە، دھۆک ٨٦٨ ەەزار و پارێزگای ھەولێریش ملیۆنێک و ٢١٣ ھەزار کەس. === کورد لە سووریا === ژمارەی کورد لە سوریا دەگاتە ۳٫٦٤۲٫۱۱۷ کوردەکان گەورەترین کەمینەی نەتەوەیی سووریان و لەسەدا نۆی دانیشتووانی ئەو وڵاتە پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Syria|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=U.S. Department of State}}</ref>کوردەکانی سووریا ڕووبەڕووی ھەڵاواردن و ھەراسانکردنی ڕۆتینی لەلایەن حکوومەتەوە بوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Syria: End Persecution of Kurds {{!}} Human Rights Watch|ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2009/11/26/syria-end-persecution-kurds|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian human rights record unchanged under Assad, report says|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2010/jul/16/syrian-human-rights-unchanged-assad|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Ian|دوایین=Black|یەکەم٢=Middle East|دوایین٢=editor}}</ref> کوردستانی سووریا ناوێکی نافەرمییە کە ھەندێک بۆ وەسفکردنی ناوچە کوردنشینەکانی باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا بەکاریدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەشار ئەسەد سەرۆکی سووریا بە پڕچەککردنی جوداخوازانی کورد تۆمەتبار دەکرێت لە دژی حکوومەتی تورکیا|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syrian-president-bashar-alassad-accused-of-arming-kurdish-separatists-for-attacks-against-turkish-government-8026990.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوچەی کوردنشینی باکووری ڕۆژھەڵاتی بەشی زۆری پارێزگای [[حەسیچە|حەسەکە]] دەگرێتەوە. شارە سەرەکییەکانی ئەم ناوچەیە بریتین لە [[قامیشلۆ]] و [[حەسیچە]]. ناوچەیەکی دیکە کە ژمارەی دانیشتووانی کوردی بەرچاوە، [[کۆبانی]] لە بەشی باکووری [[سووریا]] لە نزیک شارۆچکەی [[جەرابلوس]] و شاری [[عەفرین]] و دەوروبەری بەدرێژایی سنووری [[تورکیا]]. == دیاسپۆرا == === کورد لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست === * [[کووەیت]] ٢٧١٬٠٠٠ کوردی سۆرانی * [[لوبنان]] ١١٩٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[بەحرەین]] ٤٦٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئوردن]] ٤٬٦٠٠ کوردی کرمانجی === کورد لە ئاسیا === * [[ئەفغانستان]] ٢٢٧٬٠٠٠ کوردی سۆرانی * [[ئەرمەنیا]] ٤٧٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[کازاخستان]] ٣٤٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ڕووسیا]] ٢٠٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[گورجستان]] ١٧٬٠٠٠ کوردی ئێزیدی * [[قرغیزستان]] ١٣٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[تورکمانستان]] ٦٬٩٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئازەربایجان]] ٦٬١٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئوزبەکستان]] ٢٬٦٠٠ کوردی کرمانجی === کورد لە ئەورووپا === [[پەڕگە:خۆپیشاندانی کوردانی ئەوروپا 2.jpg|وێنۆک|گردبوونەوەیەکی کوردانی ئەورووپا، ساڵانی شەستەکانی سەدەی بیستەم.]] * [[ئەڵمانیا]] ٥٤٣٫٠٠٠ کوردی کرمانجی -- ٥٠٠٠ کوردی زازایی * [[فەڕەنسا]] ٨٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ھۆڵەندا]] ٧٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[بەلجیکا]] ٢٧٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[شانشینی یەکگرتوو]] ٢٥٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[نەمسا]] ٢٤٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئیتالیا]] ١٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[دانمارک]] ١١٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[سوید]] ١١٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[سویسرا]] ٧٬٧٠٠ کوردی کرمانجی * [[فینلاند]] ٦٬١٠٠ کوردی کرمانجی * [[نۆرویژ]] ٤٬٩٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئوکراینا]] ٢٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[ئیسپانیا]] ٩٠٠ کوردی کرمانجی * [[پورتوگال]] ٢٠٠ کوردی کرمانجی * [[بولگاریا]] ٢٠٠ کوردی کرمانجی === کوردەکانی تر === * [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ٥٨٬٠٠٠ کوردی کرمانجی -- ٨٬٦٠٠ کوردی سۆرانی * [[ئۆسترالیا]] ١٧٬٠٠٠ کوردی کرمانجی * [[کەنەدا]] ٦٬٩٠٠ کوردی کرمانجی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|کۆمەڵگا|ئێران|کوردستان|عێراق|سووریا}} {{خەڵکی کورد}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:دانیشتووناسی]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] nvv1s09zj1mtwnlmar526n08fsi0u4r وتووێژ:لالش 1 103136 1583868 1195332 2026-05-15T06:14:29Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583868 wikitext text/x-wiki '''لالش''' دروستە یان '''لالەش'''، لە ویکیی کورمانجیدا لالش (Laliş) نووسراوە. بەڵام مەلای جەزیری (کە کورمانجە) لە غەزەلێکدا لالەشی بە قافیە لەگەڵ غەش، موشەووەش، سەرخوەش، شرین مەش و...دا ھاوردوە، واتە خوێندنەوەی '''لالەش''' دروستە. من شارەزاییم لەم بارەوە نیە، ئێزیدییەکان و کرمانجەکان خۆیان چۆنی دەڵێن؟ [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١١:٤٩، ٣ی ئایاری ٢٠١٤ (UTC) :ڕەنگە ئێستا کورت کرابێتەوە و پێی بڵێن لالش.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏١٩:٥٥، ٣ی ئایاری ٢٠١٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لالش]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=878939 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304133827/http://www.krso.net/Default.aspx?page=article&id=1143&l=1 بۆ http://www.krso.net/Default.aspx?page=article&id=1143&l=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:١٣، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لالش]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1195331 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220602100145/https://www.ezidipress.com/blog/die-rueckeroberung-des-heiligtums-lalish-im-jahr-1904/ بۆ https://www.ezidipress.com/blog/die-rueckeroberung-des-heiligtums-lalish-im-jahr-1904/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٠٢، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لالش]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583867 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220703234256/http://www.yezidisinternational.org/abouttheyezidipeople/history/ بۆ http://www.yezidisinternational.org/abouttheyezidipeople/history/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:١٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) jalhsiuby3z0zb6z4u7bnp065envcqm ئۆپێرا 0 104518 1583853 1486133 2026-05-15T05:34:18Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583853 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی خۆگەڕ}} '''ئۆپێرا''' (بە ئیتالیایی: opera) بریتییە لە ھونەرێک کە ئاوێتەیەکە لە نمایش و ئاواز. واتە [[شانۆ|شانۆنامەیەک]] بە ئاوازی تایبەتەوە لە سەر تەختەشانۆدا وەکوو نمایش بەڕێوە دەچێ. دەنگی پیاوان لە ئۆپێرادا لە [[باس]]ەوە تا [[دژەتێنۆر]] دەگۆڕدرێ و دەنگی ژنانیش لە [[کانتراڵتۆ]]وە ھەتا [[سۆپرانۆ]]. == بەدیھاتنی ئۆپێرا == یەکەمین ئۆپێرای تۆمار کراو لە مێژوودا، لە ساڵی ١٦٠٠دا لە [[فلۆڕانس]]ی ئیتالیادا بەڕێوە چوو، کە شێعرەکەی بەشێک بوو لە [[کۆمێدیای یەزدانی]]ی [[دانتێ ئەلیگیێری]]. دواتر [[کلەودیۆ مۆنتەڤەردی]] مۆسیقازانی ئیتالیایی بە چاوگرتن لە ئۆپێراکەی فلۆڕانسەوە چەن ئۆپێرای جوانی نووسی و بوو بە یەکێک لە کەسایەتییە گرنگەکانی ئۆپێرا. زۆرێک لە ھێڵەکانی دیکەی مۆسیقا پێکەوە کۆ بوونەوە تا بتوانن ئۆپێرا دروست بکەن. لە بازێک لە نمایشە ئایینییەکانی سەدەکانی ناوەڕاستدا مۆسیقا و گۆرانی بوونیان ھەبوو، وەکوو ئەو مۆسیقایانەی کە لە سەر ئازارەکانی مەسیح دەنووسران، کڵێسە وەکوو بۆ زۆرێک لە ھونەرەکانی دیکەشی کردبوو، پشتیوانیی لە ئۆپێراش کرد. لە دوایین دەربارەکانی سەدەکانی ناوەڕاستدا کۆمەڵێک [[ڕەشیتەیتیڤ]] لەگەڵ مۆسیقادا دەبیسرا. زانایانی ڕێنیسانس گوتبوویان کە یۆنانییەکان بەشێک لە تراژێدییەکانیان لەگەڵ مۆسیقا و ئاوازدا دەخوێندەوە. ئانجێلۆ پۆلیزیانۆ لە ساڵی ١٤٧٢ لە دەرباری [[مانتوا]]دا، مۆسیقا و درامای لە شانۆی "فاڤۆلا دی ئۆرفیۆ"دا تێکەڵ کرد. [[دەمامکبازی]] لە دەربارەکانی سەدەی زۆر باو بوو و ڕێگەیەکی دیکەی بۆ ئۆپێرا دەکردەوە. ڕەنگە دیلانی بالەی، دیکۆری گران و جل و بەرگی شکۆمەنی ئۆپێرای ھاوچەرخ لە دیلان، نمایش و کراسە جوانەکانی دەمامکبازییەکانی ڕێنیسانسەوە ھاتبێ. == سەرچاوەکان == # The Oxford Illustrated History of Opera, ed. Roger Parker (1994) # Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” World Library, Inc. , USA. {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ئەورووپا|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Opera}} [[پۆل:ئۆپێرا| ]] [[پۆل:مێژووی ئۆپێرا]] [[پۆل:چەشنەکانی مۆسیقا]] [[پۆل:دراما]] [[پۆل:داھێنانە ئیتالییەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژی]] [[پۆل:شانۆ]] [[پۆل:شێوەکانی مۆسیقای کلاسیکیی ڕۆژاوا]] 4kzmplwrzqccvarmf9y78rowxrejzos ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی 4 117863 1583806 1583279 2026-05-14T21:31:13Z Aza 86 /* aphid */ وەڵامدانەوە 1583806 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]</sub> ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 0yrlpp9m5n0x6ibw63c4o1dsyz705z8 ئیبراھیم جەعفەری 0 118317 1583857 1486311 2026-05-15T05:45:59Z 1silent scientist 51740 1583857 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ئیبراھیم جەعفەری | native_name = {{عەرەبی|إبراهيم الجعفري}} | native_name_lang = عەرەبی | image = Ibrahim al-Jaafari.jpg | alt = | caption = | office = [[وەزارەتی دەرەوە (عێراق)|وەزیری دەرەوەی عێراق]] | primeminister = [[حەیدەر عەبادی]] | term_start = ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤ | term_end = | predecessor = [[حوسێن شەھرستانی]] | successor = | office2 = ٣٦ھەمین [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] | president2 = [[جەلال تاڵەبانی]] | deputy2 = {{Collapsible list|title=''لیست ببینە''|[[ڕۆژ نووری شاوەیس]]{{ھن}}[[ئەحمەد چەلەبی]]{{ھن}}[[عەبد موتڵەق جبوری]]}} | term_start2 = ٣ی ئایاری ٢٠٠٥ | term_end2 = ٢٠ی ئایاری ٢٠٠٦ | predecessor2 = [[ئەیاد عەلاوی]] | successor2 = [[نووری مالیکی]] | office3 = سەرۆکی [[ئەنجومەنی حوکمی عێراق]] | term_start3 = ١ی ئابی ٢٠٠٣ | term_end3 = ٣١ی ئابی ٢٠٠٣ | predecessor3 = [[محەممەد بەحرولعلوم]] <small>(کاتی)</small> | successor3 = [[ئەحمەد چەلەبی]] |birth_name=ئیبراھیم ئەشەیقەر ({{عەرەبی|إبراهيم الأشيقر}}) | birth_date = {{birth date and age|١٩٤٧|٣|٢٥|df=y}} | birth_place = [[کەربەلا]]، [[شانشینی عێراق]] | party = [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی عێراقی]]{{ھن}}[[ڕەوتی نیشتمانیی چاکسازی]] | otherparty = [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی]] | spouse = | relations = | children = ٥ |nationality = [[عێراقی]]{{ھن}}[[بەریتانی]] | alma_mater = [[زانکۆی مووسڵ]] | profession = [[پزیشک]] | religion = [[موسڵمان]]ی [[شیعە]] | blank1 = Awards | data1 = | signature = | signature_alt = | website = {{URL|www.al-jaffaary.net}} | nickname = }} '''ئیبراھیم ئەشەیقەر جەعفەری''' (لەدایکبووی ٢٥ی ئازاری ١٩٤٧ لە [[کەربەلا]]، [[عێراق]]) کەسایەتییەکی [[ڕامیاری]] عێراقییە، پێشتر [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] بوو لە ماوەی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٥ ئەمەش لە حکوومەتی ڕاگوزەر بوو واتە دوای کۆتایھاتنی دەسەڵاتی [[ڕژێمی بەعس]]. ھاوکات لە ٢٠٠٣ سەرۆکی [[ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق]] بووە لەسەردەمی [[پۆل برێمەر]]. جەعفەری لە [[زانکۆی مووسڵ]] [[پزیشکی]] خوێندووە. ==ژیانی پێشوو و خوێندن== ئەو لە [[کەربەلا]] لە دایک و باوکێکی [[شیعە]] بە ناوەکانی عەبدولکەریم ئەلئەشەیقەر و ڕەحمە ئەلئەشەیقەر لە ٢٥ی ئازاری ١٩٤٧ لەدایکبووە.<ref name=saadi30march>{{cite journal|last=Al Saadi|first=Ali|title=The key players|journal=Al Ahram Weekly|date=24–30 March 2005|volume=735|url=http://weekly.ahram.org.eg/2005/735/re8.htm|access-date=15 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130324145917/http://weekly.ahram.org.eg/2005/735/re8.htm|archive-date=24 March 2013}}</ref><ref>{{Cite web|title=Biography|url=http://al-jaffaary.net/?aa=news&id22=1|access-date=2020-07-03|website=al-jaffaary.net|language=ar}}</ref> ئەو لە [[خێزانی ئەلزەیک|خێزانی شکۆداری ئەلزەیکەوە]] ھاتووە کە بانگەشەی بنەچە بۆ ئیبراھیم ئەلئەسغەر [[کوڕ|کوڕی]] [[مووسا کازمی]]، حەوتەمین [[ئیمامەتی لە بیروباوەڕی شیعەدا|ئیمامی]] شیعە دەکات. خێزانەکە لە سەرەتای سەدەی ١١یەمدا لە کەربەلا نیشتەجێ بوون. باپیری گەورەی، مەھدی کوڕی عەلی کوڕی باقر ئەلئەشەیقەر، سەرکردایەتیی ڕاپەڕینی ئەلئەشەیقەری لە ساڵی ١٨٧٦ لە کەربەلا دژی [[عێراقی عوسمانی|عوسمانییەکان لە عێراقدا]] کرد.<ref name=":02">{{Cite book|last=Ṭuʻmah|first=Salmān Hādī|url=https://books.google.com/books?id=L3ltAAAAMAAJ|title=Asha'er Karbala Wa 'Usariha|publisher=Dar al-Mahaja al-Baydha'|year=1998|location=Beirut, Lebanon|pages=13–5|language=ar|trans-title=Tribes and Families of Karbala}}</ref> ئەلجەعفەری وەک پزیشک لە [[زانکۆی مووسڵ]] خوێندوویەتی.<ref name="freemuslims">Nimrod Raphaeli [http://www.freemuslims.org/news/article.php?article=476 Ibrahim al-Ja'fari: Iraq's Designated Prime Minister, who is he?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318211519/http://www.freemuslims.org/news/article.php?article=476 |date=18 March 2006 }}. Free Muslims Coalition. 5 March 2005.</ref> ئەو لەگەڵ خێزانەکەی چوو بۆ ئێران کە لەوێ تا ساڵی ١٩٨٩ ژیاوە و لەگەڵ ئەنجومەنی شۆڕشی ئیسلامیی عێراق کاریکردووە، کە ئۆپۆزسیۆنێکی عێراقیی بوو لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەکرا. پاشان چوو بۆ [[لەندەن]] و لەوێ بەردەوام بوو لە چالاکییە [[ڕامیاری]]یەکانی و لە کۆتاییدا بوو بە سەرۆکی [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی]]. ==ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران== ئەو لە ساڵی ١٩٦٨دا چووە ناو [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی]]. لەگەڵ دەرچوونی لە [[خوێندنگە]] لە ساڵی ١٩٧٤دا، بە چالاکانە بۆ حیزبەکە لە [[عێراق]] کاری کرد کە ھەوڵی دەدا حکوومەتی [[عەلمانی]]ی [[ڕژێمی بەعس|بەعسی]] کە [[سوننە]] تێیدا باڵادەست بوون، بڕووخێنێت. لە ساڵی ١٩٨٠دا بەرەو [[ئێران]] بەجێی ھێشت و لەوێ بوو بە بەشێک لە بزووتنەوەی دژی [[سەددام حوسێن]] وەک بەشێک لە ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق کە لەوێ نوێنەرایەتیی پارتی دەعوەی ئیسلامی دەکرد. ناوی «ئەلجەعفەری» لە دەربەدەریدا بۆ خۆی ھەڵبژارد بۆ پاراستنی خێزانەکەی لە عێراق لە تۆڵەسەندنەوەی سەددام. لە ساڵی ١٩٨٩دا چوو بۆ [[لەندەن]] و لەوێ بوو بە وتەبێژی ئەلدەعوە لە [[شانشینی یەکگرتوو]] و بەشداربوویەکی گرنگی بزووتنەوەی فراوانتری دژە سەددام بوو. لە کاتی مانەوەی لە شانشینی یەکگرتوو، لە زۆرێک لە بۆنە عێراقییەکاندا ئامادە بوو و وتاری ئایینی پێشکەش دەکرد.<ref name=freemuslims /> ==جەنگی عێراق و ڕووخانی سەددام حوسێن== [[پەڕگە:20050624bushjaafari 474.jpg|وێنۆک|ڕاست|جەعفەری لەگەڵ سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[جۆرج دەبلیوو بوش]]، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥]] ئەو دژی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] بوو بەڵام دوای ماوەیەکی کەم گەڕایەوە بۆ عێراق.<ref>Valentinas Mite and Kathleen Ridolfo. [https://web.archive.org/web/20050408213229/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/GD09Ak02.html Iraq Looks to Jaafari]. ''[[Asia Times]]''. 9 April 2005.</ref> لە تەممووزی ٢٠٠٣ وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق]] کە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە پشتیوانی دەکرا ھەڵبژێردرا، و بۆ ماوەی یەک مانگ وەک یەکەم سەرۆکی ئەنجومەنەکە و یەکەم [[سەرۆک|سەرۆکی]] کاتیی عێراقی پاش سەددام کاری کرد. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤، وەک یەکێک لە دوو جێگرانی سەرۆک لە [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] ھەڵبژێردرا.<ref name=freemuslims /> ئەو ئەلدەعوەی ھێنایە ناو ھاوپەیمانیی [[ھاوپەیمانیی عێراقیی یەکگرتوو]] و لە پێڕستی پارتەکەدا دووەم بوو لە دوای ڕێبەری [[ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق]] [[عەبدولعەزیز حەکیم]].<ref name=freemuslims /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ibrahim al-Jaafari|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibrahim_al-Jaafari&oldid=809754414|وێبگە=ویکیپیدیای ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}} {{سەرۆک وەزیرەکانی عێراق}} {{کورت}} {{کۆمنز|Category:Ibrahim al-Jaafari}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|ئێران|ژن}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:جێگرەکانی سەرۆککۆماری عێراق]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] [[پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق]] khuf1pop3m42jm69g7ce9qvpvm94uwi 1583858 1583857 2026-05-15T05:46:38Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583858 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ئیبراھیم جەعفەری | native_name = {{عەرەبی|إبراهيم الجعفري}} | native_name_lang = عەرەبی | image = Ibrahim al-Jaafari.jpg | alt = | caption = | office = [[وەزارەتی دەرەوە (عێراق)|وەزیری دەرەوەی عێراق]] | primeminister = [[حەیدەر عەبادی]] | term_start = ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤ | term_end = | predecessor = [[حوسێن شەھرستانی]] | successor = | office2 = ٣٦ھەمین [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] | president2 = [[جەلال تاڵەبانی]] | deputy2 = {{Collapsible list|title=''لیست ببینە''|[[ڕۆژ نووری شاوەیس]]{{ھن}}[[ئەحمەد چەلەبی]]{{ھن}}[[عەبد موتڵەق جبوری]]}} | term_start2 = ٣ی ئایاری ٢٠٠٥ | term_end2 = ٢٠ی ئایاری ٢٠٠٦ | predecessor2 = [[ئەیاد عەلاوی]] | successor2 = [[نووری مالیکی]] | office3 = سەرۆکی [[ئەنجومەنی حوکمی عێراق]] | term_start3 = ١ی ئابی ٢٠٠٣ | term_end3 = ٣١ی ئابی ٢٠٠٣ | predecessor3 = [[محەممەد بەحرولعلوم]] <small>(کاتی)</small> | successor3 = [[ئەحمەد چەلەبی]] |birth_name=ئیبراھیم ئەشەیقەر ({{عەرەبی|إبراهيم الأشيقر}}) | birth_date = {{birth date and age|١٩٤٧|٣|٢٥|df=y}} | birth_place = [[کەربەلا]]، [[شانشینی عێراق]] | party = [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی عێراقی]]{{ھن}}[[ڕەوتی نیشتمانیی چاکسازی]] | otherparty = [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی]] | spouse = | relations = | children = ٥ |nationality = [[عێراقی]]{{ھن}}[[بەریتانی]] | alma_mater = [[زانکۆی مووسڵ]] | profession = [[پزیشک]] | religion = [[موسڵمان]]ی [[شیعە]] | blank1 = Awards | data1 = | signature = | signature_alt = | website = {{URL|www.al-jaffaary.net}} | nickname = }} '''ئیبراھیم ئەشەیقەر جەعفەری''' (لەدایکبووی ٢٥ی ئازاری ١٩٤٧ لە [[کەربەلا]]، [[عێراق]]) کەسایەتییەکی [[ڕامیاری]] عێراقییە، پێشتر [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] بوو لە ماوەی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٥ ئەمەش لە حکوومەتی ڕاگوزەر بوو واتە دوای کۆتایھاتنی دەسەڵاتی [[ڕژێمی بەعس]]. ھاوکات لە ٢٠٠٣ سەرۆکی [[ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق]] بووە لەسەردەمی [[پۆل برێمەر]]. جەعفەری لە [[زانکۆی مووسڵ]] [[پزیشکی]] خوێندووە. ==ژیانی پێشوو و خوێندن== ئەو لە [[کەربەلا]] لە دایک و باوکێکی [[شیعە]] بە ناوەکانی عەبدولکەریم ئەلئەشەیقەر و ڕەحمە ئەلئەشەیقەر لە ٢٥ی ئازاری ١٩٤٧ لەدایکبووە.<ref name=saadi30march>{{cite journal|last=Al Saadi|first=Ali|title=The key players|journal=Al Ahram Weekly|date=24–30 March 2005|volume=735|url=http://weekly.ahram.org.eg/2005/735/re8.htm|access-date=15 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130324145917/http://weekly.ahram.org.eg/2005/735/re8.htm|archive-date=24 March 2013}}</ref><ref>{{Cite web|title=Biography|url=http://al-jaffaary.net/?aa=news&id22=1|access-date=2020-07-03|website=al-jaffaary.net|language=ar}}</ref> ئەو لە [[خێزانی ئەلزەیک|خێزانی شکۆداری ئەلزەیکەوە]] ھاتووە کە بانگەشەی بنەچە بۆ ئیبراھیم ئەلئەسغەر [[کوڕ|کوڕی]] [[مووسا کازمی]]، حەوتەمین [[ئیمامەتی لە بیروباوەڕی شیعەدا|ئیمامی]] شیعە دەکات. خێزانەکە لە سەرەتای سەدەی ١١یەمدا لە کەربەلا نیشتەجێ بوون. باپیری گەورەی، مەھدی کوڕی عەلی کوڕی باقر ئەلئەشەیقەر، سەرکردایەتیی ڕاپەڕینی ئەلئەشەیقەری لە ساڵی ١٨٧٦ لە کەربەلا دژی [[عێراقی عوسمانی|عوسمانییەکان لە عێراقدا]] کرد.<ref name=":02">{{Cite book|last=Ṭuʻmah|first=Salmān Hādī|url=https://books.google.com/books?id=L3ltAAAAMAAJ|title=Asha'er Karbala Wa 'Usariha|publisher=Dar al-Mahaja al-Baydha'|year=1998|location=Beirut, Lebanon|pages=13–5|language=ar|trans-title=Tribes and Families of Karbala}}</ref> ئەلجەعفەری وەک پزیشک لە [[زانکۆی مووسڵ]] خوێندوویەتی.<ref name="freemuslims">Nimrod Raphaeli [http://www.freemuslims.org/news/article.php?article=476 Ibrahim al-Ja'fari: Iraq's Designated Prime Minister, who is he?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318211519/http://www.freemuslims.org/news/article.php?article=476 |date=18 March 2006 }}. Free Muslims Coalition. 5 March 2005.</ref> ئەو لەگەڵ خێزانەکەی چوو بۆ ئێران کە لەوێ تا ساڵی ١٩٨٩ ژیاوە و لەگەڵ ئەنجومەنی شۆڕشی ئیسلامیی عێراق کاریکردووە، کە ئۆپۆزسیۆنێکی عێراقیی بوو لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەکرا. پاشان چوو بۆ [[لەندەن]] و لەوێ بەردەوام بوو لە چالاکییە [[ڕامیاری]]یەکانی و لە کۆتاییدا بوو بە سەرۆکی [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی]]. ==ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران== ئەو لە ساڵی ١٩٦٨دا چووە ناو [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی]]. لەگەڵ دەرچوونی لە [[خوێندنگە]] لە ساڵی ١٩٧٤دا، بە چالاکانە بۆ حیزبەکە لە [[عێراق]] کاری کرد کە ھەوڵی دەدا حکوومەتی [[عەلمانی]]ی [[ڕژێمی بەعس|بەعسی]] کە [[سوننە]] تێیدا باڵادەست بوون، بڕووخێنێت. لە ساڵی ١٩٨٠دا بەرەو [[ئێران]] بەجێی ھێشت و لەوێ بوو بە بەشێک لە بزووتنەوەی دژی [[سەددام حوسێن]] وەک بەشێک لە ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق کە لەوێ نوێنەرایەتیی پارتی دەعوەی ئیسلامی دەکرد. ناوی «ئەلجەعفەری» لە دەربەدەریدا بۆ خۆی ھەڵبژارد بۆ پاراستنی خێزانەکەی لە عێراق لە تۆڵەسەندنەوەی سەددام. لە ساڵی ١٩٨٩دا چوو بۆ [[لەندەن]] و لەوێ بوو بە وتەبێژی ئەلدەعوە لە [[شانشینی یەکگرتوو]] و بەشداربوویەکی گرنگی بزووتنەوەی فراوانتری دژە سەددام بوو. لە کاتی مانەوەی لە شانشینی یەکگرتوو، لە زۆرێک لە بۆنە عێراقییەکاندا ئامادە بوو و وتاری ئایینی پێشکەش دەکرد.<ref name=freemuslims /> ==جەنگی عێراق و ڕووخانی سەددام حوسێن== [[پەڕگە:20050624bushjaafari 474.jpg|وێنۆک|ڕاست|جەعفەری لەگەڵ سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[جۆرج دەبلیوو بوش]]، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥]] ئەو دژی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] بوو بەڵام دوای ماوەیەکی کەم گەڕایەوە بۆ عێراق.<ref>Valentinas Mite and Kathleen Ridolfo. [https://web.archive.org/web/20050408213229/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/GD09Ak02.html Iraq Looks to Jaafari]. ''[[Asia Times]]''. 9 April 2005.</ref> لە تەممووزی ٢٠٠٣ وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق]] کە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە پشتیوانی دەکرا ھەڵبژێردرا، و بۆ ماوەی یەک مانگ وەک یەکەم سەرۆکی ئەنجومەنەکە و یەکەم [[سەرۆک|سەرۆکی]] کاتیی عێراقی پاش سەددام کاری کرد. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤، وەک یەکێک لە دوو جێگرانی سەرۆک لە [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] ھەڵبژێردرا.<ref name=freemuslims /> ئەو ئەلدەعوەی ھێنایە ناو ھاوپەیمانیی [[ھاوپەیمانیی عێراقیی یەکگرتوو]] و لە پێڕستی پارتەکەدا دووەم بوو لە دوای ڕێبەری [[ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق]] [[عەبدولعەزیز حەکیم]].<ref name=freemuslims /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ibrahim al-Jaafari|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibrahim_al-Jaafari&oldid=809754414|وێبگە=ویکیپیدیای ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}} {{سەرۆک وەزیرەکانی عێراق}} {{کۆمنز|Category:Ibrahim al-Jaafari}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|ئێران|ژن}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:جێگرەکانی سەرۆککۆماری عێراق]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] [[پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق]] nz50zi7zs9zjfp7kba3cxxdx0vtp84f ماریسا مایەر 0 118671 1583910 1514556 2026-05-15T09:05:06Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583910 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=نیسانی ٢٠١٧}} }} [[پەڕگە:Marissa Mayer May 2014 (cropped).jpg|وێنۆک|ماریسا مایەر]] '''ماریسا مایەر''' لەدایکبووی ٣٠ی ئایاری ١٩٧٥، ماریسا لە ئێستادا بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای [[یاھوو]]، ئەم پۆستەش لەوەتەی تەممووزی ٢٠١٢. بەر لەو کارەشی لە ساڵی ١٩٩٩ پەیوەندیکردبوو بە کۆمپانیای [[گووگڵ]] و یەکەم ژنە ئەندازیار بووە لە گووگڵ کاریکردبێت وە ئەو وەک کۆدنووس کاری کردووە و لە داڕشتنی زۆرینەی پڕۆژە ناسراوەکانی ماڵپەڕی گووگڵ بەشداربووە، دواتر لە گووگڵ وەک جێبەجێکار و وتەبێژ کاریکردووە تا ساڵی ٢٠١٢ بووە بەڕێوبەری جێبەجێکاری یاھوو کە تاکوو ئێستاش لەو پۆستەیدا بەردەوامە. ماریسا بەکالۆریۆسی ھەیە لە زانستی کۆمپیوتەر ھاوکات لە ساڵی ١٩٩٩ بڕواننامەی ماستەری لە زانستی کۆمپیوتەر بەدەست ھێناوە کە ھەردوو بڕواننامەکەی لە زانکۆی ستانفۆردی ئەمریکی بەدەستھێناوە.<ref>http://www.biography.com/people/marissa-mayer-20902689</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ ئاژانسی سی ئێن ئێنی ئەمریکی ماریسا مایەری وەک پێنجەمین باشترین بەڕێوبەری جێبەجێکار بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://money.cnn.com/gallery/investing/2014/12/23/best-ceos-2014/5.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217052747/http://money.cnn.com/gallery/investing/2014/12/23/best-ceos-2014/5.html |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی کۆمپیوتەر|کۆمپیوتەر|کۆمپانیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Marissa Mayer}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی كۆمپانیا ئەمریكییەكان]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندازیارانی ئەمریکی]] [[پۆل:یاھوو!]] [[پۆل:ژنانی ئەمریکی]] [[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]] echoxamecwpq7awva91n1tishz9uv12 جەیمس فۆلی 0 119897 1583735 1583690 2026-05-14T12:01:46Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583735 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = James Wright Foley | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | alt = | caption = فۆلی لە ٢٠١١ | birth_name = <!-- only use if different from name above --> | birth_date = {{birth date|١٩٧٣|١٠|١٨}} | baptism_date = | birth_place = [[Rochester, New Hampshire]], ئەمریکا. | disappeared_date = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ | disappeared_place = {{ئاڵا|سووریا}} | disappeared_status = | death_date = {{death date and age|٢٠١٤|٨|١٩|١٩٧٣|١٠|١٨}} | death_place = {{ئاڵا|عێراق}} | death_cause = [[سەرپەڕاندن]] | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = [[ئەمریکی]] | other_names = جیم فۆلی | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = وێنەگری ڕۆژنامەوانی | years_active = | employer = [[گلۆبال پۆست]] <br /> [[ئاژانسی فرانس پرێس]] | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | home_town = | salary = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- {{height|cm=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --> | denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --> | criminal_charge = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = | parents = جۆن فۆلی <br> دیانە فۆلی<ref name=abc>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://abcnews.go.com/US/james-foleys-parents-recall-sons-big-heart/story?id=25053972|سەردێڕ=James Foley's Parents Recall Son's 'Big Heart' |ئیش=ABC News |بڵاوکەرەوە=American Broadcasting Corporation |ڕێکەوت= ٢٠ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = | box_width = }} '''جەیمس ڕایت فۆلی''' (ماوەی ژیان:١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣ تاکوو ١٨ی ئابی ٢٠١٤) ڕۆژنامەنووسی [[ئەمریکا|ئەمریکی]] و ڕاپۆرتکاری ڤیدیۆیی بوو. لەکاتی کارکردنی وەک ڕۆژنامەنووسی ئازاد لەبەرەکانی جەنگ لەماوەی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]] لەلایەن گرووپە چەکدارییەکانی سووریا لە باکووری سووریا بەدیل گیرا ئەمەش لە ڕؤژی ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ بوو ، دواتر لە ئابی ٢٠١٤ لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] سەریپەڕێنرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.military.com/video/operations-and-strategy/terrorism/isis-beheads-us-journalist-james-foley/3739192455001/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170113044308/http://www.military.com/video/operations-and-strategy/terrorism/isis-beheads-us-journalist-james-foley/3739192455001/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>.لایەنی ئەنجامدانی کارەکە کە داعشە هۆکاری کووشتنی جەیمس دەگەڕێننەوە بۆ بەشداریکردنی [[ئەمریکا]] لە بۆردومانکردنی داعش لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://milletpress.com/world/Print.php?id=248 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160417093013/http://milletpress.com/world/Print.php?id=248 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417093013/http://milletpress.com/world/Print.php?id=248 |date=١٧ی نیسانی ٢٠١٦ }}</ref><ref>http://www.cbsnews.com/news/steven-sotloff-american-journalist-threatened-with-isis-execution</ref> جەیمس بووە یەکەم هاونیشتمانی ئەمریکی کەلەلایەن دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام بکووژرێت.بەر لەوەی ببێتە ڕؤژنامەنووس جەیمس مامۆستا بوو لەدامەزراوەیەکی قازانجنەویستی ئەمریکی مامۆستایەتی کردووە بەناوی (Teach For America). == پەراوێزەکان == <references /> {{کورت}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئاسیا|ڕۆژنامەوانی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سووریا|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٤]] [[پۆل:وێنەگرە ڕۆژنامەوانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:وێنەگرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] 2rfrtb5ox3q2quno9vsmk2j1lzow7se ئینتەرپول 0 120668 1583870 1486965 2026-05-15T06:54:19Z 1silent scientist 51740 1583870 wikitext text/x-wiki {{Coord|50|52|34.16|N|4|25|19.24|E|type:landmark|display=title}} {| class="prettytable" border="1" width="280" cellpadding="2" cellspacing="0" align="left" style="margin-left:0em;margin-bottom:1em;" !colspan="2" style="background:#F2F2F2;color:#000000"|'''ڕێکخراوی پۆلیسی تاوانکاری نێونەتەوەیی''' ئینتێرپۆل{{ھن}} <small>International Criminal Police Organization</small>{{ھن}} <small>Or INTERPOL</small> |- |دروشم||پەیوەندی پۆلیس بۆ جیھانێکی ئاسوودەتر |- |توانایی ماڵی ساڵانە|| ٧٥٦ ملیۆن یۆرۆ (٢٠١٣) |- |ژمارەی ئەندامەکان||١٩٠ وڵات |- |colspan="2"| [[پەڕگە: Map_of_the_member_states_of_Interpol.svg|ناوەڕاست|240px]] |- |دامەزران||[[٧ی ئەیلوول]] ١٩٢٣ |- |ژمارەی فەرمانبەران|| ٧٥٦ کەس |- |ماڵپەڕ|||[http://www.interpol.int/] |- |زمانە فەرمییەکان||[[ئینگلیزی]]، [[فەڕەنسی]]، [[ئیسپانی]] و [[عەرەبی]] |- |} '''ڕێکخراوی پۆلیسی تاوانکاری نێونەتەوەیی''' (بە [[ئینگلیزی]]: International Criminal Police Organization) بە کورتی '''ئینتەرپول''' (INTERPOL)، ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە کە بۆ ھاوکاریکردنی پۆلیسی نێونەتەوەیی ئاسانکاری دەکات. ئەم ڕێکخراوەیە لەژێر ناوی '''ڕێکخراوی پۆلیسی تاوانکاری نێونەتەوەیی''' لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزرا و ناوە گشتییەکەی لە ساڵی ١٩٥٦ ھەڵبژێردرا. == ڕێکارەکانی کارکردن == بە پێچەوانەی بیرۆکە باوەکە بەھۆی نیشاندانی زۆر لە میدیا جەماوەرییەکاندا، ئینتەرپۆل دەزگایەکی جێبەجێکردنی «[[یاسای سەروونەتەوەیی]]» نییە و ھیچ بریکارێکی نییە کە دەسەڵاتی دەستگیرکردنیان ھەبێت. لەبری ئەوە، ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە کە وەک تۆڕێکی دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای وڵاتە جیاوازەکان کار دەکات.<ref>{{Cite web |last=Gilsinan |first=Kathy |date=2014-05-12 |title=Interpol at 100: Does the World's Police Force Work? |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/05/interpol-the-global-police-force-that-isnt/362086/ |access-date=2022-04-07 |website=The Atlantic |language=en |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416134627/https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/05/interpol-the-global-police-force-that-isnt/362086/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lee |first=Michael |title=Interpol hopes physical border security will solve virtual borders |url=https://www.zdnet.com/article/interpol-hopes-physical-border-security-will-solve-virtual-borders/ |access-date=2022-04-07 |website=ZDNet |language=en |archive-date=29 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129045835/https://www.zdnet.com/article/interpol-hopes-physical-border-security-will-solve-virtual-borders/ |url-status=live }}</ref> بەم شێوەیە ڕێکخراوەکە وەک پەیوەندییەکی کارگێڕی لە نێوان دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای وڵاتانی ئەندامدا کار دەکات، و ھاوکاریی پەیوەندییەکان و بنکەدراوە دابین دەکات، زیاتر لە ڕێگەی بارەگا ناوەندییەکەی لە لیۆن،<ref>{{Cite book | doi = 10.1093/acref/9780195176322.001.0001| title = Oxford Encyclopedia of the Modern World| year = 2008| isbn = 978-0-19-517632-2| last1 = Stearns| first1 = Peter N.}}</ref> لەگەڵ ھاوکاریی نووسینگە ناوخۆیییە بچووکەکان لە ھەر وڵاتێکی ئەندامیدا. بنکەدراوەکانی ئینتەرپۆل لە بارەگای لیۆن دەتوانن یارمەتیی جێبەجێکردنی یاسا بدەن لە بەرەنگاربوونەوەی تاوانی نێونەتەوەییدا.<ref name="Encyclopedia of Global Studies">{{cite book |author1=Helmut K. Anheier |url=https://books.google.com/books?id=gX2pjgEACAAJ |title=Encyclopedia of Global Studies |author2=Mark Juergensmeyer |publisher=SAGE Publications |year=2012 |isbn=978-1-4129-6429-6 |pages=956–958 |author-link1=Helmut Anheier |author-link2=Mark Juergensmeyer}}</ref> لە کاتێکدا دەزگا نیشتمانییەکان بنکەدراوەی تاوانی فراوانی خۆیان ھەیە، زانیارییەکان بە دەگمەن لە سنووری وڵاتێک زیاتر تێدەپەڕن. بنکەدراوەکانی ئینتەرپۆل دەتوانن شوێنپێی تاوانباران و ئاڕاستەکانی تاوان لە جیھاندا بگرن، بەتایبەتی لە ڕێگەی کۆکردنەوە ڕێپێدراوەکانی پەنجەمۆر و وێنەی دەموچاو، پێڕستی داواکراوان، نموونەکانی دی ئێن ئەی، و بەڵگەنامەکانی گەشتکردن. تەنھا بنکەدراوەی بەڵگەنامە ونبوو و دزراوەکانی گەشتکردنی ئینتەرپۆل زیاتر لە ١٢ ملیۆن تۆماری تێدایە. بەرپرسانی بارەگاکە ھەروەھا شیکاری بۆ ئەم داتایانە دەکەن و زانیاری لەسەر ئاڕاستەکانی تاوان بۆ وڵاتانی ئەندام بڵاو دەکەنەوە. تۆڕێکی پەیوەندیی جیھانیی کۆدکراو لەسەر بنەمای ئینتەرنێت ڕێگە بە بریکارانی ئینتەرپۆل و وڵاتانی ئەندام دەدات لە ھەر کاتێکدا بێت پەیوەندی بەیەکەوە بکەن. ئەم تۆڕە کە بە ئای-٢٤/٧ (I-24/7) ناسراوە، دەستگەیشتنی بەردەوام بە بنکەدراوەکانی ئینتەرپۆل پێشکەش دەکات.<ref name="Encyclopedia of Global Studies" /> لە کاتێکدا نووسینگە ناوەندییە نیشتمانییەکان شوێنی سەرەکیی دەستگەیشتنن بە تۆڕەکە، ھەندێک لە وڵاتانی ئەندام فراوانیان کردووە بۆ ناوچە سەرەکییەکانی وەک فڕۆکەخانەکان و خاڵەکانی پەڕینەوەی سنووری. وڵاتانی ئەندام ھەروەھا دەتوانن لە ڕێگەی سیستم ئای-٢٤/٧ـەوە دەستیان بگات بە بنکەدراوە تاوانکارییەکانی یەکتر. ئینتەرپۆل ھەشت جۆر لە [[ئاگادارکردنەوەی ئینتەرپۆل|ئاگادارکردنەوەکانی ئینتەرپۆل]] دەردەکات، کە حەوت دانەیان ئەمانەن: سوور، شین، سەوز، زەرد، ڕەش، پرتەقاڵی، و وەنەوشەیی. ئاگادارکردنەوەی ھەشتەمی تایبەت لەسەر داوای تایبەتی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] دەردەکرێت.<ref>{{cite web |title=About Notices |url=https://www.interpol.int/en/How-we-work/Notices/About-Notices |website=www.interpol.int |access-date=10 June 2023 |language=en |archive-date=15 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215023526/https://www.interpol.int/en/How-we-work/Notices/About-Notices |url-status=live }}</ref> تا ساڵی ٢٠١٩، ٦٢،٤٤٨ ئاگادارکردنەوەی سووری کارا و ١٢،٢٣٤ ئاگادارکردنەوەی زەرد لە ئارادابوون.<ref name="2019 Annual Report">{{cite report |title=Annual Report 2019 |url=https://www.interpol.int/en/content/download/15456/file/INTERPOL_Annual%20Report%202019_EN.pdf |publisher=INTERPOL |access-date=1 March 2021 |archive-date=19 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119151610/https://www.interpol.int/en/content/download/15456/file/INTERPOL_Annual%20Report%202019_EN.pdf |url-status=live }}</ref> لە ئەگەری کارەساتێکی نێونەتەوەیی، ھێرشی تیرۆریستی، یان تیرۆرکردن، ئینتەرپۆل دەتوانێت تیمێکی وەڵامدانەوەی ڕووداوەکان (IRT) بنێرێت. تیمەکانی وەڵامدانەوەی ڕووداوەکان دەتوانن کۆمەڵێک لێھاتوویی و دەستگەیشتن بە بنکەدراوە پێشکەش بکەن بۆ یارمەتیدان لە ناسینەوەی قوربانییەکان، ناسینەوەی گومانلێکراوەکان، و بڵاوکردنەوەی زانیاری بۆ دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای وڵاتانی تر. جگە لەوەش، لەسەر داوای دەسەڵاتە ناوخۆیییەکان، دەتوانن وەک ئۆپەراسیۆنێکی فەرماندەیی ناوەندی و لۆجستی کار بکەن بۆ ھەماھەنگی لەگەڵ دەزگاکانی تری جێبەجێکردنی یاسا کە تێوەگلاون لە کەیسێکدا. ئەم جۆرە تیمانە ھەشت جار لە ساڵی ٢٠١٣دا بڵاوەیان پێ کراوە. ئینتەرپۆل لە ساڵی ٢٠٠٩دا دەستی کرد بە دەرکردنی [[بەڵگەنامەی گەشتکردنی ئینتەرپۆل|بەڵگەنامەکانی گەشتکردنی خۆی]] بەو ھیوایەی وڵاتان مەرجی ڤیزا بۆ ئەو کەسانە لابدەن کە بۆ کاروباری ئینتەرپۆل گەشت دەکەن، بەمەش کاتەکانی وەڵامدانەوە باشتر بکەن.<ref>{{cite web|url=https://www.interpol.int/News-and-media/News/2009/PR093|title=INTERPOL issues its first-ever passports|date=13 October 2009|publisher=INTERPOL|location=Singapore|access-date=9 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112165732/https://www.interpol.int/News-and-media/News/2009/PR093|archive-date=12 January 2015|url-status=dead}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠١٧دا، ڕێکخراوەکە دەنگی دا بۆ وەرگرتنی [[فەلەستین]] و [[دوورگەکانی سولەیمان]] وەک ئەندام.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/1.814540|title=Interpol Votes to Accept 'State of Palestine' as Member Country|last=Ravid|first=Barak|date=27 September 2017|work=Haaretz|access-date=27 September 2017|archive-date=27 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927094706/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/1.814540|url-status=live}}</ref> == دارایی == لە ساڵی ٢٠١٩دا، داھاتی کارپێکردنی ئینتەرپۆل ١٤٢ ملیۆن یۆرۆ بوو، کە ٤١ لەسەدی بەشداریی یاساییی وڵاتانی ئەندام بوو، ٣٥ لەسەدی بەشداریی نەختیی ئارەزوومەندانە بوو و ٢٤ لەسەدی بەشداریی دەستی بوو بۆ بەکارھێنانی ئامێر، خزمەتگوزاری و تەلارەکان.<ref name="2019 Annual Report" /> بە ئامانجی بەھێزکردنی ھاوکاریی نێوان ئینتەرپۆل و کەرتی تایبەت بۆ پشتگیریکردنی ئەرکەکانی ئینتەرپۆل، دەزگای ئینتەرپۆل بۆ جیھانێکی ئارامتر لە ساڵی ٢٠١٣دا دروست کرا. ئەگەرچی لە ڕووی یاسایییەوە لە ئینتەرپۆل سەربەخۆیە، بەڵام پەیوەندیی نێوان ئەو دووانە ئەوەندە نزیکە کە سەرۆکی ئینتەرپۆل لە ساڵی ٢٠١٥دا توانی وازھێنانی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری «ئێچ ئێس بی سی» لە ئەنجومەنی دەزگاکە بەدەست بھێنێت دوای بانگەشەکانی «سویس لیکس».<ref>{{cite web |url=https://www.swissinfo.ch/eng/interpol-foundation-shows-hsbc-boss-the-door/41289120 |title=Interpol foundation shows HSBC boss the door |author=<!--Not stated--> |date=24 February 2015 |website=swissinfo.ch |publisher=[[سویس ئینفۆ]] |access-date=22 March 2018 |archive-date=23 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323030700/https://www.swissinfo.ch/eng/interpol-foundation-shows-hsbc-boss-the-door/41289120 |url-status=live }}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤–٢٠١٠، چاودێرە دەرەکییەکانی ئینتەرپۆل «[[دادگای وردبینی (فەڕەنسا)|دادگای وردبینی]]»ی فەڕەنسی بوو.<ref>{{cite web|url=https://www.interpol.int/content/download/5431/45490/version/4/file/AGN73RES05.pdf|title=AG-2004-RES-05: Appointment of Interpol External Auditor|publisher=INTERPOL|location=Cancún|date=8 October 2004|access-date=31 March 2017|archive-date=31 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170331114957/https://www.interpol.int/content/download/5431/45490/version/4/file/AGN73RES05.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rcmp-grc.canada.ca/interpol/faq-eng.htm|title=Questions and Answers: What is Canada's financial contribution to INTERPOL?|publisher=[[پۆلیسی سوارەی شاھانەی کەنەدا]]|date=17 March 2010|access-date=31 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325234724/https://www.rcmp-grc.gc.ca/interpol/faq-eng.htm#contribution|archive-date=25 March 2017|url-status=dead}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠دا، «نووسینگەی وردبینیی گشتیی نەرویژ» جێگەی دادگای وردبینیی گرتەوە بۆ ماوەی سێ ساڵ لەگەڵ بژاردەی سێ ساڵی تر.<ref name="2011 Financial Statements">{{cite web |url=https://www.interpol.int/content/download/14662/102783/version/2/file/FinancialStatement2011.pdf |title=Financial Statements for the year ended 31 December 2011 |publisher=Interpol|date=25 May 2012 |access-date=9 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150320114802/https://www.interpol.int/content/download/14662/102783/version/2/file/FinancialStatement2011.pdf |archive-date=20 March 2015 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.riksrevisjonen.no/en/InternationalActivities/AudAssignOutplace/Pages/InternationalAuditAssignmentsAndOutplacement.aspx |archive-url=https://archive.today/20130701225050/http://www.riksrevisjonen.no/en/InternationalActivities/AudAssignOutplace/Pages/InternationalAuditAssignmentsAndOutplacement.aspx |url-status=dead |archive-date=1 July 2013 |title=Audit assignments and secondments |website=Riksrevisjonen – Office of the Auditor General of Norway |access-date=1 July 2013}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ویکیپیدیای ئینگلیزی [[:en:Interpol]] {{پۆلی کۆمنز|Interpol}} {{تووڵی دەروازە|پۆلیس|فەڕەنسا|کۆمەڵگا}} {{کورت}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئینتەرپول]] [[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٢٣]] j3fjjekgmmwf111zptodarmyht67y1r 1583871 1583870 2026-05-15T06:54:42Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583871 wikitext text/x-wiki {{Coord|50|52|34.16|N|4|25|19.24|E|type:landmark|display=title}} {| class="prettytable" border="1" width="280" cellpadding="2" cellspacing="0" align="left" style="margin-left:0em;margin-bottom:1em;" !colspan="2" style="background:#F2F2F2;color:#000000"|'''ڕێکخراوی پۆلیسی تاوانکاری نێونەتەوەیی''' ئینتێرپۆل{{ھن}} <small>International Criminal Police Organization</small>{{ھن}} <small>Or INTERPOL</small> |- |دروشم||پەیوەندی پۆلیس بۆ جیھانێکی ئاسوودەتر |- |توانایی ماڵی ساڵانە|| ٧٥٦ ملیۆن یۆرۆ (٢٠١٣) |- |ژمارەی ئەندامەکان||١٩٠ وڵات |- |colspan="2"| [[پەڕگە: Map_of_the_member_states_of_Interpol.svg|ناوەڕاست|240px]] |- |دامەزران||[[٧ی ئەیلوول]] ١٩٢٣ |- |ژمارەی فەرمانبەران|| ٧٥٦ کەس |- |ماڵپەڕ|||[http://www.interpol.int/] |- |زمانە فەرمییەکان||[[ئینگلیزی]]، [[فەڕەنسی]]، [[ئیسپانی]] و [[عەرەبی]] |- |} '''ڕێکخراوی پۆلیسی تاوانکاری نێونەتەوەیی''' (بە [[ئینگلیزی]]: International Criminal Police Organization) بە کورتی '''ئینتەرپول''' (INTERPOL)، ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە کە بۆ ھاوکاریکردنی پۆلیسی نێونەتەوەیی ئاسانکاری دەکات. ئەم ڕێکخراوەیە لەژێر ناوی '''ڕێکخراوی پۆلیسی تاوانکاری نێونەتەوەیی''' لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزرا و ناوە گشتییەکەی لە ساڵی ١٩٥٦ ھەڵبژێردرا. == ڕێکارەکانی کارکردن == بە پێچەوانەی بیرۆکە باوەکە بەھۆی نیشاندانی زۆر لە میدیا جەماوەرییەکاندا، ئینتەرپۆل دەزگایەکی جێبەجێکردنی «[[یاسای سەروونەتەوەیی]]» نییە و ھیچ بریکارێکی نییە کە دەسەڵاتی دەستگیرکردنیان ھەبێت. لەبری ئەوە، ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە کە وەک تۆڕێکی دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای وڵاتە جیاوازەکان کار دەکات.<ref>{{Cite web |last=Gilsinan |first=Kathy |date=2014-05-12 |title=Interpol at 100: Does the World's Police Force Work? |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/05/interpol-the-global-police-force-that-isnt/362086/ |access-date=2022-04-07 |website=The Atlantic |language=en |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416134627/https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/05/interpol-the-global-police-force-that-isnt/362086/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lee |first=Michael |title=Interpol hopes physical border security will solve virtual borders |url=https://www.zdnet.com/article/interpol-hopes-physical-border-security-will-solve-virtual-borders/ |access-date=2022-04-07 |website=ZDNet |language=en |archive-date=29 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129045835/https://www.zdnet.com/article/interpol-hopes-physical-border-security-will-solve-virtual-borders/ |url-status=live }}</ref> بەم شێوەیە ڕێکخراوەکە وەک پەیوەندییەکی کارگێڕی لە نێوان دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای وڵاتانی ئەندامدا کار دەکات، و ھاوکاریی پەیوەندییەکان و بنکەدراوە دابین دەکات، زیاتر لە ڕێگەی بارەگا ناوەندییەکەی لە لیۆن،<ref>{{Cite book | doi = 10.1093/acref/9780195176322.001.0001| title = Oxford Encyclopedia of the Modern World| year = 2008| isbn = 978-0-19-517632-2| last1 = Stearns| first1 = Peter N.}}</ref> لەگەڵ ھاوکاریی نووسینگە ناوخۆیییە بچووکەکان لە ھەر وڵاتێکی ئەندامیدا. بنکەدراوەکانی ئینتەرپۆل لە بارەگای لیۆن دەتوانن یارمەتیی جێبەجێکردنی یاسا بدەن لە بەرەنگاربوونەوەی تاوانی نێونەتەوەییدا.<ref name="Encyclopedia of Global Studies">{{cite book |author1=Helmut K. Anheier |url=https://books.google.com/books?id=gX2pjgEACAAJ |title=Encyclopedia of Global Studies |author2=Mark Juergensmeyer |publisher=SAGE Publications |year=2012 |isbn=978-1-4129-6429-6 |pages=956–958 |author-link1=Helmut Anheier |author-link2=Mark Juergensmeyer}}</ref> لە کاتێکدا دەزگا نیشتمانییەکان بنکەدراوەی تاوانی فراوانی خۆیان ھەیە، زانیارییەکان بە دەگمەن لە سنووری وڵاتێک زیاتر تێدەپەڕن. بنکەدراوەکانی ئینتەرپۆل دەتوانن شوێنپێی تاوانباران و ئاڕاستەکانی تاوان لە جیھاندا بگرن، بەتایبەتی لە ڕێگەی کۆکردنەوە ڕێپێدراوەکانی پەنجەمۆر و وێنەی دەموچاو، پێڕستی داواکراوان، نموونەکانی دی ئێن ئەی، و بەڵگەنامەکانی گەشتکردن. تەنھا بنکەدراوەی بەڵگەنامە ونبوو و دزراوەکانی گەشتکردنی ئینتەرپۆل زیاتر لە ١٢ ملیۆن تۆماری تێدایە. بەرپرسانی بارەگاکە ھەروەھا شیکاری بۆ ئەم داتایانە دەکەن و زانیاری لەسەر ئاڕاستەکانی تاوان بۆ وڵاتانی ئەندام بڵاو دەکەنەوە. تۆڕێکی پەیوەندیی جیھانیی کۆدکراو لەسەر بنەمای ئینتەرنێت ڕێگە بە بریکارانی ئینتەرپۆل و وڵاتانی ئەندام دەدات لە ھەر کاتێکدا بێت پەیوەندی بەیەکەوە بکەن. ئەم تۆڕە کە بە ئای-٢٤/٧ (I-24/7) ناسراوە، دەستگەیشتنی بەردەوام بە بنکەدراوەکانی ئینتەرپۆل پێشکەش دەکات.<ref name="Encyclopedia of Global Studies" /> لە کاتێکدا نووسینگە ناوەندییە نیشتمانییەکان شوێنی سەرەکیی دەستگەیشتنن بە تۆڕەکە، ھەندێک لە وڵاتانی ئەندام فراوانیان کردووە بۆ ناوچە سەرەکییەکانی وەک فڕۆکەخانەکان و خاڵەکانی پەڕینەوەی سنووری. وڵاتانی ئەندام ھەروەھا دەتوانن لە ڕێگەی سیستم ئای-٢٤/٧ـەوە دەستیان بگات بە بنکەدراوە تاوانکارییەکانی یەکتر. ئینتەرپۆل ھەشت جۆر لە [[ئاگادارکردنەوەی ئینتەرپۆل|ئاگادارکردنەوەکانی ئینتەرپۆل]] دەردەکات، کە حەوت دانەیان ئەمانەن: سوور، شین، سەوز، زەرد، ڕەش، پرتەقاڵی، و وەنەوشەیی. ئاگادارکردنەوەی ھەشتەمی تایبەت لەسەر داوای تایبەتی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] دەردەکرێت.<ref>{{cite web |title=About Notices |url=https://www.interpol.int/en/How-we-work/Notices/About-Notices |website=www.interpol.int |access-date=10 June 2023 |language=en |archive-date=15 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215023526/https://www.interpol.int/en/How-we-work/Notices/About-Notices |url-status=live }}</ref> تا ساڵی ٢٠١٩، ٦٢،٤٤٨ ئاگادارکردنەوەی سووری کارا و ١٢،٢٣٤ ئاگادارکردنەوەی زەرد لە ئارادابوون.<ref name="2019 Annual Report">{{cite report |title=Annual Report 2019 |url=https://www.interpol.int/en/content/download/15456/file/INTERPOL_Annual%20Report%202019_EN.pdf |publisher=INTERPOL |access-date=1 March 2021 |archive-date=19 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119151610/https://www.interpol.int/en/content/download/15456/file/INTERPOL_Annual%20Report%202019_EN.pdf |url-status=live }}</ref> لە ئەگەری کارەساتێکی نێونەتەوەیی، ھێرشی تیرۆریستی، یان تیرۆرکردن، ئینتەرپۆل دەتوانێت تیمێکی وەڵامدانەوەی ڕووداوەکان (IRT) بنێرێت. تیمەکانی وەڵامدانەوەی ڕووداوەکان دەتوانن کۆمەڵێک لێھاتوویی و دەستگەیشتن بە بنکەدراوە پێشکەش بکەن بۆ یارمەتیدان لە ناسینەوەی قوربانییەکان، ناسینەوەی گومانلێکراوەکان، و بڵاوکردنەوەی زانیاری بۆ دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای وڵاتانی تر. جگە لەوەش، لەسەر داوای دەسەڵاتە ناوخۆیییەکان، دەتوانن وەک ئۆپەراسیۆنێکی فەرماندەیی ناوەندی و لۆجستی کار بکەن بۆ ھەماھەنگی لەگەڵ دەزگاکانی تری جێبەجێکردنی یاسا کە تێوەگلاون لە کەیسێکدا. ئەم جۆرە تیمانە ھەشت جار لە ساڵی ٢٠١٣دا بڵاوەیان پێ کراوە. ئینتەرپۆل لە ساڵی ٢٠٠٩دا دەستی کرد بە دەرکردنی [[بەڵگەنامەی گەشتکردنی ئینتەرپۆل|بەڵگەنامەکانی گەشتکردنی خۆی]] بەو ھیوایەی وڵاتان مەرجی ڤیزا بۆ ئەو کەسانە لابدەن کە بۆ کاروباری ئینتەرپۆل گەشت دەکەن، بەمەش کاتەکانی وەڵامدانەوە باشتر بکەن.<ref>{{cite web|url=https://www.interpol.int/News-and-media/News/2009/PR093|title=INTERPOL issues its first-ever passports|date=13 October 2009|publisher=INTERPOL|location=Singapore|access-date=9 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112165732/https://www.interpol.int/News-and-media/News/2009/PR093|archive-date=12 January 2015|url-status=dead}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠١٧دا، ڕێکخراوەکە دەنگی دا بۆ وەرگرتنی [[فەلەستین]] و [[دوورگەکانی سولەیمان]] وەک ئەندام.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/1.814540|title=Interpol Votes to Accept 'State of Palestine' as Member Country|last=Ravid|first=Barak|date=27 September 2017|work=Haaretz|access-date=27 September 2017|archive-date=27 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927094706/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/1.814540|url-status=live}}</ref> == دارایی == لە ساڵی ٢٠١٩دا، داھاتی کارپێکردنی ئینتەرپۆل ١٤٢ ملیۆن یۆرۆ بوو، کە ٤١ لەسەدی بەشداریی یاساییی وڵاتانی ئەندام بوو، ٣٥ لەسەدی بەشداریی نەختیی ئارەزوومەندانە بوو و ٢٤ لەسەدی بەشداریی دەستی بوو بۆ بەکارھێنانی ئامێر، خزمەتگوزاری و تەلارەکان.<ref name="2019 Annual Report" /> بە ئامانجی بەھێزکردنی ھاوکاریی نێوان ئینتەرپۆل و کەرتی تایبەت بۆ پشتگیریکردنی ئەرکەکانی ئینتەرپۆل، دەزگای ئینتەرپۆل بۆ جیھانێکی ئارامتر لە ساڵی ٢٠١٣دا دروست کرا. ئەگەرچی لە ڕووی یاسایییەوە لە ئینتەرپۆل سەربەخۆیە، بەڵام پەیوەندیی نێوان ئەو دووانە ئەوەندە نزیکە کە سەرۆکی ئینتەرپۆل لە ساڵی ٢٠١٥دا توانی وازھێنانی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری «ئێچ ئێس بی سی» لە ئەنجومەنی دەزگاکە بەدەست بھێنێت دوای بانگەشەکانی «سویس لیکس».<ref>{{cite web |url=https://www.swissinfo.ch/eng/interpol-foundation-shows-hsbc-boss-the-door/41289120 |title=Interpol foundation shows HSBC boss the door |author=<!--Not stated--> |date=24 February 2015 |website=swissinfo.ch |publisher=[[سویس ئینفۆ]] |access-date=22 March 2018 |archive-date=23 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323030700/https://www.swissinfo.ch/eng/interpol-foundation-shows-hsbc-boss-the-door/41289120 |url-status=live }}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤–٢٠١٠، چاودێرە دەرەکییەکانی ئینتەرپۆل «[[دادگای وردبینی (فەڕەنسا)|دادگای وردبینی]]»ی فەڕەنسی بوو.<ref>{{cite web|url=https://www.interpol.int/content/download/5431/45490/version/4/file/AGN73RES05.pdf|title=AG-2004-RES-05: Appointment of Interpol External Auditor|publisher=INTERPOL|location=Cancún|date=8 October 2004|access-date=31 March 2017|archive-date=31 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170331114957/https://www.interpol.int/content/download/5431/45490/version/4/file/AGN73RES05.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rcmp-grc.canada.ca/interpol/faq-eng.htm|title=Questions and Answers: What is Canada's financial contribution to INTERPOL?|publisher=[[پۆلیسی سوارەی شاھانەی کەنەدا]]|date=17 March 2010|access-date=31 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325234724/https://www.rcmp-grc.gc.ca/interpol/faq-eng.htm#contribution|archive-date=25 March 2017|url-status=dead}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠دا، «نووسینگەی وردبینیی گشتیی نەرویژ» جێگەی دادگای وردبینیی گرتەوە بۆ ماوەی سێ ساڵ لەگەڵ بژاردەی سێ ساڵی تر.<ref name="2011 Financial Statements">{{cite web |url=https://www.interpol.int/content/download/14662/102783/version/2/file/FinancialStatement2011.pdf |title=Financial Statements for the year ended 31 December 2011 |publisher=Interpol|date=25 May 2012 |access-date=9 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150320114802/https://www.interpol.int/content/download/14662/102783/version/2/file/FinancialStatement2011.pdf |archive-date=20 March 2015 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.riksrevisjonen.no/en/InternationalActivities/AudAssignOutplace/Pages/InternationalAuditAssignmentsAndOutplacement.aspx |archive-url=https://archive.today/20130701225050/http://www.riksrevisjonen.no/en/InternationalActivities/AudAssignOutplace/Pages/InternationalAuditAssignmentsAndOutplacement.aspx |url-status=dead |archive-date=1 July 2013 |title=Audit assignments and secondments |website=Riksrevisjonen – Office of the Auditor General of Norway |access-date=1 July 2013}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ویکیپیدیای ئینگلیزی [[:en:Interpol]] {{پۆلی کۆمنز|Interpol}} {{تووڵی دەروازە|پۆلیس|فەڕەنسا|کۆمەڵگا}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئینتەرپول]] [[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٢٣]] b0evqq82jjqe4vhr1w7ayggiubmj2m2 ستاربەکس 0 122807 1583904 1505535 2026-05-15T08:56:49Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[ستارباکس]]ی گواستەوە بۆ [[ستاربەکس]] 1505535 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Starbucks Coffee Seri Alam.jpg|thumb|ستارباکس]] '''کۆمپانیای ستاڕبەکس ''' (بە [[ئینگلیزی]]: Starbucks) لەژێر ناوی '''قاوەی ستاڕبەکس''' کار دەکات، کۆمپانیایەکی ئەمەریکییە، کە تایبەتە بە زنجیرە قاوەخانەیەکی جیھان، یەکەم لقی کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٧١ کراوەتەوە. قاوەخانەکە زۆرترین لقی ھەیە ٢٢٫٥٥١ دوکان لە ٦٥ ولاتی جیاوازدا، لەنێوانیاندا ١٢٫٧٣٩ دانەیان لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا]]یە، و ١٫٨٦٥ دانەی لە [[چین]]ە. ١٫١١٧ دانەش لە [[یابان]] و ٨٣٠ دانەش لە [[بەریتانیا]]. ==سەرچاوەکان== {{پەراوێزەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Starbucks}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا|خواردنەوە|خۆراک}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧]] [[پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠]] [[پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە]] cepj3hkgyvmuosjhqyujf41lkkuvyvw 1583908 1583904 2026-05-15T08:57:19Z مامۆستا 39489 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1583908 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Starbucks Coffee Seri Alam.jpg|وێنۆک|ستارباکس]] '''کۆمپانیای ستاڕبەکس''' (بە [[ئینگلیزی]]: Starbucks) لەژێر ناوی '''قاوەی ستاڕبەکس''' کار دەکات، کۆمپانیایەکی ئەمریکییە، کە تایبەتە بە زنجیرە قاوەخانەیەکی جیھان، یەکەم لقی کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٧١ کراوەتەوە. قاوەخانەکە زۆرترین لقی ھەیە ٢٢٫٥٥١ دوکان لە ٦٥ ولاتی جیاوازدا، لەنێوانیاندا ١٢٫٧٣٩ دانەیان لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]یە، و ١٫٨٦٥ دانەی لە [[چین]]ە. ١٫١١٧ دانەش لە [[یابان]] و ٨٣٠ دانەش لە [[بەریتانیا]]. == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Starbucks}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا|خواردنەوە|خۆراک}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧]] [[پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠]] [[پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە]] 44124ap8qklfmdqotcmhecej3c376l6 فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک 0 122929 1583839 1296803 2026-05-15T02:25:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583839 wikitext text/x-wiki '''فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک''' فێستیڤاڵێکی ساڵانەی فیلمە کە لە شاری [[دھۆک]] لە [[باشووری کوردستان]] بەڕێوەدەچێت. لە فێستیڤاڵەکە فیلمی کوردی و بیانی نیشاندەدرێت و لە کۆتایی فیستیڤاڵەکەش خەڵات بەسەر براوەکاندا دابەشدەکرێت. فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک بە یادی [[یەڵماز گونەی]]، دەرھێنەی ناوداری سینەما و براوەی خەڵاتی چڵە خورمای [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]]ی فەڕەنسا و بە مەبەستی دروستکردنی پردێکی پەیوەندی لە نێوان دەرھێنەرە کوردەکان و فیلمسازانی سەرتاسەری جیھان و ھەروەھا ئاڵوگۆڕی فەرھەنگی نێوان نەتەوە جۆراوجۆرکانی جیھان دامەزراوە. تاکوو ئێستا ھەشت جار فێستیڤاڵەکە بەڕێوەچووە کە دواینییان لە ١٥ ھەتا ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/15112021|سەردێڕ=فیستیڤاڵی فیلمی دھۆک بە بەشداریی 94 فیلم دەست پێ دەکات|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/221120212|سەردێڕ=خەڵاتەکانی ھەشتەم فیستیڤاڵی فلیمی دھۆک دابەشدەکرێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i402618|سەردێڕ=ھەشتەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی «دهۆک» بە«ئەزموون»ـەوە دەستی پێ کرد|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122171600/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i402618|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20150911063417/http://duhokiff.com/index.php وێبگەی فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک] {{تووڵی دەروازە|فیلم|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠١٠}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:چاندی عێراقی]] [[پۆل:فێستیڤاڵەکان]] [[پۆل:دھۆک]] i8zzbzy9rqz5e1shr4hu59e4pe52czn وتووێژ:ستاربەکس 1 122966 1583906 487262 2026-05-15T08:56:49Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[وتووێژ:ستارباکس]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ستاربەکس]] 487262 wikitext text/x-wiki ئەرێ کاکە بەسە ئیتر ، هەر بابەتێک دادەنێم سەردێر دەگۆڕێ بەبی وتوێژ وەک سەردێری عرەبی و فارسی لێدەکەن! ستاربەکس کردوویانە ستارباکس !!!!! بەس چونکە عەرەبی وانووسراوە ! و ئینفۆبۆکسێکی ئینگلیزیان کۆپی پەیست کرۆتەوە سەر ، بەڕاستی ماقوڵ نییە ، خۆت بابەتێک ماندوو بکەیت کەسانێک بیشوێنن !!! [[بەکارھێنەر:Rebin galaly|Rebin galaly]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rebin galaly|لێدوان]]) ::هاوڕێیان وتووێژ بکەن بۆ گۆڕینی ناوەکان یاخوود لەکاتی گۆڕینی ناوی وتار هۆکاری گواستنەوە دابنێن وە هۆکارەکەش لەپەڕەی وتووێژ دا بنووسن چوونکە هەموو بەکارهێنەرێکی تازەهاتوو ڕەنگە پەڕەی دوایین گۆڕانکارییەکان هەر نەبینێت! تاکوو هۆکارەکە لەوێ ببینێت مەبەستم کورتەی دەستکارییە، گەر کێشەش تەنیا باوی ناوەکانە ئەوە بەڕەوانەکەر چارەسەری بکەن > [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٩:٥٠، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ (UTC) :::سڵاو. کاکە شتێک گرنگە لە ناوی وتارەکاندا ئەویش باوبوونی ناوەکەیە. یانی ئەگەر ناوەکە ھەڵەش بێ بەڵام باو بێ ئەمە دەبێ ناوە ھەڵەکە دابنرێ. مەگەر ناوە ھەڵەکە و دروستەکە وەک یەک باو بن ئەو دەم دەکرێ لێدوانی لەسەریبکرێ. بەڵام لێرەدا من ھەر باکسم بیستووە و بەکسم نەبیستووە گەر چی بەکس دروستتر بێ.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏٢٠:١٦، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ (UTC) من ستارباکسم بیستووە، لە ئینگلیزیزمانەکانیش هەر ستارباکسم بیستووە. [[بەکارھێنەر: min.neel|مادی]]<sup>[[قسەی بەکارھێنەر:min.neel|وتووێژ]] </sup> <font size="0.5px"></font> ‏١٦:٢٢، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ (UTC) ::{{وب|Rebin galaly}} بەڕێزم، تووڕە بوونی ناوێت. لە ویکیپیدیادا ھەر وتارێک ھەزار جۆر دەگۆڕدرێت و دۆنادۆن دەکات تا ببێتە وتارێکی باش. بۆ وتووێژ پێش گواستنەوە من خۆم ھەمیشە وتوومە. بەڵام لە چەن وتاردا بیرم دێت کە لە وتووێژدا باسم کرد و کەس وڵامی نەدایەوە و پشت گوێ کەوت. بۆ ئەم وتارە چون ستارباکسم بە بێگومان زانی گواستمەوە. بەڕێزم نووسیوتە کە لە شەست وڵاتی دنیادا ستارباکس ھەیە، تکایە فەرموو لە کامیاندا '''ستاڕبەکس''' دەڵێن؟ تا ئیستە بووە جەنابت لە ستارباکسێکدا دانیشیت و لە چوار کەس ببیسیت بڵێن '''ستاڕبەکس'''؟ من قەد نەمبیستووە، نە لە کورد نە لە ئەمریکییەکان. ئینجا پێشتر وتووێژ کراوە کە وشەی زمانە ئەورووپییەکان تا دەکرێت بە فینۆمی '''ڕ'''وە لە کوردیدا نەنووسرێن مەگەر ئەوەی کە زۆر باو بێت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٩:٠٩، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ (UTC) ::{{وب|Pirehelokan}} براکەم جارێک نییە دووجار نییە سێجار نییە ،بەس چونکە عەرەب واینسوویوە سەردێڕ دەگۆڕدێت ، جگە لەوەش ئینفۆبۆکسێکی ئینگلیزیان کۆپی پەیست کردووە ، کە شتێکی زۆر زۆر عەیبە براگیان [[بەکارھێنەر:Rebin galaly|Rebin galaly]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rebin galaly|لێدوان]]) :پێوەری ئێمە عەرەب نیە. ویکیپیدیا ڕێنوێنی خۆی ھەیە (باو بوون، دروست بوون و وتووێژ لە ناکۆکیدا). تەنانەت بۆ ئەم وتارە ویکیی عەرەبی ستاربەکسی نووسیوە. واتە لەو شتەی بەڕێزتان نووسیوتانە نزیکترە! ئینجا داڕێژەی زانیارییەکەش کە نیوەئینگلیزی نیوە کوردییە بەکارھێنەرێکی تر دایناوە و بە ڕای من بوونی لە نەبوونی باشترە. بەڵام منیش بوونی وشەی ئینگلیزی لە وتاردا بە باش نازانم. ھیوادارم بەڕێزتان ھەوڵی لەگەڵ بدەن و بیکەنەوە بە کوردی. ئەڵێن حەکیمێک وتوویەتی '''لە جێی جنێو دان بە تاریکی مۆمێک ڕۆشن بکە'''. ئێمەیش لە جێی دەمەتەقێ لێرەدا وتارەکان باشتر بکەین. ئەو دوو جار و سێ جارەی تریش کە فەرمووتان لە کوێ بووە با بزانین کێشە چی بووە و چۆن مامەڵەی لەگەڵ بکەین؟ [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:٥٢، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥ (UTC) ::ئەوەش [[داڕێژە:زانیاریدانی کۆمپانیا]] بە کوردی، بەڵام تکایە ئەگەر داتنا با سەرچاوەکانیشی لەگەڵ بێت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٣:٠٣، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥ (UTC) :ئەوەندەی من بزانم "ستارباکس" بە ھەموو شێوەیەک ھەڵەو نادروستەو ناوەکە '''ستاربەکس'''ە—[[بەکارھێنەر:Zhyar Merlin|<span style="color:black">'''<span style="font-size:13px">ژیار مێرلن'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhyar Merlin|'''<span style= "color:purple">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏ ‏١٠:٢٨، ٢٠ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) 4mgdy6yegj73o54kv6r3t853cvvz2hg سەربەشایەتی (کۆمپیوتینگ) 0 123804 1583756 1507839 2026-05-14T15:18:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583756 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەمبەستەر|date=نیسان ٢٠١٧}} }} لە [[کۆمپیوتینگ|کۆمپیوتینگدا]]، '''سەربەشایەتی''' وەکوو پێدانی دەسەڵات بەسەر سیستەمێکی کۆمپیوتەریدا پێناسە ئەکرێ. سەربەشایەتی ڕێپێدراویی کردنی کارێکە. بۆ نموونە، درووسکردنی فایل یا دایرەکتۆری، خوێندنەوە لە فایل، سڕینەوەی فایل یا دایرەکتۆری، دەسگەیاندن بە ئامێرەکان و کەرەستەکان، یا ڕێپێدراویی [[چوونەناو ئینتەرنێت]]. ئەو بەکارھێنەرانەی وا ئاستێکی بەرزتری دەسەڵاتیان پێ دراوە پیان ئەوترێ ''سەربەش'' و، ئەوانەش وا زۆربەی مافەکانیان لێ ستێنراوەتەوە پیان ئەوترێ ''بەکارھێنەرانی بێبەش'' یا ''بەکارھێنەرانی ئاسایی''. ==بەستەرە دەرەکییەکان== * www.webopedia.com [http://www.webopedia.com/TERM/A/administrative_privileges.html administrative privileges] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151023180155/http://www.webopedia.com/TERM/A/administrative_privileges.html |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ }}. * Microsoft [https://msdn.microsoft.com/en-us/library/bb530716.aspx Privilege Constants]. * Microsoft MSDN Library [http://msdn.microsoft.com/en-us/library/cc232779(prot.20).aspx Privilege Rights]. {{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] 3apnvgshdaunm38nps794ts2u8cf241 قەزای ڕانیە 0 124739 1583831 1582692 2026-05-15T00:22:08Z Heshmanela 76329 ناوی شارۆچکەی ڕانیەم گۆڕی بۆ شاری ڕانیە زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان) چاکسازی (بچووک) 1583831 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای ڕانیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء رانیة}}<br>{{lang-en| Ranya District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای ڕانیە لە پارێزگای سلێمانی.jpg | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕانیە.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای ڕانیە لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا{{ھن}}(سوور){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕانیە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=9 |coord={{Coord| 36.2571| 44.88275}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای ڕانیە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2571| 44.88275 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ئیدارە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٤</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٦ = <span style="color:#090;">١١١</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٧٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = حسێن مەحموود ئیبراھیم | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٦٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٤٨٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٧٩ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٩٧،٧٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٥]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢٦٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٧٤،٢٩٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٦،١٨٨ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای ڕانیە''' یەکێکە لە قەزاکانی [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شاری [[ڕانیە]]یە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ١٩٧،٧٠٠ کەسە (٢٠٢٥).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای ڕانیە لە ناوەڕاستی سەدەی حەڤدە سەر بە [[میرنشینی بابان]] بووە. لە ساڵی (١٨٧٥)ەوە سنجاقێکی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]] بووە کە ناوەندەکەی [[کەرکووک]] بووە. لەگەڵ دامەزراندنی دەوڵەتی [[عێراق]]، قەزای ڕانیە قەزایەکی سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]] بووە. و ساڵی ١٩٥٧ خراوەتە سەر [[پارێزگای سلێمانی]]. ئەم قەزایە پێکھاتووە لە چوار [[ناحیە]]:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] * [[ناحیەی چوارقوڕنە]] * [[ناحیەی سەرکەپکان]] * [[ناحیەی بێتواتە]] == ناو == ناوی قەزای ڕانیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش [[شارۆچکە|شار]]ی[[ڕانیە]]یە. * لە قسەی پێشینانی شارەکەوە دەگێڕنەوە کە ناوی ڕانیە لە (ڕانک) و (چۆخە)وە ھاتووە! ڕانک و چۆخە جلوبەرگێکی ڕەسەنی [[کورد]]یە، گوایە شوانێک لە بەرزایەکی [[قەندیل]]ەوە ڕانکەکەی لێ بە ئاودا چووە، پاشان لە سەرچاوەی ئاوی (قولە) کە دەکەوێتە ناوەڕاستی شاری [[ڕانیە]] دۆزراوەتەوە، بەمەش ناوی ڕانیە لەو ڕانکەوە ھاتووە. * کەسانیتر پێیان وایە لە ناوی پاشایەکی کۆنەوە ھاتووە بە ناوی (ڕەھەنشاە). * یاخود لە (ڕوندیات) یاخود (ڕاھ+نیاە) ھاتووە بە واتای ڕێنیشاندەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان و ئایینی ئیسلام | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2012/65750.PDF?ver=131476983860000000 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣| نووسەر = مەلا ڕەئوف سەلیم حەوێزی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ھەروەھا بۆچونێکی تر خراوەتە ڕوو کە ناوی ڕانیە لە (ئۆرانیە)وە ھاتووە کە گوایە لە وشەیەکی یۆنانی لە ئۆرانس یان ئۆرانیەوە ھاتووە کە بە واتای [[ئاسمان]] دێت. * لە وشەی (ڕان)ەوە ھاتووە کە واتای ڕانە [[مەڕ]] و ڕانە [[بزن]] وە پاشگری (یە) وەرگرتووە کە بەواتای جێگا دێت، (ڕان+یە) دەبێتە جێگای ئاژەڵ، وە قەزای ڕانیە بۆ خۆی لەوەڕگایەکی زۆری لێیە بۆ بە خێوکردنی ئاژەڵ. * وشەی ڕانیە لە وشەی لێکدراوی (ڕێ+نییە)وە ھاتووە، کە لەکۆندا ڕێگای ھاتووچۆ وەک ئێستا نە بووە و ڕانیەش پشتی بە کێوەڕەش دەورەدراوە و دەربەندی ڕانییەش بەر تەسک بووە و ئاوی زۆر بووە بووەتە ئاستەنگی ھاتووچۆ لەوەوە وتوویانە ڕێ نییە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای ڕانیە ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[قەزای ڕەواندز]] و [[قەزای شەقڵاوە]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای پشدەر]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای حاجیاوا]].<ref> https://www.openstreetmap.org/relation/10832088</ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم قەزایە (٧٦٢کم٢)یە لە (٣٫٧٦٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دانیشتوان === تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە [[کورد]]ن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم قەزایە (٢٠٠،٤٧٨)کەسە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = DEMOGRAPHIC SURVEY Kurdistan Region of Iraq | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = UNAMI |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}} </ref> == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٨٥٠ - ١٩١٨) === ئەم سەردەمە بە کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی کرداری [[میرنشینی سۆران]] و [[میرنشینی بابان]] و چەسپاندنی دەسەڵاتی [[بەغدا]] بە سەر تەواوی خاکی [[باشووری کوردستان]] دەست پێدەکات. جگە لە چەند ساڵێک نەبێت کە ھەموو یەکە کارگێڕییەکانی نێوان ھەردوو [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]] بە یەکگرتووی لە یەکەیەکی کارگێڕیدا کۆکرابووەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[ڕەواندز]] بوو، بە درێژایی ئەم سەردەمە سەر بە [[کەرکووک]] بوو. ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر [[میرنشین]]ەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، گردخەبەر، جبق قلعە و شوان) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر شەڕ ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە. * لەم ماوەیەدا یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی عوسمانی یەکەی [[ناحیە]]ی نەبوو لە بەرئەوە ناوەندی قەزاکان فرە ناوەند بوون، قەزای ڕانیەی ئێستا لە ناوەندەکانی (ئاکۆ و شاور و بتوێن)ی سەر بە [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووکدا]] بوو. [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨. بەشێک لە قەزای ڕانیە لێرەدا بە ناوی ھۆزەکانەوە ھاتووە]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩ - ١٨٧٣)دا ==== لەم ماوەیەدا سیستەمی کارگێڕی [[بەغدا]] لە ئەیالاتەوە گۆڕدرا بۆ ویلایەت، ئەمەش لە لایەن والی تازە (مەدحەت پاشا)، کە لە ڕۆژی(٣٠\٤\١٨٦٩]دا گەیشتە [[بەغدا]] و جێبەجێکرا، [[ویلایەتی بەغدا]] لەم ماوەیەدا لە(١٥)لیواوە کرا بە (١٤)لیوا، ژمارەی [[قەزا]]کانیش لە (١٣٦)ەوە کرا بە (٩٣). لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە(ڕانیە، چناران و ناودەشت) سەر بە [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] بوون. [[پەڕگە:نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا. لەم سەردەمەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای ڕەواندز بوو.]] [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۷٥.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ١٨٧٣. لەم سەردەمەدا ئەم قەزایانە سەر بە لیوای کەرکووک بوون.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٧٣ - ١٩١٨)دا ==== لە ساڵی (١٨٧٩)دا [[ویلایەتی مووسڵ]] درووستکرا، لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای شارەزوور(کەرکووک) بوو. [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۹٤.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۹٤. قەزای ڕانیە لەم سەردەمەدا سەر بە لیوای کەرکووک بوو.]] [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱۹۱۲.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱۹۱۲دا. قەزای ڕانیە لەم سەردەمەدا سەر بە لیوای کەرکووک بوو.]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی(١٩١٨ - ١٩٥٨) === بە نەمانی دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و جڵەوکردنی ھەر سێ [[ویلایەتی مووسڵ]] و [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی بەسڕە]] لەلایەن [[بەریتانیای مەزن|ئینگلیزەکانەوە]] و کۆکردنەوەیان لە دەوڵەتی تازە دروستکراوی [[عێراق]]دا. لەم ماوەیەدا [[ھەولێر]] قەزایەکی [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] بوو، حکوومەتی [[عێراق]] لە بەر فراوانی [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] بە گونجاوی زانی یەکە کارگێڕییەکانی نێوان [[زێی بچووک]] و [[زێی گەورە]] کە تا کۆتایی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە (٤)[[قەزا]] و (١١)[[ناحیە]] پێکھاتبوو لە لیوایەکدا کۆبکاتەوە. بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی [[عێراق]] لە ڕۆژی(١\٤\١٩٢٣)دا [[پارێزگای ھەولێر|لیوای ئەربیل]] ھاتە کایەوە و لە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] جیاکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/iraqmag/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231003031544/https://moj.gov.iq/iraqmag/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی (١٩٢٢ - ١٩٣٦)دا ==== قەزای ڕانیە دوای جێگیر بوونی [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]، بووە [[قەزا]]یەکی سەر بە [[پارێزگای ھەولێر|لیوای ئەربیل]]، سەرەتا [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] خرایە سەر [[قەزای کۆیە]] و پاشان گەڕێنرایەوە سەر قەزای ڕانیە. ھەر لەم ماوەیەدا [[ناحیەی ناودەشت]] لە سنووری قەزای ڕانیە ھاتە کایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = رحلة فی العراق | ناونیشان = https://ketabpedia.com/تحمیل/رحلة-فی-العراق-او-خاطرات-الحسنی/ | ڕێکەوتی سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ | نووسەر = السید عبدالرزاق الحسنی | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://ketabpedia.com/%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84/%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧ - ١٩٥٨)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٦١٠) لە (١٢\٧\١٩٥٦)دا قەزای ڕانیە بە ھەردوو [[ناحیەی ناودەشت]] و [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]]ەوە دابڕێنرا و بەسترایەوە بە [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]یەوە.<ref> https://www.sirwanlawyer.com/index.php/27/2323/2001/7811-3881</ref> [[پەڕگە:نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا. تاوەکو ساڵی ١٩٥٦ قەزای ڕانیە سەر بە پارێزگای ھەولێر بوو.]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری(١٩٥٨ - ١٩٩٠) === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥) ==== ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] لە سنووری قەزای ڕانیە، ناوەندەکەی گوندی [[چوارقوڕنە]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٨٥) لە ١٧/١١/١٩٦٠دا.<ref>http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 |date=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)دا ==== # دابڕانی [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] لە قەزای ڕانیە و بە ستنەوەی بە [[قەزای دووکان]]ەوە، بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٧) لە ١٦\٦\١٩٧١دا. # دابڕانی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە [[قەزای پشدەر]] و لکاندنی بە قەزای ڕانیەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٨\١١\١٩٧١دا و دابڕانی [[ناحیەی ناودەشت]] لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە [[قەزای پشدەر]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٨\١١\١٩٧١دا. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی بێتواتە]] لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٢٠) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٨٧) لە ٥\٦\١٩٧٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/7968.html</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷۱دا.jpg |وێنۆک|ناوەڕاست|400px| نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷۱دا.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا ==== # دابڕاندنی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە [[قەزای دووکان]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٦) لە ٢٨\١\١٩٧٨دا. # ھێنانەکایەی [[ناحیەی سەرکەپکان]] لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٣١)کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، ناوەندەکەشی لە گوندی [[سەرکەپکان]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٣٠) لە ٢٣\٦\١٩٨٦دا. تەمەنی ئەم ناحیەیە سالێک و (١٤) ڕۆژ بوو بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٢) لە ١٦\٧\١٩٨٧دا ھەڵوەشێنرایەوە.<ref> https://www.sirwanlawyer.com/index.php/27/2323/1987/7535-3160</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا]] [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا ==== ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی بێتواتە]] و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە قەزای ڕانیەوە.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا ==== لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا ==== # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # قەزای ڕانیە ناحیەکانی دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی سەرکەپکان]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حاجیاوا|ناحیەی حاجیاوا]] لە ٢١ی تەممووزی ١٩٩٩ بە واژۆی سەرۆکی حکوومەتی پێشوو، [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]]. ==== * لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠٢٢)دا ==== # لە کابینەی شەشەم لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٠٨٤) رۆژی (٢/٥/٢٠١١) بریاری دروستکردنی ئیدارەی سەربەخۆی راپەرین و ھەڵەبجە و سۆران و زاخۆ دەرچوو سەرۆکی ھەرێمی بە نوسراوی ژمارە (١٦٥٠) لە بەرواری( ٨/٢/٢٠١١) ڕەزامەندی لەسەر دەربری لە (١/٣/٢٠١٢) سەرۆکی [[ھەرێمی کوردستان]] بە فەرمانی ھەرێمی ژمارە (٥٧)سەرپەرشتیاری بۆ ئیدارەی راپەرین دەستنیشان کردو لە (٥/٣/٢٠١٢) لە رۆژی ساڵیادی راپەرینی پر شکۆی خەڵکی [[کوردستان]] لەبەردەمی کەس و کاری سەربەرزی شەھیدان و خەڵکی [[ڕانیە]] و دەڤەرەکە لەلایەن بەرێز پارێزگاری سلێمانیەوە فەرمانی دەست بەکاربوونی درایە.<ref> http://raparin.gov.krd/ku/derbara</ref> # ھێنانە کایەی [[قەزای حاجیاوا]] بە دابڕانی (٢١) کەرت و گوند لە قەزای ڕانیە لە بەرواری ١٢\٥\٢٠٢٢ بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]].<ref> https://kurdistantv.net/ku/news/167532</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا]] == کارگێڕی == قەزای ڕانیە ناوچەیەکی [[پارێزگای سلێمانی]]یە کەوتۆتە باکوورییەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای قەزای ڕانیە و ناحیەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]](ناوەند) و [[ناحیەی سەرکەپکان]] و [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی چوارقوڕنە]] پێکھاتووە، لەگەڵ (١١١) گوند.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}} </ref> === ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە(ناوەند) === ٦ گوند سەر بە ناحیەی ڕانیەیە: {{Div col|cols=٢}} * [[ڕانیە]](ناوەند) * [[بۆسکێن، ڕانیە]] * [[تۆپاوا]] * [[دەربەندی ڕانیە]] * [[قوڕەگۆ]] * [[ھەنجیرەی ئاکۆ]] * [[ھەنجیرەی ڕەمک]] {{Div col end}} === ناحیەی چوارقوڕنە === ١٥ گوند سەر بە ناحیەی چوار قوڕنەیە: {{div col|colwidth=8em}} * [[چوارقوڕنە]](ناوەند) * [[ئەستریلان]] * [[بێستانە، چوارقوڕنە]] * [[چنارۆکی بڵباس]] * [[داروقەبر]] * [[سەرخمە]] * [[قەرەنی ئاغا]] * [[قەسرۆک]] * [[قەمتەران]] * [[کڵاوسوران]] * [[گردجان]] * [[گەلی گوڵان]] * [[گوڵەک]] * [[نێولانکە]] * [[ھیزۆپی بچووک]] * [[ھیزۆپی گەورە]] {{Div col end}} === ناحیەی سەرکەپکان === ٥٧ گوند سەر بە ناحیەی سەرکەپکانە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەرکەپکان]](ناوەند) * [[ئاسنگەران]] * [[بازەسپ]] * [[بامۆلەکان]] * [[بەردانگە]] * [[بەردخڕە]] * [[بۆتێ]] * [[بێردبی]] * [[بێ زێوە]] * [[پاشتەلان]] * [[پاشکۆتەڵ]] * [[پڵنگان]] * [[تاڵینە]] * [[تۆپزاوا، سەرکەپکان]] * [[تیران]] * [[چۆم، سەرکەپکان]] * [[خاروبەک]] * [[خەزێنە، سەرکەپکان]] * [[دارەبەن، سەرکەپکان]] * [[دەرئەشکەوت]] * [[دەروکە]] * [[دەڵاڵان]] * [[دەنگاڵە]] * [[دۆڵاودۆڵ]] * [[دێرە]] * [[دێمان]] * [[ڕێزێنە]] * [[زەوی بەلاس]] * [[سارتکەی خواروو]] * [[سارتکەی سەروو]] * [[سپیاوە]] * [[سڕێ]] * [[سماکە]] * [[سۆرەبنە]] * [[شارستێن، سەرکەپکان]] * [[شەروە]] * [[شەکەڵە]] * [[شەمامک]] * [[شێبان]] * [[شێخ ئەمیر، سەرکەپکان|شێخ ئەمیر]] * [[قەڵات، سەرکەپکان]] * [[قەڵاسەیدەی خواروو]] * [[قەڵاسەیدەی سەروو]] * [[کانی بناو، سەرکەپکان]] * [[کانی ڕەش، سەرکەپکان]] * [[کەنجاڕ]] * [[کەوبێنی خواروو]] * [[کەوبێنی سەروو]] * [[گوڵان، سەرکەپکان]] * [[گوێچکەلان]] * [[گێوژە]] * [[مام خەڵان]] * [[مەحباب]] * [[مێدێرە]] * [[مێکوکە]] * [[ناوەزینان]] * [[نۆرەی خواروو]] * [[نۆرەی سەروو]] {{Div col end}} === ناحیەی بێتواتە === ٣٣گوند سەر بە ناحیەی بێتواتەیە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەروچاوە]](ناوەند) * [[ئامانج (گوند)]] * [[ئاندێک]] * [[ئانگۆز]] * [[بەڕۆژە]] * [[بێتواتە]] * [[بێکێل]] * [[بێلەنگە، بێتواتە]] * [[بێناتان]] * [[چێوەی خواروو]] * [[چێوەی سەروو]] * [[دوواوە]] * [[زیخان]] * [[زێوە]] * [[سەرئەشکەوتان]] * [[سەردۆڵ]] * [[سەرگەشت]] * [[سوێرە، بێتواتە]] * [[شکارتە]] * [[شکارتەی کۆن]] * [[کۆنەقەڵات]] * [[گردەشێر]] * [[گۆمەی]] * [[مەلوک]] * [[مەمیاوا]] * [[میرانۆک]] * [[مێرگەسەر]] * [[نواوەی کۆن]] * [[نواوەی نوێ]] * [[نێوە]] * [[ھەرتەل]] * [[ھەرمک]] * [[ھەنجیرە، بیتواتە]] * [[وەرێ]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[ڕانیە]] * [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی ڕانیە]] * [[قەزای سلێمانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} {{پۆلی کۆمنز|Ranya District}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] nlbduzmq8xggswbv4cmr3cc6f2ouf6q 1583832 1583831 2026-05-15T00:28:38Z Heshmanela 76329 ژمارەی دانیشتوانم گۆڕی بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٦ بۆ ٢٠١٠٠ کەس پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار چاکسازی (بچووک) 1583832 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای ڕانیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء رانیة}}<br>{{lang-en| Ranya District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای ڕانیە لە پارێزگای سلێمانی.jpg | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕانیە.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای ڕانیە لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا{{ھن}}(سوور){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕانیە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=9 |coord={{Coord| 36.2571| 44.88275}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای ڕانیە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2571| 44.88275 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ئیدارە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٤</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٦ = <span style="color:#090;">١١١</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٧٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = حسێن مەحموود ئیبراھیم | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٦٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٤٨٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٧٩ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠١٠٠٠ | دانیشتووان_لە = <nowiki>[[٢٠٢٦]</nowiki> | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢٦٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٧٤،٢٩٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٦،١٨٨ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای ڕانیە''' یەکێکە لە قەزاکانی [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شاری [[ڕانیە]]یە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ١٩٧،٧٠٠ کەسە (٢٠٢٥).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای ڕانیە لە ناوەڕاستی سەدەی حەڤدە سەر بە [[میرنشینی بابان]] بووە. لە ساڵی (١٨٧٥)ەوە سنجاقێکی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]] بووە کە ناوەندەکەی [[کەرکووک]] بووە. لەگەڵ دامەزراندنی دەوڵەتی [[عێراق]]، قەزای ڕانیە قەزایەکی سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]] بووە. و ساڵی ١٩٥٧ خراوەتە سەر [[پارێزگای سلێمانی]]. ئەم قەزایە پێکھاتووە لە چوار [[ناحیە]]:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] * [[ناحیەی چوارقوڕنە]] * [[ناحیەی سەرکەپکان]] * [[ناحیەی بێتواتە]] == ناو == ناوی قەزای ڕانیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش [[شارۆچکە|شار]]ی[[ڕانیە]]یە. * لە قسەی پێشینانی شارەکەوە دەگێڕنەوە کە ناوی ڕانیە لە (ڕانک) و (چۆخە)وە ھاتووە! ڕانک و چۆخە جلوبەرگێکی ڕەسەنی [[کورد]]یە، گوایە شوانێک لە بەرزایەکی [[قەندیل]]ەوە ڕانکەکەی لێ بە ئاودا چووە، پاشان لە سەرچاوەی ئاوی (قولە) کە دەکەوێتە ناوەڕاستی شاری [[ڕانیە]] دۆزراوەتەوە، بەمەش ناوی ڕانیە لەو ڕانکەوە ھاتووە. * کەسانیتر پێیان وایە لە ناوی پاشایەکی کۆنەوە ھاتووە بە ناوی (ڕەھەنشاە). * یاخود لە (ڕوندیات) یاخود (ڕاھ+نیاە) ھاتووە بە واتای ڕێنیشاندەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان و ئایینی ئیسلام | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2012/65750.PDF?ver=131476983860000000 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣| نووسەر = مەلا ڕەئوف سەلیم حەوێزی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ھەروەھا بۆچونێکی تر خراوەتە ڕوو کە ناوی ڕانیە لە (ئۆرانیە)وە ھاتووە کە گوایە لە وشەیەکی یۆنانی لە ئۆرانس یان ئۆرانیەوە ھاتووە کە بە واتای [[ئاسمان]] دێت. * لە وشەی (ڕان)ەوە ھاتووە کە واتای ڕانە [[مەڕ]] و ڕانە [[بزن]] وە پاشگری (یە) وەرگرتووە کە بەواتای جێگا دێت، (ڕان+یە) دەبێتە جێگای ئاژەڵ، وە قەزای ڕانیە بۆ خۆی لەوەڕگایەکی زۆری لێیە بۆ بە خێوکردنی ئاژەڵ. * وشەی ڕانیە لە وشەی لێکدراوی (ڕێ+نییە)وە ھاتووە، کە لەکۆندا ڕێگای ھاتووچۆ وەک ئێستا نە بووە و ڕانیەش پشتی بە کێوەڕەش دەورەدراوە و دەربەندی ڕانییەش بەر تەسک بووە و ئاوی زۆر بووە بووەتە ئاستەنگی ھاتووچۆ لەوەوە وتوویانە ڕێ نییە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای ڕانیە ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[قەزای ڕەواندز]] و [[قەزای شەقڵاوە]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای پشدەر]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای حاجیاوا]].<ref> https://www.openstreetmap.org/relation/10832088</ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم قەزایە (٧٦٢کم٢)یە لە (٣٫٧٦٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دانیشتوان === تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە [[کورد]]ن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم قەزایە (٢٠٠،٤٧٨)کەسە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = DEMOGRAPHIC SURVEY Kurdistan Region of Iraq | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = UNAMI |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}} </ref> == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٨٥٠ - ١٩١٨) === ئەم سەردەمە بە کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی کرداری [[میرنشینی سۆران]] و [[میرنشینی بابان]] و چەسپاندنی دەسەڵاتی [[بەغدا]] بە سەر تەواوی خاکی [[باشووری کوردستان]] دەست پێدەکات. جگە لە چەند ساڵێک نەبێت کە ھەموو یەکە کارگێڕییەکانی نێوان ھەردوو [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]] بە یەکگرتووی لە یەکەیەکی کارگێڕیدا کۆکرابووەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[ڕەواندز]] بوو، بە درێژایی ئەم سەردەمە سەر بە [[کەرکووک]] بوو. ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر [[میرنشین]]ەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، گردخەبەر، جبق قلعە و شوان) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر شەڕ ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە. * لەم ماوەیەدا یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی عوسمانی یەکەی [[ناحیە]]ی نەبوو لە بەرئەوە ناوەندی قەزاکان فرە ناوەند بوون، قەزای ڕانیەی ئێستا لە ناوەندەکانی (ئاکۆ و شاور و بتوێن)ی سەر بە [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووکدا]] بوو. [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨. بەشێک لە قەزای ڕانیە لێرەدا بە ناوی ھۆزەکانەوە ھاتووە]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩ - ١٨٧٣)دا ==== لەم ماوەیەدا سیستەمی کارگێڕی [[بەغدا]] لە ئەیالاتەوە گۆڕدرا بۆ ویلایەت، ئەمەش لە لایەن والی تازە (مەدحەت پاشا)، کە لە ڕۆژی(٣٠\٤\١٨٦٩]دا گەیشتە [[بەغدا]] و جێبەجێکرا، [[ویلایەتی بەغدا]] لەم ماوەیەدا لە(١٥)لیواوە کرا بە (١٤)لیوا، ژمارەی [[قەزا]]کانیش لە (١٣٦)ەوە کرا بە (٩٣). لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە(ڕانیە، چناران و ناودەشت) سەر بە [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] بوون. [[پەڕگە:نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا. لەم سەردەمەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای ڕەواندز بوو.]] [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۷٥.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ١٨٧٣. لەم سەردەمەدا ئەم قەزایانە سەر بە لیوای کەرکووک بوون.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٧٣ - ١٩١٨)دا ==== لە ساڵی (١٨٧٩)دا [[ویلایەتی مووسڵ]] درووستکرا، لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای شارەزوور(کەرکووک) بوو. [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۹٤.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۹٤. قەزای ڕانیە لەم سەردەمەدا سەر بە لیوای کەرکووک بوو.]] [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱۹۱۲.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱۹۱۲دا. قەزای ڕانیە لەم سەردەمەدا سەر بە لیوای کەرکووک بوو.]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی(١٩١٨ - ١٩٥٨) === بە نەمانی دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و جڵەوکردنی ھەر سێ [[ویلایەتی مووسڵ]] و [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی بەسڕە]] لەلایەن [[بەریتانیای مەزن|ئینگلیزەکانەوە]] و کۆکردنەوەیان لە دەوڵەتی تازە دروستکراوی [[عێراق]]دا. لەم ماوەیەدا [[ھەولێر]] قەزایەکی [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] بوو، حکوومەتی [[عێراق]] لە بەر فراوانی [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] بە گونجاوی زانی یەکە کارگێڕییەکانی نێوان [[زێی بچووک]] و [[زێی گەورە]] کە تا کۆتایی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە (٤)[[قەزا]] و (١١)[[ناحیە]] پێکھاتبوو لە لیوایەکدا کۆبکاتەوە. بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی [[عێراق]] لە ڕۆژی(١\٤\١٩٢٣)دا [[پارێزگای ھەولێر|لیوای ئەربیل]] ھاتە کایەوە و لە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] جیاکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/iraqmag/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231003031544/https://moj.gov.iq/iraqmag/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی (١٩٢٢ - ١٩٣٦)دا ==== قەزای ڕانیە دوای جێگیر بوونی [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]، بووە [[قەزا]]یەکی سەر بە [[پارێزگای ھەولێر|لیوای ئەربیل]]، سەرەتا [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] خرایە سەر [[قەزای کۆیە]] و پاشان گەڕێنرایەوە سەر قەزای ڕانیە. ھەر لەم ماوەیەدا [[ناحیەی ناودەشت]] لە سنووری قەزای ڕانیە ھاتە کایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = رحلة فی العراق | ناونیشان = https://ketabpedia.com/تحمیل/رحلة-فی-العراق-او-خاطرات-الحسنی/ | ڕێکەوتی سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ | نووسەر = السید عبدالرزاق الحسنی | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://ketabpedia.com/%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84/%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧ - ١٩٥٨)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٦١٠) لە (١٢\٧\١٩٥٦)دا قەزای ڕانیە بە ھەردوو [[ناحیەی ناودەشت]] و [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]]ەوە دابڕێنرا و بەسترایەوە بە [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]یەوە.<ref> https://www.sirwanlawyer.com/index.php/27/2323/2001/7811-3881</ref> [[پەڕگە:نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا. تاوەکو ساڵی ١٩٥٦ قەزای ڕانیە سەر بە پارێزگای ھەولێر بوو.]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری(١٩٥٨ - ١٩٩٠) === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥) ==== ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] لە سنووری قەزای ڕانیە، ناوەندەکەی گوندی [[چوارقوڕنە]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٨٥) لە ١٧/١١/١٩٦٠دا.<ref>http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 |date=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)دا ==== # دابڕانی [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] لە قەزای ڕانیە و بە ستنەوەی بە [[قەزای دووکان]]ەوە، بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٧) لە ١٦\٦\١٩٧١دا. # دابڕانی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە [[قەزای پشدەر]] و لکاندنی بە قەزای ڕانیەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٨\١١\١٩٧١دا و دابڕانی [[ناحیەی ناودەشت]] لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە [[قەزای پشدەر]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٨\١١\١٩٧١دا. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی بێتواتە]] لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٢٠) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٨٧) لە ٥\٦\١٩٧٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/7968.html</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷۱دا.jpg |وێنۆک|ناوەڕاست|400px| نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷۱دا.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا ==== # دابڕاندنی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە [[قەزای دووکان]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٦) لە ٢٨\١\١٩٧٨دا. # ھێنانەکایەی [[ناحیەی سەرکەپکان]] لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٣١)کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، ناوەندەکەشی لە گوندی [[سەرکەپکان]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٣٠) لە ٢٣\٦\١٩٨٦دا. تەمەنی ئەم ناحیەیە سالێک و (١٤) ڕۆژ بوو بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٢) لە ١٦\٧\١٩٨٧دا ھەڵوەشێنرایەوە.<ref> https://www.sirwanlawyer.com/index.php/27/2323/1987/7535-3160</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا]] [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا ==== ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی بێتواتە]] و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە قەزای ڕانیەوە.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا ==== لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا ==== # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # قەزای ڕانیە ناحیەکانی دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی سەرکەپکان]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حاجیاوا|ناحیەی حاجیاوا]] لە ٢١ی تەممووزی ١٩٩٩ بە واژۆی سەرۆکی حکوومەتی پێشوو، [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]]. ==== * لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠٢٢)دا ==== # لە کابینەی شەشەم لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٠٨٤) رۆژی (٢/٥/٢٠١١) بریاری دروستکردنی ئیدارەی سەربەخۆی راپەرین و ھەڵەبجە و سۆران و زاخۆ دەرچوو سەرۆکی ھەرێمی بە نوسراوی ژمارە (١٦٥٠) لە بەرواری( ٨/٢/٢٠١١) ڕەزامەندی لەسەر دەربری لە (١/٣/٢٠١٢) سەرۆکی [[ھەرێمی کوردستان]] بە فەرمانی ھەرێمی ژمارە (٥٧)سەرپەرشتیاری بۆ ئیدارەی راپەرین دەستنیشان کردو لە (٥/٣/٢٠١٢) لە رۆژی ساڵیادی راپەرینی پر شکۆی خەڵکی [[کوردستان]] لەبەردەمی کەس و کاری سەربەرزی شەھیدان و خەڵکی [[ڕانیە]] و دەڤەرەکە لەلایەن بەرێز پارێزگاری سلێمانیەوە فەرمانی دەست بەکاربوونی درایە.<ref> http://raparin.gov.krd/ku/derbara</ref> # ھێنانە کایەی [[قەزای حاجیاوا]] بە دابڕانی (٢١) کەرت و گوند لە قەزای ڕانیە لە بەرواری ١٢\٥\٢٠٢٢ بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]].<ref> https://kurdistantv.net/ku/news/167532</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا]] == کارگێڕی == قەزای ڕانیە ناوچەیەکی [[پارێزگای سلێمانی]]یە کەوتۆتە باکوورییەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای قەزای ڕانیە و ناحیەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]](ناوەند) و [[ناحیەی سەرکەپکان]] و [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی چوارقوڕنە]] پێکھاتووە، لەگەڵ (١١١) گوند.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}} </ref> === ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە(ناوەند) === ٦ گوند سەر بە ناحیەی ڕانیەیە: {{Div col|cols=٢}} * [[ڕانیە]](ناوەند) * [[بۆسکێن، ڕانیە]] * [[تۆپاوا]] * [[دەربەندی ڕانیە]] * [[قوڕەگۆ]] * [[ھەنجیرەی ئاکۆ]] * [[ھەنجیرەی ڕەمک]] {{Div col end}} === ناحیەی چوارقوڕنە === ١٥ گوند سەر بە ناحیەی چوار قوڕنەیە: {{div col|colwidth=8em}} * [[چوارقوڕنە]](ناوەند) * [[ئەستریلان]] * [[بێستانە، چوارقوڕنە]] * [[چنارۆکی بڵباس]] * [[داروقەبر]] * [[سەرخمە]] * [[قەرەنی ئاغا]] * [[قەسرۆک]] * [[قەمتەران]] * [[کڵاوسوران]] * [[گردجان]] * [[گەلی گوڵان]] * [[گوڵەک]] * [[نێولانکە]] * [[ھیزۆپی بچووک]] * [[ھیزۆپی گەورە]] {{Div col end}} === ناحیەی سەرکەپکان === ٥٧ گوند سەر بە ناحیەی سەرکەپکانە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەرکەپکان]](ناوەند) * [[ئاسنگەران]] * [[بازەسپ]] * [[بامۆلەکان]] * [[بەردانگە]] * [[بەردخڕە]] * [[بۆتێ]] * [[بێردبی]] * [[بێ زێوە]] * [[پاشتەلان]] * [[پاشکۆتەڵ]] * [[پڵنگان]] * [[تاڵینە]] * [[تۆپزاوا، سەرکەپکان]] * [[تیران]] * [[چۆم، سەرکەپکان]] * [[خاروبەک]] * [[خەزێنە، سەرکەپکان]] * [[دارەبەن، سەرکەپکان]] * [[دەرئەشکەوت]] * [[دەروکە]] * [[دەڵاڵان]] * [[دەنگاڵە]] * [[دۆڵاودۆڵ]] * [[دێرە]] * [[دێمان]] * [[ڕێزێنە]] * [[زەوی بەلاس]] * [[سارتکەی خواروو]] * [[سارتکەی سەروو]] * [[سپیاوە]] * [[سڕێ]] * [[سماکە]] * [[سۆرەبنە]] * [[شارستێن، سەرکەپکان]] * [[شەروە]] * [[شەکەڵە]] * [[شەمامک]] * [[شێبان]] * [[شێخ ئەمیر، سەرکەپکان|شێخ ئەمیر]] * [[قەڵات، سەرکەپکان]] * [[قەڵاسەیدەی خواروو]] * [[قەڵاسەیدەی سەروو]] * [[کانی بناو، سەرکەپکان]] * [[کانی ڕەش، سەرکەپکان]] * [[کەنجاڕ]] * [[کەوبێنی خواروو]] * [[کەوبێنی سەروو]] * [[گوڵان، سەرکەپکان]] * [[گوێچکەلان]] * [[گێوژە]] * [[مام خەڵان]] * [[مەحباب]] * [[مێدێرە]] * [[مێکوکە]] * [[ناوەزینان]] * [[نۆرەی خواروو]] * [[نۆرەی سەروو]] {{Div col end}} === ناحیەی بێتواتە === ٣٣گوند سەر بە ناحیەی بێتواتەیە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەروچاوە]](ناوەند) * [[ئامانج (گوند)]] * [[ئاندێک]] * [[ئانگۆز]] * [[بەڕۆژە]] * [[بێتواتە]] * [[بێکێل]] * [[بێلەنگە، بێتواتە]] * [[بێناتان]] * [[چێوەی خواروو]] * [[چێوەی سەروو]] * [[دوواوە]] * [[زیخان]] * [[زێوە]] * [[سەرئەشکەوتان]] * [[سەردۆڵ]] * [[سەرگەشت]] * [[سوێرە، بێتواتە]] * [[شکارتە]] * [[شکارتەی کۆن]] * [[کۆنەقەڵات]] * [[گردەشێر]] * [[گۆمەی]] * [[مەلوک]] * [[مەمیاوا]] * [[میرانۆک]] * [[مێرگەسەر]] * [[نواوەی کۆن]] * [[نواوەی نوێ]] * [[نێوە]] * [[ھەرتەل]] * [[ھەرمک]] * [[ھەنجیرە، بیتواتە]] * [[وەرێ]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[ڕانیە]] * [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی ڕانیە]] * [[قەزای سلێمانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} {{پۆلی کۆمنز|Ranya District}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] kndjnyk3mqn83wr44u4omv74oqgs9j0 1583833 1583832 2026-05-15T00:35:54Z Heshmanela 76329 دەسکارییەکی بچوک 1583833 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای ڕانیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قضاء رانیة}}<br>{{lang-en| Ranya District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شار]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای ڕانیە لە پارێزگای سلێمانی.jpg | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕانیە.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای ڕانیە لە [[پارێزگای سلێمانی]]دا{{ھن}}(سوور){{ھن}}نەخشەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕانیە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو =دەروازەی ڕاپەڕین | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=9 |coord={{Coord| 36.2571| 44.88275}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای ڕانیە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2571| 44.88275 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ئیدارە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٤</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٦ = <span style="color:#090;">١١١</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٧٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = حسێن مەحموود ئیبراھیم | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٦٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٤٨٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٧٩ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠١٠٠٠ | دانیشتووان_لە = <nowiki>[[٢٠٢٦]</nowiki> | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢٦٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٧٤،٢٩٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٦،١٨٨ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای ڕانیە''' یەکێکە لە قەزاکانی [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شاری [[ڕانیە]]یە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ١٩٧،٧٠٠ کەسە (٢٠٢٥).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/kurdistan-population-analysis-report-kurdish-v6-final-corrected-29052022.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = پێشبینی دانیشتوان بۆ ساڵی ٢٠١٩ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> قەزای ڕانیە لە ناوەڕاستی سەدەی حەڤدە سەر بە [[میرنشینی بابان]] بووە. لە ساڵی (١٨٧٥)ەوە سنجاقێکی سلێمانی سەر بە [[ئەیالەتی شارەزوور]] بووە کە ناوەندەکەی [[کەرکووک]] بووە. لەگەڵ دامەزراندنی دەوڵەتی [[عێراق]]، قەزای ڕانیە قەزایەکی سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]] بووە. و ساڵی ١٩٥٧ خراوەتە سەر [[پارێزگای سلێمانی]]. ئەم قەزایە پێکھاتووە لە چوار [[ناحیە]]:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سایتی پارێزگای سلێمانی | ناونیشان = https://slemani.gov.krd/so/newsDetail.php?newsID=684&secID=5 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای سلێمانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] * [[ناحیەی چوارقوڕنە]] * [[ناحیەی سەرکەپکان]] * [[ناحیەی بێتواتە]] == ناو == ناوی قەزای ڕانیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش [[شارۆچکە|شار]]ی[[ڕانیە]]یە. * لە قسەی پێشینانی شارەکەوە دەگێڕنەوە کە ناوی ڕانیە لە (ڕانک) و (چۆخە)وە ھاتووە! ڕانک و چۆخە جلوبەرگێکی ڕەسەنی [[کورد]]یە، گوایە شوانێک لە بەرزایەکی [[قەندیل]]ەوە ڕانکەکەی لێ بە ئاودا چووە، پاشان لە سەرچاوەی ئاوی (قولە) کە دەکەوێتە ناوەڕاستی شاری [[ڕانیە]] دۆزراوەتەوە، بەمەش ناوی ڕانیە لەو ڕانکەوە ھاتووە. * کەسانیتر پێیان وایە لە ناوی پاشایەکی کۆنەوە ھاتووە بە ناوی (ڕەھەنشاە). * یاخود لە (ڕوندیات) یاخود (ڕاھ+نیاە) ھاتووە بە واتای ڕێنیشاندەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان و ئایینی ئیسلام | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2012/65750.PDF?ver=131476983860000000 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣| نووسەر = مەلا ڕەئوف سەلیم حەوێزی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ھەروەھا بۆچونێکی تر خراوەتە ڕوو کە ناوی ڕانیە لە (ئۆرانیە)وە ھاتووە کە گوایە لە وشەیەکی یۆنانی لە ئۆرانس یان ئۆرانیەوە ھاتووە کە بە واتای [[ئاسمان]] دێت. * لە وشەی (ڕان)ەوە ھاتووە کە واتای ڕانە [[مەڕ]] و ڕانە [[بزن]] وە پاشگری (یە) وەرگرتووە کە بەواتای جێگا دێت، (ڕان+یە) دەبێتە جێگای ئاژەڵ، وە قەزای ڕانیە بۆ خۆی لەوەڕگایەکی زۆری لێیە بۆ بە خێوکردنی ئاژەڵ. * وشەی ڕانیە لە وشەی لێکدراوی (ڕێ+نییە)وە ھاتووە، کە لەکۆندا ڕێگای ھاتووچۆ وەک ئێستا نە بووە و ڕانیەش پشتی بە کێوەڕەش دەورەدراوە و دەربەندی ڕانییەش بەر تەسک بووە و ئاوی زۆر بووە بووەتە ئاستەنگی ھاتووچۆ لەوەوە وتوویانە ڕێ نییە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای ڕانیە ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[قەزای ڕەواندز]] و [[قەزای شەقڵاوە]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای پشدەر]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای حاجیاوا]].<ref> https://www.openstreetmap.org/relation/10832088</ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم قەزایە (٧٦٢کم٢)یە لە (٣٫٧٦٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دانیشتوان === تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە [[کورد]]ن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم قەزایە (٢٠٠،٤٧٨)کەسە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = DEMOGRAPHIC SURVEY Kurdistan Region of Iraq | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = UNAMI |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}} </ref> == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٨٥٠ - ١٩١٨) === ئەم سەردەمە بە کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی کرداری [[میرنشینی سۆران]] و [[میرنشینی بابان]] و چەسپاندنی دەسەڵاتی [[بەغدا]] بە سەر تەواوی خاکی [[باشووری کوردستان]] دەست پێدەکات. جگە لە چەند ساڵێک نەبێت کە ھەموو یەکە کارگێڕییەکانی نێوان ھەردوو [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]] بە یەکگرتووی لە یەکەیەکی کارگێڕیدا کۆکرابووەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[ڕەواندز]] بوو، بە درێژایی ئەم سەردەمە سەر بە [[کەرکووک]] بوو. ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)دا ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر [[میرنشین]]ەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، گردخەبەر، جبق قلعە و شوان) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر شەڕ ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە. * لەم ماوەیەدا یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی عوسمانی یەکەی [[ناحیە]]ی نەبوو لە بەرئەوە ناوەندی قەزاکان فرە ناوەند بوون، قەزای ڕانیەی ئێستا لە ناوەندەکانی (ئاکۆ و شاور و بتوێن)ی سەر بە [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووکدا]] بوو. [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨٦٨. بەشێک لە قەزای ڕانیە لێرەدا بە ناوی ھۆزەکانەوە ھاتووە]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩ - ١٨٧٣)دا ==== لەم ماوەیەدا سیستەمی کارگێڕی [[بەغدا]] لە ئەیالاتەوە گۆڕدرا بۆ ویلایەت، ئەمەش لە لایەن والی تازە (مەدحەت پاشا)، کە لە ڕۆژی(٣٠\٤\١٨٦٩]دا گەیشتە [[بەغدا]] و جێبەجێکرا، [[ویلایەتی بەغدا]] لەم ماوەیەدا لە(١٥)لیواوە کرا بە (١٤)لیوا، ژمارەی [[قەزا]]کانیش لە (١٣٦)ەوە کرا بە (٩٣). لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە(ڕانیە، چناران و ناودەشت) سەر بە [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] بوون. [[پەڕگە:نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای ڕەواندز لە ساڵی ۱٨۷۲دا. لەم سەردەمەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای ڕەواندز بوو.]] [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۷٥.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ١٨٧٣. لەم سەردەمەدا ئەم قەزایانە سەر بە لیوای کەرکووک بوون.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٨٧٣ - ١٩١٨)دا ==== لە ساڵی (١٨٧٩)دا [[ویلایەتی مووسڵ]] درووستکرا، لەم ماوەیەدا قەزای ڕانیە سەر بە لیوای شارەزوور(کەرکووک) بوو. [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۹٤.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱٨۹٤. قەزای ڕانیە لەم سەردەمەدا سەر بە لیوای کەرکووک بوو.]] [[پەڕگە:نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱۹۱۲.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ئەو قەزایانەی لیوای ئەربیلیان لێ درووستکرا لە ساڵی ۱۹۱۲دا. قەزای ڕانیە لەم سەردەمەدا سەر بە لیوای کەرکووک بوو.]] === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی(١٩١٨ - ١٩٥٨) === بە نەمانی دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و جڵەوکردنی ھەر سێ [[ویلایەتی مووسڵ]] و [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی بەسڕە]] لەلایەن [[بەریتانیای مەزن|ئینگلیزەکانەوە]] و کۆکردنەوەیان لە دەوڵەتی تازە دروستکراوی [[عێراق]]دا. لەم ماوەیەدا [[ھەولێر]] قەزایەکی [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] بوو، حکوومەتی [[عێراق]] لە بەر فراوانی [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] بە گونجاوی زانی یەکە کارگێڕییەکانی نێوان [[زێی بچووک]] و [[زێی گەورە]] کە تا کۆتایی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە (٤)[[قەزا]] و (١١)[[ناحیە]] پێکھاتبوو لە لیوایەکدا کۆبکاتەوە. بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی [[عێراق]] لە ڕۆژی(١\٤\١٩٢٣)دا [[پارێزگای ھەولێر|لیوای ئەربیل]] ھاتە کایەوە و لە [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] جیاکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://moj.gov.iq/iraqmag/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231003031544/https://moj.gov.iq/iraqmag/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی (١٩٢٢ - ١٩٣٦)دا ==== قەزای ڕانیە دوای جێگیر بوونی [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]، بووە [[قەزا]]یەکی سەر بە [[پارێزگای ھەولێر|لیوای ئەربیل]]، سەرەتا [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] خرایە سەر [[قەزای کۆیە]] و پاشان گەڕێنرایەوە سەر قەزای ڕانیە. ھەر لەم ماوەیەدا [[ناحیەی ناودەشت]] لە سنووری قەزای ڕانیە ھاتە کایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = رحلة فی العراق | ناونیشان = https://ketabpedia.com/تحمیل/رحلة-فی-العراق-او-خاطرات-الحسنی/ | ڕێکەوتی سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ | نووسەر = السید عبدالرزاق الحسنی | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://ketabpedia.com/%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84/%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹۳٦دا.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧ - ١٩٥٨)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٦١٠) لە (١٢\٧\١٩٥٦)دا قەزای ڕانیە بە ھەردوو [[ناحیەی ناودەشت]] و [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]]ەوە دابڕێنرا و بەسترایەوە بە [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]یەوە.<ref> https://www.sirwanlawyer.com/index.php/27/2323/2001/7811-3881</ref> [[پەڕگە:نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای ئەربیل لە ساڵی ۱۹٤۷دا. تاوەکو ساڵی ١٩٥٦ قەزای ڕانیە سەر بە پارێزگای ھەولێر بوو.]] [[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٥٨)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٥٨دا]] === سەردەمی کۆماری(١٩٥٨ - ١٩٩٠) === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم پارێزگایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان. ئەم سەردەمە دابەشی پێنج قۆناغ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥) ==== ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] لە سنووری قەزای ڕانیە، ناوەندەکەی گوندی [[چوارقوڕنە]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٨٥) لە ١٧/١١/١٩٦٠دا.<ref>http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123124833/http://librarycatalog.bau.edu.lb/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=95508 |date=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٦۰دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥ - ١٩٧٧)دا ==== # دابڕانی [[ناحیەی خدران|ناحیەی چناران]] لە قەزای ڕانیە و بە ستنەوەی بە [[قەزای دووکان]]ەوە، بەپێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٧) لە ١٦\٦\١٩٧١دا. # دابڕانی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە [[قەزای پشدەر]] و لکاندنی بە قەزای ڕانیەوە، بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٨\١١\١٩٧١دا و دابڕانی [[ناحیەی ناودەشت]] لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە [[قەزای پشدەر]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٨\١١\١٩٧١دا. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی بێتواتە]] لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٢٠) کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٨٧) لە ٥\٦\١٩٧٦دا.<ref> http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/7968.html</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷۱دا.jpg |وێنۆک|ناوەڕاست|400px| نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷۱دا.]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٨٦)دا ==== # دابڕاندنی [[ناحیەی بنگرد|ناحیەی مەرگە]] لە قەزای ڕانیە و لکاندنی بە [[قەزای دووکان]]ەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٦) لە ٢٨\١\١٩٧٨دا. # ھێنانەکایەی [[ناحیەی سەرکەپکان]] لە سنووری قەزای ڕانیە بە دابڕاندنی (٣١)کەرت لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، ناوەندەکەشی لە گوندی [[سەرکەپکان]] بوو بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٣٠) لە ٢٣\٦\١٩٨٦دا. تەمەنی ئەم ناحیەیە سالێک و (١٤) ڕۆژ بوو بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٢) لە ١٦\٧\١٩٨٧دا ھەڵوەشێنرایەوە.<ref> https://www.sirwanlawyer.com/index.php/27/2323/1987/7535-3160</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹۷٨دا]] [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨٦دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٨٨ - ١٩٩٠)دا ==== ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی بێتواتە]] و بەستنەوەی ھەموو کەرتەکانی بە قەزای ڕانیەوە.<ref> https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۱۹٨۹دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا ==== لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا ==== # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # قەزای ڕانیە ناحیەکانی دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]، [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی سەرکەپکان]]. # ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حاجیاوا|ناحیەی حاجیاوا]] لە ٢١ی تەممووزی ١٩٩٩ بە واژۆی سەرۆکی حکوومەتی پێشوو، [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]]. ==== * لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠٢٢)دا ==== # لە کابینەی شەشەم لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٠٨٤) رۆژی (٢/٥/٢٠١١) بریاری دروستکردنی ئیدارەی سەربەخۆی راپەرین و ھەڵەبجە و سۆران و زاخۆ دەرچوو سەرۆکی ھەرێمی بە نوسراوی ژمارە (١٦٥٠) لە بەرواری( ٨/٢/٢٠١١) ڕەزامەندی لەسەر دەربری لە (١/٣/٢٠١٢) سەرۆکی [[ھەرێمی کوردستان]] بە فەرمانی ھەرێمی ژمارە (٥٧)سەرپەرشتیاری بۆ ئیدارەی راپەرین دەستنیشان کردو لە (٥/٣/٢٠١٢) لە رۆژی ساڵیادی راپەرینی پر شکۆی خەڵکی [[کوردستان]] لەبەردەمی کەس و کاری سەربەرزی شەھیدان و خەڵکی [[ڕانیە]] و دەڤەرەکە لەلایەن بەرێز پارێزگاری سلێمانیەوە فەرمانی دەست بەکاربوونی درایە.<ref> http://raparin.gov.krd/ku/derbara</ref> # ھێنانە کایەی [[قەزای حاجیاوا]] بە دابڕانی (٢١) کەرت و گوند لە قەزای ڕانیە لە بەرواری ١٢\٥\٢٠٢٢ بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]].<ref> https://kurdistantv.net/ku/news/167532</ref> [[پەڕگە:نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای ڕانیە لە ساڵی ۲۰۲۰دا]] == کارگێڕی == قەزای ڕانیە ناوچەیەکی [[پارێزگای سلێمانی]]یە کەوتۆتە باکوورییەوە. لەڕووی ئیدارییەوە لە قەزای قەزای ڕانیە و ناحیەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]](ناوەند) و [[ناحیەی سەرکەپکان]] و [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی چوارقوڕنە]] پێکھاتووە، لەگەڵ (١١١) گوند.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}} </ref> === ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە(ناوەند) === ٦ گوند سەر بە ناحیەی ڕانیەیە: {{Div col|cols=٢}} * [[ڕانیە]](ناوەند) * [[بۆسکێن، ڕانیە]] * [[تۆپاوا]] * [[دەربەندی ڕانیە]] * [[قوڕەگۆ]] * [[ھەنجیرەی ئاکۆ]] * [[ھەنجیرەی ڕەمک]] {{Div col end}} === ناحیەی چوارقوڕنە === ١٥ گوند سەر بە ناحیەی چوار قوڕنەیە: {{div col|colwidth=8em}} * [[چوارقوڕنە]](ناوەند) * [[ئەستریلان]] * [[بێستانە، چوارقوڕنە]] * [[چنارۆکی بڵباس]] * [[داروقەبر]] * [[سەرخمە]] * [[قەرەنی ئاغا]] * [[قەسرۆک]] * [[قەمتەران]] * [[کڵاوسوران]] * [[گردجان]] * [[گەلی گوڵان]] * [[گوڵەک]] * [[نێولانکە]] * [[ھیزۆپی بچووک]] * [[ھیزۆپی گەورە]] {{Div col end}} === ناحیەی سەرکەپکان === ٥٧ گوند سەر بە ناحیەی سەرکەپکانە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەرکەپکان]](ناوەند) * [[ئاسنگەران]] * [[بازەسپ]] * [[بامۆلەکان]] * [[بەردانگە]] * [[بەردخڕە]] * [[بۆتێ]] * [[بێردبی]] * [[بێ زێوە]] * [[پاشتەلان]] * [[پاشکۆتەڵ]] * [[پڵنگان]] * [[تاڵینە]] * [[تۆپزاوا، سەرکەپکان]] * [[تیران]] * [[چۆم، سەرکەپکان]] * [[خاروبەک]] * [[خەزێنە، سەرکەپکان]] * [[دارەبەن، سەرکەپکان]] * [[دەرئەشکەوت]] * [[دەروکە]] * [[دەڵاڵان]] * [[دەنگاڵە]] * [[دۆڵاودۆڵ]] * [[دێرە]] * [[دێمان]] * [[ڕێزێنە]] * [[زەوی بەلاس]] * [[سارتکەی خواروو]] * [[سارتکەی سەروو]] * [[سپیاوە]] * [[سڕێ]] * [[سماکە]] * [[سۆرەبنە]] * [[شارستێن، سەرکەپکان]] * [[شەروە]] * [[شەکەڵە]] * [[شەمامک]] * [[شێبان]] * [[شێخ ئەمیر، سەرکەپکان|شێخ ئەمیر]] * [[قەڵات، سەرکەپکان]] * [[قەڵاسەیدەی خواروو]] * [[قەڵاسەیدەی سەروو]] * [[کانی بناو، سەرکەپکان]] * [[کانی ڕەش، سەرکەپکان]] * [[کەنجاڕ]] * [[کەوبێنی خواروو]] * [[کەوبێنی سەروو]] * [[گوڵان، سەرکەپکان]] * [[گوێچکەلان]] * [[گێوژە]] * [[مام خەڵان]] * [[مەحباب]] * [[مێدێرە]] * [[مێکوکە]] * [[ناوەزینان]] * [[نۆرەی خواروو]] * [[نۆرەی سەروو]] {{Div col end}} === ناحیەی بێتواتە === ٣٣گوند سەر بە ناحیەی بێتواتەیە: {{div col|colwidth=10em}} * [[سەروچاوە]](ناوەند) * [[ئامانج (گوند)]] * [[ئاندێک]] * [[ئانگۆز]] * [[بەڕۆژە]] * [[بێتواتە]] * [[بێکێل]] * [[بێلەنگە، بێتواتە]] * [[بێناتان]] * [[چێوەی خواروو]] * [[چێوەی سەروو]] * [[دوواوە]] * [[زیخان]] * [[زێوە]] * [[سەرئەشکەوتان]] * [[سەردۆڵ]] * [[سەرگەشت]] * [[سوێرە، بێتواتە]] * [[شکارتە]] * [[شکارتەی کۆن]] * [[کۆنەقەڵات]] * [[گردەشێر]] * [[گۆمەی]] * [[مەلوک]] * [[مەمیاوا]] * [[میرانۆک]] * [[مێرگەسەر]] * [[نواوەی کۆن]] * [[نواوەی نوێ]] * [[نێوە]] * [[ھەرتەل]] * [[ھەرمک]] * [[ھەنجیرە، بیتواتە]] * [[وەرێ]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[ڕانیە]] * [[ئیدارەی ڕاپەڕین]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی ڕانیە]] * [[قەزای سلێمانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} {{پۆلی کۆمنز|Ranya District}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:قەزاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی کوردستان]] nq7kakq7ealgfmu1qrp7bq0f953wjut عەلی عابدی 0 125356 1583826 1458012 2026-05-15T00:08:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583826 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = عەلی عابدی | وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٩ | شوێنی لەدایکبوون = [[سەقز]] | بنەچە = {{ئاڵا|کوردستان}} | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | پیشە = شاعیر، [[موسیقادانەر|ئاوازدانەر]] و [[مۆسیقاژەن]] | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = ١٩٨٤ ھەتا ئێستا | تۆمارگە = نەکەرۆز | کارە پەیوەستەکان = سرودە نیشمانییەکان بۆ وێنە سرودی شەھید بۆ حەلەبچەی شەھید | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = ویۆلۆن }} '''عەلی عابدی''' (١٩٦٩ لە شاری [[سەقز]]) شاعیر، [[موسیقادانەر|ئاوازدانەر]]، [[نووسەر]] و [[مۆسیقاژەن|مۆسیقاژەنی]] [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانە]] کە لە ساڵی ١٣٦٤ی ھەتاوی بە [[شیعر]] و [[شاعیر|شاعیری]] چالاکی خۆی دەست پێ کردووە<ref>[https://www.basnews.com/fa/babat/509148 تقدیر از هنرمند علی عابدی در حلبچە]، باس نیوز، 2019</ref><ref>[https://fa.kurdistanukurd.com/?p=13889 مختصری دربارەی هنرمند سرشناس کرد “علی عابدی”]{{بەستەری مردوو|url=https://fa.kurdistanukurd.com/?p=13889 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}، کورستان و کورد، ٢٠١٨</ref> == ژیان نامە == علی عابدی لە شاری سەقز [[رۆژھەڵاتی کوردستان]] لە دایک بوو. لە ساڵی ١٩٨٥ بەھۆی زەوق و بەھرەی لە بواری موزیکدا وەک مۆسیقادانەرێکی بە توانا ھاتووەتە گۆرەپانی ھونەر و لە ماوەیەکی کەمدا توانیویەتی چەندین گۆرانی و سروودی نیشتمانی بە ناوبانگ بخولقێنێ و ھاوکات تا کۆتایی دەیەی شەشتی ھەتاوی لە ئەنجومەنی ئەدەبی شاری [[سەقز]] وەکوو شاعیر ئەندام بووە و بواری شیعری درێژە داوە. ئەم ھونەرمەندە لە ساڵی ٦٧ تا ساڵی ٧٠ی ھەتاوی بەرپرسی ئەنجومەنی موسیقای شاری سەردەشت و لە ئەنجومەنەدا ماوەی ٣ ساڵ وەک مامۆستا وانەی موزیکی وتووەتەوە و ھاوکاتیش سەرپەرشتی تیپی موزیکی ئەو شارە بووە و یەکێک لە بناغەدانەران و گەشەپێدەرانی موزیکی ئەو شارە بووە. ناوبراو ھاوکات لە نزیک ساڵانی ٧٠ ی ھەتاوی ماوەی ٢ساڵ سەرپەرشت و گۆرانی دانەری تیپی موسیقای سروەی شاری سەقزی لە ئەستۆ بووەو لە ساڵی ٧٣ی ھەتاوی تیپی موسیقای نەکەرۆزی دامەزراندووە. عەلی عابدی لە ناوەڕاستی دەیەی ٧٠ی ھەتاویدا ئەزموون و دەرسی مۆسیقای لە [[موجتەبا میرزادە]] وەگرتووە و ھەروەھا ماوەی ٢٦ ساڵیشدا لە فێرگە گشتی و تایبەتییەکاندا وانەی موزیک دەڵێتەوە و لە زۆربەی شارەکانی کوردستان گەلێک کەس لە سەردەستی ئەو پەروەردە و ڕاھێنانی ھونەریان دیوە<ref>[http://www.sharnews.com/2250/عه‌لی-عابدی/ عەلی عابدی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120171408/http://www.sharnews.com/2250/%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF%DB%8C/ |date=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}، شارنیوز، 2009</ref><ref>[https://www.rojikurd.net/عەلی-عابدی-سروشتی-حیزبەکانی-باشوور-وا/ وتووێژ لەگەڵ عەلی عابدی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120131648/https://www.rojikurd.net/%D8%B9%DB%95%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%B2%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%A7/ |date=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}، ڕۆژکورد، 2018</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160420164112/http://nakarozmusic.com/kurdish/spage.php?ncode=8 ژیاننامە ی عەلی عابدی]، نەکەرۆز موزیک، 2014</ref> عەلی عابدی چەنین جار بانگھێشتی دەزگا ئەمنییەتەکانی ئێران کراوە.<ref>[https://hengaw.net/fa/news/اطلاعات-سقز-علی-عابدی-هنرمند-و-اهنگ-ساز-نام-اوازە-کرد-را-احضار-و-تهدید-کرد اطلاعات سقز، علی عابدی هنرمند و آهنگ ساز نام آوازە کرد را احضار و تهدید کرد]، مافی مروڤی ھەنگاو، ٢٠١٨</ref> == بەرھەمە ئەدەبی و ھونەرییەکان == شایانی باسە عەلی عابدی تا ئێستا ٤ کتێبی لە بواری موزیکدا بڵاو کردووتەوە بریتین لە: ١-(بە تەنیا جێم مەھێڵن) کە وەرزێک لە ئاوازەکانی ئەم ھونەرمەندەیەکە ساڵی ٢٠٠٤ زایینی لە وەزارەتی ڕۆشنبیری ئیدارەی سلێمانی چاپ کراوە<ref>[https://www.dideo.ir/v/ap/CYVp0/آهنگ-حلبچه-شهید-(بەتەنیا-جێم-مەهێڵن-)-علی-عابدی آهنگ حلبچه شهید (بەتەنیا جێم مەھێڵن )-علی عابدی-موسیقی]{{بەستەری مردوو|url=https://www.dideo.ir/v/ap/CYVp0/%D8%A2%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AD%D9%84%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%28%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%AC%DB%8E%D9%85-%D9%85%DB%95%D9%87%DB%8E%DA%B5%D9%86-%29-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF%DB%8C |date=ئازاری ٢٠٢٥ }}، ماڵپەری دیدۆ، ٢٠١٦</ref> ٢ – (لە دڵمایە) کۆکراوەی بەرھەمەکانی [[ڕەشید فەیزنژاد]] کە لەلایەن کاک عەلی لەسەر ئەرکی خۆی ساڵی ٢٠٠٦ چاپ و بڵاوی کردووەتەوە. ٣- (ژیلان) بەرھەمێکی موزیکال بە شیعر و نۆت و نەقاشی و گۆرانییەوە بۆ منداڵان ئامادەی کردووە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[ڕێکخراوەی ئیزیرتوو]] چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ٤ - (زایەڵە) ٣١ گۆرانی کوردی بۆ (تار و سێ تار و سەنتوور) نووسراوەتەوە ساڵی ٢٠١٣ چاپ و بڵاو کراوەتەوە<ref>[https://kurdistanmedia.com/fa/news/اثر-زایله-با-قلم-ماموستا-علی-عابدی-چاپ-و-منتشر-شد اثر \"زایله\" با قلم ماموستا علی عابدی چاپ و منتشر شد]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/fa/news/%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D9%84%D9%85-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF%DB%8C-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D9%88-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ }}، کوردستان میدیا، ٢٠١٤</ref> ٥ - ژانی گەل بۆ کارەساتی شەنگاڵ<ref>[https://www.dideo.ir/v/ap/TtHzE/آهنگ-درد-ملت-(-ژانی-گەل)-علی-عابدی-(عەلی-عابدی) آهنگ درد ملت ( ژانی گەل)- علی عابدی (عەلی عابدی)-موسیقی]{{بەستەری مردوو|url=https://www.dideo.ir/v/ap/TtHzE/%D8%A2%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D9%84%D8%AA-%28-%DA%98%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%DB%95%D9%84%29-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF%DB%8C-%28%D8%B9%DB%95%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF%DB%8C%29 |date=ئازاری ٢٠٢٥ }}، ماڵپەری دیدۆ، ٢٠١٦</ref><ref>[http://www.sharnews.com/12645/ژانی-گه-ل-روایتی-موسیقایی-از-تراژدی-شن/ “ژانی گه ل” روایتی موسیقایی از تراژدی شنگال] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122062632/http://www.sharnews.com/12645/%DA%98%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D9%87-%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%98%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D9%86/ |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}، شارنیوز، ٢٠١٥</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{پەراوێز|٢}} == پێوەندییەکان == * [http://asonews.net/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=4760&Jor=1 بەرێوە چونی نۆھەمین ساڵیادی کۆچی دوایی موجتەبا میرزادە]{{بەستەری مردوو|url=http://asonews.net/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=4760&Jor=1 |date=تەممووزی ٢٠٢١ }}، ئاسۆی ڕۆژھەڵات، ٢٠١٤ * [https://kurdistanhumanrights.org/fa/?p=7309 احضار و بازجویی هنرمند کُرد توسط اداره اطلاعات سقز]، مافی مرۆڤی کوردستان، ٢٠١٨ * [http://www.sharnews.com/4902/10-سال-به-پایان-عمر-موسیقی-کردی-باقی-ماند/ وتووێژ لەگەل عەلی عابدی سەبارەت بە موسیقای کوردی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422024646/http://www.sharnews.com/4902/10-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF/ |date=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١ }}، شارنیوز، ٢٠٠٩ {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی کورد]] spz414n4tzeb8idhh2lobf5da2dc53r وتووێژ:فەڕۆخ نێعمەتپوور 1 125398 1583848 1577337 2026-05-15T03:10:21Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583848 wikitext text/x-wiki == ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == لەگەڵ ڕێز و سڵاو تا ئەو جێگایەی کە مومکین بوو لینکم زیاد کرد بە بابەتەکان. هەروەها ئەم کارە چاکتر ئەکەم و رازاوەتری ئەکەم. هیوادارم چالاکیەکانم بە خێرایی نەسڕنەوە زۆر سپاس {{واژۆنەکراو|Xozge}} == ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڕینەوە شایەد تۆزێک توند بێت. ئەگەر سەرچاوەمان ببێت، بێگومان دەتوانین وەکوو کورتەوتارێک ڕایبگرین. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٤:٤٦، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[فەڕۆخ نێعمەتپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=625191 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170201015214/http://mangpub.com/product/balinday-brindar-masi-sarsam/ بۆ http://mangpub.com/product/balinday-brindar-masi-sarsam/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170201015214/http://mangpub.com/product/balinday-brindar-masi-sarsam/ بۆ http://mangpub.com/product/balinday-brindar-masi-sarsam/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٥٩، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەڕۆخ نێعمەتپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=647602 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171124101505/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3652 بۆ http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3652 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٦، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەڕۆخ نێعمەتپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=673841 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190830055941/http://www.hawlati.co/page_detail?smart-id=d7641 بۆ http://hawlati.co/page_detail?smart-id=d7641 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٤٢، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەڕۆخ نێعمەتپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=699638 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200703131132/http://farrokh.info/ بۆ http://farrokh.info/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٤٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەڕۆخ نێعمەتپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=808163 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210127033201/http://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=4719&Jor=2 بۆ http://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=4719&Jor=2 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٥٤، ١١ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەڕۆخ نێعمەتپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998718 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180419142920/http://hawler.in/ بۆ http://www.hawler.in/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٣٠، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[فەڕۆخ نێعمەتپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1460389 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160206153108/http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=491:2015-08-19-20-05-50&catid=81&Itemid=474 بۆ http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=491:2015-08-19-20-05-50&catid=81&Itemid=474 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160206125236/http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=173:2014-11-09-08-01-28&catid=81&Itemid=474 بۆ http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=173:2014-11-09-08-01-28&catid=81&Itemid=474 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160206140012/http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=153:2014-10-21-11-08-15&catid=83&Itemid=290 بۆ http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=153:2014-10-21-11-08-15&catid=83&Itemid=290 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160206152249/http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=93:2014-08-31-10-37-49&catid=83&Itemid=290 بۆ http://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=93:2014-08-31-10-37-49&catid=83&Itemid=290 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160110094725/http://qelam.com/ بۆ http://www.qelam.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٣٢، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەڕۆخ نێعمەتپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1577336 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171124101505/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3652 بۆ http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=3652 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://haje.ir/default.aspx تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٥٢، ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[فەڕۆخ نێعمەتپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583847 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20251118065524/https://farrokh.info/1403/09/06/%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8/ بۆ https://farrokh.info/1403/09/06/%da%af%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d8%b4%da%a9%d9%84-%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240415101504/https://farrokh.info/1393/04/08/%D8%A8%D8%A7%DA%B5%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%8C-%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%85/ بۆ https://farrokh.info/1393/04/08/%d8%a8%d8%a7%da%b5%d9%86%d8%af%db%95%db%8c-%d8%a8%d8%b1%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%8c-%d9%85%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%b3%d8%a7%d9%85/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240415085934/https://farrokh.info/1399/09/11/%da%af%db%8e%da%98%d8%a7%d9%88/ بۆ https://farrokh.info/1399/09/11/%da%af%db%8e%da%98%d8%a7%d9%88/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240221023406/https://farrokh.info/1399/04/13/%D9%BE%DB%8E%DA%B5%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%85/ بۆ https://farrokh.info/1399/04/13/%d9%be%db%8e%da%b5%d8%a7%d9%88%db%95%da%a9%d8%a7%d9%86%d9%85/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:١٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 7tm0kxzctmt6kdg3zph2fh0odh30ziq خالید عەزیزی 0 127073 1583733 1583708 2026-05-14T12:01:26Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583733 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{کەسایەتی | ناو = '''خالید عەزیزی''' | وێنە = | شوێنی لەدایکبوون = [[شنۆ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٠ | نەتەوە = کورد | پیشە = سیاسەتوان، وتەبێژی حدکا | ڕادەی خوێندەواری = دەرچووی زانستە سیاسییەکان | حیزب = [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (ھەتا ٢٠٠٦؛ لە ٢٠٢٢ەوە){{ھن}}[[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] (٢٠٠٦–٢٠٢٢) | ماڵپەڕ = }} '''خالید عەزیزی''' (لەدایکبووی ١٩٦٠ لە [[شنۆ]]) سیاسیەتوانێکی کوردە کە وەکوو وتەبێژی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] کار دەکات. ناوبراو دوای لەتبوونی حیزبی دێموکرات لە ساڵی ٢٠٠٦دا وەک کەسایەتی دەرکەوت و پاشان لە یەکەم کۆنگرەی حدک وەک سکرتێری گشتیی ئەو حیزبە ھەڵبژێردرا کە بە ژمارە کۆنگرەی چاردەھەم بوو و لەو ساتە بەدواوە لە کۆنگرەکانی ١٤، ١٥، ١٦ و ١٧ وەک سکرتێر بەردەوام بووە، ماوەیەکی کاتی دوای کۆنگرەی ١٦ بەناوی پاراستنی پڕۆسەی دێموکراسی، وازی لە پۆستی سکرتێری ھێنا و مسەتەفا مەولوودی لە جێگەی ئەو وەکوو سکرتێر دەستنیشان کرا، بەڵام دوای ماوەیەک و لە کۆنگرەی ١٧ی ئەم حیزبە خۆی بۆ سکرتێری پاڵاوتەوە. پێش ساڵی ٢٠٠٦ ناوبراو وەک بەرپرسی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکانی حیزبی دێموکرات لە وڵاتە یەکگرتووەکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و ھەروەھا چەند وڵاتی [[ئەورووپا]]یی چالاکیی دەکرد.<ref name="rudaw.net">http://rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/rudawy_emro_13012016</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fa.kurdistanukurd.com/files/barnmeasasnameFA..pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161022160817/http://fa.kurdistanukurd.com/files/barnmeasasnameFA..pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == شوێنی لەدایکبوون == خالید عەزیزی کوڕی ڕەحمان لە ساڵی ١٩٦٠ی زایینی لە گوندی ئاڵیاوێ نێوان شارەکانی [[شنۆ]] و [[نەغەدە]] لە دایکبووە.<ref name="rudaw.net"/> == ئاستی خوێندن == خالید عەزیزی خوێندنی ماستەری لە بەشی زانستە سیاسییەکان لە دەرەوەی وڵات تەواو کردووە.<ref name="rudaw.net"/> == ژیانی سیاسی == خالید عەزیزی لە سەرەتای لاوێتی و لە دەستپێکی شۆڕشی ١٩٧٩ی گەلانی ئێران تێکەڵ بە ڕیزی تێکۆشەرانی کورد بووە. عەزیزی تێکۆشانی حیزبیی خۆی لە کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی کوردستانی ئێران دەست پێکرد بەڵام لە سەرەتاێ دەستپێکردنی باسەکانی ناو کۆمەڵە لە پێناو پێکهێنانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران دا، وازی لە کۆمەڵە هێنا و چوە ناو حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و تا ئێستا پۆستی جۆراوجۆری لەناو حیزبی دێموکراتدا بەڕێوەبردووە. پێش ئەوەی وەکوو سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان ھەڵبژێردرێ، بەر لە ساڵی ٢٠٠٦ بەرپرسی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکانی حیزبی دێموکرات بووە. دوای تەواو بوونی دەورەی سکرتێریی عەبدوڵڵا حەسەنزادە و دەستپێکی کێشە ناوخۆیییەکانی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکرات]] لە دوای کۆنگرەی ١٣ کە بووە ھۆی لەتبوونی ئەو حیزبە لە ساڵی ٢٠٠٦ دا، ناوبراو لە کۆنگرەی ١٤ی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]دا توانی دەنگی متمانەی زۆرینەی کۆنگرە بۆ لای خۆی ڕابکێشێ و سەرەتا تا ٢ ساڵ وەک ڕاوێژکاری دەفتەری سیاسی و دواتر وەک سکرتێری گشتی دەستنیشان بکرێ. ھەروەھا لە کۆنگرەکانی ١٥ و ١٦ ئەو حیزبەش توانی ھەمان دەنگی متمانەی زۆرینەی کۆنگرە وەدەست بێنێ و لە ھەمان پۆست دا بمێنێتەوە. ناوبراو لە نێوان ئەنداما و لایەنگرای [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکرات]] و ھەروەھا چاودێرانی سیاسی بە کەسێکی نوێخواز ناسراوە. چەند مانگ دوای کۆنگرەی ١٦ی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حدک]] وازی لە پۆستی سکرتێری ھێنا و لە ١٥ی ژانویەی ٢٠١٧ [[مستەفا مەولوودی]] لەلایەن کۆمیتەی ناوەندی بە سکرتێری [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حدک]] دیاری کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdistanukurd.com/?p=2582 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160820131305/http://www.kurdistanukurd.com/?p=2582 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆنگرەی ١٧ی حیزبی دێموکڕات لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ (٢٠ی خەزەڵوەری ١٣٩٨ی ھەتاوی) دووبارە خالید عەزیزی وەکوو سکرتێری ئەو حیزبە ھەڵبژاردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=کوردستان و کورد|سەردێڕ=http://www.kurdistanukurd.com/?p=46439|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ئابی ٢٠٢٢دا، لەدوای یەکگرتنەوەی حدک و حدکا، ئەو وەکوو وتەبێژی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://micnews.net/KU/Details/1950|سەردێڕ= دوو حزبی كوردی دوای 16 ساڵ یەكیان گرتەوە، بۆ یەكەمجار فەرەنسا نێوەندگیری كردن|بڵاوکەرەوە= micnews|ڕێکەوت= ٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان= ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221030102507/https://micnews.net/KU/Details/1950|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} پەسندکراوی کۆنگرەکانی ١٤، ١٥ و ١٦ http://fa.kurdistanukurd.com/files/barnmeasasnameFA..pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022160817/http://fa.kurdistanukurd.com/files/barnmeasasnameFA..pdf |date=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}} http://fa.kurdistanukurd.com/files/barnmeasasnameFA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820084505/http://fa.kurdistanukurd.com/files/barnmeasasnameFA.pdf |date=٢٠ی ئابی ٢٠١٦}} http://fa.kurdistanukurd.com/files/asnad1.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820103018/http://fa.kurdistanukurd.com/files/asnad1.pdf |date=٢٠ی ئابی ٢٠١٦}} http://fa.kurdistanukurd.com/files/asasnama.kdp_.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820102448/http://fa.kurdistanukurd.com/files/asasnama.kdp_.pdf |date=٢٠ی ئابی ٢٠١٦}} http://www.bbc.com/persian/tv/2010/03/100301_l42_hardtalk_azizi.shtml http://rudaw.net/sorani/kurdistan/100220167 http://www.kurdistanukurd.com/?p=2582 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820131305/http://www.kurdistanukurd.com/?p=2582 |date=٢٠ی ئابی ٢٠١٦ }} http://rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/rudawy_emro_13012016 </small> {{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Khalid Azizi}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییە سیاسییەکان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی شنۆ]] [[پۆل:خەڵکی نەغەدە]] [[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] [[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستان]] o0mw9r4y6nas180kp5ljoktswt3l6m6 ئیمامی نەوەوی 0 128320 1583899 1486784 2026-05-15T08:46:27Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583899 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = یەحیا کوڕی شەرەف حزامی نەوەوی | وێنە = The photo of nawawi.png | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٦٣١ی کۆچی - ١٢٣٣ی زایینی | شوێنی لەدایکبوون = نەوا، [[سوریا]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن =٦٧٦کۆچی-١٢٧٦زاینی | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ =نەوا، [[سوریا]] | نیشتەجێ = | نەتەوە =[[عەرەب]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = بێ ھاوسەر | یار = | منداڵەکان = | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''ئیمامی نەوەوی''' باوکی زەکەریا یەحیا کوڕی شەرەفی نەوەویە (٦٣١ کۆچی - ١٢٣٣ / ٦٧٦ کۆچی - ١٢٧٧) بەناوبانگە بەناوی نەوەوی ئەو نوێکار و فەقیھێک و زمانەوانێکی [[موسڵمان|موسڵمانی]] [[سوننە|سوننەیە]]، بەناوبەنگ بووە بە کتێبەکانی و بەرھەمە جۆراوجۆرەکانی لە بواری فیقھی [[ئیسلام|ئیسلامی]] و فەرموودەی پێغەمبەری موسڵمانان [[محەممەد]] (د. خ) و زوبان و وەرگێران، وەسف دەکرێت بەوەی کەوا نوێکار و ڕێکخەری [[مەزھەبی شافعی]] یە، چونکە سەقامگیری کاری نێوان فەقیهەکانی مەزھەبی شافیعی لەسەر ڕای ئەوە، و نەوەوی بە شێخی شافیعییە ناوزەند دەکرێ. ==ڕێڕەوی خوێندن== کاتێک تەمەنی دەگات بە دە ساڵان باوکی لە دوکان دایدەنێت، لەوێدا خەریکی فێربوون و لەبەرکردنی قورئانی پیرۆز دەبێت تاوەکو خەتمی دەکات و تەواو دەبێت. لە گوندی نەوە دەمێنێتەوە تادەگاتە تەمەنی ١٨ساڵی و دواتر دەچێتە دیمەشق لە ساڵی ٦٤٩ی کۆچی نەوەوی دەچێتە شام و لەوێ لەژێر دەستی موفتی عەبدولرەحمانی کوری ئیبراھیمی کوری فزاری دەخوێنێت، نەوەوی بۆ ماوەی بیست و ھەشت ساڵان لە دیمەشق مایەوە ھەموو ژیانی لەوێدا لە خانووێکی بچوک لە قوتابخانەی ڕواحییە بەسەربرد، ھەر خەریکی نوسین و فێربوون و فێرکردن و دانانی کتێب بوو. سەرۆکایەتی (دار حدیث الاشرفیە - دەزگای فەرموودەی ئەشرەفییە) ی پێبەخشرا و سەرۆکایەتی کرد تاوەکو وەفاتی لە ساڵی ٦٧٦ی کۆچی. == دانراوەکانی == *'''روضة الطالبين وعمدة المفتين''' لە زانستی فیقهدا *('''[https://ar.wikipedia.org/wiki/منهاج_الطالبين_وعمدة_المفتين منهاج الطالبين وعمدة المفتين]''') لەزانستی فیقهدا *التبيان في آداب حملة القرآن *'''[https://ar.wikipedia.org/wiki/شرح_صحيح_مسلم المنهاج في شرح صحيح مسلم بن الحجاج]'''، ڕونکردنەوەی سەحیحی موسلیم == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای عەرەبی * کەسایەتییە مەزنەکانی نێو دونیای تەسەوف == بەستەرە دەرەکییەکان == {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|ئیسلام|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Al-Nawawi}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٢٣٤]] [[پۆل:مردووانی ١٢٧٧]] [[پۆل:زانایانی فەرموودە]] [[پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان]] 6zu167ya5gj63jqp29bi7f6z0hdiq2s فەتاح کاویان 0 132300 1583841 1511794 2026-05-15T02:30:14Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583841 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = '''فەتاح کاویان''' | وێنە = F-Kawian.jpg | شوێنی لەدایکبوون = [[مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٣١٥ی ھەتاوی | نەتەوە = {{ئاڵا|کوردستان}} | ڕادەی خوێندەواری = دەرچووی کۆلێژی [[زمان]] | لە دوای = | حیزب = [[حیزبی دێموکراتی کوردستان|حیزبی دیموکراتی کوردستان]] | ماڵپەڕ = [http://www.kurdistanukurd.com/ کوردستان و کورد] | پەراوێزەکان = }} '''فەتاح کاویان''' ({{بە فارسی|[[فتاح کاویان]]}}، {{بە ئینگلیزی|Fatah Kawian}}) کەسایەتییەکی دێرینی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|رۆژھەڵاتی کوردستانە]] و چەندین پۆستی حیزبی و حکوومەتی لە ماوی تەمەنی خۆیدا پێ ئەسپێردراوە، لەوانە شارەوانی [[مەھاباد]] لە حکوومەتی پاشایەتی ئێراندا و ئەندامی ئەنجومەنی میللی زمان لە [[ئێران]]. ھەروەھا بۆ ماوەی چەندین ساڵ ئەندامی ڕێبەریی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] بووە. چەندین بەرھەمی نووسین و وەرگێڕانی ھەیە کە گرنگترینیان فەرھەندگی وشەی حەوتەوانەیە. ناوبراوە ڕۆژی ١٨ی ژانویەی ٢٠١٧ لە شاری [[کۆیە]] کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdistanukurd.com/?p=17139 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119150205/http://www.kurdistanukurd.com/?p=17139 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1801201715</ref> == ژیاننامە == فەتاح کاویان، ساڵی ١٣١٥ لە شاری [[مەھاباد]] لە دایک بوو. خوێندنی سەرەتایی لە شاری مەھاباد تەواو کرد. بە ھۆی بارودۆخی بنەماڵەیی و گیرسانەوە لە شاری سنە، چەند ساڵیک لە قۆناغی ناوەندیی خوێندنی لەو شارە تێپەڕاند. لە پۆلی چوارەمی ناوەندی لەگەڵ دایکی لە سنەوە گەڕانەوە بۆ مەھاباد و دوای تەواو کردنی پۆلی پێنجەمی زانستی، وەک مامۆستای وەرزش لە شاری مەھاباد دامەزرا. ساڵی ١٣٣٦(١٩٥٧) بوو بە ئەندامی شانەی نھێنیی تەشکیلاتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]. ساڵی ١٣٣٨ بە دوای پەلاماری سەرانسەریی ساواک بۆ سەر ڕێکخستنە نھێنییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستان، کە لە [[کرماشان]]ەوە ھەتا سەڵماسی گرتەوە و بوو بە ھۆی گرتنی نزیک بە ٢٥٠ کەس، فەتاح کاویانیش گیراو کەوتە زیندان. دوای بەڕێکرانیان بۆ تاران و بە ناو دادگایی کرانیان لە گەڵ چەندین کەسی دیکە بە زیندانی ھەتا ھەتایی (حبس ابد) مەحکووم کران. بەڵام شای ئێران لە ژێر کاریگەریی بارودۆخی سیاسیی ئێران فەرمانی «لێخۆشبوون» ی دەرکرد و بێجگە لە ژمارەیەکی کەم لە بەندییە سیاسییەکان ئەوانی دیکە ئازاد کران. فەتاح کاویان دوای ئازاد بوون لە زیندان، دیپلۆمی وەرگرت و چووە زانستگەی تاران و لیسانسی زمانی ئینگلیزیی وەرگرت و بۆ ماوەی ١٢ ساڵان (تا ساڵێک پێش ڕووخانی ڕێژیمی شایەتی) لە دامەزراوەی نەتەوەیی زمان (مؤسسە ملی زبان) وەک مامۆستاو بەڕێوەبەری وانەوتنەوە کاری کرد. دواتر بە ماڵ و منداڵەوە گەڕایەوە مەھاباد. فەتاحی کاویان بە ھۆی خۆشناوی، لەگەڵ بەرەوپێشچوونی ڕەوتی لاواز بوونی دەسەڵاتی ڕێژیمی شایەتی، پۆستی شارەداریی شاری مەھابادی گرتە ئەستۆ. ساڵی ١٣٥٧چالاکانە ڕۆڵی گێرا لە وەڕێخستنی خۆپێشاندانەکانی دژ بە ڕێژیمی پاشایەتی لە شاری مەھابادو کاتێکیش خەباتی خەڵکی کوردستان و سەرانسەری ئێران بووە ھۆی ڕووخانی ڕێژیمی پەھلەوی، تێکەڵ بە کاروتێکۆشانی حیزبی بۆوە.<ref>http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=8341&Jor=1</ref> فەتاح کاویان لە زستانی ١٣٥٧ەوە جارێکی دیکە خۆی حیزبی دیموکراتی کوردستان گرێ دایەوە و ھەتا ٢٩ی بەفرانباری ١٣٩٥ وەک ئەندامی حیزبی دیموکراتی کوردستان مایەوە. فەتاحی کاویان بە ھۆی بڕینی پلەکانی بەرزی خوێندن، شارەزایی بە سەر زمانەکانی کوردی، فارسی و ئینگلیزی، ھەر وەھا توانای ئەدەبی و لێھاتوویی لە نووسین‌و وەرگێڕان دا. ساڵی ١٣٥٨ بەرپرسایەتیی کۆمیسیۆنی بازرەسیی (لێکۆڵینەوە) ی حیزبی دێموکڕاتی پێ سپێردرا و ئەم بەرپرسایەتییەی شانبەشانی ئەنجامدانی کۆمەڵێک کارو ئەرکی ڕۆژانەی دیکەی حیزبی، ھەتا ساڵی ١٣٦٠ بەڕێوە برد. لە کۆنگرەی پێنجەمی حیزبی دێموکرات وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و، لە کۆمیتەی ناوەندییش دا بە ئەندامی دەفتەری سیاسی ھەڵبژێردرا و لە کۆمیسیۆنی چاپەمەنیی ئەو حیزبە، ئەرکی گرتە ئەستۆ. فەتاح کاویان لە کۆنگرەی پێنجی حیزبی دێموکراتەوە ھەتا کۆنگرەی١٣، بەردەوام یەکێک لە ھەڵبژێراوانی کۆنگرەکانی حیزبی دێموکرات بۆ ئەندامەتیی کۆمیتەی ناوەندی بووە و بەتایبەتی لە کۆمیسیۆنەکانی ڕاگەیاندن و سکرتاریا، ئەرک و بەرپرسایەتیی بەڕێوە بردوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdistanukurd.com/?p=17160 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128091309/http://www.kurdistanukurd.com/?p=17160 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=7wi83PM-wIk</ref> == بەرھەمی نووسین == فەتاح کاویان کاتی خۆی بۆ کارکردن لە یەک یا چەند لە مەجالەکانی وەرزش، [[فەرھەنگنووس]]ی، وەرگێڕانی کتێب، نووسینی بابەتی ئەدەبی و کاری فەرھەنگیی دیکە، دەھێشتەوە. ئامادەکردنی فەرھەنگی بەناوبانگی «حەوتەوانە» و وەرگێڕانی کتێبی «خولیا و مەرگی قاسملووی کورد» لە ئینگلیزییەوە بۆ سەر زمانەکانی کوردی‌ و ھێندێک کتێب و بەرھەمی دیکە کە ھەتا ئێستا چاپ و بڵاو نەبوونەوە، بەشێک لە بەرھەمە فەرھەنگییەکانی فەتاح کاویان بوون. == ئەمانەش ببینە == * [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]] * [[عەبدوڵڵا حەسەنزادە|عەبدوڵڵا حەسەن زادە]] * [[جەلیل گادانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] 4qc95jb5q77u98z595gey53ic7k3tc7 عەلیئەکبەر ویلایەتی 0 133223 1583829 1169768 2026-05-15T00:20:21Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583829 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} [[پەڕگە:Wilayati22.jpg|وێنۆک]] '''عەلی ئەکبەر ویلایەتیی '''(لە دایکبووی ٤ی پوشپەڕی ١٣٢٤ی ھەتاوی، ناوچەی شمیران)، راوێژکاری [[عەلی خامنەیی|عەلی خامەنەیی]] رێبەری ئێرانە. ھەروەھا چەندین پۆستی دیکەی گرنگی وەکوو بەرپرسی ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتێژی و ئەندامەتیی شۆڕای ناوەندیی لێکۆڵینەوە و بەرنامەڕێژیی پەروەردەی ئێرانی لە دەست دایە.<ref>http://rhewal.com/sorani/?p=28210{{بەستەری مردوو|url=http://rhewal.com/sorani/?p=28210 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0" /> عەلی ئەکبەر ویلایەتی (وەزیری دەروەی کات) لە''' تیرۆری''' رێستۆرانتی میکۆنۆسدا کە تێیدا دکتۆر [[سادق شەرەفکەندی]] سکرتێری [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] و چەند سیاسەتوانێکی دیکە تیرۆر کران، لە لایەن دادگای باڵای ئاڵمانەوە بە دەستھەبوون و بەرنامەداڕێژی لەو تیرۆرەدا مەحکووم کراوە و ئێستا لە لیستەی داواکراوانی پۆلیسی ئینتەرپۆل دایە.<ref>http://iranroundtable.org/ku/content/%D9%84%DB%95-%D8%A6%DB%95%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A6%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%A9%DB%86%D9%86%DB%86%D8%B3-%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161228150345/http://iranroundtable.org/ku/content/%D9%84%DB%95-%D8%A6%DB%95%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A6%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%A9%DB%86%D9%86%DB%86%D8%B3-%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> ھەروەھا [[عەلی خامنەیی]] (ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران)، [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] (سەرۆک کۆماری کات) و عەلی فەلاحیان(وەزیری ئیتلاعاتی کات) بە بڕیاردەرانی سەرەکیی تیرۆرەکە مەحکووم کران. ناوبراو لە چەندین کردەوەی تیرۆریستی دیکەشدا لە دەرەوەی ئێران دەستی ھەبووە، وەکوو ئاڕژانتین، کە تێیدا سەدان کەس بوونە قوربانی.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdistanukurd.com/?p=13577 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809023055/http://www.kurdistanukurd.com/?p=13577 |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Ali Akbar Velayati}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:پزیشکە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] rpazhmq3phet6xsmm9qb2o1rwhq8wpo لێدوانی بەکارھێنەر:Aram 3 134072 1583838 1583084 2026-05-15T01:48:06Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٣١ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٤]] 1583838 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(31d) |counter = 14 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 }} {{سەرقاڵ}} ---- {{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}} <!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--> {{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} {{ھن|٥}} <!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --> == چاکردنی ساڵە کۆچییەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،<br> ::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە <br> ::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، <br> ::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)<br> ::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.<br> ::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == فۆنتی سەربەشەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ساڵی ھەڵە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن: :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش: :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == دەستکاریکردن و دروسکردنی ووتار! == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من ناتوانم بەهیچ جۆرێک دەستکاری ووتارەکان بکەم یان ووتاری نوێ دروست بکەم مانگ زیاترە وا تێکچووە لای من پێشتر کێشەی نەبوو بەڵام ئێستا هەموو شتێک خراپ و سەقەت بووە، کاتێ ئەچمە بەشی دەستکاریکەر یەکسەر دەوستێت و وەک جۆرێک لە جام بوون وایە ناشتوانرێت بگۆڕێت بۆ دەستکاریکەری کۆد تەنها لەسەر بینراو ئەمێنێتەوە و ئەویش جام ئەبێت! چەندین وێبگەڕی جیاوازم تاقیکردەوە هەمان شتە تەنانەت لە مۆبایلیشدا وایە کار ناکات تێکچووە بە خراپی. [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٦:١٩، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش @[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] دەبێت ئێستا چاک بووبێت. دەتوانیت سەیرێکی بکەیتەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٢٠:٣٤، ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو کاک ئارامی بەڕێز و خۆشەویست، دوای ماوەیەکی زۆر هاتمەوە ئێرە و بینیم بەڕێزتان نیمچەخانەنشین بوون، هەرچەند ڕۆیشتنی کەسێکی وەک بەڕێزت بۆ کۆمەڵگای ویکیپیدیاکەمان زۆر قورس و ناخۆشە، بەڵام هیوادارم لە هەر شوێنێک بیت هەر سەرکەوتوو و تەندروست بیت و هەروەها زۆر سپاس بۆ بەشدارییەکانی بەنرخەکانی بەڕێزت لەو یەک دەیەی کە کارتان لە ویکیپیدیادا کردووە. هیوادارم هەرچەند کەمیش بێت جارجار سەردانی ئێرە بکەیتەوە، هەر بژین و بمێنن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٤٦، ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) |} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> ip079jzteskae6xfs7t9og19f17ouv0 سێگردکان 0 135116 1583810 1431306 2026-05-14T22:09:45Z MFTG 21816 /* top */ 1583810 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێگردکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیکردکان }}<br>{{lang-en| Segrdkan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.87663| 44.44301}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی سێگردکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 35.87663| 44.44301 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سێگردکان|سێگردکان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = ئەبوبەکر فەیسەڵ کاکەشین | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 0.65 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 356 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١،١٨٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سێگردکانی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سێگردکان''' یەکێکە شارەدێیەکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، سەر بە [[قەزای کۆیە]]، دەکەوێتە (٧٥) کم باشووری خۆرھەڵاتی [[شار]]ی [[ھەولێر]] و بە دووری (٦٠) کم لەباشووری خۆرئاوای [[شارۆچکە]]ی [[کۆیە]] دەڕوانێت بەسەر [[زێی بچووک]] لە نێوان شارەدێیەکانی ([[تەقتەق]] و [[پردێ]])دایە، و سەرەتای دروست بوونی سێگردکان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵەکانی (١٧٩٠-١٨٠٠).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی شارەدێی سێگردکان لەوە وە ھاتووە کە سێ [[گرد]] دەکەوێتە ناو سنووری [[شارەوانی]] شارەدێیەکە، ئەوانیش گردەکانی (خدریزندە، میرسێودین و ھەوارتاعون) بۆیە ناوی سێگردکان وەرگیراوە لەو سێ گردەوە.<ref>https://segrdkan.webs.com/about {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930194206/https://segrdkan.webs.com/about |date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}</ref> == سەردەمی شۆرش == ساڵانی ھەشتاکان مەڵبەندی شۆرش و لانەی پێشمەرگە بووە و ناوەندێکی ڕۆشنبیری بووە بۆ ناوچەکەو ژمارەی دانیشتوانی ناحیەی سێگردکان لەساڵی ١٩٨٦نزیکەی (٢٥٠٠) کەس بووە و نزیکەی (٤٥٠) خێزانی تێدا نیشتە جێ بووە و لەساڵی (١٩٥٨)قوتابخانەی لێ کراوەتەوە و تاپۆلی سێ ی ناوەندی ھەبووە. یەکێک لە گرنگترین دەسکەوتەکانی شۆرش,ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی گوندەکان بووە لەساڵانی ھەشتاکان کەتوانیویانە بەکاری ھەرەوەزی تەواوی ئاوەڕۆی ماڵەکان کۆنکرێت بکەن. لەسەردەمی ڕژێمی بەعس دووجار ڕوخێنراوە لەساڵەکانی (١٩٨٦و ١٩٨٨). == مێژوو == ساڵی (٢٠٠٥) و لەبەرواری ٢٨/٤/٢٠٠٥ بڕیاری (استحداپ) کردنی ناحیەی سێگردکان درا و لەبەرواری ١١/٩/٢٠٠٥ یەکەم بەڕێوەبەری ناحیەدەست بەکار بووە کە ئەویش مافپەروەر (عمر احمد محمد) بوو کەدەرچووی کۆلێژی یاساو ڕامیاری / بەشی یاسایە لەساڵی ١٩٩٦. لە ٩/٢/٢٠١٣ دەستی لە کار ھەڵگرت. دووەم بەڕێوە بەری ناحیە کە ئەویشیان مافپەروەر (فاتح حسێن حمدامین) لە ڕێکەوتی ١٠/٢/٢٠١٣دەست بەکاربووە تائێستا. ژمارەی گوندەکانی ئەم ناحیەیە لە (١٠) گوند پێکھاتووە کەبریتین لەگوندەکانی ([[ئۆمەرگومبەت]] / [[سێکانی، کۆیە|سێکانی]] / [[قەمبەر]] / [[تازەدێی گەورە]] / [[ئاوماڵ]] / [[سارتک]] / [[نێڵەگین]] / [[کانی سلێمانە]] / [[بەردەسپی، کۆیە|بەردەسپی]] و [[جلبەسەر]]) کەتەواوی گوندەکان ئاوەدانن جگە لەگوندی کانی سلێمانە چۆلە. == ھەڵکەوتەی جوگرافی == سێگردکان(٣٦٢)ملەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، دەکەوێتە نێوان ھێڵی پانی (٣٥٬٥٢) بۆ وە (٣٥٬٨٧) ی باکوری گۆی زەوی وە لەنێوان [[ھێڵی درێژی]] (٤٤٬٥٢) بۆ(٤٤٬٤٤)پلەی ڕۆھەڵاتی گۆی زەوی یە. ڕووبەری زەوی و زاری سنوری سێگردکان(١٢١٠٠)دۆنمە و ڕووبەری شیاوی بۆ چاندن (٢٥٩١) دۆنمە,(٧٠٠٠)حەوت ھەزار دۆنمیپاوان و لەوەڕگایە، ڕووبەری بەراوی(٢٣٤٨)دۆنمە, ڕووبەری پشتاوی (٢٨١٦) دۆنمە. == ئابووری == سنوروی ناحیەی سێگردکان سنوورێکی کشتوکاڵییە و دەوڵەمەندە بەسەرچاوەی ئاوی زێی بچووک. ڕووبەرێکی زۆریزەوی کشتوکاڵی بەپیت و بەرەکەتی ھەیە و خەڵکەکەی ژیانیان لەسەر کشتوکاڵ و ئاژەڵداریە، لەئێستادا ھەرچەندە گرینگی دان بەئاژەڵداری لاوازبووە بەڵام خەڵکەکەی پڕۆژەی بەخێوکردنی ماسیان دەست داوەتێ ژمارەیەک پڕۆژەی باخ و بەخێوکردنی ماسی لەقۆناغەجیاوازەکانی بنیات نان دان. == لەگرنگترین پڕۆژەی خزمەت گوزاری == * پڕۆژەی ئاوی خواردنەوەی ناحیە. * پڕۆژەی ئاوی خواردنەوە بۆ گوندەکانی (ئۆمەرگومبەت /سێکانی / قەمبەر / تازەدێ / ئاوماڵ). * گەیاندنی کارەبای نیشتمانی بۆ سەنتەری ناحیەو تەواوی گوندەکانی. * پڕۆژەی ئاودێری لەگوندی ئاوماڵ. * دروست کردنی ئاوەڕۆو کۆنکرێت و شۆستە. * دروست کردنی باخچەیەک بەڕوبەری (٤) چوار دۆنم لەمەڵبەندی ناحیە. * دروست کردنی ڕێگای سەرەکی و قیرتاوکردنی لەتەق تەقەوە بۆ سێگردکان. * دروست کردنی یاریگای تارتان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|جوگرافیا|کوردستان|ئاسیا|عێراق}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 5fwtzv209cuf68hd0k8t2zb7623brcm 1583811 1583810 2026-05-14T22:11:16Z MFTG 21816 /* ناو */ 1583811 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێگردکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیکردکان }}<br>{{lang-en| Segrdkan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.87663| 44.44301}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی سێگردکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 35.87663| 44.44301 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سێگردکان|سێگردکان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = ئەبوبەکر فەیسەڵ کاکەشین | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 0.65 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 356 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١،١٨٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سێگردکانی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سێگردکان''' یەکێکە شارەدێیەکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، سەر بە [[قەزای کۆیە]]، دەکەوێتە (٧٥) کم باشووری خۆرھەڵاتی [[شار]]ی [[ھەولێر]] و بە دووری (٦٠) کم لەباشووری خۆرئاوای [[شارۆچکە]]ی [[کۆیە]] دەڕوانێت بەسەر [[زێی بچووک]] لە نێوان شارەدێیەکانی ([[تەقتەق]] و [[پردێ]])دایە، و سەرەتای دروست بوونی سێگردکان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵەکانی (١٧٩٠-١٨٠٠).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی شارەدێی سێگردکان لەوە وە ھاتووە کە سێ [[گرد]] دەکەوێتە ناو سنووری [[شارەوانی]] شارەدێیەکە، ئەوانیش گردەکانی (خدریزندە، میرسێودین و ھەوارتاعون) بۆیە ناوی سێگردکان وەرگیراوە لەو سێ گردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == سەردەمی شۆرش == ساڵانی ھەشتاکان مەڵبەندی شۆرش و لانەی پێشمەرگە بووە و ناوەندێکی ڕۆشنبیری بووە بۆ ناوچەکەو ژمارەی دانیشتوانی ناحیەی سێگردکان لەساڵی ١٩٨٦نزیکەی (٢٥٠٠) کەس بووە و نزیکەی (٤٥٠) خێزانی تێدا نیشتە جێ بووە و لەساڵی (١٩٥٨)قوتابخانەی لێ کراوەتەوە و تاپۆلی سێ ی ناوەندی ھەبووە. یەکێک لە گرنگترین دەسکەوتەکانی شۆرش,ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی گوندەکان بووە لەساڵانی ھەشتاکان کەتوانیویانە بەکاری ھەرەوەزی تەواوی ئاوەڕۆی ماڵەکان کۆنکرێت بکەن. لەسەردەمی ڕژێمی بەعس دووجار ڕوخێنراوە لەساڵەکانی (١٩٨٦و ١٩٨٨). == مێژوو == ساڵی (٢٠٠٥) و لەبەرواری ٢٨/٤/٢٠٠٥ بڕیاری (استحداپ) کردنی ناحیەی سێگردکان درا و لەبەرواری ١١/٩/٢٠٠٥ یەکەم بەڕێوەبەری ناحیەدەست بەکار بووە کە ئەویش مافپەروەر (عمر احمد محمد) بوو کەدەرچووی کۆلێژی یاساو ڕامیاری / بەشی یاسایە لەساڵی ١٩٩٦. لە ٩/٢/٢٠١٣ دەستی لە کار ھەڵگرت. دووەم بەڕێوە بەری ناحیە کە ئەویشیان مافپەروەر (فاتح حسێن حمدامین) لە ڕێکەوتی ١٠/٢/٢٠١٣دەست بەکاربووە تائێستا. ژمارەی گوندەکانی ئەم ناحیەیە لە (١٠) گوند پێکھاتووە کەبریتین لەگوندەکانی ([[ئۆمەرگومبەت]] / [[سێکانی، کۆیە|سێکانی]] / [[قەمبەر]] / [[تازەدێی گەورە]] / [[ئاوماڵ]] / [[سارتک]] / [[نێڵەگین]] / [[کانی سلێمانە]] / [[بەردەسپی، کۆیە|بەردەسپی]] و [[جلبەسەر]]) کەتەواوی گوندەکان ئاوەدانن جگە لەگوندی کانی سلێمانە چۆلە. == ھەڵکەوتەی جوگرافی == سێگردکان(٣٦٢)ملەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، دەکەوێتە نێوان ھێڵی پانی (٣٥٬٥٢) بۆ وە (٣٥٬٨٧) ی باکوری گۆی زەوی وە لەنێوان [[ھێڵی درێژی]] (٤٤٬٥٢) بۆ(٤٤٬٤٤)پلەی ڕۆھەڵاتی گۆی زەوی یە. ڕووبەری زەوی و زاری سنوری سێگردکان(١٢١٠٠)دۆنمە و ڕووبەری شیاوی بۆ چاندن (٢٥٩١) دۆنمە,(٧٠٠٠)حەوت ھەزار دۆنمیپاوان و لەوەڕگایە، ڕووبەری بەراوی(٢٣٤٨)دۆنمە, ڕووبەری پشتاوی (٢٨١٦) دۆنمە. == ئابووری == سنوروی ناحیەی سێگردکان سنوورێکی کشتوکاڵییە و دەوڵەمەندە بەسەرچاوەی ئاوی زێی بچووک. ڕووبەرێکی زۆریزەوی کشتوکاڵی بەپیت و بەرەکەتی ھەیە و خەڵکەکەی ژیانیان لەسەر کشتوکاڵ و ئاژەڵداریە، لەئێستادا ھەرچەندە گرینگی دان بەئاژەڵداری لاوازبووە بەڵام خەڵکەکەی پڕۆژەی بەخێوکردنی ماسیان دەست داوەتێ ژمارەیەک پڕۆژەی باخ و بەخێوکردنی ماسی لەقۆناغەجیاوازەکانی بنیات نان دان. == لەگرنگترین پڕۆژەی خزمەت گوزاری == * پڕۆژەی ئاوی خواردنەوەی ناحیە. * پڕۆژەی ئاوی خواردنەوە بۆ گوندەکانی (ئۆمەرگومبەت /سێکانی / قەمبەر / تازەدێ / ئاوماڵ). * گەیاندنی کارەبای نیشتمانی بۆ سەنتەری ناحیەو تەواوی گوندەکانی. * پڕۆژەی ئاودێری لەگوندی ئاوماڵ. * دروست کردنی ئاوەڕۆو کۆنکرێت و شۆستە. * دروست کردنی باخچەیەک بەڕوبەری (٤) چوار دۆنم لەمەڵبەندی ناحیە. * دروست کردنی ڕێگای سەرەکی و قیرتاوکردنی لەتەق تەقەوە بۆ سێگردکان. * دروست کردنی یاریگای تارتان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|جوگرافیا|کوردستان|ئاسیا|عێراق}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] db9qvoshql4d5rw4khasqcaz76w5h19 1583814 1583811 2026-05-14T22:16:33Z MFTG 21816 /* ناو */ 1583814 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێگردکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیکردکان }}<br>{{lang-en| Segrdkan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.87663| 44.44301}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی سێگردکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 35.87663| 44.44301 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سێگردکان|سێگردکان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = ئەبوبەکر فەیسەڵ کاکەشین | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 0.65 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 356 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١،١٨٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سێگردکانی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سێگردکان''' یەکێکە شارەدێیەکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، سەر بە [[قەزای کۆیە]]، دەکەوێتە (٧٥) کم باشووری خۆرھەڵاتی [[شار]]ی [[ھەولێر]] و بە دووری (٦٠) کم لەباشووری خۆرئاوای [[شارۆچکە]]ی [[کۆیە]] دەڕوانێت بەسەر [[زێی بچووک]] لە نێوان شارەدێیەکانی ([[تەقتەق]] و [[پردێ]])دایە، و سەرەتای دروست بوونی سێگردکان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵەکانی (١٧٩٠-١٨٠٠).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی شارەدێی سێگردکان لەوە وە ھاتووە کە سێ [[گرد]] دەکەوێتە ناو سنووری [[شارەوانی]] شارەدێیەکە، ئەوانیش گردەکانی (خدریزندە، میرسێودین و ھەوارتاعون) بۆیە ناوی سێگردکان وەرگیراوە لەو سێ گردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == شارەدێی '''سێگردکان''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[سماقە، کۆیە|کۆیە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[عەمدۆن]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کانی لەلە]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[سێکانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سێگردکان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078388| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == سەردەمی شۆرش == ساڵانی ھەشتاکان مەڵبەندی شۆرش و لانەی پێشمەرگە بووە و ناوەندێکی ڕۆشنبیری بووە بۆ ناوچەکەو ژمارەی دانیشتوانی ناحیەی سێگردکان لەساڵی ١٩٨٦نزیکەی (٢٥٠٠) کەس بووە و نزیکەی (٤٥٠) خێزانی تێدا نیشتە جێ بووە و لەساڵی (١٩٥٨)قوتابخانەی لێ کراوەتەوە و تاپۆلی سێ ی ناوەندی ھەبووە. یەکێک لە گرنگترین دەسکەوتەکانی شۆرش,ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی گوندەکان بووە لەساڵانی ھەشتاکان کەتوانیویانە بەکاری ھەرەوەزی تەواوی ئاوەڕۆی ماڵەکان کۆنکرێت بکەن. لەسەردەمی ڕژێمی بەعس دووجار ڕوخێنراوە لەساڵەکانی (١٩٨٦و ١٩٨٨). == مێژوو == ساڵی (٢٠٠٥) و لەبەرواری ٢٨/٤/٢٠٠٥ بڕیاری (استحداپ) کردنی ناحیەی سێگردکان درا و لەبەرواری ١١/٩/٢٠٠٥ یەکەم بەڕێوەبەری ناحیەدەست بەکار بووە کە ئەویش مافپەروەر (عمر احمد محمد) بوو کەدەرچووی کۆلێژی یاساو ڕامیاری / بەشی یاسایە لەساڵی ١٩٩٦. لە ٩/٢/٢٠١٣ دەستی لە کار ھەڵگرت. دووەم بەڕێوە بەری ناحیە کە ئەویشیان مافپەروەر (فاتح حسێن حمدامین) لە ڕێکەوتی ١٠/٢/٢٠١٣دەست بەکاربووە تائێستا. ژمارەی گوندەکانی ئەم ناحیەیە لە (١٠) گوند پێکھاتووە کەبریتین لەگوندەکانی ([[ئۆمەرگومبەت]] / [[سێکانی، کۆیە|سێکانی]] / [[قەمبەر]] / [[تازەدێی گەورە]] / [[ئاوماڵ]] / [[سارتک]] / [[نێڵەگین]] / [[کانی سلێمانە]] / [[بەردەسپی، کۆیە|بەردەسپی]] و [[جلبەسەر]]) کەتەواوی گوندەکان ئاوەدانن جگە لەگوندی کانی سلێمانە چۆلە. == ھەڵکەوتەی جوگرافی == سێگردکان(٣٦٢)ملەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، دەکەوێتە نێوان ھێڵی پانی (٣٥٬٥٢) بۆ وە (٣٥٬٨٧) ی باکوری گۆی زەوی وە لەنێوان [[ھێڵی درێژی]] (٤٤٬٥٢) بۆ(٤٤٬٤٤)پلەی ڕۆھەڵاتی گۆی زەوی یە. ڕووبەری زەوی و زاری سنوری سێگردکان(١٢١٠٠)دۆنمە و ڕووبەری شیاوی بۆ چاندن (٢٥٩١) دۆنمە,(٧٠٠٠)حەوت ھەزار دۆنمیپاوان و لەوەڕگایە، ڕووبەری بەراوی(٢٣٤٨)دۆنمە, ڕووبەری پشتاوی (٢٨١٦) دۆنمە. == ئابووری == سنوروی ناحیەی سێگردکان سنوورێکی کشتوکاڵییە و دەوڵەمەندە بەسەرچاوەی ئاوی زێی بچووک. ڕووبەرێکی زۆریزەوی کشتوکاڵی بەپیت و بەرەکەتی ھەیە و خەڵکەکەی ژیانیان لەسەر کشتوکاڵ و ئاژەڵداریە، لەئێستادا ھەرچەندە گرینگی دان بەئاژەڵداری لاوازبووە بەڵام خەڵکەکەی پڕۆژەی بەخێوکردنی ماسیان دەست داوەتێ ژمارەیەک پڕۆژەی باخ و بەخێوکردنی ماسی لەقۆناغەجیاوازەکانی بنیات نان دان. == لەگرنگترین پڕۆژەی خزمەت گوزاری == * پڕۆژەی ئاوی خواردنەوەی ناحیە. * پڕۆژەی ئاوی خواردنەوە بۆ گوندەکانی (ئۆمەرگومبەت /سێکانی / قەمبەر / تازەدێ / ئاوماڵ). * گەیاندنی کارەبای نیشتمانی بۆ سەنتەری ناحیەو تەواوی گوندەکانی. * پڕۆژەی ئاودێری لەگوندی ئاوماڵ. * دروست کردنی ئاوەڕۆو کۆنکرێت و شۆستە. * دروست کردنی باخچەیەک بەڕوبەری (٤) چوار دۆنم لەمەڵبەندی ناحیە. * دروست کردنی ڕێگای سەرەکی و قیرتاوکردنی لەتەق تەقەوە بۆ سێگردکان. * دروست کردنی یاریگای تارتان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|جوگرافیا|کوردستان|ئاسیا|عێراق}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 76utpnbat2q1j2mj28eig88le8o2hho 1583815 1583814 2026-05-14T22:22:39Z MFTG 21816 1583815 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێگردکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیکردکان }}<br>{{lang-en| Segrdkan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.87663| 44.44301}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی سێگردکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 35.87663| 44.44301 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سێگردکان|سێگردکان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = ئەبوبەکر فەیسەڵ کاکەشین | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 0.65 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 356 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١،١٨٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سێگردکانی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سێگردکان''' یەکێکە شارەدێیەکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، سەر بە [[قەزای کۆیە]]، دەکەوێتە (٧٥) کم باشووری خۆرھەڵاتی [[شار]]ی [[ھەولێر]] و بە دووری (٦٠) کم لەباشووری خۆرئاوای [[شارۆچکە]]ی [[کۆیە]] دەڕوانێت بەسەر [[زێی بچووک]] لە نێوان شارەدێیەکانی ([[تەقتەق]] و [[پردێ]])دایە، و سەرەتای دروست بوونی سێگردکان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵەکانی (١٧٩٠-١٨٠٠).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی شارەدێی سێگردکان لەوە وە ھاتووە کە سێ [[گرد]] دەکەوێتە ناو سنووری [[شارەوانی]] شارەدێیەکە، ئەوانیش گردەکانی (خدریزندە، میرسێودین و ھەوارتاعون) بۆیە ناوی سێگردکان وەرگیراوە لەو سێ گردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == شارەدێی '''سێگردکان''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[سماقە، کۆیە|کۆیە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[عەمدۆن]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کانی لەلە]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[سێکانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سێگردکان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078388| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> === ھەڵکەوتەی جوگرافی === سێگردکان(٣٦٢)ملەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، دەکەوێتە نێوان ھێڵی پانی (٣٥٬٥٢) بۆ وە (٣٥٬٨٧) ی باکوری گۆی زەوی وە لەنێوان [[ھێڵی درێژی]] (٤٤٬٥٢) بۆ(٤٤٬٤٤)پلەی ڕۆھەڵاتی گۆی زەوی یە. ڕووبەری زەوی و زاری سنوری سێگردکان(١٢١٠٠)دۆنمە و ڕووبەری شیاوی بۆ چاندن (٢٥٩١) دۆنمە,(٧٠٠٠)حەوت ھەزار دۆنمیپاوان و لەوەڕگایە، ڕووبەری بەراوی(٢٣٤٨)دۆنمە, ڕووبەری پشتاوی (٢٨١٦) دۆنمە. == مێژوو == ساڵی (٢٠٠٥) و لەبەرواری ٢٨/٤/٢٠٠٥ بڕیاری (استحداپ) کردنی ناحیەی سێگردکان درا و لەبەرواری ١١/٩/٢٠٠٥ یەکەم بەڕێوەبەری ناحیەدەست بەکار بووە کە ئەویش مافپەروەر (عمر احمد محمد) بوو کەدەرچووی کۆلێژی یاساو ڕامیاری / بەشی یاسایە لەساڵی ١٩٩٦. لە ٩/٢/٢٠١٣ دەستی لە کار ھەڵگرت. دووەم بەڕێوە بەری ناحیە کە ئەویشیان مافپەروەر (فاتح حسێن حمدامین) لە ڕێکەوتی ١٠/٢/٢٠١٣دەست بەکاربووە تائێستا. ژمارەی گوندەکانی ئەم ناحیەیە لە (١٠) گوند پێکھاتووە کەبریتین لەگوندەکانی ([[ئۆمەرگومبەت]] / [[سێکانی، کۆیە|سێکانی]] / [[قەمبەر]] / [[تازەدێی گەورە]] / [[ئاوماڵ]] / [[سارتک]] / [[نێڵەگین]] / [[کانی سلێمانە]] / [[بەردەسپی، کۆیە|بەردەسپی]] و [[جلبەسەر]]) کەتەواوی گوندەکان ئاوەدانن جگە لەگوندی کانی سلێمانە چۆلە. === سەردەمی شۆرش === ساڵانی ھەشتاکان مەڵبەندی شۆرش و لانەی پێشمەرگە بووە و ناوەندێکی ڕۆشنبیری بووە بۆ ناوچەکە و ژمارەی دانیشتوانی ناحیەی سێگردکان لەساڵی ١٩٨٦دا نزیکەی (٢٥٠٠)کەس بووە و نزیکەی (٤٥٠)خێزانی تێدا نیشتە جێ بووە و لەساڵی (١٩٥٨) قوتابخانەی لێ کراوەتەوە و تاوەکو پۆلی سێی ناوەندی ھەبووە. یەکێک لە گرنگترین دەسکەوتەکانی شۆرش, ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی گوندەکان بووە لەساڵانی ھەشتاکان کەتوانیویانە بەکاری ھەرەوەزی تەواوی ئاوەڕۆی ماڵەکان کۆنکرێت بکەن. لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس]]دا دووجار ڕوخێنراوە لەساڵەکانی (١٩٨٦ و ١٩٨٨). == ئابووری == سنووری ناحیەی سێگردکان سنوورێکی کشتوکاڵییە و دەوڵەمەندە بەسەرچاوەی ئاوی [[زێی بچووک]]. ڕووبەرێکی زۆری زەوی کشتوکاڵی بەپیت و بەرەکەتی ھەیە و خەڵکەکەی ژیانیان لەسەر کشتوکاڵ و ئاژەڵداریە، لە ئێستادا ھەرچەندە گرنگیدان بەئاژەڵداری لاوازبووە بەڵام خەڵکەکەی پڕۆژەی بەخێوکردنی ماسیان دەست داوەتێ ژمارەیەک پڕۆژەی باخ و بەخێوکردنی [[ماسی]] لە قۆناغە جیاوازەکانی بنیات نان دان. == لەگرنگترین پڕۆژەی خزمەت گوزاری == * پڕۆژەی ئاوی خواردنەوەی ناحیە. * پڕۆژەی ئاوی خواردنەوە بۆ گوندەکانی (ئۆمەرگومبەت /سێکانی / قەمبەر / تازەدێ / ئاوماڵ). * گەیاندنی کارەبای نیشتمانی بۆ سەنتەری ناحیەو تەواوی گوندەکانی. * پڕۆژەی ئاودێری لەگوندی ئاوماڵ. * دروست کردنی ئاوەڕۆو کۆنکرێت و شۆستە. * دروست کردنی باخچەیەک بەڕوبەری (٤) چوار دۆنم لەمەڵبەندی ناحیە. * دروست کردنی ڕێگای سەرەکی و قیرتاوکردنی لەتەق تەقەوە بۆ سێگردکان. * دروست کردنی یاریگای تارتان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|جوگرافیا|کوردستان|ئاسیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] kctuxw7ysi4br7e0ynqoiv5wsnbmayb وتووێژ:فەتانە وەلیدی 1 135367 1583844 1570088 2026-05-15T02:31:56Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583844 wikitext text/x-wiki {{WikiProjectBannerShell|1= {{ویکیپرۆژە مۆسیقا}} |blp=}} [[پۆل:گشت پەڕەکانی پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەتانە وەلیدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1106256 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230107054938/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535 بۆ https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:١٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەتانە وەلیدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326501 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230107054938/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535 بۆ https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٥١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەتانە وەلیدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570087 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220808025442/https://mewdamedia.com/articles/21355 بۆ https://mewdamedia.com/articles/21355 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٣٢، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەتانە وەلیدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583843 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220808020138/https://kurdistanukurd.com/?p=48698 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=48698 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٣١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) nn0civ7vlslcopat602leg2jnn7dsrj وتووێژ:قەیسەری 1 137914 1583866 965902 2026-05-15T06:01:59Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583866 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[قەیسەری]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=537986 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120809072223/http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI زیاد کرا بۆ http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٢، ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەیسەری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=869273 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120809072223/http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI بۆ http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٣٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەیسەری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=882861 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/69g1xvG4K?url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2 بۆ http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٠٣، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەیسەری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=965901 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/69g1xvG4K?url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2 گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20121019075216/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html لە http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:١٧، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەیسەری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583865 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120320075523/http://www.myweather2.com/City-Town/Turkey/Kayseri/climate-profile.aspx?month=12 بۆ http://www.myweather2.com/City-Town/Turkey/Kayseri/climate-profile.aspx?month=12 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٠١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) pc3o7f5zrwe91s0akhoef6an830142h وتووێژ:سەردەشت 1 138512 1583761 1560546 2026-05-14T15:33:26Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583761 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[سەردەشت]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540357 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120125054707/http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 زیاد کرا بۆ http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٣٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=609664 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 بۆ http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٣٢، ١٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=618729 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 بۆ http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٣٨، ١٧ی ئایاری ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=696733 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150427063810/http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 بۆ http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٤٣، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=744023 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx بۆ http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٢٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) == دەستکاری و بڵاو کردنەوەی زانیاری هەڵە == بە گوێرەی ڕاپۆرتی ناوەندی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران، ژمارە‌ی دانیشتوانی شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠١٦ زایینی (واتە ١٣٩٥ی هەتاوی) دا ٤٦،٤١٢ کەس بووە و من ئەم هەڵەیە کە پێشتر ٦٨،١٦٥ نووسرابوو چاککرد بەڵام بەداخەوە ویکیپدیاوانی بەڕێز زانیاریە هەڵەکەی گەراندۆتەوە، تکایە چاکسازی دووبارە بە پێی ڕاپۆورتەکانی ناوندە پەیوەندیدارەکان ئەنجام بدەن، کاتێکی شاد [[بەکارھێنەر:AminiM24|AminiM24]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:AminiM24|لێدوان]]) ‏١١:٣٧، ١٠ی نیسانی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=828666 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8907180286 بۆ http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8907180286 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:١٦، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843070 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx بۆ http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 بۆ http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 بۆ http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8907180286 بۆ http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8907180286 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٢٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876424 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211107184139/https://www.visitiran.ir/fa/destination/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA بۆ https://www.visitiran.ir/fa/destination/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٥٤، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=895708 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html بۆ http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:١٢، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=938852 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220124003313/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D بۆ https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D بۆ https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:١٣، ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) == بەسەرداچوونەوە == سڵاو بەڕێز {{وب|Sakura emad}} ئێستا بینیم کە بەسەر وتارەکەدا چوویتەوە و وابزانم لە تووڵامزار کەڵکتان وەرگرتووە، بەڵام بەڕای من گەڕاندنەوەی بەسوودترە چۆن زۆر یەک لە سەرچاوە فارسییەکان بە ھەڵە وەرگێڕانییان بۆکراوە و زۆر یەک لە وشەکان بە ھەڵە گۆڕدراون، ھەروەھا داڕێژەی جوگرافیا دەستکاری کراوە و تێک چووە، بەڵام لە چەند جێیەکی کەم بەسوود بووە کە زۆربە زیادکردنی پیتی «ی» بە وشەکان بووە کە ئەمانە دەتوانین بە دەستیش بکەین. بۆ پێکەوە چەسپاندنی وشەکانیش (وەک لە ژێر ---> لەژێر / لە لایەن ---> لەلایەن) بە شتێکی پێویستی نازانم و دەشتوانرێت بە دەستەوە بکرێت، بەڵام ھەر دوو جۆر دەبن و جیاوازییەکی وایان نییە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])</sub> ‏١٣:٥٣، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Ahrir|Ahrir]] من زۆر بە وردی پێداچوونەوەم بۆ گۆڕانکارییەکان کردووە ئینجا گۆڕانکارییەکانم پەسەند کردووە، بەڵام گەر شتێک لەبەرچاوی من نەبینراوە و تۆ پێت وایە ھەڵەیەک ھەیە، ئەوە گەڕاندمەوە {{زۆر سپاس}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٤:٤٩، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) دەستت خۆش {{وب|Sakura emad}} بێجگە لە تێکدانی سەرچاوە و ھەندێک وشە، بەگشتی بەسوود بوو کە دواتر لەڕووی ئەو پێداچوونەوەی ئێوە حەتمەن بەشە بەسوودەکان دەگەڕێنمەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])</sub> ‏١٦:٤٧، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998596 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220123165220/http://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index بۆ http://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:١٠، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == ڕوونکردنەوە == سڵاو بەڕێز {{وب|Tessla}} تکایە گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانم بۆ ڕوون بکەوە، بەتایبەت کوژرانی فەرماندەی سپای سەردەشت کە ھیچ سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو بۆ مردنی ئەو کەسە بوونی نییە؛ نە سەرچاوە حکوومەتییەکان و نە سەرچاوە بڕواپێکراوەکانی دژە حکوومەتییەکان. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ وڵاتەکانیش منیش پێموایە وتووێژ بکرێ کە پێموا نەبێ کەس بێتە ناو باسەکە، بەڵام بۆ فەرماندەی سپا باشتر وایە یا بسڕێتەوە یان بکڕێتە بریندار بووە. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١١:١٩، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو لەتۆش @[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]، لەپەڕەی وتووێژی بەکارھێنەریت روونم کردەوە، کە پێویستە وتووێژ بکرێت لەسەر دەستکارییەکانت، ھەم سەبارەت بە کوژرانەکە و ھەم سەبارەت بە گۆڕینی وڵاتەکان، گەر سووری لەسەر دەستکاریەکەت لە کوژرانەکە، کەوایە با @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]، یەکێک بێت کە ڕای خۆی بڵێت سەبارەت بە وڵات و کوژرانەکەش. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١١:٢٨، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]، @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]: بەشێوەیەکی کەسی من حەزم بە ناوەڕۆکێک نییە باسی کوشتن بکات ھیوادارم جارێکی تر لەم بابەتانە ئەزموونی کەسێکی تر وەربگیرێت. بەڵام بۆ ئەم بابەتەی ئێستاش گەر پێتان وایە ئەو سەرچاوانەی دانراون لەسەر ناوەڕۆکەکە و باوەڕپێکراو نین ئەوا سڕینەوەی ئاساییە، باوەڕپێکراویشیان دەکەوێتە سەر ئەوەی سەرچاوەکە چەن ناوبانگی ھەیە و ھەواڵەکانی چەند بەڵگەی پێویستی لەناوە بۆ ئەو بابەتانەی بڵاوی دەکاتەوە سەلمێنراو بن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٧، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1137218 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230608092507/https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index بۆ https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٦، ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1178391 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230608092507/https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index بۆ https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:١٤، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325457 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220501204402/https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 بۆ https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 بۆ http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 بۆ http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709181342/http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html بۆ http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx بۆ http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٠٣، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1338029 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221101050902/https://behrah.com/map.php بۆ https://behrah.com/map.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٤٤، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٩ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1375169 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211108113341/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 بۆ https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210919052217/https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan بۆ https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220412180112/http://www.islahweb.org/ar/node/5033 بۆ http://www.islahweb.org/ar/node/5033 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983 *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220415164633/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 بۆ http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732 *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240109094503/https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907 بۆ https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%DA%98%D8%B1%D8%A7%D9%88-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%95%DA%95%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D9%88%D9%86-%D8%A8%DB%86%D9%88%DB%95 *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B1%D8%A7%D9%BE%DB%86%D8%B1%D8%AA/-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%DB%95-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210308120312/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 بۆ https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.islahweb.org/ar/node/5016 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220602234719/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D بۆ https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220425101610/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D بۆ https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230416155527/https://rwmal.net/19424/ بۆ https://rwmal.net/19424/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٣٥، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377980 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211222222913/https://govartishk.com/conflicts/ بۆ https://govartishk.com/conflicts/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240126153419/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336 بۆ https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240208010454/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559 بۆ https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240206230137/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186 بۆ https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221121011836/https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/ بۆ https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٥١، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1428181 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211029060808/https://esta.krd/104275/ بۆ https://esta.krd/104275/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٤٤، ٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1433474 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220122010113/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 بۆ https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٢٨، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1434911 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211107111324/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 بۆ https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٠٧، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1448663 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220701021721/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati بۆ https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٤٥، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1460341 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240108213509/https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84 بۆ https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231124114013/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C بۆ https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230520173354/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA بۆ https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:١٥، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1481734 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230127091700/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 بۆ http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211107104052/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang بۆ https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٢٧، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1560545 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.org/details/abu-abdurahman-kurdi-f_barid_20180128_1802/page/n22/mode/1up?q=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20250810030808/https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM لە https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231221153820/https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7 بۆ https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211026120436/https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95 بۆ https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240108213507/https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86 بۆ https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240108213509/https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95 بۆ https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240108213510/https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95 بۆ https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240108214731/https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C بۆ https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://seeiran.ir/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:١٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٨ بەستەری دەرەکیی [[سەردەشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583760 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220122005517/https://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i345682 بۆ https://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i345682 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240115095735/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i242767 بۆ https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i242767 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=11536 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220410112537/https://kurdistanukurd.com/?p=5551 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=5551 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=5575 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240208013011/https://kurdistanukurd.com/?p=29453 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=29453 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240507021539/https://kurdistanukurd.com/?p=75569 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=75569 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210926080113/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i401043 بۆ https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i401043 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250223161816/https://kurdish.sahartv.ir/tv/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%95_%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95-i313639 بۆ https://kurdish.sahartv.ir/tv/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%95_%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95-i313639 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220122202350/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i391241 بۆ https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i391241 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٣٣، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) lkryeb1vb5o1uili9zpowya15gfaymw لەیلا ساڵحی 0 146079 1583888 1577550 2026-05-15T08:23:53Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583888 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر | ناو = لەیلا ساڵحی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | نازناو = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[١٩٧٩]] | شوێنی لەدایکبوون = [[بۆکان]]، [[کوردستان]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شوێنی گۆڕ = | پیشە = [[نووسەر]]، [[شاعیر]] | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | نەتەوە = [[کورد]] | ڕەگەز = | ڕەگەزنامە = | خوێندن = | قوتابخانە = | ساڵانی چالاکی = | بوار = | بابەت = | بزووتنەوە = | کارە دیارەکان = شیعری ژنانی جیھان | ھاوسەر =[[یوونس ڕەزایی]] | یار = | منداڵەکان =ئاڵا، پێشەوا | خزمەکان = | کاریگەر بووە بە = | کاریگەر بووە لەسەر = | خەڵاتەکان = | واژوو = | لێدوانی واژوو = | ماڵپەڕ = | پیشاندانی تووڵی دەروازە =}} '''لەیلا ساڵحی''' (لەدایکبووی ١٩٧٩ لە [[بۆکان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]) [[شاعیر]] و [[نووسەر]]ێکی [[کورد]]ە. == ژیان == لەیلا ساڵحی ساڵی ١٣٥٨ی ھەتاوی لە دایک بووە. پاش تێپەڕاندنی قۆناغی دواناوەندی لە شاری بۆکان، لە بواری مێژوودا پەرەی بە خوێندن داوە و بڕوانامەی ماستەری مێژووی لە زانکۆی تەورێز پێ دراوە. دواتر بووەتە مامۆستای خوێندنگە و وانەبێژی زانکۆ و وەک توێژەرێکی بواری مێژووش دەرکەوتووە. ساڵی ٢٠١٦ لە یەکەمین کۆنگرەی نێونەتەوەیی توێژینەوەی مێژوویی تاران وەک توێژەری ھەڵبژاردە ناودێر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=مامۆستایەکی بۆکانی وەکوو خانمی بەتوانا و لێھاتووی پارێزگەی ئازەربایجانی ڕۆژاوا ھەڵبژێردرا|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i219457|ڕەوشی ناونیشان=dead|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=سەحەری کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416002121/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i219457}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13501 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160427104112/http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13501 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە گۆڤار و بڵاڤۆکەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستاندا نووسراوە و ھۆنراوەی بڵاو بووەتەوە. لە بواری ئەدەبیاتی منداڵانیشدا چالاکە و بەرھەمی چاپ کردوون. ئەندامی دەستەی نووسەرانی مانگنامەی (ڕۆچنە) بووە کە تایبەتە بە مناڵان و مێرمنداڵان. ھەروەھا یەکێک لە ئەندامانی چاودێری گۆڤاری مناڵانەی [[گۆڤاری کانی|کانی]]یە کە پاشکۆی [[کۆواری مەھاباد|گۆڤاری مەھابادە]] و ٩٥ ژمارەی دەرچووە. لە یەکەمین فێستیواڵی نەتەوەیی چیرۆکی بانەدا کە پاییزی ساڵی ٢٠١٧ بەڕێوە چوو، وەک داوەری بەشی چیرۆکی منداڵان دیاری کرا.<ref>بانەنیووز:http://banehnews.org/برترین-ھای-جشنوارە-کشوری-داستان-بانە-ت/{{بەستەری مردوو|url=http://banehnews.org/برترین-ھای-جشنوارە-کشوری-داستان-بانە-ت/{{بەستەری مردوو|url=http://banehnews.org/برترین-ھای-جشنوارە-کشوری-داستان-بانە-ت/ |date=ئازاری ٢٠١٩}} |date=ئابی ٢٠١٨ }}</ref> لەیلا ساڵحی لە ساڵی ٢٠١٦وە ڕەوتێکی بۆ خوێندنەوەی کتێب لەناو ژناندا وەگەڕ خستووە و ھەر بە ماوەی جارێک کۆبوونەوە و خوێندنەوەی ڕەخنەگرانەی کتێبێکی بەرچاوی نووسەرانی جیھان لە ھۆڵی کۆبوونەوە گشتییەکانی شاری بۆکان بەڕێوە دەبا. لەم کۆبوونەوانەدا کە تایبەتە بە ژنان خاتوونە کتێبخوێن و ڕەخنەگرەکانی شارەکانی بۆکان و دەورووبەر بەشداری دەکەن و پێشوازییەکی باشی لێ دەکرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اسرارنامە: بانوان شھرستان بوکان رمان «جای خالی سلوچ» محمود دولت آبادی را نقد و بررسی کردند.|ناونیشان=http://www.asrarnameh.com/content/17090|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ئەسرارنامە|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416020007/http://www.asrarnameh.com/content/17090}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بانوان بوکانی بە نقد “سووشون” نشستند، پایگاە خبری ھەواڵ|ناونیشان=http://hewal.ir/?p=2885|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220502052504/http://hewal.ir/?p=2885}}</ref> == بەرھەمەکان == # '''شیعری ژنانی جیھان'''،<ref>شیعری ژنانی جیھان، ساڵحی، لەیلا. خانی، سەقز: ٢٠١٨</ref> وەرگێڕان و توێژینەوە (٥٠٠ لاپەڕە)؛ ٢٠١٨ # '''ماسی کۆلکەزێڕینە'''،<ref>ساڵحی، لەیلا (وەرگێڕ)، فیستێڕ، مارکووس (نووسەر)، ماسی کۆلکەزێڕینە، [[ڕێکخراوەی ئیزیرتوو]]، پووشپەڕی ٢٠١٢</ref> چیرۆکی منداڵان، وەرگێڕان؛ ٢٠١٢ # '''کایە بە قامکەکان'''،<ref>کایە بە قامکەکان، ساڵحی، لەیلا (وەرگێڕ)، ڕەحماندووست، مستەفا (نووسەر). بنکەی ڕاھێنانی ھزری مناڵان و مێرمنداڵان، تاران:</ref> شیعر و کایەی مناڵانە، وەرگێڕان. == نموونەی شیعر == * قەڵتێک لە شیعرێکی درێژی لەیلا ساڵحی : وا داییس : مناڵێک لە شۆڕەبی و ئاو : ڕەنگە سبەی پیاوێک دادێ لە ڕەز و نوور : دەستەکانی : تامی بەژنی ئاسمان دەدەن. : بەردەوامە : حوکماتی نیشتمانەکان : : ھیمالیا دەربەندی ڕووان و لاوژە و : ئەو کیژانەی شەتڵی پەرین : سەما دەکا کیژی مانگ و : بوێرانە وەگیان دەھێنێ ئارەزوو. : لەت لەت لەت فوارە دەکا ئەم جەستەیە : دێراو دێراو ئەم بەژنە شکۆفە دەکا : ئێسکی ڕەزێکە فێی عەشق گرتوویەتی و : زگی ھەموو چرۆی شەڕاب : : چاو نەترساو : دەدوێ بە ڕاوێژی لەشی و : دەڕژێتە ئامێزی زنار : دەڕوێ و دەڕوێ و تا ئەو ساتەی ڕاجەی زنار : دەتوێتەوە : ئەم لەشە کەروێشکەی گڕە و : ئاوس دەبێ ھەتا چرا : سەما دەکەن کیژۆڵانی ھیمالیا. == نموونەی وەرگێڕان == * شەوانە کە ھەوا خەریکە فێنک بێ : ١ : شەوانە کە ھەوا خەریکە فێنک بێ : لە دەستی منەوە گەرما بخۆوە : دەستم خوێنی بەھاری لێ دەتکێ : دەستم بگرە : باسکە سپییەکانم بگرە : دڵتەنگی شانە لاوازەکانم بگرە… : سەیر دەبوو : ئەگەر شەوێک، شەوێکی وەک ئەو شەو : قورسایی سەری تۆم لەسەر سینگی خۆم ھەست بکردبایە. : ٢ : تۆ سوورە گوڵی ئەوینت : خستە ناو منداڵدانی سپی منەوە : سوورە گوڵی ئەوینت کە خەریک بوو سیس ھەڵگەڕێ : بە دەستە داگیرساوەکانم دەگرم. : لەگەڵ تۆمە! سەرکردەیەک بە ڕاونینی سەھۆڵینەوە : وەری دەگرم : ئەو تاجەی لە سەرمت ناوە : ئەو تاجەی سەرمی بەرەو دڵم خوار کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەو نیشتمانەی کە نییە/سودرگران پێشەنگی بزووتنەوەی شێعری نوێی سوئێد و فەنلاند|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=2233|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ھاژە}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=2233 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە|وێژەی کوردی|ژن}} [[پۆل:شاعیرانی ژن]] [[پۆل:خەڵکی بۆکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] 6zuwkqdr8nkooi5nyvmx603flrruqd9 وتووێژ:لەیلا ساڵحی 1 146697 1583889 1326967 2026-05-15T08:24:04Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583889 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[لەیلا ساڵحی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=582381 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160427104112/http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13501 بۆ http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13501 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢٨، ٢٧ی ئابی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەیلا ساڵحی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=648577 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170804044816/http://www.asrarnameh.com/news.php?id=17090 بۆ http://www.asrarnameh.com/news.php?id=17090 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=2233 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٠٨، ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەیلا ساڵحی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=776002 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160427104112/http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13501 بۆ http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13501 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:١٣، ١٧ی نیسانی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەیلا ساڵحی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843595 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160427104112/http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13501 بۆ http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13501 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٤٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەیلا ساڵحی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1040838 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210416020007/http://www.asrarnameh.com/content/17090 بۆ http://www.asrarnameh.com/content/17090 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٤٦، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەیلا ساڵحی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1265402 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220502052504/http://hewal.ir/?p=2885 بۆ http://hewal.ir/?p=2885 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٠٩، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[لەیلا ساڵحی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326966 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210416020007/http://www.asrarnameh.com/content/17090 بۆ http://www.asrarnameh.com/content/17090 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220502052504/http://hewal.ir/?p=2885 بۆ http://hewal.ir/?p=2885 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٢٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەیلا ساڵحی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583888 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210416002121/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i219457 بۆ https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i219457 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٢٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) tfynzkt2a5zl6fawwwwi5iqno6e7921 دابەشکراوە سووکەڵەکانی لینوکس 0 147706 1583732 1583714 2026-05-14T12:01:16Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583732 wikitext text/x-wiki [[File:Xubuntu-natty.png|thumb|[[Xubuntu]] is described by its developers as light-weight in comparison to [[Ubuntu (operating system)|Ubuntu]]]] '''دابەشکراوەیێکی سووکەلەی لینوکس'''،[[دابەشکراوەی لینوکس|دابەشکراوەیێک]]ە کە پێویستی بە ڕامێکی کەم و/یا خێرایی کەمی ڕیکخەری ناوەکی ھەیە بە پێچەوانەی دابەشکراوەکانی بەھێزی لینوکس. داوای سەرچاوەی کەمی ڕەقەکالا بە سیستەمێکی دڵخوازتر دەگۆڕدرێت ھەر ئەمەش ھۆکاریکە کە بتوانرێت لە سەر سیستەمی کۆمپیوترە کۆنەکان و ڕەقەکالای لاواز دامەزرێ. ڕامی و ڕێکخەری ناوکی کەم، مەسرەف کردن، دەبێت بە ھۆکارێک بۆ باشتر ئیشکردن بە نەرمەکالاکان. قەبارەی دابەشکراوەی لینوکس لە ژێر کاریگەری ڕوومێزی سیستەمەکەیەتی کە تێیدا تێکڵاو بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Larabel|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Phoronix: Power & Memory Usage Of GNOME, KDE, LXDE & Xfce|ناونیشان=https://www.phoronix.com/scan.php?page=article&item=linux_desktop_vitals&num=1|بڵاوکەرەوە=Phoronix|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180903042338/https://www.phoronix.com/scan.php?page=article&item=linux_desktop_vitals&num=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.porteus.org/info/features.html|سەردێڕ=Features - Porteus - Portable Linux|وێبگە=Porteus.org}}</ref><br/> ھەر لەسەر ئەم بنەمایە، زۆر یەک لە دابەشکراوەکانی لینوکس ھەڵبژاردنێک دەدەن بە بەکارھێنەر. بۆ نمونە [[کانۆنیکاڵ]] راژەی چەندین ڕوومێزیە لە دابەشکراوەکانی کە بێجگە لە گنوم و یونیتی پێشنیاری داوە. ئەم جۆرانە بریتین لە [[زوبونتو]] و [[لوبونتو]] کە لە سەر ڕومێزی سووکەلەی XFCE وە LXDE وشێندراوەن. زۆر دابەشکراوەش تەنھا لەگەڵ ڕوومێزی سووکەلە دەوەشێندرێن. بۆ نمونە، پۆرتیوس تەنھا لەگەڵ ڕوومێزی LXDE, XFCE وە [[MATE]] بڵاو دەکرێتەوە ھەرەھا زێنوۆڵک لەگەڵ ڕومێزی [[XFCE]] قو [[Openbox]] بڵاو دەبێتەوە.<br/> بۆ ھەڵسەنگاندنی مەسرەفی ڕەقەکالا بە ڕوومێزی، دەتوانین نموونەی ئوبونتوی١٠٫١٠ بە ڕومێزی Unity لەگەڵ لوبونتوی ١٠٫١٠ بە ڕومێزی LXDE بھێنینەوە. لە کاتێک دا کە ڕەقەکالای ئوبونتوی ١٠٫١٠ بە قەبارەی ڕامی ٢ گیگ و ڕیکخەری ناوەکی ٢ گیگاھێرتز بوو لوبونتوی١٠٫١٠ تەنھا لە پێنتیۆم ٢ بە ڕامێکی ١٢٨ سوودی دەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Download Ubuntu Desktop {{!}} Download {{!}} Ubuntu|ناونیشان=https://www.ubuntu.com/download/desktop|وێبگە=Ubuntu.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614144757/https://www.ubuntu.com/download/desktop|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/> == پوختەیێک لە دابەشکراوە سووکەلەکان لینوکس == * [[ئاڵپین لینوکس]] حەز بە ئاسایش و لەسەر بنەمای [[musl]] وە [[BusyBox]]. ** [[پۆست مارکێت ئۆئێس]] دابەشکراوە لە ئاڵپین لینوکس و درووستکراوە بۆ تەلەفۆنە ھۆشمەندەکان. * [[ئارچ بەنگ]] بەلاسایی کرانچ بەنگ لینوکس و لە سەر بنەمای ئاچ لینوکس وشێندراوە. لە بەڕێوەبەری پەنجێرەکان و ئۆپێن بۆکس سوود دەگرێت و سووکەلە ماوە. * [[دێبیەن داگ]] بە شێوازی زیندووە لە پاپیلینوکس(Puppy Linux) ئیلھامی گرتووە. پاکەتەکانی بریتین لە JWM وە IceWM. بە چوارچێوەی دێبیان بێ ھیچگۆڕانکاریێک..<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Debian Dog is a Useful Pocket Pup|ناونیشان=http://www.linuxinsider.com/story/84328.html|بڵاوکەرەوە=Linux Insider|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626182952/https://www.linuxinsider.com/story/84328.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Debian Dog on Github|ناونیشان=https://debiandog.github.io/doglinux|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190207082825/https://debiandog.github.io/doglinux/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[دیت پی]]لە سەر بنەمای دێبیان و لینوکسێکی سووکەلە درووستکراوە لە ئەساس لە سەر تەختەکانی رازبێریپای. دەتوانی دایبگری لە سەر سیستەمەکانی ARM، SBCs وە x86.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dietpi.com/|سەردێڕ=DietPi - Lightweight justice for your SBC|وێبگە=dietpi.com|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181005111736/http://www.dietpi.com/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا بریتییە لە پەڕەکانی دامەزراندن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dietpi.com/phpbb/viewtopic.php?f=8&t=5#p5|سەردێڕ=DietPi / Fuzon • View topic - DietPi-Software {{!}} Details for ALL installation options|وێبگە=dietpi.com|زمان=en-gb|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181117053156/https://dietpi.com/phpbb/viewtopic.php?f=8&t=5#p5|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بەراوەردکردنی دابەشکراوە سووکەلەکان لینوکس == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: auto;" |- ! دابەشکراوە ! کەمینەی پێداویستی ! ڕوومێزی / بەڕێوەبەری پەنجێرە ! دابەشکراو لە ! [[Package Manager|بەڕێوەبەری بوخچە]] ! data-sort-type="number" | قەبارەی پەڕگە ! بەکارھێنەری مەبەست ! دوایین ساڵێ وشاندن ! ھەڵگەر ! یەکەم ساڵێ وشاندن ! دامەزرێنەر |- ! {{Rh}} | [[ئەبسولوت لینوکس]] | * ٤٨٦ ڕێکخەری ناوەندی * ٦٤&nbsp;مێگ ڕام (١گیگ+ پێشنیار)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.absolutelinux.org/about.shtml|سەردێڕ=absolute linux home page|وێبگە=Absolutelinux.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180125104216/http://www.absolutelinux.org/about.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.slackware.com/install/sysreq.php|سەردێڕ=The Slackware Linux Project: Installation Help|وێبگە=Slackware.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> | [[iceWM]] | - | | ٦٩٨ مێگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.absolutelinux.org/download.shtml|سەردێڕ=absolute linux home page|وێبگە=Absolutelinux.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180116092158/http://www.absolutelinux.org/download.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ڕومێزی |٢٠١٨ | تاقمەی ئەبسولوت لینوکس | ٢٠٠٧ | تاقمەی ئەبسولوت لینوکس |- ! {{Rh}} | [[ئاڵپین لینوکس]] | | | | APK | ٨ مێگ (کانگا), ١٣٠ مێگ (دیسک) | ڕوومێز | ٢٠١٨ | تاقمەی گەشەپێدەری ئاڵپین لینوکس | ٢٠١٠ | ئەندامی [[پڕۆژەLEAF]] |- ! {{Rh}} | [[ئانتیکس]] | * ئینتێل/AMD X٨٦ * ٢٥٦ مێگ ڕام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://antix.mepis.org/index.php?title=Main_Page|سەردێڕ=Main Page - antiX|وێبگە=antix.mepis.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130529193958/http://antix.mepis.org/index.php?title=Main_Page|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | IceWM, Fluxbox, JWM | MEPIS < دێبیان | [[Synaptic (software)|Synaptic]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://antix.mepis.org/ |سەردێڕ=Main Page – antiX |وێبگە=Antix.mepis.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080828212407/http://antix.mepis.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ٥٥٥ مێگ (بنەما), ٦٥٤ مێگ (تەواو), ١٢٨ (ناوک) | ڕوومێز, portability (with persistence<ref name="Linux with persistence">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pendrivelinux.com/what-is-persistent-linux/|سەردێڕ=What is Persistent Linux|وێبگە=Pendrivelinux.com}}</ref>) | ٢٠١٨ | دژەسەرمایەدار | ٢٠٠٧ | دژەسەرمایەدار |- !{{Rh}} | بەیسیک لینوکس<ref name="Nabble">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://old.nabble.com/BL-on-CF-IDE-drive-td25683600.html|سەردێڕ = BL on CF IDE drive|ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|دوایین = Keesan|یەکەم = Sindhi|ڕێکەوت = تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20111009120921/http://old.nabble.com/BL-on-CF-IDE-drive-td25683600.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009120921/http://old.nabble.com/BL-on-CF-IDE-drive-td25683600.html |date= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ }}</ref><ref name="BL">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://distro.ibiblio.org/pub/linux/distributions/baslinux/|سەردێڕ = BasicLinux|ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|دوایین = [[BasicLinux]]|ساڵ = n.d.}}</ref> (†) | * ٣٨٦ ڕێکخەری ناوەندی * ٣&nbsp;مێگ ڕام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://distro.ibiblio.org/baslinux/|سەردێڕ=BasicLinux|وێبگە=distro.ibiblio.org}}</ref> | [[JWM]] window manager | بێزی بۆکس --سلەکوێر | | ٢٫٨ مێگ (فلۆپی) | ڕوومێز | ٢٠٠٥ (v٣٫٥) | | ٢٠٠٠ | ستێڤن سی. دارنۆڵد ئێن ئێس |- ! {{Rh}} | [[بۆدھی لینوکس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.ubuntuvibes.com/2011/01/bodhi-linux-is-lightweight-linux.html|سەردێڕ = Bodhi Linux is a Lightweight Linux Distribution|ڕێکەوتی سەردان = ٥ی ئایاری ٢٠١١|نووسەر = Nitesh|بڵاوکەرەوە = Ubuntu Vibes|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110129024225/http://www.ubuntuvibes.com/2011/01/bodhi-linux-is-lightweight-linux.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | * ٥٠٠&nbsp;MHz ڕێکخەری ناوندی * ١٢٨&nbsp;مێگ لە ڕام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bodhilinux.com/w/system-requirements/|سەردێڕ=System Requirements|وێبگە=Bodhi Linux|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181209040049/http://www.bodhilinux.com/w/system-requirements/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ٤&nbsp;گیگ بۆشایی پەپکە | Moksha (a fixed E17) | ئوبونتو < دیبیان | APT | ٥٧٥ مێگ (ستاندارد), ١٠٢٤ مێگ (AppPack) | ڕوومێز | ٢٠١٨ | گرووپی لینوکسی بۆدھی | ٢٠١١ | گرووپی لینوکسی بۆدھی |- !{{Rh}} | [[BunsenLabs Linux]] | * ڕام (٢٠١٧): ٢٥٦ مێگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bunsenlabs.org/installation.html|سەردێڕ=BunsenLabs Linux:: Installation|وێبگە=Bunsenlabs.org}}</ref> | ئۆپێن بۆکس | دێبیانی جێگیر | | ٨٢٥ مێگ | ڕوومێزی | ٢٠١٨ | ''ھەڵگرەکانی ناوک'' | ٢٠١٥ | ''ھەڵگرەکانی ناوک'' |- ! {{Rh}} | [[لینوکسی دامن]] † | * ڕێکخەری ناوەندی: ٤٨٦dx * ڕام: ٨&nbsp;مێگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://damnsmalllinux.org/wiki/minimum_hardware_requirements.html|سەردێڕ=Minimum Hardware Requirements - DSL Wiki|وێبگە=damnsmalllinux.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180613064514/http://www.damnsmalllinux.org/wiki/minimum_hardware_requirements.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | [[Fluxbox]], [[JWM]] | - | APT (optional)<ref name="DSL">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.damnsmalllinux.org/|سەردێڕ = What is DSL?|ڕێکەوتی سەردان = ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|دوایین = [[Damn Small Linux]]|وێبگە = Damnsmalllinux.org|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180930162042/http://www.damnsmalllinux.org/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ٥٠ مێگ | ڕوومێز | ٢٠٠٨ | | ٢٠٠٥ | جۆن ئەندرووس. |- ! {{Rh}} | [[CRUX]] | * ڕام (٢٠١٧): ١٩٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://crux.nu/Main/Handbook3-3#ntoc10|سەردێڕ=3. Installing CRUX|وێبگە=Crux.nu|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> | ئۆپێن بۆکس | - | | ١٧٧٣ مێگ | بی ئێس دی/ بەکارھینەری پێشکەوتوو, سووکەلە | ٢٠١٨ | ''ھەڵگرەکانی ناوک'' | ٢٠٠٢ | پێر لیدەن |- |- ! {{Rh}} | [[GoboLinux]] | * x٨٦_٦٤ ڕێکخەری ناوەندی * 128&nbsp;مێگ ڕام (١&nbsp;گیگ+ پێشنیار بۆ سوود گرتن لە گرافیکی تەواو)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gobolinux.org/release_notes_016.html|سەردێڕ=GoboLinux 016 Release Notes|وێبگە=Gobolinux.org|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> | [[Awesome (window manager)|Awesome]] | - | | ٩٥٨ مێگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gobolinux.org/download.html|سەردێڕ=GoboLinux download page|وێبگە=Gobolinux.org}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.gobolinux.org/download.html |date=ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> | ڕوومێز | ٢٠١٧ | تاقمەی گۆبۆ لینوکس | ٢٠٠٣ | ھیشام محمد وە ئندرە دێچ |- ! {{Rh}} | [[نۆپیکس]] | * ٤٨٦ ڕێکخەری ناوەندی * ٣٢&nbsp;مێگ ڕام (دەق) * ١٢٨&nbsp;مێگ ڕام (ڕومێزیLXDE) * ٥١٢&nbsp;مێگ ڕام (پێشنیار)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.knopper.net/knoppix-info/index-en.html|سەردێڕ=KNOPPIX - Live Linux Filesystem On CD|وێبگە=Knopper.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503054636/http://www.knopper.net/knoppix-info/index-en.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | LXDE | - | | ٧٠١ مێگ | زیندوو | ٢٠١٨ | | ٢٠٠٠ | Klaus Knopper |- ! {{Rh}} | [[لینوکسی بی بی کیو]] | * ڕام (٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://linuxbbq.org/cream.html|سەردێڕ=Get Roasted!|وێبگە=linuxbbq.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180720080936/https://linuxbbq.org/cream.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>): ٢٥٦ مێگ | several (>٧٥) | دێبیان, سڵەکوێر | | ٤١٧ مێگ | ڕوومێز | ٢٠١٨ | ''تاقمەی بی بی کیو'' | ٢٠١٣ | ژولیۆس ھێدێر |- ! {{Rh}} | [[Lightweight Portable Security]] |? | [[iceWM]] | [[ئاچ لینوکس]] | | ٣٩٠ مێگ | سیستمەی ئاسایشی زیندوو | ٢٠١٧ | [[دێپارتمانی بەرگیری وڵاتە یەکگرتووەکان ئەمریکا]] | ٢٠١١ | [[دێپارتمانی بەرگیری وڵاتە یەکگرتووەکان ئەمریکا]] |- ! {{Rh}} | [[لینوکس لایت]] | * ڕام (٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.linuxliteos.com/download.php#requirements|سەردێڕ=Linux Download - Download Linux Lite Free Linux Operating System|یەکەم=Jerry|دوایین=Bezencon|وێبگە=Linuxliteos.com}}</ref>): ٢٥٦ مێگ * ٨ گیگ بۆسای پەپکە | XFCE | ئوبونتو | APT | ٩٥٥ مێگ | ڕوومێز (بەکارھێنەرانی ویندۆز) | ٢٠١٨ | جێری بێزێنکۆن | ٢٠١٣ | جێری بێزێنکۆن |- ! {{Rh}} | [[لوبونتو]] | * ڕێکخەری ناوەندی: ٣٨٦ یا پێنتیۆم * ڕام: (٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lubuntu.me/xenial-released/|سەردێڕ=Lubuntu 16.04 LTS (Xenial Xerus) Released! - Lubuntu|وێبگە=lubuntu.me|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180826121725/https://lubuntu.me/xenial-released/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>) ٢٥٦ بە ٥١٢ مێگ | LXDE | ئوبونتو | APT | ٩١٦ مێگ | ڕوومێز سووکەلە | ٢٠١٨ | گرووپی لوبونتو | ٢٠٠٩ | گرووپی لوبونتو |- ! {{Rh}} | [[LXLE]] | * ڕێکخەری ناوەندی (٢٠١٧): پەنتیۆم ٣ * ڕام (٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wiki.lxle.net/doku.php/requirements|سەردێڕ=requirements - LXLE Linux Wiki|وێبگە=wiki.lxle.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212053526/http://wiki.lxle.net/doku.php/requirements|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>): ٥١٢ مێگ | LXDE | Ubuntu LTS | APT | ١٣٠٠ مێگ | کۆمپیوتری کۆنە /بەکارھێنەری ناوەندی | ٢٠١٦ | تاقمەی LXLE | ٢٠١٢ | ڕۆنی |- ! {{Rh}} | [[لینوکسی ئێم ئیکس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mepiscommunity.org/mx/ |سەردێڕ=MX Linux |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160322235935/http://www.mepiscommunity.org/mx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322235935/http://www.mepiscommunity.org/mx |date=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> | * ڕێکخەری ناوەندی: ٤٨٦ * ڕام (٢٠١٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mxlinux.org/user_manual_mx15/mxum.html|سەردێڕ=MX Linux Users Manual|وێبگە=mxlinux.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190207223051/https://mxlinux.org/user_manual_mx15/mxum.html#toc-Subsection-1.3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>): ٥١٢ مێگ | Xfce 4 | antiX < MEPIS < دێبیان | APT |١٠٢٤ مێگ | ڕوومێز سوکەلە | ٢٠١٨ | MEPIS Community | - | anticapitalista |- ! {{Rh}} | [[نانۆ لینوکس]] | * ڕێکخەری ناوەندی: ٤٨٦ * ڕام (٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sourceforge.net/p/nanolinux/wiki/Home/|سەردێڕ=Nanolinux / Wiki / Home|وێبگە=sourceforge.net}}</ref>): ٦٤ مێگ | SLWM on Nano-X | Tiny core linux.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://linux.softpedia.com/get/System/Operating-Systems/Linux-Distributions/Nanolinux-102963.shtml |سەردێڕ = Softpedia|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> MicroCore Linux with BusyBox. | | ١٩ مێگ | سووکەلە | ٢٠١٥ | جۆرج پۆدھەست | - |جۆرج پۆدھەست |- ! {{Rh}} | [[پی سی لینوکس ئۆ ئێس]] | * ڕێکخەری ناوەندی: ٦٤ بیتس (لە ٢٠١٦) * ڕام (٢٠١٧): ٥١٢ مێگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pclinuxos.com/about/|سەردێڕ=About PCLinuxOS» PCLinuxOS|وێبگە=Pclinuxos.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190115185309/https://www.pclinuxos.com/about/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | KDE, LXDE, MATE | Mandrake | | ٨٣٣ مێگ (LXDE)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://communityiso.pclosusers.com/LXDE/|سەردێڕ=Index of /communityiso/LXDE|وێبگە=Communityiso.pclosusers.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://archive.wikiwix.com/cache/20160308045744/http://communityiso.pclosusers.com/LXDE/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | Live | ٢٠١٨ | Bill Reynolds | ٢٠٠٣ | Bill Reynolds |- ! {{Rh}} | [[Peppermint Linux OS]] | * x٨٦ processor * ٥١٢&nbsp;مێگ ڕام (v6 ٢٠١٥. ٢&nbsp;پێشنیار)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://peppermintos.com/guide/downloading/ |سەردێڕ=1. Download and Install |بڵاوکەرەوە=Peppermint, LLC |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181215094504/https://peppermintos.com/guide/downloading/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | LXDE | لوبونتو | APT | ١٣٣٢ مێگ | ڕوومێز | ٢٠١٧ | Peppermint, LLC | ٢٠١٠ | Peppermint, LLC |- ! {{Rh}} | [[Porteus (operating system)|Porteus]] | * ٣٢ بیت ڕێکخەری ناوەندی * ٣٦&nbsp;مێگ ڕام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.porteus.org/info/features.html|سەردێڕ=Features - Porteus - Portable Linux|وێبگە=Porteus.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> | (multiple) | سڵەکوێر | | ٢٦٠ مێگ (LxQt) | lightweight, portable (with persistence<ref name="Linux with persistence" />) | ٢٠١٨ | Porteus | ٢٠١٠ | Fanthom |- ! {{Rh}} | [[پاپی لینوکس]] | * ڕام (٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.puppylinux.org/wikka/MinimumSystemRequirements|سەردێڕ=PuppyLinux: Minimum System Requirements|وێبگە=Puppylinux.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180814214556/http://puppylinux.org/wikka/MinimumSystemRequirements|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>): ٢٥٦ مێگ | JWM-٢٫٣. ٢ | - | PPM (بەڕێوەبەری بوخچەی پاپی) | ٢٣٢ مێگ (Slacko)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://distro.ibiblio.org/puppylinux/puppy-slacko-6.3.0/64/|سەردێڕ=Index of /puppylinux/puppy-slacko-6.3.0/64/|وێبگە=Distro.ibiblio.org}}</ref> | portable (with persistence<ref name="Linux with persistence" />), lightweight<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.raymond.cc/blog/archives/2010/07/08/puppy-linux-5-0-review-lightweight-fun-fast/ |سەردێڕ=Puppy Linux 5.0 Review - Lightweight, Fun, Fast! |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|دوایین=Hell-Noire |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=Raymond |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100711035158/http://www.raymond.cc/blog/archives/2010/07/08/puppy-linux-5-0-review-lightweight-fun-fast/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100711035158/http://www.raymond.cc/blog/archives/2010/07/08/puppy-linux-5-0-review-lightweight-fun-fast/ |date=١١ی تەممووزی ٢٠١٠ }}</ref> | ٢٠١٧ | بۆنیاتی پاپی | ٢٠٠٣ | باری کولێر |- ! {{Rh}} | [[سالیکس ئۆ ئێس]] |? | MATE, KDE, Xfce, Fluxbox, Openbox | سڵەکوێر | | ٦١٣ مێگ (Fluxbox), ٨٥٢ مێگ (MATE live)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.salixos.org/download.html|سەردێڕ=Salix Downloads|وێبگە=Salixos.org}}</ref> | ڕوومێز | ٢٠١٦ | Tomas Matejicek |٢٠٠٢ | Tomas Matejicek |- ! {{Rh}} | [[سلاکس]] | * ڕام (٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.slax.org/en/introduction.php|سەردێڕ=Introduction - Slax Linux|وێبگە=Slax.org}}</ref>): ١٢٨ مێگ بێ وێبگەڕ | KDE وشانی < ٩ / [[Fluxbox]] وشانی ٩ | وشانی سلەکوێر < ٩ / وشانی دێبیان ٩ | | ٢٢٦ مێگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.slax.org/en/download.php|سەردێڕ=Download - Slax Linux|نووسەر=Tomas M|وێبگە=Slax.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171114014012/http://www.slax.org/en/download.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | portable | ٢٠١٨ | Tomas Matejicek | ٢٠٠٢ | Tomas Matejicek |- ! {{Rh}} | [[سالی تاز]] | * ڕام (٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.slitaz.org/en/get/flavors.php|سەردێڕ=SliTaz LiveCD Flavors|یەکەم=Christophe|دوایین=Lincoln|وێبگە=Slitaz.org}}</ref>): ٢٤ مێگ (loram-cdrom), ١٢٨ مێگ (loram), | [[Openbox]] | - | Tazpkg | ٥٠ مێگ | Portable. Live (No persistence by default)<ref>persistence can be added rather easily though</ref> | ٢١٨ | ''dev team'' | ٢٠٠٨ | Christophe Lincoln |- ! {{Rh}} | [[تنی کۆڕ لینوکس]] | * ڕێکخەری ناوەندی: 486dx * ڕام: ٤٦&nbsp;مێگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tinycorelinux.net/faq.html#req|سەردێڕ=Tiny Core Linux Frequently Asked Questions (FAQ)|وێبگە=Tinycorelinux.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> | FLTK/FLWM | Tiny Core Linux | | ١١ مێگ (ناوک), ١٦ مێگ (ناوکی بچکۆلە), ١٠٦ مێگ (ناوکی زیاد) | portable, advanced | ٢٠١٨ | Team Tiny Core | ٢٠٠٩ | Robert Shingledecker |- ! {{Rh}} | [[تریسکیۆ مینی]] | * ڕێکخەری ناوەندی پێنتیۆم دوو * 256&nbsp;مێگ ڕام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.ubuntu.com/Lubuntu|سەردێڕ=Lubuntu - Ubuntu Wiki|وێبگە=wiki.ubuntu.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> | LXDE | [[Ubuntu (operating system)|Ubuntu]] LTS | APT | ٦٠٩ مێگ | [[Free software]]: ڕوومێز | ٢٠١٨ | Rubén Rodríguez Pérez (quidam) | ٢٠٠٥ | Rubén Rodríguez Pérez (quidam) |- ! {{Rh}} | [[TurnKey Linux Virtual Appliance Library]] | * ڕام (٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.turnkeylinux.org/docs/hardware-requirements|سەردێڕ=Minimum hardware requirements - TurnKey GNU/Linux docs|وێبگە=Turnkeylinux.org}}</ref>): ٢٥٦ مێگ | None (headless server) - Includes [[Webmin]] admin UI | Debian (a minified base<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.turnkeylinux.org/core |سەردێڕ = TurnKey Core - Debian GNU/Linux with Batteries Included|ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=TurnKey Linux}}</ref>) | | ٢١٢ مێگ (ناوک) | Lightweight headless server<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.unixmen.com/turnkey-linux-13-released/ |سەردێڕ = TurnKey Linux 13 Has Been Released!|ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Unixmen}}</ref> | ٢٠١٨ | تاقمەی تۆرینکی لینوکس |٢٠٠٨ | ئالۆنسوارتز، لیراز سایری |- ! {{Rh}} | [[VectorLinux|ڤێکتۆر لینوکس لایت]] | * ڕام: ٦٤ مێگ (وشانی سووکەلە), ٩٦ (وشانی ستاندارد), ٢٥٦ (وشانی زیندوو)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vectorlinux.com/products|سەردێڕ=VectorLinux Editions — VectorLinux.com|وێبگە=vectorlinux.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180803162604/http://vectorlinux.com/products|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>) | Several / IceWM | سڵەکوێر | | ٦١٨ مێگ | ڕوومێز | ٢٠١٧ | - | ٢٠٠١ ? | - |- ! {{Rh}} | [[ڤۆید لینوکس]] | * پینتیۆم ٤ (SSE2) یا ARMv6 * ٩٦&nbsp;مێگ ڕام * ٣٥٠مێگ پەپکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wiki.voidlinux.eu/Live_Images|سەردێڕ=Live Images - Void Linux Wiki|وێبگە=wiki.voidlinux.eu|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180814215120/https://wiki.voidlinux.eu/Live_Images|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | Enlightenment, Cinnamon, LXDE, LxQt, MATE, XFCE or none<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voidlinux.eu/download/|سەردێڕ=Enter the void - Downloads|وێبگە=Voidlinux.eu|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180525200419/https://www.voidlinux.eu/download/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | - | XBPS | ٢٥٠مێگ (i686 w/o DE) | ڕوومێز | ٢٠١٨ | ژۆون ئار پی و ھاوکاران | ٢٠٠٨ | جۆون ڕۆمێرۆپاردینیس |- ! {{Rh}} | [[زوبونتو]] | * ڕام (٢٠١٧): ٥١٢ مێگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://xubuntu.org/getxubuntu/requirements/|سەردێڕ=System Requirements «Xubuntu|یەکەم=The Xubuntu|دوایین=community|وێبگە=xubuntu.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171023051736/https://xubuntu.org/getxubuntu/requirements/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | Xfce | ئوبونتو | APT | ٩٦٠ مێگ | ڕوومێز سووکەلە | ٢٠١٨ | گرووپی زوبونتو | ٢٠٠٨ | گرووپی زوبونتو |- ! {{Rh}} | [[زێن واڵک]] |? | Xfce | سڵەکوێر | | ٩٧٤ مێگ | ڕوومێز | ٢٠١٨ | ''دێڤ تیم'' | ٢٠٠٤ | [[جێن-فیلیپ گۆیلمین]] |- class="sortbottom" ! دابەشکراوە ! کەمینەی پێداویستی ! ڕوومێزی / بەڕێوەبەری پەنجێرە ! دابەشکراو لە ! [[Package Manager|بەڕێوەبەری بوخچە]] ! data-sort-type="number" | قەبارەی پەڕگە ! بەکارھێنەری مەبەست ! دوایین ساڵێ وشاندن ! ھەڵگەر ! یەکەم ساڵێ وشاندن ! دامەزرێنەر |} == سەرچاوەکان == {{Reflist|30em}} {{پۆلی کۆمنز|Mini Linux distributions}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} [[پۆل:لینوکس]] ldjxy5l301hzhxs1foomsr8xknhhjp9 سەعید عیبادەتیان 0 150456 1583769 1481778 2026-05-14T16:11:29Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583769 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر | ناو = سەعید عیبادەتیان (بانان) | وێنە = Saeid Ebadatiyan.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناو = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٧ی تەممووزی ١٩٦٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[گواوەر]]، [[شارستانی گیەڵان|گیەڵان]]، [[پارێزگای کرماشان]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شوێنی گۆڕ = | نازناو = بانان | پیشە = | زمان = [[کوردیی باشووری|کوردی]] | نەتەوە = [[کورد]] | ڕەگەز = | ڕەگەزنامە = | خوێندن = | شوێنی بڕوانامە = | سەردەم = | بواری کارکردن = شیعر | قوتابخانەی ئەدەبی = | کارە دیارەکان = | خەڵاتە دیارەکان = | ساڵانی چالاکی = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = مریەم، مەھتاب، ئاسۆ، غەزەڵ | خزمەکان = | واژوو = | لێدوانی واژوو = | ماڵپەڕ = }} '''سەعید عیبادەتیان''' ناسراو بە '''بانان''' (لەدایکبووی ٧ی تەممووزی ١٩٦٣ لە [[گواوەر]]، [[شارستانی گیەڵان|گیەڵان]]، [[پارێزگای کرماشان]] - ) [[شاعیر|ھەڵبەستوانێکی]] [[کوردی|کوردزمان]] و لە پێشەنگەکانی [[وێژەی کوردی|ھەڵبەستی کوردیی باشووری]]یە. == ژیان == سەعید عیبادەتیان ٧ی تەممووزی ١٩٦٣ لە ناوچەی [[گواوەر]] لە [[شارستانی گیەڵان]]ی [[پارێزگای کرماشان]] لەدایک بووە. لە منداڵییەوە بەھۆی خاڵەکانی کە شمشاڵژەن بوون، لەگەڵ ھونەر ئاشنا بووە، ھەر لەو تەمەنەیشەوە بەھۆی چیرۆکە کوردییەکانی کە بابی بۆی دەگێڕانەوە، ھۆگری [[وێژە]] بووە. ساڵی ١٩٧١ لە قوتابخانەی (مێھرەگان) دەستی بە خوێندن کردووە. دواتر عیبادەتیان وەک کاربەدەستی فەرمانگەی کاروباری ئێڵات لە گیەڵان دامەزراوە و بەھۆی ئەوەیکە خۆیشی کوڕی عەشیرەتە، زۆر لە بواری کار و پیشەکەیدا سەرکەوتوو بووە. لە ناوەندی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لەگەڵ خاتوونێکی جیرانی خۆیان ژیانی ھاوسەرگیری پێک ھێناوە و ئێستاکەش خاوەنی چوار کچە بە ناوەکانی: مرێم، مەھتاب، ئاسۆ و غەزەل.<ref>ڕۆژنامەی دەنگی ئازادی، ژمارە ٥٦٥، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ بڵاو کراوەتەوە.</ref> == شیعر == سەعید عیبادەتیان بە یارمەتی مامۆستایەکی خۆی لەگەڵ زۆریەک لە نووسەران و شاعیرانی [[زمانی کوردی|کورد]] و [[زمانی فارسی|فارس]] ئاشنا بووە و لە تەمەنی دوازدە ساڵیشیدا یەکەم ھەڵبەستی خۆی «شەوان خەوە دۊنم، خەو جی، خەو ڕاھەتی، خەو نان، خەو ئازادی گشتمان» ھۆنیوەتەوە. بانان لە بواری کلاسیکدا بەتایبەت (غەزەل) زۆر سەرکەوتوویە و جگە لەوەش بە شیعرە [[شیعری نوێی کوردی|نوێ]]یەکانیشی توانیویەتی لەسەر ڕوانگەی بەردەنگانی خۆی لە باشووری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کاریگەر بێ.<ref>[https://kurdistanukurd.com/?p=60572 ئاوڕ دانەوەیەکی خێرا لە ئەدەبیاتی کۆن و ھاوچەرخی کرماشان و ئیلام]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanukurd.com/?p=60572 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}، سارۆ خوسرەوی</ref> بەگشتی عیبادەتیان یەکێک لەو کەسانەیە کە لە بووژانەوەی [[زمانی کوردی]] لەو ناوچەیەدا ڕۆڵی سەرەکی ھەبووە؛ بە شێوەیەک کە ئێستا شەپولێکی زێڕینی شیعر و چیرۆک لە [[کرماشان]] و [[ئیلام]] سەری ھەڵداوە.<ref>[https://hawcharkh.net/30/09/2019/571/ پێگەی ئەدەبی کوردی لە کرماشان و ئیلام و قۆناغەکانی]، شەریف فەلاح، ھاوچەرخ، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بڵاو کراوەتەوە.</ref> بەشێک لە ھۆنراوەکانی بانان لەلایەن [[گۆرانیبێژ|گۆرانیبێژەکانەوە]] بوونەتە [[گۆرانی]]<ref>[https://knwe.org/?p=75221 جەنگیز یازگی گۆرانییەکی نوێ بڵاو دەکاتەوە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814200310/https://knwe.org/?p=75221 |date=١٤ی ئابی ٢٠٢٠ }}، گوڵان میدیا، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ بڵاو کراوەتەوە.</ref> و تاوەکوو ئێستاش ھیچ یەک لە بەرھەمەکانی بۆ زمانەکانی تر وەرنەگێڕدراونەتەوە.<ref>[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=201008261040514924 سەعید عیبادەتیان]، کوریپێدیا</ref> == بەرھەمەکان == === چاپکراوەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتاوه‌یل شیعر کوردی، زووتر دفرووشرن|ناونیشان=https://shafaq.com/ku/%D9%87%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B1/%D8%AA%D8%A7%D9%88%D9%87-%D9%84-%D8%B4-%D8%B9%D8%B1-%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%B1%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=shafaq.com}}</ref> === * ''[[ھە لە لام بۊد گومد کردم]]'' (٢٠٠٩) * ''[[ساڵەیل لە کیس چی]]'' (٢٠١١) * ''[[ئەوریشم زامەگان]]'' (٢٠٢٠) * ''[[وا درەو کەن دەسەیل م]]'' (٢٠٢٠) === وەرگێڕانی شیعر === * ''[[خاڵێگ و شوون سێ زام]]'' (وەرگێڕانی بەشێک لە شیعرەکانی [[فێدێریکۆ گارسیا لۆرکا]] بۆ کوردی، ٢٠١٩) === ئەلبومەکان === * ''[[مەیلەم وە جی]]'' * ''[[داخ دەوران]]'' * ''[[تەنیا داخە ک ئاخ کیشێ]]'' (ھەڵگەردانن شێرەیل فێدێریکۆ گارسیا لۆرکا وە کوردی خوارێن) * ''[[ژەنیار شەو]]'' == نموونەی شیعری<ref>ئەوریشم زامەگان، چاپەمەنی دیباچە، چاپی یەکەم</ref> == : ھەزار قەێران باێدە تۊشم : ھەر کوردم و کوردی ئۊشم : من و تۆ کوردیمن کورد خوەمانی : جیامانەو نیەکەێ کەس وە ئاسانی : یە بزان فەرقمان ناو شارەگانە : تۆ کورد سنەیدن من کرماشانی : چەنێ باڵاد ڕەنگینە و خوەد نیەزانی : چەنێ شێوەد شیرینە و خوەد نیەزانی : ت وە دەس کەس نەکوشتیدە چەوەیل مەس : بژانگد ھا وە خۊینە و خوەد نیەزانی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەعید عبادەتیان}} {{شاعیرانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژەی کوردی}} [[پۆل:سەعید عبادەتیان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی گیەڵان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی]] mksjwhh9sndx0gtx87oj37ythnc7ajc ھووتەن شەکیبا 0 150867 1583813 1369578 2026-05-14T22:13:47Z Hezi Bayan 76250 1583813 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ھووتەن شەکیبا''' (لەدایکبووی ٢٤ی [[جۆزەردان]]ی ١٩٨٤، شاری [[سنە]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[شانۆ]] و [[سینەما]]یە لە [[ئێران]] و [[رۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sarpoosh.com/biography/actors-artists/houtan-shakiba-biography.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181229110942/http://www.sarpoosh.com/biography/actors-artists/houtan-shakiba-biography.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیانی ھونەری == ھووتەن شەکیبا خاوەنی بەڵگەنامەی [[کارناسی]]ی دەرھێنانی شانۆ لە [[زانکۆی سوور]]، و [[کارناسیی باڵا]]ی [[ئەکتەر]]ی لە [[زانکۆی ھونەر]]ی [[تاران]]ە. شەکیبا لەگەڵ ئەکتەرە کوردەکانی [[ئێران]] [[نەوید محەممەدزادە]]، [[یوسف باپیری]] و ھەروەھا [[ئەشکان خەلیل نەژاد]] و [[ئارمان کوچکی]] گروپی [[شانۆ]]ی '''شانۆی نوێ''' (بە [[فارسی]]: تئاتر تازە) یان دروستکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ariapix.net/هوتن-شکیبا-بیوگرافی-همسرش/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181002202606/http://ariapix.net/%D9%87%D9%88%D8%AA%D9%86-%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هووتەن خوشکەزای شێوەکار و پەیکەرسازی بەناوبانگی کورد [[ھادی زیائوددینی|ھادی زیائوددینیە.]] == خەڵاتەکان == ھووتەن شەکیبا لە زۆر فێستیڤاڵ و مێھرەجان خەڵاتی وەرگرتووە، بەڵام گرنگترین و نوێترین خەڵاتی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]ی ٣٧ـەم لە ڕێبەندانی ساڵی ٢٠١٩ بۆ دەورگێران لە فیلمی [[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]] وەرگرتووە.<ref>https://www.fajrfilmfestival.com/news/1611/مشروح-مراسم-اختتامیه-سی-و-هفتمین-جشنواره-فیلم-فجر{{بەستەری مردوو|url=https://www.fajrfilmfestival.com/news/1611/مشروح-مراسم-اختتامیه-سی-و-هفتمین-جشنواره-فیلم-فجر |date=نیسانی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|شناسه=6436912}} * {{ئینستاگرام|hootanshakiba}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ئێران|کوردستان|شانۆ|چاند|ھونەرەکان|ئەکتەران|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Hootan Shakiba}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤]] [[پۆل:کۆمێدییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:خەڵکی فارس]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] dclgey924v9wshmh3qs1s7r8iay4gfu پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق 0 163592 1583781 1580274 2026-05-14T18:23:48Z 1silent scientist 51740 /* سەرۆک کۆمارەکان */ 1583781 wikitext text/x-wiki '''[[سەرۆککۆماری عێراق]]''' بەپێی بڕگەکانی [[دەستووری عێراق|دەستووری ھەمیشەیی عێراقی ساڵی ٢٠٠٥]] نوێنەرایەتی سەروەریی وڵات دەکات، ھەروەھا پابەندبوون بە دەستوور و پاراستنی سەروەریی عێراق و سەربەخۆیی، سەروەری، یەکێتی و یەکپارچەیی خاک مسۆگەر دەکات. ماوەی خولی سەرۆکایەتی کۆمار چوار ساڵە، تەنھا یەک جار نوێ دەکرێتەوە. سەرۆک کۆمار لەلایەن [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقەوە]] ھەڵدەبژێردرێت. ئەم لیستە ھەموو ئەو کەسانە لەخۆدەگرێت کە لە ساڵی ١٩٥٨ ەوە وەک سەرۆکی دەوڵەت لە [[عێراق|کۆماری عێراقدا]] کاری کردووە. لەوانەش سەرۆکە کاتیەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=حسني،|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=p28IPQAACAAJ&dq=رؤساء+العراق&hl=ar&sa=X&redir_esc=y|سەردێڕ=رؤساء العراق، 1920-1958 م: دراسة في اتجاهات الحكم|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=دار الحكمة،|زمان=ar|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812093317/https://books.google.iq/books?id=p28IPQAACAAJ&dq=%D8%B1%D8%A4%D8%B3%D8%A7%D8%A1+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&hl=ar&sa=X&redir_esc=y|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> [[سەددام حوسێن]] نزیکەی ٢٤ ساڵە ئەو پۆستەی بەدەستەوە بوو ئەمەش درێژترین ماوەی سەرۆکایەتی عێراقە. لەکاتێکدا [[عەبدولڕەحمان عارف]] کورترین ماوەی سەرۆکایەتی ھەیە، بەو پێیەی دوو ساڵ و ٣ مانگ حوکمڕانی کردووە. لە ڕووی تەمەنیشەوە [[عەبدولڕەحمان عارف]] بەتەمەترین سەرۆک کۆمار داددەنرێت کە بۆ ماوەی ٩١ ساڵ ژیاوە. لەکاتێکدا براکەی [[عەبدولسەلام عارف|, عەبدولسەلام عارف،]] کورتریین ماوە ژیاوە، بەو پێیەی لە تەمەنی ٤٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە. ھەروەھا سەرۆک [[لەتیف ڕەشید]] بەتەمەنترین کەسە کە لە تەمەنی ٧٨ ساڵیدا پۆستی سەرۆکایەتی کۆماری عێراقی وەرگرتووە. [[عەبدولسەلام عارف]] جارێکی دیکە وەک گەنجترین سەرۆک کۆماری عێراق دەردەکەوێت کاتێک دەستبەکاربوو، بەو پێیەی تەمەنی ٤١ ساڵ بوو. ھەروەھا تاکە سەرۆک کۆماری عێراقە کە لە کاتی سەرۆکایەتیدا کۆچی دوایی کرد. سەرجەم سەرۆک کۆمارەکانی عێراق پێش ساڵی ٢٠٠٣ لە ڕێگەی کودەتاکانەوە گەیشتوونەتە سەرۆکایەتی کۆماری، جا کودەتای سەربازی ڕاگەیەندراو بێت یان ڕاگەیەندراو نەکراو. جگە لە [[عەبدولڕەحمان عارف]] کە بەپێی بڕگەکانی دەستوور کە لەو کاتەدا کاری پێدەکرا، بە یەکەم سەرۆکی ھەڵبژێردراو دادەنرێت. ھەروەھا عەبدولڕەحمان دوایین سەرۆک کۆماری عێراقە کە دوای [[کودەتای ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨|کودەتایەکی سەربازی]] پۆستەکەی بەجێھێشتووە. لەکاتێکدا سەرۆکی کاتی پێش خۆی [[عەبدولڕەحمان بەزاز]] بە یەکەم کەسی مەدەنی دادەنرێت کە گەیشتووەتە پۆستی سەرۆکی کۆمار.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=PadLywAACAAJ&dq=رؤساء+العراق&hl=ar&sa=X&redir_esc=y|سەردێڕ=ذكريات هادي الجاوشلي: مع ملوك ورؤساء ورجالات العراق في العهدين الملكي والجمهوري|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=الدار العربية للموسوعات،|ژپنک=٩٧٨-٩٩٥٣-٥٦٣-٧٧-٠|زمان=ar|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812093456/https://books.google.iq/books?id=PadLywAACAAJ&dq=%D8%B1%D8%A4%D8%B3%D8%A7%D8%A1+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&hl=ar&sa=X&redir_esc=y|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرۆک کۆمارەکان == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ! rowspan="2" |'''ڕ.''' ! rowspan="2" |'''وێنەی سەرۆک''' ! rowspan="2" |'''ناوی سەرۆک''' '''{{small|(لەدایکبوون - مردن)}}''' ! rowspan="2" |'''ھەڵبژێردراو''' ! colspan="3" |'''ماوەی سەرۆکایەتی''' ! rowspan="2" |'''لایەنگری حیزبی''' |- !'''وەرگرتنی سەرۆکایەتی''' !'''دەرچوون لە سەرۆکایەتی''' !'''ماوە''' |- | colspan="8" bgcolor="lightgrey" align="center" |'''[[پەڕگە:Flag of Iraq (1959–1963).svg|30x30پیکسڵ]] → [[پەڕگە:Flag_of_Iraq_(1963-1991).svg|30x30پیکسڵ]] • [[کۆماری عێراق (١٩٥٨-١٩٦٨)|کۆماری عێراق]] ''([[حیزبی بەعسی عێراق|پێش حیزبی بەعس]])'' (١٩٥٨–١٩٦٨) • [[پەڕگە:Iraq_state_emblem_CoA_1959-1965_Qassem.svg|20x20پیکسڵ]] [[پەڕگە:COA_of_Iraq_(1965).svg|28x28پیکسڵ]]''' |- ! style="background:{{Military Rule/meta/color}}; color:black;" |١ | align="center" |'''[[پەڕگە:الربيعي.jpg|99x99پیکسڵ]]''' | align="center" |[[محەممەد نەجیب ئەل ڕەبیعی|'''محەممەد نەجیب ئەلڕەبیعی''']] '''{{small|(١٩٠٤–١٩٦٥)}}''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''١٤ی تەممووزی ١٩٥٨''' | align="center" |'''٨ی شوباتی ١٩٦٣''' '''{{small|([[شۆڕشی ڕەمەزان|لابرا]])}}''' | align="center" |'''٤ ساڵ''' | align="center" |[[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|'''سەرباز''']] |- ! style="background:{{Arab Socialist Union (Iraq)/meta/color}}; color:white;" |٢ | align="center" |'''[[پەڕگە:Abdul-salam-arif.jpg|112x112پیکسڵ]]''' | align="center" |[[عەبدولسەلام عارف|'''عەبدولسەلام عاڕف''']] '''{{small|(١٩٢١–١٩٦٦)}}''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''٨ی شوباتی ١٩٦٣''' | align="center" |'''١٣ی نیسانی ١٩٦٦''' '''{{small|(تێکشکانی فڕۆکە)}}''' | align="center" |'''٣ ساڵ''' | align="center" |'''[[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]]''' |- ! style="background:{{Arab Socialist Union (Iraq)/meta/color}}; color:white;" |— | align="center" |'''[[پەڕگە:Abdel-Rahman_Al-Bazzaz.jpg|112x112پیکسڵ]]''' | align="center" |'''[[عەبدولڕەحمان بەزاز]]''' '''{{small|(١٩١٢–١٩٧٣)}}''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''١٣ی نیسانی ١٩٦٦''' | align="center" |'''١٦ی نیسانی ١٩٦٦''' | align="center" |'''٣ ڕۆژ''' | align="center" |[[یەکێتی سۆشیالیستی عەرەبی عێراقی|'''یەکێتی سۆشیالیستی عەرەبی''']] |- ! style="background:{{Arab Socialist Union (Iraq)/meta/color}}; color:white;" |٣ | align="center" |'''[[پەڕگە:Abdel-Rahman_Aref.jpg|112x112پیکسڵ]]''' | align="center" |[[عەبدولڕەحمان عارف|'''عەبدولڕەحمان عاڕف''']] '''{{small|(١٩١٦–٢٠٠٧)}}''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''١٦ی نیسانی ١٩٦٦''' | align="center" |'''١٧ی تەممووزی ١٩٦٨''' | align="center" |'''٢ ساڵ''' '''(بەکوودەتا)''' | align="center" |'''[[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سەرباز]] /''' [[یەکێتی سۆشیالیستی عەرەبی عێراقی|'''یەکێتی سۆشیالیستی عەرەبی''']] |- | colspan="8" bgcolor="lightgrey" align="center" |'''[[پەڕگە:Flag_of_Iraq_(1963-1991).svg|30x30پیکسڵ]] → [[پەڕگە:Flag of Iraq (1991–2004).svg|30x30پیکسڵ]] • [[ڕژێمی بەعس|کۆماری عێراق]] ''([[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]])'' (١٩٦٨–٢٠٠٣) • [[پەڕگە:COA_of_Iraq_(1965).svg|28x28پیکسڵ]] [[پەڕگە:Coat_of_arms_(emblem)_of_Iraq_1991-2004.svg|28x28پیکسڵ]]''' |- ! style="background:{{Arab Socialist Ba'ath Party – Iraq Region/meta/color}}; color:white;" |٤ | align="center" |'''[[پەڕگە:Ahmad_Hassan_el_Bakr.jpg|105x105پیکسڵ]]''' | align="center" |[[ئەحمەد حەسەن بەکر|'''ئەحمەد حەسەن ئەلبکر''']] '''{{small|(١٩١٤–١٩٨٢)}}''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''١٧ی تەممووزی ١٩٦٨''' | align="center" |'''١٦ی تەممووزی ١٩٧٩''' | align="center" |'''١٠ ساڵ''' | align="center" |'''[[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سەرباز]] /''' '''[[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]]''' {{small|([[یەکێتی سۆشیالیستی عەرەبی عێراقی|یەکێتی سۆشیالیستی عەرەبی]])}} |- ! style="background:{{Arab Socialist Ba'ath Party – Iraq Region/meta/color}}; color:white;" |٥ | align="center" |'''[[پەڕگە:Saddam_Hussein_in_1998.png|117x117پیکسڵ]]''' | align="center" |'''[[سەددام حوسێن|سەدام حووسێن ئەلمەجید]]''' '''{{small|(١٩٣٧–٢٠٠٦)}}''' | align="center" |'''١٩٩٥{{ھن}}٢٠٠٢''' | align="center" |'''١٦ی تەممووزی ١٩٧٩''' | align="center" |'''٩ی نیسانی ٢٠٠٣''' '''{{small|(بەھۆی داگیرکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاکانەوە ڕای کرد)}}''' | align="center" |'''٢٣ ساڵ''' | align="center" |'''[[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]]''' |- | colspan="8" bgcolor="lightgrey" align="center" |'''[[پەڕگە:Flag of Iraq (1991–2004).svg|30x30پیکسڵ]] • ئەنجومەنی حوکمڕانی ئۆتۆنۆمی عێراق (٢٠٠٣–٢٠٠٤) • [[پەڕگە:Coat_of_arms_(emblem)_of_Iraq_1991-2004.svg|28x28پیکسڵ]]''' |- ! style="background:; color:;" |'''—''' | colspan="1" |'''[[پەڕگە:Seal_of_the_Coalition_Provisional_Authority_Iraq.svg|80x80پیکسڵ]]''' | colspan="1" |'''[[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق|دەسەڵاتی ھاوپەیمانی کاتی]]{{efn|CPA سەرەتا بەڕێوەبردرا لەلایەن جەی گارنەر (٢١ی نیسان - ١٢ی ئایاری ٢٠٠٣)، پاشان لەلایەن [[پۆل برێمەر]]لە (١٢ی ئایار - ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٤).}}''' | colspan="1" |'''—''' | colspan="1" |'''٢١ی نیسانی ٢٠٠٣''' | colspan="1" |'''٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٤''' | colspan="1" |'''١ ساڵ''' |'''—''' |- | colspan="8" bgcolor="lightgrey" align="center" |'''[[پەڕگە:Flag of Iraq (2004–2008).svg|30x30پیکسڵ]] → [[پەڕگە:Flag_of_Iraq.svg|30x30پیکسڵ]] • [[عێراق|کۆماری عێراق]] (٢٠٠٤ - تا ئێستا) • [[پەڕگە:Coat_of_arms_(emblem)_of_Iraq_2008.svg|28x28پیکسڵ]]''' |- ! style="background:{{Independent politician/meta/color}}; color:black;" |— | align="center" |'''[[پەڕگە:Ghazi_Mashal_Ajil_al-Yawer_2004-06-01.jpg|100x100پیکسڵ]]''' | align="center" |[[غازی یاوەر|'''غازی مەشعەڵ''']] '''(١٩٥٨)''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٤''' | align="center" |'''٧ی نیسانی ٢٠٠٥''' | align="center" |'''٢٨٣ ڕۆژ''' | align="center" |'''سەربەخۆ''' |- ! style="background:{{Patriotic Union of Kurdistan/meta/color}}; color:white;" |٦ | align="center" |'''[[پەڕگە:Meetings_of_Presidents_participated_in_Nowruz_with_Ali_Khamenei_-_Tehran,_Iran_(Cropped_on_Talabani).jpg|102x102پیکسڵ]]''' | align="center" |'''[[جەلال تاڵەبانی]]''' '''{{small|(١٩٣٣–٢٠١٧)}}''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''٧ی نیسانی ٢٠٠٥''' | align="center" |'''٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤''' | align="center" |'''٩ ساڵ''' | align="center" |[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|'''یەکێتی نیشتمانی کوردستان''']] |- ! style="background:{{Patriotic Union of Kurdistan/meta/color}}; color:white;" |٧ | align="center" |'''[[پەڕگە:Fuad_Masum_2014.jpg|99x99پیکسڵ]]''' | align="center" |'''[[فوئاد مەعسووم|فووئاد مەعسووم]]''' '''{{small|(١٩٣٨)}}''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤''' | align="center" |'''٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨''' | align="center" |'''٤ ساڵ''' | align="center" |[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|'''یەکێتی نیشتمانی کوردستان''']] |- ! style="background:{{Patriotic Union of Kurdistan/meta/color}}; color:white;" |٨ | align="center" |'''[[پەڕگە:Barham_Salih_(cropped).jpg|104x104پیکسڵ]]''' | align="center" |'''[[بەرھەم ساڵح]]''' '''{{small|(١٩٦٠)}}''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨''' | align="center" |'''١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢''' | align="center" |'''٥ ساڵ''' | align="center" |[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|'''یەکێتیی نیشتمانی کوردستان''']] |- ! style="background:{{Patriotic Union of Kurdistan/meta/color}}; color:white;" |٩ | [[پەڕگە:Abdul Latif Rashid in 2023.jpg|80px]] | align="center" |'''[[لەتیف ڕەشید|عەبدولەتیف ڕەشید]]''' '''{{small|(١٩٤٤)}}''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢''' | align="center" |'''١١ی نیسانی ٢٠٢٦''' | align="center" |'''٣ ساڵ''' | align="center" |[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|'''یەکێتی نیشتمانی کوردستان''']] | |- ! style="background:{{Patriotic Union of Kurdistan/meta/color}}; color:white;" |١٠ | [[پەڕگە:نزار آميدي 2026.jpg|80px]] | align="center" |'''[[نزار ئامێدی]]''' '''{{small|(١٩٦٨)}}''' | align="center" |'''—''' | align="center" |'''١٢ی نیسانی ٢٠٢٦''' | align="center" | | align="center" | | align="center" |[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|'''یەکێتی نیشتمانی کوردستان''']] | |} == ئەمانەش ببینە == * [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] * [[جێگری سەرۆکی عێراق]] * [[پێرستی سەرۆک وەزیرانی عێراق]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_presidents_of_Iraq|سەردێڕ=List of presidents of Iraq|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}{{تووڵی دەروازە|عێراق|ژیاننامە|سیاسەت}} {{سەرۆک کۆمارەکانی عێراق}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:عێراق]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان]] [[پۆل:پێرستەکانی پەیوەندیدار بە عێراق]] [[پۆل:حکومەتی عێراق]] {{سەرچاوەکان}} 0u4mlntucrmqaxkiw0h2j90fxu4p32q وتووێژ:فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک 1 164323 1583840 683904 2026-05-15T02:25:20Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583840 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=683903 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150911063417/http://duhokiff.com/index.php بۆ http://www.duhokiff.com/index.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٥٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583839 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211122171600/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i402618 بۆ https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i402618 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٢٥، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ev2ak1wkuewiazc9mz0m4h3m2pz20n1 فەرزاد کەمانگەر 0 164853 1583845 1560761 2026-05-15T02:38:02Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583845 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = فەرزاد کەمانگەر {{ھن}} Farzad Kamangar | وێنە = Farzad.svg | قەبارەی وێنە = 180px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[کامیاران]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٣ی ئایاری ١٩٧٥ | ڕێکەوتی مردن = ٩ی ئایاری ٢٠١٠ | شوێنی مردن = [[زیندانی ئێڤین]]، [[تاران]] | ھۆکاری مردن = لە سێدارە دان | شوێنی گۆڕ = نادیار | نیشتەجێ = کامیاران | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = مامۆستا | ساڵانی چالاکی = | شار = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | criminal_charge = ئەندامییەتی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]] | سزای_تاوانباری = سێدارە | ھاوسەر = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''فەرزاد کەمانگەر''' (٢٣ی ئایاری ١٩٧٥ لە [[کامیاران]] - ٩ی ئایاری ٢٠١٠<ref name="execution">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=پنج زندانی سیاسی فرزاد کمانگر، علی حیدریان، فرھاد وکیلی، شیرین علم ھولی و مھدی اسلامیان سحرگاە امروز (یکشنبھ) اعدام شدند|بڵاوکەرەوە=ڕۆشنگەریی|ناونیشان=http://www.roshangari.net/as/sitedata/20100509074334/20100509074334.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی گوڵانی ١٣٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100511181338/http://www.roshangari.net/as/sitedata/20100509074334/20100509074334.html}}</ref> لە [[تاران]]) مامۆستا، چالاکوانی [[مافەکانی مرۆڤ]]، [[ئاریکاریی کۆمەڵایەتی]]، [[شاعیر]] و [[ڕۆژنامەوان]]ێکی خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو<ref name="Poet">[http://kurdishrights.org/2013/05/11/the-words-of-farzad-kamanger/ THE WORDS OF FARZAD KAMANGER]</ref><ref name="Execution">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.astreetjournalist.com/2010/05/09/farzad-kamangar-and-4-other-political-prisoners-executed/ |سەردێڕ=FARZAD KAMANGAR and 4 Other political prisoners EXECUTED! |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100511065235/http://www.astreetjournalist.com/2010/05/09/farzad-kamangar-and-4-other-political-prisoners-executed/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Execution2">[http://hra-news.org/685/00/1278-1.html/ ماھی کوچکی بر بالای دار؛ مقالە واشنگتن تایمز دربارە اعدام فرزاد کمانگر] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514200514/http://www.hra-news.org/685/00/1278-1.html|date=}}</ref> کە بە تۆمەتی ئەندام بوون و ھاوکاری لەگەڵ [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]] لەلایەن [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە]] سزای سێدارەی بۆ دەرکرا و لە ٩ی ئایاری ٢٠١٠ (١٩ی بانەمەڕی ١٣٨٩ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچی ھەتاوی]]) لەگەڵ [[عەلی حەیدەریان]]، [[فەرھاد وەکیلی]]، [[شیرین عەلەم ھولی]] و مەھدی ئیسلامیان لە [[زیندانی ئێڤین|گرتووخانەی ئێڤین]] لە سێدارە درا.<ref name=execution/> == ژیاننامە == فەرزاد کەمانگەر کوڕی باقی و سەڵتەنە ساڵی ١٩٧٨ لە [[کامیاران]] لە دایک بووە. لە زانکۆی پەیامی نووری [[سنە]] دەروونناسی تەواو کردووە؛ تا پێش قۆڵبەست کردنی بۆ ماوەی دوازدە ساڵ لە کامیاران و ئاوایییەکانی دەوروبەری مامۆستا بووە، ھەروەھا ئەندامی دەستەی نووسەرانی مانگنامەی ڕۆیان سەر بە بەڕێوبەرایەتی پەروەردە و بارھێنانی شاری کامیاران و ئەندامی سەرۆکایەتیی ڕێکخراوەی ژینگەپارێزیی ئاسک و ئەندامی ڕێکخراوەی چالاکانی مافی مرۆڤی ئێران بووە. ٢٨ی گەلاوێژی ساڵی ١٣٨٥ لە سەفەرێکی [[تاران]]دا فەرزاد دەستبەسەر کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Farzad Kamangar: One Person’s Story|ناونیشان=https://www.iranrights.org/memorial/story/-5379/farzad-kamangar|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Abdorrahman Boroumand Center|زمان=en}}</ref> و تا کاتی شەھید بوونی لە تاران و سنە و [[کرماشان]] لەژێر دڕندانەترین ئەشکەنجەکاندا بووە و ماوەیەکی زۆریش ئیزنی دیتنی کەسوکاری نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=فەرزاد کەمانگەر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200911030031432232|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=payaam|سەردێڕ=یادی فەرزاد کەمانگەر و ھاوڕێیانی و مانگرتنی گشتی ۲۳ی گولان – پەیام|ناونیشان=https://payaam.net/ku/یادی-فەرزاد-کەمانگەر-و-ھاوڕێیانی-و-مان/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://payaam.net/ku/یادی-فەرزاد-کەمانگەر-و-ھاوڕێیانی-و-مان/ |date=ئایاری ٢٠٢١}}</ref> == لە سێدارە دان == فەرزاد مافی گرتنی پارێزەری نەبوو و لە ڕێکەوتی ١٠ی ڕێبەندانی ١٣٨٦ (٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨) لەلایەن لقی سی دادگای شۆڕشی تاران لە حەوت خولەکدا بە تۆمەتی ئەندامییەتی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]] (محاربە - دژایەتی خودا) حوکمی سێدارەی بەسەردا سەپا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The death sentences of Farzad Kamangar, Ali Heydarian and Farhad Vakili has been approved by the Iranian Supreme Court|ناونیشان=http://iranhr.net/en/articles/217/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=iranhr.net|زمان=en}}</ref> و لە ١٩ی گوڵانی ١٣٨٩دا ھاوڕێ لەگەڵ چوار زیندانی تر کە سێیانیان کورد بوون، بە بێ ئاگادارکردنەوەی بنەماڵەکانیان و بە نھێنی لە پارکینگی گرتووخانەی ئێڤین لە دار دران و بە دزییەوە بە خاک دەسپێردران و ھەنووکەش شوێنی ناشتنی تەرمەکانیان ڕوون نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شەھیدانی ١٩ی بانەمەڕ دوای ٧ ساڵ ئێستاش بە گڵکۆیان نازاندرێ|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=21603|ڕەوشی ناونیشان=dead|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504212321/https://kurdistanukurd.com/?p=21603}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Association|یەکەم=Kurdistan Human Rights|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=فەرزاد کەمانگەر/لە ئەشکەنجە و زیندان تا تیرۆر و سێدارە|ناونیشان=https://www.kmmk.info/ku/12175/فەرزاد-کەمانگەر-لە-ئەشکەنجە-و-زیندان-ت/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان}}</ref> == کاردانەوەکان == # بنەماڵەی فەرزاد پیرۆزباییان کرد و وتیان پێویست بە سەرەخۆشی ناکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خوشکی فەرزاد کەمانگەر: پێویست بە سەرەخۆشی ناکا|ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=61690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کوردستانپۆست|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504233549/https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=61690}}</ref> # ٢٣ی بانەمەڕی ھەمان ساڵ خەڵکی کوردستان بە مانگرتنێکی گشتی ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادی فەرزاد کەمانگەر و ھاوڕێیانی و مانگرتنی گشتی ۲۳ی گولان – پەیام|ناونیشان=https://payaam.net/ku/یادی-فەرزاد-کەمانگەر-و-ھاوڕێیانی-و-مان/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://payaam.net/ku/یادی-فەرزاد-کەمانگەر-و-ھاوڕێیانی-و-مان/ |date=ئایاری ٢٠٢١}}</ref> # [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ڕای گەیاند ئەو کارە پێشێل کردنی [[مافەکانی مرۆڤ]] بووە و داواشی لە ڕژیمی ئێران کرد چارەنووس یان شوێنی بە خاک ئەسپاردنی ئەو چوار زیندانییە کوردە ئاشکرا بکات دەنا بەدواداچوونەوەکان ھەر بەردەوام دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەتەوە یەکگرتووەکان: ئێران ناچارە شوێنی بەخاکسپاردنی ٤ زیندانیی سیاسی کورد ئاشکرابکات|ناونیشان=https://archive.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&id=37592&l=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ڕاچڵەکین|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212321/https://archive.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&id=37592&l=3}}</ref> # لە چوارەمین ساڵیادی ڕووداوەکە لە زیندانی ڕەجایی شاری [[کەرەج]] ڕێوڕەسمێک بەڕێوە چوو و بەشداربووەکانیشی یەک ڕۆژ مانیان لە خواردن گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رێزگرتن لە فەرزاد کەمانگەر لە زیندانی ڕەجایی شاری کەرەج|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/kurdish/detail.aspx?=hewal&jmara=5307&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ئاسۆی ڕۆژھەڵات|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212320/http://www.asoyroj.com/kurdish/detail.aspx?=hewal&jmara=5307&Jor=1}}</ref> # لە حەوتەمین ساڵیادی لە سێدارە دانی چوار کورد لەلایەن ڕژیمی ئێرانەوە لە [[سوێد|سوید]] و [[ئەڵمانیا]] خۆپێشاندان بەڕێوە چوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە ئەڵمانیا و سوید یادی شەھید فەرزاد و ھاوڕێکانی کرایەوە|ناونیشان=https://rojnews.news/جیھان/لە-ئەڵمانیا-و-سوید-یادی-شەھید-فەرزاد-و-ھ/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ڕۆژنیووز}}{{بەستەری مردوو|url=https://rojnews.news/جیھان/لە-ئەڵمانیا-و-سوید-یادی-شەھید-فەرزاد-و-ھ/ |date=ئایاری ٢٠٢١}}</ref> # لە [[ئامەد]] قوتابخانەیەک بە یاد و ناوی فەرزاد کەمانگەر کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قوتابخانەی بنەڕەتیی فەرزاد کەمانگەر لە دیاربەکر پلۆمپ کرا|ناونیشان=https://www.rojikurd.net/qutabxanez-ferzad-kemanger-plomp-kra/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ڕۆژی کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212321/https://www.rojikurd.net/qutabxanez-ferzad-kemanger-plomp-kra/}}</ref> # [[بەھمەن قوبادی]] دوایین فیلمی خۆی پێشکەشی فەرزاد کەمانگەر و [[سانع ژاڵە]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=TV|یەکەم=CHRA|سەردێڕ=بەھمەن قوبادی فیلمە نوێیەکەی پێشکەش بە فەرزاد کەمانگەر و سانع ژاڵە کرد|ناونیشان=http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/9660-bahman|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=چرا تیڤی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212321/http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/9660-bahman}}</ref> # [[شێرکۆ بێکەس]] شێعرێکی بۆ دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=له ساڵیادی مردنی شێركۆ بێكه‌سدا|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail.aspx?Jimare=3044|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.peyserpress.com}}</ref> # [[شاھین نەجەفی]] گۆرانییەکی بۆ دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=شەهیدانی مانگی گوڵان، ئەو مۆمانەی ناکوژێنەوە|ناونیشان=https://rojnews.news/%D8%AF%DB%86%D8%B3%DB%8C%DB%95/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DA%B5%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D9%88-%D9%85%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510024730/https://rojnews.news/%D8%AF%DB%86%D8%B3%DB%8C%DB%95/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DA%B5%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D9%88-%D9%85%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%A9/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕۆژی مامۆستا == لە کوردستان ڕۆژی لە سێدارە دانی فەرزاد کەمانگەر (١٩ی بانەمەڕ - ٩ی ئایار) بە ڕۆژی مامۆستا نێودێر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خوێندکارانی زانکۆی پەیامی نووری مەریوان بە بۆنەی ساڵیادی لەسێدارەدانی مامۆستا فەرزاد کەمانگەر بەیانییەیەکیان بڵاو کردەوە|ناونیشان=https://www.rojikurd.net/%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B1%DB%8C/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ڕۆژی کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212321/https://www.rojikurd.net/%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B1%DB%8C/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆ 19 گووڵان ببێتە ڕۆژی مامۆستا|ناونیشان=https://masoudmanaf.wordpress.com/2012/05/05/1468/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=مەسعوود مەناف}}</ref> == فەرزاد لە چاند و هونەردا == دەرهێنەری کورد [[بەهمەن قوبادی]] لە ساڵی ٢٠١٢ فیلمی [[وەرزی کەرگەدەن]] پێشکەش بە ڕۆحی فەرزاد کرد، پێشکەشکردنەکەش بە شێوەی تێکست لە دەستپێکی فیلمەکەدا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=بەھمەن قوبادی فیلمە نوێیەکەی پێشکەش بە فەرزاد کەمانگەر و سانع ژاڵە کرد|ناونیشان=https://chra.tv/%D8%A8%DB%95%DA%BE%D9%85%DB%95%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%95-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%DA%A9%DB%95%D8%B4-%D8%A8/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[ئیحسان فەتاحیان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://kamangar.org/fa/ ناوەندی فەرزاد کەمانگەر (بە زمانی فارسی)]. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:شەھیدانی کورد]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]] [[پۆل:مامۆستا کوردەکان]] coa9b1iu0uq9mti5nif79bq1zkexr0r جامی کیشوەرەکانی فیفا 0 167007 1583739 1583665 2026-05-14T12:02:26Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583739 wikitext text/x-wiki {{Infobox tournament | name = جامی کیشوەرەکانی فیفا | sport =[[تۆپی پێ]] | year = | image =پەڕگە:Парк Кубка Конфедераций в Сочи 14.jpg | caption =جامی پاڵەوانێتییەکە | location = | start_date = <!-- or | date = --> | end_date = | established ={{flag|Saudi Arabia}}[[جامی شا فەھد ١٩٩٢|١٩٩٢]] | administrator = [[فیفا]] | number = ١٠ | format = چوار ساڵ جارێک | host = | venues = | participants = ٨ هەڵبژاردە <!-- or | teams = --> | website=[https://www.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup/russia2017 ماڵپەڕی فەرمی] | champion ={{fb|Germany}}(١جار) <!-- or | champion = --> | runners-up1 ={{fb|Brazil}} (٤ جار)<!-- | زۆرترین نازناو = --> || runners-up2 = | matches = | points = | tries = | goals = | attendance = | noaverage = <!-- Set to 1 to exclude average attendance per match --> | mvp = | top_try_scorer = | stat1_label = | stat1 = | stat2_label = | stat2 = | stat3_label = | stat3 = | previous = | next =[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]] }} '''جامی کیشوەرەکان''' یان '''جامی کۆنفیدراسیۆنەکان''' ({{بە ئینگلیزی|FIFA Confederations Cup}}) پاڵەوانێتییەکی نێونەتەوەییی [[تۆپی پێ]] بوو کە لەلایەن [[فیفا]] سەرپەرشتی دەکرا. سەرەتا دووساڵ جارێک بەرێوە دەچوو بەڵام لە دوایی جامی کیشوەرەکان لە ساڵی ٢٠٠٥ کرا بە چوار ساڵ جارێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup History|ناونیشان=http://www.oleole.com/fifa/competitions/fifaconfederationscup/history/ehia.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Intercontinental Championship and FIFA Confederations Cup|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/intconcup.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> پاڵەوانییەتییەکە لە نێوان پاڵەوانانی ([[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]]، [[کۆپا ئەمریکا]]، [[جامی نەتەوەکانی ئاسیا]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقا]]، [[جامی زێڕی کۆنکاکاف|جامی کۆنکاکاف]] [[جامی ئۆقیانوسیا|و]] [[جامی ئۆقیانوسیا]]) جگە لە پاڵەوانی [[جامی جیھانیی فیفا]] و میوانداری جامی داھاتوو ئەنجام دەدرا. پاڵەوانێتییەکە لە ساڵی ١٩٩٢ لەژێر ناوی جامی "شا فەھد" بوو بەناوی وەزیری وەرزشی عەرەبستانی سعوودی ئەمیر فەیسەڵ کوڕی فەھد دەستی پێکرد'''،''' یەکێتی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی دووجار ئەم پاڵەوانییەتییەی لەسەر یەک ڕێکحست، لە [[١٩٩٧|ساڵی ١٩٩٧]] [[فیفا]] بە فەرمی وەک پاڵەوانییەتییەکی نێودەوڵەتی ناساندی و ئەرکی ڕێکخستن و سەرپەرشتی کردنی لە ئەستۆ گرت لەژێر ناوی جامی کیشوەرەکان <ref name="FACT Sheet p.1">{{Citation}}</ref> ساڵی ٢٠٠٥ بڕیاردرا سالێک پێش [[جامی جیھانیی فیفا]]، لە وڵاتی میواندار ئەنجام بدرێت وەک ئامادەکارییەک بۆ جامی جیھانی.<ref name="FIFA">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=95756/index.html|سەردێڕ=2005/2006 season: final worldwide matchday to be 14 May 2006|بڵاوکەرەوە=[[الاتحاد الدولی لکرة القدم]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150426221112/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=95756/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم پاڵەوانێتییە بە دووەم گرنگترین پاڵەوانێتی لە دوای مۆندیال دادەنرا، بە شێوەیەک خەریک بوو سەرنجی بینەرانی جیھانی زیاتری بۆخۆی ڕاکێشا، بەو پێیەی لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣]] بینەرانی یارییەکانی بۆ ٧٠ ملیۆن کەس لە ١٠ وڵات بەرزبووەوە، لەکاتێکدا ژمارەکە ئامادەبوانی یارییەکانی پاڵەوانێتییەکە گەیشتە ٨٠٤ ھەزار و ٦٥٩ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The FCC in Numbers - FIFA Confederations Cup 2013 Marketing Highlights|ناونیشان=http://www.fifa.com/marketinghighlights/brazil2013/the-fcc-in-numbers/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825041413/https://www.fifa.com/marketinghighlights/brazil2013/the-fcc-in-numbers/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] چوارجار ئەم نازناوەی بەدەست ھێناوە لە ساڵەکانی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]]، [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]]، [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|ھەڵبژاردەی فەڕەنسا]] دووجار ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]] – [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]]) و ھەریەکە لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین]] ([[جامی شا فەھد ١٩٩٢|١٩٩٢]])، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دانمارک|ھەڵبژاردەی دانیمارک]] ([[جامی شا فەھد ١٩٩٥|١٩٩٥]])، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|ھەڵبژاردەی مەکسیک]] ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]])، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا]] ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]])یەکی یەک جار ئەم نازناوەیان بەدەست ھێناوە. [[کواوتێمۆک بلانکۆ]] یاریزانی پێشووی مەکسیک و [[ڕۆناڵدینھۆ]] یاریزانی پێشووی بەڕازیل بە تۆمارکردنی ٩ گۆڵ بە گۆڵکاری پاڵەوانێتییەکە دادەنرێن. [[دیدا|نێڵسۆن دیدا]] گۆڵپارێزی بەڕازیل ٢٢جار لە یارییەکان بەشداری کردووە.لە مانگی ئازاری ٢٠١٩ [[فیفا]] ڕاگرتنی ئەم پاڵەوانێتییە و گۆڕینی بە فراوانکردنی [[جامی جیھانیی یانەکانی فیفا|جامی جیھانی یانەکان]] بۆ ٢٤ یانە ڕاگەیاند.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Council votes for the introduction of a revamped FIFA Club World Cup|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/fifa-council-votes-for-the-introduction-of-a-revamped-fifa-club-world-cup|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> == مێژوو == === تێڕوانینێکی گشتی === [[پەڕگە:Confederations cup countries best results and hosts.png|وێنۆک|ڕەنگی شینی کاڵ هەڵبژاردە براوەکان نیشان دەدات، خاڵە زەردەکانیش وڵاتانی خانەخوێی پاڵەوانێتییەکە نیشان دەدات.]] لە سەرتادا جامی کیشوەرەکان فەرمی نەبوو [[عەرەبستانی سعوودی]] میوانداری دوو خولی یەکەمی کرد. دوای ئەوەی کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان داواکارییەکیان پێشکەش کرد بۆ بۆ پەخشکردنی یارییەکان، [[فیفا]] بڕیاریدا لە [[جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٧|ساڵی ١٩٩٧]] دا وەک پاڵەوانێتییەکی فەرمی بیناسێنێت ، [[عەرەبستانی سعوودی]] بە بەشداری ئەو هەڵبژاردانەی نازناوی کیشوەری بەدەستدەھێنن میوانداری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup|ناونیشان=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompcc/51/97/98/fs-207_01e_fcc.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[الاتحاد الدولی لکرة القدم]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120720080428/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompcc/51/97/98/fs-207_01e_fcc.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە [[١٩٩٧|ساڵی ١٩٩٧]] فیفا پاڵەوانێتییەکەی وەک پاڵەوانێتییەکی فەرمی ناساند و ناوی پاڵەوانێتییەکە گۆڕدرا بۆ جامی کیشوەرەکانی فیفا.<ref name="FACT Sheet p.12">{{Citation}}</ref> پاش ئەوەی [[عەرەبستانی سعوودی]] سێجار میوانداری یارییەکانی کرد، ساڵی [[جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٩|١٩٩٩]] مافی میوانداری کردنی پاڵەوانییەتییەکە بۆ یەکەمجار بەخشرا بە وڵاتی [[مەکسیک]]، بووە دووەم گرنگترین پاڵەوانێتی کە [[فیفا]] سەرپەرشتی دەکات. لە [[٢٠٠٥|ساڵی ٢٠٠٥]] فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی تۆپی پێ بڕیاریدا پاڵەوانێتییەکە ھەر ٤ ساڵ جارێک بەڕێوەبچێت، بەجۆرێک کە ساڵێک پێش [[جامی جیھانیی فیفا]] وەک ئامادەکارییەک و تاقیکردنەوەیەک بۆ توانا و ئاستی وڵاتی میوانداری [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانیی]]. ھەروەھا پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] لەگەڵ [[کۆپا ئەمریکا|ئەمریکای باشوور]] سەرپشککران لە بەشداری كردن.<ref name="FIFA2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=95756/index.html|سەردێڕ=2005/2006 season: final worldwide matchday to be 14 May 2006|بڵاوکەرەوە=[[الاتحاد الدولی لکرة القدم]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150426221112/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=95756/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>بەگشتی ھەڵبژاردەی ولاتی خانەخوێ و پاڵەوانی جامی جیھانی و و پاڵەوانی سەر ئاستی کیشوەرەکان سەردەکەوتن بۆ بەشداریکردن لەم پاڵەوانێتییە. لە ئەگەر ئەوەی ھەڵبژاردەیەک لە دوو پاڵەوانییەتی نێودەولەتی پلەی یەکەمی بەدەستھێنایە ئەوە ھەڵبژاردەی پلەی دووەم بانگێشت دەکرا. (لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ھەڵبژاردەی ئیسپانیا]] وەک پاڵەوانی [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2010 FIFA World Cup South Africa™|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/origin1904-p.cxm.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2010south-africa|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/origin1904-p.cxm.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2010south-africa |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref>و پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] بەشداری لە پاڵەوانێتییەکە کرد، ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا]] کە پلەی دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢]] ی بەدەستھێنابوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bell|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=Euro 2012 Final: Spain 4, Italy 0|ناونیشان=https://archive.nytimes.com/goal.blogs.nytimes.com/2012/07/01/euro-2012-final-live-blogging-spain-vs-italy/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Goal|زمان=en}}</ref> بانگھێشت کرا بۆ بەشداریکردن لە پاڵەوانێتییەکە).لە ماوەی بەڕێوەچوونی پاڵەوانێتییەکە، سێجار ھەڵگرانی نازناوەکان بەشداریان لەم پاڵەوانییەتییەدا نەکرد (دووجار ئەڵمانیا و جارێک فەرەنسا). [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا]] دووجار کشایەوە، یەکەمیان لە [[جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٧]] بوو، دوای ئەوەی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٦٠]] بەدەستھێنا بەڵام بەشداری نەکرد و لە جیاتی ئەو بانگھێشتی پلەی دووەمی ھەمان پاڵەوانێتیی کرا کە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری چیک|کۆماری چیک]] بوو. جاری دووەم، لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٣]] بوو، دوای ئەوەی پلەی دووەمی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] بەدەستھێنا، لە جیاتی ئەو [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا|ھەڵبژاردەی تورکیا]] کە پلەی سێیەمی بەدەستھێنابوو بەشداری کرد. جاری سێیەم [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|ھەڵبژاردەی فەرەنسا]] بەشداری نەکرد لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٧]]، دوای ئەوەی نازناوی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|جامی جیھانیی ١٩٩٨ی]] بەدەستھێنا، و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] لەبری ئەو وەک دووەمی جامی جیھانی ١٩٩٨ و کۆپا ئەمریکای ١٩٩٧ بەشداری کرد. === جامی شا فەھد (١٩٩٢–١٩٩٥) === [[پەڕگە:Faisal bin Fahd in 1978.jpg|وێنۆک|202x202پیکسڵ|فەیسەڵ کوری فەهد کوری عەبدولعەزیز ئال سعود]] یەکەم جامی [[جامی شا فەھد ١٩٩٢|کیشوەرەکان]] لە [[عەرەبستانی سعوودی]] لە [[١٩٩٢|ساڵی ١٩٩٢]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=International Matches 1992 - Intercontinental, January-June|ناونیشان=https://www.rsssf.org/intldetails/1992ic1.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> بە بەشداری چوار ھەڵبژاردە بەڕێوەچوو، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]]، پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ١٩٨٨|جامی ئاسیای ١٩٨٨]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Nations Cup 1988|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/88asch.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین]]، پاڵەوانی جامی ئەمریکای باشوور لە ساڵی ١٩٩١،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=arquivodosmundiais.com|ناونیشان=http://ww38.arquivodosmundiais.com/copame/1991/tabelas/1991a.htm|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=ww38.arquivodosmundiais.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230704202548/http://ww38.arquivodosmundiais.com/copame/1991/tabelas/1991a.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار]]، پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ١٩٩٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Nations Cup 1992|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/92a.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکا]] پاڵەوانی جامی زێڕینی ساڵی ١٩٩١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONCACAF Championship, Gold Cup 1991 - Full Details|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/91gc-full.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> تیپە بەشداربووەکان نوێنەرایەتی چوار کیشوەریان کرد، ئەوانیش [[ئەمریکای باشوور]]، [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا|ئاسیا]]، [[ئەمریکای باکوور]] و [[ئەفریقا]]. پاڵەوانێتییەکە لە ١٥–٢٠ی [[تشرینی یەکەم]] لە [[ڕیاز]] بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/qatar2022|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین]] پاڵێوراو بوو بۆ بردنەوەی نازناوەکە سەرەڕای نەبوونی [[دیێگۆ مارادۆنا]] ئەستێرەی هەڵبژاردەکە. بەڵام پێکھاتەی ڕاھێنەر ئەلفیۆ باسیل بەبوونی چەند یاریزانێکی وەک [[گابریێل باتیستوتا]] و [[فێرناندۆ ڕیدۆندۆ]] و [[کلاودیۆ کانیجیا|کلاودیۆ کنجییا]] و [[دیێگۆ سیمیۆنی|دیێگۆ سیمۆنی]]، وای کرد ھەڵبژاردەکە کاندیدێکی بەھێز بێت بۆ بردنەوەی نازناوەکە. لە ڕاستیدا ئەرژەنتین بە ئاسانی توانی نازناوەکە بەدەستبھێنێت دوای ئەوەی بە ''ئەنجامی٤–١ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار|کۆتدیڤوار]]''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Intercontinental Champions Cup Saudi Arabia 1992 - Argentina 4:0 (2:0) Côte d'Ivoire - Overview - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/saudiarabia1992/matches/round=4298/match=21301/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150913054814/http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/saudiarabia1992/matches/round=4298/match=21301/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> و ''٣–١ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعوودی]] '' بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Intercontinental Champions Cup Saudi Arabia 1992 - Argentina 3:1 (2:0) Saudi Arabia - Overview - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/saudiarabia1992/matches/round=4300/match=21304/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140704050904/http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/saudiarabia1992/matches/round=4300/match=21304/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[جامی شا فەھد ١٩٩٥]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=International Matches 1995 - Intercontinental, January-March|ناونیشان=https://www.rsssf.org/intldetails/1995ic1.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> کە بۆ دووەمجار لەسەریەک [[عەرەبستانی سعوودی]]، بە بەشداری شەش ھەڵبژاردە بەڕێوەچوو، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] وڵاتی میوانداری بوو، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرژەنتین]] پاڵەوانی جامی ئەمریکای باشووری ساڵی ١٩٩٣،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=arquivodosmundiais.com|ناونیشان=http://ww38.arquivodosmundiais.com/placar.aspx?cod=7003|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=ww38.arquivodosmundiais.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230704202549/http://ww38.arquivodosmundiais.com/placar.aspx?cod=7003|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا|نەیجیریا]]، پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ساڵی ١٩٩٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dr.Tarek Said's Homepage - African Cup Of Nations 1994 , Tunisia|ناونیشان=https://www.angelfire.com/ak/EgyptianSports/AfricanCup94.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.angelfire.com}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]]، پاڵەوانی جامی زێڕی ساڵی ١٩٩٣،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONCACAF Championship, Gold Cup 1993|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/93gc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژاپۆن|ژاپۆن]]، پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ١٩٩٢]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Nations Cup 1992 Final Tournament - Full Details|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/92asch-det.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> و لە کۆتایدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دانمارک|دانیمارک]] پاڵەوانی چاوەڕواننەکراوی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٩٢.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Denmark's greatest moment|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/denmark/3683597.stm|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> ھەڵبژاردەکانی کیشوەری ئاسیا نەیانتوانی سەرکەون بۆ قۆناغی پێش کۆتایی، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعودیە]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژاپۆن|ژاپۆن]] لە قۆناخی یەکەمدا، دوای دۆڕانی سەرجەم یارییەکانیان و بەدەستھێنانی کۆتا پلەکان لە قۆناغی یەکەمدا کرانە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Saudi Arabia 1995: Denmark come in from the cold - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2007/m=3/news=saudi-arabia-1995-denmark-come-from-the-cold-501839.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160901222304/http://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2007/m=3/news=saudi-arabia-1995-denmark-come-from-the-cold-501839.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]] توانی پلەی سێیەم بەدەستبھێنێت دوای ئەوەی بە [[لێدانەکانی یەکلاکەرەوە (تۆپی پێ)|لێدانە یەکلاکەرەوەکان]] لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا|نێجیریای]] بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Intercontinental Championship Saudi Arabia 1995 - Matches - Mexico-Nigeria - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=4306/match=21311/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170708074805/http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=4306/match=21311/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[یاریی کۆتاییی جامی شا فەھد ١٩٩٥|یاریی کۆتاییی]] لە یاریگای شا فەھدی دووەم لە [[ڕیاز]] لە ١٣ی ١ی ١٩٩٥ لە نێوان [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرژەنتین]]، پاڵەوانی خولی ڕابردوو، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دانمارک|ھەڵبژاردەی دانیمارک]] بەڕێوەچوو. لە خولەکی ھەشتدا یاریزانەکانی ڕاهێنەر ڕیچارد مۆلەر بە لێدانی سزای پێشوەختە پێشکەوتنیان بەدەستھێنا، دوای ئەوەی مایکل لاودروپ بە سەرکەوتووی لێدانەکەی جێبەجێ کرد. لە گێمی دووەمدا، لە خولەکی ٧١دا، پیتەر ڕاسموسن ھێرشبەر توانی گۆڵی دووەمی ھەڵبژاردەی دانیمارک تۆماربکات و بەم ئەنجامە کۆتایی بە یارییەکە ھات و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دانمارک|ھەڵبژاردەی دانمارک]] بۆ یەکەم جار نازناوەکەی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Intercontinental Championship Saudi Arabia 1995 - Matches - Denmark-Argentina - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=4307/match=21312/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170612115935/http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=4307/match=21312/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === سەرپەرشتی فیفا === [[فیفا|فیدراسیۆنی تۆپی پێی نێودەوڵەتی]] بڕیاریدا دان بە پاڵەوانێتییەکەدا بنێت و خۆی سەرپەرشتی ڕێکخستنەکەی بکات، بۆیە پاڵەوانێتییەکە بوو بە فەرمی، لە ساڵنامەی فیفادا وادەیەکی دیاریکراوی بۆ دانرا. لە ئامانجەکانی [[فیفا]] لەو ماوەیەدا ئەوە بوو کە ڕێگە بە سەرھەڵدانی تیپە بچووکەکان بدات کە سەر بە ھەڵبژاردە بەھێزەکانی [[تۆپی پێ]] نەبوون لە ئاستی جیھانیدا، ھەروەھا ڕکابەری کردن لەگەڵ ھەڵبژاردە بەھێزەکان بەتایبەت ئەورووپییەکان و لاتینییەکان. بەم شێوەیە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|جامی کیشوەرەکانی ساڵی ١٩٩٧]] بووە یەکەم وەشانی دانپێدانراوی پاڵەوانێتییەکانی جامی کیشوەرەکان کە بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://www.fifa4s.com/fs-207_01e_fcc.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304081616/http://www.fifa4s.com/fs-207_01e_fcc.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ١٩٩٧ === [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Intercontinental Cup for Nations 1997|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/intconcup97.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> کە لە ١٢ تا ٢١ی تشرینی یەکەم بەڕێوەچوو، بۆ یەکەمجار ھەشت ھەڵبژاردە بەشدارییان کرد کە نوێنەرایەتی شەش کیشوەرەکەیان دەکرد. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] وەک وڵاتی میواندار و پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ١٩٩٦|جامی ئاسیا لە ساڵی ١٩٩٦]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Nations Cup 1996|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/96asch.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەرازیل]] دوای بەدەستھێنانی نازناوی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|مۆندیالی ١٩٩٤]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1994 FIFA World Cup USA™|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/origin1904-p.cxm.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/1994usa|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/origin1904-p.cxm.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/1994usa |date=تەممووزی ٢٠٢٣ }}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوروگوای|ئۆرۆگوای]]، پاڵەوانی جامی ئەمریکای باشووری ١٩٩٥،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Copa América 1995|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/95safull.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوسترالیا|ئوسترالیا]]، پاڵەوانی جامی ئۆقیانووسی ١٩٩٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oceanian Nations Cup 1996|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/96oc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفریقای باشوور]] پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ساڵی ١٩٩٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Nations Cup 1996 - Final Tournament Details|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/96a-det.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک]] پاڵەوانی جامی زێڕی ساڵی ١٩٩٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONCACAF Championship, Gold Cup 1996|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/96gc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا]] کە لە ساڵی ١٩٩٦دا نازناوی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای بەدەستھێنابوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=European Championship 1996|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/96e.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[داوای لێبوردن]]یان کرد کە بەشداری ناکەن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=European Championship 1996|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/96e.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری چیک|چیک]] کە پلەی دووەمی پاڵەوانێتییەکە بوو، لەبری ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا بەشداری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=og-title-uefaeuro-matches|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1996/matches/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> لە کۆتاییدا ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]] وەک دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ١٩٩٦]] بەشداری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi-Arabien - VA Emirate 4:2 (Asian Cup 1996 VA Emirate, Finale)|ناونیشان=https://www.weltfussball.de/spielbericht/asian-cup-1996-in-den-va-emiraten-endspiel-saudi-arabien-va-emirate/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=weltfussball.de|زمان=de}}</ref> چونکە سعوودیە کە پاڵەوان بوو لەھەمانکاتدا وڵاتی میوانداربوو. لە کۆمەڵەی یەکەمدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوسترالیا|و ئوسترالیا]]، لە کۆمەڵەی دووەمدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوروگوای|ئۆرۆگوای]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری چیک|کۆماری چیک]] سەرکەوتنیان بەدەستھێنا و گەیشتنە قۆناغی دووەم. لە قۆناغی دووەم ھەڵبژاردەی بەڕازیل و چیک ڕووبەرووی یەکبوونەوە لە ئەنجامدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] بە ئەنجامی دوو گۆڵی بێ وەڵام لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری چیک|کۆماری چیکی]] بردەوە.لە یارییەکی دیکەدا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوروگوای بەرامبەر ھەڵبژاردەی ئوسترالیا یاریی کۆد و بە ئەنجامی ١-٠ یارییەکەی دۆڕاند، بەم ئەنجامی هەردوو هەڵبژاردەی بەڕازیل و ئوسترالیا گەیشتنە یاریی کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup Saudi Arabia 1997 - Awards - FIFA.com|ناونیشان=https://www.fifa.com/confederationscup/archive/saudiarabia1997/awards/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190607101418/https://www.fifa.com/confederationscup/archive/saudiarabia1997/awards/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە [[٢١ی کانوونی دووەم|٢١ی کانوونی دووەمی]] [[١٩٩٧]] لە یاریگای شا فەهدی دووەم لە شاری [[ڕیاز|ڕیازی]] [[عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعوودییە]] بە ئامادەبوونی ٦٥ هەزار کەس،[[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|یاریی کۆتایی]] پاڵەوانێتییەکە بەڕێوەچوو، هەڵبژارەی بەڕازیل بە ئەنجامی ٦-٠ یارییەکەی بردەوە و گەورەترین ئەنجامی یاریی کۆتایی لە مێژووی خولەکەدا بە ناوی خۆی نوسییەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Brazil 6-0 Australia - December 21, 1997 / Confederations Cup 1997|ناونیشان=https://www.footballdatabase.eu/en/match/overview/1039079-bresil-australie|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=footballdatabase.eu}}</ref> گۆڵەکان لە ڕێگای هاتریکی هەردوو یاریزان [[ڕۆماریۆ]] و [[ڕۆناڵدۆ]] تۆمارکران.بە تۆمارکردنی (٧گۆڵ) [[ڕۆماریۆ]] بووە گۆڵکاری پاڵەوانێتییەکە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup/saudiarabia1997|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com}}</ref> بەگشتی ٥٢ گۆڵ لەلایەن ٣٢ یاریزانی جیاوازەوە تۆمارکراوە، تەنها گۆڵێکیان بە گۆڵی هەڵە تۆمارکراوە کە یاریزانی هەڵبژاردەیەک لە خۆیانی تۆمارکردبێت.هەروەها [[دێنیلسۆن(یاریزانی تۆپی پێ، لەدایکبووی ١٩٧٧)|دێنیلسۆن]] خەڵاتی باشترین یاریزانی پێ بەخشرا.بەڕازیل بۆیەکەمجار نازناوی پاڵەوانییەتییەکەی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONFEDERATIONS CUP 1997 - Final|ناونیشان=https://www.footballdatabase.eu/en/match/overview/1039079-bresil-australie|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.footballdatabase.eu}}</ref> === ١٩٩٩ === [[مەکسیک]] میوانداری [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Intercontinental Cup for Nations 1999|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/intconcup99.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> بە بەشداری ھەشت ھەڵبژاردە لە ٢٤ی تەممووز بۆ ٤ی ئاب یارییەکانی بەرێوەچوو[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|ھەڵبژاردەی مەکسیک]] وڵاتی میواندار و پاڵەوانی جامی کۆنکاکاف ١٩٩٨،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONCACAF Championship, Gold Cup 1998|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/98gc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بۆلیڤیا|ھەڵبژاردەی بۆلیڤیا]] بەشداربووی یاریی کۆتاییی جامی کوپا ئەمریکای ١٩٩٧، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|ھەڵبژاردەی بەڕازیل]] پاڵەوانی جامی کوپا ئەمریکای ١٩٩٧ و بەشداربووی یاریی کۆتاییی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|جامی جیھانیی ١٩٩٨]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Copa Am�rica 1997|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/97safull.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میسر|ھەڵبژاردەی میسر]] پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Nations Cup 1998 - Final Tournament Details|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/98a-det.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> ،[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]] پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەووروپای ١٩٩٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=Season 1996 {{!}} UEFA EURO 1996|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/1996/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> ،[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیوزیلاند|ھەڵبژاردەی نیوزیلاندا]] پاڵەوانی جامی ئۆقیانوسیای ١٩٩٨،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oceanian Nations Cup 1998|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/98oc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی|ھەڵبژاردەی عەرەبستانی سەعوودی]] پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ١٩٩٦]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھەڵبژاردەی ئەمریکا]] پاڵەوانی جامی کۆنکاکافی ١٩٩٨.ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] وەک دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ١٩٩٦|جامی ئاسیای ١٩٩٦]] بەشداریان کرد.لەگەڵ ئەوەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|ھەڵبژاردەی فەڕەنسا]] پاڵەوانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨]] بوو بەڵام بەشداری نەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com}}</ref>یارییەکان لە دوو یاریگا ئەنجام دران، یاریگای ئازتێکا لە [[مەکسیکۆ سیتی]] میوانداری یارییەکانی کۆمەڵەی ئەی کرد، وە یاریگای خالیسکۆ لە [[گوادالاخارە]] میوانداری یارییەکانی کۆمەڵەی بی کرد. ھەریەکە لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکا]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] گەیشتنە قۆناغی پێش کۆتایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1999 CONFEDERATIONS CUP: Draw and Schedule for Mexico '99|ناونیشان=https://www.socceramerica.com/publications/article/21686/1999-confederations-cup-draw-and-schedule-for-mex.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.socceramerica.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230709195827/https://www.socceramerica.com/publications/article/21686/1999-confederations-cup-draw-and-schedule-for-mex.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لە یاری یەکەمدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] ڕووبەڕووی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] بووەوە و بە ئەنجامی ٨–٢ توانی سەرکەوتن بەدەست بھێنێت، کە تێیدا [[ڕۆناڵدینھۆ]] ٣ گۆڵی تۆمارکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1999 FIFA Confederations Cup|ناونیشان=https://athlet.org/football/confederations-cup/1999|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=athlet.org}}</ref>لە یاری دووەمدا، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیکی]] وڵاتی خانەخوێ بە گۆڵێکی زێرینی [[کواوتێمۆک بلانکۆ]] کە لە خولەکی "٩٧" تۆماری کرد، لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|هەڵبژاردەی ئەمریکای]] بردەوە. لە [[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|یاریی کۆتاییدا]]، کە لە یاریگای ئازتێکا بە ئامادەبوونی ١١٠ ھەزارکەس بەرێوەچوو، ھەردوو ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] ڕووبەرووی یەک بوونەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup 1999 Results & Odds, World - Soccer24.com|ناونیشان=https://www.soccer24.com/world/fifa-confederations-cup-1999/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.soccer24.com|زمان=en}}</ref> لە گێمی یەکەم ھەرزوو مەکسیک گۆلی پێشکەوتنی لە ڕێگای میگێل زێپێدا لە خولەکی "١٣" تۆمارکرد، پاشان لە خولەکی "٢٨"خۆسێ مانوێل گۆڵی دووەمی مەکسیکی تۆمارکرد، پێش کۆتایی ھاتنی گێمی یەکەم ھەڵبژاردەی بەڕازیل لە خولەکی "٤٣" بە [[لێدانی سزا (تۆپی پێ)|لێدانی سزا]] گۆڵی یەکەمی خۆی لە ڕێگای سێرجیۆ کلاودیۆ تۆمارکرد، لەسەرتای گێمی دووەم ھەڵبژاردەی بەڕازیل لە ڕێگای ڕۆنی لە خولەکی "٤٧" گۆڵی یەکسان بوونەوەیان تۆمارکرد، بەڵام زۆری نەبرد لە خولەکی ٥١ میگێل زێپێدا گۆلی دووەمی خۆی و سێیەمی مەکسیکی تۆمارکرد، لە خولەکی "٦٢" [[کواوتێمۆک بلانکۆ|بلانکۆ]] گۆلی چوارەمی تۆمارکرد، لە خولەکی "٦٣" بەڕازیل گۆڵی سێیەمی لە ڕێگای زێ ڕۆبێرتۆ تۆمارکرد. یارییەکە بە ئەنجامی ٣-٤ کۆتایی هات و هەڵبژاردەی مەکسیک بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا نازناوەکەی بەرزکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup Mexico 1999™: Mexico - Brazil|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup/mexico1999/match-center/origin1904-p.cxm.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup/mexico1999/match-center/21352|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup/mexico1999/match-center/origin1904-p.cxm.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup/mexico1999/match-center/21352 |date=تەممووزی ٢٠٢٣ }}</ref> === دوانەی فەڕەنسا (٢٠٠١–٢٠٠٣) === [[پەڕگە:Robert Pires1.JPG|وێنۆک|192x192پیکسڵ|[[ڕۆبێرت پیرێس]]،  براوەی دوو جامی کیشوەرەکانی فیفا لە ساڵانی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]].لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|هەڵبژاردەی فەڕەنسا]].هەروەها باشترین یاریزان و گۆڵکاری پاڵەوانێتییەکە لە ساڵی ٢٠٠١ بە تۆمارکردنی دوو گۆڵ.]] لیژنەی ڕێکخەر، [[ژاپۆن]] [[کۆریای باشوور|و کۆریای باشوور]] کە میوانداری [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] بوون، ڕاسپارد بۆ ڕێکخستنی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Intercontinental Championship and FIFA Confederations Cup|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/intconcup.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> لە پاڵەوانێتییەکە ھەشت ھەڵبژاردە بەشداریان کرد،ئەوانیش [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆریای باشوور|کۆریای باشوور]] وڵاتی میواندار و ھەروەھا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژاپۆن|ژاپۆن]] وەک میواندار و براوەی پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٠٠]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Nations Cup 2000|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/00asch.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]] ھەڵگری دوایین نازناوی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|جامی کیشوەرەکانی ساڵی ١٩٩٩]] بوو، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|ھەڵبژاردەی فەڕەنسا]] پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٠ و ھەروەھا پاڵەوانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|جامی جیھانی ١٩٩٨]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=European Championship 2000|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/00e.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|ھەڵبژاردەی بەڕازیل]] پاڵەوانی جامی کوپا ئەمریکا ی١٩٩٩، و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیروون|ھەڵبژاردەی کامیروون]] پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ٢٠٠٠،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Nations Cup 2000 - Final Tournament Details|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/00a-det.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوسترالیا|ھەڵبژاردەی ئوسترالیا]] پاڵەوانی جامی ئۆقیانووس لە ساڵی ٢٠٠٠،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oceanian Nations Cup 2000|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/00oc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەنەدا|کەنەدا]] براوەی جامی زێڕین لە ساڵی ٢٠٠٠. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONCACAF Championship, Gold Cup 2000|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/00gc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> لە پاڵەوانییەتییەکەدا کۆمەلێک ئەنجامی چاوەڕواننەکراو تۆمارکران، ھەڵبژاردەی مەکسیک ھەڵگری نازناوی پێشوو لە قۆناغی کۆمەڵەکان دوای سێ دۆڕانی یەک لە دوای یەک کرایە دەرەوە ، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوسترالیا|ئوسترالیا]] بۆ قۆناعی پێش کۆتایی سەرکەوتن، لە ئەنجامێکی دیکەی چاوەڕواننەکراو ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژاپۆن|ژاپۆن]] پلەی یەکەمی کۆمەڵەی دووەمی بە کۆکردنەوەی ٧خاڵ بەدەستھێنا، لەگەڵ ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] گەیشتنە قۆناغی پێش کۆتایی، لە یەکەم یاری پێش کۆتای [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوسترالیا|ئوسترالیا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژاپۆن|ژاپۆن]] ڕووبەرووی یەکتر بوونەوە لە خولەکی "٤٣" ژاپۆن لە ڕێگای ھیدێتۆشی ناکاتا تۆمارکرد گۆڵێکی تۆمارکرد و سەرکەوتنیان لە یارییەکە بەدەست هێنا و گەیشتنە یاریی کۆتاییی، لە یاری دووەمی پێش کۆتاییی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەرازیل]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]] ڕووبەری یەکبوونەوە ئەمە دووبارە بوونەوەی [[یاریی کۆتاییی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|یاریی کۆتاییی]] نێوان هەردوو ھەڵبژاردە بوو لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨]]، لە یارییەکە هەڵبژاردەی فەڕەنسا باشتر یارییان کرد و بە ئەنجامی ٢-١ یارییەکەی بردەوە.لە ١٠ی حەزەیرانی ٢٠٠١ ھەردوو ھەڵبژاردەی ژاپۆن و فەڕەنسا لە [[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|یاریی کۆتاییی]] ڕووبەرووی یەکتر بوونەوە، یارییەکە لە یاریگای نێودەوڵەتی یۆکۆھاما بە ئامادەبوونی زیاتر لە ٦٥ ھەزارکەس بەرێوەچوو، لە ئەنجامدا ھەڵبژاردەی فەرەنسا بە گۆلێکی پاتریک ڤیێرای یاریزانی هێڵی ناوەڕاست لە خولەکی "٣٠ "ی گێمی یەکەمدا تۆماری کرد یارییەکەی بردەوە. بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا ھەڵبژاردەی فەرەنسا لە سێ ساڵدا توانی سێ نازناوی گەورەی جیھانی کە ھەریەکە لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|جیھانی فیفای ساڵی ١٩٩٨]] و جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٠ و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠١]]<nowiki/>ی بوو بەدەستبھێنێت. [[پەڕگە:Brésil - Cameroun Coupe des Confédérations 2003.jpg|ڕاست|وێنۆک|259x259پیکسڵ|دیمەنێک لە یاریی نێوان [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیروون|کامیروون]] لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٣]].بە گۆلێکی [[ساموێل ئیتۆ|ئیتۆ]] کامیروون سەرکەوتنی بەدەستهێنا.]] [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|جامی کیشوەرەکان ٢٠٠٣]] لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] بەڕێوەچوو و ٨ ھەڵبژاردە سەرکەوتنیان بۆ پاڵەوانێتییەکە بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Intercontinental Championship and FIFA Confederations Cup|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/intconcup.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەرەنسا]] وەک میواندار و براوەی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=Season 2000 {{!}} UEFA EURO 2000|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/2000/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> و ھەڵگری نازناوی دوایین [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|جامی کیشوەرەکان]] ، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|ھەڵبژاردەی بەڕازیل]] پاڵەوانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا|ھەڵبژاردەی تورکیا]] خاوەن پلەی چوارەمی جامی جیهانیی ٢٠٠٢ لە جێگای ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] دوای ئەوەی ڕایگەیاند بەشداری ناکات، و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆلۆمبیا]] کە جامی ئەمریکای باشووری ٢٠٠١ی بەدەستھێنا، و ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیروون|کامیروون]] دوای بردنەوەی نازناوی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Nations Cup 2002 - Final Tournament Details|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/02a-det.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژاپۆن|ھەڵبژاردەی ژاپۆن]] کە [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٠٠|جامی ئاسیای ساڵی ٢٠٠٠]]<nowiki/>ی بەدەستھێنا و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھەڵبژاردەی ئەمریکا]] براوەی جامی زێڕینی ٢٠٠٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oceanian Nations Cup 2002|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/02oc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref>دواجار [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیوزیلاند|نیوزیلاند]] پاڵەوانی جامی ئۆقیانووسیا لە ساڵی ٢٠٠٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONCACAF Championship, Gold Cup 2002|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/02gc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] بە سێ سەرکەوتنی یەک لە دوای یەک پلەی یەکەمی کۆمەڵەکەی بەدەستھێنا و پلەی دووەمی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆلۆمبیا|ھەڵبژاردەی کۆڵۆمبیا]] بەجێھێشت. لەکاتێکدا کۆمەڵەی دووەم شاھیدی دەرچوونی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] بوو، پاڵەوانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢|مۆندیالی ٢٠٠٢]]، دوای ئەوەی پلەی سێیەمی بەدەستھێنا، بە جیاوازی گۆڵ لەگەڵ ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا|تورکیای]] پلەی دووەم، لەکاتێکدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیروون|کامیروون]] ھیچ کێشەیەکی نەبوو لە پێشەنگی گرووپەکەی. لە یاریی یەکەمی پێش کۆتایی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیروون|کامیرۆن]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆلۆمبیا|کۆڵۆمبیا]] ڕوو بەڕووی یەکبوونەوە، هەر لە سەرەتاوە کامیروون پێشکەوت بە تۆمارکردنی گۆلێک لە خولەکی "٩"دا ،بەڵام لە خولەکی "٧٢"دا بەهۆی ڕووداوێکەوە خەم و پەژارە باڵی بەسەر یاریزانان و ئامادەبوان و جیهاندا کێشا، کاتێک یاریزان [[مارك ڤیڤیان فۆی]] بەبێ ئەوەی ھیچ کەسێک لایەوە نزیک بێت لە ناوەڕاستی یاریگە کەوتە سەر زەوی،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Foe's legacy 10 years after his death|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/23052120|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref>تیمەکانی فریاگوزرای بەخێرایی چونە ناو یاریگاوە و ھەوڵەکانیان بۆ بووژانەوەی دڵ دەستپێکرد بەڵام بێ سوود بوو دواتر بەفەرمی لە ناو یاریگاوە مردنی لەتەمەنی ٢٨ ساڵی ڕاگەیاندرا. لە پشکنینی دووەم دەرکەوت مردنی یاریزانەکە بەھۆی گەورەبوونی ماسوولکەکانی دڵەوە بووە لە ئەنجامی نەخۆشییەکانی زگماکی دڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marc-Vivien Foé Biography - Cameroonian footballer|ناونیشان=https://pantheon.world/profile/person/Marc-Vivien_Foé/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=pantheon.world|زمان=en}}</ref> ئەم ڕووداوە کاریگەری زۆری لەسەر یاریزانان و ھاندەران دروست کرد، یاریزانانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەرەنسا]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا|و تورکیا]] لە دووەم یاری پێش کۆتاییدا ساتێک بۆ ڕۆحی ئەو یاریزانە لە سەرتایی یارییەکەوە ڕاوەستان، [[تیێری ھێنری]] لەو یارییەدا گۆڵێکی کردە دیاری بۆ مارک، کە بە بردنەوەی فەرەنسا بە ٣–٢ کۆتایی ھات. یاریی کۆتایی جامەکە لە نێوان ھەڵبژاردەکانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیروون|کامیروون]] و فەرەنسا لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٣ لە یاریگای فەرەنسا لە سانت دێنیس بەڕێوەچوو. فەرەنسا بە گۆڵێکی بێ بەرامبەر یارییەکەی بردەوە، کە [[تیێری ھێنری]] لە خولەکی ٩٧ی کاتی زیادکراودا تۆماری کرد. بەم ئەنجامە فەرەنسا بۆجاری دووەم لەسەر یەک نازناوەکەی بەدەستھێنایەوە. === سیانەی بەڕازیل( ٢٠٠٥-٢٠١٣) === [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥]] ساڵێک پێش [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]] لە [[ئەڵمانیا]] بەڕێوەچوو. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] وەک وڵاتی میوانداری پاڵەوانێتییەکە بەشداری کرد، ھەروەھا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] کە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Cup 2002 - Match Details|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/2002full.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> و جامی کوپا ئەمریکای ٢٠٠٤ بەدەستھێنا، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرژەنتین]] کە پلەی دووەمی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٤ بوو،ھەروەھا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژاپۆن|ژاپۆن]] براوەی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٠٤]],<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Nations Cup 2004|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/04asch.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> و ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]] کە جامی زێڕی کۆنکاکافی ٢٠٠٣بردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONCACAF Championship, Gold Cup 2003|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/03gc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> و ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی توونس|تونس]] دوای بردنەوەی نازناوی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٤،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Nations Cup 2004 - Final Tournament Details|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/04a-det.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> و ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|یۆنان]] پاڵەوانی یۆرۆی ٢٠٠٤ی ئەورووپا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=Season 2004 {{!}} UEFA EURO 2004|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/2004/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> و دواجار [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیوزیلاند|ھەڵبژاردەی نیوزیلاند]]، پاڵەوانی جامی ئۆقیانووسان لە ساڵی ٢٠٠٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oceanian Nations Cup 2004|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/04oc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> لە کۆمەڵەی یەکەمدا ئەرکەکە قورس نەبوو بۆ ھەڵبژاردەکانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرژەنتین]] کە بە کۆکردنەوەی ٧ خاڵ پلەی یەکەمیان بەدەستھێنا بە جیاوازی گۆڵ ئەڵمانیا بە یەکەمی کۆمەڵەکەی دیارکرا بەم شێوەیە ھەردوو ھەڵبژاردە گەیشتنە قۆناغی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup/germany2005|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com}}</ref> لەکاتێکدا لە کۆمەڵەی دووەم بوو، ئەنجامی چاوەڕواننەکراو تۆمار کرا، ھەڵبژاردەی مەکسیک بە کۆکردنەوەی ٧ خاڵ بەیەکەمی کۆمەڵەی دووەم سەرکەوتنی بۆ قۆناغی دووەم تۆمار کرد، لەکاتێکدا ھەڵبژاردەی بەرازیل پاڵەوانی جامی جیھانی لەیاری کۆمەڵەکان لە دۆخێکی باش نەبوو بە کۆکردنەوەی ٤ خاڵ بە جیاوازی گۆڵ لەگەڵ ھەڵبژاردەی ژاپۆن پلەی دووەمی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup 2005 Results & Odds, World - Soccer24.com|ناونیشان=https://www.soccer24.com/world/fifa-confederations-cup-2005/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.soccer24.com|زمان=en}}</ref> [[پەڕگە:Adriano Leite Ribeiro 2006.jpg|وێنۆک|268x268px|[[ئادریانۆ]] باشترین یاریزان و گۆڵکاری (٥گۆڵ) [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥]] .]] [[پەڕگە:2009 FIFA Confederations Cup ball by adidas.JPG|وێنۆک|200x200پیکسڵ|تۆپی تایبەتی جامی کیشوەرەکانی فیفا لە ساڵی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] لە [[ئەفریقای باشوور]] کە لەلایەن [[ئەدیداس|کۆمپانیای ئەدیداسەوە]] دروستکرابوو.]] لە یاریی یەکەمی قۆناغی پێش کۆتاییی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین]] ڕووبەڕووی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|ھەڵبژاردەی مەکسیک]] بووەوە،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup Germany 2005 - Matches - Mexico-Argentina - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=85030400/match=85030014/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150929153303/http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=85030400/match=85030014/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> یارییەک کە ئاسان نەبوو بۆ ئەرژەنتینییەکان و ڕووبەڕووی ئاستەنگی زۆر بوونەوە، پاش ئەوەی کاتی ئاسایی بە یەکسانبوونێکی ئەرێنی کۆتایی ھات، بەڵام لە کاتی زیادکراودا ھەردوو ھەڵبژاردە بە گۆڵێک بۆ ھەردوو لا یەکسان بوون، کە لەلایەن کارلۆس سالسیدۆی مەکسیکی و لوسیانۆ فیگێرۆا تۆمارکران. بۆ یەکلایکردنەوەی ئەنجامەکە پەنا بۆ [[لێدانەکانی یەکلاکەرەوە (تۆپی پێ)|لێدانە یەکلاکەرەوەکان]] بردرا لە ئەنجامدا ئەرژەنتین ٥–٦ یارییەکەی بردەوە دوای ئەوەی یاریزانی مەکسیکی، ڕیکاردۆ ئۆسۆریۆ لێدانەکەی لەدەستدا.<ref name=":1" />لە یاریی دووەمدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانییەکان]] لەو بڕوایەدا بوون ئەرکەکەیان ئاسانە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]]، ئەمەش بەھۆی ئەو ئاستەی لە کە لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا پێشکەشیان کرد، بەڵام ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] ئاستێکی چاوەڕواننەکراوی پێشکەش کرد و توانی بەھێزەوە دەربکەوێت بەرامبەری [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup Germany 2005 - Matches - Germany-Brazil - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=85030400/match=85030013/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305211645/http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=85030400/match=85030013/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>لە کۆتاییدا لە ناو خاک و جەماوەر و یاریگای خۆیدا بە ئەنجامی ٣–٢ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیای]] بردەوە. گۆڵەکانی بەڕازیل لە ڕێگای [[ڕۆناڵدینھۆ]] و [[ئادریانۆ]] تۆمارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=impromptuinc|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=2005: Germany – Brazil 2-3 (2-2)|ناونیشان=https://impromptuinc.wordpress.com/2012/07/08/2005-germany-brazil-2-3-2-2/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Germany's / Deutschlands Nationalmannschaft|زمان=en}}</ref> لە [[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|یاریی کۆتاییدا]] ھەردوو ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرژەنتین]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]]، لە یاریگای والدستادیۆن لە [[فرانکفورت|فرانکفۆرت]]، ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Brazil 4-1 Argentina (30 Jun, 2005) Final Score|ناونیشان=https://www.espn.com.au/football/match/_/gameId/184118|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=ESPN|زمان=en}}</ref> بەڕازیل توانی بە ئەنجامی ٤–١ یارییەکە لە ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup Germany 2005 - Matches - Brazil-Argentina - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=85030600/match=85030016/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170523075600/http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=85030600/match=85030016/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> گۆڵەکانی بەڕازیل لە ماوەی ٦٥ خولەکدا تۆمارکران، لەلایەن [[ڕۆناڵدینھۆ]] و [[ڕیکاردۆ کاکا|کاکا]] و [[ئادریانۆ|ئەدریانۆوە]]، لەکاتێکدا تاکە گۆڵی ئەرژەنتین لەلایەن پابلۆ ئایمار تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup Germany 2005 - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/archive/germany2005/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170114081641/http://www.fifa.com/confederationscup/archive/germany2005/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] بۆ دووەمجار لە مێژووی خۆیدا نازناوەکەی بەرزکردەوە.[[ئادریانۆ]] خەڵاتی پێڵاوی زێڕینی وەرگرت بەھۆی تۆمارکردنی پێنج گۆڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup - Previous Tournaments - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/germany2005/awards/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130611005513/http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/germany2005/awards/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>ھەروەھا بەگشتی ٥٦ گۆڵ لەلایەن ٢٩ یاریزانەوە لەم خولەی جامی کیشوەرەکان تۆمارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup - Previous Tournaments - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/germany2005/statistics/players/topgoals.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140826133736/http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/germany2005/statistics/players/topgoals.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>لە ساڵی [[٢٠٠٥]] [[فیفا|فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی تۆپی پێ]] بڕیاریدا کە پاڵەوانێتییەکە ھەر ٤ ساڵ جارێک بەڕێوەبچێت، بە پەسەندکردنی ولاتی ئامادەکاری [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانی فیفا]]، بەجۆرێک کە ساڵێک پێش جامی جیھانی پاڵەوانێتییەکە لە ھەمان وڵاتدا میوانداری جامی جیھانی وەک ھۆکارێک بۆ تاقیکردنەوەی ئاستی توانایی وڵاتی میواندار ئەنجام بدرێت. ھەروەھا وەک پاڵپیشتییەک بۆ ھەڵبژاردەی وڵاتی خانەخوێ کە بتوانێت زۆرترین یاری نێودەوڵەتی ئەنجام بدات وەک ئامادەکارییەک بۆ یارییەکانی جامی جیھانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Confederations Cup 2013: Brazil, Spain & Tahiti among teams - BBC Sport|ناونیشان=http://m.bbc.co.uk/sport/football/22817409|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221102012/http://m.bbc.co.uk/sport/football/22817409|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خولی ھەشتەمی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|جامی کیشوەرەکان]]، لە [[١٤ی حوزەیران]] تا [[٢٨ی حوزەیران]]ی [[٢٠٠٩]] لە [[ئەفریقای باشوور]] وەک ئامادەکارییەک بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]] بەڕێوەچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup 2009 results, Football World - Flashscore|ناونیشان=https://www.flashscore.com/football/world/fifa-confederations-cup-2009/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.flashscore.com|زمان=en}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفریقای باشوور|ھەڵبژاردەی ئەفریقا]] وەک ولاتی خانەخوێ. ھەروەھا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتاڵیا]]، ھەڵگری [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦|جامی جیھانیی ٢٠٠٦]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2006germany/match-center/97410064|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]]، براوەی جامی کوپا ئەمریکای ٢٠٠٧،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Copa America (America Cup) - 2007|ناونیشان=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=2&flt=F&id=26&slangab=E|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603174743/http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=2&flt=F&id=26&slangab=E|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] براوەی جامی زێڕی ٢٠٠٧،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=USA - Mexico 2:1 (Gold Cup 2007 USA, Final)|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/report/gold-cup-2007-in-den-usa-endspiel-usa-mexiko/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]]، ھەڵگری نازناوی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=Germany-Spain {{!}} UEFA EURO 2008 Final|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/301696--germany-vs-spain/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref>و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیوزیلاند|ھەڵبژاردەی نیوزیلاند]] پاڵەوانی جامی ئۆقیانووسی ٢٠٠٨،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OFC Nations Cup 2008 Results & Odds, Australia & Oceania - Soccer24.com|ناونیشان=https://www.soccer24.com/australia-oceania/ofc-nations-cup-2008/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.soccer24.com|زمان=en}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میسر|ھەڵبژاردەی میسر]] پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cameroon 0-1 Egypt :: CAN 2008 :: Match Events :: playmakerstats.com|ناونیشان=https://www.playmakerstats.com/jogo.php?id=326692|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.playmakerstats.com|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221209212315/https://www.playmakerstats.com/jogo.php?id=326692|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ھەروەھا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|ھەڵبژاردەی عێراق]] براوەی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٠٧|جامی ئاسیای ٢٠٠٧]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://images.the-afc.com/Documents/competitions/fixtures/IRQvKSA290707.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120309173744/http://images.the-afc.com/Documents/competitions/fixtures/IRQvKSA290707.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بەشداریانکرد و دابەشکران بەسەر دوو کۆمەڵەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/85/06/46/fcc_09_match_schedule_1125.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090126152729/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/85/06/46/fcc_09_match_schedule_1125.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ھەریەکە لە ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتاڵیا]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|عێراق]] یەکەم بەشدارییان بوو لەم پاڵەوانێتییەدا. [[پەڕگە:Ronaldinho061115-01.jpg|وێنۆک|249x249پیکسڵ|[[ڕۆناڵدینھۆ]] گۆڵکاری پاڵەوانێتییەکە بە تۆمارکردنی ٩ گۆڵ، بە هاوبەشی لەگەڵ [[کواوتێمۆک بلانکۆ|کواوتێمۆک بلانکۆی]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیکی]].]] لە کۆمەڵەی یەکەمدا کە پێکھاتبوو لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|عێراق]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیوزیلاند|نیوزیلاند]] ، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفریقای باشوور|ئەفریقای باشوور]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup 2009 South Africa - Results, fixtures, tables and stats - Global Sports Archive|ناونیشان=https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/fifa-confederations-cup-2009-south-africa/group-stage/1707/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=globalsportsarchive.com}}</ref> ئەرکەکە بۆ ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] ئاسانتر بوو کاتێک توانی نۆخاڵ بەدەستبھێنێت، ھەروەھا ھەڵبژاردەی ئەفریقای باشوو بە کۆکردنەوەی ٤ خاڵ پلەی دووەمی بەدەستھێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup 2009 South Africa - Results, fixtures, tables and stats - Global Sports Archive|ناونیشان=https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/fifa-confederations-cup-2009-south-africa/group-stage/1707/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=globalsportsarchive.com}}</ref> بەم ئەنجامە ھەردوو ھەڵبژاردەکە گەیشتنە قۆناغی دواتر. لە کۆمەڵەی دووەم، یارییەکان ڕکابەری زیاتری بەخووە بینی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Summary - FIFA Confederations Cup - World - Results, fixtures, tables and news - Soccerway|ناونیشان=https://ca.soccerway.com/international/world/confederations-cup/2009-south-africa/s3292/final-stages/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=ca.soccerway.com}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] توانی لە یەکەم یاریی خۆیدا بە زەحمەت لە ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میسر|میسری]] بباتەوە، بە ئەنجامی ٤–٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=250116/match=66209/report.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150213181434/http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=250116/match=66209/report.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بەڵام لەگەڵ ئەوەش سەرجەم یارییەکانی دیکەی بردەوە و نۆخاڵی کۆکردەوە. ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکا]] توانی بگاتە قۆناغی پێش کۆتایی پاش ئەوەی پلەی دووەمی بەدەستھێنا، بە جیاوازی گۆڵ لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتاڵیا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میسر|میسر]]، بەھۆی ئەوەی لە خاڵەکاندا یەکسان بوون. لە قۆناغی پێش کۆتایی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھەڵبژاردەی ئەمریکا]] لە ئەنجامێکی چاوەڕواننەکراو توانی لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] پاڵەوانی بەرگریکاری جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٠٨ی بباتەوە، بە دوو گۆڵی بێ بەرامبەر لەلایەن جۆزی ئاڵتیدۆر و کلینت دێمپسی تۆمارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=250120/match=66213/report.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090627021610/http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=250120/match=66213/report.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بەم ئەنجامە ئەمریکا بۆ یەکەمجار گەیشتە یاریی کۆتایی. لە یاری دووەمدا بەڕازیل توانی بە گۆڵێکی [[دانیێل ئەلڤێس]] لە خولەکی ٨٨، لە ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفریقای باشوور|ئەفریقای باشوور]] بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fifa will stage memorial for Foe|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/8112745.stm|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> لە یاری کۆتاییدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] ڕووبەڕووی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکا]] بووەوە، ئەمە دووەم ڕووبەڕووبوونەوەی ھەردوو ھەڵبژاردە بوو پاش ئەوەی لە قۆناغی کۆمەڵەکانیش ڕووبەرووی یەکتر بوونەوە. ھەڵبژاردەی ئەمریکا ئامادەبووانی یاریگای ئێلیس پارکی شۆک کرد، کاتێک لە ماوەی ٢٧ خولەکدا دوو گۆڵی تۆمارکرد، لە ڕێگای کلینت دێمبسی و لاندۆن دۆنۆڤان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bell|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Match Tracking Confederations Cup Final: Brazil 3, U.S. 2|ناونیشان=https://archive.nytimes.com/goal.blogs.nytimes.com/2009/06/28/match-tracking-confederation-cup-final-us-vs-brazil/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Goal|زمان=en}}</ref> بەڵام بەڕازیلییەکان لە گێمی دووەمدا ئەنجامەکەیان گۆری و توانیان ٣ گۆڵ تۆمار بکەن، لە ڕێگای [[لویس فابیانۆ]] و لوسیۆ، بەو ئەنجامە بۆ جاری دووەم لە لەسەر یەک و جاری سێیەم لە مێژوویدا نازناوەکەیان بەرزکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=US 2-3 Brazil|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8120561.stm|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> [[لویس فابیانۆ]] خەڵاتی پێڵاوی زێڕینی وەرگرت بەھۆی تۆمارکردنی پێنج گۆڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=FIFA.com - Top awards for Brazilian duo|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/news/newsid=1077806.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090701055634/http://www.fifa.com/confederationscup/news/newsid=1077806.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بەگشتی ٤٤ گۆڵ لەلایەن ٢٧ یاریزانی جیاوازەوە تۆمارکراون، تەنھا گۆڵێکیان وەک گۆڵی تایبەت تۆمارکراوە ئەو یاریزانەی بە ھەڵە گۆڵ لە خۆیان تۆماردەکات. [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣]] لە [[بەڕازیل]] بەڕێوەچوو، و ٨ ھەڵبژاردە سەرکەوتن بۆ پاڵەوانێتییەکە. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] وەک میواندار بەشداری کرد، ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] پاڵەوانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]]،و پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|جامی نەتەوەکانی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠١٢]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=Season 2012 {{!}} UEFA EURO 2012|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/seasons/2012/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژاپۆن|ژاپۆن]] پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١١]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Nations Cup 2011|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/11asch.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]]، پاڵەوانی جامی زێڕینی کۆنکافی ٢٠١١،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONCACAF Championship, Gold Cup 2011|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/2011gc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوروگوای|ئۆرۆگوای]] پاڵەوانی جامی ئەمریکای ٢٠١١،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Forlan leads Uruguay to Copa win|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/14270152|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> و تاھیتی پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئۆقیانووسیای ٢٠١٢،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oceanian Nations Cup 2012|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/2012oc.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتاڵیا]] دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Schlittenhardt|یەکەم=Kevin|سەردێڕ=Euro 2012 Final: Spain Makes History as Italy Falls|ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/1243580-2012-uefa-european-championship-italy-falls-spains-dynasty-lives-on|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Bleacher Report|زمان=en}}</ref>و لە کۆتاییدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا|نەیجیریا]] پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقیای ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Nations Cup 2012|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/2012a.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> لە کۆمەڵەی یەکەمدا ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەرازیل]] ھیچ کێشەیەکی نەبوو لە پێشەنگی کۆمەڵەکەیدا، بۆیە بە سێ سەرکەوتن لە پێشەنگی کۆمەڵەکەیدا بوو، لەنێویاندا سەرکەوتنی بەسەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتاڵیادا]]، بە ئەنجامی ٤–٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup Brazil 2013: Italy 2:4 (0:1) Brazil - Report - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=255199/match=300222457/report.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130626064509/http://www.fifa.com/confederationscup/matches/round=255199/match=300222457/report.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> سەرەڕای ئەم دۆڕاندنە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتاڵیا]] توانی سەرکەوێت بۆ قۆناغی داھاتوو، دوای ئەوەی لە دوو سەرکەوتن و دۆڕانێک ٦ خاڵی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup/brazil2013|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com}}</ref> لە کۆمەڵەی دووەمدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] دوای کۆکردنەوەی ٩ خاڵ لە سێ سەرکەوتندا، لە پێشەنگی کۆمەڵەکەیدا بوو، یەکێک لە یارییەکانی لەگەڵ ھەڵبژاردەی تاھیتی بوو توانی بە ئەنجامی ١٠–٠ یارییەکە بباتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Matchett|یەکەم=Karl|سەردێڕ=Spain vs. Tahiti: Confederations Cup Live Score, Highlights, Recap|ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/1677874-spain-vs-tahiti-confederations-cup-live-score-highlights-recap|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Bleacher Report|زمان=en}}</ref> بە تۆمارکردنی ١٥ گۆڵ لە قۆناغی کۆمەڵەکان، ژمارەی پێوانەی زۆرترین گۆڵ لە یارییەکدا و زۆرترین گۆڵ لە قۆناغی کۆمەڵەکان لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Spain 10-0 Tahiti|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/22896367|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref>[[پەڕگە:Confed.Cup2013Champions.jpg|ڕاست|وێنۆک|276x276پیکسڵ|[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|هەڵبژاردەی بەرازیل]] چوارجار نازناوەکەی بەدەستهێناوە، ٣ جار لەسەریەک لە ساڵانی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]] بووە.]]لە قۆناغی پێش کۆتاییدا، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتاڵیا]] بووەوە، لە دووبارەبوونەوەی سیناریۆی یاریی کۆتایی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢]],<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gittings|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=Defending champions Spain win Euro 2012 to complete historic treble|ناونیشان=https://www.cnn.com/2012/07/01/sport/football/euro-2012-spain-italy-final/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> لە کاتی ئاسایی و زیادکراودا ھەردوو ھەڵبژاردە یەکسان بوون بەبێ گۆڵ، بۆیە پەنا بۆ [[لێدانەکانی یەکلاکەرەوە (تۆپی پێ)|لێدانەکانی یەکلاکەرەوە]] برا. ئیسپانیا بە ئەنجامی (٦–٥)یارییەکەی بردەوە و بۆیەکەم جار گەیشتە یاریی کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zucker|یەکەم=Joseph|سەردێڕ=Confederations Cup 2013 Results: Score and Highlights from Spain vs. Italy|ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/1686857-confederations-cup-2013-results-score-and-highlights-from-spain-vs-italy|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Bleacher Report|زمان=en}}</ref> لە لایەکی دیکەوە ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] لە دۆخێکی باشتردا نەبوو لە ھەڵبژاردەی ئیسپانیا، کاتێک ڕووبەڕووی ئوروگوای بوووەوە، یارییەکە بۆ ھەردوو لا ئاسان نەبوو، بەڕازیل بە قورسی توانی بە ئەنجامی ٢–١ یارییەکە بباتەوە.لە یاری کۆتاییدا کە لە یاریگای بەناوبانگی [[یاریگای ماراکانا|ماراکانا]] لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو، لە یاری کۆتاییدا کە لە یاریگای بەناوبانگی ماراکانا بەڕێوەچوو، بەڕازیل توانی بە بە گۆڵەکانی فرێد و نەیمار بە ئەنجامی ٣–٠ لە ئیسپانیا بباتەوە، و کۆتایی بەزنجیرە بردنەوە یەک لەدوای یەکەکانی ئیسپانیا بھێنێت کە لە ٢٩ یاریی فەرمیدا لە ماوەی سێساڵدا تۆماری کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=البرازیل تنھی حقبة "الأسبان" وتتوج بلقب القارات|ناونیشان=https://www.aleqt.com/2013/07/01/article_766913.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=صحیفة الاقتصادیة|زمان=ar}}</ref> بەم شێوەیە ھەڵبژاردەی بەڕازیل دەبێتە خاوەنی ژمارەی پێوانەی بە بەدەستھێنانی چوارەم نازناو لە مێژووی پاڵەوانییەتییەکە ھەروەھا یەکەم ھەڵبژاردەیە بۆ سێجار لەسەر یەک نازناوەکە بەرزبکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Brazil v Spain: Confederations Cup final – as it happened {{!}} Rob Bagchi|ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2013/jun/30/brazil-spain-live-confederations-cup-final|newspaper=the Guardian|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Rob|دوایین=Bagchi}}</ref> === ٢٠١٧ === [[پەڕگە:2017 Confederations Cup - Final - Germany wins the Cup.jpg|وێنۆک|212x212پیکسڵ|ئاهەنگی یاریزانانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|هەلبژاردەی ئەڵمانیا]] بەبۆنەی بەدەستهێنانی نازنازی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٧]].]] [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٧]] لە ١٧ی حوزەیران تا ٢ی تەممووزی ٢٠١٧ لە [[ڕووسیا]] بەڕێوەچوو، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕووسیا]] بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وەک وڵاتی میواندار بەشداری کرد، ھەروەھا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] پاڵەوانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2014brazil/match-center/300186501|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوسترالیا|ئوسترالیا]] پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٥]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AFC Asian Cup 2015 14/15|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/asienmeisterschaft-2015/startseite/pokalwettbewerb/AM15|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی چیلی|چیلی]] پاڵەوانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٥،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Argentina 0-0 Chile (1-4 on pens)|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/33085977|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]] پاڵەوانی جامی کۆنکاکافی ٢٠١٥،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cummings|یەکەم=Michael|سەردێڕ=CONCACAF Gold Cup 2015: Winners and Losers from Final|ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/2531689-concacaf-gold-cup-2015-winners-and-losers-from-final|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Bleacher Report|زمان=en}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیوزیلاند|نیووزیلاند]] پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئۆقیانووسیای ٢٠١٦،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=2018 FIFA World Cup Russia™ - Matches - New Zealand-Papua New Guinea - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276459/match=300347028/report.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160813064417/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276459/match=300347028/report.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|پورتوگال]] پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Summary - UEFA European Championship - Europe - Results, fixtures, tables and news - Soccerway|ناونیشان=https://int.soccerway.com/international/europe/european-championships/2016-france/s7576/final-stages/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=int.soccerway.com}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کامیروون|کامیروون]] پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٧، بەشدارییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ألمانیا تھزم تشیلی بتشکیلة شابة وتحرز لقب کأس القارات {{!}} DW {{!}} 02.07.2017|ناونیشان=https://www.dw.com/ar/%D8%A3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%B2%D9%85-%D8%AA%D8%B4%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D9%84%D9%82%D8%A8-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA/a-39514358-0|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190722125445/https://www.dw.com/ar/%D8%A3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%B2%D9%85-%D8%AA%D8%B4%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D9%84%D9%82%D8%A8-%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA/a-39514358-0|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەوەی جێگای سەرنج بوو بۆ یەکەمجارە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] بەشداری ناکات لە پاڵەوانێتییەکەدا، ئەوەش بەھۆی دۆڕانی بەرامبەر بە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پاراگوای|پاراگوای]] لەقۆناغی چارەکی کۆتایی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٥.[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوسترالیا|ئوسترالیا]] بۆ یەکەمجار وەکو [[جامی نەتەوەکانی ئاسیا|پاڵەوانی ئاسیا]] بەشداری دەکات. بەشدارییەکانی پێشووی وەکو پاڵەوانی یەکێتیی تۆپی پێی ئۆقیانووسیا بووە. ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|پورتوگال]] و ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی چیلی|چیلی]] ئەمە یەکەم و کۆتا بەشدارییان بوو لە پاڵەوانێتییەکە.هەڵبژاردەکان بەسەر دوو کۆمەڵەدا دابەشکران،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://resources.fifa.com/mm/document/tournament/competition/02/85/41/57/fcc2017regulationsen_neutral.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170712105819/http://resources.fifa.com/mm/document/tournament/competition/02/85/41/57/fcc2017regulationsen_neutral.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هەرکۆمەڵەیەک بەسەر چوار هەڵبژاردە دابەشکران، لەکۆمەڵەی یەکەمدا هەڵبژاردەی پورتوگال بەپلەی یەکەم و و مەکسیک بە پلەی دووەم بە کۆکردنەوەی ٧ خاڵ و بەجیاوازی گۆڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Confederations Cup 2017 Group Tables, Standings, Results, Fixtures, Draws, Matches - Football Livescore, standings, results|ناونیشان=https://terrikon.com/en/confederations-cup|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=terrikon.com}}</ref>و لە کۆمەڵەی دووەم هەڵبژاردەی ئەڵمانیا بە پلەی یەکەم و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی چیلی|چیلی]] بە پلەی دووەم گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Confederations Cup 2017 Group Tables, Standings, Results, Fixtures, Draws, Matches - Football Livescore, standings, results|ناونیشان=https://terrikon.com/en/confederations-cup|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=terrikon.com}}</ref>لە یەکەم یاریی ئەم قۆناغەدا هەڵبژاردەی پورتوگال و چیلی ڕووبەرووی یەک بوونەوە.لەکاتی ئاسایی و زیادکراودا هەردوو هەڵبژاردە یەکسان بوون.بۆیە پەنا برایەبەر [[لێدانەکانی یەکلاکەرەوە (تۆپی پێ)|لێدانەکانی یەکلاکەرەوە]]،و هەڵبژاردەی چیلی بە ئەنجامی ٣-٠ یارییەکەی بردەوە .<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Portugal 0-0 Chile (0-3 on pens)|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/40410791|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref>لەلایەکی دیکە هەڵبژاردەی ئەڵمانیا لە دووەم یاری قۆناغی پێش کۆتایی ڕووبەڕووی هەڵبژاردەی مەکسیک بووەوە،بە ئەنجامێکی گەورە کە ٤-١ هەڵبژاردەی ئەڵمانیا سەرکەوتنی بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany 4-1 Mexico (Jun 29, 2017) Final Score|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/485907|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=ESPN|زمان=en}}</ref>بەم ئەنجامە هەردوو هەڵبژاردەی ئەڵمانیا و چیلی گەیشتنە یاریی کۆتایی .لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٧ لە [[یاریگای کریستۆڤسکی|یاریگای کرێستۆڤسکی]] لە [[سەنت پیتەرزبورگ|شاری]] [[سەنت پیتەرزبورگ]] بە ئامادەبوونی ٥٧,٢٦٨ کەس [[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|یاریی کۆتاییی]] لە نێوان هەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی چیلی|چیلی]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] بەڕێوەچوو.یارییەکە بە ئەنجامی ١-٠ لە سوودی ئەڵمانیا کۆتایی هات و یەکەم نازناوی خۆیی و دوایین نازناوی پاڵەوانێتییەکەی بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Germany win first Confederations Cup title|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/40464139|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chile 0-1 Germany (2 Jul, 2017) Final Score|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/match/_/gameId/485905|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=ESPN|زمان=en}}</ref> لەم خولەدا لە ١٦ یاریدا ٤٣ گۆڵ تۆمارکران،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup Stats|ناونیشان=https://fbref.com/en/comps/666/FIFA-Confederations-Cup-Stats|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=FBref.com|زمان=en}}</ref> [[جولیان دراکسلەر]] یاریزانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|هەڵبژاردەی ئەڵمانیا]] وەک باشترین یاریزانی خولەکە دەستنیشانکرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vilf|یەکەم=Alexander|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Football. 2017 FIFA Confederations Cup. Medal ceremony|ناونیشان=https://sputnikmediabank.com/media/3145709.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Sputnik Mediabank|زمان=en}}</ref> هەروەها [[تیمۆ وێرنەر]] بە تۆمارکردنی ٣ گۆڵ و ٢ ئەسیست بووە گۆڵکاری سەرەکی پاڵەوانێتیەکە و [[کلاودیۆ براڤۆ]] [[گۆڵپارێز|گۆڵپارێزی]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی چیلی|هەڵبژاردەی چیلی]] خەڵاتی باشترین گۆڵپارێزی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup/russia2017|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com}}</ref>هەروەها بۆ یەکەمجار لە مێژووی پاڵەوانێتییەکانی فیفادا تەکنۆلۆژیایی [[ڤیدیۆی یارمەتیدەری ناوبژیوان|ڤیدیۆی یارمەتیدەری ناوبژیوان (VAR)]] بەکارھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=کرة القدم: ألمانیا تحرز لقب کأس العالم للقارات للمرة الأولی فی تاریخھا|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/20170702-كرة-قدم-كأس-العالم-للقارات-فوز-ألمانيا-لقب|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ألمانیا بطلة لکأس القارات 2017|ناونیشان=https://arabic.rt.com/sport/886580-ألمانيا-بطلة-لكأس-القارات-2017/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> === جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٢١ و ھەڵوەشاندنەوەی پاڵەوانێتییەکە === لە سەرەتادا بڕیار بوو جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٢١ لە [[قەتەر]] بەڕێوەبچێت کە وڵاتی میوانداری [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] بوو، کە لە [[٢ی کانوونی دووەم]]ی [[٢٠١٠]] ڕاگەیەندرا؛ بەڵام نیگەرانییەکان سەبارەت بە بەرزی پلەی [[گەرمی]] لە [[ھاوین|وەرزی ھاویندا]] لە قەتەر، سەری ھەڵدا (ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی داوای گواستنەوەی جامی جیھانیی لە خشتەی [[حوزەیران|مانگی حوزەیران]]-[[تەممووز|تەممووزەوە]] بۆ مانگەکانی [[تشرینی دووەم]]-[[کانوونی دووەم]] بکرێت).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=FIFA Executive Committee confirms November/December event period for Qatar 2022 - FIFA.com|ناونیشان=https://www.fifa.com/worldcup/qatar2022/news/y=2015/m=3/news=fifa-executive-committee-confirms-november-december-event-period-for-q-2567789.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180910210625/https://www.fifa.com/worldcup/qatar2022/news/y=2015/m=3/news=fifa-executive-committee-confirms-november-december-event-period-for-q-2567789.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>لە [[٢٥ی شوبات]]ی [[٢٠١٥]] ئەم باسانە بووە ھۆی ئەوەی [[فیفا]] بە فەرمی ڕای گەیاند کە جامی کیشوەرەکانی ٢٠٢١ دەگوازێتەوە بۆ وڵاتێکی تری [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا]]، بەم ھۆیەوە ھێشتا دەتوانرێت لە مانگی حوزەیران/تەممووزی ٢٠٢١ یارییەکان بەڕێوەبچێت، بەبێ ئەوەی کاریگەری لەسەر خولە ناوخۆیییەکان بکات. لە بەرامبەردا وەک قەرەبووکردنەوە، پاڵەوانێتییەکی دیکەی فیفا، وەک جامی جیھانی یانەکانی فیفای ٢٠٢١، دەتوانرێت لە قەتەر لە مانگەکانی تشرینی دووەم-کانوونی دووەمی ٢٠٢١ بەڕێوەبچێت، وەک ئامادەکاریی بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Late-November/late-December proposed for the 2022 FIFA World Cup - FIFA.com|ناونیشان=https://www.fifa.com/worldcup/qatar2022/news/y=2015/m=2/news=late-november-late-december-proposed-for-the-2022-fifa-world-cup-2529262.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180910210602/https://www.fifa.com/worldcup/qatar2022/news/y=2015/m=2/news=late-november-late-december-proposed-for-the-2022-fifa-world-cup-2529262.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>لە تشرینی یەکەم [[٢٠١٧]] [[فیفا]] پلانەکانی خۆی ئاشکرا کرد بۆ ھەڵوەشاندنەوەی جامی کیشوەرەکان تا ساڵی ٢٠٢١ و جێگرتنەوەی بە جامی جیھانی یانەکانی فیفا و زیادکردنی ٢٤ یانە بۆ ئەم پاڵەوانێتییە. لە [[١٥ی ئازار]]ی [[٢٠١٩]] فیفا بە فەرمی ڕای گەیاند کە جامی کیشوەرەکان ھەڵدەوەشێتەوە و لەبری ئەوە [[جامی جیھانیی یانەکانی فیفا]] فراوانتر دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Council votes for the introduction of a revamped FIFA Club World Cup|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.comfifa-council-votes-for-the-introduction-of-a-revamped-fifa-club-world-cup|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.fifa.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220409141423/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.comfifa-council-votes-for-the-introduction-of-a-revamped-fifa-club-world-cup|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بەشداری وڵاتە عەرەبییەکان == بەشداری وڵاتە عەرەبییەکان لە سەرەتای پاڵەوانێتییەکەدا تەنھا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی]] بوو لە [[جامی شا فەھد ١٩٩٢|جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٢]] [[جامی شا فەھد ١٩٩٥|و جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٥]], پاشان لە دوو خولی دواتریشدا بەشداری کرد. بەم شێوەیە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعوودی]] بووە تاکە ھەڵبژاردە کە چوارجار بەشداری خولەکانی ئەم پاڵەوانێتییە بکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://www.facebook.com/Islam79Kraiem|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=من هي الفرق العربية التي شاركت في كاس القارات؟|ناونیشان=https://www.kas-alam.com/2022/08/Arab-teams-Confederations-Cup.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=موسوعة كاس العالم|زمان=ar}}</ref> دووەم دەرکەوتنی ھەڵبژاردەی عەرەبی لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|جامی کیشوەرەکانی ساڵی ١٩٩٧]] بوو دوای ئەوەی ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] وەک دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ١٩٩٦|جامی ئاسیای ١٩٩٦]] بەشداری کرد. یەکەم بەشداری ھەڵبژاردە عەرەبییەکانی کیشوەری ئەفریقا لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|جامی کیشوەرەکانی ساڵی ١٩٩٩]] بوو، کاتێک [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میسر|ھەڵبژاردەی میسر]] وەک براوەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٩٨ بەشداری کرد. دواتر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی توونس|ھەڵبژاردەی تونس]] وەک پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٤ بەشداری [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|جامی کیشوەرەکانی ٢٠٠٥]] کرد. دوایین بەشداری ھەڵبژاردە عەرەبییەکان لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩]] بوو کە تێیدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میسر|ھەڵبژاردەی میسر]] وەک پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠٠٨ و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق]] وەک پاڵەوانی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٠٧]] بەشداریان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=6 منتخبات عربية فقط شاركت في تاريخ كأس العالم للقارات.. من هم؟|ناونیشان=https://www.elbalad.news/3681459|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ESPN’s 2009 FIFA Confederations Cup Schedule|ناونیشان=https://sportsmedianews.com/espns-2009-fifa-confederations-cup-schedule/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> لە ڕووی ئەنجامەکانەوە، ئەنجامی ھەڵبژاردە عەرەبییەکان جێگەی ڕەزامەندی نەبوون، ئەگەر پلەی دووەمی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سعوودی|ھەڵبژاردەی سعودیە]] دوای ئەوەی [[جامی شا فەھد ١٩٩٢|لە جامی کیشوەرەکانی ساڵی ١٩٩٢]] بە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین]] بە ئەنجامی ٣–١ دۆڕا، و پلەی چوارەمی دوای دۆڕاندنی بە ئەنجامی ٢–١ بە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە [[جامی شا فەھد ١٩٩٥|جامی کیشوەرەکانی ساڵی ١٩٩٥]] بەدەر بکەین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yahoo {{!}} Mail, Weather, Search, Politics, News, Finance, Sports & Videos|ناونیشان=http://www.yahoo.com/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.yahoo.com|زمان=en-US}}</ref> ھەریەکە لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|و عێراق]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی میسر|و میسر]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی توونس|توونس]] لە قۆناغی کۆمەڵەکان دوورخرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كأس القارات.. من الألف إلى الياء|ناونیشان=https://www.skynewsarabia.com/sport/957625-كأس-القارات-الألف-الياء|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=سكاي نيوز عربية|زمان=ar}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center" !ھەڵبژاردە !ژمارەی بەشدارییەکان !یاریی !بردنەوە !یەکسان !دۆڕان !یەکەم بەشداریکردن !دوایین بەشداریکردن !باشترین ئەنجام |- | align="right" |{{fb|Saudi Arabia}} |٤ |١٢ |٣ |١ |٨ |[[جامی شا فەھد ١٩٩٢|١٩٩٢]] |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]] | bgcolor="Silver" |پلەی دووەم (١٩٩٢) |- | align="right" |{{fb|Egypt}} |٢ |٦ |١ |٢ |٣ |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]] |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] |قۆناغی کۆمەڵەکان |- | align="right" |{{fb|Iraq}} |١ |٣ |٠ |٢ |١ |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] |قۆناغی کۆمەڵەکان |- | align="right" |{{fb|Tunisia}} |١ |٣ |١ |٠ |٢ |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]] |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]] |قۆناغی کۆمەڵەکان |- | align="right" |{{fb|United Arab Emirates}} |١ |٣ |١ |٠ |٢ |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]] |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]] |قۆناغی کۆمەڵەکان |- |} == جامی پاڵەوانێتییەکە == جامی پاڵەوانێتییەکە لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن فریتز جۆکەر و و واڵتەر شوماخەرەوە دروستکرا. قەبارەی جامەکە ٤٤.٥ سانتیمەترە، درێژی لایەکانی ١٧ سانتیمەتر و کێشی ٧.٥ کیلۆگرامە. تیرەی بنکەکە ١٧ سانتیمەترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Trofeos FIFA - JPR {{!}} PDF {{!}} Fifa World Cup {{!}} Athletic Sports|ناونیشان=https://www.scribd.com/doc/267505387/Trofeos-FIFA-JPR|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Scribd|زمان=en}}</ref>جامەکە لە بڕۆنز دروستکراوە و بە زێر داپۆشراوە . تۆپێکی هاوشێوەی زەوی و حەوت کیشوەرەکەی لەسەر نەخشێنراوە. ناوی پێشبڕکێکە لەسەر دوو باند نەخشێنراوە کە بە شێوەیەکی خولگەیی بە دەوری جامەکە نەخشێنراوە. ستوونەکە لەسەر بنکەیەکی شێوە دار بە شەشگۆشە دانراوە، کە پلێتی زێڕینی لەسەرە کە ناوی براوەکانی تێدانوسراوە. لۆگۆی شەش فیدراسیۆنی تۆپی پێی نێودەوڵەتی لە خوارەوەی جامەکە لە ناو ئەلقەیەکی بازنەی نوسراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[PDF] FACT Sheet. FIFA World Cup. Coupe Jules Rimet FIFA World Cup Trophy - Free Download PDF|ناونیشان=https://silo.tips/download/fact-sheet-fifa-world-cup-coupe-jules-rimet-fifa-world-cup-trophy|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=silo.tips|زمان=en}}</ref> == تۆمارەکان == === تۆماری پاڵەوانان === دوو خولی یەکەم وەک جامی شا فەھد ناسراوە، بەڵام [[فیفا]] بە شێوەیەکی ڕیزبەندی وەک جامی کیشوەرەکان ناساندیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=FIFA Confederations Cup - Previous Tournaments - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130708033419/http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; text-align:center; width:;" ! rowspan="2" style="width:;" |{{abbr|Ed.|Editions}} ! rowspan="2" style="width:;" |ساڵ ! rowspan="2" style="width:;" |خانەخوێ ! colspan="3" |یاریی کۆتایی ! colspan="3" |یاریی پلەی سێیەم ! rowspan="2" style="width:;" |وڵاتە بەشداربووەکان |- ! width="100px" |{{gold01}} پاڵەوانەکان ! width="60px" |ئەنجام ! width="100px" |{{silver02}} پلەی دووەم ! width="100px" |{{bronze03}} پلەی سێیەم ! width="60px" |ئەنجام ! width="100px" |پلەی چوارەم |- |١ |١٩٩٢ | align="right" |{{flag|Saudi Arabia}} |'''{{fb-big|ARG}}''' |'''[[یاریی کۆتاییی جامی شا فەھد ١٩٩٢|٣–١]]''' |{{fb-big|SAU}} |{{fb-big|USA}} |٥–٢ |{{fb-big|CIV}} |٤ |- |٢ |١٩٩٥ | align="right" |{{flag|Saudi Arabia}} |'''{{fb-big|DEN}}''' |'''[[یاریی کۆتاییی جامی شا فەھد ١٩٩٥|٢–٠]]''' |{{fb-big|ARG}} |{{fb-big|MEX}} |١–١ {{دوای کاتی زیادکراو}} {{pso|5–4}} |{{fb-big|NGR}} |٦ |- |٣ |١٩٩٧ | align="right" |{{flag|Saudi Arabia}} |'''{{fb-big|BRA}}''' |'''[[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|٦–٠]]''' |{{fb-big|AUS}} |{{fb-big|CZE}} |١–٠ |{{fb-big|URU}} |٨ |- |٤ |١٩٩٩ | align="right" |{{flag|Mexico}} |'''{{fb-big|MEX}}''' |'''[[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|٤–٣]]''' |{{fb-big|BRA}} |{{fb-big|USA}} |٢–٠ |{{fb-big|Saudi Arabia}} |٨ |- |٥ |٢٠٠١ | align="right" |{{unbulleted list|{{flag|South Korea|1997}}|{{flag|Japan}}}} |'''{{fb-big|FRA}}''' |'''[[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|١–٠]]''' |{{fb-big|JPN}} |{{fb-big|AUS}} |١–٠ |{{fb-big|BRA}} |٨ |- |٦ |٢٠٠٣ | align="right" |{{ئاڵا|فەڕەنسا}} |'''{{fb-big|FRA}}''' |'''[[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|١–٠]]''' {{دوای کاتی زیادکراو}} |{{fb-big|CMR}} |{{fb-big|TUR}} |٢–١ |{{fb-big|COL}} |٨ |- |٧ |٢٠٠٥ | align="right" |{{flag|Germany}} |'''{{fb-big|BRA}}''' |'''[[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٤–١]]''' |{{fb-big|ARG}} |{{fb-big|GER}} |٤–٣ {{دوای کاتی زیادکراو}} |{{fb-big|MEX}} |٨ |- |٨ |٢٠٠٩ | align="right" |{{flag|South Africa}} |'''{{fb-big|BRA}}''' |'''[[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٣–٢]]''' |{{fb-big|USA}} |{{fb-big|SPA}} |٣–٢ {{دوای کاتی زیادکراو}} |{{fb-big|RSA}} |٨ |- |٩ |٢٠١٣ | align="right" |{{flag|Brazil}} |'''{{fb-big|BRA}}''' |'''[[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٣–٠]]''' |{{fb-big|SPA}} |{{fb-big|ITA}} |٢–٢ {{دوای کاتی زیادکراو}} {{pso|3–2}} |{{fb-big|URU}} |٨ |- |١٠ |٢٠١٧ | align="right" |{{flag|Russia}} |'''{{fb-big|GER}}''' |'''[[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|١–٠]]''' |{{fb-big|CHI}} |{{fb-big|POR}} |٢–١ {{دوای کاتی زیادکراو}} |{{fb-big|MEX}} |٨ |} === ئەو ھەڵبژاردانەی گەیشتوونەتە پلەکانی یەکەم تا چوارەم === <nowiki>*</nowiki> ''خانەخوێ'' ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]] باشترین ئەنجامی لە جامی کیشوەرەکان بەدەستھێناوە. پێنج جار گەیشتووەتە یاریی کۆتاییی و چوارجار نازناوەکەی لە ساڵانی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]]، [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]]، [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] و ھەروەھا ساڵی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]] بەدەستھێناوە، ھەروەھا پلەی دووەمی لە ساڵی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]] و پلەی چوارەم لە ساڵی [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]] بەدەستھێناوە، لە ئەنجامە باشەکانی دیکە ھەڵبژاردەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەرەنسا]] دووجار نازناوەکەی بەدەستھێناوە لە ساڵانی ٢٠٠١ و ٢٠٠٣. ھەریەکە لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین]] ([[جامی شا فەھد ١٩٩٢|١٩٩٢]])، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دانمارک|ھەڵبژاردەی دانیمارک]] ([[جامی شا فەھد ١٩٩٥|١٩٩٥]])، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|ھەڵبژاردەی مەکسیک]] ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]])، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا]] ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]])یەکی یەک جار ئەم نازناوەیان بەدەست ھێناوە. بەم شێوەیە ھەڵبژاردەکانی کیشوەری ئەمریکای باشوور بە کۆی گشتی پێنج جار نازناوەکەیان بەدەستھێناوە، و لەدوای ئەوان ھەڵبژاردەکانی ئەورووپا چوارجار نازناوەکەیان بەدەستھێناوە و پاشان مەکسیک وەک تاکە ھەڵبژاردە لە کیشوەری ئەمریکای باکوور نازناوەکەی بەرزکردووەتەوە. {| class="wikitable" !ھەڵبژاردە !پلەی یەکەم !پلەی دووەم !پلەی سێیەم !پلەی چوارەم |- | style="background: gold" |{{fb|Brazil}} | style="background: gold" |٤ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]], [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠٥]], [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]], [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]][[#*|*]]) |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]]) |– |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]]) |- | style="background: gold" |{{fb|France}} | style="background: gold" |٢ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]], [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]][[#*|*]]) |– |– |– |- | style="background: gold" |{{fb|Argentina}} | style="background: gold" |١ ([[جامی شا فەھد ١٩٩٥|١٩٩٢]]) |٢ ([[جامی شا فەھد ١٩٩٥|١٩٩٥]], [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]]) |– |– |- | style="background: gold" |{{fb|Mexico}} | style="background: gold" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]][[#*|*]]) |– | style="background: Bronz" |١ ([[جامی شا فەھد ١٩٩٥|١٩٩٥]]) |٢ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]], [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]]) |- | style="background: gold" |{{fb|Germany}} | style="background: gold" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]]) |– | style="background: Bronze" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]][[#*|*]]) |– |- | style="background: gold" |{{fb|Denmark}} | style="background: gold" |١ ([[جامی شا فەھد ١٩٩٥|١٩٩٥]]) |– |– |– |- | style="background: silver" |{{fb-big|USA}} |– | style="background: silver" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]]) |٢ ([[جامی شا فەھد ١٩٩٢|١٩٩٢]], [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]]) |– |- | style="background: silver" |{{fb|Australia}} |– | style="background: silver" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]]) |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]]) |– |- | style="background: silver" |{{fb|Spain}} |– | style="background: silver" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]]) |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]]) |– |- | style="background: silver" |{{fb|Saudi Arabia}} |– | style="background: silver" |١ ([[جامی شا فەھد ١٩٩٢|١٩٩٢]][[#*|*]]) |– |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]]) |- | style="background: silver" |{{fb|Japan}} |– | style="background: silver" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]][[#*|*]]) |– |– |- | style="background: silver" |{{fb|Cameroon}} |– | style="background: silver" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]]) |– |– |- | style="background: silver" |{{fb|Chile}} |– | style="background: silver" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]]) |– |– |- | style="background: #c96" |{{fb|Czech Republic}} |– |– | style="background: #c96" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]]) |– |- | style="background: #c96" |{{fb|Turkey}} |– |– | style="background: #c96" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]]) |– |- | style="background: #c96" |{{fb|Italy}} |– |– | style="background: #c96" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]]) |– |- | style="background: #c96" |{{fb|Portugal}} |– |– | style="background: #c96" |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]]) |– |- |{{fb|Uruguay}} |– |– |– |٢ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]], [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]]) |- |{{fb|Côte d'Ivoire}} |– |– |– |١ ([[جامی شا فەھد ١٩٩٢|١٩٩٢]]) |- |{{fb|Nigeria}} |– |– |– |١ ([[جامی شا فەھد ١٩٩٥|١٩٩٥]]) |- |{{fb|Colombia}} |– |– |– |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]]) |- |{{fb|South Africa}} |– |– |– |١ ([[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]][[#*|*]]) |} === بەشداری ھەڵبژاردەکان === بۆ ھەر خولێکی پاڵەوانێتییەکە لانیکەم یەک ھەڵبژاردە بۆ یەکەمجار لە مێژوویدا بەشداری کردووە. {| class="wikitable" style="font-size: 90%" ! rowspan="2" |ساڵ ! colspan="2" |ھەڵبژاردە نوێیەکان |- !ھەڵبژاردە ! width="40" |{{abbr|No.|Number}} |- |١٩٩٢ |{{fb|Argentina}}, {{fb|Ivory Coast}}, {{fb|Saudi Arabia}}, {{fb-big|USA}} |٤ |- |١٩٩٥ |{{fb|Denmark}}, {{fb|Japan}}, {{fb|Mexico}}, {{fb|Nigeria}} |٤ |- |١٩٩٧ |{{fb|Australia}}, {{fb|Brazil}}, {{fb|Czech Republic}}, {{fb|South Africa}}, {{fb|United Arab Emirates}}, {{fb|Uruguay}} |٦ |- |١٩٩٩ |{{fb|Bolivia}}, {{fb|Egypt}}, {{fb|Germany}}, {{fb|New Zealand}} |٤ |- |٢٠٠١ |{{fb|Cameroon}}, {{fb|Canada}}, {{fb|South Korea}}, {{fb|France|}} |٤ |- |٢٠٠٣ |{{fb|Colombia}}, {{fb|Turkey}} |٢ |- |٢٠٠٥ |{{fb|Greece}}, {{fb|Tunisia}} |٢ |- |٢٠٠٩ |{{fb|Iraq}}, {{fb|Italy}}, {{fb|Spain}} |٣ |- |٢٠١٣ |{{fb|Tahiti}} |١ |- |٢٠١٧ |{{fb|Chile}}, {{fb|Portugal}}, {{fb|Russia}} |٣ |} {{Col-begin}} {{col-2}} '''ئەنجامی وڵاتی خانەخوێ''' {| class="wikitable" !ساڵ !وڵاتی خانەخوێ !ڕیزبەندی کۆتاییی |- |[[جامی شا فەھد ١٩٩٢|١٩٩٢]] |{{fb|Saudi Arabia}} | bgcolor="Silver" |'''پلەی دووەم''' |- |[[جامی شا فەھد ١٩٩٥|١٩٩٥]] |{{fb|Saudi Arabia}} |قۆناغی کۆمەڵەکان |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]] |{{fb|Saudi Arabia}} |قۆناغی کۆمەڵەکان |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]] |{{fb|Mexico}} | bgcolor="Gold" |'''پاڵەوان''' |- | rowspan="2" |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]] |{{fb|South Korea}} |قۆناغی کۆمەڵەکان |- |{{fb|Japan}} | bgcolor="Silver" |'''پلەی دووەم''' |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]] |{{fb|France}} | bgcolor="Gold" |'''پاڵەوان''' |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]] |{{fb|Germany}} | bgcolor="#cc9966" |'''پلەی سێیەم''' |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] |{{fb|South Africa}} | bgcolor="#9acdff" |'''پلەی چوارەم''' |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]] |{{fb|Brazil}} | bgcolor="Gold" |'''پاڵەوان''' |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]] |{{fb|Russia}} |قۆناغی کۆمەڵەکان |- |} {{col-2}} '''ئەنجامی پاڵەوانەکان خولی پێشوو''' {| class="wikitable" !ساڵ !پاڵەوان !ڕیزبەندی کۆتاییی |- |[[جامی شا فەھد ١٩٩٥|١٩٩٥]] |{{fb|Argentina}} | bgcolor="Silver" |'''پلەی دووەم''' |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]] |{{fb|Denmark}} |بەشداری نەکرد |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]] |{{fb|Brazil}} | bgcolor="Silver" |'''پلەی دووەم''' |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]] |{{fb|Mexico}} |قۆناغی کۆمەڵەکان |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]] |{{fb|France}} | bgcolor="Gold" |'''پاڵەوان''' |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]] |{{fb|France}} |بەشداری نەکرد |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] |{{fb|Brazil}} | bgcolor="Gold" |'''پاڵەوان''' |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]] |{{fb|Brazil}} | bgcolor="Gold" |'''پاڵەوان''' |- |[[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]] |{{fb|Brazil}} |بەشداری نەکرد |- |} {{col-2}} {{Col-end}} == ئامارەکان == {{Col-begin}} {{col-2}} === زۆرترین گۆڵ === * '''٩ گۆڵ''': {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ڕۆناڵدینھۆ]]، {{ھێمای ئاڵا|مەکسیک}} [[کواوتێمۆک بلانکۆ]] * '''٨ گۆڵ''': {{ھێمای ئاڵا|ئیسپانیا}} [[فێرناندۆ تۆرێس]] * '''٧ گۆڵ''': {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ڕۆناڵدۆ|رونالدو]]، {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ڕۆماریۆ|روماریو]] * '''٦ گۆڵ''': {{ھێمای ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} [[مەرزوق عوتەیبی]]، {{ھێمای ئاڵا|ئیسپانیا}} [[داڤید ڤیا|دیفید فیا]] * '''٥ گۆڵ''': {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[لویس فابیانۆ|فابیانۆ]]، {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ئادریانۆ]]، {{ھێمای ئاڵا|فەڕەنسا}} [[ڕۆبێرت پیرێس|پیرێس]]، {{ھێمای ئاڵا|ئوسترالیا}} [[جۆن ئالۆییزی|ئالۆییزی]]، {{ھێمای ئاڵا|کۆماری چیک}} [[ڤلادیمیر شمیسێر|شمیسێر]]،{{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[فرێد (یاریزانی تۆپی پێ، لەدایکبووی ١٩٨٣)|فرێد]] {{col-2}} === زۆرترین بەشداریکردن === * '''٢٢ یاریی''': {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[دیدا]] * '''١٧ یاریی''': {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[لوسییۆ]] * '''١٦ یاریی''': {{ھێمای ئاڵا|مەکسیک}} [[پاڤێل پاردۆ]] * '''١٤ یاریی''': {{ھێمای ئاڵا|مەکسیک}} [[کلاودیۆ سوارێز]] * '''١٣ یاریی''': {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ڕۆناڵدینھۆ]] {{Col-end}} == خەڵاتەکان == {{Col-begin}} {{col-2}} === تۆپی زێرین === خەڵاتی تۆپی زێڕین دەبەخشرێتە باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە.<ref>[http://ar.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/awards/goldenball.html / جائزة الكرة الذهبية] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918062234/http://ar.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/awards/goldenball.html |date=18 سبتمبر 2014}}</ref> * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]]: {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ دێنیلسۆن(یاریزانی تۆپی پێ، لەدایکبووی ١٩٧٧)|دێنیلسۆن]] * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]]: {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}}[[ ڕۆناڵدینھۆ]] * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]]: {{ھێمای ئاڵا|فەڕەنسا}} [[ڕۆبێرت پیرێس|پیرێس]] * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]]: {{ھێمای ئاڵا|فەڕەنسا}} [[تیێری ھێنری|ھێنری]] * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]]: {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ئادریانۆ]] * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]]: {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ڕیکاردۆ کاکا|کاکا]] * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]]: {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[نەیمار دا سیلڤا|نیمار]] * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]]: {{ھێمای ئاڵا|ئەڵمانیا}} [[جولیان دراکسلەر]] {{col-2}} === پێلاوی زێڕین === خەڵاتی پێلاوی زێڕین بەو یاریزانە دەدرێت کە زۆرترین گۆڵ لە پاڵەوانێتییەکەدا تۆمار بکات.<ref>{{استشهاد ويب|مسار= http://ar.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/awards/goldenshoe.html|عنوان=/ جائزة الحذاء الذهبي|تاريخ الوصول=|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200316012354/http://ar.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/awards/goldenshoe.html|تاريخ أرشيف=2020-03-16}}</ref> * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]]: {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ڕۆماریۆ]] '''٧ گۆڵ''' * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٩]]: {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ڕۆناڵدینھۆ]] '''٦ گۆڵ''' * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]]: {{ھێمای ئاڵا|فەڕەنسا}} [[ڕۆبێرت پیرێس|پیرێس]] '''٢''' '''گۆڵ''' * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]]: {{ھێمای ئاڵا|فەڕەنسا}} [[تیێری ھێنری|ھێنری]] '''٤ گۆڵ''' * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]]: {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ئادریانۆ]] '''٥ گۆڵ''' * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]]: {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[لویس فابیانۆ]] '''٥ گۆڵ''' * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]]: {{ھێمای ئاڵا|ئیسپانیا}} [[فێرناندۆ تۆرێس]] '''٥ گۆڵ''' * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]]: {{ھێمای ئاڵا|ئەڵمانیا}} [[تیمۆ وێرنەر]] '''٣ گۆڵ''' {{Col-end}} {{Col-begin}} {{col-2}} === یاریی خاوێن === دەبەخشرێتە ئەو هەڵبژاردەیەیی کە کەمترین ژمارەی کارت و فاوڵی لەسەر تۆمارکرابێت. * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]]: {{fb|RSA}} * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]]: {{fb|NZL}}, {{fb|BRA}} * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]]: {{fb|JPN}} * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]]: {{fb|JPN}} * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]]: {{fb|GRE}} * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]]: {{fb|BRA}} * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]]: {{fb|ESP}} * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]]: {{fb|GER}} {{col-2}} === دەستکێشی زێڕین === خەڵاتی دەستکێشی زێڕین دەبەخشرێتە باشترین گۆڵپارێزی پاڵەوانێتییەکە. * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]]: {{ھێمای ئاڵا|مەکسیک}} [[ئۆسڤاڵدۆ سانچێز]] * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]]: {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[ تیم هوارد]] * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]]: {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل}} [[ ژۆلیۆ سیزار(گۆڵپارێزی تۆپی پێ، لەدایکبووی ١٩٧٩)|ژۆلیۆ سیزار]] * [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]]: {{ھێمای ئاڵا|چیلی}} [[ کلاودیۆ براڤۆ]]{{Col-end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/کأس_القارات|سەردێڕ = کأس القارات|زمان = عەرەبی|سەردان = ٩ی تەممووزی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|FIFA Confederations Cup|جامی کیشوەرەکانی فیفا}} {{جامی کیشوەرەکانی فیفا}} {{تۆپی پێی نێودەوڵەتی}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|کۆمەڵگا|مێژوو|دەیەی ١٩٩٠|وڵاتەکان|عەرەبستانی سعوودی|فیفا}} [[پۆل:جامی کیشوەرەکان|جامی کیشوەرەکان]] ny212c61peuwebdeo5nxicqhpvum596 لێدوانی بەکارھێنەر:Tessla 3 167083 1583825 1583085 2026-05-15T00:07:53Z Heshmanela 76329 /* پرسیار لە Heshmanelaەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) */ بەشی نوێ 1583825 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == پرسیار لە [[User:Heshmanela|Heshmanela]]ەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو، یەکێک دەربارەی قەزای ڕانیە زانیاری نوسیوە کە قەزای ڕانیەی وەک شارۆچکەیەک نوسیوە لە کاتێکدا ئەوە هەڵەیە چونکە ڕانیە وەک پارێزگایەک مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە ئیدارەی سەربەخۆی هەیە کە ناوی ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕینە --[[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Heshmanela|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) hdswf8gtwqm5richl03psja4kl882ns ئیدلیب 0 169665 1583878 1486495 2026-05-15T07:18:54Z 1silent scientist 51740 1583878 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-شار}} '''ئیدلیب''' ({{بە عەرەبی|إدلب}}) شارێکە لە [[سووریا]]. کەوتووەتە [[پارێزگای ئیدلیب]]. دانیشتووانی شارەکە ١٦٥٬٠٠٠ کەسن. ئیدلیب ٤٤٢ مەتر لە [[ئاستی دەریا]] بەرزترە. شارەکە ناوەندێکی گرنگی کشتووکاڵییە بۆ سووریا ھەروەھا چەندین شوێنەوار و گۆڕی مێژویی لێیە. == مێژوو == <div>نیشتەجێبوونێکی [[نیۆلیتیکی]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٨٥٠٠ پێش زایین لە تەپۆڵکەی عەین ئەلکەرخ لە نزیک ئیدلیب دەستنیشان کرا.<ref>{{Cite book |last1=Steiner |first1=Margarete Laura |url=https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&dq=A+small+%2C+short+-+lived+occupation+%2C+dated+to+around+8500+cal+.+BC+%2C+has+recently+been+identified+at+Tell+%27+Ain+el+-+Kerkh+near+Idlib+%2C+in+the+form+of+a+1m+-+deep+deposit+excavated+over+an+area+of+5x5m+and+containing+several&pg=PA138 |title=The Oxford Handbook of the Archaeology of the Levant: C. 8000-332 BCE |last2=Killebrew |first2=Ann E. |date=2014 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-921297-2 |language=en}}</ref> [[تەختە قوڕەکانی ئیبلا]] (٢٣٥٠ پێش زایین) ئاماژە بە شاری بە ئەکەدی:𒁺𒄷𒆷𒇥𒌝 («du-ḫu-la-bu6-um» «دووحولابووم») دەکەن کە بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە ئیدلیب ھەڵکەوتووە وەک ئەوەی لەلایەن مایکڵ ئاستوور و دۆگلاس فراین پێشنیار کراوە؛ لێکچوونێک لە نێوان دەنگی ناوە دێرین و نوێیەکاندا ھەیە. لە تەختە قوڕەکاندا، دووحولابووم ٢٢ کیلۆمەتر لە باشووری «ئونقی»یە کە ڕەنگە ھاوتای گوندی مۆدێرنی کوکانییە ({{Langx|ar|كوكانية}})، کە نزیکەی ٢٢ کیلۆمەتر لە باکووری ئیدلیبەوە ھەڵکەوتووە (بڕوانە [[شارە مردووەکان]]). [[توتوومووسی سێیەم]] ھەروەھا ئاماژەی بە شارەکە کردووە بە ناوی «Ytḥb».<ref>{{cite book|url= https://books.google.com/books?id=rKGXCgAAQBAJ&pg=PA76|title= Walls of the Prince: Egyptian Interactions with Southwest Asia in Antiquity: Essays in Honour of John S. Holladay, Jr.|author= Timothy P. Harrison, Edward B. Banning|date= 17 September 2015|page= 76|publisher= BRILL|isbn= 9789004302563|access-date= 2016-05-20|archive-url= https://web.archive.org/web/20160610225359/https://books.google.nl/books?id=rKGXCgAAQBAJ&pg=PA76|archive-date= 2016-06-10|url-status= live}}</ref></div> === دێرینیی کلاسیک === [[پەڕگە:Byzantine temple in Idlib (Ruweiha) Syria.jpg|وێنۆک|چەپ|پەرستگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]] لە [[شارە مردووەکان|ڕووایحە]] لە نزیک ئیدلیب]] ئیدلیب لەگەڵ تەواوی [[سووریا]]، لەلایەن پاشای [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[تیگرانی مەزن]] داگیر کرا و خرایە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی ئەرمەنی]]، تەنھا دواتر لەلایەن [[پۆمپیی مەزن]]ی ڕۆمانی لە دەوروبەری ٦٤ پێش زایین داگیر کرا. شارەکە ھەرگیز گرینگییەکی ئەوتۆی نەبووە، سەر بە ویلایەتی [[سووریای ڕۆمانی]] بووە لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی]] و دواتر ویلایەتی سووریای دووەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ڕۆمانی ڕۆژھەڵات]] پێش ئەوەی لە دەوروبەری ناوەڕاستی سەدەی حەوتەمدا لەلایەن [[عەرەبەکان|عەرەب]]ەوە داگیر بکرێت. شتێکی زۆر لە سەردەمی ڕۆمانی و [[بیزەنتی]]ی شارەکە نەماوەتەوە، مەگەر لە مۆزەخانەکەیدا. لە باکووری شارەکە [[شارە مردووەکان]] ھەن، کە کۆمەڵێک شوێنەواری گرینگن لە سەردەمی بیزەنتی. === سەردەمی عوسمانی === لە کاتی دەسەڵاتی سەرەتای [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە سووریا، کە لە ١٥١٦ دەستی پێ کرد، ئیدلیب «[[تیمار]]»ێکی ([[دەرەبەگایەتی]]) بچووک بوو. گوندی ئیدلیب لەلایەن [[کۆپروولوزادە فازڵ ئەحمەد پاشا|فازڵ ئەحمەد پاشا]]، کوڕی وەزیری مەزن [[کۆپروولو محەممەد پاشا]] (نزیکەی ١٦٥٦–١٦٦١) دامەزرا کە کردی بە فەرمانڕەوای [[ئەیالەتی دیمەشق]]. لە ساڵانی دواتردا، وەک شارۆچکەیەک گەشەی کرد کە خاوەنی بازاڕ، [[گەرماوی تورکی|گەرماو]] و [[کاروانسەرا]] بوو، لەوانە خان ئەبی عەلی و خان ئەلڕووز.{{sfn|Bakhit|2010|p=60}} لە سەردەمی کۆپروولودا، ئیدلیب ناوەندێکی بەرھەمھێنانی زەیتوون بوو، کە ئەویش بووە ھۆی دروستبوونی پیشەسازییەکی گەشەسندووی [[سابوونی حەلەب|سابوونی بنەما زەیتوون]]. ھەرچەندە بازاڕە سەرەکییەکانی سابوونی ئیدلیب لە [[حەلەب]]، [[ئەنتیکە]]، و [[حەمات]] بوون،<ref name="Porter580">Porter, 1868, p. 580.</ref> بەرھەمەکە تا پایتەختی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە [[ئەستەمبوڵ]] ھەناردە دەکرا. ئیدلیب ھەروەھا بەرھەمھێنەرێکی سەرەکیی [[قوماش]]ی [[لۆکە]] بوو.<ref>Inalcik, 1997, p.501.</ref> گەڕیدەی ڕۆژئاوایی [[جۆسایا لێسلی پۆرتەر]] ئاماژەی بەوە کردووە کە ئیدلیب «دەورەدراوە بە باخەکانی زەیتوون، کە لەم ناوچە سارد و وشکەدا دەگمەنە»،<ref name="Porter580"/> و ئاماژەی بەوە کردووە کە باخە زەیتوونەکانی گەورەتر بوون لەوەی دیمەشق، [[بەیرووت]]، یان [[غەززە]]. لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا، شارۆچکەکە دانیشتووانەکەی بە ٨،٠٠٠ کەس خەمڵێنرا، لەوانە ٥٠٠ [[عەرەبی مەسیحی|مەسیحی]].<ref name="Porter580"/> لە کۆتاییی سەدەی ١٩دا، ئیدلیب «گەشەسەندوو» بووە و ھێشتا چەندین خێزانی مەسیحیی تێدا بووە، بەپێی وتەی ڕۆژھەڵاتناسی ئەڵمانی [[ئالبێرت سۆسین]].<ref name="Baedeker376">Baedeker, 1912, p.376.</ref> === شەڕی ناوخۆییی سووریا و دەستبەسەرداگرتنی ھەییەی تەحریر شام === {{سەرەکی|شەڕی ناوخۆییی سووریا}} [[پەڕگە:Syrian rebels Faylaq al-Sham Idlib.jpg|ڕاست|وێنۆک|یاخیبووانی سووریا وێنەیەکی بەعسی لەسەر دیوارێکی مەیدانی میحڕاب لە ئیدلیب دەشێوێنن، دوای [[شەڕی ئیدلیب (٢٠١٥)|گرتنی]] شارەکە لەلایەن ھێزە یاخیبووەکانەوە لە ٢٠١٥دا]] لە ماوەی [[قۆناغی ڕاپەڕینی جەنگی ناوخۆییی سووریا|ڕاپەڕینی ساڵی ٢٠١١وە]]، ئیدلیب ناوەندی خۆپیشاندان و شەڕ بوو لە قۆناغی سەرەتای جەنگی سووریادا. کاتێک ڕاپەڕینەکە گۆڕدرا بۆ ململانێی چەکداری، ئیدلیب بوو بە ناوەندی ھەڵمەتێکی یاخیبووان، کە بۆ ماوەیەکی کاتی شارەکە و پارێزگاکەیان گرت پێش ھێرشی حکوومەت لە نیسانی ٢٠١٢. دوای ئەمە، ھێزەکانی حکوومەت شارەکە و پارێزگا ژێر دەسەڵاتی یاخیبووانیان دوای مانگێک لە شەڕ کۆنترۆڵ کردەوە، پێش ھەوڵی جێبەجێکردنی ئاگربەستی پێشنیارکراو لەلایەن [[کۆفی عەنان]]. دوای [[ھێرشی ئیدلیب (٢٠١٥)]] لە ئازاردا، ھاوپەیمانیی یاخیبووان [[سوپای فەتح]]، بە ڕێبەریی [[بەرەی نوسرە]] و [[ئەحراری شام]]، لە [[شەڕی ئیدلیب (٢٠١٥)|دووەم شەڕی ئیدلیب]]دا سەرکەوتوو بوون و شارەکەیان گرت،<ref>{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx |title=Gulf allies and 'Army of Conquest |newspaper=[[Al-Ahram Weekly]] |date=28 May 2015 |access-date=4 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170531094633/http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx |archive-date=31 May 2017 |url-status=live }}</ref> ھەروەھا شارۆچکە زۆرینە شیعەکانی [[ئەلفوعە]] و [[کەفریا]]یان لە باکووری شاری ئیدلیب گەمارۆ دا.<ref>{{cite web | url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/11502899/Thousands-flee-Syrian-city-Idlib-after-rebel-capture.html | title=Thousands flee Syrian city Idlib after rebel capture | work=The Telegraph | date=29 March 2015 | access-date=29 March 2015 | author=Sherlock, Ruth | archive-url=https://web.archive.org/web/20150329190137/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/11502899/Thousands-flee-Syrian-city-Idlib-after-rebel-capture.html | archive-date=29 March 2015 | url-status=live }}</ref> لە نیسانی ٢٠١٥دا، پێشنیار کرا کە ئیدلیب ببێتە شوێنی کاتیی [[حکوومەتی کاتیی سووریا]]ی [[ئۆپۆزسیۆنی سووریا (٢٠١١–٢٠٢٤)|ئۆپۆزسیۆنی سووریا]]،<ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/04/syria-opposition-idlib-nusra-government-in-exile.html|title=Will Syrian opposition move interim government to Idlib? - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|work=Al-Monitor|access-date=2016-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226065604/http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/04/syria-opposition-idlib-nusra-government-in-exile.html|archive-date=2016-12-26|url-status=dead}}</ref> لە پارێزگای ئیدلیب. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٧دا، [[ھەییەی تەحریر شام|تەحریر شام]]، جێنشینی بەرەی نوسرە، ھێزەکانی ماوەی [[پێکدادانەکانی پارێزگای ئیدلیب (تەممووزی ٢٠١٧)|ئەحرار ئەلشام]]ی لە ئیدلیب دەرکرد، تەواوی شارەکەی گرت و خستیە ژێر دەسەڵاتی [[حکوومەتی ڕزگاریخوازی سووریا]].<ref>{{cite web|url=http://www.syriahr.com/en/?p=70437|title=Following the renewed fighting … Ahrar Al-Sham and Tahrir Al-Sham reconcile|work=SOHR|date=24 July 2017|access-date=24 October 2020}}</ref> لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨دا، ڤلادیمیر [[ڤلادیمیر پوتین|پوتین]]ی سەرۆکی ڕووسیا و [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|تەیب ئەردۆغانی]] سەرۆکی تورکیا [[ڕێککەوتنی داماڵینی چەک لە ئیدلیب (٢٠١٨–٢٠١٩)|ڕێککەوتنێکیان بۆ دامەزراندنی ناوچەیەکی دابڕێنەری بێ چەک]] لە [[پارێزگای ئیدلیب]]ی سووریا ڕای گەیاند، کە مەبەست لێی جیاکردنەوەی ھێزەکانی حکوومەتی سووریا بوو لە گرووپە یاخیبووەکان. بەپێی ڕێککەوتنەکە، سەربازانی تورکیا و ڕووسیا دەوریەی ناوچەکە دەدەن بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوون. پوتین ڕای گەیاند کە ھەموو چەکە قورسەکان لە ناوچەکە لادەبرێن و گرووپە یاخیبووە توندڕەوەکان، وەک بەرەی نوسرە، دەبێت پاشەکشە بکەن. ناوچە دابڕێنەرەکە بڕیار بوو تا ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بخرێتە گەڕ. == دانیشتووان == لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٤ی [[فەرمانگەی ناوەندیی ئامار (سووریا)|فەرمانگەی ناوەندیی ئاماری سووریا]]دا، ئیدلیب دانیشتووانەکەی ٩٨،٧٩١ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠١٠دا دانیشتووانەکەی لە دەوروبەری ١٦٥،٠٠٠ کەس بووە. دانیشتووانەکەی زۆربەیان موسڵمانی سوننەن،<ref name="Mroue">Mroue, Bassem. [http://www.sltrib.com/sltrib/world/53708338-68/idlib-syrian-army-mines.html.csp "Syrian forces capture rebel stronghold near Turkey"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923014406/http://www.sltrib.com/sltrib/world/53708338-68/idlib-syrian-army-mines.html.csp |date=2013-09-23 }}. ''[[The Salt Lake Tribune]]''. [[Associated Press]]. 2012-03-13. Retrieved on 2012-03-13.</ref> ھەرچەندە پێشتر کەمینەیەکی بەرچاوی [[عەرەبە مەسیحییەکان|مەسیحی]] لێ بووە، بەڵام تا ساڵی ٢٠٢٢ تەنھا یەک پیاوی مەسیحیی بەساڵاچوو لە شارەکەدا مابووەوە.<ref name="AL">{{cite web|url=https://www.al-monitor.com/pulse/fr/culture/2015/04/syria-idlib-christians-jabhat-alnusra-.html |title=Christian evacuees mourn Idlib|date=17 April 2015 |publisher=[[Al-Monitor]] |accessdate=8 November 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/01/23/world/middleeast/syria-christians-idlib.html|title = 'Now There is No One': The Lament of One of the Last Christians in a Syrian City|newspaper = The New York Times|date = 23 January 2022|last1 = Saad|first1 = Hwaida|author-link = Hwaida Saad }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/life/-al-hajji-michel-boutros-the-last-syrian-christian-of-idlib/2363397|title = 'Al-Hajji' Michel Boutros: The last Syrian Christian of Idlib}}</ref> ئیدلیب دابەش بووە بەسەر شەش ناوچەی سەرەکیدا: ئەشرەفییە (قەرەباڵغترینیان)، حیتین، حیجاز، ناوەندی شار، حوڕییە، و ئەلقوسوور. == ئابووری == [[پەڕگە:Idlib1.jpg|وێنۆک|باخەکانی زەیتوون لە دەوروبەری شارەکە. ئیدلیب ناوەندێکی سەرەکیی بەرھەمھێنانی زەیتوونە.]] ئیدلیب ناوەندێکی سەرەکیی بەرھەمھێنانی [[زەیتوون]]، لۆکە، [[گەنم]] و [[میوە]]یە، بەتایبەتی [[گێلاس]].<ref name="Casule56">Casule, 2008, p.56.</ref> بەرھەمە سەرەکییەکانی تری وەک [[بادەم]]، [[کونجی]]، [[ھەنجیر]]، [[ترێ]] و [[تەماتە]] دەگرێتەوە.<ref name="Britannica"/> لە ساڵی ١٩٩٥دا نزیکەی ٣٠٠ ھێکتار بە بەرھەمە جیاوازەکانی [[مزرەمەنی]] چێندرابوو.<ref>Food and Agriculture Organization of the [[United Nations]], 1996, p. 147.</ref> گوشینی [[ڕۆنی زەیتوون]] و چنراوەکان ھەندێک لە پیشەسازییە ناوخۆیییەکانی شارەکەن.<ref name="Britannica">{{Cite news |title=Idlib {{!}} Syria |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/282037/Idlib |archive-url=http://web.archive.org/web/20150402111757/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/282037/Idlib |archive-date=2015-04-02 |access-date=2026-01-02 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> شاری [[حەلەب]]ی دراوسێ ئامادەیییەکی ئابووریی گرینگی لە ئیدلیبدا ھەیە.<ref name="Casule56"/> ئیدلیب ناوەندێکی کشتوکاڵیی سەرەکییە لە سووریا. ھەروەھا لە ڕووی مێژووییەوە گرینگە، و چەندین «شارە مردووەکان» و [[تەپۆڵکە]]ی تێدایە. بەھۆی دابەزینی خێرای بەھای [[لیرەی سووری]]، [[لیرەی تورکی]] لە ئیدلیب بڵاوبووەوە و لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ وەک دراوێکی یاسایی لە شارەکەدا پەسەند کرا.<ref>{{Cite news|last=DAILY SABAH WITH AGENCIES|date=2020-06-16|title=Idlib follows suit in adopting Turkish lira to shield region from plummeting Syrian pound|language=en|work=Daily Sabah|url=https://www.dailysabah.com/business/economy/idlib-follows-suit-in-adopting-turkish-lira-to-shield-region-from-plummeting-syrian-pound|access-date=2020-06-16}}</ref> ئەمە لە ساڵی ٢٠٢٥دا ھەڵوەشایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی سووریا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Idlib}} {{شارەکانی سووریا}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] 74j80nb709om5e9qbit3rs3w8n406yn 1583879 1583878 2026-05-15T07:19:20Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1583879 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-شار}} '''ئیدلیب''' ({{بە عەرەبی|إدلب}}) شارێکە لە [[سووریا]]. کەوتووەتە [[پارێزگای ئیدلیب]]. دانیشتووانی شارەکە ١٦٥٬٠٠٠ کەسن. ئیدلیب ٤٤٢ مەتر لە [[ئاستی دەریا]] بەرزترە. شارەکە ناوەندێکی گرنگی کشتووکاڵییە بۆ سووریا ھەروەھا چەندین شوێنەوار و گۆڕی مێژویی لێیە. == مێژوو == <div>نیشتەجێبوونێکی [[نیۆلیتیکی]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٨٥٠٠ پێش زایین لە تەپۆڵکەی عەین ئەلکەرخ لە نزیک ئیدلیب دەستنیشان کرا.<ref>{{Cite book |last1=Steiner |first1=Margarete Laura |url=https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&dq=A+small+%2C+short+-+lived+occupation+%2C+dated+to+around+8500+cal+.+BC+%2C+has+recently+been+identified+at+Tell+%27+Ain+el+-+Kerkh+near+Idlib+%2C+in+the+form+of+a+1m+-+deep+deposit+excavated+over+an+area+of+5x5m+and+containing+several&pg=PA138 |title=The Oxford Handbook of the Archaeology of the Levant: C. 8000-332 BCE |last2=Killebrew |first2=Ann E. |date=2014 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-921297-2 |language=en}}</ref> [[تەختە قوڕەکانی ئیبلا]] (٢٣٥٠ پێش زایین) ئاماژە بە شاری بە ئەکەدی:𒁺𒄷𒆷𒇥𒌝 («du-ḫu-la-bu6-um» «دووحولابووم») دەکەن کە بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە ئیدلیب ھەڵکەوتووە وەک ئەوەی لەلایەن مایکڵ ئاستوور و دۆگلاس فراین پێشنیار کراوە؛ لێکچوونێک لە نێوان دەنگی ناوە دێرین و نوێیەکاندا ھەیە. لە تەختە قوڕەکاندا، دووحولابووم ٢٢ کیلۆمەتر لە باشووری «ئونقی»یە کە ڕەنگە ھاوتای گوندی مۆدێرنی کوکانییە ({{Langx|ar|كوكانية}})، کە نزیکەی ٢٢ کیلۆمەتر لە باکووری ئیدلیبەوە ھەڵکەوتووە (بڕوانە [[شارە مردووەکان]]). [[توتوومووسی سێیەم]] ھەروەھا ئاماژەی بە شارەکە کردووە بە ناوی «Ytḥb».<ref>{{cite book|url= https://books.google.com/books?id=rKGXCgAAQBAJ&pg=PA76|title= Walls of the Prince: Egyptian Interactions with Southwest Asia in Antiquity: Essays in Honour of John S. Holladay, Jr.|author= Timothy P. Harrison, Edward B. Banning|date= 17 September 2015|page= 76|publisher= BRILL|isbn= 9789004302563|access-date= 2016-05-20|archive-url= https://web.archive.org/web/20160610225359/https://books.google.nl/books?id=rKGXCgAAQBAJ&pg=PA76|archive-date= 2016-06-10|url-status= live}}</ref></div> === دێرینیی کلاسیک === [[پەڕگە:Byzantine temple in Idlib (Ruweiha) Syria.jpg|وێنۆک|چەپ|پەرستگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]] لە [[شارە مردووەکان|ڕووایحە]] لە نزیک ئیدلیب]] ئیدلیب لەگەڵ تەواوی [[سووریا]]، لەلایەن پاشای [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[تیگرانی مەزن]] داگیر کرا و خرایە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی ئەرمەنی]]، تەنھا دواتر لەلایەن [[پۆمپیی مەزن]]ی ڕۆمانی لە دەوروبەری ٦٤ پێش زایین داگیر کرا. شارەکە ھەرگیز گرینگییەکی ئەوتۆی نەبووە، سەر بە ویلایەتی [[سووریای ڕۆمانی]] بووە لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی]] و دواتر ویلایەتی سووریای دووەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ڕۆمانی ڕۆژھەڵات]] پێش ئەوەی لە دەوروبەری ناوەڕاستی سەدەی حەوتەمدا لەلایەن [[عەرەبەکان|عەرەب]]ەوە داگیر بکرێت. شتێکی زۆر لە سەردەمی ڕۆمانی و [[بیزەنتی]]ی شارەکە نەماوەتەوە، مەگەر لە مۆزەخانەکەیدا. لە باکووری شارەکە [[شارە مردووەکان]] ھەن، کە کۆمەڵێک شوێنەواری گرینگن لە سەردەمی بیزەنتی. === سەردەمی عوسمانی === لە کاتی دەسەڵاتی سەرەتای [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە سووریا، کە لە ١٥١٦ دەستی پێ کرد، ئیدلیب «[[تیمار]]»ێکی ([[دەرەبەگایەتی]]) بچووک بوو. گوندی ئیدلیب لەلایەن [[کۆپروولوزادە فازڵ ئەحمەد پاشا|فازڵ ئەحمەد پاشا]]، کوڕی وەزیری مەزن [[کۆپروولو محەممەد پاشا]] (نزیکەی ١٦٥٦–١٦٦١) دامەزرا کە کردی بە فەرمانڕەوای [[ئەیالەتی دیمەشق]]. لە ساڵانی دواتردا، وەک شارۆچکەیەک گەشەی کرد کە خاوەنی بازاڕ، [[گەرماوی تورکی|گەرماو]] و [[کاروانسەرا]] بوو، لەوانە خان ئەبی عەلی و خان ئەلڕووز.{{sfn|Bakhit|2010|p=60}} لە سەردەمی کۆپروولودا، ئیدلیب ناوەندێکی بەرھەمھێنانی زەیتوون بوو، کە ئەویش بووە ھۆی دروستبوونی پیشەسازییەکی گەشەسندووی [[سابوونی حەلەب|سابوونی بنەما زەیتوون]]. ھەرچەندە بازاڕە سەرەکییەکانی سابوونی ئیدلیب لە [[حەلەب]]، [[ئەنتیکە]]، و [[حەمات]] بوون،<ref name="Porter580">Porter, 1868, p. 580.</ref> بەرھەمەکە تا پایتەختی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە [[ئەستەمبوڵ]] ھەناردە دەکرا. ئیدلیب ھەروەھا بەرھەمھێنەرێکی سەرەکیی [[قوماش]]ی [[لۆکە]] بوو.<ref>Inalcik, 1997, p.501.</ref> گەڕیدەی ڕۆژئاوایی [[جۆسایا لێسلی پۆرتەر]] ئاماژەی بەوە کردووە کە ئیدلیب «دەورەدراوە بە باخەکانی زەیتوون، کە لەم ناوچە سارد و وشکەدا دەگمەنە»،<ref name="Porter580"/> و ئاماژەی بەوە کردووە کە باخە زەیتوونەکانی گەورەتر بوون لەوەی دیمەشق، [[بەیرووت]]، یان [[غەززە]]. لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا، شارۆچکەکە دانیشتووانەکەی بە ٨،٠٠٠ کەس خەمڵێنرا، لەوانە ٥٠٠ [[عەرەبی مەسیحی|مەسیحی]].<ref name="Porter580"/> لە کۆتاییی سەدەی ١٩دا، ئیدلیب «گەشەسەندوو» بووە و ھێشتا چەندین خێزانی مەسیحیی تێدا بووە، بەپێی وتەی ڕۆژھەڵاتناسی ئەڵمانی [[ئالبێرت سۆسین]].<ref name="Baedeker376">Baedeker, 1912, p.376.</ref> === شەڕی ناوخۆییی سووریا و دەستبەسەرداگرتنی ھەییەی تەحریر شام === {{سەرەکی|شەڕی ناوخۆییی سووریا}} [[پەڕگە:Syrian rebels Faylaq al-Sham Idlib.jpg|ڕاست|وێنۆک|یاخیبووانی سووریا وێنەیەکی بەعسی لەسەر دیوارێکی مەیدانی میحڕاب لە ئیدلیب دەشێوێنن، دوای [[شەڕی ئیدلیب (٢٠١٥)|گرتنی]] شارەکە لەلایەن ھێزە یاخیبووەکانەوە لە ٢٠١٥دا]] لە ماوەی [[قۆناغی ڕاپەڕینی جەنگی ناوخۆییی سووریا|ڕاپەڕینی ساڵی ٢٠١١وە]]، ئیدلیب ناوەندی خۆپیشاندان و شەڕ بوو لە قۆناغی سەرەتای جەنگی سووریادا. کاتێک ڕاپەڕینەکە گۆڕدرا بۆ ململانێی چەکداری، ئیدلیب بوو بە ناوەندی ھەڵمەتێکی یاخیبووان، کە بۆ ماوەیەکی کاتی شارەکە و پارێزگاکەیان گرت پێش ھێرشی حکوومەت لە نیسانی ٢٠١٢. دوای ئەمە، ھێزەکانی حکوومەت شارەکە و پارێزگا ژێر دەسەڵاتی یاخیبووانیان دوای مانگێک لە شەڕ کۆنترۆڵ کردەوە، پێش ھەوڵی جێبەجێکردنی ئاگربەستی پێشنیارکراو لەلایەن [[کۆفی عەنان]]. دوای [[ھێرشی ئیدلیب (٢٠١٥)]] لە ئازاردا، ھاوپەیمانیی یاخیبووان [[سوپای فەتح]]، بە ڕێبەریی [[بەرەی نوسرە]] و [[ئەحراری شام]]، لە [[شەڕی ئیدلیب (٢٠١٥)|دووەم شەڕی ئیدلیب]]دا سەرکەوتوو بوون و شارەکەیان گرت،<ref>{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx |title=Gulf allies and 'Army of Conquest |newspaper=[[Al-Ahram Weekly]] |date=28 May 2015 |access-date=4 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170531094633/http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx |archive-date=31 May 2017 |url-status=live }}</ref> ھەروەھا شارۆچکە زۆرینە شیعەکانی [[ئەلفوعە]] و [[کەفریا]]یان لە باکووری شاری ئیدلیب گەمارۆ دا.<ref>{{cite web | url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/11502899/Thousands-flee-Syrian-city-Idlib-after-rebel-capture.html | title=Thousands flee Syrian city Idlib after rebel capture | work=The Telegraph | date=29 March 2015 | access-date=29 March 2015 | author=Sherlock, Ruth | archive-url=https://web.archive.org/web/20150329190137/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/11502899/Thousands-flee-Syrian-city-Idlib-after-rebel-capture.html | archive-date=29 March 2015 | url-status=live }}</ref> لە نیسانی ٢٠١٥دا، پێشنیار کرا کە ئیدلیب ببێتە شوێنی کاتیی [[حکوومەتی کاتیی سووریا]]ی [[ئۆپۆزسیۆنی سووریا (٢٠١١–٢٠٢٤)|ئۆپۆزسیۆنی سووریا]]،<ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/04/syria-opposition-idlib-nusra-government-in-exile.html|title=Will Syrian opposition move interim government to Idlib? - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|work=Al-Monitor|access-date=2016-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226065604/http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/04/syria-opposition-idlib-nusra-government-in-exile.html|archive-date=2016-12-26|url-status=dead}}</ref> لە پارێزگای ئیدلیب. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٧دا، [[ھەییەی تەحریر شام|تەحریر شام]]، جێنشینی بەرەی نوسرە، ھێزەکانی ماوەی [[پێکدادانەکانی پارێزگای ئیدلیب (تەممووزی ٢٠١٧)|ئەحرار ئەلشام]]ی لە ئیدلیب دەرکرد، تەواوی شارەکەی گرت و خستیە ژێر دەسەڵاتی [[حکوومەتی ڕزگاریخوازی سووریا]].<ref>{{cite web|url=http://www.syriahr.com/en/?p=70437|title=Following the renewed fighting … Ahrar Al-Sham and Tahrir Al-Sham reconcile|work=SOHR|date=24 July 2017|access-date=24 October 2020}}</ref> لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨دا، ڤلادیمیر [[ڤلادیمیر پوتین|پوتین]]ی سەرۆکی ڕووسیا و [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|تەیب ئەردۆغانی]] سەرۆکی تورکیا [[ڕێککەوتنی داماڵینی چەک لە ئیدلیب (٢٠١٨–٢٠١٩)|ڕێککەوتنێکیان بۆ دامەزراندنی ناوچەیەکی دابڕێنەری بێ چەک]] لە [[پارێزگای ئیدلیب]]ی سووریا ڕای گەیاند، کە مەبەست لێی جیاکردنەوەی ھێزەکانی حکوومەتی سووریا بوو لە گرووپە یاخیبووەکان. بەپێی ڕێککەوتنەکە، سەربازانی تورکیا و ڕووسیا دەوریەی ناوچەکە دەدەن بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوون. پوتین ڕای گەیاند کە ھەموو چەکە قورسەکان لە ناوچەکە لادەبرێن و گرووپە یاخیبووە توندڕەوەکان، وەک بەرەی نوسرە، دەبێت پاشەکشە بکەن. ناوچە دابڕێنەرەکە بڕیار بوو تا ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بخرێتە گەڕ. == دانیشتووان == لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٤ی [[فەرمانگەی ناوەندیی ئامار (سووریا)|فەرمانگەی ناوەندیی ئاماری سووریا]]دا، ئیدلیب دانیشتووانەکەی ٩٨،٧٩١ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠١٠دا دانیشتووانەکەی لە دەوروبەری ١٦٥،٠٠٠ کەس بووە. دانیشتووانەکەی زۆربەیان موسڵمانی سوننەن،<ref name="Mroue">Mroue, Bassem. [http://www.sltrib.com/sltrib/world/53708338-68/idlib-syrian-army-mines.html.csp "Syrian forces capture rebel stronghold near Turkey"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923014406/http://www.sltrib.com/sltrib/world/53708338-68/idlib-syrian-army-mines.html.csp |date=2013-09-23 }}. ''[[The Salt Lake Tribune]]''. [[Associated Press]]. 2012-03-13. Retrieved on 2012-03-13.</ref> ھەرچەندە پێشتر کەمینەیەکی بەرچاوی [[عەرەبە مەسیحییەکان|مەسیحی]] لێ بووە، بەڵام تا ساڵی ٢٠٢٢ تەنھا یەک پیاوی مەسیحیی بەساڵاچوو لە شارەکەدا مابووەوە.<ref name="AL">{{cite web|url=https://www.al-monitor.com/pulse/fr/culture/2015/04/syria-idlib-christians-jabhat-alnusra-.html |title=Christian evacuees mourn Idlib|date=17 April 2015 |publisher=[[Al-Monitor]] |accessdate=8 November 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/01/23/world/middleeast/syria-christians-idlib.html|title = 'Now There is No One': The Lament of One of the Last Christians in a Syrian City|newspaper = The New York Times|date = 23 January 2022|last1 = Saad|first1 = Hwaida|author-link = Hwaida Saad }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/life/-al-hajji-michel-boutros-the-last-syrian-christian-of-idlib/2363397|title = 'Al-Hajji' Michel Boutros: The last Syrian Christian of Idlib}}</ref> ئیدلیب دابەش بووە بەسەر شەش ناوچەی سەرەکیدا: ئەشرەفییە (قەرەباڵغترینیان)، حیتین، حیجاز، ناوەندی شار، حوڕییە، و ئەلقوسوور. == ئابووری == [[پەڕگە:Idlib1.jpg|وێنۆک|باخەکانی زەیتوون لە دەوروبەری شارەکە. ئیدلیب ناوەندێکی سەرەکیی بەرھەمھێنانی زەیتوونە.]] ئیدلیب ناوەندێکی سەرەکیی بەرھەمھێنانی [[زەیتوون]]، لۆکە، [[گەنم]] و [[میوە]]یە، بەتایبەتی [[گێلاس]].<ref name="Casule56">Casule, 2008, p.56.</ref> بەرھەمە سەرەکییەکانی تری وەک [[بادەم]]، [[کونجی]]، [[ھەنجیر]]، [[ترێ]] و [[تەماتە]] دەگرێتەوە.<ref name="Britannica"/> لە ساڵی ١٩٩٥دا نزیکەی ٣٠٠ ھێکتار بە بەرھەمە جیاوازەکانی [[مزرەمەنی]] چێندرابوو.<ref>Food and Agriculture Organization of the [[United Nations]], 1996, p. 147.</ref> گوشینی [[ڕۆنی زەیتوون]] و چنراوەکان ھەندێک لە پیشەسازییە ناوخۆیییەکانی شارەکەن.<ref name="Britannica">{{Cite news |title=Idlib {{!}} Syria |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/282037/Idlib |archive-url=http://web.archive.org/web/20150402111757/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/282037/Idlib |archive-date=2015-04-02 |access-date=2026-01-02 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> شاری [[حەلەب]]ی دراوسێ ئامادەیییەکی ئابووریی گرینگی لە ئیدلیبدا ھەیە.<ref name="Casule56"/> ئیدلیب ناوەندێکی کشتوکاڵیی سەرەکییە لە سووریا. ھەروەھا لە ڕووی مێژووییەوە گرینگە، و چەندین «شارە مردووەکان» و [[تەپۆڵکە]]ی تێدایە. بەھۆی دابەزینی خێرای بەھای [[لیرەی سووری]]، [[لیرەی تورکی]] لە ئیدلیب بڵاوبووەوە و لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ وەک دراوێکی یاسایی لە شارەکەدا پەسەند کرا.<ref>{{Cite news|last=DAILY SABAH WITH AGENCIES|date=2020-06-16|title=Idlib follows suit in adopting Turkish lira to shield region from plummeting Syrian pound|language=en|work=Daily Sabah|url=https://www.dailysabah.com/business/economy/idlib-follows-suit-in-adopting-turkish-lira-to-shield-region-from-plummeting-syrian-pound|access-date=2020-06-16}}</ref> ئەمە لە ساڵی ٢٠٢٥دا ھەڵوەشایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی سووریا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Idlib}} {{شارەکانی سووریا}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] snw2m1nn1midelbyqard4c45cahe6te سەرۆک کۆماری عێراق 0 170053 1583777 1402080 2026-05-14T18:22:10Z 1silent scientist 51740 1583777 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆک کۆماری عێراق''' پایەیەکە بۆ کەسێک کە پێی دەڵێن سەرۆکی [[عێراق]]. بەپێی [[دەستووری عێراق]]، بۆ وەرگرتنی ئەم پۆستە ئەوا پێویستی بە ٢ لەسەر ٣ی دەنگی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراق]] ھەیە واتا نزیکەی لە ٢٠٠ پەرلەمانتار زیاتر<ref>[[دەستووری عێراق]]، ماددەی ٦٧</ref> سەرۆک کۆماری عێڕاق بۆی ھەیە لە دوو خوولی چوار ساڵیدا خۆی ھەڵبژێرێت.<ref>[[دەستووری عێراق]]، ماددەی ٦٩</ref> لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، ئەم پۆستە وەک پۆستێکی ڕەمزی دادەنرێت و دەسەڵاتی ڕاستەقینە زیاتر بەلای [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] شکاوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iraq’s Surprise: The Persistence of Democracy|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/iraqs-surprise-the-persistence-of-democracy-1510933773|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=Wall Street Journal|وتەگێڕانەوە=The prime minister is chosen by parliament, and the president, by convention a Kurd, holds only symbolic authority.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117164447/https://www.wsj.com/articles/iraqs-surprise-the-persistence-of-democracy-1510933773|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ھەڵبژاردن == بەگوێرەی ماددەی ٦١ی دەستووری عێراق، سەرۆک کۆمار لە ڕێگەی پڕۆسەیەکی [[دەنگدانی ناڕاستەوخۆ]] ھەڵدەبژێردرێت؛ واتە ھەڵبژاردنێک کە لەلایەن [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]]ەوە ئەنجام دەدرێت، لەبری [[ڕاسپاردەی گشتی]]. == دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتی == بەگوێرەی ماددەی ٧٣ی [[دەستووری عێراق]]، دەسەڵاتەکانی سەرۆک کۆمار ئەمانەن: * دەرکردنی لێبووردنی تایبەت لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیران]]، جگە لەو حاڵەتانەی کە پەیوەندییان بە مافی تایبەتەوە ھەیە، و ئەوانەی بە تاوانە نێونەتەوەیییەکان، تیرۆر، و گەندەڵی دارایی و کارگێڕی مەحکووم کراون. * پەسەندکردنی پەیماننامە و ڕێککەوتننامە نێونەتەوەیییەکان، دوای ڕەزامەندیی ئەنجومەنی نوێنەران، و بە پەسەندکراو دادەنرێن دوای پانزە ڕۆژ لە بەرواری گەیشتنیان بۆ دەستی سەرۆک کۆمار. * پەسەندکردن و دەرکردنی ئەو یاسایانەی کە لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە دەردەچن، و بە پەسەندکراو دادەنرێن دوای پانزە ڕۆژ لە بەرواری گەیشتنیان بۆ دەستی سەرۆک کۆمار. * بانگھێشتکردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەڵبژێردراو بۆ کۆبوونەوە لە ماوەیەکدا کە لە پانزە ڕۆژ تێپەڕ نەکات لە بەرواری پەسەندکردنی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن، و لە حاڵەتەکانی تریشدا کە لە دەستووردا دیاری کراون. * بەخشینی میدالیا و نیشانەکان لەسەر بنەمای پێشنیاری سەرۆک وەزیران، بەگوێرەی [[یاسا]]. * پەسەندکردنی [[باڵیۆز]]ان. * دەرکردنی مەرسوومە کۆمارییەکان. * پەسەندکردنی سزاکانی لەسێدارەدان کە لەلایەن دادگا تایبەتمەندەکانەوە دەردەچن. * ئەنجامدانی ئەرکی فەرماندەیی باڵای ھێزە چەکدارەکان بۆ مەبەستی فەخری و ڕێوڕەسمی. * پەیڕەوکردنی ھەر دەسەڵاتێکی تری سەرۆکایەتی کە لە دەستووردا ھاتووە. == شیاویی == دەستووری عێراق، لە ماددەی ٦٨دا، چەند مەرجێک دیاری دەکات کە دەبێت کاندیدی پۆستی سەرۆکایەتی ھەیبێت: * لە دایکبوونەوە عێراقی بێت و لە دایک و باوکێکی عێراقی بێت. (لێرەدا، عێراقی بە واتای دانیشتووانی ھەموو ناوچەکانی [[عێراق]] دێت.) * بە تەواوی شیاو بێت و تەمەنی گەیشتبێتە ٤٠ ساڵ. * ناوبانگێکی باش و ئەزموونی [[ڕامیاری]]ی ھەبێت، و بە دەسپاکی، ڕاستگۆیی، دادپەروەری، و دڵسۆزی بۆ نیشتمان ناسراو بێت. * بە تاوانێکی پەیوەست بە لادانی ڕەوشتی مەحکووم نەکرابێت. == سەرۆکەکانی عێراق == {{سەرەکی|پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق}} دوای شۆڕشی ١٥ی تەممووزی ١٩٥٨، بڕیار وابوو ھەڵبژاردن بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار ئەنجام بدرێت، بەڵام ھەرگیز ڕوویان نەدا. بۆیە، پۆستی سەرۆک کۆمار بە ھەڵپەسێردراوی مایەوە، لە کاتێکدا [[نەجیب ئەلڕووبەیعی]] بۆ سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی سەروەری ڕاسپێردرا، کە وەک سەرۆک کۆمار ھەژمار دەکرا. بەم شێوەیە، [[عەبدولسەلام عارف]] بوو بە یەکەم کەس کە نازناوی سەرۆک کۆماری عێراقی ھەڵگرت. == ئەنجومەنی سەرۆکایەتی == {{سەرەکی|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی عێراق}} [[ئەنجومەنی سەرۆکایەتیی عێراق|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی]] دامەزراوەیەک بوو کە لەژێر چاودێریی «بڕگە ڕاگوزەرەکانی» دەستووردا کاری دەکرد. بەگوێرەی دەستوور، ئەنجومەنی سەرۆکایەتی ڕۆڵی سەرۆک کۆماری دەگێڕا تاوەکو یەک خولی یەکتری دوای پەسەندکردنی دەستوور<ref>[[Constitution of Iraq]], Section 6, Chapter 2, Article 138</ref> و دەستبەکاربوونی حکوومەت.<ref>[[Constitution of Iraq]], Section 6, Chapter 2, Article 139</ref> ئەنجومەنی سەرۆکایەتی دەسەڵاتی زیادەی ھەبوو بۆ ناردنەوەی یاساکان بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بە مەبەستی پێداچوونەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Iraq}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:حکومەتی عێراق]] 7uadnbe0yuf5qypnf96xt9a5jpifupo 1583780 1583777 2026-05-14T18:22:39Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583780 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆک کۆماری عێراق''' پایەیەکە بۆ کەسێک کە پێی دەڵێن سەرۆکی [[عێراق]]. بەپێی [[دەستووری عێراق]]، بۆ وەرگرتنی ئەم پۆستە ئەوا پێویستی بە ٢ لەسەر ٣ی دەنگی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراق]] ھەیە واتا نزیکەی لە ٢٠٠ پەرلەمانتار زیاتر<ref>[[دەستووری عێراق]]، ماددەی ٦٧</ref> سەرۆک کۆماری عێڕاق بۆی ھەیە لە دوو خوولی چوار ساڵیدا خۆی ھەڵبژێرێت.<ref>[[دەستووری عێراق]]، ماددەی ٦٩</ref> لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، ئەم پۆستە وەک پۆستێکی ڕەمزی دادەنرێت و دەسەڵاتی ڕاستەقینە زیاتر بەلای [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] شکاوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iraq’s Surprise: The Persistence of Democracy|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/iraqs-surprise-the-persistence-of-democracy-1510933773|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=Wall Street Journal|وتەگێڕانەوە=The prime minister is chosen by parliament, and the president, by convention a Kurd, holds only symbolic authority.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117164447/https://www.wsj.com/articles/iraqs-surprise-the-persistence-of-democracy-1510933773|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ھەڵبژاردن == بەگوێرەی ماددەی ٦١ی دەستووری عێراق، سەرۆک کۆمار لە ڕێگەی پڕۆسەیەکی [[دەنگدانی ناڕاستەوخۆ]] ھەڵدەبژێردرێت؛ واتە ھەڵبژاردنێک کە لەلایەن [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]]ەوە ئەنجام دەدرێت، لەبری [[ڕاسپاردەی گشتی]]. == دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتی == بەگوێرەی ماددەی ٧٣ی [[دەستووری عێراق]]، دەسەڵاتەکانی سەرۆک کۆمار ئەمانەن: * دەرکردنی لێبووردنی تایبەت لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیران]]، جگە لەو حاڵەتانەی کە پەیوەندییان بە مافی تایبەتەوە ھەیە، و ئەوانەی بە تاوانە نێونەتەوەیییەکان، تیرۆر، و گەندەڵی دارایی و کارگێڕی مەحکووم کراون. * پەسەندکردنی پەیماننامە و ڕێککەوتننامە نێونەتەوەیییەکان، دوای ڕەزامەندیی ئەنجومەنی نوێنەران، و بە پەسەندکراو دادەنرێن دوای پانزە ڕۆژ لە بەرواری گەیشتنیان بۆ دەستی سەرۆک کۆمار. * پەسەندکردن و دەرکردنی ئەو یاسایانەی کە لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە دەردەچن، و بە پەسەندکراو دادەنرێن دوای پانزە ڕۆژ لە بەرواری گەیشتنیان بۆ دەستی سەرۆک کۆمار. * بانگھێشتکردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەڵبژێردراو بۆ کۆبوونەوە لە ماوەیەکدا کە لە پانزە ڕۆژ تێپەڕ نەکات لە بەرواری پەسەندکردنی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن، و لە حاڵەتەکانی تریشدا کە لە دەستووردا دیاری کراون. * بەخشینی میدالیا و نیشانەکان لەسەر بنەمای پێشنیاری سەرۆک وەزیران، بەگوێرەی [[یاسا]]. * پەسەندکردنی [[باڵیۆز]]ان. * دەرکردنی مەرسوومە کۆمارییەکان. * پەسەندکردنی سزاکانی لەسێدارەدان کە لەلایەن دادگا تایبەتمەندەکانەوە دەردەچن. * ئەنجامدانی ئەرکی فەرماندەیی باڵای ھێزە چەکدارەکان بۆ مەبەستی فەخری و ڕێوڕەسمی. * پەیڕەوکردنی ھەر دەسەڵاتێکی تری سەرۆکایەتی کە لە دەستووردا ھاتووە. == شیاویی == دەستووری عێراق، لە ماددەی ٦٨دا، چەند مەرجێک دیاری دەکات کە دەبێت کاندیدی پۆستی سەرۆکایەتی ھەیبێت: * لە دایکبوونەوە عێراقی بێت و لە دایک و باوکێکی عێراقی بێت. (لێرەدا، عێراقی بە واتای دانیشتووانی ھەموو ناوچەکانی [[عێراق]] دێت.) * بە تەواوی شیاو بێت و تەمەنی گەیشتبێتە ٤٠ ساڵ. * ناوبانگێکی باش و ئەزموونی [[ڕامیاری]]ی ھەبێت، و بە دەسپاکی، ڕاستگۆیی، دادپەروەری، و دڵسۆزی بۆ نیشتمان ناسراو بێت. * بە تاوانێکی پەیوەست بە لادانی ڕەوشتی مەحکووم نەکرابێت. == سەرۆکەکانی عێراق == {{سەرەکی|پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق}} دوای شۆڕشی ١٥ی تەممووزی ١٩٥٨، بڕیار وابوو ھەڵبژاردن بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار ئەنجام بدرێت، بەڵام ھەرگیز ڕوویان نەدا. بۆیە، پۆستی سەرۆک کۆمار بە ھەڵپەسێردراوی مایەوە، لە کاتێکدا [[نەجیب ئەلڕووبەیعی]] بۆ سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی سەروەری ڕاسپێردرا، کە وەک سەرۆک کۆمار ھەژمار دەکرا. بەم شێوەیە، [[عەبدولسەلام عارف]] بوو بە یەکەم کەس کە نازناوی سەرۆک کۆماری عێراقی ھەڵگرت. == ئەنجومەنی سەرۆکایەتی == {{سەرەکی|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی عێراق}} [[ئەنجومەنی سەرۆکایەتیی عێراق|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی]] دامەزراوەیەک بوو کە لەژێر چاودێریی «بڕگە ڕاگوزەرەکانی» دەستووردا کاری دەکرد. بەگوێرەی دەستوور، ئەنجومەنی سەرۆکایەتی ڕۆڵی سەرۆک کۆماری دەگێڕا تاوەکو یەک خولی یەکتری دوای پەسەندکردنی دەستوور<ref>[[Constitution of Iraq]], Section 6, Chapter 2, Article 138</ref> و دەستبەکاربوونی حکوومەت.<ref>[[Constitution of Iraq]], Section 6, Chapter 2, Article 139</ref> ئەنجومەنی سەرۆکایەتی دەسەڵاتی زیادەی ھەبوو بۆ ناردنەوەی یاساکان بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بە مەبەستی پێداچوونەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Iraq}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:حکومەتی عێراق]] 2y8i76i43rkfcawok382997vwrh99pk 1583782 1583780 2026-05-14T18:29:13Z 1silent scientist 51740 1583782 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = سەرۆک کۆمار | body = کۆماری عێراق | insignia = Coat of arms of Iraq.svg | insigniasize = | insigniacaption = [[نیشانی عێراق]] | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = yes | flagcaption = | image = نزار آميدي 2026.jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = | incumbent = [[نزار ئامێدی]] | acting = | incumbentsince = ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ | department = [[حکوومەتی عێراق|لقی جێبەجێکردنی<br>حکوومەتی فیدراڵیی کۆماری عێراق]] | style = [[جەنابی]] | type = [[سەرۆکی دەوڵەت]] | status = | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = [[کۆشکی ڕزووانیە]]، [[بەغدا]] | seat = | nominator = | appointer = دەنگدانی پەرلەمانی | appointer_qualified = | termlength = چوار ساڵ، | termlength_qualified = یەک جار نوێ دەکرێتەوە | constituting_instrument = [[دەستووری عێراق]] (٢٠٠٥) | precursor = [[پێڕستی پاشاکانی عێراق|پاشای عێراق]] | formation = {{start date and age|df=y|1958|7|14}} | first = [[محەممەد نەجیب ڕووبەیعی]] | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق|جێگری سەرۆک کۆمار]] | website = {{url|https://www.presidency.iq/EN/default.aspx|ماڵپەڕی فەرمی}} | footnotes = }} '''سەرۆک کۆماری عێراق''' پایەیەکە بۆ کەسێک کە پێی دەڵێن سەرۆکی [[عێراق]]. بەپێی [[دەستووری عێراق]]، بۆ وەرگرتنی ئەم پۆستە ئەوا پێویستی بە ٢ لەسەر ٣ی دەنگی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراق]] ھەیە واتا نزیکەی لە ٢٠٠ پەرلەمانتار زیاتر<ref>[[دەستووری عێراق]]، ماددەی ٦٧</ref> سەرۆک کۆماری عێڕاق بۆی ھەیە لە دوو خوولی چوار ساڵیدا خۆی ھەڵبژێرێت.<ref>[[دەستووری عێراق]]، ماددەی ٦٩</ref> لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، ئەم پۆستە وەک پۆستێکی ڕەمزی دادەنرێت و دەسەڵاتی ڕاستەقینە زیاتر بەلای [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] شکاوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iraq’s Surprise: The Persistence of Democracy|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/iraqs-surprise-the-persistence-of-democracy-1510933773|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=Wall Street Journal|وتەگێڕانەوە=The prime minister is chosen by parliament, and the president, by convention a Kurd, holds only symbolic authority.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117164447/https://www.wsj.com/articles/iraqs-surprise-the-persistence-of-democracy-1510933773|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ھەڵبژاردن == بەگوێرەی ماددەی ٦١ی دەستووری عێراق، سەرۆک کۆمار لە ڕێگەی پڕۆسەیەکی [[دەنگدانی ناڕاستەوخۆ]] ھەڵدەبژێردرێت؛ واتە ھەڵبژاردنێک کە لەلایەن [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]]ەوە ئەنجام دەدرێت، لەبری [[ڕاسپاردەی گشتی]]. == دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتی == بەگوێرەی ماددەی ٧٣ی [[دەستووری عێراق]]، دەسەڵاتەکانی سەرۆک کۆمار ئەمانەن: * دەرکردنی لێبووردنی تایبەت لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیران]]، جگە لەو حاڵەتانەی کە پەیوەندییان بە مافی تایبەتەوە ھەیە، و ئەوانەی بە تاوانە نێونەتەوەیییەکان، تیرۆر، و گەندەڵی دارایی و کارگێڕی مەحکووم کراون. * پەسەندکردنی پەیماننامە و ڕێککەوتننامە نێونەتەوەیییەکان، دوای ڕەزامەندیی ئەنجومەنی نوێنەران، و بە پەسەندکراو دادەنرێن دوای پانزە ڕۆژ لە بەرواری گەیشتنیان بۆ دەستی سەرۆک کۆمار. * پەسەندکردن و دەرکردنی ئەو یاسایانەی کە لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە دەردەچن، و بە پەسەندکراو دادەنرێن دوای پانزە ڕۆژ لە بەرواری گەیشتنیان بۆ دەستی سەرۆک کۆمار. * بانگھێشتکردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەڵبژێردراو بۆ کۆبوونەوە لە ماوەیەکدا کە لە پانزە ڕۆژ تێپەڕ نەکات لە بەرواری پەسەندکردنی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن، و لە حاڵەتەکانی تریشدا کە لە دەستووردا دیاری کراون. * بەخشینی میدالیا و نیشانەکان لەسەر بنەمای پێشنیاری سەرۆک وەزیران، بەگوێرەی [[یاسا]]. * پەسەندکردنی [[باڵیۆز]]ان. * دەرکردنی مەرسوومە کۆمارییەکان. * پەسەندکردنی سزاکانی لەسێدارەدان کە لەلایەن دادگا تایبەتمەندەکانەوە دەردەچن. * ئەنجامدانی ئەرکی فەرماندەیی باڵای ھێزە چەکدارەکان بۆ مەبەستی فەخری و ڕێوڕەسمی. * پەیڕەوکردنی ھەر دەسەڵاتێکی تری سەرۆکایەتی کە لە دەستووردا ھاتووە. == شیاویی == دەستووری عێراق، لە ماددەی ٦٨دا، چەند مەرجێک دیاری دەکات کە دەبێت کاندیدی پۆستی سەرۆکایەتی ھەیبێت: * لە دایکبوونەوە عێراقی بێت و لە دایک و باوکێکی عێراقی بێت. (لێرەدا، عێراقی بە واتای دانیشتووانی ھەموو ناوچەکانی [[عێراق]] دێت.) * بە تەواوی شیاو بێت و تەمەنی گەیشتبێتە ٤٠ ساڵ. * ناوبانگێکی باش و ئەزموونی [[ڕامیاری]]ی ھەبێت، و بە دەسپاکی، ڕاستگۆیی، دادپەروەری، و دڵسۆزی بۆ نیشتمان ناسراو بێت. * بە تاوانێکی پەیوەست بە لادانی ڕەوشتی مەحکووم نەکرابێت. == سەرۆکەکانی عێراق == {{سەرەکی|پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق}} دوای شۆڕشی ١٥ی تەممووزی ١٩٥٨، بڕیار وابوو ھەڵبژاردن بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار ئەنجام بدرێت، بەڵام ھەرگیز ڕوویان نەدا. بۆیە، پۆستی سەرۆک کۆمار بە ھەڵپەسێردراوی مایەوە، لە کاتێکدا [[نەجیب ئەلڕووبەیعی]] بۆ سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی سەروەری ڕاسپێردرا، کە وەک سەرۆک کۆمار ھەژمار دەکرا. بەم شێوەیە، [[عەبدولسەلام عارف]] بوو بە یەکەم کەس کە نازناوی سەرۆک کۆماری عێراقی ھەڵگرت. == ئەنجومەنی سەرۆکایەتی == {{سەرەکی|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی عێراق}} [[ئەنجومەنی سەرۆکایەتیی عێراق|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی]] دامەزراوەیەک بوو کە لەژێر چاودێریی «بڕگە ڕاگوزەرەکانی» دەستووردا کاری دەکرد. بەگوێرەی دەستوور، ئەنجومەنی سەرۆکایەتی ڕۆڵی سەرۆک کۆماری دەگێڕا تاوەکو یەک خولی یەکتری دوای پەسەندکردنی دەستوور<ref>[[Constitution of Iraq]], Section 6, Chapter 2, Article 138</ref> و دەستبەکاربوونی حکوومەت.<ref>[[Constitution of Iraq]], Section 6, Chapter 2, Article 139</ref> ئەنجومەنی سەرۆکایەتی دەسەڵاتی زیادەی ھەبوو بۆ ناردنەوەی یاساکان بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بە مەبەستی پێداچوونەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Iraq}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:حکومەتی عێراق]] 5fy1jc9pp5i9wt7w08r2bmzzk0bq7rz 1583783 1583782 2026-05-14T18:30:49Z 1silent scientist 51740 /* سەرۆکەکانی عێراق */ 1583783 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = سەرۆک کۆمار | body = کۆماری عێراق | insignia = Coat of arms of Iraq.svg | insigniasize = | insigniacaption = [[نیشانی عێراق]] | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = yes | flagcaption = | image = نزار آميدي 2026.jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = | incumbent = [[نزار ئامێدی]] | acting = | incumbentsince = ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ | department = [[حکوومەتی عێراق|لقی جێبەجێکردنی<br>حکوومەتی فیدراڵیی کۆماری عێراق]] | style = [[جەنابی]] | type = [[سەرۆکی دەوڵەت]] | status = | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = [[کۆشکی ڕزووانیە]]، [[بەغدا]] | seat = | nominator = | appointer = دەنگدانی پەرلەمانی | appointer_qualified = | termlength = چوار ساڵ، | termlength_qualified = یەک جار نوێ دەکرێتەوە | constituting_instrument = [[دەستووری عێراق]] (٢٠٠٥) | precursor = [[پێڕستی پاشاکانی عێراق|پاشای عێراق]] | formation = {{start date and age|df=y|1958|7|14}} | first = [[محەممەد نەجیب ڕووبەیعی]] | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق|جێگری سەرۆک کۆمار]] | website = {{url|https://www.presidency.iq/EN/default.aspx|ماڵپەڕی فەرمی}} | footnotes = }} '''سەرۆک کۆماری عێراق''' پایەیەکە بۆ کەسێک کە پێی دەڵێن سەرۆکی [[عێراق]]. بەپێی [[دەستووری عێراق]]، بۆ وەرگرتنی ئەم پۆستە ئەوا پێویستی بە ٢ لەسەر ٣ی دەنگی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراق]] ھەیە واتا نزیکەی لە ٢٠٠ پەرلەمانتار زیاتر<ref>[[دەستووری عێراق]]، ماددەی ٦٧</ref> سەرۆک کۆماری عێڕاق بۆی ھەیە لە دوو خوولی چوار ساڵیدا خۆی ھەڵبژێرێت.<ref>[[دەستووری عێراق]]، ماددەی ٦٩</ref> لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، ئەم پۆستە وەک پۆستێکی ڕەمزی دادەنرێت و دەسەڵاتی ڕاستەقینە زیاتر بەلای [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] شکاوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iraq’s Surprise: The Persistence of Democracy|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/iraqs-surprise-the-persistence-of-democracy-1510933773|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=Wall Street Journal|وتەگێڕانەوە=The prime minister is chosen by parliament, and the president, by convention a Kurd, holds only symbolic authority.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117164447/https://www.wsj.com/articles/iraqs-surprise-the-persistence-of-democracy-1510933773|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ھەڵبژاردن == بەگوێرەی ماددەی ٦١ی دەستووری عێراق، سەرۆک کۆمار لە ڕێگەی پڕۆسەیەکی [[دەنگدانی ناڕاستەوخۆ]] ھەڵدەبژێردرێت؛ واتە ھەڵبژاردنێک کە لەلایەن [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]]ەوە ئەنجام دەدرێت، لەبری [[ڕاسپاردەی گشتی]]. == دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتی == بەگوێرەی ماددەی ٧٣ی [[دەستووری عێراق]]، دەسەڵاتەکانی سەرۆک کۆمار ئەمانەن: * دەرکردنی لێبووردنی تایبەت لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیران]]، جگە لەو حاڵەتانەی کە پەیوەندییان بە مافی تایبەتەوە ھەیە، و ئەوانەی بە تاوانە نێونەتەوەیییەکان، تیرۆر، و گەندەڵی دارایی و کارگێڕی مەحکووم کراون. * پەسەندکردنی پەیماننامە و ڕێککەوتننامە نێونەتەوەیییەکان، دوای ڕەزامەندیی ئەنجومەنی نوێنەران، و بە پەسەندکراو دادەنرێن دوای پانزە ڕۆژ لە بەرواری گەیشتنیان بۆ دەستی سەرۆک کۆمار. * پەسەندکردن و دەرکردنی ئەو یاسایانەی کە لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە دەردەچن، و بە پەسەندکراو دادەنرێن دوای پانزە ڕۆژ لە بەرواری گەیشتنیان بۆ دەستی سەرۆک کۆمار. * بانگھێشتکردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەڵبژێردراو بۆ کۆبوونەوە لە ماوەیەکدا کە لە پانزە ڕۆژ تێپەڕ نەکات لە بەرواری پەسەندکردنی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن، و لە حاڵەتەکانی تریشدا کە لە دەستووردا دیاری کراون. * بەخشینی میدالیا و نیشانەکان لەسەر بنەمای پێشنیاری سەرۆک وەزیران، بەگوێرەی [[یاسا]]. * پەسەندکردنی [[باڵیۆز]]ان. * دەرکردنی مەرسوومە کۆمارییەکان. * پەسەندکردنی سزاکانی لەسێدارەدان کە لەلایەن دادگا تایبەتمەندەکانەوە دەردەچن. * ئەنجامدانی ئەرکی فەرماندەیی باڵای ھێزە چەکدارەکان بۆ مەبەستی فەخری و ڕێوڕەسمی. * پەیڕەوکردنی ھەر دەسەڵاتێکی تری سەرۆکایەتی کە لە دەستووردا ھاتووە. == شیاویی == دەستووری عێراق، لە ماددەی ٦٨دا، چەند مەرجێک دیاری دەکات کە دەبێت کاندیدی پۆستی سەرۆکایەتی ھەیبێت: * لە دایکبوونەوە عێراقی بێت و لە دایک و باوکێکی عێراقی بێت. (لێرەدا، عێراقی بە واتای دانیشتووانی ھەموو ناوچەکانی [[عێراق]] دێت.) * بە تەواوی شیاو بێت و تەمەنی گەیشتبێتە ٤٠ ساڵ. * ناوبانگێکی باش و ئەزموونی [[ڕامیاری]]ی ھەبێت، و بە دەسپاکی، ڕاستگۆیی، دادپەروەری، و دڵسۆزی بۆ نیشتمان ناسراو بێت. * بە تاوانێکی پەیوەست بە لادانی ڕەوشتی مەحکووم نەکرابێت. == سەرۆکەکانی عێراق == {{سەرەکی|پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق}} دوای شۆڕشی ١٥ی تەممووزی ١٩٥٨، بڕیار وابوو ھەڵبژاردن بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار ئەنجام بدرێت، بەڵام ھەرگیز ڕوویان نەدا. بۆیە، پۆستی سەرۆک کۆمار بە ھەڵپەسێردراوی مایەوە، لە کاتێکدا [[محەممەد نەجیب ڕووبەیعی]] بۆ سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی سەروەری ڕاسپێردرا، کە وەک سەرۆک کۆمار ھەژمار دەکرا. بەم شێوەیە، [[عەبدولسەلام عارف]] بوو بە یەکەم کەس کە نازناوی سەرۆک کۆماری عێراقی ھەڵگرت. == ئەنجومەنی سەرۆکایەتی == {{سەرەکی|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی عێراق}} [[ئەنجومەنی سەرۆکایەتیی عێراق|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی]] دامەزراوەیەک بوو کە لەژێر چاودێریی «بڕگە ڕاگوزەرەکانی» دەستووردا کاری دەکرد. بەگوێرەی دەستوور، ئەنجومەنی سەرۆکایەتی ڕۆڵی سەرۆک کۆماری دەگێڕا تاوەکو یەک خولی یەکتری دوای پەسەندکردنی دەستوور<ref>[[Constitution of Iraq]], Section 6, Chapter 2, Article 138</ref> و دەستبەکاربوونی حکوومەت.<ref>[[Constitution of Iraq]], Section 6, Chapter 2, Article 139</ref> ئەنجومەنی سەرۆکایەتی دەسەڵاتی زیادەی ھەبوو بۆ ناردنەوەی یاساکان بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بە مەبەستی پێداچوونەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Iraq}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:حکومەتی عێراق]] pn2sc4yuc0vdps8lcql9szqyu9ijb28 قەڵای وان 0 171613 1583860 1170509 2026-05-15T05:50:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583860 wikitext text/x-wiki '''قەڵای وان''' یەکێکە لە شوێنەوارە مێژوویییەکان و دیمەنە سەرەنج ڕاکێشەکانی شاری [[وان]] لە [[باکووری کوردستان]]ە، کە بە دووری پێنج کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای ناوەندی شارەکە.<ref>[http://www.historyofkurd.com/2019/11/04/%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF-%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%95%D9%86%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D9%82%DB%95%DA%B5%D8%A7-%D8%AF%DB%8E%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D9%86/ زانیاری و چەند دیمەنێکی قەڵا دێرینەکەی شاری وان]</ref> [[پەڕگە:Vankalesi1.jpg|وێنۆک|300px|دیمەنێکی قەڵای وان لە نزیکەوە]] [[پەڕگە:Van Fortress From Northwest.JPG|وێنۆک|300px|دیمەنێکی قەڵای وان لە دوورەوە]] قەڵاکە بەسەر [[دەریاچەی وان]]دا دەڕوانێ و بووەتە ھۆکاریکی باش بۆ ڕاکێشانی گەشتیاران بۆ شارەکە. ئەم قەڵایە بەھۆی ئەوەی لە شوێنێکی بەرزدایە و دەڕوانێت بەسەر تەواوی شارەکە و دەریاچەی واندا، بووەتە شوێنێکی گەشتیاری و ژمارەیەکی زۆر گەشتیار ڕووی تێدەکەن.<ref>The Seventy Wonders of the Ancient World</ref><ref>''Who Was Who in America'', v. 5, 1969–1973 https://books.google.com/books?ei=KItvTuLtHcjh0QGj8uWCCg&ct=result&id=jHXhAAAAMAAJ&q=tipple</ref> == مێژوو == مێژووی قەڵای وان بە سەدەی ٩ پێش زایین دەگەڕێتەوە. قەڵای وان لە سەردەمی پاشا ساردوری لەلایەن ئورارتویەکانەوە دروست کراوە و مێژوویەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ھەشت سەدە پێش زایین. لەناو قەڵایەکەدا چەندین گۆڕی پاشاکانی تێدایە، جگە لەوەش لەسەر قەڵایەکە مزگەوتێکی بچووکی لەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i366327 |سەردێڕ=مێژووی قەڵای وان - ڤەدۆزرانی پێشەوپڵانی ٢ هەزار و ٧٠٠ساڵە لە قەڵای وان |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426203138/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i366327 |url-status=dead }}</ref> == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Van castle, Turkey.jpg|قەڵای وان لەگەڵ وێرانەکانی شاری تۆشپا لە خوارەوە پەڕگە:Van kalesi.jpg|قەڵای وان پەڕگە:TushpaMain02.jpg|دیوارەکانی قەڵا (ئەنجومەنی مێژووناسی رووسیا ١٩١٦) پەڕگە:Sarduri annals 1915.jpg|ساڵنامەی ساردوری ١٩١٥ پەڕگە:Tushpa Stairs01.jpg|پیلکانەکانی قەڵا </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|تورکیا|کوردستان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Van Fortress}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی تورکیا]] [[پۆل:قەڵاکانی کوردستان]] [[پۆل:قەڵاکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنەکانی وان]] [[پۆل:کۆلکەوتارەکانی مێژوو]] [[پۆل:وان]] bx8panfsammjc068lak14i4veai76wn وتووێژ:فەرزاد کەمانگەر 1 172311 1583846 1560628 2026-05-15T02:38:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583846 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=739863 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100511065235/http://www.astreetjournalist.com/2010/05/09/farzad-kamangar-and-4-other-political-prisoners-executed/ بۆ http://www.astreetjournalist.com/2010/05/09/farzad-kamangar-and-4-other-political-prisoners-executed/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٥٤، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=814704 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212320/http://www.asoyroj.com/kurdish/detail.aspx?=hewal&jmara=5307&Jor=1 بۆ http://www.asoyroj.com/kurdish/detail.aspx?=hewal&jmara=5307&Jor=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٤٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843405 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100511065235/http://www.astreetjournalist.com/2010/05/09/farzad-kamangar-and-4-other-political-prisoners-executed/ بۆ http://www.astreetjournalist.com/2010/05/09/farzad-kamangar-and-4-other-political-prisoners-executed/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212320/http://www.asoyroj.com/kurdish/detail.aspx?=hewal&jmara=5307&Jor=1 بۆ http://www.asoyroj.com/kurdish/detail.aspx?=hewal&jmara=5307&Jor=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:١٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876500 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212321/https://archive.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&id=37592&l=3 بۆ https://archive.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&id=37592&l=3 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٣٦، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998711 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212321/http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/9660-bahman بۆ http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/9660-bahman زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٢٦، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1053063 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210510024730/https://rojnews.news/%d8%af%db%86%d8%b3%db%8c%db%95/%d8%b4%db%95%d9%87%db%8c%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%85%d8%a7%d9%86%da%af%db%8c-%da%af%d9%88%da%b5%d8%a7%d9%86%d8%8c-%d8%a6%db%95%d9%88-%d9%85%db%86%d9%85%d8%a7%d9%86%db%95%db%8c-%d9%86%d8%a7%da%a9/ بۆ https://rojnews.news/%D8%AF%DB%86%D8%B3%DB%8C%DB%95/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DA%B5%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D9%88-%D9%85%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%A9/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٥٩، ١١ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1103855 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212321/https://www.rojikurd.net/qutabxanez-ferzad-kemanger-plomp-kra/ بۆ https://www.rojikurd.net/qutabxanez-ferzad-kemanger-plomp-kra/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212321/https://www.rojikurd.net/%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B1%DB%8C/ بۆ https://www.rojikurd.net/%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B1%DB%8C/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٥٨، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1132570 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504233549/https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=61690 بۆ https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=61690 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٢٦، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326520 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504233549/https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=61690 بۆ https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=61690 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212321/https://archive.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&id=37592&l=3 بۆ https://archive.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&id=37592&l=3 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212321/https://www.rojikurd.net/qutabxanez-ferzad-kemanger-plomp-kra/ بۆ https://www.rojikurd.net/qutabxanez-ferzad-kemanger-plomp-kra/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212321/http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/9660-bahman بۆ http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/9660-bahman زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210510024730/https://rojnews.news/%D8%AF%DB%86%D8%B3%DB%8C%DB%95/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DA%B5%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D9%88-%D9%85%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%A9/ بۆ https://rojnews.news/%D8%AF%DB%86%D8%B3%DB%8C%DB%95/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DA%B5%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D9%88-%D9%85%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%A9/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212321/https://www.rojikurd.net/%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B1%DB%8C/ بۆ https://www.rojikurd.net/%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B1%DB%8C/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٥٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1560627 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100511181338/http://www.roshangari.net/as/sitedata/20100509074334/20100509074334.html بۆ http://www.roshangari.net/as/sitedata/20100509074334/20100509074334.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرزاد کەمانگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583845 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210504212321/https://kurdistanukurd.com/?p=21603 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=21603 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٣٨، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 56jax1ykf3pfp8v2pc95quk0xxl4aa2 عەلی حەسەنیانی 0 175902 1583821 1448939 2026-05-15T00:01:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583821 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|ھاوار|‏ھاوار (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نووسەر | ناو = عەلی حەسەنیانی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناو = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٧ی تەممووزی ١٩٣٩ | شوێنی لەدایکبوون = [[تاران]]، [[ئێران]] | ڕێکەوتی مردن = ٨ی ئایاری ١٩٩٢ | شوێنی مردن = [[کۆپنھاگن]]، [[دانمارک]] | شوێنی گۆڕ = گۆڕستانی کۆپێنھاگ | نازناو = ھاوار | پیشە = | زمان = | نەتەوە = [[کورد]] | ڕەگەز = | ڕەگەزنامە = | خوێندن = | شوێنی بڕوانامە = | سەردەم = | بواری کارکردن = | قوتابخانەی ئەدەبی = | کارە دیارەکان = ''[[جەللاد (شیعر)|جەللاد]]'' | خەڵاتە دیارەکان = | ساڵانی چالاکی = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | خزمەکان = | واژوو = | لێدوانی واژوو = | ماڵپەڕ = }} '''عەلی حەسەنیانی''' ناسراو بە '''ھاوار''' (١٧ی تەممووزی ١٩٣٩ لە [[تاران]]، [[ئێران]] - ٨ی ئایاری ١٩٩٢ لە [[کۆپنھاگن]]، [[دانمارک]]) [[نووسەر]] و [[شاعیر]]ێکی کوردی سەدەی بیست بوو. ھاوار لەگەڵ کەسانی وەک [[سوارە ئیلخانیزادە]] و [[فاتیح شێخولئیسلامی| فاتیح شێخولئیسلامی (چاوە)]] لە پێشەنگانی ھۆنراوەی نوێن لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھاوار (عەلی حەسەنیانی)، خاک تیڤی|ناونیشان=https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2259|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.khaktv.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416232015/https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2259}}</ref> ھاوار خاوەن پەخشانیش بووە و چەند چیرۆک و ڕۆمانیشی داناوە. == ژیان == عەلی حەسەنیانی کوڕی سەعید ١٧ی تەممووزی ١٩٣٩ی [[زایینی]] (٢٥ی پووشپەڕی ١٣١٨ی ھەتاوی) لە [[تاران]] لە دایک بوو.<ref>کتێبی "نگاھی بە تاریخ مھاباد" نووسینی سەید محەممەد سەمەدی، ١ی٣٧٣ ھەتاوی</ref> ساڵی ١٩٤٦ گەڕاوە مەھاباد و تا پۆلی شەشی سەرەتایی لەو شارە درێژەی بە خوێندن دا، دواتر بۆ ماوەی ساڵێک چۆوە تاران و دووبارە ڕووی لە مەھاباد کردەوە و لە قوتابخانەی محەممەد ڕەزا دیپلۆمی وەرگرت. ساڵی ١٩٥٩ لە بەشی ماف و زانیارییە سیاسییەکان لە [[زانکۆی تاران]] وەرگیرا و لەوێ لەگەڵ چالاکان و ڕووناکبیرانی کورد و [[سوارە ئیلخانی زادە]] و [[فاتیح شێخولئیسلامی]] ئاشنا بوو. نەورۆزی ساڵی ١٩٦٤ ھاوڕێ لەگەڵ [[سوارە ئیلخانیزادە|سوارە]] و [[فاتیح شێخولئیسلامی|چاوە]] بە تاوانی کوردایەتی و ئەندامییەتی [[حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران]] خرا [[زیندانی قزڵقەڵا]] و دوای ئازاد بوونی درێژەی بە خوێندن دا و کۆلێژی تەواو کرد. لە وەزارەتی ناوخۆ دامەزرا بەڵام بەھۆی بیر و باوەڕی سیاسییەوە زوو زوو لە نێوان شارەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستان]] و [[ئێران]]دا ڕایاندەگوێزت و ئەوە بوو بەھۆی وازھێنانی لەم ئیشە. ئیزنیان پێ نەدا بگەڕێتەوە بۆ مەھاباد بۆیە لە [[میاندواو]] بوو بە [[پارێزەر]]. پاش سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامی گەڕایەوە شاری خۆی بەڵام سێ ساڵ دواتر ڕووی لە شاخ کرد. ساڵی ١٩٨٥ لە مەھاباد بۆوە پارێزەر و ھاوکاتیش ھاوکاری [[گۆڤاری سروە]] بوو و لەگەڵ دەستەیەک لە شاعیران ئەنجومەنێکی ئەدەبیشی دامەزراند. ساڵی ١٩٨٩ وڵاتی بەجێ ھێشت و چوو [[فەنلاند]] و لە کۆتاییدا لە [[دانمارک]] نیشتەجێ بوو. عەلی حەسەنیانی ٨ی ئایاری ١٩٩٢ بەھۆی جەڵتەی دڵ لە بارودۆخێکی دەروونی و ماڵی خراپدا لە [[کۆپێنھاگ]] ماڵاوایی لە دونیا کرد و لە گۆڕستانی ئەو شارەش بە خاک ئەسپێردرا.<ref>[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122117223618292&lng=12 عەلی حەسەنیانی]، کوردیپێدیا</ref><ref>[https://dengekan.info/archives/18173 گەشتی زیاتر لە نیو سەدەی چاوەی شاعیر]، دەنگەکان، ۷ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۰ بڵاو کراوەتەوە.</ref><ref>گۆڤاری باران، ساڵی یەکەم، ژمارە ٢، ئەیلوولی ٢٠١٦</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=8336 |سەردێڕ=یەکەم دیدارو دوا دیدارم لە گەڵ عەلیی حەسەنیانی( مامۆستا ھاوار)دا |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026181825/https://kurdistanukurd.com/?p=8336 |url-status=dead }}</ref> == شیعر == عەلی حەسەنیانی ساڵی ١٩٥٩ بە شیعری [[جەللاد (شیعر)|جەللاد]] چوارچێوەی شیعری کلاسیکی تێک شکاند و بوو بە دامەزرێنەری [[شیعری نوێی کوردی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. دوا بە دوای ئەو شیعری (بۆمباران) ی<ref>[https://books.vejin.net/ck/text/23158 شیعری بۆمباران]، ڤەژینبوکس</ref> خوڵقاند. [[ھێمن|مامۆستا ھێمن]] لە تاریفی ئەم شیعرەدا دەفەرمووێ: "میللەتێک کە لە ئەدەبیاتیدا ئەم شیعرەی ھەبێ، ھەرگیز نامرێ". ساڵی ١٩٦١یش شیعری (کەژاڵێ)ی<ref>[https://books.vejin.net/ck/text/23159?h=کەژاڵەکەم شیعری کەژاڵێ]، ڤەژینبوکس</ref> دانا. ھاوار لە [[زانکۆی تاران]] لەگەڵ [[سەلاح موھتەدی]] و دواتریش باوکی [[ڕەحمان ئاغای موھتەدی]] ئاشنا بوو کە چاویان بە شیعری کلاسیکی کوردی کردەوە. ھەر لەوێش بە بۆنەی [[فاتیح شێخولئیسلامی|چاوە]] مامۆستا [[گۆران]] و شێعری نوێی کوردی ناسی. ھاوار و [[چاوە]] و [[سوارە ئیلخانیزادە|کاک سوارە]] سێ کۆلەکەی شیعری نوێی کوردی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ن کە لە [[زانکۆی تاران]] یەک دەگرنەوە و بە ئامۆژگاری ڕەحمان ئاغا ڕوو لە شیعری کوردی دەکەن و بە یارمەتی سەلاح ڕچەی شیعری نوێی کوردی دەشکێنن.<ref>[https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=18581&type=farhang ڕۆشنگەری دەق - ھاوار (عەلی حەسەنیانی ) وەک نموونە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017000629/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=18581&type=farhang |date=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}، زاھیر لەتیف کەریم، خاک تیڤی، ۳۱ی ئابی ۲۰۱۹ بڵاو کراوەتەوە.</ref><ref>[https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/features-swaray-xalilzade-muh سوارە ئیلخانیزادە]، ڕووداو</ref> == بەرھەمەکان == عەلی حەسەنیانی بە کۆی گشتی خاوەنی ٧٦ شیعرە کە ٣٢یان کۆنن و ٤٤یشان شیعری نوێن. * ''گوناھ'' (دیوانی شیعر)<ref>گوناە، چاپەمەنی مانگ، چاپی یەکەم، ۱٣٩٦ (٢٠١٧)</ref> * ''شاری وێران'' (کۆمەڵە وتار، چیرۆک)<ref>شاری وێران، چاپەمەنی مانگ، چاپی یەکەم، ١٣٩٦ (٢٠١٧)</ref> * ''دەروێش'' (ڕۆمان)<ref>دەروێش، چاپەمەنی مانگ، چاپی دووھەم، ١٣٩٦ (٢٠١٧)</ref> * ''کارمامز'' (ڕۆمان)<ref>کارمامز، چاپەمەنی مانگ، چاپی دووھەم، ۱۳۹٦ (٢٠١٧)</ref> * ''بزەی ژیان'' (ڕۆمان)<ref>بزەی ژیان، چاپەمەنی مانگ، چاپی دووھەم، ١٣٩٦ (٢٠١٧)</ref> == ئەمەش ببینە == * ''[[جەللاد (شیعر)]]'' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٢٧٢}} {{شاعیرانی کورد}} {{شیعری نوێی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژەی کوردی|ژیاننامە|سیاسەت}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] opywzd8modci8xl7gggd96a1obkizz1 شوێنێک بۆ یاری 0 179093 1583789 1428499 2026-05-14T19:16:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583789 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name=شوێنێک بۆ یاری |language=[[کوردی]]| |country=[[کوردستان]] |runtime=٨١ خولەک |released=٢٠٠٩ |distributor=|production_companies=| {{Plainlist = cinematograph =}} |image=شوێنێک بۆ یاری.jpg |music= |starring={{Plainlist| * [[شوان عەتووف]] * [[گۆڤار ئەنوەر]] * ڕۆژان حەمەجەزا * سۆھەیلا حەسەن * ژیان ئیبراھیم * ناسر حەسەن * محەممەد ئەحمەد * [[سەلاح شێخ محەممەدی]] }} |writer=شەوکەت ئەمین کۆرکی |producer=حەسەن عەلی |director=[[شەوکەت ئەمین کۆرکی]] |caption= |alt= |gross= }} '''شوێنێک بۆ یاری''' ({{بە ئینگلیزی|Kick Off Kirkuk}}) [[فیلم]]ێکی [[کوردی]]یە لە دەرھێنانی [[شەوکەت ئەمین کۆرکی]]؛ ساڵی ٢٠٠٩ بەرھەم ھاتووە. == چیرۆک == چەند بنەماڵەیەکی [[کورد]]ی [[کەرکووک]]ی بەھۆی ئاوارەیی لە کۆنەیاریگایەکی ئەو شارەدا دەژین. ئاسۆ بە ڕۆڵگێڕانی [[شوان عەتووف]] ھەوڵ دەدات ھیوا و خۆشییەک بخاتە ناو بنەماڵەی خۆی و باقی جیرانەکان؛ بۆیە یارییەکی تۆپی پێ لە نێوان کورد و عەرەب و ئاشووری و تورکمان ڕێک دەخات. == نمایشکردن == * شوێنێک بۆ یاری لە دوازدەھەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی لەندەن|فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی]] بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی بڵاو کراوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Global Kurdish Film Festival {{!}} Kick Off Kirkuk {{!}} 12 LKFF|ناونیشان=https://www.globalkurdishfilmfestival.com/film/kick-off-kirkuk/|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427225323/https://www.globalkurdishfilmfestival.com/film/kick-off-kirkuk/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی سکاتسادێلی ئەمریکا<ref>[https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2010101214333310016 شوێنێک بۆ یاری، کوردیپێدیا]</ref> * شەشەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی مەسقەتی عومان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.qadirzada.com/Shwenek-boyari.html |سەردێڕ=فیلمی شوێنێک بۆ یاری بەشداری لە فێستیڤاڵی مەسقەت دەکات |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427225326/http://www.qadirzada.com/Shwenek-boyari.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == خەڵاتەکان == * خەڵاتی یەکەمی پازدەھەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی عەرەب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="شوێنێک بۆ یاری" خەڵاتی سانفرانسیسکۆی عەرەبیشی پێچایەوە|ناونیشان=http://www.chra.tv/web3/---/7938-q-q-.html|ڕەوشی ناونیشان=dead|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=چرا تیڤی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427225324/http://www.chra.tv/web3/---/7938-q-q-.html}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.imdb.com/title/tt1515201/plotsummary?ref_=tt_ov_pl شوێنێک بۆ یاری] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]. {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠}} {{فیلمی کوردی}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] huwv0sg385go5u28ejx42lrb2u1864j وتووێژ:شوێنێک بۆ یاری 1 179657 1583791 1428286 2026-05-14T19:16:18Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583791 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شوێنێک بۆ یاری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=783622 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210427225323/https://www.globalkurdishfilmfestival.com/film/kick-off-kirkuk/ بۆ https://www.globalkurdishfilmfestival.com/film/kick-off-kirkuk/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٤٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شوێنێک بۆ یاری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843184 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210427225323/https://www.globalkurdishfilmfestival.com/film/kick-off-kirkuk/ بۆ https://www.globalkurdishfilmfestival.com/film/kick-off-kirkuk/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٢٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شوێنێک بۆ یاری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1428285 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210427225326/http://www.qadirzada.com/Shwenek-boyari.html بۆ http://www.qadirzada.com/Shwenek-boyari.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٥٦، ٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شوێنێک بۆ یاری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583789 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210427225324/http://www.chra.tv/web3/---/7938-q-q-.html بۆ http://www.chra.tv/web3/---/7938-q-q-.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:١٦، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ojc38yv4gfpiq5pun9vbetyhjvhzhzs مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان 0 180315 1583914 1403892 2026-05-15T09:43:45Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583914 wikitext text/x-wiki '''مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان''' بریتییە لە وەدەنگھاتنی خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە ڕۆژی چوارشەممە [[١٢ی ئەیلوول|١٢ی ئەیلوولی]] [[٢٠١٨|٢٠١٨دا]]، لە ھەمبەر ڕووداوەکانی ڕۆژی شەممە [[٨ی ئەیلوول|٨ی ئەیلوولی]] [[٢٠١٨]]. بەھۆی بەربڵاوی و پەیامە ڕوون و ئاشکراکەی کە گەیاندی، ئەو مانگرتنە بە [[ڕێفراندۆم]] ناوی لێ دەبردرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=٢١ی خەرمانان شکۆی شار – KDPmedia|ناونیشان=https://kdpmedia.org/?p=5433|ڕەوشی ناونیشان=dead|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523001319/https://kdpmedia.org/?p=5433}}</ref> == ھۆکاەرکان == بەرەبەیانی ڕۆژی شەممە ١٧ی خەرمانانی ١٣٩٧ی [[کۆچیی ھەتاوی]] سێ بەندکراوی سیاسیی [[کورد]] بە ناوەکانی [[زانیار مورادی]]، [[لوقمان مورادی]] و [[ڕامین حوسێن پەناھی]] لە زیندانی ڕەجایی شاری [[کەرەج]] لەلایەن [[کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە]] لە سێدارە دران؛ چەند کاتژمێر دواتر، پێش نیوەڕۆی ھەمان ڕۆژ [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھێرشی مووشەکی کردە سەر بنکەکانی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (حدکا) و [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]] و [[ھێرشی ١٧ی خەرمانان|کارەساتی ١٧ی خەرمانان]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=٢١ی خەرمانان، ھێمایەک بۆ یەکدەنگیی کورد|ناونیشان=http://kurdistanmedia.com/so/news/ی-خەرمانان-ھێمایەک-بۆ-یەکدەنگیی-کورد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=http://kurdistanmedia.com/so/news/%DB%8C-%D8%AE%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%BE%DB%8E%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D8%A8%DB%86-%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%AF%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF |date=ئایاری ٢٠٢١ }}</ref> == ڕاگەیاندن == [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] لە ڕاگەیەدراوێکدا داوای لە خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کرد بۆ مەحکوومکردنی ئیعدامی سێ لاوی کورد و پیلانی [[تیرۆریزم| تیرۆرستی]] و پەلاماری مووشەکی ھێزێکی سیاسی لە خاکی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستاندا]]، لەژێر [[دروشم]]ی «من کەرامەتی نەتەوەییم دەپارێزم و لە ماڵ نایەمە دەرەوە» مان بگرن و دووکان و بازاڕ دابخەن. == مانگرتنەکە == * زیاتر لە ٢١ شاری ڕۆژھەڵات وەکوو: [[ورمێ]]، [[بۆکان]]، [[مەھاباد]]، [[کرماشان]]، [[سنە]]، [[شنۆ]]، [[سەوڵاوا]]، [[سەردەشت]]، [[پیرانشار]]، [[پاوە]]، [[سەرپێڵ]]، [[کەنگاوەر]]، [[تازاوای سەلاس|سەلاس]]، [[جوانڕۆ]]، [[کرماشان]]، [[سەقز]]، [[دێولان]]، [[قوروە]]، [[دیواندەرە]]، [[بانە]] و [[مەریوان]] بەرەوپیری مانگرتنەکە چوون و لە ماڵ مانەوە و شەقام و بازاڕیان چۆڵ کرد. * لە زۆربەی وڵاتە [[ئەورووپا|ئەورووپاییەکان]] لەبەر دەرکی سەفارەتی ئێران خۆپێشابدان بەڕێوەچوو. * لە [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانیش]] لەبەر دەرگای [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] خەڵک ناڕەزایەتییان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە ٢١ی خەرمانان دا چی ڕووی دا؟ {{!}} AvaToday|ناونیشان=https://avatoday.net/index.php/tr/node/595|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=avatoday.net}}</ref> == کاردانەوەکان == * ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران سپاسی بەشداریی جەماوەری خەڵکی کرد. * خەڵک خۆشحاڵیی خۆیان لە سەرکەوتنی مانگرتنەکە دەربڕی. * ڕووداوەکە لە میدیا جیھانییەکان دەنگی داوە. === کاردانەوەی ئێران === * ڕژیمی ئێران بە بابگھێشتکردن و تەلەفۆن پەیوەندی بە بازاڕییان و خاوەن پیشەکانەوە کرد کە بێتوو بەشداری لەم ناڕەزایەتییەدا بکەن مۆڵەتیان لێ دەستێندرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەندەکانی ڕژیم لە شارەکانی کوردستان لە ھەوڵی پێشگرتن بە مانگرتنەکەی ٢١ی خەرمانان دان|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=17381&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210523001341/http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=17381&Jor=1}}</ref> * دواتریش ھەوڵی دا لە ڕێگەی فیلمھەڵگرتنەوە و ڕەنگکردن، دووکانە داخراوەکان دیاری بکات و بەم شێوەیە ھەڕەشە لە دووکانداران بکات. * ھەروەھا ھەوڵی دا بە زۆرەملی ھەندێک دووکان بکاتەوە. * ناوەندە ئەمنییەکان ھەر لەو پەیوەندییەدا زیاتر لە ٤٠ ھاووڵاتی مەدەنییان لە شارە جیاجیاکان دەستبەسەر کرد و بۆ شوێنێکی نادیار ڕایگوێزتن؛ دەیان چالاکی مەدەنی دیکەشیان بۆ لێپرسینەوە بانگ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درێژەی شەپۆلی دەستبەسەرکردنی ھاووڵاتیان دوای مانگرتن، ناسنامەی ٤٠ کەس ئاشکرا بووە|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/درێژەی-شەپۆلی-دەستبەسەرکردنی-ھاووڵاتیان-دوای-مانگرتن-ناسنامەی-کەس-اشکرا-بووە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=hengaw.net}}{{بەستەری مردوو|url=https://hengaw.net/so/news/%D8%AF%D8%B1%DB%8E%DA%98%DB%95%DB%8C-%D8%B4%DB%95%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DB%8C-%DA%A9%DB%95%D8%B3-%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D9%88%DB%95 |date=ئایاری ٢٠٢١ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەفت کەس لە دەستبەسەر کراوانی دوا مانگرتنی مانگی خەرمانان، حوکمی ٢١٠ مانگ بەندکرانیان بەسەردا سەپێندرا|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/حەفت-کەس-لە-دەستبەسەر-کراوانی-دوا-مانگرتنی-مانگی-خەرمانان-حوکمی-مانگ-بەندکرانیان-بەسەردا-سەپێندرا|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Hengaw|زمان=ku-Arab}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھەنگاو ناوی ٢٦ کەس لە دەستبەسەر کراوانی مانگرتنەکەی کوردستان ئاشکرا دەکات|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/ھەنگاو-ناوی-کەس-لە-دەستبەسەر-کراوانی-مانگرتنەکەی-کوردستان-اشکرا-دەکات|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=hengaw.net}}{{بەستەری مردوو|url=https://hengaw.net/so/news/%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%95%D8%B3-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA |date=ئایاری ٢٠٢١ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مێژوو|کوردستان}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] fw94onw24ku1ti1f0dd5dewse2w6r3g لەتبوونی مانگ 0 184055 1583882 1436723 2026-05-15T07:53:02Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583882 wikitext text/x-wiki {{ئز}} {{شێواز}} {{خاوێنکردن}} {{محەممەد}} [[پەڕگە:Mohammed Splits the Moon.jpg|وێنۆک|تابڵۆیەکی ئێرانی محەممەد لەگەڵ ھاوەڵانی گەواھی لەتبوونی مانگ دەدەن.]] '''لەتبوونی مانگ''' یەکێکە لە دەرئاسا و [[موعجیزە|پەرجوو]]<nowiki/>یەکانی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] کە [[موسڵمان]]ان باوەڕیان پێی هەیە، ئەم [[موعجیزە|پەرجوو]]<nowiki/>یە بەر لە کۆچی ئەو لە شاری [[مەککە]] ڕوویداوە، کاتێک بێ باوەڕان داوا لە [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] دەکەن نیشانەیەکیان پیشان بدات بۆ ڕاستی پێغەمبەرایەتییەکەی، ئەویش داوا لە خودا دەکات و خوداش [[مانگ]] دەکات بە دوو بەشەوە بەشێکیان دەچێتە ڕاستی کێوی [[ئەبی قوبەیس|<nowiki>ئەبی</nowiki> قوبەیس]] و بەشەکەی تریش دەکەوێتە ڕاستی کێوی [[قەعیقەعان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الاتحاد|یەکەم=صحيفة|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=انشقاق القمر معجزة وحجة على أهل مكة|ناونیشان=https://www.alittihad.ae/article/76736/2011/انشقاق-القمر-معجزة-وحجة-على-أهل-مكة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الاتحاد|زمان=ar-AR}}</ref> ئەم ڕووداوە لە [[قورئان|قورئانیش]] ئاماژەی پێ کراوە لە [[قەمەر|سورەتی ئەلقەمەر]]: ھەروەھا لەتبوونی [[مانگ]] یەکێکە لە نیشانەکانی نزیک بوونەوەی [[ڕۆژی دوایی لە ئیسلامدا|ڕۆژی دوایی،]] ھەندێک لە زانایەکان پێیان وایە کە کاتێک [[ڕۆژی دوایی لە ئیسلامدا|ڕۆژی دوایی]] دادێت ئاسمان لەت دەبێت و ھەرچی لەناویدا ھەیە بە [[مانگ]] و [[ئەستێرە|ئەستێرەکان]] خاپوور و لەت لەت دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الاتحاد|یەکەم=صحيفة|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=انشقاق القمر معجزة وحجة على أهل مكة|ناونیشان=https://www.alittihad.ae/article/76736/2011/انشقاق-القمر-معجزة-وحجة-على-أهل-مكة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الاتحاد|زمان=ar-AR}}</ref> ھەندێک لە زانا و توێژەرانی [[قورئان]] پێیان وایە لەتبوون (الانشقاق) بە واتای شکاندن و لێک دوورکەوتنەوەی دوو پارچە شت نایەت و بە واتای ترازانیش نایەت، بەڵکو [[قورئان]] مەبەستی لێک جیابوونەوەی [[مانگ]] و [[زەوی|زەویە]] کە سەرەتای دروستبوونیان وەک یەک تۆپەڵی ئاگرین بوونە و دواتر لێک جیابوونەتەوە، بەڵام ھەندێکیان دەڵێن ئەم (انشقاق) مەبەستی ڕوون و ئاشکرایە و بە واتای لەتبوون دێت کە یەکێکە لە دەرئاسا و [[موعجیزە|پەرجوویەکانی]] [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] و باشترین بەڵگەش بۆ دروستی ڕووداوەکە [[قورئان|قورئانە]] کە بە ڕوونی ئاماژەی پێکردووە و باسی کردووە بەر لە دروستبوونی [[تەلەسکۆپ|تەلیسکۆپ]] کە ئێستا لە ڕێگای ھاوێنە و تەلیسکۆپەکانی [[ناسا|ناساوە]] دەتوانرێت تێبینی شوێنی لەتبوونەکە بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Evidence of the moon having been split in two|ناونیشان=https://sservi.nasa.gov/?question=evidence-moon-having-been-split-two|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Solar System Exploration Research Virtual Institute|زمان=en-US}}</ref> زۆرینەی زانا ڕۆژئاواییەکان ئەم ڕووداوە ڕەت دەکەنەوە و دەڵێن شتێکە کە تەنھا [[قورئان]] باسی کردووە، لەگەڵ ئەوەشدا لە بڵاوکراوەیەک لە ساڵی ٢٠١٦ دکتۆر [[تۆماس ۆتەرز]] لە مۆزەخانەی فڕۆکەوانی نیشتمانی کە پاشکۆی دامەزراوەی سمیتسۆنیانە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ئاماژەی بەوە داوە کە مانگ بەردەوام گرژ دەبێت و وەک دووبەشی پلێتێکی زەوی یەکتر پاڵ دەنێن لەئەنجامی ئەم پاڵنانەش بەرزایی دروست بووە لەسەر ڕووی مانگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Young Fault Scarps on the Moon|ناونیشان=https://airandspace.si.edu/research/projects/young-fault-scarps-moon|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=airandspace.si.edu|زمان=en}}</ref> زۆرێک لە وتار و ماڵپەرە کاغەزی و ئەلیکترۆنییەکانی [[ئیسلام|ئیسلامی]] ئاماژە بەچەند وێنەیەکی [[ناسا]] دەکەن کە شوێنی لەتبوونەکە نیشان دەدات، بەڵام ناسا بەردەوام ئەوە ڕەت دەکاتەوە کە لە ھیچ کاتێک لە ڕابردوو مانگ دوولەت نەبووە و ئەوەی دەبینرێت بریتییە لە چاڵ و دۆڵەکانی سەر ڕووی مانگ کە بە ڕووداوی جیۆلۆجی دروست بوون، ھەروەھا ئەستێرەناسان و بۆشایی گەراکان ئەوە ڕەتدەکەنەوە کە مانگ لەتبووبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Evidence of the moon having been split in two|ناونیشان=https://sservi.nasa.gov/?question=evidence-moon-having-been-split-two|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Solar System Exploration Research Virtual Institute|زمان=en-US}}</ref> == ئاماژەکان == === لە قورئان و زمانی زانایانی قورئان === ئەم ڕووداوە لە ئایەتی یەکی سوورەتی ئەلقەمەر ئاماژەی پێ کراوە (سوورەتەکەی بەناوکراوە) کە دەڵێت: سوورەتی ئەلقەمەر سوورەتێکی مەککییە و زانایانی ئیسلامی دەڵێن لە ڕۆژی بەدر دابەزیوە. موقاتیل یەکێکە لە توێژەر و قورئانناسە ھەرە لەپێشینەکان دەڵێت سوورەتی ئەلقەمەر تەنھا سێ ئایەتی یەکەمی لە مەککە دابەزیوە.<ref>http://www.perseus.tufts.edu/hopper/invalidquery.jsp?doc=Perseus:text:2002.02.0006:sura=54:verse=1–2</ref> بە گوێرەی سەرچاوە ئیسلامییەکان (فەرموودە و شلۆڤەکانی قورئان) ئەم ڕووداوی لەتبوونە لە مەککە ڕووی داوە بە پێنج ساڵ پێش کۆچی پێغەمبەر کاتێک بێ باوەڕان داوا لە پێغەمبەر محەممەد دەکەن کە ئەگەر بێت و مانگیان بۆ لەت بکات ئەوە باوەڕی پێ دێنن بۆیە پێغەمبەریش داوا لە خوا دەکات کە مانگی بۆ لەت بکات بۆ دوو بەش بۆیە خوا مانگ لەت دەکات بۆ دووبەش بەشێکیان دەکەوێتە ڕاستی کێوی سەفا (کێوی <nowiki>ئەبی</nowiki> قوبەیس) و بەشەکەی تر دەکەوێتە ڕاست کێوی قەعیقەعان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=معجزةُ انشقاقِ القمَر بين يقين المُثبتين ومعارضات المشكِّكين {{!}} مركز سلف للبحوث والدراسات|ناونیشان=https://salafcenter.org/5373/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118233609/https://salafcenter.org/5373/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەم ڕووداوە خەڵکی مەککە سەریان سووڕ دەمینێ و دەیانەوێت باوەڕ بە پێغەمبەرایەتییەکی محەممەد بھێنن (ئەوەی بینیمان لە ئاسمان جادوو نەبوو بەلکو ڕاستی بوو). دواتر ئەبوجەھل پێیان دەڵێت (شکۆدار و گەورەکانی مەککە) ئارام بگرن تا بەیانی تا ئەوکاتەی خەڵکی بیابان و دەر دێن بۆ شار لێیان دەپرسین بزانین بینیویانە یانیش ئەوە تەنھا جادووی لە چاوی ئێمە کردووە. بۆ بەیانی ھەندێک لە بیابان نشینان ھاتن بۆ مەککە و ڕایان گەیاند کە شەوی ڕابردوو مانگ دوو لەت ببو. ئەبوجەھل دەست بەجێ ڕەتی کردەوە و پێی ڕاگەیاندن کە جادووی لە چاوی ئێوەش کردووە ھەربۆیە دوای ئەمە ئایەتی دووەم لە سوورەتی ئەلقەمەر دابەزی کە دەفەرمویێت: قورئان ناسان دڵنیایی ئەوە دەدەن کە ئەم ڕووداوە ڕووی داوە لەسەردەمی محەممەدوە ئەوە شتێک نییە کە بڵێی لە داھاتوو ڕوودەدات. ھەروەھا زانایانی بواری ئیسلامی لەپاڵ قورئان ھەندێک فەرموودەش دەھێننەوە بۆ پاڵپشتی لە ڕاستی و دروستی ڕووداوەکە لەوانە ئیبن جەریر ئەلتەبەری (یەکێک لە قورئان ناسە مەزنەکان) لەسەر زاری موجاھید دەگێرێتەوە و دەفەرموێت:ھەروەھا زمەخشەریش دەگێرێتەوە و دەفەرموێت «لەتبوونی مانگ یەکێکە لەنیشانەکانی ڕۆژی دوایی کە ڕووی داوە». حەزیفە یەکێکە لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد فەرموودەیەکی شاری مەدائن دەگێرێتەوە و دەڵێت «ڕۆژی دوایی نزیک بووەتەوە ئەوە مانگ لەتبوو لەسەردەمی پێغەمبەرەکەتان».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Quran, sura 54, verse 1|ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2002.02.0004:sura=54:verse=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.perseus.tufts.edu}}</ref> لەتبوونی مانگ ڕووداوێکە زۆرینەی زانا و بیرمەندانی ئیسلامی پێیان وایە لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد ڕوویداوە وەک قورتبی و فەرموودەکانی [[سەحیحی بوخاری]] و ئیبن مەسعوود و ئیبن عومەر و ئەنەس و جەبیر وئیبن عەبباس. ئەو زانا و بیرمەندە ئیسلامیانەی کە پێیان وایە لەتبوونی مانگ لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد ڕووی نەداوە بەلکو لە داھاتوو ڕوو دەدات، ژمارەیان کەمە و بەگشتی لەلایەن زاناکانی ئیسلامی پاڵپشتی ناکرێن. [[ئیبن تەیمیە]] سەبارەت بە سوورەتی ئەلقەمەر دەڵێت، ئەو سوورەتە باس لە نیشانەیەکی ھاتنی ڕۆژی دوایی دەکات. ھەرچی لەتبوونی مانگە لەسەردەمی پێغەمبەر ئەوە ڕووداوێکە کە ڕوویداوە و سەرجەم خەڵک و ھاوەڵان بینیویانە و بڕاوەتەوە. === لە سونەتی پێغەمبەر === ئەم ڕووداوە ئاماژەی پێ کراوە لە پەرتووکەکانی سەحیحی بوخاری و [[سەحیحی موسلیم]] کە دوو پەرتووکی فەرموودەکانی پێغەمبەر محەممەدن. '''سەحیحی بوخاری - دەروازەی لەتبوونی مانگ''' * عەبدوڵلای کوڕی عەبدولوەھاب و سەعیدی کوڕی ئەبو عروبە لە ئەنەسی کوڕی مالیک فەرموودەیەکی پێغەمبەر دەگێرێتەوە کە دەڵێت خەڵکی مەککە پرسیاری لەتبوونەکە لە پێغەمبەر محەممەد دەکەن ئەویش لە وەڵامدا دەڵێت مانگ لەت بوو بەجۆرێک کە حەراء کەوتبووە نێوانیان. * عەبدان لە ئەبی حەمزە ئەویش لە [[ئەعمەش]] ئەویش لە ئیبراھیم و ئەویش لە ئەبی موعەممەر و ئەویش لە عەبدوڵلاوە دەگێرێتەوە کە فەرمووی ”مانگ لەت بوو و ئێمە لەگەڵ پێغەمبەر محەممەد بووین و شاھێدیمان دا. '''سەحیحی موسلیم - دەروازەی لەتبوونی مانگ''' * عەمرو ناقد و زوھێر ئیبن حەرب گێرایانەوە کە سوفیانی ئیبن عەیینە لەزاری ئیبن ئەبی و نەجیحی و موجاھید و ئەبی موعەممەر ئەویش لە عەبدوڵلاوە گوێی لێبووە کە لەتبوونی مانگ لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد ڕووی داوە و پێغەمبەر محەممەد فەرمووی ” اشھدوا ”. * ئەبوبەکر ئیبن ئەبی شەیبە و ئەبو کەریب و ئیسحاق ئیبن ئیبراھیم پێکرا لە ئەبی مەعاویە دەگێرنەوە کە عومەری ئیبن حەفسی ئیبن غەیاس لە ئەعمەشەوە بیستویانە ئەویش لە منجابی ئیبن حاریس تەمیمی لە ئەعمەش ئەویش لە ئیبراھیم و ئەبی موعەمیر لە عەبدوڵلای ئیبن مەسعوود دەگێرێتەوە کە پشکێکی مانگ لە پشتی مانگەوە بوو و پشکەکەی تر نا و پێغەمبەر محەممەد فەرمووی ” اشھدوا “. == لە زانستی ھاوچەرخ دا == [[پەڕگە:Rima Ariadaeus-1.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی ئاژانسی ناسا کە لەلایەن مانگی دەستکردی ئەپۆلۆ ١٠ لە ١٩٦٩ گیراوە. یەکێک لە چاڵ و کەندەڵانەکانی سەر ڕووی مانگ نیشان دەدات، زۆرێک لە بڵاوکراوە و دەزگا ئیسلامییەکان ئەم وێنەیان بڵاوکردووەتەوە کە گوایە ئەم چاڵە شوێنەواری شوێنی لەتبوونی مانگە.]] لەسەر ڕووی مانگ سێ جۆر لە لەت بوون بەدی دەکرێت کە ھەریەکەیان بەپێی پێکھاتەی خاکی ناوچەکە جیاوازە کە بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NASA – Rima Ariadaeus, a Linear Rille|ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc_20090928_ariadaeus.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.nasa.gov|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210609043457/http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc_20090928_ariadaeus.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * کەندەڵانی گیرفانی ('''Sinuous rilles):''' ئەم جۆرە چاڵە لە شێوەی پێچاوپێچی تەشیلەیییە ھەروەک شێوەی ڕووبارەکانی سەر زەوی. زۆرینەی خاکناس و زانایان پێیان وایە ئەمە ڕێچکەی شلەوەبووی گرکانییە کە پێشتر لەسەر ڕووی مانگ ھەبووینە. لەنموونەی ئەم جۆرە لەتبوونانە کەندەڵانی دۆڵی شروترە. ھەروەھا کەندەڵانی ڕیما ھالی لەم جۆرەیە ئەو کەندەڵانەی کە مرۆڤ توانی سەردانی بکات لەکاتی گەشتی ئەپۆلۆ ١٥. * کەندەڵانە چەماوەیییەکان ('''Arcuate rilles)''' ئەم جۆرە چاڵە ھەروەک کەندەڵانە گیرفانییەکانە کە زۆر بەربڵاون لەسەر ڕووی مانگ لەئەنجامی پاشەڕۆ گرکانییەکان <nowiki>دروست بوون</nowiki> کە زۆر جاران لەشێوەی ڕێچکە و چەمی گەورە خۆیان دەردەخەن. * کەندەڵانە ڕاستەکان ('''Straight rilles)''' ئەم جۆری چاڵانە لەشێوەی ڕێچکەیەکی ڕاست و درێژ ھەڵکەوتوون ئەم جۆرە کەندەڵانانە لە ئەنجامی لەتبوون و ترازانی خاکی مانگ <nowiki>دروست بوون</nowiki> بەھۆی لێک ترازانی خاکەکەی لە ئەنجامی گرکان و دروستبوونی چاڵی تر کە ھەریەکەیان خاکی نزیکی خۆی بۆ خۆی ڕاکێشاوە. لە نموونەی ئەم جۆرە چاڵانە کەندەڵانی {{Interlanguage link|ریما ئەریادۆس|Rima Ariadaeus}} کە درێژییەکەی پترە لە ٣٠٠ کم. لە یۆنیۆی ٢٠١٠ کەسێک پرسیارێکی بۆ ماڵپەری ئەلیکترۆنی ناسا ناردووە سەبارەت بە لەتبوونی مانگ لە وەڵامدا دەڵێن: پێشتر ئەم پرسیارە وەڵام دراوەتەوە بە فەرمی لە ئابی ٢٠٠٩ کە ئەم بابەتە ھیچ بنەمایەکی زانستی نییە. ھەروەھا لەسەر یەکێک لە ماڵپەرە ئەلیکترۆنییەکان کەسێک ئەم بابەتەی وروژاندووە و دەپرسێت: خوا لەسەر داواکاری پێغەمبەر محەممەد مانگی لەت کردووە و ئەم بابەتە بووەتە جێگای سەرنج و مشتومری زانایانی ناسا چونکە بۆیان ڕوون بووەتەوە کە ئەمە وەک دەرئاسایەک لە ڕابردوو ڕوویداوە، ئایا تا چەند ئەم ھەواڵە ڕاستە؟ لە وەڵامی ئەم پرسیارە دەزگای ناسا لەسەر زاری براد بیلی (جێگری بەرێوەبەری پەیمانگای ناسا بۆ خاکناسی گەردوونی) دەڵێت: داواتان لێ دەکەم باوەڕ بە ھەموو ئەو شتانە مەکەن کە لەسەر ئەنتەرنێت و بڵاوکراوە کاغەزییەکان بەرچاوتان دەکەوێت تاکە سەرچاوەی دروست بۆ ھەر ھەواڵێک [[گوتەبێژ]]ی فەرمی ناسایە، تا ئێستا ھیچ بەڵگە و نیشانەیەکی زانستیمان نەدۆزیتەوە کە باس لە لەتبوونی مانگ بکات لە ڕابردوودا بۆ دووبەش یان زیاتر و ھەرکاتێک ئێمە نیشانەیەک یان بەڵگەیەکمان دەستکەوت بۆ ڕای گشتی بڵاوی دەکەینەوە.<ref>https://digiteye.in/split-moon-image-goes-viral-on-whatsapp-fact-check/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117150026/https://digiteye.in/split-moon-image-goes-viral-on-whatsapp-fact-check/ |date=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> دەزگای ناسا وێنەیەکی بڵاوکردەوە لەژێر پەرلەناوی (AS17-3128) کە لەلایەن ئەپۆلۆ ١١ گیرابوو لە ١٩٦٩ لە وێنەکە کەندەڵانێک دەردەکەوێت کە درێژییەکەی ٣٠٠ کم دەزگای ناسا ڕوونی کردووەتەوە ئەمە چاڵێکی گرکانییە کە لەبەشێکی سەر ڕووی مانگ بەدی کراوە لەم بارەوە دەڵێت:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Crack on moon confirms Prophet Muhammad (S) had split it {{!}} Jafariya News Network|ناونیشان=https://www.jafariyanews.com/2k8_news/march/22moon_crack.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.jafariyanews.com}}</ref> The origin of lunar sinuous rilles remains controversial. Among the alternatives proposed are lava channels and lava tubes, but fracture control is decidedly apparent in some places. Some sort of fluid erosion, however, seems necessary to account for the configurations of many rilles with exactly parallel walls from which material has been removed; lava may be the most plausible agent for erosion inasmuch as no evidence of water exists in the lunar samples == مشتومڕلەسەر ڕووداوەکە == === ڕەخنەکان === [[پەڕگە:AS10-32-4819 Triesnecker crater.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی ڕووی مانگ کە لەلایەن ئەپۆلۆ ١٠ گیراوە لە دیمەنەکە چەندین چاڵ و کەندەڵان و شوێنی لەتبوون بەدی دەکرێت.]] ئەم ڕووداوە گەردوونییە (پەرجۆ یا دەرئاسا لای موسڵمانان) بە ڕووداوێکی زۆر گەورە و مشتومر دادەنرێت کە جێگای تێ ڕامان و لێ وردبوونەوەی زانستیانەیە. زۆرێک لە کەسان ھەوڵیان داوە ڕووداوەکە لەگەڵ بنەما زانستییەکانی ھاوچەرخ بگونجێنن ھەندێکیشیان پێیان وایە ئەم ڕووداوە جێی گومان و بیرکردنەوە نییە چونکە بابەتەکە ڕاستە و قورئان باسی کردووە و بڕاوەتەوە و پێویست بە بەڵگەی زیاتر ناکات. لەگەڵ ئەمانەش گفتوگۆ و توێژینەوە و ڕەتکردنەوەکان بەردەوامن<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لماذا لم يصلنا خبر آية انشقاق القمر من قبل الأمم الأخرى؟ - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/285427/لماذا-لم-يصلنا-خبر-اية-انشقاق-القمر-من-قبل-الامم-الاخرى|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> ئەوانەی ئەم ڕووداوە ڕەت دەکەنەوە دەڵێن: # لەتبوونی مانگ لەھیچ چاند و کەلتورێک باس نەکراوە جگە لە ئیسلامی. لەکاتێک کە ئەمە ڕوویداوە ڕووداوێکی گەردوونی جیھانییە و لەلایەن میللەتانی تر ھەستی پێ دەکرا کە نزیک لە نیمچە دوورگەی عەرەبی ژیاون. بۆ نموونە کاتێک لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد مانگ گیراوە یان نەیزەکێک ڕژاوە لەلایەن میللەتانی تر ئاماژەی پێ کراوە و چووەتە ناو کەلتور و چیرۆکەکانیان و بانگخوازە ئیسلامییەکان باسیان کردووە لەکاتێک کە ڕووداوی لەتبوونی مانگ زۆر گەورەترە لە ڕووداوی مانگ گیران ئەی چۆن باسیان نەکردووە یان تێبینیان نەکردووە. لە نموونەیەکی تر دیاردەی خۆرگیرانە لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد کە سەرجەم میللەتانی تری ناوچەکە تێبینیان کردووە. # ئەو لەتبوون و چاڵانەی سەر مانگ ناوچەیی و پچڕ پچڕ و کورتن و بە دەوری مانگ درێژنابێتەوە لەکاتێکدا کە مانگ خڕە دەبا ئەم لەتبوونە بە تەواوی دەوری مانگ بسووراباوە لەکاتێکدا لە ٢٪ ی پێکھاتەی مانگ ئەم چاڵ و لەتبوونانەیە. # بۆ بینینی لەتبوونی مانگ لەسەر زەوی بە چاوی ئاسایی پێویستە ھەردوو بەشی مانگ بۆ دوورییەکی زۆر لێک دوور بکەونەوە تا ببینرێت؛ و کاتێک ئەم دوو بەشە بەیەک لێکێندراونەتەوە پێویستی بە ھێز و توانایەکی زۆر ھەبووە کاتێک ئەو ھێزە زۆرە بەکارھاتووە بۆ لکاندنەوەیان ئەوە پێکدادانێکی گەورە ڕوودەدات لە نێوان ھەردوو بەش دا کە لە ئەنجامدا چاڵ و کەندەڵان و کێوی گەورە دروست دەبن لەگەڵ شوێنی لکاندنەکە بە شوێنەوارێکی ڕوون و مەزن نەک یەک دوو خەت و چاڵی پەرت. # قورئان بە ڕوونی و تێر و تەسەلی باسی لەم ڕووداوە نەکردووە لەکاتێکدا ڕووداو و دەرئاسای بچووکتر لەم ڕووداوە بە درێژی باسی لێ کراوە وەک لەتبوونی ڕووباری نیل بۆ گەلی ئیسرائیل و ھاتنەخوارەوەی خوانێکی خواردن بۆ پێغەمبەر عیسا و میللەتەکەی لەکاتێکدا ئەم ڕووداوە گەورەیە تەنھا بە وشەیەک ئاماژەی پێکراوە «اقتربت الساعة وانشق القمر». # ھەموو توێژینەوەکان ئەوە دەسەلمێنن کە لەسەر ڕووی مانگ ئاو نییە و مانگ بەرگەھەوای نییە لەکاتێک ڕووداوێکی لەم چەشنە بەبێ بوونی بەرگەھەوا و ئاو ئەستەمە ڕووبدات. # تەمەنی نوێترین لەت و چاڵەکانی سەر ڕووی مانگ لە ١٠٠ ملیۆن ساڵ زیاترە. # ھەموو فەرموودەکانی پێغەمبەر محەممەد لەم بارەوە تەنھا لەسەر زاری ھەریەکە لە عەبدوڵلای ئیبن مەسعوود و ئەنەسی کوڕی مالیک و عەبدوڵلای کوڕی عەبباس گێڕدراونەتەوە کە ھەریەکەیان لەدوای ئەم ڕووداوە لەدایکبوون. # ھیچ ھاوەڵێکی پێغەمبەر کە لەسەردەمی ئەو ژیابێت فەرموودەی لەم بارەوە نەگێراوەتەوە. === لایەنگرانی ڕووداوەکە === زانایانی ئیسلامی وەڵامی ڕەخنەگرانیان داوەتەوە کە ئەمە ڕووداوێکە لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد ڕوویداوە و سەرجەم زانایانی ئیسلامیش پاڵپشتی دەکەن ھەندێکیان نەبێت کە دەڵێن ئەمە ڕووداوێکە لە داھاتوو ڕوودەدات. وەک شێخ محەممەد سالح ئەلمەنجد کە یەکێکە لە زانا ھەرە دیار و گەورەکانی بواری فیقە دەڵێت:سەرجەم زانایانی ئیسلامی پێیان وایە ئەمە ڕووداوێکە لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد ڕوویداوە بەڵام لە ڕاستیدا ئەمە ڕووداوێکە لە داھاتوودا ڕوودەدات و یەکێکە لە نیشانەکانی ڕۆژی دوایی لەکاتێکدا وشەی (وَانْشَقَّ) وشەیەکە لە باری ڕابردوودایە لە ڕووی ڕێزمانییەوە لەگەڵ ئەوەشدا قورئان لەزۆر شوێندا بە شێوەی ڕابردوو باسی لە داھاتوو کردووە. جگە لەمە خودی قورئان گەورەترین بەڵگەیە لەسەر ڕوودانی ڕووداوەکە ھەروەک خوا دەفەرموێت: (وَإِنْ يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا) کە ئەمە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی ڕوویداوە و بڕاوەتەوە، جگە لەباس کردنی ئەم دەرئاسایە لەلایەن چەندین ھاوەڵی جێی باوەڕ وەک :عەبدوڵلای ئیبن مەسعوود و ئیبن عەبباس و ئەنەس و ئیبن عومەر و جەبیر و ھتد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://holyquran.net/cgi-bin/majma.pl|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=holyquran.net|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930182354/http://holyquran.net/cgi-bin/majma.pl|url-status=dead}}</ref> شێخ محەممەد دەشڵێت: ھەندێک کەس لە کۆنەوە بە دوای پرسیارکردن لەم ڕووداوە و دورخستنەوەی باوەڕیان لە ڕوودانی خستووەتە ڕوو بە بیانووی ئەوەی کە مانگ لەلایەن ھەموو مرۆڤەکان دەبینرێت، بۆیە ئەگەر ڕوویدابێت ئەوە لەلاین نەتەوەکانی تر و پەرتووکەکانیان باس دەکرا لەکاتێکدا تەنھا لەلایەن موسڵمانانەوە ئاماژەی پێکراوە ئەمەش خاڵی لاوازی دروستی ڕووداوەکەیە. ھەروەھا شێخ محەممەد ئەوەش دەڵێت کە: «ئەم ڕووداوە پێویستە بەپێی توانستی بیرکردنەوە و سروشتی ژیانی ئەوسا لێک بدرێتەوە کە تێیدا شەو و مانگ جێی بایەخی بیابان نشینان بووە؛ و ئەم ڕووداوە لەسەر داواکاری ھۆزی قورەیش بووە بۆ ئەوەی باوەڕ بە پەیامەکەی پێغەمبەر محەممەد بێنن بۆیە دەشکرێت خوای گەورە ئەم ڕووداوەی تەنھا بۆ ھۆزی قورەیش نمایش کردبێت بەڵگەش بۆ ئەمە وتەیەکی ئەنەسی کوڕی مالیکە کە دەڵێت: (أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ يُرِيَهُمْ آيَةً، فَأَرَاهُمُ انْشِقَاقَ القَمَرِ)»<ref name=":3"/> شێخ محەممەد، ئەوەش باس دەکات: ئەگەر ئەمە وابێت، شتێکی سروشتییە کە ئەو ڕووداوە لەلایەن زۆرینەی دانیشتووانی زەویەوە نەبینرابێت، چونکە سەرەتای شەو لە مەککە کاتی ڕۆژ و ھەتاوە لە زۆربەی وڵاتانی ڕۆژھەڵات، یانیش لەنیوە شەودان و لە خەوی قووڵدان. بەڵام ئەبو سلێمان ئەلخەتتابی یەکێکە لە گەورە شوێنکەوتووانی شافعی دەڵێت: [[پەڕگە:SE2019Dec26A.gif|وێنۆک|وێنەیەکی ھێلکاری ئەوە نیشان دەدات کە چۆن خۆرگیران لەناوچەیەک ڕوودەدات و لە ناوچەکانی تر نابینرێت دیاردەی مانگ گیرانیش بەھەمان شێواز.]] «ئەمە شتێکە کە لەلایەن کەسانی تایبەتی مەککە داوا کراوە، وەک لەلایەن ئەنەسی مالکەوە گێڕدرابووەوە، پێغەمبەریش شەوانە بینیونی چونکە بینینی مانگ تایبەتە بەشەو، و ھیچ بینینێکی ڕوونی لە ڕۆژدا نییە، جگە لەوەی زۆربەی خەڵک لە شەودا دەخەون و لە بینا و دیدەنی مانگ بێ بەش دەبن مەگەر دانیشتووانی ناو دۆڵ و بیابانەکان نەبێت کە لەوانەیە ڕێک بکەوێت بیبینن کە لەو کاتەدا خەریکی کارەکانیان بن و ھۆشیاربن بەتایبەت لە وەرزی ھاوین کە بە ئارەزووی خۆیان لە کار و پیشەدا سەرقاڵ دەبن. ھەروەھا لە وەڵامی ڕەخنەگران باس لەوەش دەکەن کە بۆچی ئەم ڕووداوە لە نەتەوەکانی تردا بە بەڵگە وەدیناکرێت ئەوەیە کە دەرکەوتن و بینینی مانگ یەکسان نییە بە ھەموو خەڵک، ڕەنگە لە یەک وڵاتدا ببینرێت و لە لاکەی تردا نەبینرێت بەھۆی ھەور یان تەم و گۆشەی جیاوازی بینین لە نموونەی ڕووداوە گەردونییە ھاوشێوەکانی وەک خۆرگیران، خۆرگیرانی ١٠ ی حوزەیرانی ٢٠٢١ کە ڕووداوەکە بۆ ژمارەیەکی کەم لە دانیشتووانی زەوی بەدی کرا. == ئەمانەش ببینە == * [[مانگی تابان]] * [[مانگی پڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Splitting of the moon}} * [http://www.elnaggarzr.com/?l=ar&id=22&pid=3 دکتۆر زەغلول ئەلنەجار لەبارەی لەتبونی مانگ دەدوێت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627200746/http://www.elnaggarzr.com/?l=ar&id=22&pid=3 |date=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}، ماڵپەری د. زەغلول ئەلنەجار بە عەرەبی. {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|گەردوون|محەممەد|کۆمەڵەی خۆر}} [[پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی]] [[پۆل:مانگ]] [[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]] [[پۆل:موعجیزەکانی محەممەد]] s5pmdv47z80qxnzmpf8ruwjqz4srbeq وتووێژ:مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان 1 186379 1583915 1239728 2026-05-15T09:43:56Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583915 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=808168 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210523001341/http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=17381&Jor=1 بۆ http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=17381&Jor=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٢، ١١ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1239727 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210523001341/http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=17381&Jor=1 بۆ http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=17381&Jor=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٩، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583914 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210523001319/https://kdpmedia.org/?p=5433 بۆ https://kdpmedia.org/?p=5433 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٤٣، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 5p44kgwledcazh0po0jl38jxy1vylog عەلی قازی 0 186504 1583827 1482116 2026-05-15T00:10:38Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583827 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|قازی عەلی}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو= عەلی قازی |ناوی خۆماڵی= |زمانی ناوی خۆماڵی= |وێنە=Ali Qazi.jpeg |قەبارەی وێنە=300px |لێدوانی وێنە= |ناوی کاتی لەدایکبوون= عەلی قازی محەممەد |ڕێکەوتی لەدایکبوون= ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٣ |شوێنی لەدایکبوون= [[مەھاباد]]، [[ئێران]] |ڕێکەوتی مەرگ= {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٢|٠٧|١٠|١٩٣٣|٠١|٠١}} |شوێنی مەرگ= [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن]]، [[ئەڵمانیا]] |ھۆکاری مەرگ= نەخۆشی |شوێنی گۆڕ= گۆڕستانی کەلاری کۆن |پۆتانەکانی گۆڕ= |نەتەوە= [[کورد]] |ناوەکانی تر= کوڕی ڕەش |شارومەندێتی= |پەروەردە= |خوێندنگە= |پیشە= چالاکی سیاسی |ساڵانی چالاکی= |ناوبانگ= |کارە دیارەکان= |حیزب= {{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} [[پارتی ئازادیی کوردستان]] |بزاڤ= |بەرامبەرەکان= [[پەڕگە:State flag of Iran (1964–1980).svg|25px]] [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێرانی پەھلەوی]]{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Iran.svg|25px]] [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] |ئایین= |ھاوسەر= |یار= |مناڵەکان= ٥ |باوک= [[قازی محەممەد]] |دایک= [[مینا قازی]] |خزمەکان= |خەڵاتەکان= |ڕێزلێنان= |واژوو= |جێگری واژوو= |قەبارەی واژوو= |ماڵپەڕ= |پەراوێزەکان= }} '''عەلی قازی''' ناسراو بە '''کوڕی ڕەش'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bmctv.krd/details/44224|سەردێڕ=عەلی قازی کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=bmctv.krd|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230321004058/https://bmctv.krd/details/44224|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٣ لە [[مەھاباد]]، [[ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=115811&Jor=1|سەردێڕ=عەلی قازی کوڕی پێشەوای کورد قازی محەممەد کۆچی دوایی کرد (وێنە)|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> – ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن]]، [[ئەڵمانیا]]) چالاکێکی سیاسیی کورد، سەرۆکی پێشووی [[پارتی ئازادیی کوردستان]] و کوڕی [[قازی محەممەد]] و [[مینا قازی]] بوو.<ref>[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=200911031611342328&lng=12 کوردیپیدیا - عەلی قازی محەممەد - کوڕی ڕەش]</ref><ref>[https://www.basnews.com/so/babat/118585 عەلی قازی: تاكه حزبی رۆژهه‌ڵاتی كوردستانین كه له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌دا شه‌ڕی داعش ده‌كه‌ین]</ref> ئەو خاوەنی پێنج منداڵ بوو، کە دووانیان کوردی نازانن چونکە دایکیان ئەڵمانییە، بەڵام ئەوانەی دیکە کوردی دەزانن و دایکیان کوردە.<ref>[http://www.nerinaazad.net/news/life/people/psawa-qaz-muhammedin-oglu-el-qaz-ile-roportaj Pêşawa Qazî Muhammed'in oğlu Elî Qazî ile röportaj]</ref> لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢، لە شاری [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن]]، [[ئەڵمانیا]] بەھۆی نەخۆشییەوە و لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوای کرد.<ref>https://www.kurdistan24.net/kmr/story/59249-Elî-Qazî-koça-dawiyê-kir</ref>پ == ژیاننامە == عەلی قازی کوڕە تاقانەکەی [[قازی محەممەد]]، سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]] و [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]] بووە، کە لە ساڵی ١٩٣٣ لە شاری [[مەھاباد]]ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بوو. ئەو ھەروەھا نەوەی [[قازی عەلی]] بوو. لە کاتی ڕووخانی کۆمار و لە سێدارەدانی پێشەوا قازی محەممەددا تەمەنی ١٣ ساڵ بووە. لە شاری مەھاباد و تاران خوێندوویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/کاک-عەلی-قازی-ماڵاوایی-لە-ژیان-کرد|سەردێڕ=کاک "عەلی قازی" ماڵاوایی لە ژیان کرد|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdistanmedia.com}}</ref> چەند ساڵێک دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان ڕووی لە وڵاتی [[ئەڵمانیا]] کردووە و ھەر لەوێش نیشتەجێ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nrttv.com/detail/12608|سەردێڕ=کوڕە تاقانەکەی پێشەوا قازی محەممەد کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> ماوەیەک سەرۆکی پارتی ئازادیی کوردستان بوو و دواتر بەھۆی نەخۆشییەوە دەستبەرداری پۆستەکەی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135130|سەردێڕ=عەلی قازی محەممەد لە تەمەنی 89 ساڵیدا كۆچی دواییكرد|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=gksat.tv|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220712070920/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135130|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مردن == لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢، لە شاری [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن]]، [[ئەڵمانیا]] بەھۆی نەخۆشییەوە و لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوای کرد. لە ڕۆژی ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ئەڵمانیاوە تەرمەکەی گەڕایەوە [[باشووری کوردستان]] و لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھەولێر لە ڕێوڕەسمێکی تایبەت بە ئامادەبوونی [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان|سەرۆکی ھەرێم]] و بنەماڵەی عەلی قازی ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نێچیرڤان بارزانی: عەلی قازی هەمیشە لە خەمی یەکڕیزی و تەبایی و یەکێتیی گەلەکەیدا بووە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180720225|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === شوێنی بەخاکسپاردن === لە سەرەتادا بنەماڵەی قازی لە کۆنسوڵخانەی ئێران لە ئەڵمانیا داوایان کردبوو ڕێگا بە گەڕانەوەی تەرمی علی قازی بدەن بۆ شاری مەھاباد و لەوێ بە خاک بسپێردرێت، پاش ئەوەی نەسروڵڵا ڕەشنوودی باڵیۆزی ئێران لە ھەولێر ڕای گەیاند، «لەسەر داخوازیی بنەماڵەی خوالێخۆشبوو عەلی قازی، بۆ گواستنەوەی تەرمەکەی بۆ ئێران، کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕەزامەندیی نیشاندا کە تەرمەکەی لە گۆڕستانی بنەماڵەی خۆیان یاخود ھەر شوێنێکی دیکە لە خاکی ئێران بەخاکبسپێردرێت.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە مهاباد بەخاکدەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1407202211|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>بەڵام ئەم ھەواڵە بووە جێگای نیگەرانی پارتی ئازادی کوردستان و لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕای گەیاند «تاران دەیھەوێ بەو ھەنگاوە زەبری سایکۆلۆژیی لە کورد و بزاڤە سیاسییەکەی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بسرەوێنێت و ناو و پێگەی مێژوویی پێشەوا قازی محەممەد و شکۆی کوڕە تاقانەکەی و بنەماڵەی بەڕێزی قازی خەوشدار بکات. بۆیە پارتی ئازادیی کوردستان ھەموو توانای وەگەڕ خستووە و لە نزیکەوە پێداگرانە داوا لە خێزان و میراتگرانی جەنابی کوڕی ڕەش کردووە، ڕێ لە پیلانی دەوڵەتی داگیرکەری ئێران بگرن و ھەتا ڕزگاریی خاکی ڕۆژھەڵات و شادبوونەوە بە گڵکۆی پێشەوای شەھید؛ بە ئەمانەت لە باشووری کوردستان بەخاکی بسپێرن.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیەندراوێک لە پارتی ئازادیی کوردستانەوە سەبارەت بە پرسی بەخاکسپاردنی جەنابی عەلی قازی محەممەد|ناونیشان=https://pazadik.net/Dreje.aspx?jimare=1413|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=pazadik.net}}</ref> پاش ماوەیەک بنەماڵەی قازی ڕایان گەیاند تەرمی علی قازی لە گۆڕستانی کۆنی کەلار لە تەنیشت گۆڕی خوشکەکەی بە خاک دەسپێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کاردانەوەکان === لایەنە سیاسییەکانی ھەرێمی کوردستان و بەشێک لە ھێزەکانی ڕۆژھەڵات بەھۆی مردنی عەلی قازی پەیامی ھاوخەمی خۆیان بۆ بنەماڵەکەی دەربڕی. * [[پارتی ئازادیی کوردستان]]: «کاک عەلی خاوەنی بیری نەتەوەیی کوردستانیی بوو. بۆ ئەو کورد و کوردستان یەک نەتەوە و یەک خاک بوون؛ بۆیە لە پەرۆشی و خزمەت و ئاواتەکانیدا، ھیچ جیاوازییەکی لە نێوان پارچەکانی کوردستان، دانەدەنا. ئەو لە ھەر کوێیەک ڕێگای دەم و دەستی ھەبایە، پاڵپشتیی لە ھەر ھەنگاو و بزاوتێکی ڕزگارییخوازیی کوردیی دەکرد. ھەرکاتێکیش ناکۆکی و بارگرژیی لە نێوان پارتە سیاسییەکان ڕوویدەدا، بۆ داکوژان و نەھێشتنی دەکەوتەخۆ، پارتی ئازادیی کوردستان، بەم بۆنەیەوە پرسە و سەرەخۆشی لە ھاوسەر و کوڕەکانی خۆشەویستی کۆچکردوومان و سەرجەم بنەماڵەی بەڕێزی قازییان و ڕۆڵەکانی نەتەوەکەمان دەکات.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەیاننامەی PAK بەبۆنەی کۆچی دوایی عەلی قازی محەممەد|ناونیشان=https://pazadik.net/Dreje.aspx?jimare=1401|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=pazadik.net}}</ref> * [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]]:" کوڕی ڕەش ھەردەم خۆی بە وەفادار بە ڕێگا و ڕێبازی باوکی مەزنی، پێشەوا قازی محەممەد دەزانی و ھەمیشە لە خەمی دۆزی ڕەوای گەلەکەی بوو. بەردەوام داوای یەکگرتوویی و یەکڕیزی خەڵک و ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی دەکرد و لەو باوەڕەدا بوو کە کورد بە یەکگرتوویی دەتوانێ بە ئاوات و ئامانجەکانی بگات. بەڵام بەداخەوە مەرگ دەرفەتی ئەوەی نەدا کە کاک عەلی ڕزگاری کوردستان و وەدیھاتنی ئەو ئاواتانەی کە پێشەوای مەزن و ھەزاران کادر و پێشمەرگە و ڕۆڵەی کورد سەری خۆیان لە پێناودا دانا." * [[نێچیرڤان بارزانی]] ،[[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]: "کۆچی دوایی و لەدەستدانی خوالێخۆشبوو عەلی قازی، کوڕ و یادگاری پێشەوا قازی، خەمباری کردین. پرسە و سەرەخۆشیی قووڵم ئاراستەی ئێوە و تەواوی کەسوکار و ھاوڕێیانی خوالێخۆشبوو و گەلی کورد بەگشتی دەکەم، ھاوسۆز و ھاوخەمتانم." * [[مەسروور بارزانی]]، [[سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان]] :"بەداخەوە ھەواڵی کۆچی دوایی کاک عەلی قازی، کوڕی شەھید پێشەوا قازی محەمەدمان پێگەیشت. پرسە و سەرەخۆشی لە بنەماڵەی بەڕێز و نیشتمانپەروەری پێشەوا قازی دەکەین و ھاوخەمیانین." * [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]: "پرسە و سەرەخۆشیی خۆم ئاراستەی بنەماڵەی تێکۆشەر و نیشتمانپەروەری پێشەوا قازی دەکەم و خۆم بە ھاوبەشی خەمیان دەزانم. لە خودای گەورە داواکارم رۆحی خوالێخۆشبوو کاک عەلی قازی بە بەھەشتی بەرین شاد بکات ." * [[بابەشێخ حوسێنی]]، سکرتێری گشتی [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|سازمانی خەبات]]: "بە بۆنەی کۆچی دوایی کاک عەلی قازی کوڕی پێشەوا قازی محەممەد سەرەخۆشی و ھاوخەمی بە خانەوادەی بەڕێزی کاک عەلی و خزم و کەس و کاری تێکۆشەرو نیشتمان پەروەری پێشەوا قازی محەممەد لە ناو خۆی کوردستان و دەروەی کوردستان ڕادەگەێنم."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامی سەرەخۆشی بەڕێز سکرتێری گشتی بەبۆنەی کۆچی دوایی کاک عەلی قازی|ناونیشان=https://www.sazmanixebat.com/kurdi/item_detail.php?id=12221#.Ys_9_Z-8bqA|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=پەیامی سەرەخۆشی بەڕێز سکرتێری گشتی بەبۆنەی کۆچی دوایی کاک عەلی قازی}}</ref> * [[مستەفا ھیجری]]، لێپرسراوی گشتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دیموکرات]]: «وێڕای دەربڕینی [[پەژارە]]ی خۆمان لەو ڕووداوە لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە، سەرەخۆشیی خۆمان پیشکەش بە کەسوکاری و بە گشتی بنەماڵەی گەورەی پێشەوا دەکەین و خۆمان لە خەمیاندا بە بەشدار دەزانین.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامی سەرەخۆشیی لێپرسراوی گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ کۆچی دوایی کاک|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/پەیامی-سەرەخۆشیی-لێپرسراوی-گشتیی-حیزبی-دێموکرات-بۆ-کۆچی-دوایی-کاک-عەلی-قازی|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}</ref> * [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]]: «کاک عەلی قازی ھەرکات کە سەردانی ھەرێمی باشووری کوردستانی دەکرد، بە تامەزرۆیییەوە دەھاتەوە نێو کۆڕی ڕێڕەوانی ڕێبازی پێشەوا قازی محەممەد و سەردانی دەفتەری سیاسیی حیزبی دەکرد و بە گەرمی پێشوازیی لێ دەکرا. بەڵام بەداخەوە مەرگ دەرفەتی ئەوەی نەدا کە کاک عەلی ڕزگاری کوردستان و وەدیھاتنی ئەو ئاواتانەی کە پێشەوای مەزن و ھەزاران کادر و پێشمەرگە و ڕۆڵەی کورد سەری خۆیان لە پێناودا دانا، بە چاوی خۆی ببینێ و ئەمڕۆ بۆ ھەمیشە ماڵاوایی لە کۆڕی ڕێبوارانی ڕێبازی دێموکرات کرد.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ڕاگەیاندراوی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستان بەبۆنەی کۆچی دوو|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=94675|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714121433/https://kurdistanukurd.com/?p=94675|url-status=dead}}</ref> * [[بافڵ تاڵەبانی]]، سەڕۆکی [[یەکێتی نیشتیمانیی کوردستان]]: عەلی قازی یەکێک بوو لە کەسایەتییە نیشتمانپەروەرەکان و لە ڕووداوە سیاسییەکاندا ھەڵوێستێکی نەتەوەییانە و کوردپەروەرانەی ھەبوو. ھەمیشە لەبەرەی گەل و لەخەمی خەڵکدا بووە. ئەمە جگەلەوەی کوڕی پێشەوا قازی محەممەد، سەرۆکی کۆماری کوردستان بوو، کە مێژوویەکی پڕ لە شانازی و سەروەری بۆ جێھێشتین وەک یەکێک لە پێشەواکانی گەلی کورد بۆ بەدەستھێنانی مافەکانمان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بروسکەی سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی بۆ کۆچیدوایی عەلی قازی محەمەد|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/2340|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220716140021/https://www.knwe.org/KU/Details/2340|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|موکریان|کوردستان|ئێران|ئەڵمانیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:بنەماڵەی قازی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی ئازادیی کوردستان]] [[پۆل:کوردانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] bls9uz7y9oeshpcs5se8bzrqnpjxpgj عەتا قەرەداغی 0 189384 1583817 1215631 2026-05-14T23:26:01Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583817 wikitext text/x-wiki {{سەرچاوەی ژیاننامەی کەسایەتی زیندوو}} {{وەسف|گۆرانیبێژێکی کورد}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = عەتا قەرەداغی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٣|١٢|٣٠}} | شوێنی لەدایکبوون = [[خەبات (گەڕەگ)|گەڕەکی خەبات]]، [[سلێمانی]]، [[عێراق]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | نیشتەجێ = سلێمانی | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = [[گۆرانیبێژ]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٩٢–ئێستا | خاوەنکار = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | منداڵەکان = ٣ }} '''عەتا محەممەد عارف''' ناسراو بە '''عەتا قەرەداغی''' (لەدایکبووی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣ لە [[سلێمانی]]، [[عێراق]]) گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی سلێمانییە، کە بە [[کوردیی ناوەندی]] گۆرانیی وتووە.<ref name="khaktv">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Khaktv|سەردێڕ=بەرنامەی لەیادمە بە میوانداری هونەرمەند عەتا قەرەداغی|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=r2H2nuICRlU|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref><ref name="chra.tv">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chra.tv/news/index.php/articles/articles/intervieuw/6630-2011-04-23-19-44-50|سەردێڕ=عەتا قەرەداخی: مۆسیقا و گۆرانی ھەولێر کۆپییەکی تورکیایە و گۆرانیبێژەکانیان زۆر حەز بە لاساییکردنەوەی تورک دەکەن|نووسەر=زانا دڵشاد دزەیی|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=chra.tv|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813223224/http://www.chra.tv/news/index.php/articles/articles/intervieuw/6630-2011-04-23-19-44-50|url-status=dead}}</ref><ref name="Kurdistan24_Production">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=OStJkLavS9E&ab_channel=Kurdistan24Production|سەردێڕ=یاد و یادگار لەگەڵ ھونەرمەند عە‌تا قەرەداغی|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=Kurdistan24 Production|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> == سەرەتای ژیان == عەتا قەرەداغی لە ساڵی ١٩٧٣ لە شاری [[سلێمانی]] لەدایک بووە و ئامادەییی پیشەییی لەوێ تەواو کردووە. لەپاڵ خوێندن و حەزی بۆ [[گۆرانیبێژی]]، لە بازاڕ ئیشیشی کردووە. بە وتەی خۆی، خوێندنەکەی لەو ئاستە نەبووە کە خۆی ویستوویەتی، بەڵام لە ھونەرەکەی ڕازییە. سەرەڕای ئەوانەش، سەرقاڵی ئیشی بازرگانییە.{{r|khaktv}} عەتا ھاوسەرگیریی کردووە و خاوەنی دوو کوڕ و کچێکە.{{r|chra.tv}}{{r|Kurdistan24_Production}} == پیشە == عەتا لە ساڵی ١٩٩٢ لەڕێگەی [[ئەنوەر قەرەداغی]]یەوە دەستی بە کاری ھونەری کردووە و ھەر لەو ساڵە یەکەم گۆرانیی خۆی بەناوی ''پەیمان'' لە [[کەناڵی گەلی کوردستان]] بڵاو کردووەتەوە، بەڵام بەو شێوەیە نەچووە ناو خەڵک. دواتر لە ١٩٩٣ لەگەڵ ئەنوەر قەرەداغی و لە ھەمان کەناڵ دووەم گۆرانیی بەناوی ''ئازیز ئەمشەو'' بڵاو کردەوە کە ئەمەیان ناوبانگێکی بۆی پەیدا کرد.{{r|khaktv}} ھەروەھا ھەندێ کاری لەگەڵ [[تیپی مۆسیقای سلێمانی]] کردووە. عەتا تا ئێستا تەنیا دوو ئەلبوومی بە ناوەکانی ''سرووتی ئەوین'' لە ٢٠٠٤ و ''جوانە لە تۆ'' لە ٢٠٠٨ بڵاو کردووەتەوە، کە ئەلبوومی ''جوانە لە تۆ'' لە [[تاران]] تۆمار کرا. ھەروەھا عەتا بە ئیشەکانی [[عەباس کەمەندی|عەباسی کەمەندی]] کاریگەر بووە.{{r|chra.tv}}{{r|Kurdistan24_Production}}{{سەرچاوەی باشتر}} عەتا لەدوای کلیپی ''بیری سلێمانی ناکەی؟'' ھیچ جۆرە چالاکییەکی نەما تا سەرەتای ٢٠٢٣ کە تێیدا دووبارە کلیپی بۆ گۆرانیی ''ئازیز ئەمشەو'' کردەوە.<ref name="rudaw.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/291220222|سەردێڕ= عەتا قەرەداخی گۆرانییەکی نوێدەکاتەوە و یەکەمجار لە رووداو بڵاودەبێتەوە |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|نووسەر=ئەرکان عەلی|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=www.rudaw.net|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="hawlerweb.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hawlerweb.net/honar/2023/01/43425/|سەردێڕ= عەتا قەرەداغی دەردەكەوێتەوە |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|نووسەر=عەبدولغەفار عەبدوڵڵا|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=hawlerweb.net|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> عەتا وەک میوان لەگەڵ تارا ڕەسووڵ گۆرانییەکی [[عەلی مەردان]]یان بەناوی ''ئای چەندم خۆش {{قت|ئەوێی}}'' وتەوە و لە نیسانی ٢٠٢٣ بڵاو کرایەوە. لە ئایاری ٢٠٢٤ لە بەرنامەیەکی [[خاک تیڤی]] دەرکەوت و ئاماژەی بەوە دا کە سێ چوار بەرھەمی لە بەردەستدایە، و لەکۆتاییی بەرنامەکە چووە سەر گۆڕی [[توانا فەرەج]] و چەپکەگوڵێکی خستە سەر گۆڕەکەی.{{r|khaktv}} == دیسکۆگرافی == === ئەلبوومەکان === {{پێڕستی تراکەکان | ناونیشان = سرووتی ئەوین (٢٠٠٤) | بەشداربووانی_نووسین = | بەشداربووانی_مۆسیقا = | نووسەرەکانی_ھۆنراوەکان = | ستوونی_زیادە = مۆسیقا | ناو١ = غەریبی | نووسەر١ = | تێبینی١ = | ھۆنراوەکان١ = عەتا قەرەداغی | ئاوازدانەر١ = عەتا قەرەداغی | ماوە١ =٤:٣٤ | زیادە١ = توانا فەرەج | ناو٢ = پەشیمانی | نووسەر٢ = | تێبینی٢ = | ھۆنراوەکان٢ = عەتا قەرەداغی | ئاوازدانەر٢ = عەتا قەرەداغی | ماوە٢ =٤:٤١ | زیادە٢ = توانا فەرەج | ناو٣ = دوا دیدار | نووسەر٣ = | تێبینی٣ = | ھۆنراوەکان٣ = ئیسماعیل محەممەد | ئاوازدانەر٣ = | ماوە٣ = ٥:٤١ | زیادە٣ = | ناو٤ = حاڵی دڵ | نووسەر٤ = | تێبینی٤ = عەتا وەک میوان | ھۆنراوەکان٤ = نەوژین محەممەد | ئاوازدانەر٤ = | ماوە٤ = ٣:٥٠ | زیادە٤ = | ناو٥ = گوڵی گۆنات | نووسەر٥ = | تێبینی٥ = | ھۆنراوەکان٥ = ئیسماعیل محەممەد | ئاوازدانەر٥ = | ماوە٥ = ٤:٣٧ | زیادە٥ = | ناو٦ = بەسەرھات | نووسەر٦ = | تێبینی٦ = | ھۆنراوەکان٦ = ھۆزان سەرحەد{{ھن}}سەرھەنگ ڕێبوار | ئاوازدانەر٦ = | ماوە٦ =٥:٢٩ | زیادە٦ = | ناو٧ = بۆ کوێ {{قت|ئەڕۆی}} | نووسەر٧ = | تێبینی٧ = | ھۆنراوەکان٧ = [[ئەحمەد محەممەد]] | ئاوازدانەر٧ = | ماوە٧ = ٥:٤٢ | زیادە٧ = | ناو٨ = گولێ ب تنێ | نووسەر٨ = | تێبینی٨ = | ھۆنراوەکان٨ = [[ئەیاز زاخۆیی]] | ئاوازدانەر٨ = ئەیاز زاخۆیی | ماوە٨ = ٤:٠٥ | زیادە٨ = | ناو٩ = سۆز | نووسەر٩ = | تێبینی٩ = | ھۆنراوەکان٩ = [[ئیسماعیل محەممەد]] | ئاوازدانەر٩ = عەتا قەرەداغی | ماوە٩ = ٨:٢٥ | زیادە٩ = سامان ساڵح ئەلیاس |total_length = ٤٧:٠٤ }} {{پێڕستی تراکەکان | ناونیشان = جوانە لە تۆ (٢٠٠٨) | بەشداربووانی_نووسین = | بەشداربووانی_مۆسیقا = | نووسەرەکانی_ھۆنراوەکان = | ستوونی_زیادە = | ناو١ = ئەشک | نووسەر١ = | تێبینی١ = | ھۆنراوەکان١ = [[ئەحمەد محەممەد]] | ئاوازدانەر١ = | ماوە١ =٥:٣٤ | زیادە١ = | ناو٢ = عەشق | نووسەر٢ = | تێبینی٢ = | ھۆنراوەکان٢ = [[ئیسماعیل محەممەد]] | ئاوازدانەر٢ = | ماوە٢ = ٧:١٨ | زیادە٢ = | ناو٣ = دووری | نووسەر٣ = | تێبینی٣ = | ھۆنراوەکان٣ = | ئاوازدانەر٣ = | ماوە٣ = ٥:٠٥ | زیادە٣ = | ناو٤ = جوانیی ئەفسوناوی | نووسەر٤ = | تێبینی٤ = | ھۆنراوەکان٤ = [[عەبدوڵڵا پەشێو]] | ئاوازدانەر٤ = | ماوە٤ = ٤:٢٨ | زیادە٤ = | ناو٥ = کچی کورد | نووسەر٥ = | تێبینی٥ = | ھۆنراوەکان٥ = عەبدوڵڵا پەشێو | ئاوازدانەر٥ = | ماوە٥ = ٤:٥٠ | زیادە٥ = | ناو٦ = قومار | نووسەر٦ = | تێبینی٦ = | ھۆنراوەکان٦ = سیمین چایچی | ئاوازدانەر٦ = | ماوە٦ = ٥:٢١ | زیادە٦ = | ناو٧ = ڕۆحی خۆم | نووسەر٧ = | تێبینی٧ = | ھۆنراوەکان٧ = [[کوردی (شاعیر)|کوردی]] | ئاوازدانەر٧ = | ماوە٧ = ٥:٢٠ | زیادە٧ = | ناو٨ = سەردان | نووسەر٨ = | تێبینی٨ = | ھۆنراوەکان٨ = کوردی | ئاوازدانەر٨ = | ماوە٨ = ٥:٤٨ | زیادە٨ = | ناو٩ = تەنیا دڵم | نووسەر٩ = | تێبینی٩ = | ھۆنراوەکان٩ = ئیسماعیل محەممەد | ئاوازدانەر٩ = عەتا قەرەداغی | ماوە٩ = ٤:٠٥ | زیادە٩ = |total_length = ٤٧:٤٩ }} === کلیپەکان === {| class="wikitable" |+ کلیپەکان |- ! ناونیشان !! شیعر !! ئاواز !! مۆسیقا !! ساڵ !! style="width:40%;" | تێبینی !! سەرچاوەکان |- | پەیمان || مەجید نەدیم || عەتا قەرەداغی || || ١٩٩٢ || یەکەم گۆرانی || |- | ئازیز ئەمشەو || عەتا قەرەداغی || [[ئەنوەر قەرەداغی]] || || ١٩٩٣ || || |- | زارا || || || || || || |- | نزا || [[ئەحمەد محەممەد]] || زانا مەحموود || || || لەگەڵ [[تیپی مۆسیقای سلێمانی]] || |- | ھەواران || || فۆلکلۆر || ئەنوەر قەرەداغی || ١٩٩٥ || || |- | خۆزگە || || || || || ئاھەنگ || |- | پیری || [[ئیسماعیل محەممەد]] || عەتا قەرەداغی || || || || |- | سۆز || ئیسماعیل محەممەد || عەتا قەرەداغی || سامان ساڵح ئەلیاس || ٢٠٠٠ || لەگەڵ تیپی مۆسیقای سلێمانی، کە بیرۆکەی ئەم گۆرانییە لە گۆرانییەکی گۆرانیبێژی میسڕی [[نادیە مستەفا]]، بەناوی ''سەلامات سەلامات'' دروست بووە. || {{r|khaktv}} |- | غەریبی || عەتا قەرەداغی || عەتا قەرەداغی || توانا فەرەج || ٢٠٠٣ || || |- | بیری سلێمانی ناکەی؟ || [[ئیسماعیل محەممەد]] || عەتا قەرەداغی || کاوان مەحموود || || |- | ئازیز ئەمشەو || عەتا قەرەداغی || [[ئەنوەر قەرەداغی]] || || ٢٠٢٣ || دووبارەکراو || {{r|rudaw.net}}{{r|hawlerweb.net}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای سلێمانی|ژیاننامە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] fejva5erc6grkbups0ue1djynxgxun1 وتووێژ:لەتبوونی مانگ 1 198754 1583883 1326915 2026-05-15T07:53:09Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583883 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەتبوونی مانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876530 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210627200746/http://www.elnaggarzr.com/?l=ar&id=22&pid=3 بۆ http://www.elnaggarzr.com/?l=ar&id=22&pid=3 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٢٤، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەتبوونی مانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=945215 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210117150026/https://digiteye.in/split-moon-image-goes-viral-on-whatsapp-fact-check/ بۆ https://digiteye.in/split-moon-image-goes-viral-on-whatsapp-fact-check/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٠٢، ١١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەتبوونی مانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998767 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210118233609/https://salafcenter.org/5373/ بۆ https://salafcenter.org/5373/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٢٩، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەتبوونی مانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1109984 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210609043457/http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc_20090928_ariadaeus.html بۆ https://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc_20090928_ariadaeus.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٢٧، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[لەتبوونی مانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326914 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210118233609/https://salafcenter.org/5373/ بۆ https://salafcenter.org/5373/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210609043457/http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc_20090928_ariadaeus.html بۆ https://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc_20090928_ariadaeus.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:١٧، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەتبوونی مانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583882 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170930182354/http://holyquran.net/cgi-bin/majma.pl بۆ http://holyquran.net/cgi-bin/majma.pl زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٥٣، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 19znwxmjgym6gvof4i4nu6hyqwid824 مردنەکان لە ٢٠٢٢ 0 199011 1583928 1577583 2026-05-15T11:42:14Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583928 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٢دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. {{TOC left}} <!-- تکایە بەشە نوێیەکان ببە خوار ئێرەوە --> == تشرینی یەکەم == === ٢٦ === * [[عومەر فارووقی]]، ٧٦، مێژوونووس، لێکۆڵێنەر، ھونراوەنووس و وەرگێڕی کورد، بەساڵاچوویی.<ref name="کوردپرێس ١">[https://kurdpress.com/fa/39170/ کوردپرێس: ''عومەر فارووقی نووسەر و لێکۆڵینەری ناسراوی سەقزی کۆچی دوایی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢؛]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/fa/39170/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢.</ref> * [[ئیسماعیل خەیات]]، ٧٨، ھونەرمەندی شێوەکاری کورد، بێھۆشی بەھۆی داکەوتن.<ref name="ئاوێنە ١">[https://www.awene.com/detail?article=76505 ئاوێنە: ''ئیسماعیل خەیاتی‏ شێوەکار کۆچی دواییکرد''، نووسراو لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢.</ref> == ئەیلوول == ===١٦ === * [[ژینا ئەمینی|مەھسا ئەمینی]]، ٢٢، ژنی کوردی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە لەلایەن ھێزە ئینتیزامییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران دەستبەسەر کرا و کوژرا، ئەشکەنجە و لێدان.<ref name="فرات ٣">[https://tavgar.com/?p=5085 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''ژینا ئەمینی کە بە ھۆی لێدان و ئەشکەنجەی پۆلیسی ئێران کەوتبووە کۆماوە، گیانی لەدەستدا''، نووسراو لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220831195555/https://tavgar.com/?p=5085 |date=٣١ی ئابی ٢٠٢٢ }} سەردان لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.</ref> == ئاب == === ٢٨ === * [[مامۆستا شەماڵ]]، ٦٢، مێژوونووس، جوگرافیاناس و نووسەر و چالاکوانی سیاسیی [[کورد]] و ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەری [[تەڤگەری ئازادیی کۆمەڵگەی کوردستان]]، تیرۆر بەدەستی حکوومەتی تورکیا.<ref name="تەڤگەر ١">[https://tavgar.com/?p=5085 تەڤگەری ئازادیی کۆمەڵگەی کوردستان: ''ئەندامێکی دەستەی بەڕێوەبەری تەڤگەری ئازادیی تێرۆکرا''، نووسراو لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220831195555/https://tavgar.com/?p=5085 |date=٣١ی ئابی ٢٠٢٢ }} سەردان لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢.</ref> === ٢٠ === * [[گۆڤار ئەنوەر]]، ٤٣–٤٤، [[باشووری کوردستان]]، [[عێراق]]، ئەکتەر و شانۆکار، [[قەڵەوی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=گۆڤار ئەنوەر ٩ رۆژ پێش مردنی چی نووسیوە؟|ناونیشان=https://xelk.org/slider/385439/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=تۆڕی میدیایی خەڵک|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220821053443/https://xelk.org/slider/385439/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ٦ === * [[ڕێزان جاوید]]، ؟، چالاکی سیاسیی کورد، ئەندامی مەجلیسی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] و ھاوسەرۆکی پێشووی [[کۆمەڵگای دیموکراتیک و ئازادی رۆژھەڵاتی کوردستان]] (کۆدار)، تیرۆر بەدەستی حکوومەتی تورکیا.<ref name="فرات ١">[https://anfsorani.com/کوردستان/kdar-phzhak-shhhyd-rzan-jawyd-manyfysty-rgay-tkshanmanh-33912 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کۆدار- پەژاک: شەھید رێزان جاوید مانیفیستۆی رێگای تێکۆشانمانە'' (بە کوردیی سۆرانی)، نووسراو لە ١٠ی ئابی ٢٠٢١؛] سەردان لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٢.</ref><ref name="فرات ٢">[https://anfsorani.com/کوردستان/frmandyky-pzhak-l-hrshy-dwty-twrkda-shhyd-bww-33907 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''فەرماندەیەکی پەژاک لە ھێرشی دەوڵەتی تورکدا شەھید بوو'' (بە کوردیی سۆرانی)، نووسراو لە ١٠ی ئابی ٢٠٢١؛] سەردان لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٢.</ref> == تەممووز == === ١٠ === * [[عەلی قازی]]، ٨٩، چالاکی سیاسیی کورد، سەرۆکی پێشووی [[پارتی ئازادیی کوردستان]] و کوڕی [[قازی محەممەد]].<ref>https://www.kurdistan24.net/kmr/story/59249-Elî-Qazî-koça-dawiyê-kir</ref> == حوزەیران == === ٢٠ === * [[محەممەد ئەحمەد ئەربیلی]]، ٨٩، مەقامبێژ و گۆرانیبێژی کورد، لەکارکەوتنی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محه‌ممه‌د ئه‌ربیلی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/200620225|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === ٦ === * [[عەزیز گەردی]]، ٧٥، نووسەر و وەرگێڕی کورد، سستبوونی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. عەزیز گەردی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/060620221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ئایار == === ١٣ === * [[خەلیفە بن زاید]]، ٧٣، سیاسەتوان و [[سەرۆکی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|سەرۆکی ئیمارات]].<ref>[https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-passes-away UAE President Sheikh Khalifa bin Zayed passes away]</ref> === ١١ === * [[شیرین ئەبووعاقلە]]، ٥١، ڕۆژنامەنووس و پەیامنێری فەلەستینی، تەقەکردن.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/05/11/middleeast/al-jazeera-journalist-killed-intl-hnk/index.html Al Jazeera journalist Shireen Abu Akleh shot and killed in West Bank]</ref> == نیسان == === ١٧ === * [[قادر سەیاحی]]، ٨١، ھونەرمەندی ئاوازدانەر، گۆرانیبێژ و مۆسیقاژەنی کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=هونەرمەند و ئاوازدانەری بەنێوبانگی کورد قادری سەیاحی مەھابادیی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i407170|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i407170 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ٧ === * [[ھاوتا ئەسعەد]]، ٦١، ھونەرمەند، گۆرانیبێژ و حەیرانبێژی کورد، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوتا ئەسعەد لە تەمەنی 61 ساڵی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/070420222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ئازار == == شوبات == == کانوونی دووەم == === ٢٥ === * [[پەرتەو کرماشانی]]، ٩٠، شاعیری کوردی کرماشان، بەساڵاچوویی.<ref name="ئیسنا ١">[https://www.isna.ir/news/1400110503189/ ھەواڵدەریی خویندکارانی ئێران (ئیسنا): ''پەرتەوی کرماشانی کۆچی دوایی کرد''، نووسراو لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢.</ref> === ٣ === * [[ڤیکتۆر سانیڤ]] ٧٦، یاریزانی [[گۆڕەپان و مەیدان]] لە یاری بازدانی سێ ھەنگاوی، پاڵەوانی ئۆڵمپیک (١٩٦٨، ١٩٧٢، ١٩٧٦).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=OlympicTalk|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Viktor Saneyev, three-time Olympic triple jump champion, dies at 76|ناونیشان=https://olympics.nbcsports.com/2022/01/03/viktor-saneyev-dies-triple-jump/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=OlympicTalk {{!}} NBC Sports|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220124045339/https://olympics.nbcsports.com/2022/01/03/viktor-saneyev-dies-triple-jump/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[مۆرۆدخای بن بۆرات]]، ٩٨، سیاسەتوانی ئیسرائیلی، [[کنێسێت]] (١٩٦٥–١٩٨٤).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Anonym|سەردێڕ=Former Minister Mordechai Ben Porat dies at 98 {{!}} Israel today|ناونیشان=https://newsrnd.com/news/2022-01-03-former-minister-mordechai-ben-porat-dies-at-98-%7C-israel-today.BkDZPDlnt.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=newsrnd.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220103170007/https://newsrnd.com/news/2022-01-03-former-minister-mordechai-ben-porat-dies-at-98-%7C-israel-today.BkDZPDlnt.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ٢ === * [[چارلس جۆنجۆ]]، ١٠١، یاساناسی کینیایی، پارێزەری گشتی (١٩٦٣–١٩٧٣) و وەزیری داد (١٩٧٨–١٩٨٢)، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Okoth|یەکەم=Brian|سەردێڕ=Former Attorney-General Charles Njonjo is dead|ناونیشان=https://www.standardmedia.co.ke/national/article/2001433264/former-attorney-general-charles-njonjo-is-dead|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The Standard|زمان=en-us}}</ref> === ١ === * [[ڕۆبن لیمی]]، ٨٧، قەشەی کاسۆلیکی ڕۆمانی نیووزلەندا، قەشەی ڕارۆتۆنگا (١٩٨٤–١٩٩٦).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bishop Robin Walsh Leamy [Catholic-Hierarchy]|ناونیشان=http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bleamy.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.catholic-hierarchy.org}}</ref> * [[دان ڕیڤز]]، ٧٧، یاریزانی تۆپی پێی ئەمریکی (دالاس کاوبۆیس) و ڕاھێنەر (دێنڤەر برۆنکۆس، ئەتلانتا فالکۆنز)، پاڵەوانی سوپەر بۆڵ (١٩٧٢).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Legendary NFL Head Coach Passed Away Saturday Morning|ناونیشان=https://thespun.com/nfl/afc-west/denver-broncos/legendary-nfl-coach-passed-away-saturday-morning-dan-reeves|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The Spun|زمان=en-US}}</ref> * [[بریان ئۆگستین]]، ٦٧، نووسەر و سەرنووسەری کۆمیکی ئەمریکی<ref>[https://www.gamesradar.com/brian-augustyn-longtime-dc-editor-and-batman-gotham-by-gaslight-writer-dies/ Brian Augustyn, longtime DC editor and Batman - Gotham by Gaslight writer dies]</ref> * [[پاوۆلۆ گرازیۆسی]]، ٨٢، ئەکتەری ئیتاڵی، بەھۆی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]]<ref>[https://www.repubblica.it/spettacoli/cinema/2022/02/01/news/e_morto_paolo_graziosi_l_ultimo_ruolo_in_tre_piani_di_moretti-335995639/ È morto Paolo Graziosi, l'ultimo ruolo in 'Tre piani' di Moretti] {{in lang|it}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|2022 deaths}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مەرگ|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢|*]] ad51ev6uwhkg4vyoithbi9clkl9td6v ناوچەی سەوز 0 211464 1583784 1212126 2026-05-14T18:43:41Z 1silent scientist 51740 1583784 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:5628442718 b10fc2c47f o.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە ناوچەی سەوزی بەغدا]] [[پەڕگە:قصر الزقورة.jpg|وێنۆک|[[کۆشکی زەقوورە]]، بەشێک لە فەرمانگەی سەرۆک وەزیرانی عێراق]] [[پەڕگە:Baghdad - airport and green zone.jpg|وێنۆک|نەخشەی ئاسمانیی ناوچەی سەوز]] '''ناوچەی سەوز''' ({{بە عەرەبی|المنطقة الخضراء}}) یان '''ناوچەی نێونەتەوەییی بەغدا''' بە ڕووبەری ١٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە لە ناوچەی [[کەرخ]] لە ناوەندی [[بەغدا]]، [[عێراق]] ھەڵکەوتووە. ئەو ناوچەیە لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس]]ەوە بوونی ھەیە و لەو کاتدا ناوەندی [[کارگێڕی]] و [[میری]]ی بەعسییەکان و شوێنی نیشتەجێبوونی [[سەددام حوسێن]] و خێزانەکەی بوو.<ref>Johnson, Chalmers (2006). ''Nemesis: The Last Days of the American Republic''. Metropolitan Books. p. 160. {{ISBN|978-0-8050-7911-1}}.</ref><ref>Allawi, Ali (2007). ''The Occupation of Iraq: Winning the War, Losing the Peace''. Yale University Press. p. 371. {{ISBN|978-0-300-11015-9}}.</ref> بە پێچەوانەی ئەو ناوچەیە، [[ناوچەی سوور (عێراق)|ناوچەی سوور]] بە بەشەکانی تری بەغدا دەگوترێت کە ئاسایشیان تێدا نییە. == مێژوو == ناوچەیەکی نێونەتەوەیی و ناوەندێکی قایمکراو بوو لە ناوەندی [[بەغدا]] کە وەک بارەگای [[ڕژێمی بەعس]]<ref>Allawi, Ali (2007). ''The Occupation of Iraq: Winning the War, Losing the Peace''. Yale University Press. p. 371. {{ISBN|978-0-300-11015-9}}.</ref> و کۆشکی سەرۆکایەتییەکانی [[سەددام حوسێن]] بەکار دەھات.<ref>Johnson, Chalmers (2006). ''Nemesis: The Last Days of the American Republic''. Metropolitan Books. p. 160. {{ISBN|978-0-8050-7911-1}}.</ref> گەورەترینیان [[کۆشکی کۆماری (عێراق)|کۆشکی کۆماری]] بوو. لە نیسانی ٢٠٠٣دا لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە کۆنترۆڵ کرا<ref>Langewiesche, William (November 2004). [https://www.theatlantic.com/doc/200411/langewiesche Welcome to the Green Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514053708/http://www.theatlantic.com/doc/200411/langewiesche |date=2008-05-14 }}. ''[[The Atlantic]]''.</ref> و زۆربەی دانیشتووانەکەی ناوچەکەیان جێھێشت.<ref name=dab>Dabrowska, Karen; Hann, Geoff (2008). ''Iraq Then and Now: A Guide to the Country and Its People''. Bradt Travel Guides. p. 208. {{ISBN|978-1-84162-243-9}}.</ref> ئەم ناوچەیە کە بە «ناوچەی سەوز» ناسرا، بوو بە بارەگای دەزگای کاتیی ھاوپەیمانان کە کاروباری وڵاتیان لە نێوان ٢٠٠٣–٢٠١١دا بەڕێوە دەبرد. ناوچەکە بە دیواری کۆنکرێتی و تەلگوریس دەورە درابوو و بە پارێزراوترین شوێن دادەنرا،<ref name=gs>[http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/baghdad-green-zone.htm Baghdad Green Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911135927/https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/baghdad-green-zone.htm |date=2019-09-11 }}. GlobalSecurity.org.</ref> ھەرچەندە زۆر جار بە [[ھاوەن]] و [[مووشەک]] دەکرایە ئامانج.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2008-05-01-iraqrockets_N.htm |work=USA Today |title=Mortars, rockets raise Baghdad tensions |first=Andrea |last=Stone |date=May 2, 2008 |access-date=May 4, 2010}}</ref> لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩دا، کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەکە ڕادەستی ھێزە ئەمنییەکانی عێراق کرا.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/31/AR2008123103121.html?hpid=topnews |title=At Midnight, U.S. Leaves Republican Palace, Green Zone to Iraqis |newspaper=[[The Washington Post]] |date=January 1, 2009 |author=Londoño, Ernesto |access-date=2009-08-23}}</ref> ئێستا زۆرێک لە باڵوێزخانەکان، لەوانە [[باڵوێزخانە]]ی [[ئەمریکا]] لەوێ ھەڵکەوتوون. لە ٢٠١٥دا بە سنوورداری و لە ٢٠١٨دا بە تەواوی بە ڕووی خەڵکدا کرایەوە.<ref>{{cite news |date=October 4, 2015 |title=Baghdad's heavily-fortified Green Zone opens to public |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-34439899 |publisher=BBC News }}</ref><ref>{{cite news |date=December 10, 2018 |title=Baghdad's Fortified Green Zone Opens to Public After 15 Years |url=https://www.nytimes.com/2018/12/10/world/middleeast/green-zone-baghdad-open.html |work=The New York Times }}</ref> لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، دوای کوژرانی [[قاسم سولەیمانی]]، دوو مووشەکی کاتیوشا بەر ناوچەکە کەوتن.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/01/08/politics/rockets-land-in-green-zone/index.html|title = Small rockets land near Baghdad's heavily fortified Green Zone|website = [[CNN]]| date=8 January 2020 }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Green Zone}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|عێراق}} {{کۆلکە}} [[پۆل:بەغدا]] [[پۆل:سەدەی ٢١ەم لە بەغدا]] hk37ctym83eggz83stf9rc2w57qw88v 1583785 1583784 2026-05-14T18:45:14Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1583785 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:5628442718 b10fc2c47f o.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە ناوچەی سەوزی بەغدا]] [[پەڕگە:قصر الزقورة.jpg|وێنۆک|[[کۆشکی زەقوورە]]، بەشێک لە فەرمانگەی سەرۆک وەزیرانی عێراق]] [[پەڕگە:Baghdad - airport and green zone.jpg|وێنۆک|نەخشەی ئاسمانیی ناوچەی سەوز]] '''ناوچەی سەوز''' ({{بە عەرەبی|المنطقة الخضراء}}) یان '''ناوچەی نێونەتەوەییی بەغدا''' بە ڕووبەری ١٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە لە ناوچەی [[کەرخ]] لە ناوەندی [[بەغدا]]، [[عێراق]] ھەڵکەوتووە. ئەو ناوچەیە لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس]]ەوە بوونی ھەیە و لەو کاتدا ناوەندی [[کارگێڕی]] و [[میری]]ی بەعسییەکان و شوێنی نیشتەجێبوونی [[سەددام حوسێن]] و خێزانەکەی بوو.<ref>Johnson, Chalmers (2006). ''Nemesis: The Last Days of the American Republic''. Metropolitan Books. p. 160. {{ISBN|978-0-8050-7911-1}}.</ref><ref>Allawi, Ali (2007). ''The Occupation of Iraq: Winning the War, Losing the Peace''. Yale University Press. p. 371. {{ISBN|978-0-300-11015-9}}.</ref> بە پێچەوانەی ئەو ناوچەیە، [[ناوچەی سوور (عێراق)|ناوچەی سوور]] بە بەشەکانی تری بەغدا دەگوترێت کە ئاسایشیان تێدا نییە. == مێژوو == ناوچەیەکی نێونەتەوەیی و ناوەندێکی قایمکراو بوو لە ناوەندی [[بەغدا]] کە وەک بارەگای [[ڕژێمی بەعس]]<ref>Allawi, Ali (2007). ''The Occupation of Iraq: Winning the War, Losing the Peace''. Yale University Press. p. 371. {{ISBN|978-0-300-11015-9}}.</ref> و کۆشکی سەرۆکایەتییەکانی [[سەددام حوسێن]] بەکار دەھات.<ref>Johnson, Chalmers (2006). ''Nemesis: The Last Days of the American Republic''. Metropolitan Books. p. 160. {{ISBN|978-0-8050-7911-1}}.</ref> گەورەترینیان [[کۆشکی کۆماری (عێراق)|کۆشکی کۆماری]] بوو. لە نیسانی ٢٠٠٣دا لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە کۆنترۆڵ کرا<ref>Langewiesche, William (November 2004). [https://www.theatlantic.com/doc/200411/langewiesche Welcome to the Green Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514053708/http://www.theatlantic.com/doc/200411/langewiesche |date=2008-05-14 }}. ''[[The Atlantic]]''.</ref> و زۆربەی دانیشتووانەکەی ناوچەکەیان جێھێشت.<ref name=dab>Dabrowska, Karen; Hann, Geoff (2008). ''Iraq Then and Now: A Guide to the Country and Its People''. Bradt Travel Guides. p. 208. {{ISBN|978-1-84162-243-9}}.</ref> ئەم ناوچەیە کە بە «ناوچەی سەوز» ناسرا، بوو بە بارەگای دەزگای کاتیی ھاوپەیمانان کە کاروباری وڵاتیان لە نێوان ٢٠٠٣–٢٠١١دا بەڕێوە دەبرد. ناوچەکە بە دیواری کۆنکرێتی و تەلگوریس دەورە درابوو و بە پارێزراوترین شوێن دادەنرا،<ref name=gs>[http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/baghdad-green-zone.htm Baghdad Green Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911135927/https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/baghdad-green-zone.htm |date=2019-09-11 }}. GlobalSecurity.org.</ref> ھەرچەندە زۆر جار بە [[ھاوەن]] و [[مووشەک]] دەکرایە ئامانج.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2008-05-01-iraqrockets_N.htm |work=USA Today |title=Mortars, rockets raise Baghdad tensions |first=Andrea |last=Stone |date=May 2, 2008 |access-date=May 4, 2010}}</ref> لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩دا، کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەکە ڕادەستی ھێزە ئەمنییەکانی عێراق کرا.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/31/AR2008123103121.html?hpid=topnews |title=At Midnight, U.S. Leaves Republican Palace, Green Zone to Iraqis |newspaper=[[The Washington Post]] |date=January 1, 2009 |author=Londoño, Ernesto |access-date=2009-08-23}}</ref> ئێستا زۆرێک لە باڵوێزخانەکان، لەوانە [[باڵوێزخانە]]ی [[ئەمریکا]] لەوێ ھەڵکەوتوون. لە ٢٠١٥دا بە سنوورداری و لە ٢٠١٨دا بە تەواوی بە ڕووی خەڵکدا کرایەوە.<ref>{{cite news |date=October 4, 2015 |title=Baghdad's heavily-fortified Green Zone opens to public |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-34439899 |publisher=BBC News }}</ref><ref>{{cite news |date=December 10, 2018 |title=Baghdad's Fortified Green Zone Opens to Public After 15 Years |url=https://www.nytimes.com/2018/12/10/world/middleeast/green-zone-baghdad-open.html |work=The New York Times }}</ref> لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، دوای کوژرانی [[قاسم سولەیمانی]]، دوو مووشەکی کاتیوشا بەر ناوچەکە کەوتن.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/01/08/politics/rockets-land-in-green-zone/index.html|title = Small rockets land near Baghdad's heavily fortified Green Zone|website = [[CNN]]| date=8 January 2020 }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Green Zone}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|عێراق}} [[پۆل:بەغدا]] [[پۆل:سەدەی ٢١ەم لە بەغدا]] 5yhxu4b0inyvadnv21b8mnxgsnn1v6h 1583804 1583785 2026-05-14T21:01:37Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1583804 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:5628442718 b10fc2c47f o.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە ناوچەی سەوزی بەغدا]] [[پەڕگە:قصر الزقورة.jpg|وێنۆک|[[کۆشکی زەقوورە]]، بەشێک لە فەرمانگەی سەرۆک وەزیرانی عێراق]] [[پەڕگە:Baghdad - airport and green zone.jpg|وێنۆک|نەخشەی ئاسمانیی ناوچەی سەوز]] '''ناوچەی سەوز''' ({{بە عەرەبی|المنطقة الخضراء}}) یان '''ناوچەی نێونەتەوەییی بەغدا''' بە ڕووبەری ١٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە لە ناوچەی [[کەرخ]] لە ناوەندی [[بەغدا]]، [[عێراق]] ھەڵکەوتووە. ئەو ناوچەیە لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس]]ەوە بوونی ھەیە و لەو کاتدا ناوەندی [[کارگێڕی]] و [[میری]]ی بەعسییەکان و شوێنی نیشتەجێبوونی [[سەددام حوسێن]] و خێزانەکەی بوو.<ref>Johnson, Chalmers (2006). ''Nemesis: The Last Days of the American Republic''. Metropolitan Books. p. 160. {{ISBN|978-0-8050-7911-1}}.</ref><ref>Allawi, Ali (2007). ''The Occupation of Iraq: Winning the War, Losing the Peace''. Yale University Press. p. 371. {{ISBN|978-0-300-11015-9}}.</ref> بە پێچەوانەی ئەو ناوچەیە، [[ناوچەی سوور (عێراق)|ناوچەی سوور]] بە بەشەکانی تری بەغدا دەگوترێت کە ئاسایشیان تێدا نییە. == مێژوو == ناوچەیەکی نێونەتەوەیی و ناوەندێکی قایمکراو بوو لە ناوەندی [[بەغدا]] کە وەک بارەگای [[ڕژێمی بەعس]]<ref>Allawi, Ali (2007). ''The Occupation of Iraq: Winning the War, Losing the Peace''. Yale University Press. p. 371. {{ISBN|978-0-300-11015-9}}.</ref> و کۆشکی سەرۆکایەتییەکانی [[سەددام حوسێن]] بەکار دەھات.<ref>Johnson, Chalmers (2006). ''Nemesis: The Last Days of the American Republic''. Metropolitan Books. p. 160. {{ISBN|978-0-8050-7911-1}}.</ref> گەورەترینیان [[کۆشکی کۆماری (عێراق)|کۆشکی کۆماری]] بوو. لە نیسانی ٢٠٠٣دا لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە کۆنترۆڵ کرا<ref>Langewiesche, William (November 2004). [https://www.theatlantic.com/doc/200411/langewiesche Welcome to the Green Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514053708/http://www.theatlantic.com/doc/200411/langewiesche |date=2008-05-14 }}. ''[[The Atlantic]]''.</ref> و زۆربەی دانیشتووانەکەی ناوچەکەیان جێھێشت.<ref name=dab>Dabrowska, Karen; Hann, Geoff (2008). ''Iraq Then and Now: A Guide to the Country and Its People''. Bradt Travel Guides. p. 208. {{ISBN|978-1-84162-243-9}}.</ref> ئەم ناوچەیە کە بە «ناوچەی سەوز» ناسرا، بوو بە بارەگای دەزگای کاتیی ھاوپەیمانان کە کاروباری وڵاتیان لە نێوان ٢٠٠٣–٢٠١١دا بەڕێوە دەبرد. ناوچەکە بە دیواری کۆنکرێتی و تەلگوریس دەورە درابوو و بە پارێزراوترین شوێن دادەنرا،<ref name=gs>[http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/baghdad-green-zone.htm Baghdad Green Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911135927/https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/baghdad-green-zone.htm |date=2019-09-11 }}. GlobalSecurity.org.</ref> ھەرچەندە زۆر جار بە [[ھاوەن]] و [[مووشەک]] دەکرایە ئامانج.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2008-05-01-iraqrockets_N.htm |work=USA Today |title=Mortars, rockets raise Baghdad tensions |first=Andrea |last=Stone |date=May 2, 2008 |access-date=May 4, 2010}}</ref> لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩دا، کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەکە ڕادەستی ھێزە ئەمنییەکانی عێراق کرا.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/31/AR2008123103121.html?hpid=topnews |title=At Midnight, U.S. Leaves Republican Palace, Green Zone to Iraqis |newspaper=[[The Washington Post]] |date=January 1, 2009 |author=Londoño, Ernesto |access-date=2009-08-23}}</ref> ئێستا زۆرێک لە باڵوێزخانەکان، لەوانە [[باڵوێزخانە]]ی [[ئەمریکا]] لەوێ ھەڵکەوتوون. لە ٢٠١٥دا بە سنوورداری و لە ٢٠١٨دا بە تەواوی بە ڕووی خەڵکدا کرایەوە.<ref>{{cite news |date=October 4, 2015 |title=Baghdad's heavily-fortified Green Zone opens to public |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-34439899 |publisher=BBC News }}</ref><ref>{{cite news |date=December 10, 2018 |title=Baghdad's Fortified Green Zone Opens to Public After 15 Years |url=https://www.nytimes.com/2018/12/10/world/middleeast/green-zone-baghdad-open.html |work=The New York Times }}</ref> لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، دوای کوژرانی [[قاسم سولەیمانی]]، دوو مووشەکی کاتیوشا بەر ناوچەکە کەوتن.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/01/08/politics/rockets-land-in-green-zone/index.html|title = Small rockets land near Baghdad's heavily fortified Green Zone|website = [[CNN]]| date=8 January 2020 }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Green Zone}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|عێراق}} [[پۆل:بەغدا]] [[پۆل:سەدەی ٢١ەم لە بەغدا]] [[پۆل:گەڕەکەکانی بەغدا]] al3xhyn6gc23e9i9h4kbprb5zb49sry حەمزە حەمری 0 212211 1583734 1583704 2026-05-14T12:01:36Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583734 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox martial artist | name = حەمزە حەمری | image = Hamza Hamry in 2021.jpg | image_size = 200 | caption = حەمری ٢٠٢١. | other_names = دە جۆکەر | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1995|01|12}} | birth_place = [[تونس]]، کایرۆوان | death_date = | death_place = | death_cause = | nationality = تونس | residence = | height = {{height|ft=٥|in=٧}} | weight_lb = ١٥٥ | weight_class = | reach = | style = | stance = | fighting_out_of = | team = | years_active = ٢٠١٧ – ئێستا | kickbox_win = | kickbox_kowin = | kickbox_loss = | kickbox_koloss = | kickbox_draw = | kickbox_nc = | mma_kowin = ٣ | mma_subwin =١ | mma_decwin = | mma_koloss = | mma_subloss = | mma_decloss = | mma_draw = | mma_nc = | sherdog = ٣٠٨٢٤٣ | footnotes = | updated = }} '''حەمزە حەمری''' ({{بە ئینگلیزی| Hamza Hamry}}؛ لەدایکبووی ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥ لە قەیرەوان) نازناوی جۆکەرە، و [[تونسی]]یە. پێشتر جودۆکا و ھونەرمەندی جەنگی تێکەڵە لە بەشی کێشی سووکدا کێبڕکێ دەکات. ھونەرمەندێکی پیشەگەری جەنگی تێکەڵاو لە ساڵی ٢٠١٧ەوە. ھەروەھا پاڵەوانێکی ئەفریقی بوو لە ADCC.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sherdog.com/fighter/Hamza-Hamry-308243|سەردێڕ=Hamza Hamry|بڵاوکەرەوە=sherdog.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == پاڵەوانێتی و دەستکەوتەکان == * ''''پاڵەوانێتی شەڕی لیبیا'''' ** پاڵەوانێتی کێشی سووکی شەڕی LBA (یەک جار)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mosaiquefm.net/fr/sports-individuels-tunisie/1058798/hamza-hamry-decroche-un-championnat-international-de-mma|سەردێڕ= Hamza Hamry décroche un championnat international de MMA|وێبگە=[[Mosaïque FM]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=fr-FR}}</ref> * سێیەم لە پاڵەوانێتی جودۆی تونس ٢٠١٣ (-٦٦ کیلۆگرام)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.the-sports.org/t-spfhamza-hamry-fighting-spf575315.html|سەردێڕ=Hamza Hamry-Results|بڵاوکەرەوە=the-sports.org|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230321004222/https://www.the-sports.org/t-spfhamza-hamry-fighting-spf575315.html}}</ref> * پاڵەوانی تونس لە جودۆی ٢٠١٤ (-٦٦ کیلۆگرام)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.judoinside.com/judoka/126717/Hamza_Hamry/judo-career|سەردێڕ=Hamza Hamry Judoka|بڵاوکەرەوە= Judoinside.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * پاڵەوانی کەناری گڕاپلینگ لە شەڕی ڤیک (-٧٠ کیلۆگرام) * پاڵەوانی ئەفریقای ADCC (-70 کیلۆگرام)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.africatopsports.com/2021/05/10/hamza-hamry-le-combattant-tunisien-bientot-dans-la-cage-de-uae-warriors/|سەردێڕ=HAMZA HAMRY: LE COMBATTANT TUNISIEN BIENTÔT DANS LA CAGE DE UAE WARRIORS|بڵاوکەرەوە=Africatopsports.com|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230321004224/https://www.africatopsports.com/2021/05/10/hamza-hamry-le-combattant-tunisien-bientot-dans-la-cage-de-uae-warriors/}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Hamza Hamry}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:ھونەرمەندانی جەنگی تێکەڵ بە کێشی سووک]] [[پۆل:ھونەرمەندانی جەنگی تێکەڵ بە سوود وەرگرتن لە بۆکسینگ]] i45tk5ijq201cxu3k8lkwrbaa3787rp قادر سەیاحی 0 212390 1583849 1577361 2026-05-15T03:23:00Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583849 wikitext text/x-wiki {{ئز}} {{شێواز}} {{Infobox person |name= قادر سەیاحی |image= |caption= قادر سەیاحی، دەیەی ٧٠ی زایینی |birth_date= {{ڕۆژی لەدایکبوون|١٩٤١|٦|٤}} |birth_place= [[مەھاباد]] |death_date= {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٢|٤|١٧|١٩٤١|٦|٤}} |death_place= [[خۆی]] |known_for= سەعید قەندی (لە [[باشووری کوردستان]]) |nationality= [[کورد]] |education= ژووری دیپڵۆمی [[مۆسیقا]] |alma_mater= ھونەرستانی [[تاران]] |children= ٦ |module= {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = [[مۆسیقای کوردی]] | instruments = [[کلارینێت]]، [[دەف]]، [[ساکسفۆن]]، [[زەڕب]] | occupation = [[مامۆستای مۆسیقی]]، [[ئاوازدانەر]]، [[مۆسیقاژەن|ژەنیار]]، [[گۆرانیبێژ]]، [[دابەشکار]]، [[شاعیر]] | years_active = ٢٠١٠–١٩٦١ }}}} '''قادر سەیاحی''' (٤ حوزەیرانی ١٩٤١ لە [[مەھاباد]] – ١٧ی نیسانی ٢٠٢٢ لە [[خۆی]]) ھونەرمەندی [[ئاوازدانەر]]، [[گۆرانیبێژ]] و ژەنیارێکی ناوداری کورد بوو. ناوبانگی سەیاحی زۆرتر بەھۆی بەرھەمە ھەرمانەکانێتی. ژمارەیەکی بەرچاوی گۆرانیبێژانی [[کورد]] بەرھەمی ئەویان نوێبێژی کردووە. گەرچی زۆربەی جاران ھیچ ئاماژەیەک بە ناوی خاوەن بەرھەم، واتە قادر سەیاحی نەکراوە. بە وتەی زۆربەی مۆسیقاژەنەکانی کورد، قادر سەیاحی جیاوازییەکی تایبەتی لەگەڵ ھەموو ھونەرمەندانی ئاوازدانەری سەردەمی خۆی ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەند قادر سەیاحی|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420227|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> لە [[باشووری کوردستان]]، قادر سەیاحی بەھۆی ھەڵەیەک لە ساڵەکانی ھەشتای زایینی ھەتا ساڵانی زۆری پاش ئەو بە سەعید قەندی ناوبانگی کردووە و ناوی لەسەر شریتەکەی نەنووسراوە. وەک بۆخۆی باسی کردووە لە گەشتێکی بۆ باشوور لە ساڵەکانی سەرەتایی ھەشتای زایینی لە ستۆدیۆیەکی ھەولێر، شریتەکەی خۆی بە ناوی سەعید قەندی پێی فرۆشراوە کە بووەتە مایەی پێکەنینی. == ژیان == === سەرەتای ژیان === قادر سەیاحی، کوڕی مەحیەدین سەیاحی، لە ٤ حوزەیرانی ساڵی ١٩٤١ (١٤ جۆزەردانی ١٣٢٠ی ھەتاوی) لە [[شارستانی مەھاباد|مەھاباد]] لە دایکبووە، گەرچی لە پێناسە ٢٣ی پووشپەڕ نوسراوە. پەروەردەی سەرەتایی لە مەھاباد تەواو کردووە و ھەر لە قۆناغی مناڵیدا بەھۆی دەنگی بلاوێن و ھەروەھا حەز و بەھرەیەکی سەرسووڕگەر لە [[مۆسیقا]]، گەرچی لە بنەماڵەیەکی زۆر دیندار و مەزبەھیش بووە بەڵام لە ھەر دەرفەتێک و لە کاتی تەنیا بوونەکانی، ھەروەھا کە بۆخۆی گێڕاوێتییەوە، بە دەفەی تایبەت بە زیکر، گۆرانی ئەویندارانەی گووتوە. جەوی مەزھەبی ناو بنەماڵە و ئیمکاناتی مەھابادی ئەو کات بۆ پەروەردەکردنی بەھرەی ھونەری سەیاحی گەنج کافی نەبووە و ھەر بۆیەش پاشی تەواوکردنی خوێندنی سەرەتایی، ڕێگای [[تاران]] دەگرێتە بەر و پاشان وەگرتنی ژوور دیپڵۆمی موسیقی لە ھونەرستان، وەکوو مامۆستای مۆسیقای سووپای زانست (سپاە دانش) و پاشان وەک سەرۆک و سەرپەرشتی ئۆرکێسترای "یانەی ئەفسەرانی ورمێ" دادەمەزرێت کە وەک کاربەدەست ھەتا ساڵی ٥٧ ھەتاوی لەسەر کاری خۆی بەردەوام دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕێژگە – قادر سەیاحی سۆزێک لە ڕەنگی ئەوین|ناونیشان=https://kurdch.tv/?p=17397|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەکوو ئامێری مۆسیقا سەرەتا چەن ساڵ تەنیا [[ساکسفۆن]] ئاڵتۆی ژەندووە بەڵام پاشان ماوەیەک بە بەرچاو گرتنی چەن خاڵی پسپۆڕانە، [[کلارینێت]] ھەڵدەبژێرێت و تا کۆتا ڕۆژەکانی ژیانی ھونەری تەنیا کلارینێت دەژەنێت. === دەیەی شێستی زایینی === ساڵەکانی سەرەتایی دەیەی شێستی زایینی لە [[تاران]] نیشتەجێ دەبێت و لەم ساڵانە سەرقاڵی وانەبێژی و وەرگرتنی ئەزموون و تاقی و ھەوڵە بۆ دۆزینەوەی زاراوە و زمانی ھونەری تایبەتی خۆی. کار لە [[ورمێ]] لە کۆتایییەکانی دەیەی شێستی زایینی دەبێتە ھۆکاری ئاشنا بوونی لە یانەی ئەفسەران و کۆشکی لاوانی (کاخ جوانان) ورمێ لەگەڵ تاقمێک [[مۆسیقاژەن|ژەنیار]] و گورانیبێژی گەنج و دامەزراندنی یەکەم گرووپی موزیکی سێ زمانەی (کوردی، تورکی و فارسی) ڕادیۆ و پاشان تەلڤیزیۆنی ورمێ. گەرچی وەک کاربەدەست سەرقاڵی کاری ڕۆژانەی بووە بەڵام بۆخۆی سەرپەرشتی ئەم گرووپەشی گرتووەتە ئەستۆ. ھۆکاری ئەمەش ئەوە بووە کە ھیچ کام لەم گەنجانەی گرووپەکە زانستی ئەکادێمیکی مۆسیقایان نەبووە و ناچار ھەموو کاری دابەش کردن و سازبەندی و ڕێبەری لەسەر شانی سەیاحی بووە. تاقمێک لە ئەندامانی ئەم گرووپە کەسایەتی وەکوو: ئیسمائیل شاھی، ئەسگەر سادقی، فارۆق مەتین، ئیرەج شارۆخ، مەلیحە ئابادی ([[گۆرانیبێژ]])، ئیران موجەڕەد (گۆرانیبێژ)، [[ڕەشید فەیزنژاد]] و فرەیدوون وەردە (گۆرانیبێژ)، پەری نیکنەواز، ھیدایەت قانعی و قادر سەیاحی (ژەنیار و گۆرانیبێژ و سەرپەرەشت) بوونە. ئەم گرووپە زۆربەی بەرھەمەکانی مۆسیقای ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ئەو کاتی وڕمێ تومار کردووە و ھەروەھا بە دەرکردنی ناوبانگێکی باش لەلایەن چەن شاری [[ئێران]] بۆ کۆنسێرت بانگھیشتن دەبێت. لەم وەرزە، چەن بەرھەمی ئامادەی ھەبووە بۆ تۆمارکردن کە بەم ئامانجەش چەن جار سەردانی ڕادیۆ [[کرماشان]] دەکات کە بەداخەوە بۆ تۆمارکردنیان ھاوکاریی لەگەڵ ناکرێت بۆیە ھەتا دەیەی ھەفتای زایینی (٥٠ ھەتاوی) کە لە [[مەھاباد]] دەرفەتی تۆمارکردنیان ھەڵدەکەوێت، گۆرانییەکانی لە کۆنسێرت و کۆبوونەوەکان ئیجرا دەکات. === دەیەی ھەفتای زایینی === نیشتەجێ بوونی لە [[ورمێ]] دەبێتە ھۆکاری ئەوەی کەپاشان چەن ساڵ بتوانێت ھات و چۆی زێدەکەی واتە [[مەھاباد]] بکات کە ئەنجامی ئەم دەرفەتەش خوڵقانی دۆستایەتی لەگەڵ چەن ژەنیاری گەنجی تر وەکی ئەحمەد (خانە) ئەحمەدزادە، بەھمەن مەتلووب و ئەحمەد نازڵوو دەبێت و لە ھات و چۆیەکانی بۆ مەھاباد ھاوکاریشی وەکوو سەرپەرەشت و دابەشگەر لەگەڵ ئەم گرووپە کە زۆربەیان لە ڕادیۆی ئەوکاتی مەھاباد کاریان دەکرد دەس پێدەکرێت. جەوی ئەوکاتی [[کوردستان]] و بەتایبەت موکریان ئەم گەنجانە دەگەیەنێتە سەر ئەم بڕوایە کە پێویستە ھەموویان بە دڵ و گیان ئەو پەڕی ھێز و توانای خۆیان بۆ لە سەرپێ ڕاگرتنی ھونەری کورد تەرخان کەن. بۆیە ئەم گرووپە بەبێ چاوەڕوانییەکی ئابووریی دەبێتە پشتیوانێکی بەھێز بۆ زۆربەی ئەم گەنجانەی گۆرانیبێژ و ژەنیاری ئەو کاتی کورد کە بۆ تۆمارکردنی بەرھەمەکانیان پێویستیان بە یارمەتیی ھەبووە. بۆ نموونە بە ھاوکاریی سەیاحی بوو کە گەنجێکی گۆانیبێژی ئەوکات وەکوو جەمال موفتی و کەسانی وەک ئەو تووانیان بەرھەمگەلێک تۆمار بکەن. پاشان ڕاھێنانێکی زۆر لەگەڵ ئەم گرووپە تۆمارکردنی بەرھەمەکانی لە ستۆدیۆ ڕادیۆ مەھاباد لە ساڵی ١٩٧٢ زایینی(٥١ ھەتاوی) دەست پێ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەندان|ناونیشان=https://www.kurdland.com/artistic/artists/singers/www.kurdland.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdland.com}}</ref> ژەنیارانی ئەم ئاڵبۆمە بریتین لە کەسایەتی وەک: ئەحمەد ئەحمەدزادە ([[فلووت]])، یوسف ڕەبیعی ([[سەنتوور]]) فارۆق مەتین (سەنتوور)، [[ڕەشید فەیزنژاد]] ([[ڤایۆلین]])، حوسەین ڕەھبەر (زەڕب)، ئەحمەد نازڵوو ([[عوود]])، محەممەد دانش (عوود)، بەھمەن مەتلووب ([[ئامێری تار|تار]]) و قادر سەیاحی (کلارینێت، گۆرانیبێژ و سەرپەرەشت). ھەروەھا تیمی تۆماری دەنگی ئەم ئاڵبۆمە لە محەممەد کەریمی، سەید محەممەد جەعفەری و مەناف ئیران پەنا پێک ھاتووە. لەم شریتە بەرھەمگەلێک تۆمار کراون کە پاشان ٥٠ ساڵ ھێشتا ڕەنگ و بۆنی تازەیان پارێزراوە و بەشێکی حاشاھەڵنەگر لە بیری ئەوینداری زۆربەی گەنجانی جیلی کۆن و نوێی کوردستانن. گۆرانییەک وەک: ''بێ تۆ'' (بە [[قسەی عیشق]] و [[بەیادی]] ناسراوە)، ''کیژی مەھابادی''، ''یادم کە''، ''خۆشم دەوێی''، ''جەمیلە''، ''یارەکەم چاوی شینە،'' ''تۆی نازەنینم'' و ''دوعا''، لە بوواری زانستی ئەکادێمیک و جوان ناسی و ھەروەھا تازەگری، مەودایەکی زۆریان لەگەڵ بەرھەمی گۆرانبێژانی ئەو سەردەمی کوردستان و بەتایبەت موکریان ھەبووە. ھاوکات وەکوو دابەشکار و ژەنیار و ڕێبەری ئۆرکێسترا لەگەڵ زۆر گۆرانیبێژی گەنجی ئەوکات وەکوو [[عەزیز شاھڕۆخ]] (تۆ دەریامی)، [[جەمال موفتی]] و ئەحمەد ئیسلامی ھاوکاری دەبێت و جێی پەنجە و ھەستی دیارە. لە کاتێک کە لەسەر ترووپکەی ڕێز و دڵوازی و سەرکەوتن بووە لە ساڵی ٧٧ زایینی لە جادەی زریاچەی ورمێ تووشی ڕووداوێکی سامناکی ھاتووچۆ دەبێت و سەبارەت بە دۆخی یەکجار ناخۆش و ناڵەباری، بە فەرمانی یەکێک لە پلەبەرزانی دەستەڵات بە باڵەفڕینەک ([[ھەلیکۆپتەر]]) دەیگەیننە تاران و چل شەو ژێر چاودێریی تیمێکی پسپۆڕ، چەندین جار نەشتەرگەری لەسەر دەکرێت و بەداخەوە تەواوی ددانەکانی لە دەست دەدات و تووشی خەسارێکی یەک جار زۆر دەبێت کە سەبارەت بە جۆری کێشەکە ئیدی تاسەر و بە ھیچ شێوازێک بەتەواوی بۆی چارەسەر نەکرا. دەرمانکاری تەواوی لە [[تاران]] و ورمێ شەش مانگ درێژەی دەبێت و تاوانباری ڕووداوەکەش دەکەوێتە زیندان و لە حاڵێکدا کە سەرقاڵی کار و باری ئیداری ئەم ڕووداوە بوونە، لە [[ئێران]] ئینقلاب دەبێت و چەن مانگ پاشان ڕووخانی حکوومەتی پێشوو بە دەستووری خوومەینی نە تەنیا ھەموو تاوانبارانی ناو زیندانەکان ئازاد دەکرێن، بەڵکوو جێگای تاوانبار و بێ گووناھیش بە شەوێک دەگۆڕدرێت و ڕۆژگاری بێ کۆتایی ڕەشی سەیاحی دەس پیدەبێت. بەبێ پرسیار و تێبینییەک لەسەر کار و پلەی لای دەبەن و تووشی خەسارێکی مەزنی ئابووریی دەبێت و لە تەنیشت بێ ڕێزییەکی بێ کۆتایی کە ئەزموون دەکات، داواشی لێ دەکرێت کە بۆ سەلماندی بێ تاوان بوونی ھاوکاریی حکوومەتی نوێ بکات کە لەئاکام، لە حاڵێکدا کە بەپێی یاسا وەکی کاربەدەستی حکوومەتی ھێشتا چەن ساڵ ماوەی خزمەتی مابوو بەچەند بیانوو و ھەنجەت خۆی خانەنشین دەکات. تەنیا بە بیانووی کاری ھونەری لە دەسەڵاتی پێشین، بێجگە لە چەن جار تاڵان بوونی ماڵی بە دەست ئەندامانی کۆمیتە و ئینقلابییەکان، ئەم ڤێلایەی ورمێ کە بەھۆی ھونەرمەندی نموونە بوون وەکی خەڵات لە لای دەستەڵاتی پێشوو پێی دیاری کرا و لە حاڵی سازکردن بوو لێی وەردەگیرێت و قەدەرێکی تریش ھەردێکی مەھابادیشی بە زۆری لێی ڕاسەر دەکرێت و پاشان لەسەر ئەم ھەردە مزگەوتێک ساز دەبێت. پاشان ڕووخانی پەهلەوی، بۆ ماوەی دوو ساڵ نیشتەجێێ زێدەکەی مەهاباد دەبێتەوە و لەم دوو ساڵە، وەک سەرپەرەشتی ئۆرکێسترای ڕادیۆ و تەلڤیزیۆن بە تەواوی هەست و زانست و ئەزموونی چەن ساڵەی لە خزمەت گەل و ئاواتە دێرینەکانی دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=وەفایەک بۆ وەفادارێ|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=91382|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627171355/https://kurdistanukurd.com/?p=91382|url-status=dead}}</ref> === دەیەی ھەشتا و نەوەدی زایینی === لە ساڵی ١٩٨٨ زایینی (١٣٦٧ ھەتاوی) پاشان دامەزراندنی [[بڵاوگەی سەلاحەددین ئەییووبی]] (انتشارات صلاح الدین ایوبی) لە [[ورمێ]] و بانگھێشتن بوونی بۆ ھاوکاریی جارێکی تر دەرفەتێک ھەڵدەکەوێت کە نە وەکوو جاران بەڵام بگەڕێتەوە گۆڕەپانی ھونەری کورد. نەمر [[ھێمن]] موکریانیش پێشتر لە بەشی ئەدەبی سروە دەست بەکار ببوو. گرووپی مۆسیقای سروە لە چەن ئەندامی دائیمی وەک: قادر سەیاحی ([[ئاوازدانەر]] و ژەنیاری کلارینێت و گورانیبێژ و دابەشکار)، محەممەد سەفایی (زەڕب)، ھیدایەت قانعی ([[ڤایۆلین]])، ئەسگەر سادقی (تار)، ھوشەنگ ھیربوود ([[عوود]])، محەممەد بەرزین ([[گۆرانیبێژ]]) پێک هاتبوو. کەسانێکیش وەک ئیسمائیل شاھی، [[ڕەشید فەیزنژاد|ڕەشید فەیزنیژاد]]، کەریم سەفەری سەرای، عەلی زەندی، ئەحمەد لاوە، ئیرەج شاھرۆخ وەک ئەندامی مێوان لەگەڵ گرووپی سروە ھاوکاریان ھەبووە. گرووپی سروە زیاتر لە دە ساڵ چاڵاکی ھونەری ھەبوو و لە زۆر شارەکانی [[کوردستان]] و هەندەران کۆنسێرتی و ھەروەھا لە ھەر ساڵیادی [[کیمیابارانی ھەڵەبجە]] لە چەن وڵاتی [[ئەورووپا]] کۆنسێرتی بۆ ئەم کارەساتە بەڕێ دەبرد. ساڵی ١٩٩٠ زایینی (١٣٦٩ ھەتاوی) فیلمی بووکی ھەڵەبجە بە بابەتی کیمیابارانی ھەڵەبجە ساز کرا کە سەیاحی بە سازکردن و خوێندنی گۆرانی "کاڵێ" و ھەروەھا خوێندنی مەقام لە بەشی مۆسیقای ئەم فیلمە بەشداریی بەرچاوی ھەبوو کە ناوی تەنیا وەک گۆرانیبێژ نووسراوە. == ھەرمان نوێنەی گۆرانی ئەویندارانە == پێدەچی لە جیلی کۆن و نوێ کوردی گشت پارچەی [[کوردستان]] کەمینەیەک بدۆزڕێتەوە کە گۆرانی بێ تۆ ی بە دەنگ گۆرانیبێژێکی مەڵبەند و زێدی خۆ نەبیستبێ یان کات و بیرەوەرییەکی ئەویندارانەی پێ ئەزموون نەکردبێ. ئەم گۆرانییە لە [[باکووری کوردستان]] بە ''[[بەیادی]]'' (Beyadî) و لە پارچەی تر بە ''[[قسەی عیشق]]'' و ''[[ھەرئەمنم ئەو کەسە]]'' ناوبانگی کردووە و لە بوواری دەشەی نوێبێژی و پێگەی دڵوازی، ڕەنگە نێوان گۆرانییەکانی ئەویندارانەی خاوەن ئاوازدانەری [[مێژووی کورد]]، خاوەن پلەی یەکەم بیت. ئەم گۆرانییە زیاتر لە سەدان جار بە دەس زۆر گۆرانیبێژی کوردستان بە دابەشکردنی جۆراوجۆر نوێبێژی بوویتەوە و لە زۆربەی جارانیش ھیچ ئاماژەیەک بە ناوی ئاوازدانەر نەکراوە و گۆرانی بە ناو خۆیان بڵاو بووە. ھەر بۆیە ھەتا ساڵانێکی زۆر لە [[باکوور]] و [[ڕۆژاوا]] ھەموو خەڵک [[ھۆزان سەرحەد]] و لە [[باشوور]] [[زیاد ئەسعەد]]<nowiki/>یان بە ئاوازدانەری ئەم گۆرانییە ناسیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆرانی "هەر ئەمنم ئەو کەسە ژینی بۆ تۆ ماوە" بۆ هەمیشە زیندوو مایەوە|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/گۆرانیی-هەر-ەمنم-ەو-کەسەی-ژینی-بۆ-تۆ-ماوە-بۆ-هەمیشە-زیندوو-مایەوە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}</ref> {{گوێگرتن|ناو=گۆرانی بێ تۆ|alt=گۆرانی "بێ تۆ" لە ساڵی ١٩٧٢ زایینی بە دەس قادر سەیاحی ساز و لە مەھاباد تۆمار کراوە کە لە باکووری کوردستان بە "بەیادی' و لە پارچەی تر بە "قسەی عیشق" ناوبانگی کردووە.|وەسف=گۆرانی "بێ تۆ" لە ساڵەکانی ٦٠ زایینی بە دەس قادر سەیاحی ساز و لە ساڵی ١٩٧٢ زایینی لە ستۆدیۆی ڕادیۆ [[مەھاباد]] تۆمار کراوە کە لە [[باکووری کوردستان]] بە "بەیادی" و لە پارچەی تر بە "قسەی عیشق" ناوبانگی کردووە.|ناوی پەڕگە=|image= }} <poem> {{ناوەڕاست|'''بێ تۆ'''}} {{شیعر| ھەر ئەمنم ئەو کەسە ژینی بۆ تۆ ماوە حەز لەکەس ناکەم قەت تاکوو دوونیاماوە ھەر تۆی قسەی عیشقم تووخوا مەمخە لاوە تووخوا مەمخە لاوە جەرگم سووتاوە ئەتۆی خۆشەویسیتم بەدڵ دەتپەرستم ھەر ئەتۆی تەکیەگاھی شێعر و ھەڵبەستم بەیادی دوو چاوت بەخوودای بێ مەی مەستم وەڵڵا بێ مەی مەستم تۆی قسەی عیشقم ڕەنگ زەرد و چاو بەگریانم بە خودای بێ تۆ بێ دەنگ و مات و غەمبارم وەڵڵا بێ تۆ جا بۆچیمە ئەمن ئەو ژیانە بێ تۆ ئەو ژیانە بێ تۆ ئەی قسەی عیشقم |}} </poem> == دەسپەنجە == قادر سەیاحی بە وتەی زۆربەی بڕوامەندانی [[مۆسیقای کوردی]]، کەسایەتییەکی زۆر جیاواز لەگەڵ گۆرانیبێژان و موزیسییەنەکانی ھاوکاتی خۆی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قادر سەیاحی (سه‌عیدی قه‌ندی)|ناونیشان=https://tekoshan.net/articles.php?id=42|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=tekoshan.net}}</ref> زۆر سال لە ھاودەمانی خۆی لە پێش تر بوو و ھەر ڕەنگە بۆیەش ھیندە لە لای خەڵکی سەردەمی خۆی دەرک نەکرا. بەرھەمەکانی سەیاحی (بێجگە لە گۆرانی ئامینێ) ھەموو بە دەست خۆی ساز کراون و وەکوو زۆر گۆرانی بە نێوبانگی ئەو سەردەم نین کە پاشان چەن ساڵ سوور ببێتەوە کە لە گۆرانی گەلی دیکە کۆپی کراوە. بۆیە بە دڵنیایی دەکرێ ئەم کارانەی سەیاحی لە چارچیوەی مۆسیقای کوردی پۆڵبەندی بکرێت. کەم نین ئەم کەسانەی کە بە لاسایی کردنی سەبکی سەیاحی و نوێبێژی کردنی گۆرانییەکانی ناوبانگیان دەرکردو وەکوو [[گۆرانیبێژ]] ناسران و ھەروەھا کەم نین ئەم کەسایەتییە ھونەرییانە کە لە بەھۆی ژەندنی ساز لە گرووپەکانی ژێر سەرپەرەشتی ئەو فێری جەرگەژەنی و تێکنیکی دەنگسازی و دابەشکاری و تەنانەت ژەنیاری بوون. گۆرانیبێژ [[زیاد ئەسعەد]] و ژەنیار [[ڕەشید فەیزنژاد]] دوو وێنە لەم بووارەن. [[زیاد ئەسعەد]] بە نوێبێژی کردنی گۆرانی دوعا لە ساڵەکانی ھەشتای زائینی (بە بێ ناو ھێنانێک لە ئاوازدانەری بەرھەم){{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} لە [[باشووری کوردستان|باشوور]] ناوبانگی کرد و پاشان دەیان ساڵ ئاماژەی بە خاوەن گۆرانی کرد. هەروەها ژەنیارێک وەک فەیزنیژاد لەژێر چاودێری و پشتیوانی سەیاحی بوو بە فەیزنیژاد کە بۆخۆی لە وت و وێژێک لەگەڵ گۆڤاری [[سروە (کۆوار)|سروە]] تا ڕادەیەک ئاماژەی پێ کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆڤاری سروە ژمارە ١١.|ناونیشان=https://www.calameo.com/read/00069368110b3d5a4b5c9|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=calameo.com}}</ref> هونەرمەند [[موراد کاوه]] چەند گۆرانی سەیاحی نوێژەن کردۆتەوە. گۆرانییەکان بریتین لە گوڵی مەهابادی، یارەکەم چاوی شینە و یارەکەم مریەمی ناو بوو. بێجگە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]]، بەرھەمی سەیاحی بە دەس گۆرانیبێژانی ھەر سێ پارچەی تری [[کوردستان]] وەک [[ھۆزان سەرحەد]](Hozan Serhad)، [[شەھریبانا کوردی|شەھریبان]]، [[نارین فەقێ]]، [[زیاد ئەسعەد]]، [[خێرۆ عەبباس]]، [[ھاوتا ئەسعەد|ھاوتاو ئەسعەد]]، [[عەدنان کەریم]] و ژیلیا و گۆرانیبێژانی جیلی نوێی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] وەک [[سۆھەیل فەسیحی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بی قراری در موسیقی مرکز مهاباد|ناونیشان=http://mahabad.irib.ir/نمایش-محتوای-خبر/-/asset_publisher/QkFGxfTdPvp3/content/بی-قراری-در-موسیقی-مرکز-مهاباد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=mahabad.irib.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://mahabad.irib.ir/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1/-/asset_publisher/QkFGxfTdPvp3/content/%D8%A8%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref>نوێبێژی کراوتەوە کە لەم بووارە پێدەچی سەیاحی تەنیا ئاوازدانەری خاوەن ڕیکۆردە چونکوو زۆربەی گۆرانی بەناوبانگەکان یان فۆڵکلۆڕن و یان پاشان دیاری کرا کە ھی گەلی تر بوونە و تایبەتمەندی بەرھەمی سەییاحی ئەوە بوو کە بە پێچەوانەی زۆربەی گۆرانیبێژەکان کە تەنیا گۆرانیبێژ بوون، ھەڵبەست و مێلۆدی بە دەس خۆی ساز دەکرا و بۆخۆشی کارەکەی دابەش دەکرد و دەیگووت و دەیژەند و وەک گۆرانیبێژانی تر [[ئاوازدانەر]] و دابەشکاری لەبەر دەس نەبوو. ھەروەھا موزیکژەنی گەلی تریش وەک بیژەن مورتەزەوی ([[:fa:بیژن مرتضوی|بیژن مرتضوی]]) بە بێ ھێنانی ناوی سەیاحی، بەرھەمێکی سەیاحی ([[یارەکەم چاوی شینە]]) بە ناوی خۆ تۆمار کردووە و ناویشی سەوزەڵە ناوە. == تەنیایی و بێنازی == گۆرانیبێژ [[ھاوتا ئەسعەد|ھاوتاو ئەسعەد]] ساڵی ٢٠٠٦ لە بەشێک لە وت و وێژی لەگەڵ [[کوردستان تیڤی|کوردستان تی ڤی]] کە قادر سەییاحی مێوان کردبوو گووتی: << ''ئەگەر قادر سەیاحی کورد نەبووایە، ئێستا ئەستێرەیەک بوو لە ئاسمانی جیھانی ھونەر>>''.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Kadri syahi – Halkawt Zaher – Belaf قادری سیاحی -هەڵكەوت زاهیر - بێلاف|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=mRfVvqn_ItU}}</ref> ڕەنگە ئەم لێدوانە بە جووانی دۆخ و بەسەرھاتی ھونەرمەندانی سەربەخۆی کورد ڕابگەینێت. لە درێژای ئەم چل ساڵەی کۆتایی (لە ھەشتای زائینی تە ئێستا) ڕەنگە یەک گۆرانیبێژی سەربەخۆی کوردیش ناوبانگی نەبووبێ و مێدیای [[کورد]] کە بە تەواوی لە دەس حیزبەکانە لە تەواوی ئەم ساڵانە خەریکی ڕێکلام کردن بۆ ئەندامانی خۆی بووە و لەم گۆڕەپانەش چ باکیان لە ئەفسانە و ئەستێرەسازکردن لە چەن دەنگبێژ و گۆرانیبێژی حیزبی نەبووە و ھەر موزیسییەنێکی گەنج، لە ھەر ئاستێکی ھونەری کە بەتەمای ناوبانگ و سەرکەوتنە، پێویستە سەرەتا ئەندامی حیزبێک بێت. قادر سەیاحی وەک هونەرمەندێکی سەربەخۆ، تاسەر لەسەر ئەم بڕوایە ڕق ئەستوور ماوە کە گرینگخاڵی کاری ھونەری، سەربەخۆ بوونی ھونەرمەندە بۆیە مێدیای بە تەواو حیزبی [[کوردستان]] لە تەواوی ساڵانی ژیانی ھونەری سەیاحی، ئەم ھونەرمەندەی تەنیا بەجێ ھێشت و کەسایەتییەک وەک ئەو کە دەبا [[شەقام]] و کۆڵانی بە ناو کرابا، تەنانەت یاد و دەسخۆشییەکی سادەشی لێ نەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆچی دوایی هونەرمەندی دەنگخۆش و موزیکژەن کاک قادر سەیاحی|ناونیشان=https://giareng.com/?p=15807|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Giareng}}</ref> هیچ کام لەم گۆرانیبێژانەی کە بەرهەمی سەیاحیان لە ئاڵبۆمکانیان گووتەوە، ئیزنێکیان لێ وەرنەگرت و تەنانەت زۆربەی جاران ناویشیان نەهێنا هیچ کەس لەم کەسانەی وک [[ڕەشید فەیزنژاد|ڕەشید فەیزنیژاد]] کە بەھۆی ژەنیاری و شاگردی کردن ژێر سەرپەرەشتی سەیاحی فێری مووسیقا بوون، جارێکیش ناویان نەبرد و وەک مامۆستایان دەسخۆشیان لێ نەکرد. زۆرن ئەم گۆرانیبێژانەی حیزبی وەک [[ھۆزان سەرحەد]]، و [[زیاد ئەسعەد]] کە بە بێ ناوھێنانێک لە سەیاحی بەرھەمەکانیان نوێبێژی کرد و گۆرانییەکانی سەیاحی بە ناو ئەوان نووسراو و ناوبانگی کرد و کەسیش لە مێدیای حیزبی لێیان بە جوواب نەھات. سەیاحی تاکوو لە ژیان بوو، کەمترین خزمەتیشی پێنەکرا و تەنانەت یەک جاریش لە لای گەلی کورد و بە فەرمی ڕێزی لێ نەگیرا و لە تەنیایی و بێنازی ژین و لە ئاکام کۆچی کرد. تێپەڕ بوونی کات و بەرزتر بوونی ئاستی زانستی کۆمەڵی موزیکوانانی گەنجی کورد، ڕۆژ بە ڕۆژ پلەی ڕاستینی ئەم ھونەرمەندە زۆرتر و زۆرتر دەسەلمێنێ. زۆرن ئەم گەنجانەی کورد کە ساڵانی ساڵ بە گۆرانییەکانی سەیاحی ژین و ئەوینداریان کرد، کەچی ناوی سەیاحیان نەبیست و نەیانناسی. == مەرگ == قادر سەیاحی، ڕۆژی یەکشەممە، ٢٨ی خاکەلێوە ١٤٠١ ھەتاوی لە کاتی نەشتەرگەرییەک لە شاری [[خۆی]] پارێزگای [[ورمێ]] بەھۆی [[جەڵدەی دڵ|جەڵتەی دڵ]] کۆچی دواییی کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=هونەرمەند و ئاوازدانەری بەنێوبانگی کورد قادری سەیاحی مەھابادیی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i407170|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i407170 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و تەرمی بەپێی داوای پێشینی، پاشان ساڵانێکی زۆر گەڕایەوە بۆ ئامێزی زێدەکەی و لە [[گڵکۆی ھونەرمەندان و ناوداران]]ی [[مەھاباد]] بە خاک سپاردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕێوڕەسمی بە خاک ئەسپاردنی هونەرمەند قادر سەیاحی لە مەهاباد|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17194|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=haje.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17194 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == <references responsive=""/> {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:ناودارانی کورد]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] i9eiov62eh7tpyr2gqa90zo7bf5esel وتووێژ:قادر سەیاحی 1 212446 1583850 947521 2026-05-15T03:23:12Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583850 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو {{وب|Regaazad}} سپاس بۆ سازکردن و دەستکاریی وتارەکە، بۆ ناوەکەی تکایە ڕوونی بکەوە کە چۆن «سیاحی» دەبێتە سەییاحی، چۆن ھەر ئەو سەرچاوە کوردییانەی کە بەخۆت داتناوە «سەیاحی»یان نووسیوە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])</sub> ‏٢١:٠٣، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) {{وب|Calak}} {{وب|Aza}} «سیاحی» بە کوردی چۆن دەنووسرێت؟ سەیاحی، سەییاحی، سییاحی یان ھەر سیاحی؟ [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])</sub> ‏٢١:٠٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :کات باش بەڕێز. لە وەڵامت پێویستە بڵێم کە هەروەها کە دەفەرمووی زۆربەی سەرچاوەکان "سەیاحی"یان نووسیوە. بەڵام پێم وایە باشتر لە منیش ئاگاداری کە لە نووسینی کوردی ئەگەر پیتێک تەشدیدی هەبێ ئەم پیتە دوو جار دەنووسڕێت و سەییاحیش وایە(سیّاحی) و پیتی ی تەشدیدی هەیە. ئەوەی کە هەڵەیەک لەلایەن کەسێک دەس پێ بێت نابێتە هۆکاری ئەوەی کە ئێمەش دووپاتی کەینەوە. زمانی کوردی ڕێزمانی خۆی هەیە. دەنا سەییاحی دروستە. ڕۆژگار یارتان [[بەکارھێنەر:Regaazad|Regaazad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Regaazad|لێدوان]]) ‏٢١:٤٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) پێم وایە کوردی زۆر دەربەستی تەشدید نییە. سەییاحی و سەیاحی ھەر دوو دروستن. بەڵام لە ویکیپیدیا پێشتر قسەی ئەمە کرا و بڕیار درا سەیاحی باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) زۆر باشە گەر وایە با ھەر سەیاحی بێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])</sub> ‏١٠:٤٨، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێز {{وب|Regaazad}} بەپێی وتەکانی کاک Aza جیاوازییەکی وای نییە کە تەشدید دابنەین یا نا، بەڵام بۆچی ڕێکەوتەکانت کردەوە بە ڕۆژژمێری ھەتاوی؟ لە ویکیپیدیا ڕۆژژمێری زایینی بۆ ڕێکەوتی لەدایکبوون و مردن پەسەند کراوە. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])</sub> ‏١١:٠٠، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :هەوڵی من ئەوە بوو کە گشت شت لەو پەڕی درووستی بنووسرێ، لەگەڵ ڕێزی بێ پایانم بۆ هەموو هەڤاڵێکی زەحمەتکێش ئەگەر جیاوازی نییە بۆ وشەی درووست بەکار نەهێنین؟! گەرچی ئەگەر ویکیپدیاش لەسەر ئەم بڕوایەیە چاکسازی دەکەم. لەگەڵ ڕێزم [[بەکارھێنەر:Regaazad|Regaazad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Regaazad|لێدوان]]) ‏١١:١١، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::کورد حەز لە گیرە (شەددە) ناکا و ئەمە زیاتر تایبەتمەندیی عەرەبییە و سەرانسەر کوردی بگەڕێی دە وشەی ڕەسەن نادۆزییەوە شەددەی ھەبێ. من لەگەڵ شەددە لە ھیچ وشەیەکدا نیم و بە لاساییی عەرەبی دەزانم. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏١٣:٢٤، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{وب|Calak}}، {{وب|Aza}}، {{وب|Ahrir}} و {{وب|Regaazad}} بەم بۆنەیەوە ئێمە لە بڕێ وشەش حیسابی تەشدیدمان کردووە و نووسیومانە. دوو بەرچاوترین نموونەش [[ئەڵڵا]] و [[محەممەد]]ن. من زۆر دەمێکە دەمەوێت قسەیەک لەسەر ناوی محەممەد بکەمەوە. وا بزانم لە چەند شوێنێک بڕیار دراوە کە دەبێت وشەی عەرەبی ڕێک وەک خوێندنەوەکەی بنووسرێتەوە. جا لێرەدا خۆ موحەممەد دروستە، بۆچی ئێمە واوەکەمان قرتاندووە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٨:٥٣، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::: {{وب|Aram}} سەیرە کە لە چەند جێ بەھامان بە تەشدید داناوە و لە چەند جێیەک نا! دەبێت بێین و بەجارێک لەسەر یەکی ساغ ببینەوە کە بەڕای من ھەر کام باوتر و کورتترە باش دەبێت. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])</sub> ‏٢٠:١١، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::::«دەبێت وشەی عەرەبی ڕێک وەک خوێندنەوەکەی بنووسرێتەوە» کێ وا دەڵێ؟ کورد چۆنی وتووە گرنگە نەک چۆن عەرەب دەیڵێ. منی کورد لەوەتەی ھەم ھەر وتوومە ئیشاڵا دەی دەبێ ئەمە بکەینە ئینشائەڵڵا؟ لەودیو لەسەر کاریگەریی عەرەبی خەریکن ھەموو ئەم وشانە دەبەنەوە سەر وشە عەربییەکە. دەی کورد حەزی کردبا دەیوت ئینشائەڵڵا دیارە فۆنۆڵۆجیی زمانی کوردی حەزی لێی نەبووە خۆ ئێمە عەرەب نین و زمانمان عەرەبی نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏٢١:٤٣، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::::::خۆزگە گرفتی کورد هەر ئەو یەک تشدیدە بایە... جارێ لە هەولێر زۆر جار کە وتارێکم دەخوێند، وەک هێمن مووکریانی گۆتەنی سوور دیار بوو کە نووسەری بەڕێز بە عەڕەبی بیری کردووە و بە کووردی نووسیوێتی... ئەم گرفتە لە ناوی شوێن و بیناکانیش زۆر ڕنگی دەداوە... بۆ نموونە ناوی کۆمەڵگەیەک، کۆمەڵگەی پزیشکی "سۆران" بوو و لە سەر دیواری نووسرابوو: کۆمەڵگەی سۆرانی پزیشکی!!. ئەوە لە حاڵێک دایە کە بۆ چەن دەیە هاونیشتمانانی ئەزیزمان لە باشوور ماڤی خوێندن و نووسین بە زمانی دایکیان وەرگرتووە.هیوادارم هەموومان پاڵ بە پاڵ بەرەو چاکسازی بڕۆین. [[بەکارھێنەر:Regaazad|Regaazad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Regaazad|لێدوان]]) ‏١٨:٢١، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::::::{{وب|Ahrir}} قسەکەت دروستە و دەبێت خۆمان یەکلایی بکەینەوە، بەس بە کامیان؟ جارێ شتەکە نادیارە و ئەوەشی دەڵێ لە ویکیپیدیا بڕیارمان لێی داوە، با وتووێژەکە بێنێ. ناکرێ لە شوێنێ گرنگی بە تەشدید بدرێ و لە شوێنێکیش نا. {{وب|Calak}} لە خۆمەوە قسەم نەکردووە. لە چەند شوێنێ بەرچاوم کەوتووە. بۆ نموونە، [[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی#وشەی_بیانی|ئێرە]] و جێگەی تریش، بەس لە ئێستادا ھەر ئەوەم دۆزییەوە. نەک ھەر تۆ، من لەوەتەی ھەم ھەر وتوومە «ئیشەڵڵا» و ھەر ئاواش نووسیومە. بڕوانە وتووێژەکانیشم، کە ھەر وام نووسیوە. منیش حەز ئەکەم گرنگی بەو تەشدیدە نەدرێ، تۆ بڕوانە لە محەممەد چۆن دەبڵمان کردووە و لە تەواوی ویکیپیدیاش چەسپێندراوە. ناکرێ لە وشەیەک حیسابی بکەین و لە وشەیەکیش نا. ئینجا دژی قسەکانیشت نیم و بەلامەوە دروستن. تەنیا دەڵێم با بەیەکجاری ئەم باسی تەشدیدە یا قبوڵ بکەین و یانیش نەکەین. ئەمە لەکاتێکدا ڕەچاوی بڕیاری دەرەوەی ویکیپیدیا و زمانەوانەکان و ئەکادیمیاش (گەر بڕیارێکی دابێ) بکەین. لۆجیکانە و بەس. {{وب|Regaazad}} بەخوا نەک ھەر ئێوە، ئێمەش لە ویکیپیدیا ئەو باسانەمان زۆر کردووەتەوە و لە خواش بە زیا بێ و دەستی برادەران خۆش بێت زۆرینە و ئەوانەی کە بەرچاومان کەوتوونە چاک کراونەتەوە. بۆ ئەو نموونانەش کە ئاماژەت پێیان داوە، ئێمە لە ویکیپیدیا ئەوانە ڕاست دەکەینەوە جا نووسینی سەر دیوارەکانیش با بۆ خۆیان بێ. تێبینیم کردووە ویکیپیدیا بووەتە ھۆی ڕاستکردنەوەی زۆر ھەڵەی نووسینی سەر دیوار و تابلۆکان. نابێ ئەوانەی بە نەزانین دەنووسن، ئێمەش ھەڵەی ئەوان دووبارە بکەینەوە. ئێمە ئەوەندەی پێمان کرابێت، ئەم پەرتەوازەیییەمان چاک کردووەتەوە. با دوور نەکەوینەوە لە باسی تەشدیدەکە. نموونەیەکم لەسەرەوە داناوە کە نووسراوە وشەی بیانی لە ڕێنووسی کوردی وەک خوێندنەوەکەی دەنووسرێت. ئیتر بزانین چیی لێ دەکەوێتەوە. سپاس بۆ وتووێژەکانتان! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٠٩:١٨، ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::::::::چاوەکەمی بەڕێز. خاکی بەری پێی هەر کوردێکی دڵسۆزم. ::::::::زانست و هیوا یاری هەموومان بێت [[بەکارھێنەر:Regaazad|Regaazad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Regaazad|لێدوان]]) ‏١٤:٤٦، ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قادر سەیاحی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583849 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220627171355/https://kurdistanukurd.com/?p=91382 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=91382 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i407170 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٢٣، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) dtwvhbhznslov3s5juw5yfdfrb9m797 فاتیمە کچی مووسا 0 212887 1583836 1402870 2026-05-15T00:50:50Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583836 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو =فاتیمە کچی مووسا کازم | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی =فَاطِمَة ٱلْمَعْصُومَة | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە = Fatimah-bint-Musa.png | قەبارەی وێنە =250px | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە =مەزارگەی فاتیمەی مەعسوومە | ناوی کاتی لەدایکبوون =فَاطِمَة بِنْت مُوسَیٰ | ڕێکەوتی لەدایکبوون =١ی زولقەعدە ساڵی ١٧٣ [[ڕۆژژمێری کۆچی|کۆچی]]<ref name="fatima">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Jaffer|یەکەم١=Masuma|سەردێڕ=Lady Fatima Masuma S.a of Qum|ڕێکەوت=ی ی 2017|بڵاوکەرەوە=CreateSpace Independent Publishing Platform|ژپنک=٩٧٨-١-٥٤٦٥-٦٩٢١-٣|پەڕە=١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-GugtAEACAAJ&printsec=frontcover&dq=editions:ISBN 1519138792|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> | شوێنی لەدایکبوون =[[مەدینە]] [[حیجاز]] | ڕێکەوتی مەرگ =١٠ یان ١٢ی ڕەبیعەلئاخیر ٢٠١[[ڕۆژژمێری کۆچی|کۆچی]]<ref name="fatima"/> | شوێنی مەرگ =[[قوم]] [[ئێران]] | ھۆکاری مەرگ =نەخۆشی | شوێنی گۆڕ = مەزارگەی فاتیمەی مەعسوومە | مۆنیومێنتەکان = | نەتەوە =[[عەرەب]] | ناوەکانی تر =مەعسوومەی قوم، حەزرەتی مەعسوومە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەزرەتی مەعسوومە (د. خ) سەرچەشنێکە بۆ ھەموو بەرەکان|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/ڤیدیۆ_ھەواڵ-i354382|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=ku|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%DA%BE%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i354382 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> | ئایین = [[ئیسلام]] | ھاوسەر = | مناڵەکان = | باوان = | دایک =نەجمە خاتوون | باوک =[[مووسا کازم]] | خزمەکان = [[عەلی کوڕی مووسا]] (برا) | خێزان = }} '''فاتیمە کچی مووسا''' ({{lang-ar|فَاطِمَة بِنْت مُوسَیٰ}}) بە شێوەیەکی باو بە '''فاتیمەی مەعسوومە''' ({{lang-ar| فَاطِمَة ٱلْمَعْصُومَة}})ناسراوە کچی حەوتەمین ئیمامی شیعە [[مووسا کازم]] و خوشکی [[عەلی کوڕی مووسا]] ھەشتەمین ئیمامی [[شیعەی دوازدە ئیمام]]ی بوو. ساڵانە بە ملیۆنان موسڵمانی [[شیعە]] بۆ ڕێزلێنان لە مەزارگەی فاتیمە مەعسوومە گەشت دەکەن بۆ شاری [[قوم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Sirang Rasaneh|دوایین١=www.sirang.com|سەردێڕ=Holy Shrine of Hazrat Ma'soomeh 2022 {{!}} Qom, Qom {{!}} Sights - ITTO|ناونیشان=https://www.itto.org/iran/attraction/holy-shrine-of-hazrat-e-masoumeh/|وێبگە=itto.org {{!}} Iran Tourism & Touring|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> فاتمە مەعسومە کچە گەورەی مووسا کازمە کە شیعەکان بە پیرۆزترین منداڵی مووسا کازم دوای عەلی ڕەزای برای دەزانن. فاتمە مەعسوومە لە ڕیوایەت و وتارەکانی چوار ئیمامی شیعەدا ستایشی زۆری لێ کراوە، بە ڕادەیەک کە [[جەعفەری سادق]]، شەشەمین ئیمامی شیعەکان لە دوو ڕیوایەتدا، [[عەلی کوڕی مووسا|عەلی ڕەزا]]، ھەشتەمین ئیمامی شیعەکان لە پێنج ڕیوایەتدا و [[محەممەدی جەواد|محەممەد تەقی]]، نۆیەمین ئیمامی شیعەکان، لە گێڕانەوەیەکدا جەختی لەوە کردووەتەوە کە ھەرکەسێک سەردانی مەعسوومە لە قوم بکات دەچێتە [[بەھەشت]]. یەکێکی دیکە لە تایبەتمەندییە دیارەکانی فاتمەی مەعسوومە، پێگەی شەفاعەتکردنییەتی. بەپێی گێڕانەوەی [[جەعفەری سادق]] و [[عەلی کوڕی مووسا|عەلی ڕەزا]] لە ڕۆژی قیامەتدا بۆ ئەوەی ھەمووی شیعەکان بچنە بەھەشتەوە شەفاعەت دەکات. یەکێکی دیکە لە تایبەتمەندییە دیارەکانی فاتمە مەعسوومە پێشبینی لەدایکبوونی ئەو کچەیە. ئەم تایبەتمەندییە بەسەر ھیچ کام لە منداڵەکانی ئیمامە شیعەکان نەھاتووە. دوو ڕاپۆرت لە دوو کەسی جیاوازەوە ھاتووە کە جەعفەر سادق شەشەمین ئیمامی شیعەکان ٤٥ ساڵ پێش لەدایکبوونی فاتیمە پێشبینی لەدایکبوونی فاتیمە کردووە. لەم پێشبینیانەدا ناوی ئەو و ناوی باوکی و شوێنی ناشتنی باس کراوە. یەکێکی تر لە باشییەکانی فاتمە مەعسوومە، وەک جەعفەر سادق ئاماژەی پێکرد، ئەوەیە کە (مەزارگەی فاتمە مەعسوومە لە قوم مەزارگەی ھەموو ئیمامە شیعەکانە). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|شیعە|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Fātimah bint Mūsā}} [[پۆل:پارێزگای قوم]] [[پۆل:بنەماڵەی محەممەد]] [[پۆل:مردووانی ٨١٦]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٩یەم]] [[پۆل:قوم]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧٩٠]] 93ifn1si09wjpffqgdke2i0qd3t6w6l شاکرۆ 0 213560 1583786 1509023 2026-05-14T18:49:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583786 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شاکرۆ''' (١٩٣٦ لە [[ئاگری]]، [[باکووری کوردستان]] - ١٩٩٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Berhemên Dengbêj Şakiro hemû bi hev re têne belavkirin|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/culture-art/301220201|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> [[دەنگبێژی|دەنگبێژێکی]] بەناوبانگی کورد بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەنگبێژەکانی سەرحەد، دەنگی بەفر و چیاکانی کوردستان|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/features-01022020|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> زۆرجار بە شای دەنگبێژان ناوی دەهێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ڕێورەسمی بەرز ڕاگرتنی شای دەنگ بێژان|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i409060|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623104353/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i409060|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.kurdistan24.net/kmr/story/59031-%C5%9Eah%C3%AA-dengb%C3%AAjan-%C5%9Eakiro-li-Stenbol%C3%AA-hat-bib%C3%AEran%C3%AEn Şahê dengbêjan Şakiro li Stenbolê hat bibîranîn]، ماڵپەڕی کوردستان ٢٤، ڕۆژی ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە.</ref> == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]] {{کورت}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] 7t44mah7iu1d285o5skqbdiy0tcvwlm وتووێژ:عەلی قازی 1 214364 1583828 1481909 2026-05-15T00:10:49Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583828 wikitext text/x-wiki == کاردانەوەکان == باشە پرسیارێک، ئەگەر کەسایەتییەکی ناسراوی کورد مرد، پێویست دەکات ھەرچی سەرەخۆشی قسەی سەرۆک و وەزیرەکانە لە وتارەکە دایبنێین؟ [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:٢٣، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :کاک {{وب|Saad Goran}} ئەمە ھەمان وەڵامی منە کە لەسەر پەڕەی لێدوانەکەم ([[Special:Diff/959464|لێرە]]) پێتم وت: :{{گێڕانەوەی لێدوان|وەڵڵا تا ئێستا شتێکمان بۆ ئەوە نییە و من نەمزانیوە وتووێژێک لەسەر ئەوە کرابێت. ڕاستی و بە ڕای من گەر کاردانەوەیەک جیاواز بوو، دانرێت باشە، بەڵام ھەست دەکەم ئەوانەی نێو ئەو دوو وتارە زیادەڕەوییان تێدا کراوە. باشترە لە دیوەخان ئەم باسە بکەیتەوە چونکە مادام ڕەنگە ببێتە بڕیارێک، من ناتوانم ئێستاکە ھیچ شتێکی وا بڵێم.|Aram}} :⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢٠:٥٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) ::دەستخۆش لە ویکیپیدیای کوردیدا ھەتا کەسێک تاگ نەکەی، کەس وەڵامت ناداتەوە. سوپاس کە بەڕێزت زەحمەتت کێشا ھاتییە وتووێژی ئێرە. کاک {{وب|Aram}} ئێستاش دەیڵێمەوە پێویست ناکات ئەو کاردانەوانەی ئەو کەسایەتییە دیارانەی خۆمان بنووسین، ئەگەر دەڵێن ئاساییە کاردانەوەکان دابنرێن، باشە بەڵام خۆم پێم باشە تەنیا دەقی قسەکانی ئەو کەسانە دابنرێن. کە لە بواری ئەو کەسەیە شارەزاییان ھەیە، و لەگەڵ کەسە نزیکەکانیشی، چونکە زۆر جار ھەیە ئەو کەسە پێش مردنی وەسیەتی کردووە یاخود شتێکی باس کردووە، دوای مردنی ئەو کەسە نزیکانەی قسەکانی ئەو نەقل دەکەن. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏٢٢:٣٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{وب|Saad Goran}} ڕاشکاوانە بڵێم برادەرانی ئێرە کەسیان توانایان نەماوە بۆیە، کارت بە ھەر کەسێک ھەبوو، بانگی بکە. ڕاستی بۆ ئەو کاردانەوانەش، بەڵێ، منیش ڕێک لەگەڵ ڕایەکەی تۆم و زۆر جوان ڕوونت کردەوە. سپاس بۆ سەرجەم بەشدارییە بەنرخەکانت! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٧:٠٤، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ئەو بەشە من بۆم زیادکرد ، لەڕاستیدا نازانم پێشتر کاری وا کرابێت یان نا ، ئەمە تەنها وەک گرینگی کەسەکەیە لەسەر ئاستی ناخۆ لەگەڵ ئەواش دەکرێت دانەنرێت ، بابەتێکی زۆر جێگای نیگەرانی نییە بە هەبوون و نەبوونی ئەو بەشی کاردانەوەکان. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:١٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) ::سوپاس کاک {{وب|Aram}}. :: ::{{وب|Kurd2021}} نا برا نیگەران چی، بەڵام دەڵێم مادام ھیچ پەیوەندی بە ژیاننامەی ئەو کەسەیەوە نییە، جا چ گرینگییەکی ھەیە کە لە وتارەکەدا دابنرێت! [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١٨:١٢، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ئەمەش بەشێکە لە ژیاننامەی کەسە کە تایبەتە بە ساتی مردنی ، وە ڕۆڵی ئەو کەسە لە دید و بۆچوونی کەسانی یەکەمی هێزەکان .هەرچۆنێک بێت شتێکی خراپ نییە ،لەگەڵ ئەوەش لابردنی کێشەنییە دەتووانرێت چاکسازی تێدا بکرێت . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:١٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|Kurd2021}} نەم گۆتییە کە نەبی، بەڵام پێویست ناکات زیادەڕۆیی تێدا بکرێت، لە لێدوانەکانی سەرەوەدا، ئەوەم باسکرد و ڕوونکردەوە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١٨:٣٢، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[عەلی قازی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1237085 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220712070920/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135130 بۆ https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135130 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430 بۆ https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:١١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[عەلی قازی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326175 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220712070920/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135130 بۆ https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135130 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430 بۆ https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٥٩، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەلی قازی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1448788 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230321004058/https://bmctv.krd/details/44224 بۆ https://bmctv.krd/details/44224 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:١٥، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەلی قازی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1481908 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220716140021/https://www.knwe.org/KU/Details/2340 بۆ https://knwe.org/KU/Details/2340 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٠٦، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەلی قازی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583827 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220714121433/https://kurdistanukurd.com/?p=94675 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=94675 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:١٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) bhvhewlwtbmnz61z9bnr5qkuejdbuqf مادی کامارا 0 216680 1583894 1514192 2026-05-15T08:42:00Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583894 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=|youthyears1=٢٠١٣–٢٠١٥|youthclubs1=کالۆم ستار|youthyears2=٢٠١٥–٢٠١٦|youthclubs2=سانتۆبا|years1=٢٠١٦–٢٠١٨|clubs1=ئەجاسیۆ|caps1=٤٥|goals1=٢|years2=٢٠١٨-|clubs2=ئۆڵۆمپیاکۆس|caps2=١١٤|goals2=١٥|years3=٢٠٢٢-|clubs3=ڕۆما (خواستن)|caps3=٠|goals3=٠|nationalyears1=٢٠١٨-|nationalteam1=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی گینیا|nationalcaps1=٢١|nationalgoals1=١|club-update=١١ ئایاری ٢٠٢٢|ntupdate=١٢ تشرینی دووەمی ٢٠٢١}} '''محەممەد مادی کامارا''' (لەدایکبووی ٢٨ی شوباتی ١٩٩٧) یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی گینیایە کە وەک یاریزانی ناوەڕاستی یاریگا یاری دەکات بۆ یانەی ئیتاڵی یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما،]] بە خواستن لە یانەی ئۆڵۆمپیاکۆسی یۆنانییەوە و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی گینیا. == کاروانی یانە == === ئەجاسیۆ === کامارا کاروانی پیشەگەریی خۆی لەگەڵ یانەکانی گینیا کالۆم و سانتۆبا دەستپێکرد، پێش ئەوەی لە ئایاری ٢٠١٥ لەگەڵ یانەی ئەجاسیۆ ڕاھێنان بکات لە خولی پلە دووی فەڕەنسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=AJACCIO ACA: Mohamed Mady bientôt pro!|ناونیشان=http://www.conakrysports.com/index.php/2016/12/01/ajaccio-aca-mohamed-mady-bientot-pro/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170925064021/http://conakrysports.com/index.php/2016/12/01/ajaccio-aca-mohamed-mady-bientot-pro/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=Conkary Sports}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Mohamed Mady: Le Guineen en Essai a Ajaccio|ناونیشان=http://www.africatopsports.com/2015/05/10/mohamed-mady-le-guineen-en-essai-ajaccio/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=Africa Top Sports|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116001207/https://www.africatopsports.com/2015/05/10/mohamed-mady-le-guineen-en-essai-ajaccio/|url-status=dead}}</ref> لە کاتی تاقیکردنەوەکەیدا سەرنجڕاکێش بوو و گرێبەستێکی پیشەگەری لەگەڵ یانەکە واژوو کرد لە ساڵی ٢٠١٦. لە ٢٠ی [[ئایار]]ی ٢٠١٨، کامارا گۆڵێکی تۆمارکرد لە چرکەکانی کۆتایی کاتی زیادکرا بۆ یەکسانکردنی یارییەکە ٢–٢ بەرامبەر ھاڤرێ لە نیوەی کۆتایی یارییەکانی سەرکەوتن بۆ خولی پلە یەک، ئەجاسیۆ بە لێدانی یەکلاکەرەوە ٥–٣ بردییەوە، دوای ئەوەی گیسلین گیمبێرت لێدانی یەکلاکەرەوەی گۆڵ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=ACA-HAC (5-4 TAB): Une qualification spectaculaire! (in French)|ناونیشان=http://www.ac-ajaccio.corsica/Attualita/ACA-HAC__5-4_TAB___une_qualification_spectaculaire_!-11236|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=ac-ajaccio.corsica}}{{بەستەری مردوو|date=March 2020}}</ref> === ئۆڵۆمپیاکۆس === لە ٦ی ئازاری ٢٠١٨، گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ یانەی ئۆڵۆمپیاکۆس واژوو کرد بۆ دەستپێکی وەرزی ٢٠١٨–١٩ بە بڕێکی ئاماژە پێ نەکراو، تێچووی گواستنەوەکە بە ٢٫٥ ملیۆن یۆرۆ خەمڵێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٨|script-title=el:"Αγόρασε τον Καμαρά ο Ολυμπιακός"|ناونیشان=https://www.sport24.gr/football/omades/Olympiakos/agorase-ton-kamara-o-olympiakos.5109339.html|سەردێڕ=Αγόρασε τον Καμαρά ο Ολυμπιακός|بڵاوکەرەوە=www.sport24.gr|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810210505/https://www.sport24.gr/football/omades/Olympiakos/agorase-ton-kamara-o-olympiakos.5109339.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٨|script-title=el:Πόσο κόστισε η μεταγραφή Καμαρά στον Ολυμπιακό|ناونیشان=https://www.newsbeast.gr/sports/arthro/3642800/poso-kostise-i-metagrafi-kamara-ston-olimpiako|سەردێڕ=Πόσο κόστισε η μεταγραφή Καμαρά στον Ολυμπιακό|بڵاوکەرەوە=www.newsbeast.gr}}</ref> لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨، لە یارییەکدا گۆڵی تۆمار کرد کە لە یاریگای خۆیان بردیانەوە ٢–١ بەرامبەر ئەستێراس تریپۆلیس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|script-title=el:Ο Καμαρά δεν θα ξεχάσει ποτέ το πρώτο του γκολ με τον Ολυμπιακό|ناونیشان=https://www.fosonline.gr/podosfairo/superleague/article/22938/o-kamara-den-tha-xexasei-pote-to-proto-toy-gkol-me-ton-olympiako-pics|سەردێڕ=Ο Καμαρά δεν θα ξεχάσει ποτέ το πρώτο του γκολ με τον Ολυμπιακό (pics)|بڵاوکەرەوە=www.fosonline.gr}}</ref> لە ١٧ی [[شوبات]]ی ٢٠١٩، لە بردنەوەی ٤–١ لە یاریگای خۆیان گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر پاڵەوانی خولەکە [[ئەسینا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Ολυμπιακός - ΑΕΚ 4-1|ناونیشان=http://www.gazzetta.gr/football/superleague/article/1325686/olympiakos-aek-4-1|بڵاوکەرەوە=www.gazzetta.gr}}</ref> لە ٧ی نیسانی ٢٠١٩، دووبارە گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٥–٠ بەرامبەر پانێتۆلیکۆس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Παναιτωλικός - Ολυμπιακός 0-5|ناونیشان=http://www.gazzetta.gr/football/superleague/article/1342652/panaitolikos-olympiakos-0-5|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=www.gazzetta.gr|زمان=Greek}}</ref> لە ٢١ی نیسانی ٢٠١٩، کامارا یەکەم گۆڵی یارییەکەی تۆمار کرد بۆ [[یانەی تۆپی پێی ئۆڵمپیاکۆس|ئۆڵۆمپیاکۆس]] لە بردنەوەی ٣–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر لامییا، بەڵام بە بردنەوەی پۆک لە ھەمان ڕۆژدا ئەوە یەکلا بۆوە کە ئۆڵۆمپیاکۆس دووەم دەبێت لەدوای پۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Λαμία - Ολυμπιακός 1-3: Το... βιολί τους οι "ερυθρόλευκοι"|ناونیشان=https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/lamia-olympiakos-1-3-to-violi-toys-oi-erythroleykoi.5316854.html|بڵاوکەرەوە=www.sport24.gr|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190421205702/https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/lamia-olympiakos-1-3-to-violi-toys-oi-erythroleykoi.5316854.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٧ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٩، یاریزانەکەی گینیا و تەمەن ٢٢ ساڵان بۆ جاری سێیەم بە لێدانێکی بەھێز لە سنووری ناوچەی لێدانی سزاوە توانی گۆڵ تۆمار بکاتا لە یارییەکی دێربیدا کە ٢–٠ بردیانەوە بەرامبەر ئەرسینا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Ολυμπιακός - ΑΕΚ 2-0: Μίλησε η "ερυθρόλευκη" ποιότητα|ناونیشان=https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/olympiakos-aek-2-0-milhse-h-erythroleykh-poiothta.5626967.html|بڵاوکەرەوە=www.sport24.gr}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/olympiakos-aek-2-0-milhse-h-erythroleykh-poiothta.5626967.html |date=ئازاری ٢٠٢٥ }}</ref> لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، تاکە گۆڵی یارییەکەی تۆمار کرد لە بردنەوەی ١–٠ بەرامبەر ئۆ ئێف ئای لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ΟΦΗ - Ολυμπιακός 0-1: Επαγγελματικό "διπλό" στο Ηράκλειο|ناونیشان=https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/ofh-olympiakos-0-1-epaggelmatiko-diplo-sto-hrakleio.5673007.html|بڵاوکەرەوە=www.sport24.gr}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/ofh-olympiakos-0-1-epaggelmatiko-diplo-sto-hrakleio.5673007.html |date=ئازاری ٢٠٢٥ }}</ref> لە ١٥ی [[حوزەیران]]ی ٢٠٢٠دا، لەماوەی دوو خولەکدا گۆڵێکی تۆمارکرد و ئەسیستێکی کرد بۆ جیۆرگۆس ماسۆراسی، لە بردنەوەی ٣–١ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر ئاریس بۆ یارییەکانی دیاریکردنی پاڵەوانی سوپەرلیگ. لە ٢١ی [[تەممووز]]ی ٢٠٢١، کامارا تاکە گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر نەفتچی باکوور لە بردنەوەی ١–٠ لە یاریگای خۆیان بەڵام دواتر بە کارتی سوور دەرکرا دوای فاوڵ گرتنێکی قورس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Olympiakos vs Neftçi 1-0|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2032586--olympiacos-vs-neftci/|بڵاوکەرەوە=www.uefa.com}}</ref> لە ١٩ی ئابی ٢٠٢١، گۆڵێکی نایابی تۆمار کرد لە بردنەوەی ٣–٠ لە یاریگای خۆیان بۆ بردنەوەی یاری یەکەمی سەرکەوتن بۆ خولی ئەورووپا ٢٠٢١–٢٢ بەرامبەر سلۆڤان بارتیسلاڤا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ολυμπιακός - Σλόβαν 3-0: Έκανε κράτηση στους ομίλους του Europa League με τριάρα|ناونیشان=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-slovan-3-0-ekane-kratisi-stoys-omiloys-toy-europa-league-me-triara.9328439.html|بڵاوکەرەوە=www.sport24.gr}}</ref> === ڕۆما === لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٢، کامارا گواسترایەوە بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]] بە خواستن بۆ ماوەی وەرزێک،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mady Camara joins Roma on loan|ناونیشان=https://livekoora.com/live-koora-online-apk-for-android-devices/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Live Koora|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220901160758/https://livekoora.com/live-koora-online-apk-for-android-devices/}}</ref> لەگەڵ بژاردەی کڕینی یاریزانەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=MADY CAMARA JOINS THE GIALLOROSSI|ناونیشان=https://www.asroma.com/en/news/2022/8/mady-camara-joins-the-giallorossi|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Roma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220831133242/https://www.asroma.com/en/news/2022/8/mady-camara-joins-the-giallorossi|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == کامارا یەکەم یاری خۆی بۆ گینیا ئەنجامدا لە بردنەوەیەکدا ١–٠ لە یاری پاڵاوتنی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩ بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری ئەفریقای ناوەندی|کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست]] لە ٩ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Guinea - Central African Republic 09/09/2018|ناونیشان=http://www.cafonline.com/en-us/competitions/32ndeditionoftotalafricacupofnations/MatchDetails?MatchId=owNhdRjYIdDzTEAyxtDiW2kQIwXjM8B3NHZ1Lek2qNhXOgH6h16nzfF4DCuKHVOd|وێبگە=www.cafonline.com}}</ref> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٢٤ ئابی ٢٠٢٢}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی نیشتیمانی ! colspan="2" |جامی لیگا ! colspan="2" |کیشوەرەکان ! colspan="2" |ئەوانی تر ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاست !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="3" |ئەجاسیۆ |٢٠١٦–١٧ |خولی پلە دووی فەڕەنسی |١٨ |٢ |١ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١٩ |٢ |- |٢٠١٧ ١٨ |خولی پلە دووی فەڕەنسی |٢٧ |٠ |٢ |٠ |١ |٠ | colspan="2" | - |٢ |١ |٣٢ |١ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٤٥ !٢ !٣ !٠ !١ !٠ ! colspan="2" |- !٢ !١ !٥١ !٣ |- | rowspan="6" |[[یانەی تۆپی پێی ئۆڵمپیاکۆس|ئۆڵۆمپیاد]] |٢٠١٨ ١٩ |سوپەرلیگی یۆنانی |٢٤ |٦ |٢ |٠ | colspan="2" | - |١٠ |٠ | colspan="2" | - |٣٦ |٦ |- |٢٠١٩ ٢٠ |سوپەرلیگی یۆنانی |٣١ |٦ |٥ |١ | colspan="2" | - |١٥ |٠ | colspan="2" | - |٥١ |٧ |- |٢٠٢٠–٢١ |سوپەرلیگی یۆنانی |٣١ |٣ |٥ |٠ | colspan="2" | - |١٠ |١ | colspan="2" | - |٤٦ |٤ |- |٢٠٢١–٢٢ |سوپەرلیگی یۆنانی |٢٨ |٠ |٤ |٠ | colspan="2" | - |١٣ |٢ | colspan="2" | - |٤٥ |٢ |- |٢٠٢٢–٢٣ |سوپەرلیگی یۆنانی |٠ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" | - |٣ |٠ | colspan="2" | - |٣ |٠ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !١١٤ !١٥ !١٦ !١ ! colspan="2" |- !٥١ !٣ ! colspan="2" |- !١٨١ !١٩ |- |[[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]] (خواستن) |٢٠٢٢–٢٣ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی]] |٠ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" | - |٠ |٠ | colspan="2" | - |٠ |٠ |- ! colspan="3" |تەواوی کاروانی وەرزشی !١٥٩ !١٧ !١٩ !١ !١ !٠ !٥١ !٣ !٢ !١ !٢٣٢ !٢٢ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"/> === نێودەوڵەتی === {{Updated|١٢ تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}<ref name="nft">{{NFT player|71931|access-date=7 November 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" | colspan="5" |گینیا |- !ساڵ !یارییەکان !گۆڵەکان |- |٢٠١٨ |٤ |٠ |- |٢٠١٩ |٩ |٠ |- |٢٠٢٠ |٢ |١ |- |٢٠٢١ |٦ |٠ |- !کۆی گشتی !٢١ !١ |} == ڕێزلێنان == === یانە === '''ئۆڵۆمپیاد''' * سوپەرلیگی یۆنانی: ٢٠١٩، ٢٠٢٠، ٢٠٢١، ٢٠٢٢ * جامی یۆنان: ٢٠١٩٢٠؛ دووەم: ٢٠٢٠٢١ === تاکەکەسی === * یاریزانی ساڵ لە گینیا: ٢٠١٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ολυμπιακός: Κορυφαίος παίκτης στη Γουινέα ο Καμαρά! {{!}} Novasports|ناونیشان=https://www.novasports.gr/sport/podosfairo/event/super-league-1/article/1811489/olympiakos-koryfaios-paiktis-sti-goyinea-o-kamara/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.novasports.gr/|زمان=el|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220112213851/https://www.novasports.gr/sport/podosfairo/event/super-league-1/article/1811489/olympiakos-koryfaios-paiktis-sti-goyinea-o-kamara/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ}} {{پۆلی کۆمنز|Mady Camara}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە یۆنان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ٢]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] i560al0dr1g2dw55tv6i5t78nr2gw9j ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا 0 227670 1583862 1398008 2026-05-15T05:51:57Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583862 wikitext text/x-wiki {{Short description|1852–1870 empire ruled by Napoleon III}} {{Distinguish|French colonial empire}} {{Coord|48|51|23|N|02|21|08|E|type:country|display=title}} {{Use British English|date=October 2021}} {{Use dmy dates|date=September 2019}} {{Infobox country | native_name = {{native name|fr|Empire Français}} | conventional_long_name = ئیمپراتۆرییەتیی فەڕەنسا | common_name = فەڕەنسا | image_flag = Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg | flag_border = بەڵێ | symbol = Coat of arms of France | symbol_type = Imperial Coat of Arms | image_coat = Coat of Arms Second French Empire (1852–1870).svg | image_map = French Empire (1861).svg | image_map_caption = The Second French Empire in 1862 | capital = [[پاریس]] | national_anthem = ''[[Partant pour la Syrie]]''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=White |یەکەم=Richard Grant |بەستەری نووسەر=Richard Grant White |ڕێکەوت=1861 |سەردێڕ=National Hymns. How They are Written and how They are Not Written: A Lyric and National Study for the Times |ناونیشان=https://archive.org/details/nationalhymnsho01whitgoog |شوێن=New York City, New York |بڵاوکەرەوە=Rudd & Carleton |پەڕە=[https://archive.org/details/nationalhymnsho٠١whitgoog/page/n٧١ ٥٩]}}</ref> {{Small|(de facto)}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sousa |یەکەم=John Philip |بەستەری نووسەر=John Philip Sousa |ڕێکەوت=1890 |سەردێڕ=National, Patriotic and Typical: Airs of All Lands |شوێن=Philadelphia, Pennsylvania |بڵاوکەرەوە=H. Coleman |پەڕەکان=vii,١٠٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Martens |یەکەم=Frederick H. |سەردێڕ=Music Mirrors of the Second Empire: Part 1 |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_musical-quarterly_1930-07_16_3/page/426 |journal=The Musical Quarterly |ڕێکەوت=1930 |بەرگ=١٦|issue=3 |پەڕە=٤٢٦|jstor=738378 |doi=10.1093/mq/XVI.3.415}}</ref>{{ھن}}{{Small|"Departing for Syria"}}{{ھن}}<div style="display:inline-block;margin-top:0.4;"> </div> | empire = | government_type = {{Plainlist| * [[دەوڵەتی یەکگرتوو|یەکگرتوو]] [[بۆناپارتی]] [[پادشایەتی ڕەھا]] لەژێر [[دیکتاتۆری سەربازی]] (١٨٥٢–١٨٥٨) * [[دەوڵەتی یەکگرتوو|یەکگرتوو]] [[بۆناپارتی]] [[پادشایەتی ڕەھا]] (١٨٥٨–١٨٦٩) * [[دەوڵەتی یەکگرتوو|یەکگرتوو]] [[پەرلەمانی]] [[پادشایەتی دەستووری|پاشایی نیمچە دەستووری]] (١٨٦٩–١٨٧٠) }} | year_start = ١٨٥٢ | year_end = ١٨٧٠ | life_span = ١٨٥٢–١٨٧٠ | era = [[New Imperialism]] | event_pre = [[French coup of 1851|Coup of 1851]] | date_pre = ٢ کانوونی یەکەم ١٨٥١ | event_start = [[French Constitution of 1852|Constitution adopted]] | date_start = 14 January | event1 = [[Franco-Prussian War]] | date_event1 = ١٩ تەممووز ١٨٧٠ | event2 = [[Battle of Sedan (1870)|Battle of Sedan]] | date_event2 = ١ ئەیلوول ١٨٧٠ | event3 = [[French Third Republic|Republic proclaimed]] | date_event3 = ٤ ئەیلوول ١٨٧٠ | event_end = [[Siege of Metz (1870)|Siege of Metz]] | date_end = 27 October | p1 = French Second Republic | flag_p1 = Flag of France.svg | p2 = Kingdom of Sardinia | flag_p2 = Flag of Italy (1861-1946).svg | s1 = French Third Republic | flag_s1 = Flag of France.svg | flag_s2 = War Ensign of Germany (1903–1919).svg | s2 = German Empire | flag_s3 = Flag of Germany (1867–1918).svg | s3 = Alsace–Lorraine | title_leader = [[Emperor of the French|Emperor]] | leader1 = [[Napoleon III]] | year_leader1 = ١٨٥٢–١٨٧٠ | title_deputy = [[List of Prime Ministers of France#Second French Empire (1852–1870)|Cabinet Chief]] | deputy1 = [[Émile Ollivier]] | year_deputy1 = ١٨٦٩–١٨٧٠ | deputy2 = [[Charles Cousin-Montauban, Comte de Palikao|Charles de Palikao]] | year_deputy2 = ١٨٧٠ | legislature = [[Parliament of France|پەرلەمان]] | house1 = [[Senate of France|Senate]] | house2 = [[Corps législatif]] | common_languages = [[French language|French]] | currency = [[فڕانکی فەڕەنسی]] | religion = {{Plainlist| * [[Roman Catholicism]] ([[state religion]]) * [[Calvinism]] * [[Lutheranism]] * [[Judaism]] * [[Sunni Islam]] (in Algeria) * [[Ibadi Islam]] (in Algeria)}} | iso3166code = omit | demonym = [[French people|فەڕەنسی]] | today = [[فەڕەنسا]]{{ھن}}[[جەزائیر]] }} [[پەڕگە:The_Map_of_the_Second_French_Empire.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ|نەخشەی ئیمپراتۆرییەتیی دووەمی فەرەنسا]] '''ئیمپراتۆرییەتیی دووەمی فەڕەنسا''' (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Second Empire) کە بە فەرمی بە ئیمپراتۆرییەتی فەڕەنسی (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Empire français) ناسراوە، سیستەمی ئیمپراتۆری بۆناپارتی [[ناپلیۆنی سێیەم]] بوو لە ساڵی ١٨٥٢ تا ١٨٧٠، لە نێوان کۆماری دووەم و سێیەمی فەڕەنسا. مێژوونوسانی ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ زۆرجار ڕەخنەیان لە ئیمپراتۆرییەتی دووەم دەگرت وەک پێشەکییەک [[فاشیزم|بۆ فاشیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roger Price, ed.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FJpMDwAAQBAJ&pg=PA272|سەردێڕ=Documents on the Second French Empire, 1852-1870|بڵاوکەرەوە=Palgrave|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٥٠٧٣٤-١|پەڕە=٢٧٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201002164547/https://books.google.com/books?id=FJpMDwAAQBAJ&pg=PA272|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=https://books.google.com/books?id=FJpMDwAAQBAJ&pg=PA272 |date=شوباتی ٢٠٢٣ }}</ref> ئەم لێکدانەوەیە چیتر بڵاونەکرایەوە و تا کۆتایی سەدەی بیستەم بە نموونەیەکی پێشەنگی سیستەمی مۆدێرنیزاسیۆن دادەنرا.<ref>Roger Price, "Napoleon III and the French Second Empire: A Reassessment of a Controversial Period in French History." ''Historian'' (1996) #52: 4-10.</ref><ref>Alan B. Spitzer, "The Good Napoleon III." ''French Historical Studies'' 2.3 (1962): 308-329.</ref> مێژوونووسان بەگشتی ھەڵسەنگاندیان بۆ ئیمپراتۆرییەتەکە بە شێوەیەکی نەرێنی کاتێک ھاتە سەر ڕامیاری دەرەوەی ئیمپراتۆرییەتەکەی، و زیاتر بە ئەرێنی ھەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرد کاتێک پەیوەندی بە ڕامیارییە ناوخۆیییەکانییەوە ھەیە، بەتایبەتی کاتێک ناپلیۆنی سێیەم لە دوای ساڵی ١٨٥٨ دەسەڵاتی خۆی ئازاد کرد و ھانی بازرگانی و ھەناردەکردنی فەڕەنسی دا. گەورەترین دەستکەوت لە پێشکەوتنی ماددیدا بوو، لە شێوەی تۆڕێکی شەمەندەفەری گەورەدا کە ئاسانکاری بۆ بازرگانی دەکرد و میللەت یەکیگرت و [[پاریس]]ی کردە ناوەندی خۆی. ئەم ھێڵی ئاسنینە کاریگەری ھاندانی گەشەی ئابووری و گەیشتن بە خۆشگوزەرانی لە زۆربەی ناوچەکانی وڵاتدا ھەبوو. ئیمپراتۆرییەتی دووەم شانازییەکی زۆری پێدەدرێت بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی پاریس بە شەقامی فراوان و بینا گشتییە سەرج ڕاکێشەکان و ناوچەی نیشتەجێبوون کە زۆر سەرنجڕاکێشن بۆ پاریسییە ئاست بەرزەکان. لە ڕامیاری نێودەوڵەتیدا ناپلیۆنی سێیەم ھەوڵیدا شوێنپێی [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|مامی]] بگرێت، بەشداری لە زۆر پڕۆژەی ئیمپراتۆرییەت لە سەرانسەری جیھان و ھەروەھا چەندین شەڕی ئەورووپادا کرد. بە بەکارھێنانی شێوازی زۆر توند، ئیمپراتۆرییەتی فەڕەنسی لە [[باکووری ئەفریقا]] و [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] بنیاتنا. ناپلیۆنی سێیەم ھەوڵیدا ئابووری مەکسیک نوێ بکاتەوە و بیکێشێتە خولگەی فەرەنسا، بەڵام ھەوڵەکانی شکستی ھێنا. ناپلیۆنی سێیەم بە ھەڵە مامەڵەی لەگەڵ ھەڕەشەکانی [[پروسیا]] کرد و تا کۆتایی دەسەڵاتی خۆی لە بەرامبەر دەسەڵاتی سەرسەختی ئەڵمانیادا خۆی بەبێ ھاوپەیمان بینییەوە.<ref>John B. Wolf, ''France: 1815 to the Present'' (1963) online p 275.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|مێژوو|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Second French Empire}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:حکوومەتی فەرەنسا]] 2mbrkk6dlfghre732nb8ny9i3ivvm36 ئاق قۆینلۆ 0 230991 1583872 1484710 2026-05-15T06:58:28Z Ari Qasm 57423 1583872 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Map Aq Qoyunlu 1478-en.png|وێنۆک|کۆنفیدراسیۆنی ئاق قۆینلۆ لە گەورەترین ئاستدا لە سەردەمی [[ئووزوون حەسەن|ئوزون حەسەن]]]] '''ئاق قۆینلۆ''' ({{بە تورکی|Akkoyunlular}})یان ھۆزی «خاوەن مەڕە سپییەکان»، ھۆزێکی تورکمان و لە «خێڵی بێندەر»ن ({{بە تورکی|Bayındır boyu}}) لە نێوان ساڵانی [[١٤٦٧]] - [[١٥٠٢|١٥٠٢ی زایینی]] لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] و [[ئازەربایجان]] و فارس و [[عێراق]] و [[ئەفغانستان]] [[شینجیانگ|و تورکستان]] فەرمانڕەواییان کردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://elibrary.bsu.az/kitablar/895.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131020105336/http://elibrary.bsu.az/kitablar/895.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لە ساڵی ١٤٦٩ی زایینی توانی وڵاتی [[قەرەقۆینلۆ]] لەناو ببات ({{بە تورکی|Karakoyunlu Devleti}}) واتە: «خاوەن مەڕە ڕەشەکان» لە ناوچەکەدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|تورکیا|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|ئێران|عێراق|کووەیت|وڵاتەکان|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Aq Qoyunlu}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 7dga551jl3m9fqmg82yca52thhj65a4 ئیمپڕێشنیزم 0 236027 1583864 1486927 2026-05-15T05:53:35Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1583864 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئیمپڕێشنیزم''' یان '''بیرۆکەێتی''' ({{بە ئینگلیزی|Impressionism}}) خوێندنگایەکی ھونەرییە کە لە [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەھەمدا]] دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی ئیمپڕێشنیزم لە ماڵپەڕی britannica.com|ناونیشان=https://www.britannica.com/art/Impressionism-art|بڵاوکەرەوە=britannica.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی ئیمپڕێشنیزم لە ماڵپەڕی d-nb.info|ناونیشان=https://d-nb.info/gnd/4026679-5|بڵاوکەرەوە=d-nb.info}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی ئیمپڕێشنیزم لە ماڵپەڕی klexikon.zum.de|ناونیشان=https://klexikon.zum.de/wiki/Impressionismus|بڵاوکەرەوە=klexikon.zum.de}}</ref> ناوی بزووتنەوەکە لە ناونیشانی نیگارێکی نیگارکێشی فەڕەنسی [[کلۆد مۆنیە|کلۆد مۆنێت]] وەرگیراوە، (بیرۆکەێتی خۆرھەڵاتن - ''soleil levant'' )، کە لە ساڵی [[١٨٧٢]]ی زایینیدا دروستی کردووە، چونکە یەکەم کەس بووە کە ئەم شێوازە نوێیەی بۆ وێنەکێشان بەکارھێناوە، ناوی خوێندنگا نوێکە لە نیگارەکەیەوە وەرگیراوە: ئیمپڕێشنیزم یان بیرۆکەێتی. شێوازێکی ھونەرییە لە نیگارکێشاندا کە پەیوەستە بە گەیاندنی ڕاستی یان ڕووداوەکە ڕاستەوخۆ لە سروشتەوە و وەک چۆن بە چاو دەبینرێت دوور لە خەیاڵ و ڕازاندنەوە، تێیدا ھونەرمەندان نیگارکێشگەکانیان جێھێشت و لە دەرەوەدا کارەکانیان ئەنجامدا، کە وای لێکردن پێش گۆڕینی شوێنی خۆر لە ئاسمان و گۆڕانی سێبەر و ڕووناکی و بەم شێوەیەش توانیان جێبەجێکردنی کارە ھونەرییەکانیان خێراتر بکەن، ئەم ناوەی لێنراوە چونکە بیرۆکە بە ھونەرمەند دەگەیەنێت لەبارەی ئەو دیمەنەی کە دەیبینێت، دوور لە وردبینی و ووردەکاری. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ھونەر|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Impressionism}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 0tdvnd9esn8qo1o2rrqhw4aod2oo63w سینان ئۆغان 0 236184 1583751 1356953 2026-05-14T14:11:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583751 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''سینان ئۆغان''' ({{بە تورکی|Sinan Oğan}}؛ لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٦٧ لە [[ڕەشقەلاس]]) سیاسەتوانێکی تورک و نوێنەری پێشووی ڕەشقەلاس لە پەرلەمانی تورکیا (٢٠١١–٢٠١٥) لە سەر لیستی [[پارتی بزووتنەوەی ناسیۆنالیست]] بوو.<ref>[http://news.day.az/politics/272936.html Azeri Elected to Turkish Parliament]. ''Day.az''. 13 June 2011.</ref> ئەو لە بنەماڵەیەکی [[ئازەربایجانییەکانی تورکیا|ئازەربایجانی]] لە ڕەشقەلاس (ئیدر) لە ساڵی ١٩٦٧ لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٨٩ بەشی بەڕێوەبردنی زانکۆی مەڕمەڕە دەرچووە. لە ساڵی ١٩٩٣ ھەتا ٢٠٠٠ ئۆغان وەکوو جێگری سەرۆکی زانکۆی ئابووریی دەوڵەتی ئازەربایجان ({{بە ئازەربایجانی|Azərbaycan Devlet İqtisad Universiteti}}) کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dr. Sinan Oğan {{!}} Ata İttifakı Cumhurbaşkanı Adayı|ناونیشان=https://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html|بڵاوکەرەوە=Sinan Oğan - Ata İttifakı Cumhurbaşkanı Adayı|زمان=tr-TR|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160423090859/http://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە خولی یەکەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٣ کاندیدا لە ھاوپەیمانی ئاتا بوو، بەڵام دەنگی تەواوى بەدەست نەھێنا و تەنیا ٥٪ دەنگەکانی بردەوە و بۆ گەڕى دووەم لە کێبرکێی ھەڵبژاردن دوورخرایەوە. بەگوێرەی ھەواڵەکان بەر لە دەنگدان بۆ گەڕى دووەم داواى لە لایەنگرانی کردووە کە دەنگی خۆیان بدەن بە [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|ئەردۆغان]]، پاش رێککەوتن لەسەر درێژەدان بە شەڕ دژی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] و گەڕاندنەوەى پەنابەرانی شەڕی سووریا.<ref>[https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=165109&babet=3&relat=7051 وێبگەی خەندان: سینان ئۆغان دەسەڵاتی 20 ساڵی ئەردۆگان درێژدەکاتەوە؛ رێککەوتنیان واژۆکرد]</ref> لەلای خۆی، ئەردۆغان بێ ئاگایی نیشاندا لە ھیچ رێککەوتنێکی مەرجدار و پێشوەختە لەگەڵ ئۆغان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i418153 |سەردێڕ=وێبگەی سەحەر: ڕەتکرانەوەی ھەر چەشنە ڕێککەوتنێک لەگەڵ سینان ئۆغان لە لایەن ئەردوغانەوە |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525063600/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i418153 |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references group=""></references> {{پۆلی کۆمنز|Sinan Oğan}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|تورکیا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ٢٠٢٣ی تورکیا]] [[پۆل:خەڵکی ڕەشقەلاس]] bizmz4e2irxrezt98lryz1e34d0dki0 غوڵامڕەزا حەسەنی 0 236539 1583834 1510524 2026-05-15T00:41:28Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583834 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox religious biography |honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]] |name = غوڵامڕەزا حەسەنی بۆزۆرگ ئاباد |native_name = {{Nobold|{{lang|fa|غلامرضا حسنی بزرگ‌آباد}}}} |image = Gholamreza Hassani (Left) and Ruhollah Khomeini.jpg |caption = غوڵامڕەزا حەسەنی (لای چەپ) لەگەڵ ڕێبەری پێشووی کۆماری ئیسلامیی ئێران، [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] (لای ڕاست) |birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٢٧|٧|٢١}} |birth_place = [[ورمێ]]، [[ئێران]] |death_date = {{Death date and age|df=yes|٢٠١٨|٥|٢١|١٩٢٧|٧|٢١}} |death_place = [[ورمێ]]، [[ئێران]] |religion = [[ئیسلام]] |module={{Infobox person|child=yes |years_active = ١٩٥٥–١٩٧٩: ڕێبەری بزووتنەوەی میلیشیای ئیسلامیی دژی [[شانشینی پەھلەوی]]{{ھن}} ١٩٧٠–٢٠١٤: پێشنوێژی ھەینیی شاری ورمێ ١٩٧٩–٢٠١٤: نوێنەری ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ورمێ |successor = [[سەید مەھدی قوڕەیشی|ئایەتوڵڵا قوڕەیشی]]}} |nationality = ئێرانی |region = [[ئێران]] |denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام]] }} '''غوڵامڕەزا حەسەنی''' ({{بە فارسی|غلامرضا حسنی}}؛ ٢١ی تەمموزی ١٩٢٧ – ٢١ی ئایاری ٢٠١٨)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/detail/778623/provinces/Azarbayjangharbi|سەردێڕ = شیخ حسنی امام جمعه سابق ارومیه دارفانی‌ را وداع گفت|ڕێکەوت = ٢١ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> [[نوێژی ھەینی|پێشنوێژی ھەینی]] و یەکەم [[ئیمام]]ی [[مزگەوتی جامیعی ورمێ]] لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] بوو. ئەو ھەروەھا نوێنەری [[ورمێ]] لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] لە خولی یەکەمدا و نوێنەری [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بوو.<ref name="kronos">[http://www.adnkronos.com/AKI/English/Religion/?id=1.0.1687095144 "Iran: Top cleric says women without veils must die"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181207235817/http://www1.adnkronos.com/AKI/English/Religion/?id=1.0.1687095144 |date=7 December 2018 }} | adnkronos.com | 19 December 2009</ref> حەسەنی بە یەکێک لە کۆنەپەرستترین دەنگەکان لە ئێران و جیھانی [[شیعە|ئیسلامی شیعە]] ناسراوە.<ref name="Burns" /> ئەو بەھۆی ھەڵوێستە ئایینی و سیاسییە توندەکانی و دژایەتیکردنی [[خەلافەت]] و [[سوننە]] ناسراوە کە بانگەشەی لە وتەکانی ھەینیدا بۆ دەکردن و بەپێی زانیارییەکان ڕەخنەی زۆر کەسی لێکەوتووەتەوە. [[سوننە|سەرکردە سوننەکان]]، [[چاکسازیخوازانی ئێران]]ی، [[پان تورکیزم|پان تورکەکان]]، [[چەپ (سیاسەت)|ڕێکخراوە چەپە توندڕەوەکان]]، [[کوردایەتی|ناسیۆنالیستە کوردە سوننەکان]] و ھەندێک لایەنی دیکە تۆمەتبار کراوە.<ref name="inside" /> ھەروەھا ئەو زۆر جاران وەکوو کەسێکی [[مەسیحییەت|دژە مەسیحی]]، [[سوننە|دژە سوننە]] و [[دژە کورد]] دەناسرێت و دەگوترێت کە ڕۆڵی سەرەکی لە [[کۆمەڵکوژیی قاڕنێ]]دا ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/220520181|سەردێڕ= غوڵامڕەزا حەسەنی لە تەمەنی 91 ساڵی لە ورمێ کۆچی دواییکرد|ڕێکەوت= ٢٢ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە= تۆڕی میدیاییی ڕووداو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://kurdistanukurd.com/?p=32876|سەردێڕ= مردنی یەکێکی دیکە لە بکوژانی خەڵکی کورد، لە ورمێ|ڕێکەوت= ٢٢ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە= کوردستان و کورد|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|archive-url= https://web.archive.org/web/20230703231858/https://kurdistanukurd.com/?p=32876|url-status= dead}}</ref> لە دوای شۆڕشی ١٩٧٩ لە ئێران، سەرکردایەتیی میلیشیای جەوانمەردان لە شەڕی دژی کورد دەکات و ناوی لەگەڵ تاوانبارانی [[کۆمەڵکوژیی قاڕنێ]] تێکەڵاوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Controversial Iranian Cleric Behind Qarna Massacre Loses Job|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/21012014|وێبگە=rudaw.net|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> دوای ئەوەی ھەوڵێکی تیرۆرکردنی حەسەنی لە ساڵی ١٩٨١ سەرنەکەوت، بە فڕۆکە بۆ چارەسەرکردن ڕەوانەی [[ئیرلەند]] کرا.<ref name=":0" /> حەسەنی لە ساڵی ١٩٨٣، دەسەڵاتداران لە حەشارگەی کوڕەکەی بەناوی ڕەشید،<ref>[http://azadbod.wordpress.com/2009/10/12/the-biography-of-great-martyr-br-rashid-hasani/ "The Biography Of Great Martyr Br. Rashid Hasani"] | referl.org | 14 September 2008</ref> کە ئەندامی [[ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران]] بوو ئاگادار دەکاتەوە، کە دواتر بە ڕەزامەندی حەسەنی بە تەقەکردن لە سێدارە درا.<ref name="inside">[http://www.insideofiran.org/en/section-blog/25-important-news/604-qarna-massacre-mullah-awarded-with-medal-of-bravery-in-iran.html "Qarna Massacre Mullah Awarded with ‘Medal of Bravery’ in Iran"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120325210019/http://www.insideofiran.org/en/section-blog/25-important-news/604-qarna-massacre-mullah-awarded-with-medal-of-bravery-in-iran.html |date=25 March 2012 }} | insideofiran.org | 5 April 2011</ref> لە قسەکانی حەسەنی بە ڕۆژنامەنووسێکی ئەمریکی دەڵێت؛ «ئیبراھیم کوڕەکەی نەکردە قوربانی، بەڵام من کردم، ئەمڕۆش پەشیمان نیم».<ref name="Burns">[https://www.nytimes.com/specials/010100mil-tech-mull.html "Praying for a Century That Is Not the American One"] By John F. Burns | nytimes.com | 1 January 2000</ref> لە ساڵی ٢٠٠١، بابەتگەلێک لە میدیاکانی زمانی ئینگلیزیدا سەبارەت بە وتاری ھەینی دەرکەوتن کە حەسەنی خاوەندارێتی و ڕاگرتنی سەگی بچووکی وەک کارێکی نا[[ئیسلام]]ی ئیدانە کرد.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2326357.stm "Iranian cleric denounces dog owners"] | news.bbc.co.uk | 14 October 2002</ref> [[نیویۆرک تایمز]] لە ڕایگەیاند کە حەسەنی دەڵێت: «سپاسی پۆلیس و دادوەرە بەڕێزەکان و ھەموو ئەو کەسانە دەکەم کە کاریان کردووە بۆ دەستگیرکردنی سەگدۆستان و دەستبەسەرداگرتنی سەگە لاق کورتەکان لەم شارەدا»،<ref>[https://www.nytimes.com/2001/08/24/world/tehran-journal-dog-lovers-of-iran-beware-growling-ayatollahs.html "Tehran Journal; Dog Lovers of Iran, Beware Growling Ayatollahs"] By Neil MacFarquhar | nytimes.com | 24 August 2001</ref> دوای چەند ساڵێک لە تاران سەرکوتکردنی سەگ و خاوەن سەگەکان دەستیپێکرد.<ref>[http://www.rferl.org/content/article/1078672.html "Iran: Tehran Officials Begin Crackdown On Pet Dogs"] | referl.org | 14 September 2007</ref> ھەروەھا لە زاری ناوبراوەوە ھاتووە کە «ئەو ژنانەی ڕێز لە [[حیجاب]] و مێردەکانیان ناگرن شایەنی مردنن. ئەم ژنانە و مێردەکانیان و باوکیان دەبێت بمرن».<ref name=kronos/><ref name=":0" /> لە ساڵی ٢٠١١، ''میدالیای ئازایەتی''ی لەلایەن سەرۆک کۆمار [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] پێبەخشرا، کە یەکێک لە گرنگترین میدالیا فەرمییەکانە کە لە ئێراندا بەخشراوە.<ref name=inside/> دەگوترێت ئەو میدالیایە بەھۆی خۆڕاگری لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] لە پێش [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]]، دژایەتیی بەرامبەر ئۆپۆزسیۆنی [[کورد]]ی لە ساڵانی یەکەمی دوای شۆڕش و بەشداریکردنی لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا پێبەخشرا.<ref name=inside/> لە شوباتی ٢٠١٤، وەکوو نوێنەری عەلی خامنەیی بەھۆی زۆربوونی تەمەن و نەخۆشی لە پۆستەکەی دوورخرایەوە.<ref name=":0" /> ھەتا کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٤، حەسەنی خاوەنی دوو ژنی زیندوو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=contentShow&id=11395|سەردێڕ=حجت الاسلام قریشی به امامت جمعه ارومیه و نماینده ولی فقیه در آذربایجان غربی منصوب شد/ تقدیر از مجاهدت و خدمات حجت الاسلام حسنی|بڵاوکەرەوە=[[عەلی خامنەیی|Supreme Leader]] Website |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> ئەو خاوەنی حەوت کوڕ و چوار کچ بوو.<ref name=Burns/> غوڵامڕەزا حەسەنی لە ٢١ی ئایاری ٢٠١٨ لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا بەھۆی [[تەشەنا|تەشەنای گورچیلە]] کۆچی دواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fa.euronews.com/2018/05/21/gholamreza-hasani-former-friday-prayer-imam-of-western-city-of-urmia-in-iran-died-at-91|سەردێڕ = غلامرضا حسنی، امام جمعه سابق ارومیه درگذشت|ڕێکەوت = ٢١ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> منداڵەکانی حەسەنی بوونەتە کەسایەتی ناسراو لە بوارە جیاجیاکاندا بە بیروڕای سیاسیی دژبەیەکەوە. لەم ساڵانەدا نەوە کچەکەی، [[ئانا دایمۆند]] بەھۆی چالاکی مافەکانی مرۆڤ لە شانشینی یەکگرتوو لە دوای بەبێ تاوان دادگاییکردن، زیندانیکردن و ئازادکردنی لەلایەن [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی ئێران]] ناوبانگی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hamhigh.co.uk/news/ana-diamond-letter-to-iran-about-nazanin-1-6849529|سەردێڕ=Nazanin's daughter deserves to have her mother next to her|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201027053130/https://www.hamhigh.co.uk/news/ana-diamond-letter-to-iran-about-nazanin-1-6849529|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Gholamreza Hassani}} {{S-start}} {{s-off}} {{succession box |before=پۆستەکە نەبووە |title=[[نوێژی ھەینی|پێشنوێژی ھەینی]]ی [[ورمێ]] و نوێنەری [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەر]] |years= ١٩٨٠—٢٠١٤ |after={{flagicon|ئێران}}[[سەید مەھدی قوڕەیشی]]}} {{S-end}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠١٨]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٨]] t0ttlow4mebxf2p7ya4hkapdva3s4nt وتووێژ:غوڵامڕەزا حەسەنی 1 237202 1583835 1326211 2026-05-15T00:41:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583835 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[غوڵامڕەزا حەسەنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1082458 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201027053130/https://www.hamhigh.co.uk/news/ana-diamond-letter-to-iran-about-nazanin-1-6849529 بۆ https://www.hamhigh.co.uk/news/ana-diamond-letter-to-iran-about-nazanin-1-6849529 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٥٢، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[غوڵامڕەزا حەسەنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326210 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201027053130/https://www.hamhigh.co.uk/news/ana-diamond-letter-to-iran-about-nazanin-1-6849529 بۆ https://www.hamhigh.co.uk/news/ana-diamond-letter-to-iran-about-nazanin-1-6849529 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٠٥، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[غوڵامڕەزا حەسەنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583834 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230703231858/https://kurdistanukurd.com/?p=32876 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=32876 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٤١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 8568s96h4rpxpkuuie8161huqk8ec32 قەرارگای ڕەمەزان 0 237427 1583851 1512312 2026-05-15T04:36:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583851 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military unit | unit_name = قەرارگاە ڕەمەزان | image = | image_size = | alt = | caption = | dates = ۱٩٨٩-۱٩٨٣ | disbanded = | country = [[ئێران]] | allegiance = [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | type = [[ئۆپەراسیونی تایبەت]] | role = [[شەڕی کاربڵاو]] | size = قەرارگا | command_structure = [[ھێزی وشکانیی سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سپای پاسداران]] | garrison =[[تاران]] | garrison_label = | nickname = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] | notable_commanders = [[مورتەزا ڕەزایی]]{{ھن}}[[محەممەدباقر زولقەدر]]{{ھن}}[[ئەحمەد کازمی]] }} '''قەرارگای ڕەمەزان''' تەنیا قەرارگای [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] لە دەرەوەی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] بوو، کە ئامانجی سەرەکیی ئۆپراسیونەکانی شەڕی کاربڵاو، چریکی و پارتیزانی لە خاکی [[باشووری کوردستان]] و وڵاتی [[عێراق]] و بە ھاوکاریی ھێزەکانی کوردی باشووری کوردستان بوو.<ref name="بەرگریی پیرۆز ١">[https://dnws.ir/86415 ھەواڵنێریی بەرگریی پیرۆز: ''لە ئۆپەراسیونە چریکییەکان ھەتا ھاوکاری لەگەڵ بەرھەڵستکارە عێراقییەکان لە قەرارگای دەرەوەی سنووری ڕەمەزان'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦؛]{{بەستەری مردوو|url=https://dnws.ir/86415 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }} [https://web.archive.org/web/20210126021433/https://defapress.ir/fa/news/86415/%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%86%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86 ئەرشیڤکراو لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣.</ref> پلانی دامەزراندنی بنکەیەکی سپای پاسداران لە دەرەوەی ئێران لەلایەن [[موحسین ڕەزایی]] پێشنیار کرا و لە مانگی گوڵانی ١٩٨٣ بەدوای پەسەندکران لەلایەن [[لێژنەی باڵای بەرگری]] بە شێوەیەکی فەرمی دامەزرا. قەرارگای ڕەمەزان بنکەی فەرمیی سپای پاسداران بۆ شەڕەکانی کاربڵاو لە ئۆپەراسیونەکانی دەرەوەی ئێران بوو. [[عەلی خامنەیی]] کە ئەو کاتە سەرۆک کۆمار و بۆیە سەرۆکی لێژنەی باڵای بەرگری بوو، [[مورتەزا ڕەزایی]]ی وەکوو یەکەمین فەرماندەری قەرارگای ڕەمەزان دانا.<ref name="ئیندەپندەنت ١">[https://www.independentpersian.com/node/40871/ ئیندەپندەنت: ''قەرارگای ڕەمەزان؛ پرۆژەیەک کە داھاتووی خامنەییی گۆڕاندەوە'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٠؛] [https://web.archive.org/web/20220526002544/https://www.independentpersian.com/node/40871/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AF ئەرشیڤکراو لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣.</ref> قەرارگای ڕەمەزان کە وەکوو ناوکێکی ناوەندی بۆ دامەزراندنی [[ھێزی قودس]] بە ئەژمار دێت، ڕۆڵێکی ھەرە گرینگێکی لە تەیار و تەکووزکردن و بەڕێوەبردنی ھێزە چەکدارە عێراقییەکانی بەرھەڵستکاری [[سەددام حوسێن]] لەوانە [[لەشکەری ٩ی بەدر]] ھەبووە.<ref name="بی‌بی‌سی ١">[https://www.bbc.com/persian/iran-38628812 بی‌بی‌سی: ''ئیرج مەسجدی کییە و بۆچی ئەمریکا تەحریمی کردی؟'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠؛] [https://web.archive.org/web/20230212223756/https://www.bbc.com/persian/iran-38628812 ئەرشیڤکراو لە ١٢ی شوباتی ٢٠٢٣؛] سەردان لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣.</ref> یەکەکانی قەرارگای ڕەمەزان بریتی لە [[لەشکەری ٩ی بەدر]] بە فەرماندەریی [[ئیسماعیل دەقایەقی]] و دواتر [[محەممەدڕەزا نەقدی]]، [[لەشکەری ٦ی تایبەتی پاسداران]] بە فەرماندەریی [[سادق مەحسوولی]]، [[تیپی ٦٦ی ھێزە تایبەتەکانی ھەوابورد|تیپی ۶۶ی ھەوابورد]] بە فەرماندەریی موحسین شەفەق، تیپی زەفەر و تیپی ئەبووزەر بە فەرماندەریی محەممەدڕەزا حەکیم جەوادی بوو.<ref name="ئیندەپندەنت ١"/> بە دوای مردنی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] و دەستپێکبوونی ڕێبەریی عەلی خامنەیی، گۆڕانکارییەکانێک لەنێوی قەرارگای ڕەمەزان بەدیھێنرا و ناوەکەیش گۆڕا بە [[ھێزی قودس]].<ref name="ئیندەپندەنت ١"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] bt34jlb1dbw3u66qsqarbwno6h1cs5u ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە چالاکەکان 4 241625 1583803 1583697 2026-05-14T21:00:28Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1583803 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١٤ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٥٦٤٥ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١٤ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٦٨٢٨ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٧٢ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٤٠١ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٩ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢٠٩ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] lx5ipegcvge57lva0vwwp4fbo7jwps6 شازادە پیچ 0 246001 1583778 1402317 2026-05-14T18:22:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583778 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شازادە پیچ''' کە بە '''شازادە تۆدستۆڵیش''' ناسراوە ({{بە ئینگلیزی |Princess Peach}}) کەسایەتیی خەیاڵیی ناوەندی زنجیرەی [[جیھانی سووپەر ماریۆ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=News Release: Nov. 30, 2022 "Illumination and Nintendo Announce Second Trailer and the Japanese voice cast for The Super Mario Bros. Movie" |ناونیشان=https://www.nintendo.co.jp/corporate/release/en/2022/221130.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Nintendo Co. , Ltd. |زمان=en}}</ref> ئەو فەرمانڕەوای شانشینی قارچکە و زۆرجار خۆی دەبینێتەوە کە پێویستی بە ڕزگارکردنە لەلایەن ماریۆ و لویجی. سەرەڕای ئەوەی لە زۆرێک لە یارییەکاندا کچێکی بێزارکەرە، بەڵام شازادە پیچ وەک زیرەک و دڵسۆز و ئیمکانات نیشان دەدرێت.<ref name="Mario Missing">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.behindthevoiceactors.com/video-games/Mario-Is-Missing/|سەردێڕ=Mario Is Missing!|وێبگە=Behind The Voice Actors|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref><ref name="Jessica Chisum">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jessica Chisum|ناونیشان=https://toposwopetalent.com/talent/7604/jessica-chisum/|بڵاوکەرەوە=Topo Swope Talent Agency|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref><ref name="Hotel Mario">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.behindthevoiceactors.com/video-games/Hotel-Mario/|سەردێڕ=Hotel Mario|وێبگە=Behind The Voice Actors|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> شازادە پیچ جگە لە ڕۆڵی شازادە، بە خۆشەویستی بۆ نانەواخانە و باخداری ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GOGOマリオ!!とは (ゴーゴーマリオとは) [単語記事]|ناونیشان=https://dic.nicovideo.jp/id/5386650|وێبگە=ニコニコ大百科|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە="その歌が評判が良かったため、さらに谷山浩子がその歌詞を一部変更と間奏中にナレーションを追加して歌った。ただし、プリンセスピーチ名義で発売されているのと、本人のアルバムにも収録されていなかったりする。" "The song was so well received that Hiroko Taniyama made some changes to the lyrics and added narration during the interlude. However, since it was released under the name of Princess Peach, it may not have been recorded on his own album."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=「マリオ」BGMがカラオケに！「GO GO マリオ!!」JOYSOUNDで配信決定、映像にも注目|ناونیشان=https://www.inside-games.jp/article/2015/11/30/93508.html|وێبگە=インサイド|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە="ボーカルは谷山浩子氏が謎の歌手「プリンセス・ピーチ」名義で担当するという、驚きの展開を見せました。""Hiroko showed a surprise that she would be in charge of the mysterious singer Princess Peach."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=7P-1002 {{!}} Super Mario Brothers GO GO Mario!! Princess Peach – VGMdb|ناونیشان=https://vgmdb.net/album/11385|وێبگە=vgmdb.net|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=July 2015|یەکەم=GamesRadar 13|سەردێڕ=How Nintendo's most famous castle changed Mario forever|ناونیشان=https://www.gamesradar.com/nintendos-most-famous-castle-mario/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=gamesradar|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> لە چەندین یاریی وەرچەرخاندا بەشداری کردووە و کارەکتەری بەناوبانگی زنجیرەی ماریۆیە. بەدرێژایی ساڵان شازادە پیچ بووەتە کەسایەتییەکی ئایکۆنی لە بواری یاریکردندا و لەلایەن ھەوادارانی زنجیرەکە خۆشەویستە. پەیوەندییەکانی لەگەڵ [[سووپەر ماریۆ]] و لویجی، ھەروەھا کارلێکەکانی لەگەڵ کارەکتەرەکانی دیکەی شانشینی قارچک، بەشدارییان کردووە لە ناوبانگێکی بەردەوامی دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Why Nintendo should make a 'Princess Peach' game|ناونیشان=https://ew.com/article/2015/09/18/nintendo-super-mario-princess-game/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|magazine=Entertainment Weekly}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Princess Peach Gets A Switch Game After Stealing The Show In The Movie |ناونیشان=https://kotaku.com/princess-peach-game-switch-mario-rpg-nintendo-direct-1850559777 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Kotaku |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brian |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Princess Peach Showtime launches for Switch in March 2024 |ناونیشان=https://nintendoeverything.com/princess-peach-showtime-launches-for-switch-in-march-2024/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Nintendo Everything |زمان=en}}</ref> ھەروەھا شازادە پیچ بە جلی پەمەیی ئایکۆنی و تاجەکەی ناسراوە، ھەروەھا بە چەترە واژووکراوەکەی کە زۆرجار ھەم بۆ بەرگری و ھەم بۆ گواستنەوە بەکاریدەھێنێت. زۆرجار وەک کارەکتەری بەڕێز و ڕەسەن وێنا دەکرێت، کە ڕەفتارێکی نەرم و نیان و ھەستێکی بەھێزی بەزەیی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ryan|یەکەم=Joal|سەردێڕ=30 best female video game characters, ranked|ناونیشان=https://www.cnet.com/pictures/20-best-female-video-game-characters-ever-ranked/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=CNET}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Loveridge|یەکەم=Sam|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Most iconic female game characters of all time, ranked|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/videogames/a803948/most-iconic-female-game-characters-of-all-time-ranked/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Digital Spy}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=More Than A Damsel In Distress: 15 Awesome Things You Didn't Know About Princess Peach|ناونیشان=https://www.thegamer.com/more-than-a-damsel-in-distress-15-awesome-things-you-didnt-know-about-princess-peach/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=TheGamer}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=15 Things You Didn't Know About Princess Peach|ناونیشان=https://screenrant.com/super-mario-princess-peach-facts-trivia/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=ScreenRant|وتەگێڕانەوە="This little factoid might not be too surprising – after all, Princess Peach has been in the world of Mario since 1985. However, it’s still worth mentioning that Peach is officially the female character who has been in the most games"}}</ref> لە ساڵانی ڕابردوودا شازادە پیچ وەک کارەکتەری چالاکتر و سەربەخۆتر وێنا کراوە، ڕۆڵێکی چالاکتری لە [[کایە]]کاندا وەرگرتووە و تەنانەت بووەتە کارەکتەری یاریکردن لە ھەندێک ناونیشاندا. ئەم گۆڕانکارییە لە وێناکردنیدا لەلایەن ھەوادارانەوە پێشوازییەکی باشی لێکرا، چونکە ڕێگەی پێدەدات خاڵە بەھێز و تواناکانی خۆی پیشان بدات لە دەرەوەی کچێک کە لە ناڕەحەتیدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kurland |یەکەم=Daniel |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=10 Ways Super Mario 64 Changed The Lore Of The Series |ناونیشان=https://www.cbr.com/super-mario-64-series-lore-changes-nintendo/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=CBR |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Phillips |یەکەم=Tom |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Shigeru Miyamoto said no to a Wario-style Princess Peach |زمان=en |ئیش=Eurogamer.net |ناونیشان=https://www.eurogamer.net/shigeru-miyamoto-said-no-to-a-wario-style-princess-peach |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> جگە لە دەرکەوتنی لە یارییە ڤیدیۆیییەکان، شازادە پیچ لە چەندین شێوەی میدیاییدا بەشداری کردووە، لەوانە بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان، [[کۆمیک]] و کاڵا بازرگانییەکان. بوونی لە چاندی باودا پێگەی خۆی وەک یەکێک لە ناسراوترین و خۆشەویستترین کارەکتەرەکانی جیھانی یاریکردن چەسپاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Shigeru Miyamoto – Mario 20th Anniversary Interview |ناونیشان=https://shmuplations.com/mario20th/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=shmuplations |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=Peckham |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |سەردێڕ=Exploring Super Mario 3D World with Its Development Team |زمان=en-US |ئیش=Time |ناونیشان=https://techland.time.com/2013/06/14/exploring-super-mario-3d-world-with-its-development-team/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |issn=0040-781X |archive-date= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209233702/https://techland.time.com/2013/06/14/exploring-super-mario-3d-world-with-its-development-team/ |url-status=dead }}</ref> بۆیە شازادە پیچ کەسایەتییەکی خۆشەویست و کاریگەرە لە جیھانی یاریکردندا، بە میھرەبانی و زیرەکی و خۆڕاگری ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=MB|یەکەم=Frankie|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Super Princess Peach, un alegre cambio de papeles para la serie de Mario Bros. con buenos cimientos para una secuela|ناونیشان=https://www.vidaextra.com/aventura-plataformas/super-princess-peach-alegre-cambio-papeles-para-serie-mario-bros-rebosante-magia-nintendera|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Vidaextra|زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Portable Plumber: The Complete History of Mario in Handheld Games|ناونیشان=https://www.complex.com/pop-culture/2011/11/portable-plumber-the-complete-history-of-mario-in-handheld-games/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Complex|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191110123345/https://www.complex.com/pop-culture/2011/11/portable-plumber-the-complete-history-of-mario-in-handheld-games/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو بەردەوامە لە بوون بە سەرچاوەی ئیلھام بۆ ھەوادارانی لە ھەموو تەمەنێکدا و وەک بەشێکی دانەبڕاو لە زنجیرەی سوپەر ماریۆ دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Nintendo's Revised History Of Super Mario Bros.|ناونیشان=https://www.kotaku.com.au/2010/12/nintendos-revised-history-of-super-mario-bros/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Kotaku Australia|زمان=en-AU|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210228011346/https://www.kotaku.com.au/2010/12/nintendos-revised-history-of-super-mario-bros/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Parkin|یەکەم=Jeffrey|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=How to unlock all playable characters in Super Mario Run|ناونیشان=https://www.polygon.com/super-mario-run/2016/12/21/14040626/how-to-unlock-luigi-peach-toad-toadette-playable-characters|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Polygon}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|شەڕ|کۆمەڵگا|سیاسەت|ژن|ژاپۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Princess Peach}} [[پۆل:کارەکتەرە مێینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان]] 0p54caixkgcjah8uzap8rmzz0xmfvvw مانوێل جۆنسۆن 0 247011 1583912 1514791 2026-05-15T09:37:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583912 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = مانوێل جۆنسۆن | وێنە =Manuel H. Johnson.jpg | قەبارەی وێنە = 250px | ناوی کاتی لەدایکبوون =مانوێل جۆنسۆن | شوێنی لەدایکبوون = [[ترۆی (ئەلاباما)]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون =١٠ی شوباتی ١٩٤٩ (تەمەن ٧٤ ساڵ) | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = ئابوری | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} مانوێل ئێچ جۆنسۆن لەدایکبووی [[١٩٤٩]]، [[ئابوورناسی|ئابووریناسێکی]] [[ئەمریکی]]یە، لە شاری ترۆی ویلایەتی ئەلاباما لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.idref.fr/077695283|سەردێڕ="ناسنامەی مانوێل جۆنسۆن لە سیستەمی بەڵگەنامەی زانکۆدا."|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180118115759/https://www.idref.fr/077695283|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://web-xp2a-pws.ntrs.com/content//media/attachment/data/econ_research/0503/document/pc030905.pdf|سەردێڕ=ئایا بن بێرنانکی “جەستەبوونەوە”ی مانلی جۆنسۆنە؟ توێژینەوەی ئابووری.}}{{بەستەری مردوو|url=https://web-xp2a-pws.ntrs.com/content//media/attachment/data/econ_research/0503/document/pc030905.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ==پۆستەکان== پۆستی دەستەی یەدەگی فیدراڵی، و یاریدەدەری وەزیری گەنجینەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای بەدەستهێناوە. ==خوێندن== لە زانکۆی ترۆی و زانکۆی ویلایەتی فلۆریدا خوێندوویەتی. ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکی== * [https://www.mercatus.org/people/manuel-h-johnson بایۆی جۆنسۆن لە سەنتەری مێرکاتوس] * [https://fraser.stlouisfed.org/title/statements-speeches-manuel-h-johnson-940?browse=1980s لێدوان و وتارەکانی مانوێل ئێچ جۆنسۆن] * [https://www.c-span.org/person/?216/ManuelJohnson دەرکەوتنەکان لەسەر C-SPAN] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Manuel H. Johnson}} [[پۆل:ژیاننامە]] [[پۆل:ئابووری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]] [[پۆل:زیندووان]] 7f4bhu70182va4ujpxl7gt471784oq0 وتووێژ:مادی کامارا 1 253741 1583895 1473652 2026-05-15T08:42:12Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583895 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مادی کامارا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1217503 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170925064021/http://conakrysports.com/index.php/2016/12/01/ajaccio-aca-mohamed-mady-bientot-pro/ بۆ http://www.conakrysports.com/index.php/2016/12/01/ajaccio-aca-mohamed-mady-bientot-pro/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٢٧، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مادی کامارا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1375559 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220901160758/https://livekoora.com/live-koora-online-apk-for-android-devices/ بۆ https://livekoora.com/live-koora-online-apk-for-android-devices/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٣٢، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مادی کامارا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1435521 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180810210505/https://www.sport24.gr/football/omades/Olympiakos/agorase-ton-kamara-o-olympiakos.5109339.html بۆ https://www.sport24.gr/football/omades/Olympiakos/agorase-ton-kamara-o-olympiakos.5109339.html زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/lamia-olympiakos-1-3-to-violi-toys-oi-erythroleykoi.5316854.html *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/olympiakos-aek-2-0-milhse-h-erythroleykh-poiothta.5626967.html *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/ofh-olympiakos-0-1-epaggelmatiko-diplo-sto-hrakleio.5673007.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٢٩، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مادی کامارا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1447885 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220831133242/https://www.asroma.com/en/news/2022/8/mady-camara-joins-the-giallorossi بۆ https://www.asroma.com/en/news/2022/8/mady-camara-joins-the-giallorossi زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٥٥، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[مادی کامارا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1473651 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190421205702/https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/lamia-olympiakos-1-3-to-violi-toys-oi-erythroleykoi.5316854.html بۆ https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/lamia-olympiakos-1-3-to-violi-toys-oi-erythroleykoi.5316854.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220112213851/https://www.novasports.gr/sport/podosfairo/event/super-league-1/article/1811489/olympiakos-koryfaios-paiktis-sti-goyinea-o-kamara/ بۆ https://www.novasports.gr/sport/podosfairo/event/super-league-1/article/1811489/olympiakos-koryfaios-paiktis-sti-goyinea-o-kamara/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٢٥، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مادی کامارا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583894 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181116001207/https://www.africatopsports.com/2015/05/10/mohamed-mady-le-guineen-en-essai-ajaccio/ بۆ http://www.africatopsports.com/2015/05/10/mohamed-mady-le-guineen-en-essai-ajaccio/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٤٢، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) oca3o2qag8mbzlppr97j43mwcdfx3z0 سەربەندان 0 254712 1583758 1507840 2026-05-14T15:20:55Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583758 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ئاماژەی زیاتر}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox settlement | name = سەربەندان | native_name = | native_name_lang = | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = ئێران | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = Default: left | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = [[ئێران]] | subdivision_type1 = ئوستان | subdivision_name1 = تاران | subdivision_type2 = قەزا | subdivision_name2 = دەماوەند | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = ناحیە | subdivision_name4 = ئەبرشیوە | established_title = | established_date = | founder = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags -->| area_footnotes = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_as_of = | population_total = | population_density_km2 = | population_note = | population_demonym = | utc_offset = +٣:٣٠ | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = | settlement_type = گوند }} '''سەربەندان''' گوندێکی [[کورد]]نشینە لە ناوچەی ئەبرشیوە [[پارێزگای تاران|سەر بە پارێزگای تاران]]. ئەم گوندە ناوەندی ناحیەی ئەبرشیوەی [[شارستانی دەماوەند|شاری دەماوەندە]] و بە گوندێکى پڕ لە دانیشتووانى بەشی ناوەڕاستی شاری دەماوەند دادەنرێت. ئەم گوندە بە ٨٠ کم لە ڕۆژهەڵاتی تاران دوورە و نزیکە لە ڕێگای فیروزکۆ. لە ساڵانی ڕابردوودا بەهۆی زۆری ئاو و کەشوهەوای نایاب، ئەم گوندە زۆر بەناوبانگ بووە. گوندی سەربەندان زستانی سارد و هاوینێکی فێنکى هەیە، بۆیە باشترین کات بۆ سەردانی ئەم گوندە سەرەتای هاوینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اقامتگاه های بوم گردی روستای سربندان : عکس ها، رزرو آنلاین، بهترین قیمت|ناونیشان=https://www.uspace.ir/sarbandan/%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF|بڵاوکەرەوە=رزرو اقامتگاه های بوم گردی، هتل سنتی و کلبه {{!}} یواسپیس|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202010812/https://www.uspace.ir/sarbandan/%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF|url-status=dead}}</ref> گەرووی سەربەندان و ئەو ڕێگایەی کە بەرەو دەریاچەی تار دەڕوات لە بەھار و ھاویندا پڕە لە گەشتیار. گوندەکانی نزیک لە دەریاچەی تار بریتین لە ھۆیەر، دەھنار، مومج، لێپشت، یەھەر. خەڵکی سەربەندان بە ڕەچەڵەک کوردی [[کورمانج|کرمانجن]] کە لە سەردەمی محەممەدخانی قاجار لە چنارانی خوراسانەوە ڕوویان لەم ناوچەیە کردووە؛ بەڵام دەگوترێت کە لە بەرامبەر بەشداری کوردانی قۆچان لە سوپای [[نادر شا]] (سەدەی ١٨) ئەم ناوچەیەیان پێدراوە و لێرە نیشتەجێ بوونە. زمانی ئاخاوتنی خەڵکەکە شێوەزارێکی کرمانجی یەو بە سەربەندی ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sarbandan.com/%DA%A9%D9%85%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240530072217/http://www.sarbandan.com/%DA%A9%D9%85%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == گوندەکانی دراوسێ == سەربەندان لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی جابان و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ سەیدئاباد و لە باکوورەوە [[ھویر و آئینە ورزان|لەگەڵ ھویەر]] و لە باشوورەوە لەگەڵ موغانەک ھاوسنوورە. == ئابووری و بەرھەمی گوندەکان == پیشەی سەرەکی خەڵکی ئەم گوندە کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە. ھەروەھا باخداری لە سەربەندان لە گەشەکردندایە، بە جۆرێک لە وەرزی دروێنەی سێوی سەربەندان، ژمارەی کرێکارانی ناوچەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز دەبێتەوە و کڕیاران بە لێشاو دەڕژێنەئەم ناوچەیە. == ڕیشەی ناوەکەی == ڕیشەی ناوی سەربەندان دەگەڕێتەوە بۆ بوونی ئاوی پێویست لەم ناوچەیەدا کە ڕۆڵی سەربەندانی بۆ زەوییە کشتوکاڵییەکانی خوارەوەی ڕووبارەکان گێڕاوە. == ئەمانەش ببینە == * [[کورد]] * [[کێوی دەماوەند|دەماوەند]] * [[پارێزگای تاران]] * [[گەلانی ئێرانی|گەلانی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران|کوردستان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:کورد لە ئێران]] [[پۆل:کوردانی تەراوگە]] hqy9vikmd6gmhvmy2orrvzvh50six9l سوھرەوەرد 0 266366 1583744 1300868 2026-05-14T12:06:47Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583744 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سوھرەوەرد | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|fa|سهرورد}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری سوھرەوەرد | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری سوھرەوەرد''' | دەرزیی_نەخشە = Iran#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی سوھرەوەرد لە [[ئێران]]دا##جێگەی سوھرەوەرد لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|36|04|20|N|48|26|24|E|region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای زەنگان|زەنگان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی خودابەندە|خودابەندە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٩٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سوھرەوەرد''' ({{بە فارسی|سهرورد}}) شارێکە لە [[پارێزگای زەنگان]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> سوھرەوەرد خاوەن سروشتێکی خۆرسک و ھەوارگەی چەندین دەوەن و ڕوەکی ناوازەیە. لە ڕووی ھەڵکەوتی جوگرافیاوە لە باشووری [[گەرماو]]، لە ڕۆژاوای [[بیجاڕ]] و لە ڕۆژھەڵاتی شاری [[قیدار]] ھەڵکەوتووە. پێشتر سوھرەوەرد شارێکی کوردنشین بوو کە دانیشتووانی پەیڕەوی مەزھەبی سوننەی شافیعی بوون، بەڵام دوای ھاتنی و وێرانکاریی مەغۆلەکان و بەھۆی ھەژموونی بەردەوامی ھۆزە تورکمانەکانی سەر بە سەفەوییەکان، ئەفشارەکان و قاجاڕەکان، زۆربەی خەڵکی سوھرەورد بوونە پەیڕەوی مەزھەبی [[شیعە]] بە جۆرێک کە لە ئێستادا بە [[زمانی ئازەربایجانی|تورکیی ئازەری]] قسە دەکەن. ئەم شارە پێشتر وەک گوند ھەژمار دەکرا، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٧ی زایینیدا کرایە شار.<ref>همان.</ref> == ناو == سەبارەت بە ناوی سوھرەوەرد دەوترێت کە لێکدراوی دوو وشەیە: سوھر یان سوور (ڕەنگ) لەگەڵ وەرد (بەرد) کە بە واتای سوورەبەرد دێت.<ref>* ماجید مەردوخ روحانى: فەرهەنگنووسى لە کوردستان…، دیمانە: هدایەت جان، ماڵپەڕى کوردستان و کورد. (٢٨/١٠/٢٠٢٠) [https://kurdistanukurd.com/?p=67356]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanukurd.com/?p=67356 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئەم شێوە ناوانە لە ناوچە جۆراوجۆرەکانی کوردستاندا باون وەک بەردەسوور (لە ورمێ و سەردەشت)، بەردەرەش، گردەسوور، گردەرەش؛ بەڵام تیۆدۆر نۆلدکە و جۆزێف مارکوارت پێیان وایە کە سوھرەوەرد لە ناوی سوھرابەوە وەرگیراوە و شێوازی پێشووی سۆھرابگێرد یان ھاوشێوەی بووە.<ref>*ئەنسکلۆپیدیاى ئیسلام (بە ئینگلیزى)[Encyclopaedia of Islam, Vol. IX]، بڕگەى سوهرەوەرد</ref> == مێژوو == سوھرەوەرد پێشینەیەکی مێژووییی ھەیە و شوێنی لەدایکبوونی کەسایەتیی گەورەی وەک [[شەھابەدین سوھرەوەردی]] بووە. ئیبن حەوقەل لەبارەی ئەم شارەدا وتوویەتی: «شارێکی بچووک و بەپیتە، خەڵکەکەی زۆربەیان کوردن، پێشتر مۆڵگەی زۆرێک لە [[خەواریج]]ەکان بووە و دواتر بەجێیان ھێشتووە، شارێکی قایم و بەھێزە و حەسارێکی ھەیە».<ref>ئیبن حەوقەل، ابوالقاسم محمد، کتابى (صورة الأرض). وەرگێڕانى فارسی: جەعفەر شەعار. تاران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر. ص. ۱۱۳</ref> ئەم شارە تا سەدەی حەوتەمی ھیجری (سێزدەیەمی زایینی) ئاوەدان بووە، کە لە سەردەمی ھێرشی [[مەغۆل]]ەکاندا زیانێکی زۆری پێگەیشت. == ناوداران == * [[شەھابەدین سوھرەوەردی]]، فەیلەسووفی بەناوبانگ و ناسراو بە شێخ ئیشراق، شێخی کوژراو (مەقتوول) و شێخی شەھید (٥٤٩–٥٨٧ کۆچی/١١٥٤–١١٩١ زایینی) * [[شەھابەددین عومەر سوھرەوەردی]]، یەکێک لە بەناوبانگترین شێخەکانی [[سۆفییایەتی|سۆفیگەری]] (٥٤٢–٦٣٢ زایینی) * [[ئەبوولنەجیب سوھرەوەردی]]، یەکێک لە شێخە سۆفییەکان لە سەدەی شەشەمی کۆچی و یەکێک لە فەقیھ و بانگخوازانی شافیعی (٥٦٣–٤٩٠ کۆچی). * [[ئەحمەد سوھرەوەردی]]، یەکێک لە خۆشنووسە دیارەکانی سەردەمی ئیلخانی، قوتابیی یاقووتی موستەعسەمی. ٦٤٥–~٧٤١ کۆچی) == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای زەنگان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای زەنگان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای زەنگان]] t7min1x402ujrruw1i0prta46icz396 1583805 1583744 2026-05-14T21:02:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1583805 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سوھرەوەرد | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|fa|سهرورد}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری سوھرەوەرد | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری سوھرەوەرد''' | دەرزیی_نەخشە = Iran#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی سوھرەوەرد لە [[ئێران]]دا##جێگەی سوھرەوەرد لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|36|04|20|N|48|26|24|E|region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای زەنگان|زەنگان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی خودابەندە|خودابەندە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٩٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سوھرەوەرد''' ({{بە فارسی|سهرورد}}) شارێکە لە [[پارێزگای زەنگان]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> سوھرەوەرد خاوەن سروشتێکی خۆرسک و ھەوارگەی چەندین دەوەن و ڕوەکی ناوازەیە. لە ڕووی ھەڵکەوتی جوگرافیاوە لە باشووری [[گەرماو]]، لە ڕۆژاوای [[بیجاڕ]] و لە ڕۆژھەڵاتی شاری [[قیدار]] ھەڵکەوتووە. پێشتر سوھرەوەرد شارێکی کوردنشین بوو کە دانیشتووانی پەیڕەوی مەزھەبی سوننەی شافیعی بوون، بەڵام دوای ھاتنی و وێرانکاریی مەغۆلەکان و بەھۆی ھەژموونی بەردەوامی ھۆزە تورکمانەکانی سەر بە سەفەوییەکان، ئەفشارەکان و قاجاڕەکان، زۆربەی خەڵکی سوھرەورد بوونە پەیڕەوی مەزھەبی [[شیعە]] بە جۆرێک کە لە ئێستادا بە [[زمانی ئازەربایجانی|تورکیی ئازەری]] قسە دەکەن. ئەم شارە پێشتر وەک گوند ھەژمار دەکرا، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٧ی زایینیدا کرایە شار.<ref>همان.</ref> == ناو == سەبارەت بە ناوی سوھرەوەرد دەوترێت کە لێکدراوی دوو وشەیە: سوھر یان سوور (ڕەنگ) لەگەڵ وەرد (بەرد) کە بە واتای سوورەبەرد دێت.<ref>* ماجید مەردوخ روحانى: فەرهەنگنووسى لە کوردستان…، دیمانە: هدایەت جان، ماڵپەڕى کوردستان و کورد. (٢٨/١٠/٢٠٢٠) [https://kurdistanukurd.com/?p=67356]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanukurd.com/?p=67356 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئەم شێوە ناوانە لە ناوچە جۆراوجۆرەکانی کوردستاندا باون وەک بەردەسوور (لە ورمێ و سەردەشت)، بەردەرەش، گردەسوور، گردەرەش؛ بەڵام تیۆدۆر نۆلدکە و جۆزێف مارکوارت پێیان وایە کە سوھرەوەرد لە ناوی سوھرابەوە وەرگیراوە و شێوازی پێشووی سۆھرابگێرد یان ھاوشێوەی بووە.<ref>*ئەنسکلۆپیدیاى ئیسلام (بە ئینگلیزى)[Encyclopaedia of Islam, Vol. IX]، بڕگەى سوهرەوەرد</ref> == مێژوو == سوھرەوەرد پێشینەیەکی مێژووییی ھەیە و شوێنی لەدایکبوونی کەسایەتیی گەورەی وەک [[شەھابەدین سوھرەوەردی]] بووە. ئیبن حەوقەل لەبارەی ئەم شارەدا وتوویەتی: «شارێکی بچووک و بەپیتە، خەڵکەکەی زۆربەیان کوردن، پێشتر مۆڵگەی زۆرێک لە [[خەواریج]]ەکان بووە و دواتر بەجێیان ھێشتووە، شارێکی قایم و بەھێزە و حەسارێکی ھەیە».<ref>ئیبن حەوقەل، ابوالقاسم محمد، کتابى (صورة الأرض). وەرگێڕانى فارسی: جەعفەر شەعار. تاران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر. ص. ۱۱۳</ref> ئەم شارە تا سەدەی حەوتەمی ھیجری (سێزدەیەمی زایینی) ئاوەدان بووە، کە لە سەردەمی ھێرشی [[مەغۆل]]ەکاندا زیانێکی زۆری پێگەیشت. == ناوداران == * [[شەھابەدین سوھرەوەردی]]، فەیلەسووفی بەناوبانگ و ناسراو بە شێخ ئیشراق، شێخی کوژراو (مەقتوول) و شێخی شەھید (٥٤٩–٥٨٧ کۆچی/١١٥٤–١١٩١ زایینی) * [[شەھابەددین عومەر سوھرەوەردی]]، یەکێک لە بەناوبانگترین شێخەکانی [[سۆفییایەتی|سۆفیگەری]] (٥٤٢–٦٣٢ زایینی) * [[ئەبوولنەجیب سوھرەوەردی]]، یەکێک لە شێخە سۆفییەکان لە سەدەی شەشەمی کۆچی و یەکێک لە فەقیھ و بانگخوازانی شافیعی (٥٦٣–٤٩٠ کۆچی). * [[ئەحمەد سوھرەوەردی]]، یەکێک لە خۆشنووسە دیارەکانی سەردەمی ئیلخانی، قوتابیی یاقووتی موستەعسەمی. ٦٤٥–~٧٤١ کۆچی) == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای زەنگان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای زەنگان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای زەنگان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٧ لە ئێران]] amkqbv75r8c37kpu5dmtrzvdc1du7uw سەڵاوات 0 266492 1583772 1576793 2026-05-14T16:53:06Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583772 wikitext text/x-wiki {{محەممەد}}[[پەڕگە:Salavat_by_Shams_ud-Din.jpg|وێنۆک| دەقی خۆشنووسی عەرەبی «سەڵاوات»: {{بە عەرەبی|«اللھم صل علی محمد و آل محمد»}}، بە واتای «بەرەکەت و سڵاو لەسەر گیانی [[محەممەد]] و [[ئەھلولبەیت|بنەماڵەکەی]]»، بە دەستنووسی ''شەمسەدین عەساف جاھی'']] [[پەڕگە:Salavat.svg|وێنۆک| دەقی عەرەبی شێوەی تری «سەڵاوات»: {{بە عەرەبی|«صَلَی اللھُ عَلَیە و سَلَّم»}}، واتا «خوای گەورە بەخشندەیی و چاکەی خۆی بۆ محەممەد بنێرێت»]] '''سەڵاوات''' یان '''سەڵەوات''' ({{بە عەرەبی|صَلَوَات}}) یاخود '''دروود''' ({{بە ئوردوو|دُرُوْد}}) یان سەڵاواتدان لەسەر پێغەمبەر [[محەممەد]]. دەربڕینێکی ئیسلامییە بە [[زمانی عەرەبی]]، و یەکێکە لە [[واجب]]ەکانی سەر موسڵمانان لە کاتی ناوھێنانی پێغەمبەری ئیسلام بە گوتنی {{عەرەبی|صَلَّی اللھُ عَلَیھِ وَسَلَّم}}، {{قورئان|ئەحزاب|٥٦|کوردی=بەڵێ}}، مەبەست لێی بە گەورە دانان و ڕێزگرتنە لە محەممەد، و یەکێکە لە ھۆکارەکانی شەفاعەت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سوودەکانی سەڵاوات|ناونیشان=https://www.dangiislam.org/CatDetail.aspx?id=1734&MapID=1&FolderID=110&FileID=150|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.dangiislam.org/CatDetail.aspx?id=1734&MapID=1&FolderID=110&FileID=150 |date=ئایاری ٢٠٢٥ }}</ref> و موسڵمانان [[سەڵاواتی ئیبراھیمی]] دەڵێن لە کاتی [[تەحیات]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەڵاواتدان لە دوای تەحیات|ناونیشان=https://ba8.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ba8.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صیغ الصلاة علی النبی ﷺ|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/13861/صیغ-الصلاة-علی-النبی-ﷺ|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صیغ الصلاة علی النبی صلی اللە علییە وسلم وفضائلھا وأوقاتھا|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/5025/صیغ-الصلاة-علی-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-وفضائلھا-وأوقاتھا|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اجمل صلاة علی النبی|ناونیشان=https://mawdoo3.com/اجمل_صلاة_علی_النبی|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D8%A7%D8%AC%D9%85%D9%84_%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیان حکم الصلاة علی سیدنا النبی علییە السلام - الفتاوی - دار الإفتاء المصریة - دار الإفتاء|ناونیشان=https://www.dar-alifta.org/ar/fatawa/17990/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=دار الإفتاء المصریة|زمان=ar-eg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724122017/https://www.dar-alifta.org/ar/fatawa/17990/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|url-status=dead}}</ref> پاشگری «{{عەرەبی|«صَلَوَاتُ اَللَّە عَلَیْە وَ آلِە»}}»، بە واتای «سەڵاواتی خوا لە سەر خۆی و بنەماڵەکەی بێت» دێت، زاراوەیەکی ڕێز نیشاندانە کە لە دەقە ئیسلامییەکاندا بەکاردێت بۆ ڕێزگرتن لە پێغەمبەر [[محەممەد]] کاتێک ناوی دەھێندرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The extraordinary importance of sending blessings upon the Prophet (peace and blessings of Allah be upon him and his family) |ناونیشان=https://hawzah.net/fa/Article/View/94925/اهمیت-فوق-العاده-صلوات-بر-پیامبر-صلّی-اللّه-علیه-و-آله?SearchText=صلوات&LPhrase=|سەردێڕ=اهمیت فوق العاده صلوات بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> ئەم دەستەواژەیە زۆرترین جار لە دوای ناوی [[محەممەد]] [[پێغەمبەر]]ی [[ئیسلام]]ەوە بەکاردێت. ھەموو ئەم دەستەواژانە بە واتای «داواکردنی خێری خودایی بۆ کەسێکی تایبەت و پیرۆزە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The Holy Quran and the Good News of the Prophets|ناونیشان=https://alefbalib.com/Metadata/237004/اسامی-پیامبران-الهی(124000)-به-ترتیب-رسالت-و-زمان-|سەردێڕ=اسامی پیامبران الهی(124000) به ترتیب رسالت و زمان حدودی رسالت ؟ {{!}} کتابخانه مجازی الفبا|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://alefbalib.com/Metadata/237004/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C%28124000%29-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86- |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The names of all the prophets from Adam to the last prophet. |ناونیشان=https://smtnews.ir/بخش-گوگل-نیوز-38/34192-اسامی-تمام-پیامبران-از-آدم-تا|سەردێڕ=اسامی تمام پیامبران از آدم تا خاتم |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> بە گوێرەی ھەندێک لە لێکۆڵەران سەڵاوات بە زیاتر لە ٢١٠ دەستەواژەی جیاوازی عەرەبی لە سەرچاوە ئیسلامییەکاندا دەربڕدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=صمدانیان |یەکەم=محسن |دوایین٢=صبوری |یەکەم٢=امید |سەردێڕ=صلوات و پیامبر (ص) در صحیفه سجادیه |trans-title=Blessings and the Prophet (PBUH) in Sahifa al-Sajjadiyyah |ناونیشان=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/268930/صلوات-و-پیامبر-صلی-الله-علیه-و-اله-در-صحیفه-سجادیه |journal=مجله قرآنی کوثر |زمان=fa |پەڕەکان=٧٦, ٧٧|وتەگێڕانەوە=شماره ۲۳، زمستان ۱۳۸۵ش و بهار ۱۳۸۶ش.}}</ref> == ماناکەی بە کوردی == '''اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ،''' خودایە: دروود و سەڵاوات بڕژێنە بەسەر مــوحــەمـمــەد و خانەوادەی موحەممەددا و لە ناو باشترین کۆڕ و کۆبوونەوەکەیان ئەهلی ئاسمان بەباشە و بە ڕێز و گەورەیی باسیان بکە ھەر وەکو چۆن دروودت ڕژاند بەسەر ئیبراھیم و خانەوادەی ئیبراھیمدا و بە باشە و بەڕێز و گەورەیی باست کردوون. بەڕاستی تۆ سوپاس و ستایش کراویت و خاوەن شکۆیت، '''اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، في العالمين إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ:''' پیرۆزی و بەرەکەت بڕژێنە بەسەر مـوحـەمـمـەد و خانەوادەی موحەممەددا، ھەر وەکو چۆن پیرۆزی و بەرەکەتت ڕژاند بەسەر ئیبراھیم و خانەوانەدەی ئیبراھیمدا، لە هەموو جیهانەکاندا ئەم گەورەیی و پیرۆزی و بەرەکەتە نیشان بدە چونکە بەڕاستی تۆ سوپاس و ستایش کراویت و خاوەن گەورەییت و شکۆداریت '''(في العالمين) واتە:''' هەموو جیهانێک کە خودا دروستی کردبێت وەکو جیهانی فریشتە و جیهانی ئادەمیزاد و جیهانی جنۆکە و جیهانی ئاژەڵان و سەرجەم ئەو جیهان و کۆمەڵگایانەی هەن و خۆیان لە خۆیاندا دنیایەکی ترن و لە دنیایەکی تر ناچن. کەواتە مەبەست لە '''(في العالمين)''' ئەوەیە پەروەردگار ئەم گەورەیی و پیرۆزیە لە هەموو جیهانەکاندا نیشان بدات و بەگەورەی ڕابگڕێت جا ئیتر ئەمە چۆناییە ئێمە لێی نازانین... '''والله اعلم.''' '''(ٳنك حمید مجید)''' بۆ ستایشکردنی خودای گەورە بەکارهاتووە کە دوو سیفەتی گەورەی پەروەردگار باسکراوە تێیدا ئەوانیش '''(حمید: سوپاسکاری بەندەکانیەتی لەسەر چاکەکردن و بەندەکانیشی سوپاسی دەکەن) و (مجید: خاوەن گەورەیی و شکۆدارییە)''' وەکو جوانییەک بۆ سەڵاواتەکە و دۆعاکە و نیشاندانی بەندایەتی بۆ خودا دەوترێت. مانای وشەی '''(دروود)یش''' برتییە لە سڵاوکردن بەڵام بە شێوازێک وەکو وەسف و تەعریف و ستایشکردن وابێت بۆ ئەو کەسە. بۆنموونە ئەم کەسە هێندە کەسێکی بەڕێز و پایەدار و مێرخاسە حەزناکەی پێی بڵێیت سڵاو بەڵکو دەتەوێت ڕێزێکی زیاتری لێبنێیت لەو کاتەدا پێی دەڵێیت: '''دروودت لێبێت یان دروود بۆ جەنابت.''' == جۆرەکانی سەڵاوات == سەڵاوات جۆری زۆرە لەفەرموودەکاندا وەک: {{عەرەبی| # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّد، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، فِی الْعَالَمِینَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>الموطأ/ 459، صحیح، وابن حبان/ 1958، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ. # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، اللَّھُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>البخاری/ 4519، وابن ماجھ/ 904، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، فِی الْعَالَمِینَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>مسلم/ 405، والموطأ/ 459، صحیح، والنسائی/ 1285، صحیح، وابن حبان/ 1965، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّک حَمِیدٌ مَجِیدٌ، وَبِارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>مسلم/ 406.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّک حَمِیدٌ مَجِیدٌ، اللَّھُمَّ بِارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>ابن حبان/ 1964، صحیح، والبخاری/ 5996، ومسلم/ 406، والنسائی/ 1287، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>النسائی/ 1288، صحیح، والنسائی/ 1290، صحیح، ابن حبان/ 1957، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، اللَّھُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>البخاری/ 3190.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ الأُمِّیِّ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ الأُمِّیِّ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>ابن حبان/ 1959، إسنادە صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ.<ref>ابن ماجھ/ 903، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ.<ref>البخاری/ 5997.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ.<ref>النسائی/ 1293، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ.<ref name="البخاری/ 4520">البخاری/ 4520.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آل إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ.<ref name="البخاری/ 4520">البخاری/ 4520.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آل إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ.<ref name="البخاری/ 4520">البخاری/ 4520.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>البخاری/ 3189.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، فِی الْعَالَمِینَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>ابن ماجھ/ 905، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>النسائی/ 1294، صحیح]، [البخاری/ 5999]، [الموطأ/ 458، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی أَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی أَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>مسلم/ 407.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، اللَّھُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ.}} == گرنگی == لە [[ئیسلام]]دا کاتێک موسڵمانێک یان [[فریشتە لە ئیسلامدا|فریشتەیەک]] ئەم دەستەواژەیە دەڵێت، مانای وایە دەینێرێت بۆ پێغەمبەر و ڕێزی خۆیان بۆ [[محەممەد]] نیشان دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٧ |سەردێڕ=Salutations on our dear Prophet |ناونیشان=https://www.khaleejtimes.com/ramadan-2017/salutations-on-our-dear-prophet |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |وێبگە=Khaleej Times |دوایین=Zubair |یەکەم=Khwaja Mohammed}}</ref> «کاتێک محەممەد سەڵاوات دەنێرێتە سەر ئیمانداران و شوێنکەوتوانی، ئاماژەیە بۆ دوعای ئەو بۆ خۆشگوزەرانی و ڕزگارییان لە ڕۆژی دوایی و دنیادا». ھەروەھا پێغەمبەر گوتوویەتی: «خراپترین کەس ئەو کەسەیە کە سەڵاواتم لەسەر لێنادا کاتێک ناوم دەھێنرێت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sunnah.com/tirmidhi/48/177|سەردێڕ=Jami` at-Tirmidhi 3546 - Chapters on Supplication - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم) |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{محەممەد٢}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{پۆلی کۆمنز|Peace be upon him}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|قورئان|محەممەد}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان]] [[پۆل:ڕێزلێنان]] [[پۆل:زاراوە دینییەکان]] [[پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی]] [[پۆل:نازناوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:خواناسی ئیسلامی]] [[پۆل:دوعا]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان]] [[پۆل:چاندی ئیسلامی]] [[پۆل:زاراوەکانی نوێژ]] [[پۆل:سۆفیگەری]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:فەرموودە]] [[پۆل:محەممەد]] [[پۆل:زاراوە عەرەبییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] gcueczhul3oebqrxb1stdnqe8yy0v54 وتووێژ:شازادە پیچ 1 268782 1583779 1377476 2026-05-14T18:22:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583779 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شازادە پیچ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1297597 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191110123345/https://www.complex.com/pop-culture/2011/11/portable-plumber-the-complete-history-of-mario-in-handheld-games/ بۆ https://www.complex.com/pop-culture/2011/11/portable-plumber-the-complete-history-of-mario-in-handheld-games/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٥١، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شازادە پیچ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325673 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191110123345/https://www.complex.com/pop-culture/2011/11/portable-plumber-the-complete-history-of-mario-in-handheld-games/ بۆ https://www.complex.com/pop-culture/2011/11/portable-plumber-the-complete-history-of-mario-in-handheld-games/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٤٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شازادە پیچ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377475 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210228011346/https://www.kotaku.com.au/2010/12/nintendos-revised-history-of-super-mario-bros/ بۆ https://www.kotaku.com.au/2010/12/nintendos-revised-history-of-super-mario-bros/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٢٣، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شازادە پیچ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583778 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231209233702/https://techland.time.com/2013/06/14/exploring-super-mario-3d-world-with-its-development-team/ بۆ https://techland.time.com/2013/06/14/exploring-super-mario-3d-world-with-its-development-team/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٢٢، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 0zfitp3v7vl4q8879kxhipar5ke1fgs ئیسلامشەھر 0 269205 1583892 1486641 2026-05-15T08:36:00Z 1silent scientist 51740 1583892 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئیسلامشەھر | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|fa|اسلام‌شهر}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Meidan namaz2.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری ئیسلامشەھر | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری ئیسلامشەھر''' | دەرزیی_نەخشە = Iran#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ئیسلامشەھر لە [[ئێران]]دا##جێگەی ئیسلامشەھر لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|35|33|38|N|51|14|05|E|region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای تاران|تاران]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ئیسلامشەھر|ئیسلامشەھر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٦٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٢١ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{ناونیشان|http://www.eslamshahr.ir/}} | پەراوێزەکان = }} '''ئیسلامشەھر''' ({{بە فارسی|اسلام‌شهر}}) شارێکە لە [[پارێزگای تاران]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> == دیمۆگرافیا == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٣٥٧،١٧١ کەس بووە لە ٩١،٢٩٣ خێزاندا.<ref name="2006 Tehran Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان تهران |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Tehran Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920084534/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=23 June 2025}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٨٩،١٠٢ کەسی لە ١١٢،٤٨٧ خێزاندا ژماردووە.<ref name="2011 Tehran Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان تهران |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Tehran Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Tehran.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120190153/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Tehran.xls |archive-date=20 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=23 June 2025}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ٤٤٨،١٢٩ کەس لە ١٣٧،٦٣٨ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Tehran Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان تهران |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Tehran Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171617/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23.xlsx |archive-date=12 December 2021 |format=Excel |access-date=23 June 2025}}</ref> شارەکە گەشەی کردووە تا ببێتە پڕدانیشتووترین شاری پایتەختی ناوناوەندی پارێزگا و لە کۆی گشتیدا ١٩یەمین پڕدانیشتووترین شاری وڵاتەکەیە.{{cn|date=June 2024}} == جوگرافیا == شارەکە لەسەر [[ڕێگای ٦٥ (ئێران)|ڕێگای ساوه]] ھەڵکەوتووە، کە لە باشووری تاران دەست پێ دەکات، و لە [[شاری ساوه]] کۆتاییی دێت. گەڕەکەکانی بریتین لە واوان، قائمییە، سەعیدییە، محەممەدییە، مەھدییە، باغنەردە، سالوور، نووری، قاسماباد، شیروودی، گوڵھا، ئیلاھییە، ئەحمەد ئاباد، قودس، باق فەیز، زەڕەفشان، مووسی ئاباد، ئەنبیا و میان ئاباد. == کەشوھەوا == ئیسلامشەھر [[کەشوھەوای نیمچەوشکی سارد|کەشوھەوایەکی نیمچەوشکی ساردی]] ھەیە ([[پۆلێنکردنی کەشوھەوای کووپن|کووپن]] ''BSk''). بەرزترین پلەی گەرمی تۆمارکراو {{convert|٤٣|C}} بووە، کە لە ١٠ی تەممووزی ١٩٩٠دا تۆمارکراوە، لەکاتێکدا نزمترین پلەی گەرمی تۆمارکراو {{convert|-١٣|C}} بووە، کە لە ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٧٣دا تۆمارکراوە.<ref name="Voodoo Skies">{{cite web|title=Eslamshahr, Iran|url=http://voodooskies.com/weather/iran/eslamshahr|publisher=Voodoo Skies|access-date=30 August 2013|archive-date=31 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231212151/http://voodooskies.com/weather/iran/eslamshahr|url-status=dead}}</ref>{{Weather box | metric first = yes | single line = yes | location = ئیسلامشەھر | Jan record high C = ١٩ | Feb record high C = ٢٣ | Mar record high C = ٢٩ | Apr record high C = ٣٣ | May record high C = ٣٨ | Jun record high C = ٤١ | Jul record high C = ٤٣ | Aug record high C = ٤٢ | Sep record high C = ٣٩ | Oct record high C = ٣٣ | Nov record high C = ٢٧ | Dec record high C = ٢١ | Jan high C = ٨ | Feb high C = ١١ | Mar high C = ١٦ | Apr high C = ٢٢ | May high C = ٢٨ | Jun high C = ٣٤ | Jul high C = ٣٧ | Aug high C = ٣٦ | Sep high C = ٣٢ | Oct high C = ٢٥ | Nov high C = ١٦ | Dec high C = ١٠ | Jan mean C = ٣ | Feb mean C = ٦ | Mar mean C = ١٠ | Apr mean C = ١٧ | May mean C = ٢٢ | Jun mean C = ٢٧ | Jul mean C = ٣١ | Aug mean C = ٣٠ | Sep mean C = ٢٦ | Oct mean C = ١٧ | Nov mean C = ١١ | Dec mean C = ٥ | year mean C = | Jan low C = ٠ | Feb low C = ٢ | Mar low C = ٦ | Apr low C = ١٢ | May low C = ١٧ | Jun low C = ٢١ | Jul low C = ٢٤ | Aug low C = ٢٤ | Sep low C = ٢٠ | Oct low C = ١٤ | Nov low C = ٧ | Dec low C = ٢ | Jan record low C = -١٣ | Feb record low C = -١٠ | Mar record low C = -٩ | Apr record low C = -١ | May record low C = ٢ | Jun record low C = ٩ | Jul record low C = ١٣ | Aug record low C = ١٣ | Sep record low C = ٨ | Oct record low C = ٢ | Nov record low C = -٧ | Dec record low C = -١١ | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = ٢٩.٨ | Feb precipitation mm = ٣٠.٥ | Mar precipitation mm = ٣٧.٣ | Apr precipitation mm = ٣٢.٠ | May precipitation mm = ٩.٢ | Jun precipitation mm = ٥.٤ | Jul precipitation mm = ٧.١ | Aug precipitation mm = ٥.٠ | Sep precipitation mm = ١.٠ | Oct precipitation mm = ٩.٩ | Nov precipitation mm = ٢٦.٤ | Dec precipitation mm = ٢٤.٧ | source 1 = «ڤوودوو سکایز»<ref name="Voodoo Skies"/> | source 2 = NOAA }} {{Historical populations |title = مێژووی دانیشتووان |align =right |clear = |direction = |percentages = |state = |type = |shading = |width = |subbox = |pop_name = |year_name = |percent_name = |footnote = |source = <ref name="population history">{{cite web |title=Cities with a population of 100,000 and more (1956-2006 census) |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/13-cities-with-a-population-of-100-000-and-more-1335-1385-1956-2006-census-1.xlsx |website=irandataportal.syr.edu |publisher=Iran data portal |access-date=1 June 2025 |page=1 |format=XLS}}</ref> |graph-pos = |graph-width = |graph-height = |percol = |cols = |perrow = |rows = |١٩٧٦ |٥٠،٢٩٢ |١٩٨٦ |٢١٥،١٢٩ |١٩٩١ |٢٣٠،١٨٣ |١٩٩٦ |٢٦٥،٤٠٠ |٢٠٠٦ |٣٥٧،١٧١<ref name="2006 Tehran Province"/> |٢٠١١ |٣٨٩،١٠٢<ref name="2011 Tehran Province"/> |٢٠١٦ |٤٤٨،١٢٩<ref name="2016 Tehran Province"/> }} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای تاران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای تاران}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Eslamshahr}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای تاران]] hmol0u8xgamptj6090hpz0j070fqu7x 1583893 1583892 2026-05-15T08:36:28Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1583893 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئیسلامشەھر | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|fa|اسلام‌شهر}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Meidan namaz2.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری ئیسلامشەھر | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری ئیسلامشەھر''' | دەرزیی_نەخشە = Iran#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ئیسلامشەھر لە [[ئێران]]دا##جێگەی ئیسلامشەھر لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|35|33|38|N|51|14|05|E|region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای تاران|تاران]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ئیسلامشەھر|ئیسلامشەھر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٦٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٢١ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{ناونیشان|http://www.eslamshahr.ir/}} | پەراوێزەکان = }} '''ئیسلامشەھر''' ({{بە فارسی|اسلام‌شهر}}) شارێکە لە [[پارێزگای تاران]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> == دیمۆگرافیا == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٣٥٧،١٧١ کەس بووە لە ٩١،٢٩٣ خێزاندا.<ref name="2006 Tehran Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان تهران |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Tehran Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920084534/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=23 June 2025}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٨٩،١٠٢ کەسی لە ١١٢،٤٨٧ خێزاندا ژماردووە.<ref name="2011 Tehran Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان تهران |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Tehran Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Tehran.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120190153/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Tehran.xls |archive-date=20 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=23 June 2025}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ٤٤٨،١٢٩ کەس لە ١٣٧،٦٣٨ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Tehran Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان تهران |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Tehran Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171617/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23.xlsx |archive-date=12 December 2021 |format=Excel |access-date=23 June 2025}}</ref> شارەکە گەشەی کردووە تا ببێتە پڕدانیشتووترین شاری پایتەختی ناوناوەندی پارێزگا و لە کۆی گشتیدا ١٩یەمین پڕدانیشتووترین شاری وڵاتەکەیە.{{cn|date=June 2024}} == جوگرافیا == شارەکە لەسەر [[ڕێگای ٦٥ (ئێران)|ڕێگای ساوه]] ھەڵکەوتووە، کە لە باشووری تاران دەست پێ دەکات، و لە [[شاری ساوه]] کۆتاییی دێت. گەڕەکەکانی بریتین لە واوان، قائمییە، سەعیدییە، محەممەدییە، مەھدییە، باغنەردە، سالوور، نووری، قاسماباد، شیروودی، گوڵھا، ئیلاھییە، ئەحمەد ئاباد، قودس، باق فەیز، زەڕەفشان، مووسی ئاباد، ئەنبیا و میان ئاباد. == کەشوھەوا == ئیسلامشەھر [[کەشوھەوای نیمچەوشکی سارد|کەشوھەوایەکی نیمچەوشکی ساردی]] ھەیە ([[پۆلێنکردنی کەشوھەوای کووپن|کووپن]] ''BSk''). بەرزترین پلەی گەرمی تۆمارکراو {{convert|٤٣|C}} بووە، کە لە ١٠ی تەممووزی ١٩٩٠دا تۆمارکراوە، لەکاتێکدا نزمترین پلەی گەرمی تۆمارکراو {{convert|-١٣|C}} بووە، کە لە ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٧٣دا تۆمارکراوە.<ref name="Voodoo Skies">{{cite web|title=Eslamshahr, Iran|url=http://voodooskies.com/weather/iran/eslamshahr|publisher=Voodoo Skies|access-date=30 August 2013|archive-date=31 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231212151/http://voodooskies.com/weather/iran/eslamshahr|url-status=dead}}</ref>{{Weather box | metric first = yes | single line = yes | location = ئیسلامشەھر | Jan record high C = ١٩ | Feb record high C = ٢٣ | Mar record high C = ٢٩ | Apr record high C = ٣٣ | May record high C = ٣٨ | Jun record high C = ٤١ | Jul record high C = ٤٣ | Aug record high C = ٤٢ | Sep record high C = ٣٩ | Oct record high C = ٣٣ | Nov record high C = ٢٧ | Dec record high C = ٢١ | Jan high C = ٨ | Feb high C = ١١ | Mar high C = ١٦ | Apr high C = ٢٢ | May high C = ٢٨ | Jun high C = ٣٤ | Jul high C = ٣٧ | Aug high C = ٣٦ | Sep high C = ٣٢ | Oct high C = ٢٥ | Nov high C = ١٦ | Dec high C = ١٠ | Jan mean C = ٣ | Feb mean C = ٦ | Mar mean C = ١٠ | Apr mean C = ١٧ | May mean C = ٢٢ | Jun mean C = ٢٧ | Jul mean C = ٣١ | Aug mean C = ٣٠ | Sep mean C = ٢٦ | Oct mean C = ١٧ | Nov mean C = ١١ | Dec mean C = ٥ | year mean C = | Jan low C = ٠ | Feb low C = ٢ | Mar low C = ٦ | Apr low C = ١٢ | May low C = ١٧ | Jun low C = ٢١ | Jul low C = ٢٤ | Aug low C = ٢٤ | Sep low C = ٢٠ | Oct low C = ١٤ | Nov low C = ٧ | Dec low C = ٢ | Jan record low C = -١٣ | Feb record low C = -١٠ | Mar record low C = -٩ | Apr record low C = -١ | May record low C = ٢ | Jun record low C = ٩ | Jul record low C = ١٣ | Aug record low C = ١٣ | Sep record low C = ٨ | Oct record low C = ٢ | Nov record low C = -٧ | Dec record low C = -١١ | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = ٢٩.٨ | Feb precipitation mm = ٣٠.٥ | Mar precipitation mm = ٣٧.٣ | Apr precipitation mm = ٣٢.٠ | May precipitation mm = ٩.٢ | Jun precipitation mm = ٥.٤ | Jul precipitation mm = ٧.١ | Aug precipitation mm = ٥.٠ | Sep precipitation mm = ١.٠ | Oct precipitation mm = ٩.٩ | Nov precipitation mm = ٢٦.٤ | Dec precipitation mm = ٢٤.٧ | source 1 = «ڤوودوو سکایز»<ref name="Voodoo Skies"/> | source 2 = NOAA }} {{Historical populations |title = مێژووی دانیشتووان |align =right |clear = |direction = |percentages = |state = |type = |shading = |width = |subbox = |pop_name = |year_name = |percent_name = |footnote = |source = <ref name="population history">{{cite web |title=Cities with a population of 100,000 and more (1956-2006 census) |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/13-cities-with-a-population-of-100-000-and-more-1335-1385-1956-2006-census-1.xlsx |website=irandataportal.syr.edu |publisher=Iran data portal |access-date=1 June 2025 |page=1 |format=XLS}}</ref> |graph-pos = |graph-width = |graph-height = |percol = |cols = |perrow = |rows = |١٩٧٦ |٥٠،٢٩٢ |١٩٨٦ |٢١٥،١٢٩ |١٩٩١ |٢٣٠،١٨٣ |١٩٩٦ |٢٦٥،٤٠٠ |٢٠٠٦ |٣٥٧،١٧١<ref name="2006 Tehran Province"/> |٢٠١١ |٣٨٩،١٠٢<ref name="2011 Tehran Province"/> |٢٠١٦ |٤٤٨،١٢٩<ref name="2016 Tehran Province"/> }} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای تاران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Eslamshahr}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای تاران]] 55xzr7aqt2haf8lytkon0u8jfemwkxq زگپێیان 0 271850 1583753 1537230 2026-05-14T14:34:55Z حوسێن 42516 حوسێن پەڕەی [[گاسترۆپۆد]]ی گواستەوە بۆ [[زگپێیان]]: بەکوردیکردن: زگ = gastro و پێ = pod 1537230 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Taxobox | name = گاسترۆپۆدەکان | image = Cypraea chinensis with partially extended mantle.jpg | image_width = 240px | image_caption = ''[[کاوری|سایپرا]] چینێنسیس'' | regnum = [[گیانلەبەر]]کان | phylum = [[نەرمەلۆکە]] | classis = ''گاسترۆپۆدەکان'' | classis_authority = [[جۆرج کوڤیر|کوڤیر]]، ١٧٩٥ | subdivision_ranks = پۆلە لاوەکییەکان | subdivision = *[[پاتێلۆگاسترۆپۆدا]] *[[ڤێتیگاسترۆپۆدا]] *[[نیۆمفالینا]] *[[نێریتۆمۆرفا]] *[[کاینۆگاسترۆپۆدا]] *[[هێتێرۆبرانکیا]] }} [[File:Gastropod collage.jpg|thumb|250px|]] [[File:CornishLimpets.JPG|thumb|250px|لیمپێت و ماسی و بارناکل لەسەر بەردێک لە ناوچەی نێوان مەل و با.]] '''گاسترۆپۆد'''، یان ''یونڤاڵڤ''، گەورەترین و سەرکەوتووترین [[پۆلی (بایۆلۆجی)|پۆل]] [[مۆلۆسک]]ن. 60,000–75,000 ناسراوی زیندوو [[جۆر]] سەر بە ئەون. زۆربەیان [[ئۆقیانوس|دەریایی]]ن، بەڵام زۆربەیان لە [[ئاوی شیرین]] یان لەسەر وشکانی دەژین. تۆماری بەردبووەکانیان دەگەڕێتەوە بۆ دواتر [[کامبری]]. زۆرێک لەو هێڵانەی ئەمڕۆ دەژین لە [[مێزۆزۆیک]] [[سەردەم]] پەرەیان سەندووە، بە سوودوەرگرتن لە دابینکردنی زۆری خۆراک لە بنی دەریادا [[ڕەفەی کیشوەری|ڕەفەی کیشوەری]].<ref>وەک [[ناوخۆی ڕۆژئاوا ڕێڕەوی دەریایی]] یان چۆڵەوانی جۆراوجۆر [[مەنگرۆڤ]] و [[چیمەنی دەریایی]]</ref> == سه‌رچاوه‌کان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Gastropoda}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}} [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لەلایەن جۆرج کوڤیرەوە]] a9xjkxvgupe5128abppxh1m9nmymtw6 ناحیەی بێستانە 0 272738 1583740 1583617 2026-05-14T12:02:36Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583740 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بێستانە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بێستانەی گەورە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١٩</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٢٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = دێدەوان خلیل خاڵانی | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٨١٫٨ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٨٣٥ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦٠ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢،٥٢٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٨٫٩٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٥٢٥ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بێستانە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بیستانة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Bestana SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بێستانەی گەورە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بێستانەی گەورە]]یە. *وشەی بێستانەی گەورە، وشەیەکی لێکدراوە. (بێستان + ە + گەورە). * بێستان: واتای باخی [[شووتی]] و [[کاڵەک]] و [[خەیار]] و [[ترۆزی]]. * ە: ئامڕازی ناسینە. * گەورە: واتای مەزن، زل و قەبە. * لەم گوندەدا کشتوکاڵ کراوە و بێستانی زۆری ھەبووە بۆیە ناوی بێستانی ھەڵگرتووە، بۆیە پێی دەڵێن بێستانەی گەورە لە بەرئەوەی لە ڕۆژاوای ئەم گوندەوە گوندێکیکە ھەیە بە ناوی [[بێستانەی بچووک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی وشەدان | ناونیشان = https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%A8%DB%8E%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 | نووسەر = وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بەفەرمانی [[مەسروور بارزانی]]، سەرۆکی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، لە ڕێکەوتی ١٤ی١٢ی٢٠٢٣. ناحیەی بێستانە لە سنووری [[پارێزگای ھەولێر]] ھاتە کایەوە و لکێندرا بە [[قەزای بنەسڵاوە]]وە. * ترازاندنی گوندەکانی([[شیوەپیران]]، [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]]) لە [[ناحیەی شۆڕش]] سەربە [[قەزای کۆیە]] و لکاندنیان بە ناحیەی بێستانە. * ترازاندنی گوندەکانی([[کانی بزرە]]، [[ڕولکە]]، [[ھەیتە کوژە]]، [[شاقازی]]، [[حەسەن موتریب]]، [[سۆفی برایم]]، [[پونگینە]]، [[میرەکانی خدر]]، [[چاڵەگردەڵە]]، [[ئەزیانە]]، [[قەشقە]]، [[خوڕخوڕ]]، [[دووشیوان، بێستانە|دووشیوان]]، [[پەلکانە، بێستانە|پەلکانە]]) لە [[قەزای قوشتەپە]]، لکاندنیان بە ناحیەی بێستانە. * ترازاندنی گوندەکانی([[بێستانەی گەورە]]، [[سەرمەزرا]]، [[بێستانەی بچووک]]، [[ئۆمەرەسۆر]]) لە [[ناحیەی دارەتوو]]ی سەر بە [[قەزای بنەسڵاوە]]، لکاندنیان بە ناحیەی بێستانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٤)ی ساڵی ٢٠٢٤، ھێنانەکایە و ترازاندنی چەند ناحیە و گوندێک لە سنوری پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بێستانە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی بێستانە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/18396565| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم ناحیەیە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٥٢٥ [[خێزان]] و ٢،٥٢٥ کەس، کە ١،٢٢٦ [[نێر]] و ١،٢٩٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی [[باران]] دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە ١٩ گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * '''[[بێستانەی گەورە]](ناوەند)''' * [[ئەزیانە]] * [[ئۆمەرەسۆر]] * [[بێستانەی بچووک]] * [[پەلکانە، بێستانە]] * [[پونگینە، بێستانە]] * [[چاڵەگردەڵە]] * [[حەسەن موتریب]] * [[خوڕخوڕ]] * [[دووشیوان، بێستانە]] * [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]] * [[ڕولکە]] * [[سەرمەزرا]] * [[سۆفی برایم]] * [[شاقازی]] * [[شیوەپیران]] * [[قەشقە]] * [[کانی بزرە]] * [[میرەکانی خدر]] * [[ھەیتە کوژە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] i8vwnfopj1bfsaj2od3t4cjxuryxg3w وتووێژ:سەربەندان 1 275084 1583759 1334071 2026-05-14T15:21:06Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583759 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەربەندان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1334070 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240530072217/http://www.sarbandan.com/%DA%A9%D9%85%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1/ بۆ https://www.sarbandan.com/%DA%A9%D9%85%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٤١، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەربەندان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583758 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241202010812/https://www.uspace.ir/sarbandan/%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF بۆ https://www.uspace.ir/sarbandan/%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٢١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ooc6ue2plu1s28uflake8z041ny08oe وتووێژ:سینان ئۆغان 1 275472 1583752 1337919 2026-05-14T14:11:29Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583752 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سینان ئۆغان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1337918 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160423090859/http://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html بۆ https://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٣٢، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سینان ئۆغان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583751 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230525063600/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i418153 بۆ https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i418153 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:١١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 01kte9v75f6fziv603578xy9j3fefta دارەتوو 0 277073 1583736 1583689 2026-05-14T12:01:56Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583736 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دارەتوو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دارتو }}<br>{{lang-en| Daratu }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.12633|44.04612 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی دارەتوو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.12633|44.04612 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = تۆڵە مەھدی خۆشناو | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦١،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٨٣١٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دارەتوو''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. دارەتوو ناوەندی [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی دارەتوو وشەیەکی لێکدراوە، [[دار]] + [[توو]]. گوایە گوندی دارەتوو لە سەردەمی عوسمانیدا ئاوەدان کراوەتەوە و کانییەکی ھەبووە و دوو دار تووی لە تەنیشت بووە، ئیتر لەوەوە ناوەکەی وەرگرتووە. == جوگرافیا == شارەدێی دارەتوو ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە شاری [[ھەولێر]]. * لە باشوورەوە گوندی [[باغەمرە ئەفەندی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[باغەمرە شەھاب]]. * لە ڕۆژاواوە شاری [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دارەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/9991770213 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == سەرەتا دارەتوو گوندێک بوو، پاش ساڵی(١٩٨٩) کە [[ڕژێمی بەعس]] گوندەکانی ئێستای [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای پشدەر]] و [[قەزای ڕانیە]]ی ڕاگواست و لە کۆمەڵگەی دارەتوودا نیشتەجێی کردن. پاش فراوان بوون و زیاد بوونی دانیشتوان لە بەرواری(١٢\٥\٢٠٠٢)دا [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] ھاتە کایەوە و دارەتوو بووە ناوەندی و بووە [[شارەدێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی دارەتوو| ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/407 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم شارۆچکەیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٩٥٧دا، (١٨٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارۆچکەیە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٩٧٧دا، (٣٥٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دانیشتوانی ئەم شارۆچکەیە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٦،٤٢٥ [[خێزان]] و ٦١،٣٦٠ کەس، کە ٣٠،٨٥٠ [[نێر]] و ٣٠، ٥١٠ [[مێ]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 3pdd3z4mwpe7axthgjo6ck0v1ie2p3c سەگی پۆلیس 0 278208 1583771 1547383 2026-05-14T16:48:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583771 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Sussex_Police_Dogs_(9221050585).jpg|وێنۆک|سەگێکی پۆلیسیی جۆری مالینۆی بەلجیکی لە کاتی نمایشدا لە ئینگلتەرا]] [[پەڕگە:Police_dog_attack.JPG|alt=|وێنۆک| ڕاھێنانی سەگێکی [[پۆلیسی سەربازی]]]] [[پەڕگە:FBI_Police_K9_(33511712043).jpg|alt=|وێنۆک| سەگێکی پۆلیسی ف.ب.ئ. جۆری شوانی ھۆڵەندی]] '''سەگی پۆلیسی''' ({{بە ئینگلیزی|Police dog}}) کە بە '''K-9''' ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=About K-9s - National Police Dog Foundation |ناونیشان=https://www.nationalpolicedogfoundation.org/about-k9s |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=NTL Police Dog Fdn |زمان=en}}</ref> [[سەگ]]ێکە کە ڕاھێنراوە بۆ یارمەتیدانی [[پۆلیس]] و ئەفسەرانی تری جێبەجێکردنی یاسا. بەشێک لە ئەرکەکانیان بریتییە لە گەڕان بەدوای [[داروو|ماددە ھۆشبەرەکان]] و [[تەقەمەنی]]دا، دۆزینەوەی شوێنی کەسانی ونبوو، دۆزینەوەی بەڵگەی شوێنی تاوان، پاراستنی ئەفسەران و کەسانی دیکە، و ھێرشکردنە سەر ئەو تۆمەتبارانەی کە لە ئەفسەرەکان ھەڵدێن. ئەو جۆرانەی کە زۆرترین جار لەلایەن جێبەجێکردنی یاساوە بەکاردەھێنرێن بریتین لە شوانی ئەڵمانی و مالینۆی بەلجیکی و بلۆدھەند و شوانی ھۆڵەندی و [[لابرادۆر ڕیتریڤر|لابرادۆر ڕێتریڤەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jan 22 |یەکەم=AKC Staff Updated: |دوایین٢=Jan 22 |یەکەم٢=2024 {{!}} 2 Minutes Updated: |دوایین٣=Minutes |یەکەم٣=2024 {{!}} 2 |سەردێڕ=What Do K-9 Police Dogs Do? |ناونیشان=https://www.akc.org/expert-advice/dog-breeds/what-do-police-dogs-do/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=American Kennel Club |زمان=en}}</ref> لەم چەند ساڵەی دواییدا، جۆری مالینۆی بەلجیکیی بووەتە پێشەنگ بۆ ئەرکەکانی پۆلیس و سەربازی بەھۆی ئاستی بەرز لە تەرکیز و چالاکیان وەھەروەھا قەبارەی بچووکترە، ھەرچەندە جۆری شوانەکانی ئەڵمانیی وەک ئەو جۆرە دەمێننەوە کە زۆرترین پەیوەندییان بە جێبەجێکردنی یاساوە ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Which dog breeds work best for drug detection |ناونیشان=https://www.3dk9detection.com/news/what-breeds-make-the-best-drug-dogs |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.3dk9detection.com}}</ref> سەگی پۆلیسیی لەسەر ئاستی [[حکوومەتی فیدراڵ|فیدڕاڵی]] و [[حکوومەتی ناوچەیی|ناوخۆیی]] بۆ مەبەستی جێبەجێکردنی یاسا لە زۆر شوێنی جیھان بەکاردەھێنرێت. زۆرجار ئەوان وەک و یەکەیەکی تایبەت دادەنرێن بۆ شتێکی دیاریکراو و ئەفسەرێکی دیاریکراو مامەڵەی لەگەڵ دەکات، و ھەروەھا دەبێت سەگە پۆلیسییەکە چەند دەستەواژەیەکی دیاریکراو لەگەل ئاماژەی دەستی لەبەر بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=K9 Unit: Duties and Responsibilities |ناونیشان=http://www.dec.ny.gov/regulations/2775.html |ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170803194237/http://www.dec.ny.gov/regulations/2775.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>ڕاھێنانی سەرەتایی بۆ سەگی پۆلیس بە شێوەیەکی گشتی لە نێوان ھەشت مانگ بۆ ساڵێک دەخایەنێت، ئەمەش بەپێی ئەوەی لە کوێ و چۆن ڕاھێنانیان پێدەکرێت و بۆ چ مەبەستێک. زۆرجار سەگەکانی پۆلیس بە دووبارە بەرنامەی ڕاھێنان لەگەڵ مامەڵەکارە دیاریکراوەکەیان دەگرنەبەر بۆ بەھێزکردنی ڕاھێنانەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=FAQs |ناونیشان=https://www.northlandk9.org/faqs/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Northland K-9 Foundation |زمان=en-US}}</ref> لە زۆرێک لە وڵاتان بریندارکردن یان کوشتنی سەگی پۆلیس بە ئەنقەست بە تاوانکاریی دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=18 USC 1368 - Harming Animals Used in Law Enforcement - Crimes and Criminal Procedure - US Code |ناونیشان=https://law.onecle.com/uscode/18/1368.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=law.onecle.com }}{{بەستەری مردوو|url=https://law.onecle.com/uscode/18/1368.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Government unleashes police dog protection laws|ناونیشان=https://www.abc.net.au/news/2013-08-26/police-dog-protection-laws/4912928|newspaper=ABC News|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en-AU}}</ref> == مێژوو == === مێژووی سەرەتا === سەگ لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاستەوە]] لە جێبەجێکردنی یاسادا بەکاردەھێنرێت. سامان و پارە لە گوندەکاندا کۆدەکرایەوە بۆ خەرجی بلۆدھەندەکانی ئەفسەری گوندەکان بۆ ڕاوکردنی کەسانی لە یاسا دەرچوو بەکاردەھێنران. یەکەم بەکارھێنانی تۆمارکراوی سەگی پۆلیس لە سەرەتای سەدەی ١٤ بوو لە سانت مالۆ لە [[فەڕەنسا]]، کە سەگ بۆ پاسەوانیکردنی بەندەر و دەرچە بەکاردەھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hagenes |یەکەم=Kellie |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Facts About Police Dogs: Trained Partners in Law Enforcement |ناونیشان=https://www.nahf.org/article/facts-about-police-dogs |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Nahf |زمان=en}}</ref> لە کۆتاییی سەدەی ١٤دا، بلۆدھەندەکان لە [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] بەکاردەھێنرا، کە بە "سەگی سلۆ" ناسرابوو – وشەی "سلۆت"، (بە واتای بەدواداچوون) وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=sleuth |ناونیشان=http://etymonline.com/index.php?term=sleuth |وێبگە=[[Online Etymology Dictionary]] |وتەگێڕانەوە=a figurative use of a word that dates back to late 14c. meaning a kind of bloodhound}}</ref> لە نێوان سەدەی ١٢ و بیستەمدا سەگی پۆلیس لە دوورگەکانی بەریتانیا و کیشوەری ئەورووپا بە پلەی یەکەم بەھۆی توانای شوێنپێ ھەڵگرتنیان بەکاردەھێنرا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Cosgrove |یەکەم=Nicole |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=10 Police Dog Breeds: With Info & Pictures |ناونیشان=https://www.dogster.com/dog-breeds/police-dog-breeds |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Dogster |زمان=en-US}}</ref> نیشتەجێبوون و شارنشینی خێرای [[ئینگلتەرا]] و فەڕەنسا لە سەدەی نۆزدەھەمدا نیگەرانی خەڵکی گشتیی سەبارەت بە پەرەسەندنی یاسا شکێنان زیاد کرد.<ref name=":0"/> لە [[لەندەن]]، جێبەجێکردنی یاسای ئێستا، ڕاکەرانی شەقامی بۆو، توانایان نەبوو بۆ بەرەنگاری تاوانەکان ببنەوە، لە ئەنجامدا کۆمەڵەی تایبەت پێکھێنران بۆ یارمەتیدانی بەرەنگاربوونەوەی تاوان و یاسا شکێنان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beattie|یەکەم=John Maurice|سەردێڕ=The first English detectives: the Bow Street Runners and the policing of London, 1750-1840|ناونیشان=https://archive.org/details/firstenglishdete0000beat|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٦٩٥١٦-٤|شوێن=Oxford New York}}</ref> چاودێرانی شەو بۆ پاسەوانی شوێنەکان دامەزرێنران، و چەک و سەگیان بۆ دابین کرا بۆ ئەوەی ژیانی خۆیان لە تاوانباران بپارێزن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=canine use in law enforcement |ناونیشان=https://www.mypspa.org/article/more/canine-use-in-law-enforcement |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === سەردەمی مۆدێرن === [[پەڕگە:Bloodhound_from_1915.jpg|alt=|وێنۆک| بلۆدھەند کە لەلایەن سێر چارڵز وارن بەکارھێنرا بۆ ھەوڵدان بۆ شوێنکەوتنی زنجیرە بکوژ [[جاک ڕیپەر (بکوژی زنجیرەیی)|جاک ڕیپەر]] لە ساڵانی ١٨٨٠دا.]] [[پەڕگە:Bundesarchiv_Bild_102-14381,_Berlin,_Polizeipatrouille_am_Wahltag.jpg|وێنۆک| شوانی ئەڵمانی کە لەلایەن ئەفسەر شوتزپۆلیزێی و یاریدەدەری SA لە کاتی ھەڵبژاردنی فیدڕاڵی ئەڵمانیادا بەکاردەھێنرا، ئازاری ١٩٣٣، دوای ماوەیەکی کەم لە دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵاتی نازییەکان.]] یەکێک لە یەکەمین ھەوڵەکان بۆ بەکارھێنانی سەگ لە پۆلیسیکردن لە ساڵی ١٨٨٩ لەلایەن کۆمسیار پۆلیسی شاری لەندەن، سێر چارلز وۆرێن بوو. شکستی بەردەوام لە دیاریکردن و دەستگیرکردنی زنجیرە بکوژ [[جاک ڕیپەر (بکوژی زنجیرەیی)|جاک ڕیپەر]] وای لێکرد زۆر شەرمەزار بێت بەرامبەر ڕۆژنامەکان، لەوانە ڕەخنەی لێ بگیرێت بەھۆی ئەوەی کە سەگەکانی خوێن بەکارنەھێنێت بۆ شوێنکەوتنی بکوژی. لەسەرەتادا ڕاھێنانی بە دوو بلۆدھەند کرد بۆ ئەنجامدانی بەدواکەوتنی سادە لە شوێنی تاوانەکانی بکوژەکە. ئەنجامەکان زۆر باش نەبوون، کاتێک یەکێک لە سەگەکان گاز لە کۆمسیارەکە دەگرێت و ھەردوو سەگەکە دواتر ڕایان کرد، پێویستبوو تا گەڕان بەدوای پۆلیسدا بۆ دۆزینەوەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Casebook: Jack the Ripper - Atchison Daily Globe - 17 October 1888 |ناونیشان=https://www.casebook.org/press_reports/atchison_daily_globe/881017.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.casebook.org}}</ref> لە [[ئەورووپای کیشوەری|کیشوەری ئەورووپا]] بوو کە بۆ یەکەمجار سەگ بە شێوەیەکی بەربڵاو بەکارھێنرا. پۆلیس لە [[پاریس]] لە شەودا دەستی کرد بە بەکارھێنانی سەگ دژی باندە تاوانکارییە گەڕۆکەکان، بەڵام بەشی پۆلیس لە شاری گێنت لە [[بەلجیکا]] یەکەم بەرنامەی ڕێکخراوی خزمەتگوزاریی سەگی پۆلیسی لە ساڵی ١٨٩٩ دانا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=Gent Police Dept |ناونیشان=http://www.angelplace.net/dog/GentPolice/GentPolice.htm |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130218132213/http://www.angelplace.net/dog/GentPolice/GentPolice.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم شێوازانە زۆری نەخایاند بۆ [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|نەمسا-مەجارستان]] و [[ئەڵمانیا]] بڵاوبوونەوە؛ لەم دووەمیاندا پێشکەوتنی زیاتری زانستی لەم بوارەدا بەدیھات کە بە تاقیکردنەوە لە بەخێوکردنی سەگ و ڕاھێناندا ئەنجامدرا. پۆلیسی ئەڵمانیا سەگی شوانی ئەڵمانی وەک جۆرێکی بنچینەی بۆ کاری پۆلیس ھەڵبژارد و یەکەم قوتابخانەی ڕاھێنانی سەگی لە ساڵی ١٩٢٠ لە شاری گرینھاید کردەوە.<ref name=":1"/> لە ساڵانی دواتردا زۆرێک لە سەگەکانی مالینۆی بەلجیکیی زیاد کران بۆ یەکەکە. سەگەکان بە شێوەیەکی سیستماتیکی ڕاھێنانیان پێکرابوو کە گوێڕایەڵ بن بۆ ئەفسەرەکانیان و شوێنپێ ھەڵگرتن و ھێرشکردنە سەر تاوانباران. لە بەریتانیا، لە ساڵی ١٩٠٨ پۆلیس لە ھێڵی ئاسنینی باکووری ڕۆژھەڵات بۆ یەکەم جار سەگی پۆلیسیان بەکارھێنا بۆ وەستاندنی تاوانباران لە دزیکردن لە بەندەرەکانی شاری ھال. تا ساڵی ١٩١٠ ھێزەکانی پۆلیسی ھێڵی ئاسن تاقیکردنەوەیان لەسەر جۆرەکانی تری سەگی پۆلیسیی وەک مالینۆی بەلجیکی، [[لابرادۆر ڕیتریڤر|لابرادۆر ڕیتریڤەر]] و شوانی ئەڵمانیی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The dog section |ناونیشان=https://www.btp.police.uk/police-forces/british-transport-police/areas/about-us/about-us/our-history/the-dog-section/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.btp.police.uk |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|یاسا|پۆلیس|سەگ}} {{پۆلی کۆمنز|Police dogs}} [[پۆل:سەگەکانی پۆلیس]] [[پۆل:سەگە کارکەرەکان]] [[پۆل:ئاژەڵەکانی جێبەجێکردنی یاسا]] 9r1sxo05s945l5m4542keji1cbutnpj بێستانەی گەورە 0 278476 1583737 1583675 2026-05-14T12:02:06Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583737 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بێستانەی گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بیستانة الکبیر }}<br>{{lang-en| Graet Bestana }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.04563| 44.19937 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی بێستانەی گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.04563| 44.19937 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بێستانە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٢٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = دێدەوان خلیل خاڵانی | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٢٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٦٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بێستانەی گەورە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. بێستانەی گەورە ناوەندی [[ناحیەی بێستانە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> شارەدێی بێستانەی گەورە لە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] (٢٥کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[ھەولێر]] (٣٠) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> == ناو == وشەی بێستانەی گەورە، وشەیەکی لێکدراوە. (بێستان + ە + گەورە). * بێستان: واتای باخی [[شووتی]] و [[کاڵەک]] و [[خەیار]] و [[ترۆزی]]. * ە: ئامڕازی ناسینە. * گەورە: واتای مەزن، زل و قەبە. * لەم گوندەدا کشتوکاڵ کراوە و بێستانی زۆری ھەبووە بۆیە ناوی بێستانی ھەڵگرتووە، بۆیە پێی دەڵێن بێستانەی گەورە لە بەرئەوەی لە ڕۆژاوای ئەم گوندەوە گوندێکیکە ھەیە بە ناوی بێستانەی بچووک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی وشەدان | ناونیشان = https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%A8%DB%8E%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == شارەدێی '''بێستانەی گەورە''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[ھەڵەجەی گچکە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[کانی بزرە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[ھەڵەجەی گەورە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بێستانەی گەورە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/#map=15/36.04369/44.19414 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * مێژووی درووست بوونی بۆ (٢٠٠٠) ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، [[گەردی]]یەکانی دەشتی ھەولێر (٥٠٠) ساڵ پێش ئێستا جارێکی تر ئاوەدانیان کردووەتەوە. بە درێژایی مێژوو (١٣) جار کاولکراوە و سووتاوە. زیاتر لە ٧٠ ساڵە بووەتە ناوەندی پێکەوە گرێدانی گوندەکانی [[دەشتی ھەولێر]]. * بێستانەی گەورە تاوەکوو ساڵی ٢٠٢٤ گوندێک بوو سەر بە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]، بەڵام لەدوای ئەو بەروارەوە بووە شارەدێ و ناوەندی [[ناحیەی بێستانە]] و خرایە سەر [[قەزای بنەسڵاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٩٥٧دا، (١٩٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٩٧٧دا، (٣٠٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٨٦ [[خێزان]] و ٣٦٤ کەس، کە ١٨٤ [[نێر]] و ١٨٠ [[مێ]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] hhxukea2xi2z4jjkre207bw63ohoiww 1583816 1583737 2026-05-14T22:22:59Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1583816 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بێستانەی گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بیستانة الکبیر }}<br>{{lang-en| Graet Bestana }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.04563| 44.19937 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی بێستانەی گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.04563| 44.19937 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بێستانە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٢٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = دێدەوان خلیل خاڵانی | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٢٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٦٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بێستانەی گەورە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. بێستانەی گەورە ناوەندی [[ناحیەی بێستانە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> شارەدێی بێستانەی گەورە لە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] (٢٥کم) دوورە، وە دووری لە شاری [[ھەولێر]] (٣٠) کیلۆ مەتر دەبێت. .<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> == ناو == وشەی بێستانەی گەورە، وشەیەکی لێکدراوە. (بێستان + ە + گەورە). * بێستان: واتای باخی [[شووتی]] و [[کاڵەک]] و [[خەیار]] و [[ترۆزی]]. * ە: ئامڕازی ناسینە. * گەورە: واتای مەزن، زل و قەبە. * لەم گوندەدا کشتوکاڵ کراوە و بێستانی زۆری ھەبووە بۆیە ناوی بێستانی ھەڵگرتووە، بۆیە پێی دەڵێن بێستانەی گەورە لە بەرئەوەی لە ڕۆژاوای ئەم گوندەوە گوندێکیکە ھەیە بە ناوی بێستانەی بچووک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی وشەدان | ناونیشان = https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%A8%DB%8E%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == شارەدێی '''بێستانەی گەورە''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[ھەڵەجەی گچکە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[کانی بزرە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[ھەڵەجەی گەورە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بێستانەی گەورە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/#map=15/36.04369/44.19414 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * مێژووی درووست بوونی بۆ (٢٠٠٠) ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، [[گەردی]]یەکانی دەشتی ھەولێر (٥٠٠) ساڵ پێش ئێستا جارێکی تر ئاوەدانیان کردووەتەوە. بە درێژایی مێژوو (١٣) جار کاولکراوە و سووتاوە. زیاتر لە ٧٠ ساڵە بووەتە ناوەندی پێکەوە گرێدانی گوندەکانی [[دەشتی ھەولێر]]. * بێستانەی گەورە تاوەکوو ساڵی ٢٠٢٤ گوندێک بوو سەر بە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]، بەڵام لەدوای ئەو بەروارەوە بووە شارەدێ و ناوەندی [[ناحیەی بێستانە]] و خرایە سەر [[قەزای بنەسڵاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٩٥٧دا، (١٩٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٩٧٧دا، (٣٠٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٨٦ [[خێزان]] و ٣٦٤ کەس، کە ١٨٤ [[نێر]] و ١٨٠ [[مێ]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی بێستانە]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] dlya2fi3jp7u2chc6bjm4liaxgnklqa لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad 3 279148 1583788 1553828 2026-05-14T18:59:41Z Hivja 64112 /* ویکیفەرھەنگ */ بەشی نوێ 1583788 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot | algo = old(31d) | archive = لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad/ئەرشیڤی %(counter)s | counter = 3 | maxarchivesize = 200K | archiveheader = {{ڕێدۆزیی ئەرشیڤی وتووێژ}} | minthreadstoarchive = 2 | minthreadsleft = }} {{ئەرشیڤەکان}} __TOC__ <!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --> == بارکردنی پەڕگەکان == سڵاو کاک هەریاد! سێ پەڕگە هەن لە بەشی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری|بارکردنی پەڕگە]] ئەگەر لە تواناتدا هەبێت باریان بکەیت سوپاسگوزارم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٠٦، ١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لە تۆش @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، دوو پەڕگە بوون، هەردووکیانم بار کرد. لەخزمەتام! ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٧:٣٠، ٦ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سڵاو! چەند پەڕگەیەکی تریش ھەن لە [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری|بەشی بارکردنی پەڕگەکاندا]]، ئەگەر باریان بکەیت. سوپاس! [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٢٠، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::سڵاو کاکە ئاری بۆم بار کردون پەڕگەکان. ئەگەر داوایەکی ترتان هەبوو لە خزمەتام. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٨:١٩، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == ویکیفەرھەنگ == سڵاو بەڕێز ھەریاد، بینیم لە ویکیفەرھەنگ داوای مافی بەڕێوەبەرایەتیت کردووە و منیش بانگھێشت کراوم؛ من وی پی ئێن بەکاردەھێنم و تەنیا لێرە مافی ھەڵاواردن لە بەربەستی ئایپیم پێیە، بۆیە لەوێ بەربەست کراوم و ناتوانم دەستکاری بکەم. تکایە خۆت لەلای منەوە دەنگی لەگەڵ بدە و واژووی بکە، سەرکەوتوو بیت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٩، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 5vpja7c7l41lqaaze2xadymdv6zelek 1583790 1583788 2026-05-14T19:16:12Z -Haryad 40333 /* ویکیفەرھەنگ */ وەڵامدانەوە 1583790 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot | algo = old(31d) | archive = لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad/ئەرشیڤی %(counter)s | counter = 3 | maxarchivesize = 200K | archiveheader = {{ڕێدۆزیی ئەرشیڤی وتووێژ}} | minthreadstoarchive = 2 | minthreadsleft = }} {{ئەرشیڤەکان}} __TOC__ <!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --> == بارکردنی پەڕگەکان == سڵاو کاک هەریاد! سێ پەڕگە هەن لە بەشی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری|بارکردنی پەڕگە]] ئەگەر لە تواناتدا هەبێت باریان بکەیت سوپاسگوزارم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٠٦، ١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لە تۆش @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، دوو پەڕگە بوون، هەردووکیانم بار کرد. لەخزمەتام! ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٧:٣٠، ٦ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سڵاو! چەند پەڕگەیەکی تریش ھەن لە [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری|بەشی بارکردنی پەڕگەکاندا]]، ئەگەر باریان بکەیت. سوپاس! [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٢٠، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::سڵاو کاکە ئاری بۆم بار کردون پەڕگەکان. ئەگەر داوایەکی ترتان هەبوو لە خزمەتام. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٨:١٩، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == ویکیفەرھەنگ == سڵاو بەڕێز ھەریاد، بینیم لە ویکیفەرھەنگ داوای مافی بەڕێوەبەرایەتیت کردووە و منیش بانگھێشت کراوم؛ من وی پی ئێن بەکاردەھێنم و تەنیا لێرە مافی ھەڵاواردن لە بەربەستی ئایپیم پێیە، بۆیە لەوێ بەربەست کراوم و ناتوانم دەستکاری بکەم. تکایە خۆت لەلای منەوە دەنگی لەگەڵ بدە و واژووی بکە، سەرکەوتوو بیت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٩، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەداخەوەم، لە کێشەکەت ئەگەم. ھەوڵەیەم بۆت چارەسەر بکەم (لە دوای وەرگرتنی مافەکە). بۆ پشتگیرییەکەش زۆر سپاست ئەکەم. پێم وایە ئەو شێوازەی کە باست کرد، لەگەڵ سیاسەتی دەنگدان ناگونجێ. ھەر ئەم وتووێژەی ئێرەت ئەکرێ وەک پشتگیرییەک بەکار بێت. دووبارە زۆر سپاس. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]</sub> ١٩:١٦، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ggzb42zdlbs2qcf9lsznwk6vxfa4b0k 1583792 1583790 2026-05-14T19:38:17Z Hivja 64112 /* ویکیفەرھەنگ */ وەڵامدانەوە 1583792 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot | algo = old(31d) | archive = لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad/ئەرشیڤی %(counter)s | counter = 3 | maxarchivesize = 200K | archiveheader = {{ڕێدۆزیی ئەرشیڤی وتووێژ}} | minthreadstoarchive = 2 | minthreadsleft = }} {{ئەرشیڤەکان}} __TOC__ <!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --> == بارکردنی پەڕگەکان == سڵاو کاک هەریاد! سێ پەڕگە هەن لە بەشی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری|بارکردنی پەڕگە]] ئەگەر لە تواناتدا هەبێت باریان بکەیت سوپاسگوزارم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٠٦، ١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لە تۆش @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، دوو پەڕگە بوون، هەردووکیانم بار کرد. لەخزمەتام! ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٧:٣٠، ٦ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سڵاو! چەند پەڕگەیەکی تریش ھەن لە [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری|بەشی بارکردنی پەڕگەکاندا]]، ئەگەر باریان بکەیت. سوپاس! [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٢٠، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::سڵاو کاکە ئاری بۆم بار کردون پەڕگەکان. ئەگەر داوایەکی ترتان هەبوو لە خزمەتام. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٨:١٩، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == ویکیفەرھەنگ == سڵاو بەڕێز ھەریاد، بینیم لە ویکیفەرھەنگ داوای مافی بەڕێوەبەرایەتیت کردووە و منیش بانگھێشت کراوم؛ من وی پی ئێن بەکاردەھێنم و تەنیا لێرە مافی ھەڵاواردن لە بەربەستی ئایپیم پێیە، بۆیە لەوێ بەربەست کراوم و ناتوانم دەستکاری بکەم. تکایە خۆت لەلای منەوە دەنگی لەگەڵ بدە و واژووی بکە، سەرکەوتوو بیت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٩، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەداخەوەم، لە کێشەکەت ئەگەم. ھەوڵەیەم بۆت چارەسەر بکەم (لە دوای وەرگرتنی مافەکە). بۆ پشتگیرییەکەش زۆر سپاست ئەکەم. پێم وایە ئەو شێوازەی کە باست کرد، لەگەڵ سیاسەتی دەنگدان ناگونجێ. ھەر ئەم وتووێژەی ئێرەت ئەکرێ وەک پشتگیرییەک بەکار بێت. دووبارە زۆر سپاس. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]</sub> ١٩:١٦، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::سپاس بۆ بەڕێزیشت، بەھیوای سەرکەوتنی بەڕێزت، زۆر باشە بەڵام ئەوە دەنگی منیشت وەک پشتگیرییەک لێرەوە لەگەڵە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٣٨، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) oox89rtn5k1ymbnexns55zggamwhl4h 1583793 1583792 2026-05-14T19:43:48Z -Haryad 40333 /* ویکیفەرھەنگ */ وەڵامدانەوە 1583793 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot | algo = old(31d) | archive = لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad/ئەرشیڤی %(counter)s | counter = 3 | maxarchivesize = 200K | archiveheader = {{ڕێدۆزیی ئەرشیڤی وتووێژ}} | minthreadstoarchive = 2 | minthreadsleft = }} {{ئەرشیڤەکان}} __TOC__ <!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --> == بارکردنی پەڕگەکان == سڵاو کاک هەریاد! سێ پەڕگە هەن لە بەشی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری|بارکردنی پەڕگە]] ئەگەر لە تواناتدا هەبێت باریان بکەیت سوپاسگوزارم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٠٦، ١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لە تۆش @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، دوو پەڕگە بوون، هەردووکیانم بار کرد. لەخزمەتام! ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٧:٣٠، ٦ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سڵاو! چەند پەڕگەیەکی تریش ھەن لە [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری|بەشی بارکردنی پەڕگەکاندا]]، ئەگەر باریان بکەیت. سوپاس! [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٢٠، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::سڵاو کاکە ئاری بۆم بار کردون پەڕگەکان. ئەگەر داوایەکی ترتان هەبوو لە خزمەتام. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٨:١٩، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == ویکیفەرھەنگ == سڵاو بەڕێز ھەریاد، بینیم لە ویکیفەرھەنگ داوای مافی بەڕێوەبەرایەتیت کردووە و منیش بانگھێشت کراوم؛ من وی پی ئێن بەکاردەھێنم و تەنیا لێرە مافی ھەڵاواردن لە بەربەستی ئایپیم پێیە، بۆیە لەوێ بەربەست کراوم و ناتوانم دەستکاری بکەم. تکایە خۆت لەلای منەوە دەنگی لەگەڵ بدە و واژووی بکە، سەرکەوتوو بیت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٩، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەداخەوەم، لە کێشەکەت ئەگەم. ھەوڵەیەم بۆت چارەسەر بکەم (لە دوای وەرگرتنی مافەکە). بۆ پشتگیرییەکەش زۆر سپاست ئەکەم. پێم وایە ئەو شێوازەی کە باست کرد، لەگەڵ سیاسەتی دەنگدان ناگونجێ. ھەر ئەم وتووێژەی ئێرەت ئەکرێ وەک پشتگیرییەک بەکار بێت. دووبارە زۆر سپاس. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]</sub> ١٩:١٦، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::سپاس بۆ بەڕێزیشت، بەھیوای سەرکەوتنی بەڕێزت، زۆر باشە بەڵام ئەوە دەنگی منیشت وەک پشتگیرییەک لێرەوە لەگەڵە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٣٨، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس بۆ بەدەمەوە هاتنی بانگکردنە و پشتگیرییەکەتان! :) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]</sub> ١٩:٤٣، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 771fudx90214h0nyp8d1n3am5f471hp بەکارھێنەر:Hivja/خۆڵەپەتانێ 2 283501 1583798 1583537 2026-05-14T19:55:23Z Hivja 64112 /* */ 1583798 wikitext text/x-wiki # Category:Israel location map modules * ئەو پەڕانەی پێویستن ببەسترێنەوە بە نێوانویکی (ویکیداتا): # پۆل:مردووانی ٢٠٢٦ # [[داڕێژە:Multiref2]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northeast]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel south wb]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel shomron]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Old Jerusalem]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv location]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel Greater Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel negev mt]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northwest negev]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel north negev]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Mediterranean east]] # [[مۆدیوول:Location map/data/West Bank relief]] {{ھن}} * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە ھەیە: # [[ياه سات]] # [[راي 2]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[SBS TV]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] 5c0twxvclat1kc7ro0pvkq5g53w92x0 پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک (٢٠٢٥) 0 283587 1583766 1526482 2026-05-14T16:10:22Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەکی فیا (٢٠٢٥)]]ی گواستەوە بۆ [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک (٢٠٢٥)]] 1526482 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا وەنی فیا ٢٠٢٥'''، پاڵەوانێتییەکی پلانکراوی پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلە بۆ ئۆتۆمبێلەکانی [[فۆرمولا یەک|فۆرمولا وەن]] و ٧٦-ەمین خولی پاڵەوانێتی جیھانی فۆرمولا وەنە. لەلایەن یەکێتی نێودەوڵەتی ئۆتۆمبێل (فیا)، دەستەی بەڕێوەبەری پێشبڕکێی نێودەوڵەتی [[ماتۆڕسواری]]، وەک بەرزترین پۆلی پێشبڕکێ بۆ ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی چەرخی کراوە دانی پێدانراوە. پاڵەوانێتییەکە بەسەر بیست و چوار گراند پریکس بەڕێوە دەچێت کە لە سەرتاسەری جیھاندا بەڕێوە دەبرێن. بڕیارە لە مانگی ئازار دەست پێبکات و لە مانگی کانوونی یەکەم کۆتایی بێت. وەرزی ٢٠٢٥ پلانکراوە کە دوا ساڵ بێت کە شێوەبەندی یەکەی وزەی بەکارھێنراوی لە ساڵی ٢٠١٤ بەکاربھێنێت. شێوەبەندییەکی پێداچوونەوە بەبێ ئێم جی یو-ئێچ (MGU-H)، بەڵام بە دەرھێنانی وزەیەکی بەرزتر لە ئێم جی یو-کەی (MGU-K)، بۆ ساڵی ٢٠٢٦ دەخرێتە بازاڕەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Nichol |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Everything to know about F1's 2026 power unit revolution |ناونیشان=https://racingnews365.com/everything-to-know-about-f1s-2026-power-unit-revolution |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240824101105/https://racingnews365.com/everything-to-know-about-f1s-2026-power-unit-revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=RacingNews365}}</ref> شۆفێرەکان و تیمەکان بەشداری دەکەن بۆ نازناوەکانی پاڵەوانی جیھانی شۆفێرەکان و پاڵەوانی جیھانی دروستکەرەکان، بە شێوەی بەردەوام. [[ماکس ڤێرستاپن]]، بە لێخوڕینی ڕێد بوڵ ڕەیسینگ-ھۆندا ئاڕ بی پی تی، پاڵەوانی شۆفێری بەردەوامە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-crowned-champion-as-russell-heads-mercedes-1-2-in-las-vegas.3TZdhZEthj8sADUPU8p6Ni|سەردێڕ=Verstappen crowned champion as Russell heads Mercedes 1–2 in Las Vegas|وێبگە=Formula 1|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لەکاتێکدا مەکلارێن-مەرسیدس پاڵەوانی دروستکەری بەردەوامن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-sails-to-victory-ahead-of-sainz-and-leclerc-in-abu-dhabi-as-mclaren.52fogZq77Kgmdt75WN8kGM|سەردێڕ=Norris sails to victory ahead of Sainz and Leclerc in Abu Dhabi as McLaren seal constructors' championship|وێبگە=Formula 1|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> ساڵی ٢٠٢٥ نیشانەی دوا ساڵی نەوەی ئۆتۆمبێلی کاریگەری زەمینە کە لە ساڵی ٢٠٢٢ خرایە بازاڕەوە، و دوا ساڵی سیستەمی کەمکردنەوەی ڕاکێشان (DRS) کە وەک یارمەتیدەری تێپەڕاندن لە ساڵی ٢٠١١ خرایە بازاڕەوە چونکە ئۆتۆمبێل بە ئێرۆداینامیکی چالاک و باڵی جووڵاو لە ساڵی ٢٠٢٦ دەخرێنە بازاڕەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Mitchell-Malm |یەکەم١=Scott |دوایین٢=Anderson |یەکەم٢=Ben |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=F1 reveals 2026 cars – Everything worth knowing |ناونیشان=https://www.the-race.com/formula-1/f1-reveals-2026-car-everything-you-need-to-know/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240911182923/https://www.the-race.com/formula-1/f1-reveals-2026-car-everything-you-need-to-know/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=The Race}}</ref> ھەروەھا دوا وەرز دەبێت بۆ ڕینۆ وەک دابینکەرێکی چالاکی بزوێنەر بۆ تیمەکەی ئەلپاین، چونکە دروستکەرەکە پلانی ھەیە دوای ساڵی ٢٠٢٥ بەرھەمھێنانی بزوێنەر ڕابگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|سەردێڕ=Alpine confirm they are to shut down works engine programme at the end of 2025|وێبگە=Formula 1|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240930225320/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2025 in Formula One}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 3npeva515jyf6u8q82a6pd1hvolt47v وتووێژ:سەڵاوات 1 284025 1583773 1432283 2026-05-14T16:53:19Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583773 wikitext text/x-wiki == وتار == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] وتارەکە خۆی بوونی هەیە بۆیە پێویست بە وەرگێڕان ناکا، و دەستکاریەکانت بگەڕێنەوە و پێش ئەوەی وتار وەربگێڕی بزانە هەیە یان نا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٠٠:٠٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: کە [[تەسبیح]]م وەرگێڕا بە بەستەری سوور وتاری سەڵاواتی نیشان دا، پێش چوونە نێو وەرگێڕانیش ئاگاداری نەکردمەوە کە وتارەکە ھەیە، نازانم بۆ. ئەو بەشەی نەمابوو زیادم کردەوە. سپاس بۆ ئاگادارییەکە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:١٧، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] سەرلەبەری وتارەکەت گۆڕیوە ئەوەی سەرەتا عەیبی نەبوو، هیچ پێویست ناکا ئەوەی من بسڕیەوە نوسینی کەی لەجێ دانێی. وەک خۆی لێکەوە باشترە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٠٠:٢١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سەرلەبەری نا، تەنیا بەشی سەرەتای نەبێ. ھیچ ھۆیەک نیە ھەزاران بایت بگەڕێنمەوە بۆ پارچە نووسینێک. چەندین پۆلم زیاد کردوە، پێشەکی وتارم پەرەپێداوە و بەشێکی نوێشم زیاد کردوە. ئەو پێشەکییەی پێشتر داتنابوو زیادم کردەوە و ھەڵەکانیشم ڕاست کردەوە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::: @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] خۆ هەموو وتارەکەت سڕیبۆوە و ئێستاش وتارەکە وەک ئەوە وایە من نەمنوسیبێ، دەستکاریەکانی خۆت بگەڕێنەوە وەک یەکەم جار دواتر چت هەیە بۆی زیاد کە نەک بچی سەرلەبەری وتارەکە بگۆڕی، وەک گوتیشم وتارەکە سەرەتا هەبووە تۆ هیچ مافێکت نیە ئەوەی من بسڕیەوە ئی خۆتی لە جێ دانێی، کە هیچ کێشەیەکی نەبووە ئەگەر شتێکت هەیە بۆی زیاد کە، دەنا مەیە سەرلەبەری وتارەکە بنوسیەوە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٠٠:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ئێستا من دەستکاریەکانم بگەڕێنمەوە و زانیاریەکان ھەمدیس زیاد بکەمەوە چ جیاوازی ھەیە لەوەی حاڵی حازر ھەیە؟ وتار وتاری تۆ نیە و ھەموو کەس ئازادە شتی تیا زیاد و کەم بکا بە مەرجێک لە سوودی وتارەکە بێ. ئەوەی [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%DB%95%DA%B5%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AA&diff=prev&oldid=1432252 لێرە] ھەبوو و تۆ خۆت بە خاوەنی ئەزانی، ئێستا ھەمووی مەوجودە و خستومەتەوە نێو وتارەکە، ئیتر نازانم 'ھەموو' مەبەستت چیە؟ وشەیەکم پێ بڵێ نەمخستبێتەوە نێو وتارەکە. خەتای من نیە وەرگێڕی مەکینە ئاگاداری نەکردومەتەوە لە ھەبوونی وتارەکە. ببورە سەبارەت بەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:١٠، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەڵاوات]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583772 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240724122017/https://www.dar-alifta.org/ar/fatawa/17990/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 بۆ https://www.dar-alifta.org/ar/fatawa/17990/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٥٣، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 1ncfaqgyorts8mr3hmomttxvsdrx9ux وتووێژ:عەلی حەسەنیانی 1 285815 1583822 1448761 2026-05-15T00:01:58Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583822 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[عەلی حەسەنیانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1448760 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210416232015/https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2259 بۆ https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2259 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211017000629/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=18581&type=farhang بۆ https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=18581&type=farhang زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٠٩، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەلی حەسەنیانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583821 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211026181825/https://kurdistanukurd.com/?p=8336 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=8336 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٠١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) kgoqgvvxox1ggpzk60b42q5kav798ry عەجاج تکریتی 0 287641 1583747 1510351 2026-05-14T12:13:11Z 1silent scientist 51740 /* دەستگیرکردن */ 1583747 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=عەجاج ئەحمەد حەردان|وێنە=FB IMG 1754064956207.jpg|لێدوانی وێنە=عەجاج تکریتی دوای دەستگیرکردنی (٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٥)|ناوی خۆماڵی=عجاج أحمد حردان|زمانی ناوی خۆماڵی=[[عەرەبی]]|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٦٠|شوێنی لەدایکبوون=[[تکریت]]، [[پارێزگای سەلاحەددین]]|منداڵەکان=٢<ref name=":1" />|ڕێکەوتی ونبوون=١٩٩٠|نیشتەجێ=[[دیمەشق]]، [[سووریا]]|نەتەوە=[[عەرەب]]|ھاوڵاتیبوون=[[عێراقی]]|پیشە=[[سەرباز]] و بەرپرسی ئاسایشی [[زیندانی نوگرە سەلمان]]|ساڵانی چالاکی=١٩٨٥–١٩٩٠<ref name=":1">https://vt.tiktok.com/ZSSCekJn7/</ref> |حیزب=[[حیزبی بەعسی عێراق]]|ئایین=[[سوننە]] ([[ئیسلام]])|تۆمەت=کوشتن و ئازاردانی زیندانییەکانی [[زیندانی نوگرە سەلمان|نوگرەسەلمان]]|خزمەکان=[[سەددام حوسێن]]}} '''عەجاج ئەحمەد حەردان زعێت تەلعووبێدی''' (١٩٦٠، [[تکریت]]) سەرباز و بەرپرسی ئاسایشی [[زیندانی نوگرە سەلمان|زیندانی نوگرەسەلمان]] بوو، خەڵکی شارۆچکەی تکریتە لە [[پارێزگای سەلاحەددین]] کوڕە گەورەی خێزانەکەیە و ٥ برای ھەیە و لە عەشیرەتی ئەلبووناسر و ھۆزی نزارە، واتە عەشیرەتەکەی [[سەددام حوسێن]]، لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٥ بە پلەی [[جێدار|مولازم]] دەرچووە و بووەتە ئەفسەری ئەمن و لە چوار ناوچەی جیاوازی [[پارێزگای موسەنا]] کاری کردووە و دوایین ئەرکی لە [[زیندانی نوگرە سەلمان]] بوو دوایین پلەشی [[جێداری یەکەم|مولازمی یەکەم]] بوو و لە ساڵی ١٩٩٠ لە خزمەت بەخشراوە و خانەنشین کراوە ھەرچەندە ئەوکاتە تەمەنی ٣٠ ساڵ بووە. عەجاج دوو ژنی ھەبووە، یەکەمیان لە ساڵی ١٩٨٩ ھێناویەتی و دووەمیان لە ساڵی ٢٠١٧، دوای خانەنشین بوونی خەریکی جوتیاری و کشتووکاڵ بووە.<ref>https://vt.tiktok.com/ZSSCeEdDH/</ref> دەگوترێت لە دوای ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]]، ماڵی لە [[کەرکووک]] بووە، دواتر بەرەو [[سووریا]] ھەڵھاتووە و لە گەڕەکی جەرمانەی [[دیمەشق]]ی پایتەختی سووریا لە شوقەیەکدا ژیاوە '''بەڵام بەڵگەیەکی تەواو بوونی نییە'''. لەکاتی دادگایکردنی سەرانی ڕژێمی بەعس، بەردەوام سەیری پرۆسەکەی کردووە و ئاگاداری ئەوە بووە ناوی وەک تاوانبار لە تاوانی [[ئەنفال]]دا ھاتووە. بەپێی گێرانەوەکانی ئەو کەسانەی لە زیندانی مەرگی [[زیندانی نوگرە سەلمان|نوگرەسەلمان]] گەڕاونەتەوە و پێشتر بۆ ڕۆژنیوز چیرۆکی ژیانی زیندانی و دڕندەیی ڕژێمی بەعسیان بەرامبەر بە کورد گێڕاوەتەوە، باس لەوەدەکەن، کە عەجاج بەرپرسی زیندانەکە بووە و ھاوشێوەی نەبووە لە دڕندەییدا و دەڵێن: «عەجاج باڵابەرزێکی دەموچاو تاریک و دڕندەبوو، ھەر کە دەھاتە ھۆڵەکانی زیندان بەبێ ئەوەی کە چەند کەسێک ڕەوانەی مەرگ نەکات دەرنەدەچوو.»<ref name=":0">https://rojnews.news/?p=609216</ref> == دەستگیرکردن == بە ھاوکاریی نووسینگەی سەرۆک کۆماری عێراق، «عەجاج ئەحمەد حەردان» یەکێک لە تاوانبارانی سەرەکی زیندانی [[زیندانی نوگرە سەلمان|نوگرەسەلمان]] لە [[پارێزگای سەلاحەددین]] دەستگیرکرا لە کۆتاییەکانی تەممووزی ٢٠٢٥. ھەروەھا نووسینگەکە داوای لە کەسوکارانی شەھیدان و ئەنفالکراوان و بێسەرشوێنکەوتووان و زیندانییانی سیاسیی کردووە کە بۆ ئەوەی سکاڵای یاسایی لەسەر عەجاج تۆمار بکەن پەیوەندی بە نووسینگەکەیانەوە بکەن.<ref name=":0" /> ==سزادان== یەکەم دانیشتن لەسەر عەجاج لە سەرەتای مانگی ئایاری ٢٠٢٦ دەستی پێکرد. دانیشتنی دووەم لە ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو و شایەتحاڵی بەشدارییەکی زۆری خێزانی قوربانییان بوو کە بە ئیفادەکانیان ڕووبەڕووی دادوەر بوونەتەوە. بە لەبەرچاوگرتنی قورسایی تۆمەتەکان (کە دەکەونە ژێر یاسای دادگای باڵای تاوانەکانی ژمارە ١٠ی ساڵی ٢٠٠٥)، سزای چاوەڕوانکراو لە ڕووی یاساییەوە مردنە بە ھەڵواسین بە تۆمەتی تاوانی دژی مرۆڤایەتی و برسیکردن و دەستدرێژی دژی زیاندانییان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مافەکانی مرۆڤ|ژیاننامە|عێراق|سووریا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 4lsnx93rxwsu9ot1a7l4y27qa5ekn46 لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٤ 3 291546 1583837 1582064 2026-05-15T01:48:05Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram]] 1583837 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} == پرسیار لە [[User:Balabarz|Balabarz]]ەوە (٢٣:١٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) == سڵاو لێبێ مامۆسا ئەوە کەسێک هەیە ئەمەوێت لەسەر ڕەزامەندی خۆی لە ویکد پیدا کورتەیەکی ژیان نامەی دابنێم ئەتوانیت ڕێگاکانم پێ بڵێت ئەگەر ڕوقسەت هەبێ --[[بەکارھێنەر:Balabarz|Balabarz]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Balabarz|لێدوان]]) ٢٣:١٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Balabarz|Balabarz]]، سەرەتا بڕواننە [[وپ:وچن]]. بۆ فێرکاری، [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia کەناڵی یووتیووب بگەڕێ]. ویکیپیدیا لەسەر [[وپ:ژکز]] توندە و دەبێ [[وپ:دسب|سەرچاوەی باوەڕپێکراو]] دانێیت ئەگەر نا دەسڕدرێتەوە. دوای بڵاوکردنەوەی وتارەکە، ڕەنگە بەکارھێنەرانی تر بەسەرداچوونەوەی بۆ بکەن و ئەگەر بەر [[وپ:پسخ]] یان [[وپ:پس]] بکەوێت، ڕەنگە بۆ سڕینەوە بیپاڵێون. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٤:٢٦، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == خراپبوونی بەشی کوردی ویکیپدیا == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیرم چوو لەو پەیامەی پێشتردا پێت بڵێم کە ماوەیەکی زۆۆرە ویکیپدیای کوردی کێشەو گرفتی زۆری تیا دروستبووە پێویستی بە چاکسازی گشتی و نوێکاری گەورە ھەیە جا نازانم لەلایەن ئێوە ئەکرێت یان نا ئەوە خۆتان ئەزانن. کێشەکان: ١- لەکاتی دەستکاریکردن یان وەرگێڕانێکی نوێ بۆ ووتارەکان سایتەکە لەکار ئەکەوێ وەک شێوازێک لە گلیچ یان وەستانی سێرڤەر کە بەھۆییەوە ناتوانرێت ئەو شتانەی چاکت کردووە یان وەرتگێڕاوە پاشەکەوت(Save) ببێت و ھەرچی کردووتە بەزیادە ئەڕوا کە لەکاتی ئەم دوو بابەتە [[وەن یو ئای]] و [[سانتیاگۆ بێرنابیۆ (یاریزان)]] تووشم بوو کە دوای ماندوونێکی زۆۆر لە وەرگێڕان کە دوو کاتژمێر یان زیاتری خایاند ھەرچی کرا لەدەست چوو خەزن نەبوو نەبوو ناچار لە سەرەتاوە دەستم پێکردەوە وە ھەر ئەوەش ھۆکارە بۆ ئەوەی ھەندێ بەشی ئینگلیزییە و وەرنەگێڕدراوە بە کۆپی پەیست لە ویکی ئینگلیزی ھێناومە، گەر ئەمە بەردەوام بێت ناتوانرێ بەشداری بکرێت و ووتاری نوێ دابنرێت جا من بم یان ھەر کەسێکی تر. ٢- کاتێ ئەتەوێ زمانی ووتارێک بگۆڕیت بۆ نمونە لە ئینگلیزی بۆ کوردی لیستی زمانەکان بەشێوەیەک سەقەت پیشان ئەدرێن و ھەر زمانێک سێجار پیشان ئەدات و سێبارە ئەبنەوە بۆچی و کێشە چیە نازانم (ئەمەیان تەنیا لە کوردیەکە وایە) بۆ زمانەکانی تر کێشەیان نیە. ٣- زۆرێک لە داڕێژەکان کۆن بوون و لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەتی نوێ کار ناکەن و بەنوسینێکی سووری تۆخ ئاماژەی پی ئەدا کە دارێژە بەردەست نیە، ھەروەھا کاتی بەکوردیکردنی دارێژەیەک لە ئینگلیزی بۆ کوردی سەیرەکەیت جیاوازیان زۆر زۆرە و ھیچ لەیەک ناچن لەکوردیا وەک ئینگلیزیەکە پڕ داتاو زانیاری نیە کە ئەمیش بۆ خۆی کێشەت بۆ دروستەکا لەکاتی وەرگێڕانی نوێدا. ٤- لەکاتی وەرگێڕانی بابەتێک کە لە کوردییا نییە بەتایبەت بۆ ووتارێک کە دورودرێژەو پێویستی بەکاتی زۆرە رەنگە نەتوانیت بەیەکجار سەرجەم بەشەکان بکەیتەوە کوردی چونکە وەرگێڕە سەقەتەکەی گۆگڵ بەھیچ جۆرێ جێگای ئەوە نیە پشتی پێ ببەسترێت و پێویستە دێڕ بەدێڕ بەکارھێنەر خۆی ڕاستان بکاتەوە و کاتی باشی ئەوێت، کاتێ بەشێک وەرەگێڕیت و وازی لێ ئەھێنیت بۆ کاتێکی تر بیکەیت، لەکاتی دووبارە ھاتنەوە ناو ھەمان بابەت بۆ تەواوکردنی وەرگێڕانەکە سەیرەکەی ئەوەی کردوتە قبوڵی ناکات و ئەڵێ ئەمە بە وەشانی کۆنتر کراوە یان داتاو سەرچاوەکان گۆڕاون پێویستە سەرلەنوێ دەست بکەیتەوە بە وەرگێڕان ئەوەی کردوتە بەھەدەر ئەڕوا و ئەسڕێتەوە کە ئەمە گەورەترین کێشەی وەرگێڕەکە. زۆرێکی تر ماون بەڵام لەئێستادا ئەوەندەم لە خەیاڵدا بوو گرنگیش بوو ئەوانی تر زۆر جێی بایەخ نەبوون.. [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ٢٣:١٣، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو {{وب|GoRaN909}} شتێکی خۆشە بەکارھێنەران کێشە و چارەسەر بخەنە ڕوو تا ویکیپیدیای پێ باشتر بکرێت. ھەندێ شت لێرە چاک دەکرێت و ھەندێ شتی تریش لە دەرەوەی ئێرە. :# ئەوەی تۆ کەڵکی لێ وەردەگری پێی دەڵێن [[mw:Special:MyLanguage/Content translation]] و [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2]] کە من کەڵکیان لێ وەرناگرم و شێوازە کۆنەکە بە کار دێنم. شتێکی ناخۆشە ئەوەت بەسەر ھاتووە، بەڵام من لێرەدا ناتوانم ھاوکاریت بکەم و تەنیا دەتوانم پێت بڵێم مادام شتەکە بەسەر خۆت ھاتووە و باشتر دەزانیت چۆن ڕوونی بکەیتەوە، بڕۆ بۆ https://phabricator.wikimedia.org و لەوێ بە ئینگلیزی ڕاپۆڕتێک بنووسە کە چی ڕووی داوە و دواتر خۆبەخشان کە زانییان شتەکە وایە و کێشەی تەکنیکی ھەیە، کاری لەسەر دەکەن. :# سەیرە! من شتی وام نەبینیوە. دەتوانیت ڤیدیۆیەکی کورتم لە دیسکۆرد بۆ بنێریت تا بزانم باسەکە چییە؟ :# دەزانم بەشێکی باشی داڕێژەکان کۆن بوونە، بەڵام ئێمە ژمارەمان کەمە و دەرەقەتی نوێکردنەوەی ھەزاران داڕێژە نایەین بۆیە بەپێی پێویست و بینینی کێشە تێیاندا نوێیان دەکەینەوە. ھەستیش دەکەم باسی ئەو داڕێژانە دەکەیت کە لەم چەند وتارەی دواییت دروست کردبوون، دەرکەوتبوون. ئەو ڕەنگە سوورە دەڵێ تۆ بانگی داڕێژەیەکت کردووە کە دروست نەکراوە بۆیە ئەگەر بە پێویستت زانی، دەتوانیت دروستی بکەیت و ئەگەریش لەم کاتەدا سوودێکی وای بۆ ئێمە نەبوو، باشترە ھەر بانگی داڕێژەکەش نەکەیت. کاتێک داڕێژەیەک لە ویکییەکی ترەوە ھاوردە دەکەیت، بێگومان وەک ئەوەی ئەوان دەردەچێت، بەڵام دەبێت پەیامەکانی بکەیتە کوردی ئەگینا نزیکەی ٩٩٪ی داڕێژەکان لە ھەموو ویکییەکان ھەمان شتن و وەک یەک دەردەچن. ڕەنگە ئەو داڕێژەی دروستی دەکەیت پشت بە داڕێژەیەک یان زیاتری تر ببەستێت و پێویست بێت ئەوانە نوێ بکرێنەوە. :# سەیری وەڵامی خاڵی یەک بکە. : ھەر شتێکی تریش ھەیە، فەرموو. ببوورە درەنگیش وەڵامم دایەوە؛ عادەتەن ئەم شتانە دەخەمە کۆتا ئیشەکانم تا بە ئیسراحەت وەڵامیان بدەمەوە. سپاس بۆ چاوەڕوانیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٧:٣٤، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::سەرەتا ببورە درەنگ وەڵامم دایەوە بەھۆی کەمی مەجالەوە @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] .. وەڵا من دیسکۆرد بەکارناھێنم گەر فەیسبووک یان تیلیگرام خۆت یان تایبەت بە ویکی کوردی ھەیە ناونیشانەکەی چیە تا وێنەکەیت بۆ بنێرم، بۆ وەرگێڕانەکەش بەڵێ ئەو ئامرازە بەکارەھێنم چونکە ئاسانکاری باشی تیایە بۆ وەرگێڕان و باشتر تێگەیشتنی ناوەڕۆکەکان چونکە راستەوخۆ بابەتەکەت لەبەرچاوە ڕووکەشی دیارە شێوازە کۆنەکەم بەلاوە پەسەند نیە من، بۆ دارێژەکانیش بڵێم چی نازانم ئەوەی چالاکی ھەیەو بەشداری ھەیە لە بەرەوپێشچوونی ویکییا فەرامۆشکراوە و کۆمەڵێکیش کە ساڵ و دوو ساڵ یان زیاترە ھەر نەھاتونەتە خەت پلەو پۆست و توانای دەسکاریی سەرچاوەیان دراوەتێ ھتد... دووبارە نازانم بلێم چی بەڕاستی لێرە شتەکان ئاسانن و تێگەشتن لێی قورس نیە بەڵام قورسکراوە لەسەر بەکارھێنەران و دەسکاریکەران بۆ ئەوەی ویکی ئینگلیزیش من ئەکاونتێکی کۆنم ھەیە کاتی خۆی دروسمکرد بەڵام ناتوانم نە بچمە ناو نە بیگەڕێنمەوە لە بەشی ئینگلیزی تا قسەیان لەگەڵکەم و تێیان گەیەنم... [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٩:٠٨، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] ئاسایییە و منیش درەنگ وەڵام دەدەمەوە، بەڵام بیرت بێت بەشە کۆنەکانی پەڕەی لێدوانەکەم دوای ٣١ ڕۆژ ئەرشیڤ دەکرێن مەگەر ئەوەی خۆم بە شێوەیەکی کاتی ڕای بگرم. بێمە سەر باسەکە، ڕاستییەکەی من لەم کاتەدا و لە دەرەوەی ویکیپیدیا، تەنیا لە [[ویکیپیدیا:دیسکۆرد]] دەتوانم قسە لەگەڵ بەکارھێنەران بکەم. بۆ ئەوەی https://phabricator.wikimedia.or، پێویستت بە ھەژماری تر نییە و ھەر دەتوانیت بەم ھەژمارەت بچیتە ژوورەوە و بەشداری بکەیت. بۆ قسەکانی تریشتان، بە خوا ئیتر بڵێین چی! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٩:٣٤، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::کێشە نیە کاکە ئاساییە بۆمن درەنگ وەڵامدانەوە باشترە لەوەی ھەرگیز وەڵامت دەسنەکەوێ، وێنەو کورتە ڤیدیۆم کردووە ئەتوانن لەڕێی گۆگڵ درایڤەوە سەیری کەن @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ::::کێشەی وەرگێڕەکە: https://drive.google.com/file/d/1h4Oz4lKHYOkMVUwI_sr6sdpsOdFdWPgq/view?usp=sharing ::::کێشەی دەستکاریکردن: ::::https://drive.google.com/file/d/1MMI1Ae6v9CaP1_e40hehibQVN_GdK2sa/view?usp=sharing [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ٢١:٤٥، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] بۆ وێنەکە، ئەوە تەنیا ئاگادارییەکە و پێت دەڵێت دوای ئەوەی دەستت بە وەرگێران کردووە، لە ویکیی سەرچاوەوە دەستکاری کراوە. جا لێرەدا تۆ ئەگەر وەرگێڕانێکی وات نەکردبوو و ئەگەر ویستت، دەتوانیت لە سەرەتاوە دەست پێ بکەیتەوە، بەڵام خوا قبوڵ ناکات بۆ نموونە ٨٠٪ وەرگێڕانت کردبێت و لەبەر دەستکارییەک یان زیاتری ویکیی سەرچاوە، بێیت لە سفڕەوە دەست پێ بکەیتەوە. بە کورتی، شتەکە لە دەستی خۆتە کە درێژە بە وەرگێڕان بدەیت یانیش لە سفڕەوە دەست پێ بکەیتەوە. ئەگەر ئیشی زۆرت لەسەری کردبوو، دەتوانیت ئەم ئاگادارییە بخەیتە پشتی گوێ و تەواو. بەستەری دووەم داوای مۆڵەتی دەکرد. ناتوانیت وەک وێنەکە بیخەیتە بەرچاوی گشتی؟ لایەنی کەم تا بزانم مەسەلە چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٥:٢٩، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::بەڵێ ئەزانم منیش بەردەوام فەرامۆشی ئەکەم خۆ ناچم بەقسەی ئەو لەبەر پیتێک یان دارێژەیەک ووشە بە ووشە لە سفرەوە بنوسمەوە، ئەوەی دووەمیش ئێستا کراوە بە گشتی سەیری بکە تا تێبگەیت لە بابەتەکە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٨:١٠، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] وای لێ بکە. بۆ ڤیدیۆکەش، وا بزانم پەیوەندیی بە خاڵی دووەمتەوە نەبوو و کێشەیەکی ترت پیشان داوە کە ھەڵە نەبم لەو کاتەدا ھێڵی ئینتەرنێتەکەت لاواز بووە یان پچڕاوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٨:١٩، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == New update request == {{Ltr}} Hello, Aram. Can you rename [[ئەندروو ماونتبەتن وینز]] back to [[ئەندروو ماونتبەتن-وینز]], by readding the hyphen in Andrew Mountbatten-Windsor's surname? Andrew Mountbatten-Windsor's surname has been hyphenated again, as decreed by late Queen Elizabeth II, after the hyphen was briefly omitted from his surname, after he was stripped of all his royal and military titles. https://www.theguardian.com/uk-news/2025/nov/12/andrew-mountbatten-windsor-hyphenated-decreed-queen-elizabeth Yours sincerely, [[بەکارھێنەر:Kurcke|Kurcke]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurcke|لێدوان]]) ١٥:٢٦، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :Hi {{وب|Kurcke}}. {{Done|Done}} Although in my language there isn’t a clear consensus on when or how hyphens should be used. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٢٠:٠٠، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::Thank you very much. [[بەکارھێنەر:Kurcke|Kurcke]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurcke|لێدوان]]) ٠٦:٢٣، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) {{Ltr/end}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == لوڕی باکووری == @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کۆدی [[ئایزۆ ٦٣٩]]ی [[لوڕیی باکووری|لوڕی باکووری]] (lrc) لە کاتی بەکارھێنان بە زمانی ئینگلیزی دەنووسرێ کە لە پەڕەی [[لوڕی]] دیارە [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٢٠:٤٦، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٧:٢٦، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == وتار == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ماوەیەکە چەند وتارێکم نووسیووە، بۆتەکەت نیشانەی وتاری ھەتیووی دەخاتە سەر، نازانم بۆ وا دەنوسێت، بۆ نمونە وتاری [[مێرکێ]]. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١٠:٢٥، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] وتاری هەتیو واتا ئەو وتارە لە وتارێکی تر بەستەری نییە. ئەگەر تۆ لە شوێنێکی تر مێرکێت بەکار هێنا و بەستەرت بۆی کرد ئەوا دەتوانی تاگی هەتیو لابەری. هیوادارم سوود لەم نامەیەدا ببینی [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٢٠:٢٨، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ھەرچەندە ئەو بەکارھێنەرەش وەڵامی دایەوە، ویستم خۆیشم شتێک زیاد بکەم. وتارەکەت ھەتیوە چونکە ھیچ وتارێکی تر بەستەری پێ نەداوە. دەتوانن دوای ئەوەی وتارتان دروست کرد، بە [[ویکیپیدیا:بەستەردەری خێرا]] بەستەری پێ بدەیت، بەڵام تکایە بە وریایییەوە ئامڕازەکە بەکاربێنن؛ بۆی ھەیە بە ھەڵە بەستەر بە وتاری ناپەیوەندیدار بدەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٧:٤٨، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == بۆتەکەد == سڵاو. گەلێ وتار ھەن سەرچاوەیان ھەیە کەچی ئارام بۆت تاکی بێسەرچاوەیان لێ دەدا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٢٥، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سڵاو، لە ئێستادا مەرجی بۆتەکە تا بزانێت چی سەرچاوەیە ئەوەیە کە سەرچاوەکە لە <code><nowiki><ref></ref></nowiki></code> بئاڵێنیت. جگە لە سەرچاوەکانی کتێب و چەند دانەیەکی تر کە زۆر جار بە [[داڕێژە:Sfn]] دادەنرێن و دواتر لە خوارەوە لە بەشی بیبیلۆگڕافی بە جیا و لە دەرەوەی <code><nowiki><ref></ref></nowiki></code> بانگ دەکرێن. ئەگەر ئەو نموونانەی تۆ بینیوتن جیان لە مەرجەکان، تکایە بەستەری دەستکاری یان وتارەکانم بۆ دانێ تا بزانم مەسەلە چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٨:٢٠، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەو مەرجە ناتەواوە. وتار ھەن <code><nowiki><ref></ref></nowiki></code> تیا نییە، بەڵام سەرچاوەیان ھەیە. وەک وتاری [[تێوەپێچراوی]]. جیا لەوە، وتارێ سەروبنی یەک دوو پاراگرافە زیاتر لە یەک سەرچاوەی ناوێ. لێدانێ تاگی ھەر تەنیا سەرچاوە بۆ ئەم وتارانەش کارێکی هەڵەیە کە بۆتەکەت دەیکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٣٠، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::: {{وب|Aza}} قسەکانت ماقوڵن، بەڵام ئەوەی ئەو وتارەش بە سەرچاوە ھەژمار ناکرێت. دیار نییە ئەو بەستەرە بۆ چی دەقێکی وتارەکە سەرچاوەیە و چی پشتڕاست دەکاتەوە. دەبێت بە سایتەیشن سەرچاوەکان دانرێن کە دەستکاریکەری دیداری کردوویەتی بە ھێلکەی پاککراو. ڕەنگە بڵێی جا خۆ ئەم وتارە تەنیا دوو سێ دێڕە و ئەوەی بۆ چییە؛ بەکارھێنەرانی تر چاو لە من و تۆ دەکەن و وەک دەڵێن ئێمە ئاو دەڕێژین و ئەوانیش پێی تێ دەخەن. بەکارھێنەر ھەیە بە قەد ڕۆژنامەیەک دەنووسێ و لە کۆتایی بەستەرێکی سادە یان دەقێکی ڕووت دادەنێ و دەڵێ گووگڵ یان فڵان سەرچاوەیە. ئەمە دەبێ؟! لەسەر قسەکەی دواترت، کە پێت باش نییە تاگی بێسەرچاوە و یەک سەرچاوە لە ھەندێک وتار بدرێن، لە ئێستادا لای بۆتەکە وتاری کورت و ھەڵبژێردراویش وەک یەکن. ئەگەر دەڵێن با ئیتر ئەو دوو تاگە لەو جۆرە وتارانە نەدرێن، دەتوانن مەرجێکم پێ بڵێن؟ بۆ نموونە پێت باشە بڵێین ئەگەر وتارەکە ئەندامی [[:پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] بوو، ئەو دوو داڕێژەی لێ مەدە یان چۆن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٧:٢٦، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == پرسیار لە [[User:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]]ەوە (١٨:٠٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) == سلاو --[[بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|لێدوان]]) ١٨:٠٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٠٠:٣٧، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == زاری بەختیاری == @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە وتاری «[[زاری بەختیاری]]» وە لە پەڕەی «[[ڕەشنووس:عەلی مەردان خان بەختیاری]]» کاتێک کۆدی زمانی بەختیاری بەکاردەهێنرێت بە ئینگلیزی دەنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٠٠:٤٩، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار == سڵاو کاک ئارام. پرسیارێکم هەبوو، [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D8%AC%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%AC%DB%86%D8%B1)#%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7_%D9%88%D8%B4%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%86%DB%8C%D9%87! ئێرە] چی لێهاتەوە؟! [[بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#FC6600"><small> <sup>'''قسەوباس'''</sup></small></font>]] ٢٠:٠١، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش کاک @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]، وەڵا حیچ. یەکدەنگی لەسەر گۆڕینی نەبوو. گۆڕینی ئەم وشەیە ئاسان نییە و تا ١٠٠٪ دڵنیا نەبین دوای گۆڕینی پەشیمان نابینەوە یان نایکەینە وشەیەکی تر باشترە دەستی لێ نەدرێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٠٠:٥٦، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئا، تکایە ناوەکەشتان لە بەشی واژوو لە Cizr بکەنە SiNa. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٠٠:٥٧، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::زۆر سپاس گۆڕیم. بەو وەڵامەتان پرسیارێکی دیشم بۆ دروست بوو، ئەویش ئەوەیە کێشەکەی چێ کە بگۆڕدرێ؟ پێم جالب نێ کە زۆر لە ویکەکان بە زمانی خۆیان ئەو وشەیان نوسیوە بەڵام کوردی بە ئینگلیسی، شتێکی دیش ئەوەیە کێ دێ بڵێ ئەمن دژی ئەوەم کە ئەو نێوەتان بە کوردی نوسیوە کە پەشیمان ببینەوە لەو شتەی؟ پێموانێ هیچکێها لە بەکارهێنەران دوای گۆڕین دژی بە کوردی نوسین بن. بە سپاسەوە [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> <sup>'''قسەوباس'''</sup></small></font>]] ١٣:٢٠، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] قسەکان لە دیوەخان کراون و دیارە کە بۆچی من وەک خۆم لە گۆڕینی ڕاڕام. وشەکە لە چەندین شوێن نووسراوە و ئێستا بکرێتە شتێک و دوای دوو ڕۆژی تر بڵێن بیکەنەوە ئەوەی پێشوو یان وشەیەکی تر، ئیشەکە دەبێتە دوو ئیش و من وەک خۆم ناتوانم ئەوە بکەم تا کۆمەڵگە ١٠٠٪ لەسەر یەک وشە یەکلایی نەبووبێتەوە. وشەکە پێشی ئەوەی من بێمە ویکی دانراوە و ناشتوانم بە نابەدڵی بیگۆڕم. ڕاستی من خۆم دڵم لێی ساردە و کۆمەڵگەش یەکدەنگ نییە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٢٠:٤٨، ١ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦) == سڵاو، ویستم بەستەرەکانی نێوانزمان زیاد بکەم بۆ وتارێک کە تازە دروستم کرد بەڵام ڕێگەی پێنەدام, هۆکاری ڕێگەنەدانەکە دەگەڕێتەوە بۆ چی؟ . وتارەکە ناوی (سینالۆوا)یە و وتارەکە بە ئینگلیزی نووسراوە Sinaloa. --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]، ڕاستییەکەی بەھۆی ئامڕازێکەوە کێشەیەک لە گرێدانی زمانەکان دروست بووە، بەڵام ئێوە دەتوانن لە دەقەی ٩:١٠ تا کۆتایی [https://www.youtube.com/watch?v=bo_ugff2g6A سەیری ئەم ڤیدیۆیە بکەن] و وتارەکەتان گرێ بدەن. ھەر نەتانتوانی، پێم بڵێن تا خۆم بۆتانی گرێ بدەم، بەڵام تکایە ھەوڵ بدەن ئەو سەرچاوانە دانێن کە لە زمانە ڕەسەنەکەوە کراونەتە سەرچاوە نەک تەنیا بنووسن سەرچاوەکە ویکیپیدیای ئینگلیزییە. سپاس و ماندوو نەبن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٢٠:٢١، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::ببوورە مامۆستا ئەوەی لە ڤیدۆکەدایە هەوڵمدا بیکەم بەڵام لەوە دەچێت کێشە تەکنیکییەکە نەیەڵێت بیکەم، سپاست دەکەم ئەگەر گرێی بدەیت. [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢١:٠٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٢١:٤٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦) == سڵاو، سپاس بۆ گرێدانی وتارەکەی دوێنێ، ئایا ڕێگایەک هەیە کە خۆم فێری ببم بۆ چارەسەرکردنی کێشەی ئەو ئامرازەی بۆتە ڕێگر لە گرێدانی زمانەکان؟ --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] شایەنی نییە. ھەر وەک ڤیدیۆکە بیکە، کێشەت نابێت؛ خۆشم ھەر وا گرێم دان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٢٣:٠٩، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == بۆت == سەلام کاک ئارام. هیوادارم لە هەر جێیەکی و لە هەر کاتێک دا باش و تەندرووست بی. کاک ئارام هیوادارم هەژمارەکەت بکەیەوە و ئەو پەیامم ببینی. چۆنێتی چاککردنی بۆتم دەویست، بەس ئەو بەشەی کە تاگ لە وتارەکان دەدا، بۆ ویکیپیدیای فارسیمە لەسەر [[user:KordBot]]، ئەگەر پێم بڵێی چ کۆدێک لە کوێ دەبێ بەکاربێنم تا کارا بێ زۆر باش دەبێ و یارمەتیەکی زۆرت پێ داوم. یاحەق [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> <sup>'''قسەوباس'''</sup></small></font>]] ١١:٢٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] سپاس و ببوورە درەنگ وەڵامم دایەوە؛ من ئیتر بەو شێوەیەی جاران چالاک نیم. [https://github.com/KurdishWikipedia/pywikibot/blob/main/tag.py tag.py] و [https://github.com/KurdishWikipedia/pywikibot/blob/main/tag_data.py tag_data.py] کۆدەکانن، بەڵام بەبێ ڕەزامەندیی ویکیی فارسی نابێت بە کاریان بەریت ئەگینا بەربەستی دەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٤:٠٤، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> j7xczlxfsvu3jpx9hmbbn6081jkrorg مستەفا بەگ 0 293066 1583927 1570266 2026-05-15T11:38:31Z Ari Qasm 57423 1583927 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=مستەفا بەگٔ{{ھن}}مستەفا پاشا|title={{Script/Arabic|[[ئەمیر|میر]]}}|reign=~دەیەی ١٧٨٠ – ١٨١٣|predecessor=[[میر ئۆغووز بەگی بچووک]]|successor=[[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]|issue=[[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}[[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}سلێمان بەگ{{ھن}}ئەحمەد بەگ{{ھن}}تەیموورخان|full name={{Script/Arabic|میر مستەفا کوڕی ئۆغووز بەگی بچووکی کوڕی میر ئەحمەد}}|royal house=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] [[میرانی سۆران]]|father=[[میر ئۆغووز بەگی بچووک]]|religion=[[ئیسلام]]|succession={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ئەمیر|میر]]ی [[میرنشینی سۆران|سۆران]]|spouse=بووک شازەمان|death_date=١٨٢٦}}'''میر مستەفا بەگ کوڕی میر ئۆغووز بەگی بچووکی کوڕی میر ئەحمەدە''' ( ؟ – ١٨٢٦، [[میرنشینی سۆران]]) '''مستەفا بەگ''' یان '''مستەفا پاشا''' یەکێک بوو لە میرەکانی [[میرنشینی سۆران]]. لە دوای باوکی میر [[میر ئۆغووز بەگی بچووک|ئۆغووز بەگی بچووک]] بووە میری [[میرنشینی سۆران]]. بە نزیکەیی لە دەیەی ١٧٨٠ تاوەکوو ١٨١٣ لە [[ڕەواندز|ڕەواندزەوە]] حکومڕانیی سۆرانی کردووە. لە سەردەمی ئەودا بوو کە لە دوای شەڕی [[میرنشینی بابان|بابان]] و سۆران لە سەردەمی [[عەلی بەگی کوڕی سلێمان بەگ|عەلی بەگی]] برازای [[خانزادی سۆران|میر خانزاد]]، دووبارە شەڕی [[میرنشینی بابان|بابان]] دەستی پێکردەوە. میر مستەفا چەند برایەکی ھەبوو بە ناوەکانی تەمەرخان <small>''(تەیموورخان)''</small>، یەحیا بەگ، بایز بەگ، ئەحمەد بەگ. میر مستەفا لەگەڵ براکانیدا کێشەی ھەبوو، بەو شێوەیەی کە براکانی لە دژی مستەفا بەگ دەوەستانەوە و دەیانویست مستەفا بەگ لە میرایەتی دووربخەنەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شەڕەفنامە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF |پەڕە=٣٥٠-٣٥١}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=ئیمارەتی سۆران |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251029093219/https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەوە بوو کە براکانی لەگەڵ [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] ڕێککەوتن و بابانەکان ئەم شەڕەی برایەکانیان بە دەرفەت زانی و بەم شێوەیە [[ھەریر]] و [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و چەند ناوچەی دیکەی [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێریان]] خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان. بە نزیکەیی تەنھا شاری [[ڕەواندز]] و چەند ناوچەیەکی دیکە لەژێر دەسەڵاتی مستەفا بەگ مانەوە. لەشکری بابان ھەردەھات بەرەوپێش دەچوون، فراوانبوونەکەی بابان ھەڕەشەی لە ڕەواندزی پایتەخت دەکرد.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF |پەڕە=١٣ |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار}}</ref> مستەفا بەگیش بە ناچاری لەگەڵ بابانەکان ڕێککەوت.<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{تێبینی|محەممەد ئەمین دەڵێ گوایە مستەفا بەگ کچەکەی خۆی داوە بە کوڕی میری بابان بۆ ڕێککەوتنەکە<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=ئیمارەتی سۆران |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251029093219/https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} براکانی میر مستەفا نەدەوەستان و دووبارە لەشکری بابانیان ھێنایەوە سەر سۆران و میر مستەفا توانی لەشکرەکەی بابان بشکێنێت و پاشەکشەی بە لەشکرەکەی بابان کرد. چەند ساڵێکی تریش مستەفا بەگ حکومڕانیی کرد و دواتر بەھۆی گێژاوەکانی نێوخۆی سۆران دەستی لە کار کێشایەوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> دەگوترێ ویستوویەتی حوکم بۆ براکانی جێبێڵێت، بەڵام بەھۆی کاریگەریی ھاوسەرەکەی ''(بووک شازەمان)'' حوکمی بۆ کوڕە گەورەکەی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] جێھێشتووە و میر محەممەد لە ساڵی ١٨١٣ جێگای باوکی گرتەوە.<ref name=":2" /> میر مستەفا پێنج کوڕی ھەبووە: [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]، [[ڕەسووڵ بەگ]]، سلێمان بەگ، ئەحمەد بەگ و تەیموورخان. ھەر کە میر محەممەد ھاتە سەر حوکم، یەحیا بەگ و تەمەرخانی مامی و ئامۆزاکانی لەسێدارەدا.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> میر مستەفا لە ساڵی ١٨٢٦ کۆچی دواییی کرد.<ref name=":1" /> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] * [[شەڕی بابان و سۆران (١٨٢٢–١٨٢٨)]] == سەرچاوەکان == <references />{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|کوردستان}} [[پۆل:میرەکانی سۆران]] [[پۆل:مردووانی ١٨٢٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ?]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] jvsng8oycont62memu6j31ivizzjm6f پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک، ٢٠٢٦ 0 293149 1583764 1565979 2026-05-14T16:08:56Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمۆلا یەک، ٢٠٢٦]]ی گواستەوە بۆ [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک، ٢٠٢٦]] 1565979 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەکی ٢٠٢٦ی فیا''' پاڵەوانێتییەکی پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلە بۆ ئۆتۆمبێلەکانی فۆرمولا یەک و ٧٧ەمین خولی [[فۆرمولا یەک|پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک]]ە. لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی ئۆتۆمبێل (فیا)، کە دەستەی سەرپەرشتیاری نێودەوڵەتیی [[ماتۆڕسواری]]یە، وەک بەرزترین ئاستی کێبڕکێ بۆ ئۆتۆمبێلە پێشبڕکێیەکانی تایە-کراوە ناسراوە. پاڵەوانێتییەکە لە بیست و دوو گراند پریکس پێکدێت کە لە سەرتاسەری جیھاندا بەڕێوەدەچن. لە مانگی ئازارەوە دەستی پێکردووە و بڕیارە لە کانوونی یەکەمدا کۆتایی بێت. شۆفێران و تیمەکان کێبڕکێ دەکەن بۆ نازناوەکانی پاڵەوانی شۆفێرانی جیھان و پاڵەوانی سازێنەرانی جیھان بە ڕیزبەندی. لاندۆ نۆریس ھەڵگری نازناوی پاڵەوانی شۆفێرانی جیھانە، لەکاتێکدا ماکلارێن-مێرسیدس ھەڵگری نازناوی پاڵەوانی سازێنەرانی جیھانن. وەرزی ٢٠٢٦ کۆمەڵێک گۆڕانکاریی سەرەکی لە ڕێساکاندا لەخۆدەگرێت لەگەڵ پێکھاتەیەکی پێداچوونەوەکراوی یەکەی ھێز و ئایرۆداینامیکی چالاکی نوێ. ئاودی، کە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ساوبەری کڕییەوە، وەک تیمی کارگە بە یەکەی ھێزی خۆیەوە بەشداری دەکات، لەکاتێکدا کادیلاک بۆ یەکەمجار بە بەکارھێنانی یەکەکانی ھێزی فێراری لە پاڵەوانێتییەکەدا دەردەکەوێت، ئەمەش یەکەمجارە لە دوای ساڵی ٢٠١٦وە تیمی یازدەھەم کێبڕکێ بکات. ھۆندا، لە ڕێگەی لقی کۆمپانیای پێشبڕکێی ھۆندا، چووە ناو ڕێککەوتنێکی تیمی کارگەی تایبەت لەگەڵ ئاستۆن مارتن، و دوای کۆتاییھێنان بە پەیوەندییەکەی لەگەڵ ڕێد بووڵ ڕەیسینگ، یەکەی ھێزی خۆیانیان بۆ دابین دەکات. فۆرد بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە گەڕایەوە بۆ ئەم وەرزشە، و پاڵپشتیی ڕێد بووڵ پاوھەرتراینز دەکات لە دابینکردنی یەکەکانی ھێز بۆ ڕێد بووڵ ڕەیسینگ و ڕەیسینگ بووڵز. ڕێنۆ چیتر دابینکەری بزوێنەر نییە چونکە ئالپاین گۆڕدرا بۆ یەکەکانی ھێزی مێرسیدس.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2026 in Formula One}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 2yqeo8n1hfxg6yhdnzys3yj5c871qfe ئەسکەندەر مودا 0 294520 1583852 1576865 2026-05-15T05:01:00Z CommonsDelinker 62 "Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Krd|Krd]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: No ticket permission since 14 April 2026. 1583852 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئەسکەندەر مودا''' یا '''ئیسکەندەر مودا''' ({{بە ئینگلیزی|Iskandar Muda}}؛ نزیکەی ١٥٨٣<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref>–٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٦٣٦<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref>) دوازدەیەمین سوڵتانی ئاچێ داروسلام بوو. لە سەردەمی حکومڕانیی ئەسکەندەر گەیشتە فراوانترین سنووری خاکی خۆی، و بووە بەھێزترین ھێزی سەربازی و دەوڵەمەندترین نەتەوە لە ڕۆژاوای ئیندۆنیزیا و تەنگەبەرەکانی مالاکا. [[پەڕگە:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|ڕاست|وێنۆک|نامەی ئەسکەندەر مودا بۆ [[جەیمزی یەکەمی ئینگلتەرا|جەیمز یەکەمی]] [[ئینگلتەرا]] لە ساڵی ١٦١٥]] «ئەسکەندەر مودا» بە واتای وشەیی «ئەسکەندەری گەنج» دێت، و داگیرکارییەکانی زۆرجار بەراورد دەکرێن بەوانەی [[ئەسکەندەری مەزن]].<ref name="Yusra">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> جگە لە زاڵبوونە بەناوبانگەکانی، لە سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا، ئاچێ بووە ناوەندێکی زانستیی ئیسلامی و بازرگانیی نێودەوڵەتی. ئەو دوا سوڵتانی ئاچێ بوو کە نەوەی ڕاستەوخۆی نێری دامەزرێنەری شانشینی ئاچێ، عەلی موغایت شا، بێت. مردنی ئەسکەندەر مودا کۆتایی بە بنەماڵەی میوکوتا عەلام ھێنا، کە بنەماڵەی دامەزرێنەری شانشینی ئاچێ بوو، و بنەماڵەیەکی تر جێگەی گرتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئیندۆنیزیا|}} [[پۆل:مردووانی ١٦٣٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٥٨٠]] g5suu3jwdyxcm0zas52pek2w40seg6f ئابووریی مۆنتسێرات 0 295152 1583749 1578731 2026-05-14T12:15:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583749 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی مۆنتسێرات سیستمێکی ئابوورییە کە بەھۆی چالاکییە گڕکانییەکان کە لە تەممووزی ١٩٩٥ دەستی پێکرد بە توندی تێکچوو. پێش ئەم ڕێکەوتە، وڵاتە بچووکە دوورگەیییە ١٢٬٠٠٠ کەسییەکە خاوەنی ئابوورییەکی ھەناردەکردن بوو لەسەر بنەمای کشتوکاڵ، جلوبەرگ، پارچە ئەلیکترۆنییەکان و ڕوەکەکان، لەگەڵ تێکڕای بەرھەمی نەتەوەیی بۆ ھەر کەسێک لە نێوان ٣٬٠٠٠ بۆ ٨٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکیدا.<ref>Sue Grabham, editor, ''Circling the Globe: A young people's guide to countries and cultures of the world'', New York: Larousse Kingfisher Chambers, 1995, p. 591. {{ISBN|978-1856975612}}</ref> [[مۆنتسێرات]] ناوبانگێکی نێونەتەوەیی ھەبوو وەک شوێنێکی گەشتیاری، و بەرھەمھێنەری تۆمارەکان جۆرج مارتن ستۆدیۆیەکی تۆمارکردنی گرنگی لەوێ دامەزراند بە ناوی ئەسۆسیەیتد ئیندیپێندێنت ڕیکۆردینگ. ستۆدیۆکە کە بەھۆی گەردەلوولی ھوگۆوە لە ساڵی ١٩٨٩ وێران بوو، ھەرگیز دووبارە دانەندرایەوە؛ بەڵام مارتن لە دوای ئەوە یارمەتیی دامەزراندنی سەنتەری ڕۆشنبیریی مۆنتسێراتی دا، کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.yamaha.com/2/proaudio/?lang=en&case_id=91|سەردێڕ=Professional Audio - Yamaha Corporation |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=Yamaha.com}}</ref> بەشێک لە پارەکان لە کۆنسێرتێکی لەندەندا کۆکرانەوە بە ناوی «میوزیک بۆ مۆنتسێرات» (١٥ی ئەیلوولی ١٩٩٧). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Montserrat}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ln61mqvumbwvyey08s1pl9sjbd2duuq عەلی زەیدی 0 295288 1583776 1580246 2026-05-14T18:10:20Z 1silent scientist 51740 1583776 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = عەلی ئەلزەیدی | native_name = علي الزیدي | native_name_lang = ar | image = Ali Al-zaidi.png | image_size = | caption = زەیدی لە ٢٠٢٦ | office = [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] | status = [[سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو|ڕاسپێردراو]] | term_start = ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ | term_end = | deputy = | president = [[نزار ئامێدی]] | succeeding = [[محەممەد شیاع سوودانی]] | successor = | birth_date = {{birth year and age|١٩٨٦}} | birth_place = [[بەغدا]]، [[عێراق]]<ref name="Aljazeera">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/amp/news/2026/4/28/who-is-ali-al-zaidi-the-businessman-named-as-iraqs-pm-designate|سەردێڕ=Who is Ali al-Zaidi, the businessman named as Iraq’s PM-designate?|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] | other_party = [[چوارچێوەی ھەماھەنگی|چوارچێوەی ھەماھەنگی]] | alma_mater = | occupation = {{hlist|[[بانکەوان]]|[[بازرگان]]|[[سیاسەتوان]]}} }} '''عەلی فالح کازم ئەلزەیدی''' ({{بە عەرەبی|علي فالح كاظم الزيدي}}؛ لەدایکبووی ١٩٨٦) بانکەوان، [[بازرگان]] و [[سیاسەتوان]]ێکی عێراقییە کە لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ەوە [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراوی عێراق]]ە.<ref name="Aljazeera"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.france24.com/en/middle-east/20260427-iraq-s-president-ask-pm-designate-ali-al-zaidi-to-form-government|سەردێڕ= Iraq’s president asks PM-designate Ali al-Zaidi to form government|وێبگە=France 24}}</ref> == ژیان == ئەلزەیدی لە ساڵی ١٩٨٦ لە [[بەغدا]] لە خێزانێکی دیار لەدایکبووە کە بنەچەیان بۆ پارێزگای [[پارێزگای زیقار|زیقار]]ی باشووری [[عێراق]] دەگەڕێتەوە.<ref name="Aljazeera"/><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الشرق |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=من ھو علی الزیدی المرشح لرئاسة الوزراء فی العراق؟ |ناونیشان=https://asharq.com/politics/180977/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%B4%D8%AD-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D8%A8-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8I/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Asharq News |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=الإطار التنسیقی فی العراق یرشح علی الزیدی لرئاسة الحکومة |ناونیشان=https://www.amad.com.ps/ar/post/575100 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[ئەمەد میدیا]] |زمان=ar}}</ref> ئەو خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە یاسا و دارایی و ھەروەھا بڕوانامەی ماستەری لە دارایی و بانکەوانیدا ھەیە. ئەو ئەندامی [[سەندیکای پارێزەرانی عێراق]]ە.<ref name=":3"/> == ژیانی بازرگانی == ئەو وەک سەرۆکی گرووپی وەتەنییە پۆڵدینگ دەستنیشانکرا، کە کۆمەڵەیەکی [[کەرتی تایبەت]]ی فرەبوارە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://shafaq.com/en/Report/Who-is-Ali-al-Zaidi-The-businessman-tapped-for-Iraq-s-premiership|سەردێڕ=Who is Ali Al-Zaidi? The businessman tapped for Iraq's premiership|وێبگە=Alshafaq}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧دا دامەزراوە.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=تقی |یەکەم=غسان |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=علی الزیدی.. رجل أعمال یقود سباق تشکیل الحکومة فی العراق |ناونیشان=https://alhurra.com/19152 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al-Hurra |زمان=ar}}</ref> ئەلزەیدی ھەروەھا سەرۆکایەتی ئەنجومەنی کارگێڕی لە [[زانکۆی شەعب]]، [[پەیمانگای پزیشکیی عەشتار]] دەکات، جگە لەوەی بەڕێوەبەری جێبەجێکار و خاوەنی [[کەناڵی دیجلە|دیجلە تیڤی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=العراق: الرئیس العراقی کلفە بتشکیل الحکومة.. من ھو علی الزیدی؟ |ناونیشان=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2026/04/27/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8I-%D8%B3%D9%8A%D9%83%D9%84%D9%81%D9%87-%D8%A8%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%8A- |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Arabiya |زمان=ar}}</ref><ref name=":0" /> و زنجیرە ھایپەرمارکێتەکانی تەعاوونە لە [[بەغدا]].<ref name=":0" /> ھەروەھا خاوەنی گرووپی ئەلعووەیسە، کە کۆمەڵەیەکە ١٥ کۆمپانیا لەخۆدەگرێت کە لە پیشەسازییە جیاوازەکانی وەک بازرگانی خۆراک، بەرھەمھێنانی کشتوکاڵی و ئاژەڵداری، بەڵێندەرایەتی، چاپکردن، خزمەتگوزارییە ئەمنییەکان، ئەلیکترۆنیات و نەوتدا کاردەکەن. ھەروەھا گرێبەستی لەگەڵ [[وەزارەتی بازرگانی (عێراق)|وەزارەتی بازرگانی]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://english.aawsat.com/arab-world/5267628-who-iraq%E2%80%99s-pm-designate-al-zaidi|سەردێڕ=Who Is Iraq’s PM-Designate Al-Zaidi? |وێبگە=Asharq al-Awsat English}}</ref> ئەو پێشتر وەک سەرۆکی ئەنجومەنی کارگێڕی [[بانکی ئیسلامیی باشوور]] کاری کردووە تا دەستلەکارکێشانەوەی لە ساڵی ٢٠١٩،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=حیاة رئیس الوزراء الجدید قبل السلطة.. ماذا یعرف العراق عن علی الزیدی؟ |ناونیشان=https://964media.com/676383/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=964 Media |زمان=ar}}</ref> کە ئەزموونی لە بەڕێوەبردنی بانک و حوکمڕانی دارایی بەدەستھێناوە. بانکەکە لە ساڵی ٢٠٢٤ لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێندرا بەھۆی گومانی سپیکردنەوەی پارە، فێڵ و بەکارھێنانی نایاسایی دراوی ئەمریکی، ھەروەھا لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق]]یشەوە قەدەغە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iraq's Shiite alliance nominates Ali al-Zaidi as PM candidate: What to know |ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2026/04/iraqs-shiite-alliance-nominates-ali-al-zaidi-pm-candidate-what-know |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al-Monitor |زمان=en}}</ref> == ژیانی سیاسی == ئەلزەیدی پێش پاڵاوتنی وەک سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو، لە ناوەندی سیاسی عێراقدا زۆر ناسراو نەبوو،<ref name=":4" /> و سەرچاوەکان بە «نوێھاتووێکی سیاسی» وەسفی دەکەن.<ref name=":5" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Livni |یەکەم=Ephrat |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iraq's President Names Political Newcomer to Form Government |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/04/27/world/middleeast/iraq-prime-minister.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> لە کەرتی گشتیدا، ئەلزەیدی پێشتر لەگەڵ [[وەزارەتی بازرگانی (عێراق)|وەزارەتی بازرگانی]] کاری کردووە، کە تێیدا بەڕێوەبردنی سیستەمی کارتی بەشەخۆراکی نیشتمانی لە ئەستۆ بووە.<ref name=":0" /> ===سەرۆکایەتی وەزیران=== لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦، [[چوارچێوەی ھەماھەنگی|چوارچێوەی ھەماھەنگی]] ئەلزەیدی وەک کاندیدی تەوافوقی بۆ جێگرتنەوەی [[محەممەد شیاع ئەلسوودانی]] دەستنیشان کرد.<ref name=":5" /> ئەو بە فەرمی لەلایەن سەرۆک کۆمار [[نزار ئامیدی]] ڕاسپێردرا بۆ پێکھێنانی حکوومەت ڕاستەوخۆ دوای پاڵاوتنی لەلایەن چوارچێوەی ھەماھەنگییەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq nominates businessman Ali al-Zaidi for prime minister |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5218 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi president names Shia bloc candidate Ali al-Zaidi as PM-designate |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/27/iraqi-president-names-shia-bloc-candidate-ali-al-zaidi-as-pm-designate |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> بەپێی [[دەستووری عێراق]]، ئەلزەیدی ٣٠ ڕۆژی لەبەردەمدایە بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی کابینەکەی و ناساندنیان بە ئەنجومەنی نوێنەران بۆ وەرگرتنی متمانە.<ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi president names Ali al-Zaidi as PM-designate to form new cabinet |ناونیشان=https://english.news.cn/20260428/674fe74bcc8e45468ce9d3779be16b5b/c.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=english.news.cn |زمان=en}}</ref> ئەم بڕیارە دوای چەند ھەفتەیەک لە چەقبەستوویی لەناو ھاوپەیمانییەکەدا ھات، کە پێشتر پشتگیری لە [[نووری ئەلمالیکی]] سەرۆک وەزیرانی پێشوو کردبوو بەڵام دواتر کاندیدبوونی کێشایەوە دوای ئەوەی [[دۆناڵد ترامپ]] سەرۆکی ئەمریکا ھەڕەشەی بڕینی دەستڕاگەیشتنی عێراقی بە [[پێترۆدۆلار]] کرد بەھۆی ھەڵوێستی لایەنگری ئێرانی ئەلمالیکی.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iraq's dominant bloc taps newcomer Ali al-Zaidi for prime minister after weeks of wrangling |ناونیشان=https://apnews.com/article/iraq-prime-minister-parliament-alzaidi-bb629c0f14c6710cbb66500fe376218e |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=AP News |زمان=en}}</ref> پاڵاوتنی ئەلزەیدی دوای کۆبوونەوەیەک لە ماڵی سەرۆکی [[حەشدی شەعبی]] [[فالح فەیاز|فالح ئەلفەیاز]] لە بەغدا ھات، و لەلایەن ھەردوو ئەلمالیکی و سەرۆک وەزیرانی ئێستا ئەلسوودانی ڕێککەوتنی لەسەر کرا. بە وتەی ئەلسوودانی، «نەبوونی تەوافوق» لەسەر ناونانی کاندیدێک لە کاتی کۆبوونەوەکەدا ھەبووە، و ئەلزەیدی بۆ شکاندنی چەقبەستوویی سیاسی ھەڵبژێردراوە.<ref name=":0" /> [[فایەق زێدان]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عێراق|ئەنجومەنی باڵای دادوەری]]، وەک کاندیدی چارەسەر بەشداری لە پاڵاوتنی ئەلزەیدی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali al-Zaidi named Iraq's prime minister: Easy nomination, harder road ahead |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Report/Ali-al-Zaidi-named-Iraq-s-prime-minister-Easy-nomination-harder-road-ahead |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}</ref> ئەلزەیدی لە یەکەم لێدوانی گشتی خۆیدا لە دوای پاڵاوتنی، ڕایگەیاند کە حکوومەتەکەی پەرە بە ھەوڵەکانی پێشوو دەدات بۆ باشترکردنی خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان و بارودۆخەکان، لە ھەمان کاتدا ھەڵسەنگاندن بۆ مەترسییەکان و سوودوەرگرتن لە دەرفەتەکان دەکات. ئەو ھەروەھا ھانی ھاوکاری نێوان «ھێزە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی» عێراقی دا لە کاتی دەستنیشانکردنیدا، و نیەتی خۆی بۆ پاراستنی پەیوەندییە دیپلۆماسییە ھاوسەنگەکان چ لەسەر ئاستی ناوچەیی و چ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دووپاتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Al-Zaidi: Tackling challenges will be a priority for new Iraqi government |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Iraq/Ali-Al-Zaidi-Tackling-challenges-will-be-a-priority-for-new-Iraqi-government |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] 6p2u1pienbm7q3iwm60ssyrvqyefyrj 1583824 1583776 2026-05-15T00:03:59Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583824 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = عەلی ئەلزەیدی | native_name = علي الزیدي | native_name_lang = ar | image = Ali Al-zaidi.png | image_size = | caption = زەیدی لە ٢٠٢٦ | office = [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] | status = [[سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو|ڕاسپێردراو]] | term_start = ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ | term_end = | deputy = | president = [[نزار ئامێدی]] | succeeding = [[محەممەد شیاع سوودانی]] | successor = | birth_date = {{birth year and age|١٩٨٦}} | birth_place = [[بەغدا]]، [[عێراق]]<ref name="Aljazeera">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/amp/news/2026/4/28/who-is-ali-al-zaidi-the-businessman-named-as-iraqs-pm-designate|سەردێڕ=Who is Ali al-Zaidi, the businessman named as Iraq’s PM-designate?|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] | other_party = [[چوارچێوەی ھەماھەنگی|چوارچێوەی ھەماھەنگی]] | alma_mater = | occupation = {{hlist|[[بانکەوان]]|[[بازرگان]]|[[سیاسەتوان]]}} }} '''عەلی فالح کازم ئەلزەیدی''' ({{بە عەرەبی|علي فالح كاظم الزيدي}}؛ لەدایکبووی ١٩٨٦) بانکەوان، [[بازرگان]] و [[سیاسەتوان]]ێکی عێراقییە کە لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ەوە [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراوی عێراق]]ە.<ref name="Aljazeera"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.france24.com/en/middle-east/20260427-iraq-s-president-ask-pm-designate-ali-al-zaidi-to-form-government|سەردێڕ= Iraq’s president asks PM-designate Ali al-Zaidi to form government|وێبگە=France 24}}</ref> == ژیان == ئەلزەیدی لە ساڵی ١٩٨٦ لە [[بەغدا]] لە خێزانێکی دیار لەدایکبووە کە بنەچەیان بۆ پارێزگای [[پارێزگای زیقار|زیقار]]ی باشووری [[عێراق]] دەگەڕێتەوە.<ref name="Aljazeera"/><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=الشرق |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ |سەردێڕ=من ھو علی الزیدی المرشح لرئاسة الوزراء فی العراق؟ |ناونیشان=https://asharq.com/politics/180977/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%B4%D8%AD-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D8%A8-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8I/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ |وێبگە=Asharq News |زمان=ar }}{{بەستەری مردوو|url=https://asharq.com/politics/180977/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%B4%D8%AD-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D8%A8-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8I/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=الإطار التنسیقی فی العراق یرشح علی الزیدی لرئاسة الحکومة |ناونیشان=https://www.amad.com.ps/ar/post/575100 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[ئەمەد میدیا]] |زمان=ar}}</ref> ئەو خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە یاسا و دارایی و ھەروەھا بڕوانامەی ماستەری لە دارایی و بانکەوانیدا ھەیە. ئەو ئەندامی [[سەندیکای پارێزەرانی عێراق]]ە.<ref name=":3"/> == ژیانی بازرگانی == ئەو وەک سەرۆکی گرووپی وەتەنییە پۆڵدینگ دەستنیشانکرا، کە کۆمەڵەیەکی [[کەرتی تایبەت]]ی فرەبوارە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://shafaq.com/en/Report/Who-is-Ali-al-Zaidi-The-businessman-tapped-for-Iraq-s-premiership|سەردێڕ=Who is Ali Al-Zaidi? The businessman tapped for Iraq's premiership|وێبگە=Alshafaq}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧دا دامەزراوە.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=تقی |یەکەم=غسان |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=علی الزیدی.. رجل أعمال یقود سباق تشکیل الحکومة فی العراق |ناونیشان=https://alhurra.com/19152 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al-Hurra |زمان=ar}}</ref> ئەلزەیدی ھەروەھا سەرۆکایەتی ئەنجومەنی کارگێڕی لە [[زانکۆی شەعب]]، [[پەیمانگای پزیشکیی عەشتار]] دەکات، جگە لەوەی بەڕێوەبەری جێبەجێکار و خاوەنی [[کەناڵی دیجلە|دیجلە تیڤی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=العراق: الرئیس العراقی کلفە بتشکیل الحکومة.. من ھو علی الزیدی؟|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2026/04/27/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8I-%D8%B3%D9%8A%D9%83%D9%84%D9%81%D9%87-%D8%A8%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%8A-|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Arabiya|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2026/04/27/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8I-%D8%B3%D9%8A%D9%83%D9%84%D9%81%D9%87-%D8%A8%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%8A- |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref name=":0" /> و زنجیرە ھایپەرمارکێتەکانی تەعاوونە لە [[بەغدا]].<ref name=":0" /> ھەروەھا خاوەنی گرووپی ئەلعووەیسە، کە کۆمەڵەیەکە ١٥ کۆمپانیا لەخۆدەگرێت کە لە پیشەسازییە جیاوازەکانی وەک بازرگانی خۆراک، بەرھەمھێنانی کشتوکاڵی و ئاژەڵداری، بەڵێندەرایەتی، چاپکردن، خزمەتگوزارییە ئەمنییەکان، ئەلیکترۆنیات و نەوتدا کاردەکەن. ھەروەھا گرێبەستی لەگەڵ [[وەزارەتی بازرگانی (عێراق)|وەزارەتی بازرگانی]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://english.aawsat.com/arab-world/5267628-who-iraq%E2%80%99s-pm-designate-al-zaidi|سەردێڕ=Who Is Iraq’s PM-Designate Al-Zaidi? |وێبگە=Asharq al-Awsat English}}</ref> ئەو پێشتر وەک سەرۆکی ئەنجومەنی کارگێڕی [[بانکی ئیسلامیی باشوور]] کاری کردووە تا دەستلەکارکێشانەوەی لە ساڵی ٢٠١٩،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=حیاة رئیس الوزراء الجدید قبل السلطة.. ماذا یعرف العراق عن علی الزیدی؟ |ناونیشان=https://964media.com/676383/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=964 Media |زمان=ar}}</ref> کە ئەزموونی لە بەڕێوەبردنی بانک و حوکمڕانی دارایی بەدەستھێناوە. بانکەکە لە ساڵی ٢٠٢٤ لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێندرا بەھۆی گومانی سپیکردنەوەی پارە، فێڵ و بەکارھێنانی نایاسایی دراوی ئەمریکی، ھەروەھا لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق]]یشەوە قەدەغە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iraq's Shiite alliance nominates Ali al-Zaidi as PM candidate: What to know |ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2026/04/iraqs-shiite-alliance-nominates-ali-al-zaidi-pm-candidate-what-know |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al-Monitor |زمان=en}}</ref> == ژیانی سیاسی == ئەلزەیدی پێش پاڵاوتنی وەک سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو، لە ناوەندی سیاسی عێراقدا زۆر ناسراو نەبوو،<ref name=":4" /> و سەرچاوەکان بە «نوێھاتووێکی سیاسی» وەسفی دەکەن.<ref name=":5" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Livni |یەکەم=Ephrat |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iraq's President Names Political Newcomer to Form Government |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/04/27/world/middleeast/iraq-prime-minister.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> لە کەرتی گشتیدا، ئەلزەیدی پێشتر لەگەڵ [[وەزارەتی بازرگانی (عێراق)|وەزارەتی بازرگانی]] کاری کردووە، کە تێیدا بەڕێوەبردنی سیستەمی کارتی بەشەخۆراکی نیشتمانی لە ئەستۆ بووە.<ref name=":0" /> ===سەرۆکایەتی وەزیران=== لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦، [[چوارچێوەی ھەماھەنگی|چوارچێوەی ھەماھەنگی]] ئەلزەیدی وەک کاندیدی تەوافوقی بۆ جێگرتنەوەی [[محەممەد شیاع ئەلسوودانی]] دەستنیشان کرد.<ref name=":5" /> ئەو بە فەرمی لەلایەن سەرۆک کۆمار [[نزار ئامیدی]] ڕاسپێردرا بۆ پێکھێنانی حکوومەت ڕاستەوخۆ دوای پاڵاوتنی لەلایەن چوارچێوەی ھەماھەنگییەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq nominates businessman Ali al-Zaidi for prime minister |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5218 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi president names Shia bloc candidate Ali al-Zaidi as PM-designate |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/27/iraqi-president-names-shia-bloc-candidate-ali-al-zaidi-as-pm-designate |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> بەپێی [[دەستووری عێراق]]، ئەلزەیدی ٣٠ ڕۆژی لەبەردەمدایە بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی کابینەکەی و ناساندنیان بە ئەنجومەنی نوێنەران بۆ وەرگرتنی متمانە.<ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi president names Ali al-Zaidi as PM-designate to form new cabinet |ناونیشان=https://english.news.cn/20260428/674fe74bcc8e45468ce9d3779be16b5b/c.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=english.news.cn |زمان=en}}</ref> ئەم بڕیارە دوای چەند ھەفتەیەک لە چەقبەستوویی لەناو ھاوپەیمانییەکەدا ھات، کە پێشتر پشتگیری لە [[نووری ئەلمالیکی]] سەرۆک وەزیرانی پێشوو کردبوو بەڵام دواتر کاندیدبوونی کێشایەوە دوای ئەوەی [[دۆناڵد ترامپ]] سەرۆکی ئەمریکا ھەڕەشەی بڕینی دەستڕاگەیشتنی عێراقی بە [[پێترۆدۆلار]] کرد بەھۆی ھەڵوێستی لایەنگری ئێرانی ئەلمالیکی.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iraq's dominant bloc taps newcomer Ali al-Zaidi for prime minister after weeks of wrangling |ناونیشان=https://apnews.com/article/iraq-prime-minister-parliament-alzaidi-bb629c0f14c6710cbb66500fe376218e |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=AP News |زمان=en}}</ref> پاڵاوتنی ئەلزەیدی دوای کۆبوونەوەیەک لە ماڵی سەرۆکی [[حەشدی شەعبی]] [[فالح فەیاز|فالح ئەلفەیاز]] لە بەغدا ھات، و لەلایەن ھەردوو ئەلمالیکی و سەرۆک وەزیرانی ئێستا ئەلسوودانی ڕێککەوتنی لەسەر کرا. بە وتەی ئەلسوودانی، «نەبوونی تەوافوق» لەسەر ناونانی کاندیدێک لە کاتی کۆبوونەوەکەدا ھەبووە، و ئەلزەیدی بۆ شکاندنی چەقبەستوویی سیاسی ھەڵبژێردراوە.<ref name=":0" /> [[فایەق زێدان]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عێراق|ئەنجومەنی باڵای دادوەری]]، وەک کاندیدی چارەسەر بەشداری لە پاڵاوتنی ئەلزەیدی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali al-Zaidi named Iraq's prime minister: Easy nomination, harder road ahead |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Report/Ali-al-Zaidi-named-Iraq-s-prime-minister-Easy-nomination-harder-road-ahead |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}</ref> ئەلزەیدی لە یەکەم لێدوانی گشتی خۆیدا لە دوای پاڵاوتنی، ڕایگەیاند کە حکوومەتەکەی پەرە بە ھەوڵەکانی پێشوو دەدات بۆ باشترکردنی خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان و بارودۆخەکان، لە ھەمان کاتدا ھەڵسەنگاندن بۆ مەترسییەکان و سوودوەرگرتن لە دەرفەتەکان دەکات. ئەو ھەروەھا ھانی ھاوکاری نێوان «ھێزە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی» عێراقی دا لە کاتی دەستنیشانکردنیدا، و نیەتی خۆی بۆ پاراستنی پەیوەندییە دیپلۆماسییە ھاوسەنگەکان چ لەسەر ئاستی ناوچەیی و چ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دووپاتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Al-Zaidi: Tackling challenges will be a priority for new Iraqi government |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Iraq/Ali-Al-Zaidi-Tackling-challenges-will-be-a-priority-for-new-Iraqi-government |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] qg55hix0q5pxq8nma4y839mqwmrryc6 دوورگەکانی پیتکەرن 0 295294 1583748 1579837 2026-05-14T12:13:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583748 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەکانی پیتکەرن'''، بە فەرمی '''دوورگەکانی پیتکەرن، ھێندێرسۆن، دووسی و ئۆینۆ'''،<ref name="BNA1981">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1981/61|سەردێڕ=British Nationality Act 1981 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180412135054/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1981/61 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref name="Order2010">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2010/244/pdfs/uksi_20100244_en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160910124941/http://www.legislation.gov.uk/uksi/2010/244/pdfs/uksi_20100244_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="PitcainLaws">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.government.pn/Laws/|سەردێڕ=Laws — The Official Website of the Government of the Pitcairn Islands |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180129105738/http://www.government.pn/Laws/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref name="TheOverTerr">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/14929/ot-wp-0612.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020062536/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/14929/ot-wp-0612.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> کۆمەڵە دوورگەیەکی گڕکانین لە باشووری [[ئۆقیانووسی ئارام]] کە تاقە [[ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا|ھەرێمی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] لە ئۆقیانووسی ئارامدا پێکدەھێنن. چوار دوورگەکە—پیتکەرن، ھێندێرسۆن، دووسی و ئۆینۆ—بە سەر چەندین سەد کیلۆمەتر لە ئۆقیانووسەکەدا بڵاوبوونەتەوە و کۆی ڕووبەری زەوییەکەیان نزیکەی ٤٧ کیلۆمەتر دووجایە (١٨ میل دووجا). دوورگەی ھێندێرسۆن ٨٦٪ی ڕووبەری زەوییەکە پێکدەھێنێت، بەڵام تەنھا دوورگەی پیتکەرن نیشتەجێی تێدایە. نزیکترین دوورگە نیشتەجێکراوەکان لە دوورگەکانی پیتکەرن بریتین لە مانگارێڤا (سەر بە پۆلینێزیای فەڕەنسی)، کە ٦٨٨ کم (٤٢٨ میل) لە لای ڕۆژاوایە، ھەروەھا [[دوورگەی زیندووبوونەوە|دوورگەی ئیستەر]]، کە ١٬٩٢٩ کم (١١٩٩ میل) لە لای ڕۆژھەڵاتە. خەڵکی دوورگەکانی پیتکەرن بە پلەی یەکەم لە نەوەی نۆ یاخیبووی کەشتیی ئێچ ئێم ئێس باونتیی بەریتانی و دوازدە ژنی تاھیتیین. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، ھەرێمەکە ژمارەی دانیشتووانی ھەمیشەیی ٣٥ کەس بوو، کە وای لێکرد ببێتە بچووکترین ھەرێمی جیھان لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانی ھەمیشەیییەوە. بەھۆی دابڕانی زۆری دوورگەکە و کەمیی ژمارەی دانیشتووانەکەی، ڕووداوەکانی دەستدرێژیی سێکسی بەردەوام تا ساڵی ١٩٩٩ بە نادیاری مانەوە، کە لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠٤دا بووە ھۆی دادگاییکردنێکی گەورەی دەستدرێژیی سێکسی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئۆقیانووسیا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pitcairn Islands}} [[پۆل:کۆلۆنیال و پارێزەرانی پێشووی بەریتانیا لە ئۆشیانیا]] [[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی پیتکێرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cm4b4420a5zlq2on1zqkfoqgxf7s3zh مردنەکان لە ٢٠٢٦ 0 295312 1583925 1583596 2026-05-15T11:30:07Z Hivja 64112 /* ئایار */ 1583925 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == === ٦ === * [[تێد تەرنەر]]، ٨٧، کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا، خێرخوازی ئەمریکی و دامەزرێنەری [[سی ئێن ئێن]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kandell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Ted Turner, Creator of CNN and the 24-Hour News Cycle, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/05/06/business/media/ted-turner-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper=The New York Times}}</ref> === ٣ === [[ژان ئالامبر]]، ٧٩، نووسەر و گۆرانینووسی فەڕەنسی، نادیار.<ref>{{cite web|url=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|title=Jean-Louis FABRY|work=Le Journal du Centre|language=French}}</ref> === ٢ === * [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> === ١٤ === * [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> === ٤ === * [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === * [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> === ١٩ === * [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] 3azxpkkc0ye6kn42k5en3d8vw2595bo پۆل:مردووانی ٢٠٢٦ 14 295313 1583921 1580049 2026-05-15T11:19:45Z Hivja 64112 /* */ 1583921 wikitext text/x-wiki {{دەروازە|ژیاننامە|مەرگ}} {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} [[پۆل:مردووانی دەیەی ٢٠٢٠|٢٠٢٦]] [[پۆل:مردووان بەپێی ساڵ|٢٠٢٦]] fy18iqte3al1mfr47jdh0txerldpigu سام بەختیار 0 295360 1583730 1583727 2026-05-14T12:00:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583730 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''سام بەختیار''' (١ی ئایاری ١٩٧٣ – ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠) [[خاوەنکار]] و [[نووسەر]]ێک بوو لە بواری [[لەشجوانی]]، [[ئەمریکییە ئێرانییەکان|ئەمریکی ئێرانی]] بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.hitc.com/en-gb/2020/12/24/who-was-sam-bakhtiar-entrepreneur-and-fitness-youtuber-passes-away/|سەردێڕ=Who was Sam Bakhtiar? Entrepreneur and fitness YouTuber passes away|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=hitc.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hitc.com/en-gb/2020/12/24/who-was-sam-bakhtiar-entrepreneur-and-fitness-youtuber-passes-away/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.entrepreneur.com/article/342280|سەردێڕ=Entrepreneur en Espanol |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=entrepreneur.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] c3towe1rtx5cxk1txgl1mgbrt2zkycu وتووێژی پۆل:مردووانی ٢٠٢٦ 15 295443 1583799 1581083 2026-05-14T19:56:02Z Hivja 64112 /* بەستنەوەی نێوانویکی */ وەڵامدانەوە 1583799 wikitext text/x-wiki == بەستنەوەی نێوانویکی == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تکایە ئەو پۆلە بە نێوانویکی و زمانەکانی ترەوە ببستەوە، من خۆم لەبەر بەکارھێنانی ڤی پی ئێن لە ویکییەکانی تر بلۆک دەکرێم و ناتوانم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٠٥، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٥٦، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) srg6h7l4599uzen7uc1tfefgorxbp8r 1583922 1583799 2026-05-15T11:20:00Z Hivja 64112 /* بەستنەوەی نێوانویکی */ وەڵامدانەوە 1583922 wikitext text/x-wiki == بەستنەوەی نێوانویکی == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تکایە ئەو پۆلە بە نێوانویکی و زمانەکانی ترەوە ببستەوە، من خۆم لەبەر بەکارھێنانی ڤی پی ئێن لە ویکییەکانی تر بلۆک دەکرێم و ناتوانم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٠٥، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٥٦، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::جێبەجێ کرا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٢٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) eidy5e680yx8f5vlf2099g2btrn3g1b ئابووریی ئازەربایجان 0 295530 1583745 1582279 2026-05-14T12:08:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583745 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[ئازەربایجان]] بە توندی بەستراوەتەوە بە ھەناردەی نەوت و گازەوە، بەتایبەتی لە دوای تەواوبوونی بۆریی باکو-تبلیس-جەیھان. گواستنەوە بەرەو بەرھەمھێنانی نەوت لە کۆتایییەکانی نۆوەتەکاندا بووە ھۆی گەشەیەکی ئابووریی خێرا لە ماوەی نێوان ١٩٩٥–٢٠١٤دا.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099100009222236784/pdf/P17532606988e2056084e603c9c48ddc618.pdf |وێبگە=World Bank}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) بە شێوەیەکی بەرچاو خاو بووەتەوە.<ref name=":3"/> یەدەگە گەورەکانی [[نەوت]] بەشداربوویەکی سەرەکین لە ئابووریی [[ئازەربایجان]]دا. گاز و نەوت دوو لەسەر سێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ئازەربایجان پێکدەھێنن، کە وای لێدەکات ببێتە یەکێک لە دە پڕپشتبەستووترین ئابوورییەکان بە سووتەمەنیی فۆسیلی لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lo |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.climatechangenews.com/2023/12/09/oil-reliant-azerbaijan-chosen-to-host-cop29-climate-talks/|سەردێڕ=Oil-reliant Azerbaijan chosen to host Cop29 climate talks |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Climate Home News |زمان=en}}</ref> گاز و نەوت ٩٠٪ی داھاتی ھەناردەکردنی ئازەربایجان و ٦٠٪ی دارایییەکانی پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.ft.com/content/c1e13d08-9917-44d3-bd63-5916a320e451|سەردێڕ=Oil-rich nations ‘pushback’ against fossil fuel phaseout |وێبگە=www.ft.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Azerbaijan}} {{شریتی دەروازە|ئازەربایجان|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئازەربایجان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dwvh3cekjt15vf7t1tj1cru214ekifj شەڕی چەپاقچور 0 295553 1583873 1582419 2026-05-15T06:59:41Z Ari Qasm 57423 1583873 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Infobox military conflict}}'''شەڕی چەپەقچور''' ([[زمانی تورکی|بە تورکی]]: ''Sancak Muharebesi'' ; [[زمانی ئازەربایجانی|بە ئازەری]]: ''Səncəq döyüşü'')، یان '''شەڕی مووش'''، شەڕێکی چارەنووسساز بوو کە لە نێوان تورکمانانى [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] (هەڵگرانى بەیداخى مەڕی ڕەش) بە سەرکردایەتی جھانشا و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] (تورکومانی مەڕی سپی) بە سەرکردایەتی [[ئووزوون حەسەن|ئوزون حەسەن]] (حەسەنەدرێژ) ئەنجامدرا. جەھانشا لە نزیک [[سنجاق|سنجەقی]] [[بینگۆل (پارێزگا)|چەپەقچور]] (پاێزگای چەولیگ/بینگۆل) لە باکووری کوردستان (ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی ئێستا) لە ٣٠ی تشرینی یەکەم (یان ١١ی تشرینی دووەم)، ١٤٦٧ لەشەڕ لەلایەن ئوزون حەسەنەوە شکستی ھێنا و لەشکرەکەى تەفروتونا کرا. == شەڕى یەکلاکەرەوە == ململانێی نێوان تورکمانانى [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] گەیشتبووە لووتکە بە سەرکردایەتی ھەردوو بەرەی جەھانشا و بەرەی ئوزون حەسەن. بە درێژایی سەدەی ١٤ و ١٥ەمدا ئاق قویونلو و قەرا قویونلو لە کێبڕکێی سەختی دەسەڵات و پاوانخوازی ناوچەیی دا بوون. ھەردوو لا تورکمان بوون. قەرە قویونلو لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٥ەوە جێگرەوەی بنەماڵەی جەلایری مەغۆل بوون لە [[بەغدا]] و [[تەورێز]]، کاتێک سەرداری ھۆزی ھەڵگری بەیداخی مەڕی ڕەش، حوکمڕانی [[مووسڵ|موسڵی]] دەکرد. ئاق قویونلو لەگەڵ لەشکرکێشییەکانی [[تەیمووری لەنگ|تەیموری لەنگەوە]] ھێنرانە ناوچەکە و دەسەڵاتیان لە دەستی قەرە قویونلو وەرگرت؛ بەڵام بە مردنی تەیمور لەنگ گلۆڵەی جەلایرییەکانی دایە لێژی کە ڕۆژگارێک خزمەتکاریان بوون. [[پەڕگە:Battle of Chapakchur (1467). Folio 402v. Rawzat al-Safa, 1599, Turkey (British Library, Or. 5736).jpg|وێنۆک|شەڕی چەپەقچور (١٤٦٧). وەک لە کتێبی ڕەوزات ئەلسەفا، ١٥٩٩، نیگارکێشکراوە بە فارسی (کتێبخانەی بەریتانی، ئۆر. ٥٧٣٦]] لە سەردەمی جەھانشادا خاکی قەرە قویونلو گەیشتە گەورەترین ئاستی خۆی، لەوانەش پانتایێکی بەربڵاو لە خاکی کوردستان و [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] و زۆربەی [[عێراق]]ی ئێستا و ناوەڕاستی [[ئێران]] و تا سنووری [[کرمان]]. لە لایەکی دیکەوە ئوزون حەسەن سەرەتا لە [[ئامەد|دیاربەکر]] باڵادەست بوو بەڵام وردە وردە خاکەکەی لە ئەنادۆڵ فراوانتر کرد. بە تەکبیر و سیاسەتێکی زیرەکانە و ھاوپەیمانیی لەگەڵ میرە ناوچەیییەکان توانی تورکە عوسمانییەکان دوور بخاتەوە و بە چەند شەڕێکی لە دژی قەرەقویونلو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٤٥٧دا توانی جەھانشا ببەزێنێ و دەسەڵاتەکەی لەو دیوی ڕووباری [[دیجلە]] قەتیس بکات. جەھانشا ویستی شکست بەئوزون حەسەنی حاکمی ئاق قۆیونلو بێنێت و بیکاتە پاشکۆی خۆی؛ بۆیە بەو بیرۆکەیە سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتی خۆی بە پەیماننامەیەکی ئاشتی لەگەڵ ئەبو سەعید میرزا سەرکردەی تیمورییەکانی [[سەمەرقەند]]، مسۆگەر کرد و دواتر خاکی ئاق قویونلوی لە ڕۆژاوای خۆی داگیر کرد. == کوشتارگە == جەھانشا لە ١٦ی ئایاری ١٤٦٦ بە سوپایەکی گەورە لە تەورێزەوە بەڕێکەوت و گەیشتە دیوی [[دەریاچەی وان]]. ھەواڵی ھێرشکردنی لەشکری ١٢ ھەزار سوارەی ئوزون حەسەن بیست بۆ سەر خاکەکەی. ھاوکات ئوزون حەسەن کە نیگەران بوو لەوەی جەھانشا بەنیازە ھێرش بکاتە سەری، بە وریاییەوە پاسەوانی لە دەر و رێچکە شاخاویەکانى کردبوو و شۆفارى لە هەموو بستێک دانابوو. نامە و نامەکارى لە نێوانیاندا دەهاتن و دەچوون، بەڵام بەھۆی داواکارییە قورسەکانی جەھانشا، نەتوانرا ڕێککەوتن بکرێت. جەھانشا تا دیوى [[مووش|موش]] پێشڕەوی کرد . پێشڕەوى هێرشەکە درێژەى کێشا و زستانیان بەسەرداهات ناچار بوو ھێرشەکەی دوابخات. بەڵام بەهۆى سەرماو زوقمى زۆر ى مووش تۆوى یاخیبوونى کەوتبووە نێو سەربازەکانى سوپاکەى بۆیە ناچار کشایەوە شوێنێک لەبار و گونجاوتر .<ref name="JW96-97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦}}</ref> [[پەڕگە:Purported_decapitated_head_of_Jahan_Shah_Qara_Qoyunlu_at_the_1467_Battle_of_Chapakchur._Folio_402v._Rawzat_al-Safa,_1599,_Turkey_(British_Library,_Or._5736).jpg|ڕاست|وێنۆک|نیگارێکە گوایە سەری بڕاوی جەھانشایە دوای بەزینی لە شەڕی چەپەقچور لە ساڵی ١٤٦٧. ڕەوزات ئەلسەفا، ١٥٩٩، تورکیا (کتێبخانەی بەریتانی، ئۆر. ٥٧٣٦)]] لە ١٠ی تشرینی دووەمی پاشنیوەڕۆدا (یان ڕەنگە ٣٠ی تشرینی یەکەم یان ١١ی تشرینی دووەم)، ئوزون حەسەن بە هێرشێکى لە ناکاو و جەرگبڕ بەسەر ئۆردوى جەھانشای دادا کە نزیکەی ٦ ھەزار شەڕکەرى تێدابوو، جەھانشا لە چادرەکەیدا لە خەودا بوو.<ref name="JW96">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|وتەگێڕانەوە=A little after noon on 10 November/ra Rabi'Il, Uzun Hasan and 6,000 men fell upon the half-deserted Qaraquyunlu camp in the plain of Mus. True to his nickname, "the bat," Jahanshah was fast asleep when the attack carne. ln the ensuing confusion, Jahanshah was farally wounded by an unknown assailant, who then decapitated his corpse. A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found.}}</ref> لە ئەنجامدا لەشکری جەھانشا بە تەواوی شکستی ھێنا. جەھانشا لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لەلایەن ھێرشبەرێکی نەناسراوەوە گیرا و سەربڕا.<ref name="JW96"/> بە مردنی سەردەمی مێژووی قەرا قویونلو کۆتایی ھات.<ref name="JW96"/> جگە لە لەسێدارەدانی سوڵتان جەھانشا، چەندین کەسی وەک کوڕەکانى جەهانشا شازادە میرزا محەممەدى و یوسف میرزا و، ھەروەھا پیرزاد بەگ، شاسوارئۆغڵو ئەسکەندەر بەگ، قلیچ ئەرسەلان بەگ، شاوەڵى بەگیش بە هەمان شێوە بە دیل گیران. بەم شێوەیە نزیکەی پێنج ھەزار کەس لە نێویاندا میرزا محەممەدی کە ھێزی سەرەکی سوپای پێکھێنا لەژێر دەسەڵاتی میرزا محەممەدی و یوسف میرزا کوڕەکانی سوڵتان جەھان شا، لە شەڕەکەدا لەناوچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paydaş|یەکەم=Kazım|سەردێڕ=Uzun Hasan ve Otlukbeli Savaşı|بڵاوکەرەوە=Bilge Kültür•Sanat|پەڕە=١٣٣}}</ref> شازادە میرزا محەممەدی لەسێدارەدرا، یوسف میرزاش کوێر کرا.<ref name="JW97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|وتەگێڕانەوە=The princes Abu Yusuf and Muharnmadi were captured along which many orher important Qaraquyunlu and Timurid leaders, including the prince Yadigar Muhammad b. Sultan-Muhammad Shahrukhi, Jahanshah's grandson, who was later to play an important part in Uzun Hasan's Timurid policy. Although the bulk of the defeaced army was allowed to return home, Muhammadi was executed -probably in revenge for his role in the first Diyar Bakr campaign- and Abu Yusuf was lacer blinded.}}</ref> تەرمی سەربڕدراوی جەھانشا لە بەرەکانی شەڕدا دۆزرایەوە، بەڵام باس و گێڕانەوەی جۆراوجۆر ھەیە سەبارەت بەم چارەنووسی کەللەى سەربڕاوى ، کە ڕەنگە ھەرگیز هۆکارەکەى نەزانرابێت، بەپێی ھەندێک سەرچاوە دەگوترێ ڕەنگە وەک دیارى سەرکەوتن نێردرا بێت بۆ دەرباری تەیموریەکان ، یان بۆ دەرباری مەملوکەکانى میسڕ لە قاھیرە .<ref name="JW97b">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|وتەگێڕانەوە=A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found. According to one group of sources, it was dispatched to the Timurid court of Sultan-Abu Sa'id, Jahanshah's nominal overlord. While another contends that it was sent to the Mamluks in Cairo, the historian 'Abd Allah al-Baghdadi even claiming to have seen the head in Aleppo on 4 Decernber/v Jumada I.38. Ibn Taghribirdi quotes some of the many rumors that spread in Cairo after Uzun Hasan's defeat of Jahanshah, one of which denied that the head that arrived in Cairo on 18 December Jumada I or 31 December 4 Jumada Il belonged to Jahanshah. But writers agree, however, that the trophy, whoever it may have belonged to and whenever it may have reached Cairo, was displayed for several days on the Zuwaylah Gate as the head of Jahanshah Qara-quyunlu.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Chapakchur (1467)}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:چەولیک]] c6oqghueuq7doduz9dfsx7wwjn9zg53 ئابووری لەندەن 0 295653 1583742 1583296 2026-05-14T12:04:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583742 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری لەندەن لەلایەن پیشەسازییە خزمەتگوزارییەکانەوە بەسەریدا زاڵە، بەتایبەتی خزمەتگوزارییە دارایییەکان و خزمەتگوزارییە پیشەیییە پەیوەندیدارەکان، کە پەیوەندییەکی بەھێزیان لەگەڵ ئابووری لە بەشەکانی تری [[شانشینی یەکگرتوو]] و لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.thecityuk.com/research/key-facts-about-uk-financial-and-related-professional-services-2016/|سەردێڕ=Our work {{!}} TheCityUK |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> وێڕای ئەوەی پایتەختی شانشینی یەکگرتووە، [[لەندەن]] یەکێکە لە ناوەندە دارایییە پێشەنگەکانی جیھان بۆ بازرگانی و بازرگانیی نێونەتەوەیی و یەکێکە لە «ناوەندەکانی فەرماندەیی» بۆ [[ئابووری جیھان]]ی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sassen, Saskia|سەردێڕ=The Global City: New York, London, Tokyo|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ساڵ=٢٠٠١|edition=2nd|بەستەری نووسەر=Saskia Sassen}}</ref><ref name="Roberts2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roberts|یەکەم=Richard|سەردێڕ=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|بڵاوکەرەوە=Economist|ساڵ=٢٠٠٨|پەڕە=٢|id={{ASIN|1861978588|country=uk}}}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index|سەردێڕ=propertyfundsworld.com - Tämä WWW-sivu on myynnissä. - Property loans Lähteet ja tiedot. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130062403/https://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|postscript=none}}</ref> لەندەن پڕدانیشتووترین ناوچە، زۆنی شاری و [[ناوچەی گەورە|ناوچەی مێترۆپۆلیتانییە]] لە شانشینی یەکگرتوودا. بەپێی دامەزراوەی بروکینگس، لەندەن پێنجەم گەورەترین ئابووریی مێترۆپۆلیتانی ھەبوو لە جیھاندا لە ساڵی ٢٠١١دا.<ref name="Brookings">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130605135349/http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> ھەندێک لە گەڕەکەکانی تێکرای بەھای زیادکراوی خاوی (GVA) بۆ ھەر تاکێک بە ١١٦٬٨٠٠ پاوەند (١٦٢٬٢٠٠ دۆلار) دەخەمڵێنرێت. زیادەی داراییی لەندەن، کە ٣٢٫٥ ملیار پاوەند بوو لە ساڵانی ٢٠١٦–١٧دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.scotfact.com/fiscal-transfers |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Scotfact |زمان=en}}</ref> زۆربەی بۆ دابینکردنی بوودجەی خزمەتگوزارییەکان لە بەشەکانی تری شانشینی یەکگرتوودا دەچێت.<ref name="Clark">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clark|یەکەم=Greg|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MhTfBAAAQBAJ&q=London+fiscal+surplus&pg=PA160|سەردێڕ=The Making of a World City: London 1991 to 2021|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٦٠٩٧٢-٩|پەڕە=١٦٠|زمان=en}}</ref> لەندەن نزیکەی ٢٢ لە سەدی [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو|بەرھەمی ئابووریی شانشینی یەکگرتوو]] پێکدەھێنێت.<ref name="ONS">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-accounts/regional-gross-value-added--income-approach-/december-2013/rft-nuts3.xls |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131219210913/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-accounts/regional-gross-value-added--income-approach-/december-2013/rft-nuts3.xls |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427055149/http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> ٨٤١٬٠٠٠ بازرگانیی کەرتی تایبەت لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٣دا بنکەیان لە لەندەن بووە، کە زیاترە لە ھەر ناوچە یان وڵاتێکی تری شانشینی یەکگرتوودا. ١٨ لە سەدیان لە کەرتی چالاکییە پیشەیی، زانستی و تەکنیکییەکانن، لەکاتێکدا ١٥ لە سەدیان لە کەرتی بیناسازیدان. زۆربەی ئەمانە کۆمپانیا بچووک و مامناوەندەکانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/252175/13-92-business-population-estimate-2013-stats-release-4.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of London}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3sdnx59tem82whs2pfyt5htn3uoawle ئابووری پەنجاب، ھیندستان 0 295667 1583743 1583117 2026-05-14T12:05:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583743 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووری پەنجاب''' ١٦یەم گەورەترین ئابووریی ویلایەتە لە [[ھیندستان]] بە ٨٫٩١ لاک کرۆر (١١٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی) لە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ساڵی داراییی ٢٠٢٥–٢٦. جی دی پییەکەی پلەی ١٦یەمی ھەیە لە نێوان ویلایەتەکانی ھیندستان بە ٢٧٢٠ دۆلاری ئەمریکی (٢٬٢٧٬٩٥٠) بۆ ھەر تاکێک.<ref name="MOSPI">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشان=http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_Series_1mar19.xls |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=[[Ministry of Statistics and Programme Implementation]], [[Government of India]]}}</ref><ref name="esopb">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.esopb.gov.in/Static/PDF/GSDP/Statewise-Data/StateWiseData.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630122203/http://esopb.gov.in/Static/PDF/GSDP/Statewise-Data/statewisedata.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=esopb.gov.in}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://finance.punjab.gov.in/StateBudget/Index |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230205181756/https://finance.punjab.gov.in/StateBudget/Index |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> [[پەنجاب، ھیند|پەنجاب]] لە ساڵی ١٩٨١دا پلەی یەکەمی ھەبوو لە جی دی پی بۆ ھەر تاکێک لە نێوان ویلایەتەکانی ھیندستان و لە ساڵی ٢٠٠١دا پلەی چوارەم، بەڵام لە ساڵانی دواییدا گەشەیەکی خاوتر لە باقی ھیندستانی بەخۆیەوە بینیوە، کە دووەم خاوترین ڕێژەی گەشەی جی دی پی بۆ ھەر تاکێکی ھەبووە لە نێوان ھەموو ویلایەتەکان و ناوچە یەکگرتووەکانی (یوو تییەکان) ھیندستان لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٠ و ٢٠١٠دا، تەنھا لە دوای مانیپوورەوە دێت. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ و ٢٠١٤دا، تەمەنی چاوەڕوانکراوی پەنجاب بە ھەمان شێوە خاوتر لە زۆربەی ویلایەتەکانی ھیندستان گەشەی کرد، کە لە ٦٩٫٤ ساڵەوە بۆ ٧١٫٤ ساڵ بەرز بووەوە. لەم ماوەیەدا، پلەی پەنجاب لە نێوان ویلایەتەکانی ھیندستان لە تەمەنی چاوەڕوانکراو لە کاتی لەدایکبووندا لە پلەی یەکەمەوە بۆ شەشەم دابەزی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.censusindia.gov.in/Vital_Statistics/SRS_Life_Table/2.Analysis_2010-14.pdf|سەردێڕ=Request Rejected |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170110123124/http://www.censusindia.gov.in/Vital_Statistics/SRS_Life_Table/2.Analysis_2010-14.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|پەڕە=٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Punjab, India}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 4kovjd55d8nuxjniwmlrfbi5lgyfuqz بێسکان (خێڵ) 0 295689 1583741 1583301 2026-05-14T12:03:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583741 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|میرنشینی پازۆکی}} [[پەڕگە:Nexşeya Mîrîtiya Pazukî.svg|وێنۆک|304x304پیکسڵ|نەخشەی [[میرنشینی پازۆکی]]]] '''پازۆکی''' یان '''پازووکی''' یان '''بێسکان''' یان '''بێزکان''' ({{بە کرمانجی سەروو|Bêskan}}) (یان '''Pazuki''' لە سەرچاوە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەکاندا]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|سەردێڕ=The Kurdish National Movement: Its Origins and Development|بڵاوکەرەوە=Syracuse University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨٠٨١٥٦٣٠٩٣٧|زنجیرە=Contemporary Issues in the Middle East}}</ref>{{Rp|19}}) ھۆزێکی کوردە کە ئەندامەکانی لە ناوچە جیاجیاکانی [[کوردستان]] و ھەروەھا لە [[تاران]] و دەوروبەری ئێران دەژین. ئەم ھۆزە لە کتێبی مێژووییی کوردی سەدەی ١٦ ''[[شەرەفنامە|شەڕەفنامە]]'' لە نووسینی [[شەرەفخانی بدلیسی|شەرەفخانی بەدلیسی]] باس کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Han|یەکەم=Şeref|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YHMKAQAAIAAJ&q=pazuk%C3%AE|سەردێڕ=Serename|بڵاوکەرەوە=Ant|ساڵ=١٩٧٥}}</ref>{{Rp|420-422}} ھەندێک جۆری ناوی پازۆکی ھەیە و بە ناوە جۆراوجۆرەکان ناسراون، وەک ''بازکی''، ''بۆزووکان''، ''بازووکان'' و ھتد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://iletisim.com.tr/kitap/dersim/9309|سەردێڕ=Dersim - Gürdal Aksoy|زمان=tr}}</ref> پازۆکی لە بنەڕەتدا کۆنفیدراسیۆنێکی خێڵەکی بووە وەک کوردانی ڕۆژەکی. ھەندێک لقیان بە [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] قسە دەکەن و ئەوانی تریش بە [[زازاکی]] قسە دەکەن. == بنەچەی ناوی پازۆکی == سەبارەت بە بنەچەی ناوی پازۆکی دوو پێشنیار ھەیە. یەکەمیان لەلایەن گارنیک ئاساتریانەوە کە پێی وایە لە زاراوەی ڕوەکی ئەرمەنییەوە ھاتووە ''pazuk'' کە بە واتای چەوەندەر دێت. ھەندێک ناوی خێڵەکیی کوردی نیشاندەدات کە لە زاراوەی ڕوەکییەوە سەرچاوەیان گرتووە، وەک ''زلی،'' ''سپکی،'' ''ماندکی'' و ''پیڤازی''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Garnik |یەکەم=Asatrian |ڕێکەوت=٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.kavehfarrokh.com/wp-content/uploads/2009/11/prolegomena-to-the-study-of-the-kurds.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |وێبگە=www.kavehfarrokh.com |پەڕە=٤٠}}</ref> بەڵام بەپێی لێکۆڵینەوەیەکی ئەم دوایییە، ئەگەرێکی دیکە لەسەر وشەڕەتناسییەکەی ھەیە. لەلایەن ئاکسۆیەوە پێشنیار کراوە کە ڕەنگە ''پازووک'' پەیوەست بێت بە وشەیەکی ترەوە، ''بازووک،'' کە ناوی ئەرمەنییە بۆ پۆلی ئەستێرەکانی [[بۆڵی پێروو]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Aksoy |یەکەم=Gürdal |سەردێڕ=Bir Kürt Aşiretinin Uzak Geçmişi Hakkında Varsayımsal Sorular: PAZUKÎLER ve İSKİTLER (2016) |ناونیشان=https://www.academia.edu/27635023/Bir_K%C3%BCrt_A%C5%9Firetinin_Uzak_Ge%C3%A7mi%C5%9Fi_Hakk%C4%B1nda_Varsay%C4%B1msal_Sorular_PAZUK%C3%8ELER_ve_%C4%B0SK%C4%B0TLER_2016_}}</ref> ئاماژەی ئەو بۆ نەریتێکی بۆزووکانە (لە پازووکانەوە) کە [[مارک سایکس]] لە وتارەکەیدا بە ناوی «''ھۆزە کوردەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی»'' (١٩٠٨) باسی کردووە. سایکس دەنووسێت کە «''نەریتی ئەوان ئەوەیە کە پێشتر شمشێرێکیان دەپەرست کە بە زەوی و مانگ و ئەستێرەکاندا فڕێدرابوو، و لەژێر دەسەڵاتی پاشایەکی مەسیحی بە ناوی تاڤیت دەژیا کە لە قەڵای بۆسۆ نیشتەجێبوو»''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=M.|یەکەم=Skyes|ناونیشان=http://intersci.ss.uci.edu/wiki/eBooks/Articles/1908%20Kurdish%20Tribes%20Sykes.pdf|سەردێڕ=The Kurdish Tribes of Ottoman Empire|بڵاوکەرەوە=JRAIGBI|ساڵ=١٩٠٨|edition=Vol 38|پەڕەکان=٤٦٥}}</ref> ئاکسۆی پێی وایە کە دەکرێت ھەندێک بەردەوامیی کولتووری لە نێوان جیھانی [[سەکاکان|سەکایی]] و پازۆکیدا بدۆزرێتەوە، لەوانەیە لەلایەن خێڵی ئەرمەنیی ڕەسەنی پازووکییەکانەوە بێت یان ڕاستەوخۆ لەلایەن خێڵ(ەکان)ی کوردەوە.<ref>for more information, see Aksoy, ''Bir Kürt Aşiretinin Uzak Geçmişi Hakkında Varsayımsal Sorular: PAZUKÎLER ve İSKİTLER''</ref> == ناوی شوێنەکان == [[پەڕگە:Kurdistan and the Kurdish tribes.jpg|چەپ|بێچوارچێوە|285x285پیکسڵ]] ھەندێک ناوی شوێن لە کوردستانی تورکیادا ھەن کە ئاماژە بە پازۆکییەکان دەکەن. بۆ نموونە بێسکان (ئەرزڕۆم) " ''Bozik Ușağı köyü'' " ([[پلوور]])، "''Bazikân''" (Varto) ,"''Bazikân'' " ([[قابلجەوز]])، "''Bazikî''" ([[ڕحا]]، Yaylak), " ''Bozik'' " ([[ڕحا]])، " ''Bazük''" ([[سەمسوور]]) و ھتد.<ref>Aksoy, "''Dersim: Alevilik, Ermenilik, Kürtlük''", İstanbul, 2016.</ref> == تاکی دیار == بەناوبانگترین کەس کە لە بنەڕەتدا سەر بە ھۆزی پازۆکییە، سەرۆکی پێشووی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە)یە، [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fikret |یەکەم=Yaşar |ناونیشان=http://kurdistan-post.eu/tr/kurdistan/kurdistan-tarihinde-pazuki-asireti-ve-ocalan |وێبگە=www.kurdistan-post.eu}}</ref> == خوێندنەوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=eh0XAQAAIAAJ|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|بڵاوکەرەوە=University of Utah Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠٨٧٤٨٠٥٦٥٩|edition=Revised and Expanded|بەستەری نووسەر=John E. Woods (historian)}} == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی پازۆکی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|جوگرافیا|کوردستان|زمان|ئێران|تورکیا}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی کورد]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئاسیا]] [[پۆل:خێڵەکان]] [[پۆل:ھۆزە کوردەکانی کۆن]] 74t5e6vr2zobzzedcbco0cfc3o4t1mr ئادەمان (هۆز) 0 295725 1583880 1583694 2026-05-15T07:42:52Z -Haryad 40333 شائەمراز، ڕێکخستنەوەی ڕێزمانی و ڕێنووس 1583880 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} '''ئادەمان''' ({{بە کرمانجی سەروو|Ademan}}) ھۆزێکی دێرینی کوردن لە ناوچەی سەرھەدان لە ھەردوو پارێزگاکانی [[پارێزگای ئاگری|ئاگری]] و [[وان]] دەژین. دەوترێت لە بنەڕەتدا دەگەنەوە ھۆزی دەمانۆ (demanu) لە دەرسیم، و لە سەردەمی عوسمانیدا پێیان دەوترا ئادەمان..<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dersim.biz/html/asiret_asiret_dersim_.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120615145535/http://www.dersim.biz/html/asiret_asiret_dersim_.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.dersim.biz}}</ref> لە باکووری کوردستان ھۆزی تر ھەن کە ناوەکانیان نزیکە لە ئادەمان وەک ئاتمان (ئاتمی لە مەرعەش و ئادییەمان) و ئەتمانکی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:ھۆزەکانی کورد]] eqgv6i2y0iyyk4hl597w7do1elq57qn 1583885 1583880 2026-05-15T07:54:23Z -Haryad 40333 چاکسازی (بچووک) 1583885 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} '''ئادەمان''' ({{بە کرمانجی سەروو|Ademan}}) ھۆزێکی دێرینی کوردن لە ناوچەی سەرھەدان لە ھەردوو پارێزگاکانی [[پارێزگای ئاگری|ئاگری]] و [[وان]] دەژین. دەوترێت لە بنەڕەتدا دەگەنەوە ھۆزی دەمانۆ (demanu) لە دەرسیم، و لە سەردەمی عوسمانیدا پێیان دەوترا ئادەمان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dersim.biz/html/asiret_asiret_dersim_.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120615145535/http://www.dersim.biz/html/asiret_asiret_dersim_.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.dersim.biz}}</ref> لە باکووری کوردستان ھۆزی تر ھەن کە ناوەکانیان نزیکە لە ئادەمان وەک ئاتمان (ئاتمی لە مەرعەش و ئادییەمان) و ئەتمانکی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:ھۆزەکانی کورد]] lky7cyjl91dledspadzuykp4ncnoq85 ئالان (هۆز) 0 295727 1583884 1583695 2026-05-15T07:53:41Z -Haryad 40333 شائەمراز، ڕێکخستنەوەی ڕێزمانی و ڕێنووس 1583884 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} '''ئالان''' ({{بە کرمانجی سەروو|Alan}}) ناوی ھۆزێکی کوردە. ھۆزی ئالان زیاتر لە [[وان]] و دەرسیم و موکریاندا دەژین. ئەوانی وان [[زازاکی|بە کرمانجی]] دەئاخێون لەناو ھۆزی ھەرتووشین، لە دەرسیم بە [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] و لە موکریان [[کوردیی ناوەندی|بە سۆرانی]] قسە دەکەن. بەشێکیان لە ڕۆژگاری سەفەوییەکان پەرتەوازەی خوراسان کراون لەگەڵ [[کیکان]] و [[زەعفەرانلوو]]. ناوی ئالان لە مێژووی کۆنی کورد تایبەتمەندی خۆی ھەیە. مەمی ئالان پاڵەوانی چیرۆکێکی خۆشەویستییە کە بەسەرھاتەکەی لە [[جزیر|جزیری بۆتان]] ڕوویداوە و شاعیری کورد [[ئەحمەدی خانی]] کردوویەتی بە کرۆکی شاکارەکەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:ھۆزەکانی کورد]] 4mty9hwy7zd3h4fahbeqiouzhj02rei ئیبراهیم کەریمی (فیزیکزان) 0 295731 1583807 1583696 2026-05-14T21:56:49Z Hezi Bayan 76250 زیادکردنی سەرەتەەی ژیان و خوێندنی پرۆفسۆر کەریمی 1583807 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} '''ئیبراهیم کەریمی''' لەدایکبووی ساڵی 1978 لە شاری [[سەقز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ) مامۆستای [[فیزیک]] و زانای کوانتەمە لە زانکۆی ئۆتاوا و زانکۆی چاپمان . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uottawa.ca/faculty-science/professors/ebrahim-karimi|سەردێڕ=Ebrahim Karimi |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Faculty of Science |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Government of Canada, Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشان=https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp|سەردێڕ=Ebrahim Karimi {{!}} Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240813115849/https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada (NSERC) |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chapman.edu/research/institutes-and-centers/quantum-studies/full-time-test/index.aspx|سەردێڕ=Full-Time Faculty and Visiting Scholars |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.chapman.edu |زمان=en}}</ref> سەرۆکی توێژینەوەی کەنەدایە لە شەپۆلە پێکهاتەدارەکان و پەیوەندی کوانتەم . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/news-releases/475251|سەردێڕ=Accomplished University of Ottawa professors earn Canada Research Chairs |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=EurekAlert! |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Government of Canada, Industry Canada, Canada Research Chairs |ناونیشان=https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542|سەردێڕ=Canada Research Chairs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241016040137/https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.chairs-chaires.gc.ca |زمان=en}}</ref> == سەرەتای ژیان == پرۆفیسۆر کەریمی لە ساڵی 1978 لە شاری سەقزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە دایک بووە و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەدنیی هەر لەم شارە تەواو کردووە. هەر لە مناڵییەوە بە هاوکاریی مامۆستاکانی، هۆگرییەکی زۆری بۆ بیرکاری و فیزیا هەبوو. بە بەشداریکردنی لە چەندین کۆنفڕانسی زانستی و پێشکەشکردنی چەندین پلانی تیۆری و کرداری لەم کۆنفڕانسانە توانی بگاتە فێستیڤالە زانستییە بەناوبانگەکانی ئیران وەک فێستیڤالی خارەزمی<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-10-29 |سەردێڕ=پڕۆفیسۆر ئیبراهیم کەریمی، زانایەکی جیهانیی بواری کوانتۆم |ناونیشان=https://kurdshop.net/ku/famous-kurdish-persons/3437 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-14 |وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=ku}}</ref>. == خوێندنی باڵا == لە ساڵی 1997 لە زانکۆی کرمان لە بەشی فیزیک وەرگیرا و پاش تەواو کردنی دوو کۆرسی زانکۆ، هاوکات دەستی کرد بە خوێندنی فیزیک و بیرکاری پێکەوە و بۆ ماوەی پێنج کۆرس لە هەردوو بەشەکە وەک خوێندکار وانەی وەردەگرت. لە ساڵی 2001، وەک خوێندکاری هەڵبژاردە و نموونەی زانکۆی کرمان لە بەشی فیزیکی ئەتۆمی کۆتایی بە خوێندنی هێنا و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرت. هەر لەم ساڵەدا پلەی 18ی ئێرانی لە تاقیکردنەوەکانی ماجستەر بەدەست هێنا و لە بەشی بیرکاری و فیزیای زانکۆی زەنجان وەرگیرا و پاش دوو ساڵ لە لقی ئۆپتیکدا بڕوانامەی ماجستەری بە دەست هێنا<ref name=":0" />. دواتر لە جیاتی سەربازی ماوەی سێ سال لە زانکۆی کوردستانی سنە وەک مامۆستا وانەی وتەوە و هەر لەو ماوەیەدا بۆ چوار کۆرس وەک مامۆستای نموونە و باشترین مامۆستای زانست و باشترین توێژەری زانکۆ هەڵبژێردرا<ref name=":0" />. == ئاماژەکان == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:فیزیکزانانی ئێرانی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:زانایانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] ayr1dueuna0c88nfm9bw9tfmc7sf0rb 1583808 1583807 2026-05-14T21:57:32Z Hezi Bayan 76250 1583808 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} '''ئیبراهیم کەریمی''' لەدایکبووی ساڵی 1978 لە شاری [[سەقز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ) مامۆستای [[فیزیک]] و زانای کوانتەمە لە زانکۆی ئۆتاوا و زانکۆی چاپمان . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uottawa.ca/faculty-science/professors/ebrahim-karimi|سەردێڕ=Ebrahim Karimi |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Faculty of Science |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Government of Canada, Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشان=https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp|سەردێڕ=Ebrahim Karimi {{!}} Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240813115849/https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada (NSERC) |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chapman.edu/research/institutes-and-centers/quantum-studies/full-time-test/index.aspx|سەردێڕ=Full-Time Faculty and Visiting Scholars |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.chapman.edu |زمان=en}}</ref> سەرۆکی توێژینەوەی کەنەدایە لە شەپۆلە پێکهاتەدارەکان و پەیوەندی کوانتەم . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/news-releases/475251|سەردێڕ=Accomplished University of Ottawa professors earn Canada Research Chairs |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=EurekAlert! |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Government of Canada, Industry Canada, Canada Research Chairs |ناونیشان=https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542|سەردێڕ=Canada Research Chairs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241016040137/https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.chairs-chaires.gc.ca |زمان=en}}</ref> == سەرەتای ژیان == پرۆفیسۆر کەریمی لە ساڵی 1978 لە شاری سەقزی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە دایک بووە و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەدنیی هەر لەم شارە تەواو کردووە. هەر لە مناڵییەوە بە هاوکاریی مامۆستاکانی، هۆگرییەکی زۆری بۆ بیرکاری و فیزیا هەبوو. بە بەشداریکردنی لە چەندین کۆنفڕانسی زانستی و پێشکەشکردنی چەندین پلانی تیۆری و کرداری لەم کۆنفڕانسانە توانی بگاتە فێستیڤالە زانستییە بەناوبانگەکانی ئیران وەک فێستیڤالی خارەزمی<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-10-29 |سەردێڕ=پڕۆفیسۆر ئیبراهیم کەریمی، زانایەکی جیهانیی بواری کوانتۆم |ناونیشان=https://kurdshop.net/ku/famous-kurdish-persons/3437 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-14 |وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=ku}}</ref>. == خوێندنی باڵا == لە ساڵی 1997 لە زانکۆی کرمان لە بەشی فیزیک وەرگیرا و پاش تەواو کردنی دوو کۆرسی زانکۆ، هاوکات دەستی کرد بە خوێندنی فیزیک و بیرکاری پێکەوە و بۆ ماوەی پێنج کۆرس لە هەردوو بەشەکە وەک خوێندکار وانەی وەردەگرت. لە ساڵی 2001، وەک خوێندکاری هەڵبژاردە و نموونەی زانکۆی کرمان لە بەشی فیزیکی ئەتۆمی کۆتایی بە خوێندنی هێنا و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرت. هەر لەم ساڵەدا پلەی 18ی ئێرانی لە تاقیکردنەوەکانی ماجستەر بەدەست هێنا و لە بەشی بیرکاری و فیزیای زانکۆی زەنجان وەرگیرا و پاش دوو ساڵ لە لقی ئۆپتیکدا بڕوانامەی ماجستەری بە دەست هێنا<ref name=":0" />. دواتر لە جیاتی سەربازی ماوەی سێ سال لە زانکۆی کوردستانی سنە وەک مامۆستا وانەی وتەوە و هەر لەو ماوەیەدا بۆ چوار کۆرس وەک مامۆستای نموونە و باشترین مامۆستای زانست و باشترین توێژەری زانکۆ هەڵبژێردرا<ref name=":0" />. == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:فیزیکزانانی ئێرانی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:زانایانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] 57fxagbwgd552xdppuv334okil3si8b 1583809 1583808 2026-05-14T22:04:13Z Hezi Bayan 76250 1583809 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} '''ئیبراهیم کەریمی''' لەدایکبووی ساڵی 1978 لە شاری [[سەقز]] (لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ) مامۆستای [[فیزیک]] و زانای کوانتەمە لە زانکۆی ئۆتاوا و زانکۆی چاپمان . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uottawa.ca/faculty-science/professors/ebrahim-karimi|سەردێڕ=Ebrahim Karimi |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Faculty of Science |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Government of Canada, Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشان=https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp|سەردێڕ=Ebrahim Karimi {{!}} Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240813115849/https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada (NSERC) |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chapman.edu/research/institutes-and-centers/quantum-studies/full-time-test/index.aspx|سەردێڕ=Full-Time Faculty and Visiting Scholars |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.chapman.edu |زمان=en}}</ref> سەرۆکی توێژینەوەی کەنەدایە لە شەپۆلە پێکهاتەدارەکان و پەیوەندی کوانتەم . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/news-releases/475251|سەردێڕ=Accomplished University of Ottawa professors earn Canada Research Chairs |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=EurekAlert! |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Government of Canada, Industry Canada, Canada Research Chairs |ناونیشان=https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542|سەردێڕ=Canada Research Chairs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241016040137/https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.chairs-chaires.gc.ca |زمان=en}}</ref> == سەرەتای ژیان == پرۆفیسۆر کەریمی لە ساڵی 1978 لە شاری [[سەقز]]<nowiki/>ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] لە دایک بووە و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەدنیی هەر لەم شارە تەواو کردووە. هەر لە مناڵییەوە بە هاوکاریی مامۆستاکانی، هۆگرییەکی زۆری بۆ [[بیرکاری]] و فیزیا هەبوو. بە بەشداریکردنی لە چەندین کۆنفڕانسی زانستی و پێشکەشکردنی چەندین پلانی تیۆری و کرداری لەم کۆنفڕانسانە توانی بگاتە فێستیڤالە زانستییە بەناوبانگەکانی ئیران وەک فێستیڤالی خارەزمی<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-10-29 |سەردێڕ=پڕۆفیسۆر ئیبراهیم کەریمی، زانایەکی جیهانیی بواری کوانتۆم |ناونیشان=https://kurdshop.net/ku/famous-kurdish-persons/3437 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-14 |وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=ku}}</ref>. == خوێندنی باڵا == لە ساڵی 1997 لە زانکۆی [[کرمان]] لە بەشی فیزیک وەرگیرا و پاش تەواو کردنی دوو کۆرسی زانکۆ، هاوکات دەستی کرد بە خوێندنی فیزیک و بیرکاری پێکەوە و بۆ ماوەی پێنج کۆرس لە هەردوو بەشەکە وەک خوێندکار وانەی وەردەگرت. لە ساڵی 2001، وەک خوێندکاری هەڵبژاردە و نموونەی زانکۆی کرمان لە بەشی فیزیکی ئەتۆمی کۆتایی بە خوێندنی هێنا و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرت. هەر لەم ساڵەدا پلەی 18ی ئێرانی لە تاقیکردنەوەکانی ماجستەر بەدەست هێنا و لە بەشی بیرکاری و فیزیای زانکۆی [[زەنگان|زەنجان]] وەرگیرا و پاش دوو ساڵ لە لقی ئۆپتیکدا بڕوانامەی ماجستەری بە دەست هێنا<ref name=":0" />. دواتر لە جیاتی سەربازی ماوەی سێ سال لە [[زانکۆی کوردستان (سنە)]] وەک مامۆستا وانەی وتەوە و هەر لەو ماوەیەدا بۆ چوار وانە وەک مامۆستای نموونە و باشترین مامۆستای زانست و باشترین توێژەری زانکۆ هەڵبژێردرا<ref name=":0" />. == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:فیزیکزانانی ئێرانی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:زانایانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] la1v88oytfg3s3s6ps7tonsjvtnhptz ئالخاسی (هۆز) 0 295742 1583775 1583605 2026-05-14T17:11:17Z -Haryad 40333 1583775 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە|}} }} <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>'''ئالخاس''' هۆزێکى ناودارى کوردە زۆربەیان لە [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] و [[سێوەرەگ|سێورەک]]<nowiki/>دا دەژین و لەسەر هەردوو مەزهەبی [[عەلەوی]] و سوننەى [[مەزھەبی شافیعی|شافیعی]]<nowiki/>ن . بە [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] بنزارى [[زازاکی|دیمیلکی]] دەدوێن و لە شێوەى ئاخاوتنى کوردانى سینەملى زۆر نزیکە. لەهجەی دیمیلکی خەڵکی ئەلخاسان لەهجەی خوارووە. == ئالخاسان لەسەر خاکى کوردستان == شوێنى دانیشتنى ئالخاسان لە [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] و [[سێوەرەگ|سێورەک]]، بەڵام لە هەموو کوردستان گوندی ئەلخاس هەن: === مەرعەش === * [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=108] : گوندەکانى سێڤدیللی، یالنتاش (ئاکتیل)، یۆغونسۆغوت، یالاک (یالاخ)، تۆپراخیسار بێشتەپە، بویوک کۆی (دیگر)، دەرە تۆپاڵلی (تۆپاڵلی)، یازی تۆپاڵلی، کۆسەلەر (ئاق سیقال)، یاپلیپنار (بیراگەنی)، گۆڵپینار ، خان، پاسۆلەر، قەرە کویو مەزراکانى: (قەرەقۆیو)، (گۆلپینار)، کالانزۆران (دەنگۆلەر)، (پاسۆلەر)، کامۆلەر، قۆجەپینار، تەختەلى، سەرچەک یوسو، شەرەفلی، ماڵ تۆپلەر، خان، (یازی تۆپاڵ)، گیون ئاڵتی (کستک)، خۆفان ، قەرا بایر * ئاڤشین : گوندى چۆمەدوز هۆزى ئالخاسان، سینەملى ، کورەجکان ، و کورمەلی پێکەوە دەژین. * بازارجخ: چوچەلی (زۆربەی دانیشتوانى ئالخاسن، بەڵام سینەملى و (ئاتمی)ش دەژین) === [[مەلەتی|مەلاتیە]] === * ناوەندە مەلەتی [[Çolaklı|چۆلاقلى]]: ئەلها(ن)ئوشاغی * [[Arguvan|ئارگوڤان]] : ئەلخاس ئوشاگی، بالیجۆن، بالیکۆن، باخشیکۆن، دیزۆما، کەلۆن * یازیخان : فەتحیە [http://www.aliseydi-sevim.com/haber_detay.asp?haberID=1051] * پاتریخان: حاجیلەر، دەرەکۆی [http://www.asikremzani.net/makale/Ocaklar_Sinemilli_Ocagi.html] Girêdana arşîvê لە 2021-04-19 لە ئامێری وەیباک * مهاجر/وێرانشار: گوندى چات === [[سێواس]] === * گرین : یایلەچک، ئەلاجا مەزار (ئالخاس و کورەجک) * شارقشلە : ساری قایا [https://tr.wikipedia.org/wiki/Sar%C4%B1kaya,_%C5%9Eark%C4%B1%C5%9Fla] ، ئۆرتە تۆپاچ * مهاجیران: ئیمرانلی : ئایدۆغان کۆیو (ئۆرەنک) ** قۆچگیر: زارا : جمیلتی === قەیسەری === * [[ساریز]] : بویوک ئۆرتولو [http://www.kurdica.com/News-sid-Die-Kurden-in-Kayseri-160.html]{{بەستەری مردوو|fix-attempted=yes}} === [[ڕحا|ئورفا]] === * [[سێوەرەگ|سێورەک]] ، لە [[Bucax|بوجاق]] [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=966] ، [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=202] - کومەکاڤاک (ئالخاس) [http://www.siverekgenclik.com/koyisimleri.html] ، دارداغان، ئیلیاسۆرەن (گوندی گاورا)، چۆماکلی (چباکچور)، هەی، مۆدان === [[خۆراسان|خوراسان]] === * ئالخاس قەلعە [https://en.wikipedia.org/wiki/Alkhas] === [[ئازەربایجان|ئازەربێجان]] === * [[لاچین]] : ئالخاسلی * کەلباژار: خۆلەزەی ئالخاسلى <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Latitude.to |ناونیشان=http://latitude.to:8080/satellite-map/az/azerbaijan/339287/xolezey-alxasli |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Latitude.to, maps, geolocated articles, latitude longitude coordinate conversion. |زمان=en}}</ref> * رەحیملى * لەریک: ڕڤەرود == ڕەگ و ڕیشەی هۆزى ئالخاس == سەبارەت بە بنەچەی هۆزى ئالخاس چەند بۆچوونێک هەن: . # بەپێی لێکۆڵینەوەکانی نووسەر مەحمەد تەکەر، بنەتارى هۆزی "ئالخاس خێڵی ناودارى شادیانە ئالخاس لە [[سێوەرەگ|سێورەک]] و [[ئامەد|دیاربەکر]] بە هۆوى دوژمندارى هاتوونەتە [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] و دێرسیم, هەندێکیان لە [[سێوەرەگ|سێورەک]] مانەوە ; لە دەرسیم ئالخاسەکان بە خورمەکان دەناسرێن; پاشان هەندێکیان چوونە گمگم (ڤارتۆى مووشێ) . ئالخاسی [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] [[کوردیی باکووری|بە کورمانجی]] قسەیان دەکرد . [http://www.kurdica.com/News-sid-Xormekan-270.html] Girêdana arşîvê 2022-02-06 لە ئامێری Wayback Girêdana arşîvê 2016-04-09 لە ئامێری Wayback Girêdana arşîvê 2013-03-13 لە ئامێری Wayback # ڕەنگە ئالخاسان بگەنەوە هۆزى گەورەى بەرازى و لە دەورى ١٥٠-٢٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە [[سێوەرەگ|سێوریکەوە]] چووبنەتە ناوچەی [[ئەلبیستان|ئەلبستان]] . [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=966] بەڵام ئالخاسى سێورەک دەڵێن کە ئەوان پەیوەندییان بە بەرازیەوە نەبووە، بەڵکو دەگەنەوە تیرەى بۆجاق . بەڵام بەرازى خێڵێک نین، بەڵکو کۆهۆزن و دیان هۆزى لەخۆوە دەگرت و هۆزىشادی دەگرێتەوە . [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=419566&/BARAZ%C4%B0-VEYA-BERAZ%C4%B0-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0] Girêdana arşîvê لە 2020-10-20 لە ئامێری وەیباک # بە گوێرەی [[نووری دێرسیمی|نوری دەرسیمى]] ، هۆزەکانی "ئالخاسان"، " سینەملى " و " ئاتمی " کۆنفیدڕاڵییەکیان بە ناوی " ئاتمی " پێکهێنا؛ پێشتر لە دێرسیم دەژیان . [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=416426&/ALHAS-VEYA-ALXAS-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0] Girêdana arşîvê لە 2013-03-13 لە ئامێری Wayback == سەرچاوە == <templatestyles src="Çavkanî/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.alxas.net/ ئەلکساس.نێت] * [http://www.kurdica.com/News-sid-Xormekan-270.html مێژووی گشتی: Xormekan] Girêdana arşîvê 2022-02-06 لە ئامێری Wayback * [http://gelovchulular.jimdo.com/alhas-alxas-a%C5%9Fireti-hakk%C4%B1nda/ دەربارەی هۆزی ئەلهاس-ئەلکساس] Girêdana arşîvê 2016-04-09 لە ئامێری Wayback * [http://www.alxas.net/modules.php?name=News&file=article&sid=1266/ توێژینەوە: نووسەر مەهمەت TEKER'den Alhas (alxas) Aşireti Üzerine] * لینکی ئەرشیفی [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=416426&/ALHAS-VEYA-ALXAS-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0/ عەشیرەتی ئەلهاس یان ئەلکساس] Girêdana arşîvê لە ئامێری وەیباک * م.بایراک بنبۆگا سەربازانی کورد IN: Bîrnebûn 1998 چاپی پێنجەم، ل56 و دواتر. * [http://www.semskiasireti.com/?Syf=18&Hbr=419566&/BARAZ%C4%B0-VEYA-BERAZ%C4%B0-A%C5%9E%C4%B0RET%C4%B0 بەرازی وێیا] Girêdana arşîvê عەشیرەتی بەرازی 2020-10-20 لە ئامێری وەیباک {{گەلان و ئێڵەکانی کورد}} [[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:هۆزەکانى کورد]] 5c1u0eezon3gk0va2lasuj2kd5h8i0m زێڕین (ڕەنگ) 0 295765 1583762 1583677 2026-05-14T16:04:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Gold (color)}} 1583762 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''زێڕین'''، کە ھەروەھا بە '''زێڕیش''' ناودەبرێت، تۆنێکی ڕەنگە کە لە توخمە کیمیایییەکەی [[زێڕ]] دەچێت. ڕەنگی وێبی ''زێڕ'' ھەندێک جار وەک ''زێڕین'' ئاماژەی بۆ دەکرێت بۆ ئەوەی لە ڕەنگی ''زێڕی کانزایی'' جیا بکرێتەوە. بەکارھێنانی ''زێڕ'' وەک زاراوەیەکی ڕەنگ لە بەکارھێنانی نەریتییدا زیاتر بۆ ڕەنگی «زێڕی کانزایی» (کە لە خوارەوە نیشان دراوە) بەکاردێت. یەکەم بەکارھێنانی تۆمارکراوی ''زێڕین'' وەک ناوی ڕەنگ لە زمانی ئینگلیزیدا لە ساڵی ١٣٠٠دا بووە بۆ ئاماژەدان بە توخمی زێڕ. وشەی ''زێڕ'' وەک ناوی ڕەنگ یەکەمجار لە ساڵی ١٤٠٠ و لە ١٤٢٣دا بۆ ئاماژەدان بە قژی زەرد بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Gold (color)}} [[پۆل:زێڕ]] [[پۆل:ھێماکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6kr57ejinezvun6zhni2hjf0sywszwp لێدوانی بەکارھێنەر:Parro Film 3 295771 1583750 2026-05-14T13:47:59Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1583750 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ١٣:٤٧، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) q4afr0adfky7y3six0bs4qcmx9vq5iq گاسترۆپۆد 0 295772 1583754 2026-05-14T14:34:56Z حوسێن 42516 حوسێن پەڕەی [[گاسترۆپۆد]]ی گواستەوە بۆ [[زگپێیان]]: بەکوردیکردن: زگ = gastro و پێ = pod 1583754 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زگپێیان]] rwynsaobeqoxchpc4wr8lqnj8f1hlgz وێنەی ئەستێرەیی 0 295773 1583755 2026-05-14T14:38:59Z -Haryad 40333 +ڕەوانکەر 1583755 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دەستەئەستێرە]] ni2i7lbk9ou7v7bzhobez8w4zl4lzf4 وتووێژ:سەربەشایەتی (کۆمپیوتینگ) 1 295774 1583757 2026-05-14T15:18:26Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583757 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەربەشایەتی (کۆمپیوتینگ)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583756 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151023180155/http://www.webopedia.com/TERM/A/administrative_privileges.html بۆ http://www.webopedia.com/TERM/A/administrative_privileges.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:١٨، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) kb13hbsxipknwwiph27dta71rbqds0i پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمۆلا یەک، ٢٠٢٦ 0 295775 1583765 2026-05-14T16:08:56Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمۆلا یەک، ٢٠٢٦]]ی گواستەوە بۆ [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک، ٢٠٢٦]] 1583765 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک، ٢٠٢٦]] 3htx1swjcakou0nhq6xqi0yddrp5pr5 پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەکی فیا (٢٠٢٥) 0 295776 1583767 2026-05-14T16:10:23Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەکی فیا (٢٠٢٥)]]ی گواستەوە بۆ [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک (٢٠٢٥)]] 1583767 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک (٢٠٢٥)]] kf002ymbtgyvs047toj5gaf0b2b4892 پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک، ٢٠٢٤ 0 295777 1583768 2026-05-14T16:11:17Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1348217714|2024 Formula One World Championship]]» 1583768 wikitext text/x-wiki The '''2024 FIA Formula One World Championship''' was a motor racing championship for Formula One cars and was the 75th running of the [[فۆرمولا یەک|Formula One World Championship]]. It was recognised by the Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), the governing body of international [[ماتۆڕسواری|motorsport]], as the highest class of competition for open-wheel racing cars. The championship was contested over a record twenty-four Grands Prix held around the world. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pw4x1uq9o6wn0rqaduh6t7r8fuyucii 1583770 1583768 2026-05-14T16:13:01Z Tessla 41338 شائەمراز 1583770 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەکی ٢٠٢٤ی ئێف ئای ئەی''' پاڵەوانێتییەکی پێشبڕکێی ئۆتۆمبێل بوو بۆ ئۆتۆمبێلەکانی فۆرمولا یەک و ٧٥ەمین خولی [[فۆرمولا یەک|پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک]] بوو. لەلایەن فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی ئۆتۆمبێل (ئێف ئای ئەی)، دەستەی بەڕێوەبەری [[ماتۆڕسواری|وەرزشی ماتۆڕی]] نێونەتەوەیی، وەک بەرزترین پۆلی پێشبڕکێ بۆ ئۆتۆمبێلەکانی پێشبڕکێی ویل-کراوە ناسێنرا. پاڵەوانێتییەکە لەسەر بیست و چوار گراند پریکسی پێوانەیی کە لە سەرانسەری جیھاندا ئەنجام دران، پێشبڕکێی لەسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] akb6c80mzghh311wn3sl864k9d8mblv 1583774 1583770 2026-05-14T17:00:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1583774 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەکی ٢٠٢٤ی ئێف ئای ئەی''' پاڵەوانێتییەکی پێشبڕکێی ئۆتۆمبێل بوو بۆ ئۆتۆمبێلەکانی فۆرمولا یەک و ٧٥ەمین خولی [[فۆرمولا یەک|پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک]] بوو. لەلایەن فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی ئۆتۆمبێل (ئێف ئای ئەی)، دەستەی بەڕێوەبەری [[ماتۆڕسواری|وەرزشی ماتۆڕی]] نێونەتەوەیی، وەک بەرزترین پۆلی پێشبڕکێ بۆ ئۆتۆمبێلەکانی پێشبڕکێی ویل-کراوە ناسێنرا. پاڵەوانێتییەکە لەسەر بیست و چوار گراند پریکسی پێوانەیی کە لە سەرانسەری جیھاندا ئەنجام دران، پێشبڕکێی لەسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tfcn6rmafdwphc6qc9a16o1g8zzmzf3 1583800 1583774 2026-05-14T20:00:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1583800 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەکی ٢٠٢٤ی ئێف ئای ئەی''' پاڵەوانێتییەکی پێشبڕکێی ئۆتۆمبێل بوو بۆ ئۆتۆمبێلەکانی فۆرمولا یەک و ٧٥ەمین خولی [[فۆرمولا یەک|پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک]] بوو. لەلایەن فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی ئۆتۆمبێل (ئێف ئای ئەی)، دەستەی بەڕێوەبەری [[ماتۆڕسواری|وەرزشی ماتۆڕی]] نێونەتەوەیی، وەک بەرزترین پۆلی پێشبڕکێ بۆ ئۆتۆمبێلەکانی پێشبڕکێی ویل-کراوە ناسێنرا. پاڵەوانێتییەکە لەسەر بیست و چوار گراند پریکسی پێوانەیی کە لە سەرانسەری جیھاندا ئەنجام دران، پێشبڕکێی لەسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 3hkdzu4iljxe81jpbld5mgvsqdqqtn9 وتووێژ:شاکرۆ 1 295778 1583787 2026-05-14T18:50:08Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583787 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شاکرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583786 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220623104353/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i409060 بۆ https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i409060 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٥٠، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) b6os4hd6lntstq2gfuxqa8sfm9rzlsi مەجید مووسەوی 0 295779 1583794 2026-05-14T19:50:00Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەید]]{{ھن}}[[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | native_name = مجید موسوی<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |title=سردار سید مجید موسوی؛ فرمانده جدید نیر...»ەوە 1583794 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەید]]{{ھن}}[[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | native_name = مجید موسوی<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |title=سردار سید مجید موسوی؛ فرمانده جدید نیروی هوافضای سپاه |trans-title=Brigadier General Seyyed Majid Mousavi; New Commander of the IRGC Aerospace Force |website=Asia News Iran |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214051/https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |title=بیوگرافی فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |trans-title=Biography of the Commander of the Aerospace Force of the Islamic Revolutionary Guard Corps |website=Shahre Bours |lang=fa |date=29 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214408/https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | native_name_lang = فارسی | image = Sayyed Hosein Majid Mousavi Eftekhari.jpg | caption = مووسەوی لە ٢٠٢٥ | office = فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | predecessor = [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | 1blankname = {{nowrap|[[Supreme Leader of Iran|Supreme Leader]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | office1 = جێگری فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | president1 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]{{ھن}}[[حەسەن ڕۆحانی]]{{ھن}}[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[مەحممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ | term_end1 = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | birth_date = {{birth date and age|1965|2|17|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/Details.aspx?id=50588 |title=Sanctions List Search |publisher=OFAC }}</ref> | birth_place = [[تاران]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | nickname = مەجید ({{langx|fa|مجيد}})<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/1131970-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7 |title=سردار سید مجید موسوی کیست؟ |trans-title=Who is Sardar Seyyed Majid Mousavi? |website=ROKNA |lang=fa |date=16 June 2025 |access-date=28 August 2025}}|{{cite web |url=https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |title=بیوگرافی سید مجید موسوی فرمانده هوافضای سپاه + سوابق |trans-title=Biography of Seyyed Majid Mousavi, Commander of the IRGC Aerospace Force + Background |website=Harfe Rouz |lang=fa |date=17 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909215940/https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://www.alef.ir/news/4040501013.html |trans-title=Sardar Mousavi: We must prepare ourselves for any situation |title=سردار موسوی: باید خود را برای هر وضعیتی آماده کنیم |website=Alef |lang=fa |date=23 July 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220316/https://www.alef.ir/news/4040501013.html |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |title=بیوگرافی سردار سید حسین (مجید) موسوی افتخاری |trans-title=Biography of Sardar Seyed Hossein (Majid) Mousavi Eftekhari |website=Esfahan Emrooz |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 August 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220947/https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | allegiance = {{ئاڵا|ئێران}} | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] | rank = [[پەڕگە:17- Sartipp 2nd-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە شەڕی ناوخۆییی سووریا|دەستێوەردانی ئێران لە سووریا]] *** [[ئۆپەراسیۆنی لێدانی موحەڕڕەم]] * [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە عێراق (٢٠١٤–ئێستا)|دەستێوەردانی ئێران لە عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی شەھید سلێمانی]] * [[ناکۆکیی ٢٠٢٤ی ئێران و ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''سەید حوسێن مووسەوی ئیفتخاری''' ({{بە فارسی|سید حسین موسوی افتخاری}}؛ لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٦٥ لە [[تاران]]) فەرماندەیەکی سەربازیی ئێرانییە کە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] کار دەکات. is an [[Iran]]ian military commander serving as the commander of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps Aerospace Force|IRGC Aerospace Force]] since 14 June 2025. == پیشە == [[پەڕگە:Unveiling ceremony of Fattah hypersonic missile (49).jpg|وێنۆک|مووسەوی لە ساڵی ٢٠٢٣]] مووسەوی لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای ئێران]]، [[عەلی خامنەیی]]یەوە وەک فەرماندەی نوێی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] دەستنیشان کرا، ئەمەش لەدوای تیرۆرکردنی فەرماندە پێشووەکەی، [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] لە دەستپێکی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ رۆژەی ئێران و ئیسرائیل]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥دا.<ref>{{cite news |title=Khamenei names Majid Mousavi as new IRGC aerospace chief after predecessor killed in Israeli strike |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |website=The Times of Israel |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110133/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=General Majid Mousavi appointed new IRGC Aerospace commander |url=https://en.mehrnews.com/news/233124/General-Majid-Mousavi-appointed-new-IRGC-Aerospace-commander/ |website=Mehr News Agency |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614152010/https://en.mehrnews.com/amp/233124/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> ئەو ساڵی ٢٠٠٩ەوە ھەتا ٢٠٢٥، وەک جێگری فەرماندەی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران کاری دەکرد.<ref>{{cite news |title=جانشین فرمانده نیرو‌ی هوافضای سپاه: همه منتظر وعده صادق هستیم / شهید تهرانی مقدم با طراحی سوختی جدید پیشرانه‌های موشکی را متحول کرد+ فیلم |trans-title=Deputy commander of IRGC Aerospace Force: Everyone is awaiting the True Promise / Martyr Tehrani Moghaddam revolutionized missile engines with a new fuel design + video |url=https://snn.ir/fa/news/1193874/جانشین-فرمانده-نیرو%E2%80%8Cی-هوافضای-سپاه-همه-منتظر-وعده-صادق-هستیم-شهید-تهرانی-مقدم-با-طراحی-سوختی-جدید-پیشرانه%E2%80%8Cهای-موشکی-را-متحول-کرد-فیلم |website=Student News Network |lang=fa |date=14 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614104750/https://snn.ir/fa/news/1193874 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=جانشین نیروی هوافضای سپاه: دستاوردهای شهید طهرانی مقدم در اختیار جبهه مقاومت است |trans-title=Deputy of IRGC Aerospace Force: Martyr Tehrani Moghaddam’s achievements are at the disposal of the Axis of Resistance |url=https://www.qudsonline.ir/news/1027000/جانشین-نیروی-هوافضای-سپاه-دستاوردهای-شهید-طهرانی-مقدم-در-اختیار |website=Quds Online |lang=fa |date=12 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614105621/https://www.qudsonline.ir/news/1027000/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == گەمارۆکان == لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕای گەیاند مووسەوی، جێگری فەرماندەی ئەوکاتی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران لەگەڵ دوو دامەزراوەی تر لە ئێراندا گەمارۆیان خراوەتە سەر، ئەمەش بەھۆی ڕۆڵەکانیان لە پاڵپشتیکردنی پرۆگرامە مووشەکییە بالستیکییەکان و درۆنییەکانی ئێران.<ref>{{cite web |title=U.S. Sanctions on Two Iran-Based Entities Pursuant to E.O. 13949 and One Iranian Individual Pursuant to E.O. 13382 |url=https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |website=U.S. Department of State |date=18 December 2024 |access-date=18 December 2024 |archive-date=18 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218181008/https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=آمریکا تحریم‌هایی علیه ۳ فرد و نهاد مرتبط با برنامه‌های پهپادی و موشکی ایران اعمال کرد |trans-title=US imposes sanctions on 3 individuals and entities linked to Iran’s drone and missile programs |url=https://www.irna.ir/news/85694341/آمریکا-شرکت-کنندگان-در-برنامه-های-پهپاد-و-موشکی-ایران-را-تحریم |website=[[Islamic Republic News Agency]] |lang=fa |date=19 December 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110945/https://www.irna.ir/news/85694341/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%87%D9%BE%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] ny2n8c06v7r10e5ydcj4b1j8dxw18cy 1583795 1583794 2026-05-14T19:50:53Z Hivja 64112 /* */ 1583795 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەید]]{{ھن}}[[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | native_name = مجید موسوی<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |title=سردار سید مجید موسوی؛ فرمانده جدید نیروی هوافضای سپاه |trans-title=Brigadier General Seyyed Majid Mousavi; New Commander of the IRGC Aerospace Force |website=Asia News Iran |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214051/https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |title=بیوگرافی فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |trans-title=Biography of the Commander of the Aerospace Force of the Islamic Revolutionary Guard Corps |website=Shahre Bours |lang=fa |date=29 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214408/https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | native_name_lang = فارسی | image = Sayyed Hosein Majid Mousavi Eftekhari.jpg | caption = مووسەوی لە ٢٠٢٥ | office = فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | predecessor = [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | 1blankname = {{nowrap|[[Supreme Leader of Iran|Supreme Leader]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | office1 = جێگری فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | president1 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]{{ھن}}[[حەسەن ڕۆحانی]]{{ھن}}[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[مەحممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ | term_end1 = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | birth_date = {{birth date and age|1965|2|17|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/Details.aspx?id=50588 |title=Sanctions List Search |publisher=OFAC }}</ref> | birth_place = [[تاران]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | nickname = مەجید ({{langx|fa|مجيد}})<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/1131970-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7 |title=سردار سید مجید موسوی کیست؟ |trans-title=Who is Sardar Seyyed Majid Mousavi? |website=ROKNA |lang=fa |date=16 June 2025 |access-date=28 August 2025}}|{{cite web |url=https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |title=بیوگرافی سید مجید موسوی فرمانده هوافضای سپاه + سوابق |trans-title=Biography of Seyyed Majid Mousavi, Commander of the IRGC Aerospace Force + Background |website=Harfe Rouz |lang=fa |date=17 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909215940/https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://www.alef.ir/news/4040501013.html |trans-title=Sardar Mousavi: We must prepare ourselves for any situation |title=سردار موسوی: باید خود را برای هر وضعیتی آماده کنیم |website=Alef |lang=fa |date=23 July 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220316/https://www.alef.ir/news/4040501013.html |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |title=بیوگرافی سردار سید حسین (مجید) موسوی افتخاری |trans-title=Biography of Sardar Seyed Hossein (Majid) Mousavi Eftekhari |website=Esfahan Emrooz |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 August 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220947/https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | allegiance = {{ئاڵا|ئێران}} | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] | rank = [[پەڕگە:17- Sartipp 2nd-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە شەڕی ناوخۆییی سووریا|دەستێوەردانی ئێران لە سووریا]] *** [[ئۆپەراسیۆنی لێدانی موحەڕڕەم]] * [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە عێراق (٢٠١٤–ئێستا)|دەستێوەردانی ئێران لە عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی شەھید سلێمانی]] * [[ناکۆکیی ٢٠٢٤ی ئێران و ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''سەید حوسێن مووسەوی ئیفتخاری''' ({{بە فارسی|سید حسین موسوی افتخاری}}؛ لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٦٥ لە [[تاران]]) فەرماندەیەکی سەربازیی ئێرانییە کە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] کار دەکات. == پیشە == [[پەڕگە:Unveiling ceremony of Fattah hypersonic missile (49).jpg|وێنۆک|مووسەوی لە ساڵی ٢٠٢٣]] مووسەوی لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای ئێران]]، [[عەلی خامنەیی]]یەوە وەک فەرماندەی نوێی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] دەستنیشان کرا، ئەمەش لەدوای تیرۆرکردنی فەرماندە پێشووەکەی، [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] لە دەستپێکی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ رۆژەی ئێران و ئیسرائیل]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥دا.<ref>{{cite news |title=Khamenei names Majid Mousavi as new IRGC aerospace chief after predecessor killed in Israeli strike |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |website=The Times of Israel |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110133/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=General Majid Mousavi appointed new IRGC Aerospace commander |url=https://en.mehrnews.com/news/233124/General-Majid-Mousavi-appointed-new-IRGC-Aerospace-commander/ |website=Mehr News Agency |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614152010/https://en.mehrnews.com/amp/233124/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> ئەو ساڵی ٢٠٠٩ەوە ھەتا ٢٠٢٥، وەک جێگری فەرماندەی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران کاری دەکرد.<ref>{{cite news |title=جانشین فرمانده نیرو‌ی هوافضای سپاه: همه منتظر وعده صادق هستیم / شهید تهرانی مقدم با طراحی سوختی جدید پیشرانه‌های موشکی را متحول کرد+ فیلم |trans-title=Deputy commander of IRGC Aerospace Force: Everyone is awaiting the True Promise / Martyr Tehrani Moghaddam revolutionized missile engines with a new fuel design + video |url=https://snn.ir/fa/news/1193874/جانشین-فرمانده-نیرو%E2%80%8Cی-هوافضای-سپاه-همه-منتظر-وعده-صادق-هستیم-شهید-تهرانی-مقدم-با-طراحی-سوختی-جدید-پیشرانه%E2%80%8Cهای-موشکی-را-متحول-کرد-فیلم |website=Student News Network |lang=fa |date=14 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614104750/https://snn.ir/fa/news/1193874 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=جانشین نیروی هوافضای سپاه: دستاوردهای شهید طهرانی مقدم در اختیار جبهه مقاومت است |trans-title=Deputy of IRGC Aerospace Force: Martyr Tehrani Moghaddam’s achievements are at the disposal of the Axis of Resistance |url=https://www.qudsonline.ir/news/1027000/جانشین-نیروی-هوافضای-سپاه-دستاوردهای-شهید-طهرانی-مقدم-در-اختیار |website=Quds Online |lang=fa |date=12 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614105621/https://www.qudsonline.ir/news/1027000/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == گەمارۆکان == لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕای گەیاند مووسەوی، جێگری فەرماندەی ئەوکاتی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران لەگەڵ دوو دامەزراوەی تر لە ئێراندا گەمارۆیان خراوەتە سەر، ئەمەش بەھۆی ڕۆڵەکانیان لە پاڵپشتیکردنی پرۆگرامە مووشەکییە بالستیکییەکان و درۆنییەکانی ئێران.<ref>{{cite web |title=U.S. Sanctions on Two Iran-Based Entities Pursuant to E.O. 13949 and One Iranian Individual Pursuant to E.O. 13382 |url=https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |website=U.S. Department of State |date=18 December 2024 |access-date=18 December 2024 |archive-date=18 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218181008/https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=آمریکا تحریم‌هایی علیه ۳ فرد و نهاد مرتبط با برنامه‌های پهپادی و موشکی ایران اعمال کرد |trans-title=US imposes sanctions on 3 individuals and entities linked to Iran’s drone and missile programs |url=https://www.irna.ir/news/85694341/آمریکا-شرکت-کنندگان-در-برنامه-های-پهپاد-و-موشکی-ایران-را-تحریم |website=[[Islamic Republic News Agency]] |lang=fa |date=19 December 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110945/https://www.irna.ir/news/85694341/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%87%D9%BE%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] 7cgjou61fag4esztf9i3tya166bqc5v 1583801 1583795 2026-05-14T20:12:30Z Hivja 64112 /* */ 1583801 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەید]]{{ھن}}[[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | native_name = مجید موسوی<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |title=سردار سید مجید موسوی؛ فرمانده جدید نیروی هوافضای سپاه |trans-title=Brigadier General Seyyed Majid Mousavi; New Commander of the IRGC Aerospace Force |website=Asia News Iran |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214051/https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |title=بیوگرافی فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |trans-title=Biography of the Commander of the Aerospace Force of the Islamic Revolutionary Guard Corps |website=Shahre Bours |lang=fa |date=29 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214408/https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | native_name_lang = فارسی | image = Sayyed Hosein Majid Mousavi Eftekhari.jpg | caption = مووسەوی لە ٢٠٢٥ | office = فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | predecessor = [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری ئێران]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | office1 = جێگری فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | president1 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]{{ھن}}[[حەسەن ڕۆحانی]]{{ھن}}[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ | term_end1 = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | birth_date = {{birth date and age|1965|2|17|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/Details.aspx?id=50588 |title=Sanctions List Search |publisher=OFAC }}</ref> | birth_place = [[تاران]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | nickname = مەجید ({{langx|fa|مجيد}})<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/1131970-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7 |title=سردار سید مجید موسوی کیست؟ |trans-title=Who is Sardar Seyyed Majid Mousavi? |website=ROKNA |lang=fa |date=16 June 2025 |access-date=28 August 2025}}|{{cite web |url=https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |title=بیوگرافی سید مجید موسوی فرمانده هوافضای سپاه + سوابق |trans-title=Biography of Seyyed Majid Mousavi, Commander of the IRGC Aerospace Force + Background |website=Harfe Rouz |lang=fa |date=17 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909215940/https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://www.alef.ir/news/4040501013.html |trans-title=Sardar Mousavi: We must prepare ourselves for any situation |title=سردار موسوی: باید خود را برای هر وضعیتی آماده کنیم |website=Alef |lang=fa |date=23 July 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220316/https://www.alef.ir/news/4040501013.html |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |title=بیوگرافی سردار سید حسین (مجید) موسوی افتخاری |trans-title=Biography of Sardar Seyed Hossein (Majid) Mousavi Eftekhari |website=Esfahan Emrooz |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 August 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220947/https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | allegiance = {{ئاڵا|ئێران}} | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] | rank = [[پەڕگە:17- Sartipp 2nd-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە شەڕی ناوخۆییی سووریا|دەستێوەردانی ئێران لە سووریا]] *** [[ئۆپەراسیۆنی لێدانی موحەڕڕەم]] * [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە عێراق (٢٠١٤–ئێستا)|دەستێوەردانی ئێران لە عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی شەھید سلێمانی]] * [[ناکۆکیی ٢٠٢٤ی ئێران و ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''سەید حوسێن مووسەوی ئیفتخاری''' ({{بە فارسی|سید حسین موسوی افتخاری}}؛ لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٦٥ لە [[تاران]]) فەرماندەیەکی سەربازیی ئێرانییە کە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/128884|سەردێڕ=رێبەری باڵای ئێران مەجید موسەوی بە فەرماندەی هێزی ئاسمانی سوپای پاسداران دیاریکرد|بڵاوکەرەوە=کەناڵ٨|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/55462/%D8%B3%DB%95%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%95%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B3%DB%95%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%88%DB%95-%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=سەید مەجید مووسەوی بووە فەرماندەی هێزی ئاسمانیی سپای پاسداران|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krd.hathalyoum.net/articles/943470|سەردێڕ=سەید مەجید مووسەوی بووە فەرماندەی هێزی ئاسمانیی سپای پاسداران|بڵاوکەرەوە=hathalyoum|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=258254|سەردێڕ=سوپای پاسداران: بەخێرایی خەریکی نۆژەنکردنەوەی سەکۆکانی هاویشتنی مووشەکین|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == پیشە == [[پەڕگە:Unveiling ceremony of Fattah hypersonic missile (49).jpg|وێنۆک|مووسەوی لە ساڵی ٢٠٢٣]] مووسەوی لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای ئێران]]، [[عەلی خامنەیی]]یەوە وەک فەرماندەی نوێی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] دەستنیشان کرا، ئەمەش لەدوای تیرۆرکردنی فەرماندە پێشووەکەی، [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] لە دەستپێکی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ رۆژەی ئێران و ئیسرائیل]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥دا.<ref>{{cite news |title=Khamenei names Majid Mousavi as new IRGC aerospace chief after predecessor killed in Israeli strike |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |website=The Times of Israel |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110133/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=General Majid Mousavi appointed new IRGC Aerospace commander |url=https://en.mehrnews.com/news/233124/General-Majid-Mousavi-appointed-new-IRGC-Aerospace-commander/ |website=Mehr News Agency |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614152010/https://en.mehrnews.com/amp/233124/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> ئەو ساڵی ٢٠٠٩ەوە ھەتا ٢٠٢٥، وەک جێگری فەرماندەی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران کاری دەکرد.<ref>{{cite news |title=جانشین فرمانده نیرو‌ی هوافضای سپاه: همه منتظر وعده صادق هستیم / شهید تهرانی مقدم با طراحی سوختی جدید پیشرانه‌های موشکی را متحول کرد+ فیلم |trans-title=Deputy commander of IRGC Aerospace Force: Everyone is awaiting the True Promise / Martyr Tehrani Moghaddam revolutionized missile engines with a new fuel design + video |url=https://snn.ir/fa/news/1193874/جانشین-فرمانده-نیرو%E2%80%8Cی-هوافضای-سپاه-همه-منتظر-وعده-صادق-هستیم-شهید-تهرانی-مقدم-با-طراحی-سوختی-جدید-پیشرانه%E2%80%8Cهای-موشکی-را-متحول-کرد-فیلم |website=Student News Network |lang=fa |date=14 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614104750/https://snn.ir/fa/news/1193874 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=جانشین نیروی هوافضای سپاه: دستاوردهای شهید طهرانی مقدم در اختیار جبهه مقاومت است |trans-title=Deputy of IRGC Aerospace Force: Martyr Tehrani Moghaddam’s achievements are at the disposal of the Axis of Resistance |url=https://www.qudsonline.ir/news/1027000/جانشین-نیروی-هوافضای-سپاه-دستاوردهای-شهید-طهرانی-مقدم-در-اختیار |website=Quds Online |lang=fa |date=12 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614105621/https://www.qudsonline.ir/news/1027000/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == گەمارۆکان == لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕای گەیاند مووسەوی، جێگری فەرماندەی ئەوکاتی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران لەگەڵ دوو دامەزراوەی تر لە ئێراندا گەمارۆیان خراوەتە سەر، ئەمەش بەھۆی ڕۆڵەکانیان لە پاڵپشتیکردنی پرۆگرامە مووشەکییە بالستیکییەکان و درۆنییەکانی ئێران.<ref>{{cite web |title=U.S. Sanctions on Two Iran-Based Entities Pursuant to E.O. 13949 and One Iranian Individual Pursuant to E.O. 13382 |url=https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |website=U.S. Department of State |date=18 December 2024 |access-date=18 December 2024 |archive-date=18 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218181008/https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=آمریکا تحریم‌هایی علیه ۳ فرد و نهاد مرتبط با برنامه‌های پهپادی و موشکی ایران اعمال کرد |trans-title=US imposes sanctions on 3 individuals and entities linked to Iran’s drone and missile programs |url=https://www.irna.ir/news/85694341/آمریکا-شرکت-کنندگان-در-برنامه-های-پهپاد-و-موشکی-ایران-را-تحریم |website=[[Islamic Republic News Agency]] |lang=fa |date=19 December 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110945/https://www.irna.ir/news/85694341/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%87%D9%BE%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] qs4nenwo8znjr1tgrpinmibg1qd2n27 1583802 1583801 2026-05-14T20:13:06Z Hivja 64112 /* سەرچاوەکان */ 1583802 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەید]]{{ھن}}[[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | native_name = مجید موسوی<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |title=سردار سید مجید موسوی؛ فرمانده جدید نیروی هوافضای سپاه |trans-title=Brigadier General Seyyed Majid Mousavi; New Commander of the IRGC Aerospace Force |website=Asia News Iran |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214051/https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |title=بیوگرافی فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |trans-title=Biography of the Commander of the Aerospace Force of the Islamic Revolutionary Guard Corps |website=Shahre Bours |lang=fa |date=29 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214408/https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | native_name_lang = فارسی | image = Sayyed Hosein Majid Mousavi Eftekhari.jpg | caption = مووسەوی لە ٢٠٢٥ | office = فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | predecessor = [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری ئێران]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | office1 = جێگری فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | president1 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]{{ھن}}[[حەسەن ڕۆحانی]]{{ھن}}[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ | term_end1 = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | birth_date = {{birth date and age|1965|2|17|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/Details.aspx?id=50588 |title=Sanctions List Search |publisher=OFAC }}</ref> | birth_place = [[تاران]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | nickname = مەجید ({{langx|fa|مجيد}})<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/1131970-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7 |title=سردار سید مجید موسوی کیست؟ |trans-title=Who is Sardar Seyyed Majid Mousavi? |website=ROKNA |lang=fa |date=16 June 2025 |access-date=28 August 2025}}|{{cite web |url=https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |title=بیوگرافی سید مجید موسوی فرمانده هوافضای سپاه + سوابق |trans-title=Biography of Seyyed Majid Mousavi, Commander of the IRGC Aerospace Force + Background |website=Harfe Rouz |lang=fa |date=17 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909215940/https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://www.alef.ir/news/4040501013.html |trans-title=Sardar Mousavi: We must prepare ourselves for any situation |title=سردار موسوی: باید خود را برای هر وضعیتی آماده کنیم |website=Alef |lang=fa |date=23 July 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220316/https://www.alef.ir/news/4040501013.html |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |title=بیوگرافی سردار سید حسین (مجید) موسوی افتخاری |trans-title=Biography of Sardar Seyed Hossein (Majid) Mousavi Eftekhari |website=Esfahan Emrooz |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 August 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220947/https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | allegiance = {{ئاڵا|ئێران}} | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] | rank = [[پەڕگە:17- Sartipp 2nd-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە شەڕی ناوخۆییی سووریا|دەستێوەردانی ئێران لە سووریا]] *** [[ئۆپەراسیۆنی لێدانی موحەڕڕەم]] * [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە عێراق (٢٠١٤–ئێستا)|دەستێوەردانی ئێران لە عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی شەھید سلێمانی]] * [[ناکۆکیی ٢٠٢٤ی ئێران و ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''سەید حوسێن مووسەوی ئیفتخاری''' ({{بە فارسی|سید حسین موسوی افتخاری}}؛ لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٦٥ لە [[تاران]]) فەرماندەیەکی سەربازیی ئێرانییە کە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/128884|سەردێڕ=رێبەری باڵای ئێران مەجید موسەوی بە فەرماندەی هێزی ئاسمانی سوپای پاسداران دیاریکرد|بڵاوکەرەوە=کەناڵ٨|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/55462/%D8%B3%DB%95%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%95%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B3%DB%95%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%88%DB%95-%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=سەید مەجید مووسەوی بووە فەرماندەی هێزی ئاسمانیی سپای پاسداران|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krd.hathalyoum.net/articles/943470|سەردێڕ=سەید مەجید مووسەوی بووە فەرماندەی هێزی ئاسمانیی سپای پاسداران|بڵاوکەرەوە=hathalyoum|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=258254|سەردێڕ=سوپای پاسداران: بەخێرایی خەریکی نۆژەنکردنەوەی سەکۆکانی هاویشتنی مووشەکین|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == پیشە == [[پەڕگە:Unveiling ceremony of Fattah hypersonic missile (49).jpg|وێنۆک|مووسەوی لە ساڵی ٢٠٢٣]] مووسەوی لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای ئێران]]، [[عەلی خامنەیی]]یەوە وەک فەرماندەی نوێی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] دەستنیشان کرا، ئەمەش لەدوای تیرۆرکردنی فەرماندە پێشووەکەی، [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] لە دەستپێکی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ رۆژەی ئێران و ئیسرائیل]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥دا.<ref>{{cite news |title=Khamenei names Majid Mousavi as new IRGC aerospace chief after predecessor killed in Israeli strike |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |website=The Times of Israel |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110133/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=General Majid Mousavi appointed new IRGC Aerospace commander |url=https://en.mehrnews.com/news/233124/General-Majid-Mousavi-appointed-new-IRGC-Aerospace-commander/ |website=Mehr News Agency |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614152010/https://en.mehrnews.com/amp/233124/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> ئەو ساڵی ٢٠٠٩ەوە ھەتا ٢٠٢٥، وەک جێگری فەرماندەی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران کاری دەکرد.<ref>{{cite news |title=جانشین فرمانده نیرو‌ی هوافضای سپاه: همه منتظر وعده صادق هستیم / شهید تهرانی مقدم با طراحی سوختی جدید پیشرانه‌های موشکی را متحول کرد+ فیلم |trans-title=Deputy commander of IRGC Aerospace Force: Everyone is awaiting the True Promise / Martyr Tehrani Moghaddam revolutionized missile engines with a new fuel design + video |url=https://snn.ir/fa/news/1193874/جانشین-فرمانده-نیرو%E2%80%8Cی-هوافضای-سپاه-همه-منتظر-وعده-صادق-هستیم-شهید-تهرانی-مقدم-با-طراحی-سوختی-جدید-پیشرانه%E2%80%8Cهای-موشکی-را-متحول-کرد-فیلم |website=Student News Network |lang=fa |date=14 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614104750/https://snn.ir/fa/news/1193874 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=جانشین نیروی هوافضای سپاه: دستاوردهای شهید طهرانی مقدم در اختیار جبهه مقاومت است |trans-title=Deputy of IRGC Aerospace Force: Martyr Tehrani Moghaddam’s achievements are at the disposal of the Axis of Resistance |url=https://www.qudsonline.ir/news/1027000/جانشین-نیروی-هوافضای-سپاه-دستاوردهای-شهید-طهرانی-مقدم-در-اختیار |website=Quds Online |lang=fa |date=12 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614105621/https://www.qudsonline.ir/news/1027000/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == گەمارۆکان == لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕای گەیاند مووسەوی، جێگری فەرماندەی ئەوکاتی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران لەگەڵ دوو دامەزراوەی تر لە ئێراندا گەمارۆیان خراوەتە سەر، ئەمەش بەھۆی ڕۆڵەکانیان لە پاڵپشتیکردنی پرۆگرامە مووشەکییە بالستیکییەکان و درۆنییەکانی ئێران.<ref>{{cite web |title=U.S. Sanctions on Two Iran-Based Entities Pursuant to E.O. 13949 and One Iranian Individual Pursuant to E.O. 13382 |url=https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |website=U.S. Department of State |date=18 December 2024 |access-date=18 December 2024 |archive-date=18 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218181008/https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=آمریکا تحریم‌هایی علیه ۳ فرد و نهاد مرتبط با برنامه‌های پهپادی و موشکی ایران اعمال کرد |trans-title=US imposes sanctions on 3 individuals and entities linked to Iran’s drone and missile programs |url=https://www.irna.ir/news/85694341/آمریکا-شرکت-کنندگان-در-برنامه-های-پهپاد-و-موشکی-ایران-را-تحریم |website=[[Islamic Republic News Agency]] |lang=fa |date=19 December 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110945/https://www.irna.ir/news/85694341/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%87%D9%BE%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[en:Majid Mousavi]] pfc933kd6o4taj3e5oosbpd1h2vy0f1 1583820 1583802 2026-05-15T00:01:02Z AramBot 39807 بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی 1583820 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەید]]{{ھن}}[[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | native_name = مجید موسوی<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |title=سردار سید مجید موسوی؛ فرمانده جدید نیروی هوافضای سپاه |trans-title=Brigadier General Seyyed Majid Mousavi; New Commander of the IRGC Aerospace Force |website=Asia News Iran |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214051/https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |title=بیوگرافی فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |trans-title=Biography of the Commander of the Aerospace Force of the Islamic Revolutionary Guard Corps |website=Shahre Bours |lang=fa |date=29 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214408/https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | native_name_lang = فارسی | image = Sayyed Hosein Majid Mousavi Eftekhari.jpg | caption = مووسەوی لە ٢٠٢٥ | office = فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | predecessor = [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری ئێران]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | office1 = جێگری فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | president1 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]{{ھن}}[[حەسەن ڕۆحانی]]{{ھن}}[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ | term_end1 = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | birth_date = {{birth date and age|1965|2|17|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/Details.aspx?id=50588 |title=Sanctions List Search |publisher=OFAC }}</ref> | birth_place = [[تاران]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | nickname = مەجید ({{langx|fa|مجيد}})<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/1131970-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7 |title=سردار سید مجید موسوی کیست؟ |trans-title=Who is Sardar Seyyed Majid Mousavi? |website=ROKNA |lang=fa |date=16 June 2025 |access-date=28 August 2025}}|{{cite web |url=https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |title=بیوگرافی سید مجید موسوی فرمانده هوافضای سپاه + سوابق |trans-title=Biography of Seyyed Majid Mousavi, Commander of the IRGC Aerospace Force + Background |website=Harfe Rouz |lang=fa |date=17 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909215940/https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://www.alef.ir/news/4040501013.html |trans-title=Sardar Mousavi: We must prepare ourselves for any situation |title=سردار موسوی: باید خود را برای هر وضعیتی آماده کنیم |website=Alef |lang=fa |date=23 July 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220316/https://www.alef.ir/news/4040501013.html |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |title=بیوگرافی سردار سید حسین (مجید) موسوی افتخاری |trans-title=Biography of Sardar Seyed Hossein (Majid) Mousavi Eftekhari |website=Esfahan Emrooz |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 August 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220947/https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | allegiance = {{ئاڵا|ئێران}} | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] | rank = [[پەڕگە:17- Sartipp 2nd-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە شەڕی ناوخۆییی سووریا|دەستێوەردانی ئێران لە سووریا]] *** [[ئۆپەراسیۆنی لێدانی موحەڕڕەم]] * [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە عێراق (٢٠١٤–ئێستا)|دەستێوەردانی ئێران لە عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی شەھید سلێمانی]] * [[ناکۆکیی ٢٠٢٤ی ئێران و ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''سەید حوسێن مووسەوی ئیفتخاری''' ({{بە فارسی|سید حسین موسوی افتخاری}}؛ لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٦٥ لە [[تاران]]) فەرماندەیەکی سەربازیی ئێرانییە کە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/128884|سەردێڕ=رێبەری باڵای ئێران مەجید موسەوی بە فەرماندەی هێزی ئاسمانی سوپای پاسداران دیاریکرد|بڵاوکەرەوە=کەناڵ٨|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/55462/%D8%B3%DB%95%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%95%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B3%DB%95%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%88%DB%95-%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=سەید مەجید مووسەوی بووە فەرماندەی هێزی ئاسمانیی سپای پاسداران|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krd.hathalyoum.net/articles/943470|سەردێڕ=سەید مەجید مووسەوی بووە فەرماندەی هێزی ئاسمانیی سپای پاسداران|بڵاوکەرەوە=hathalyoum|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=258254|سەردێڕ=سوپای پاسداران: بەخێرایی خەریکی نۆژەنکردنەوەی سەکۆکانی هاویشتنی مووشەکین|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == پیشە == [[پەڕگە:Unveiling ceremony of Fattah hypersonic missile (49).jpg|وێنۆک|مووسەوی لە ساڵی ٢٠٢٣]] مووسەوی لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای ئێران]]، [[عەلی خامنەیی]]یەوە وەک فەرماندەی نوێی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] دەستنیشان کرا، ئەمەش لەدوای تیرۆرکردنی فەرماندە پێشووەکەی، [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] لە دەستپێکی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ رۆژەی ئێران و ئیسرائیل]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥دا.<ref>{{cite news |title=Khamenei names Majid Mousavi as new IRGC aerospace chief after predecessor killed in Israeli strike |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |website=The Times of Israel |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110133/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=General Majid Mousavi appointed new IRGC Aerospace commander |url=https://en.mehrnews.com/news/233124/General-Majid-Mousavi-appointed-new-IRGC-Aerospace-commander/ |website=Mehr News Agency |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614152010/https://en.mehrnews.com/amp/233124/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> ئەو ساڵی ٢٠٠٩ەوە ھەتا ٢٠٢٥، وەک جێگری فەرماندەی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران کاری دەکرد.<ref>{{cite news |title=جانشین فرمانده نیرو‌ی هوافضای سپاه: همه منتظر وعده صادق هستیم / شهید تهرانی مقدم با طراحی سوختی جدید پیشرانه‌های موشکی را متحول کرد+ فیلم |trans-title=Deputy commander of IRGC Aerospace Force: Everyone is awaiting the True Promise / Martyr Tehrani Moghaddam revolutionized missile engines with a new fuel design + video |url=https://snn.ir/fa/news/1193874/جانشین-فرمانده-نیرو%E2%80%8Cی-هوافضای-سپاه-همه-منتظر-وعده-صادق-هستیم-شهید-تهرانی-مقدم-با-طراحی-سوختی-جدید-پیشرانه%E2%80%8Cهای-موشکی-را-متحول-کرد-فیلم |website=Student News Network |lang=fa |date=14 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614104750/https://snn.ir/fa/news/1193874 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=جانشین نیروی هوافضای سپاه: دستاوردهای شهید طهرانی مقدم در اختیار جبهه مقاومت است |trans-title=Deputy of IRGC Aerospace Force: Martyr Tehrani Moghaddam’s achievements are at the disposal of the Axis of Resistance |url=https://www.qudsonline.ir/news/1027000/جانشین-نیروی-هوافضای-سپاه-دستاوردهای-شهید-طهرانی-مقدم-در-اختیار |website=Quds Online |lang=fa |date=12 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614105621/https://www.qudsonline.ir/news/1027000/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == گەمارۆکان == لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕای گەیاند مووسەوی، جێگری فەرماندەی ئەوکاتی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران لەگەڵ دوو دامەزراوەی تر لە ئێراندا گەمارۆیان خراوەتە سەر، ئەمەش بەھۆی ڕۆڵەکانیان لە پاڵپشتیکردنی پرۆگرامە مووشەکییە بالستیکییەکان و درۆنییەکانی ئێران.<ref>{{cite web |title=U.S. Sanctions on Two Iran-Based Entities Pursuant to E.O. 13949 and One Iranian Individual Pursuant to E.O. 13382 |url=https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |website=U.S. Department of State |date=18 December 2024 |access-date=18 December 2024 |archive-date=18 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218181008/https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=آمریکا تحریم‌هایی علیه ۳ فرد و نهاد مرتبط با برنامه‌های پهپادی و موشکی ایران اعمال کرد |trans-title=US imposes sanctions on 3 individuals and entities linked to Iran’s drone and missile programs |url=https://www.irna.ir/news/85694341/آمریکا-شرکت-کنندگان-در-برنامه-های-پهپاد-و-موشکی-ایران-را-تحریم |website=[[Islamic Republic News Agency]] |lang=fa |date=19 December 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110945/https://www.irna.ir/news/85694341/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%87%D9%BE%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] qs4nenwo8znjr1tgrpinmibg1qd2n27 1583913 1583820 2026-05-15T09:43:12Z Hivja 64112 /* */ 1583913 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەید]]{{ھن}}[[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | native_name = مجید موسوی<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |title=سردار سید مجید موسوی؛ فرمانده جدید نیروی هوافضای سپاه |trans-title=Brigadier General Seyyed Majid Mousavi; New Commander of the IRGC Aerospace Force |website=Asia News Iran |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214051/https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |title=بیوگرافی فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |trans-title=Biography of the Commander of the Aerospace Force of the Islamic Revolutionary Guard Corps |website=Shahre Bours |lang=fa |date=29 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909214408/https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | native_name_lang = فارسی | image = Sayyed Hosein Majid Mousavi Eftekhari.jpg | caption = مووسەوی لە ٢٠٢٥ | office = فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | predecessor = [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری ئێران]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | office1 = جێگری فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | president1 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]{{ھن}}[[حەسەن ڕۆحانی]]{{ھن}}[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ | term_end1 = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | birth_date = {{birth date and age|1965|2|17|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/Details.aspx?id=50588 |title=Sanctions List Search |publisher=OFAC }}</ref> | birth_place = [[تاران]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | nickname = مەجید ({{langx|fa|مجيد}})<ref>{{multiref2|{{cite web |url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/1131970-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7 |title=سردار سید مجید موسوی کیست؟ |trans-title=Who is Sardar Seyyed Majid Mousavi? |website=ROKNA |lang=fa |date=16 June 2025 |access-date=28 August 2025}}|{{cite web |url=https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |title=بیوگرافی سید مجید موسوی فرمانده هوافضای سپاه + سوابق |trans-title=Biography of Seyyed Majid Mousavi, Commander of the IRGC Aerospace Force + Background |website=Harfe Rouz |lang=fa |date=17 June 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909215940/https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://www.alef.ir/news/4040501013.html |trans-title=Sardar Mousavi: We must prepare ourselves for any situation |title=سردار موسوی: باید خود را برای هر وضعیتی آماده کنیم |website=Alef |lang=fa |date=23 July 2025 |access-date=9 September 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220316/https://www.alef.ir/news/4040501013.html |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}|{{cite web |url=https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |title=بیوگرافی سردار سید حسین (مجید) موسوی افتخاری |trans-title=Biography of Sardar Seyed Hossein (Majid) Mousavi Eftekhari |website=Esfahan Emrooz |lang=fa |date=14 June 2025 |access-date=9 August 2025 |archive-url=https://archive.today/20250909220947/https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |archive-date=9 September 2025 |url-status=live}}}}</ref> | allegiance = {{ئاڵا|ئێران}} | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە شەڕی ناوخۆییی سووریا|دەستێوەردانی ئێران لە سووریا]] *** [[ئۆپەراسیۆنی لێدانی موحەڕڕەم]] * [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە عێراق (٢٠١٤–ئێستا)|دەستێوەردانی ئێران لە عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی شەھید سلێمانی]] * [[ناکۆکیی ٢٠٢٤ی ئێران و ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''سەید حوسێن مووسەوی ئیفتخاری''' ({{بە فارسی|سید حسین موسوی افتخاری}}؛ لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٦٥ لە [[تاران]]) فەرماندەیەکی سەربازیی ئێرانییە کە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/128884|سەردێڕ=رێبەری باڵای ئێران مەجید موسەوی بە فەرماندەی هێزی ئاسمانی سوپای پاسداران دیاریکرد|بڵاوکەرەوە=کەناڵ٨|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/55462/%D8%B3%DB%95%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%95%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B3%DB%95%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%88%DB%95-%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=سەید مەجید مووسەوی بووە فەرماندەی هێزی ئاسمانیی سپای پاسداران|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krd.hathalyoum.net/articles/943470|سەردێڕ=سەید مەجید مووسەوی بووە فەرماندەی هێزی ئاسمانیی سپای پاسداران|بڵاوکەرەوە=hathalyoum|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=258254|سەردێڕ=سوپای پاسداران: بەخێرایی خەریکی نۆژەنکردنەوەی سەکۆکانی هاویشتنی مووشەکین|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == پیشە == [[پەڕگە:Unveiling ceremony of Fattah hypersonic missile (49).jpg|وێنۆک|مووسەوی لە ساڵی ٢٠٢٣]] مووسەوی لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای ئێران]]، [[عەلی خامنەیی]]یەوە وەک فەرماندەی نوێی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] دەستنیشان کرا، ئەمەش لەدوای تیرۆرکردنی فەرماندە پێشووەکەی، [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] لە دەستپێکی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ رۆژەی ئێران و ئیسرائیل]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥دا.<ref>{{cite news |title=Khamenei names Majid Mousavi as new IRGC aerospace chief after predecessor killed in Israeli strike |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |website=The Times of Israel |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110133/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=General Majid Mousavi appointed new IRGC Aerospace commander |url=https://en.mehrnews.com/news/233124/General-Majid-Mousavi-appointed-new-IRGC-Aerospace-commander/ |website=Mehr News Agency |date=14 June 2025 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614152010/https://en.mehrnews.com/amp/233124/ |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> ئەو ساڵی ٢٠٠٩ەوە ھەتا ٢٠٢٥، وەک جێگری فەرماندەی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران کاری دەکرد.<ref>{{cite news |title=جانشین فرمانده نیرو‌ی هوافضای سپاه: همه منتظر وعده صادق هستیم / شهید تهرانی مقدم با طراحی سوختی جدید پیشرانه‌های موشکی را متحول کرد+ فیلم |trans-title=Deputy commander of IRGC Aerospace Force: Everyone is awaiting the True Promise / Martyr Tehrani Moghaddam revolutionized missile engines with a new fuel design + video |url=https://snn.ir/fa/news/1193874/جانشین-فرمانده-نیرو%E2%80%8Cی-هوافضای-سپاه-همه-منتظر-وعده-صادق-هستیم-شهید-تهرانی-مقدم-با-طراحی-سوختی-جدید-پیشرانه%E2%80%8Cهای-موشکی-را-متحول-کرد-فیلم |website=Student News Network |lang=fa |date=14 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614104750/https://snn.ir/fa/news/1193874 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=جانشین نیروی هوافضای سپاه: دستاوردهای شهید طهرانی مقدم در اختیار جبهه مقاومت است |trans-title=Deputy of IRGC Aerospace Force: Martyr Tehrani Moghaddam’s achievements are at the disposal of the Axis of Resistance |url=https://www.qudsonline.ir/news/1027000/جانشین-نیروی-هوافضای-سپاه-دستاوردهای-شهید-طهرانی-مقدم-در-اختیار |website=Quds Online |lang=fa |date=12 November 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614105621/https://www.qudsonline.ir/news/1027000/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == گەمارۆکان == لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕای گەیاند مووسەوی، جێگری فەرماندەی ئەوکاتی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران لەگەڵ دوو دامەزراوەی تر لە ئێراندا گەمارۆیان خراوەتە سەر، ئەمەش بەھۆی ڕۆڵەکانیان لە پاڵپشتیکردنی پرۆگرامە مووشەکییە بالستیکییەکان و درۆنییەکانی ئێران.<ref>{{cite web |title=U.S. Sanctions on Two Iran-Based Entities Pursuant to E.O. 13949 and One Iranian Individual Pursuant to E.O. 13382 |url=https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |website=U.S. Department of State |date=18 December 2024 |access-date=18 December 2024 |archive-date=18 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218181008/https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=آمریکا تحریم‌هایی علیه ۳ فرد و نهاد مرتبط با برنامه‌های پهپادی و موشکی ایران اعمال کرد |trans-title=US imposes sanctions on 3 individuals and entities linked to Iran’s drone and missile programs |url=https://www.irna.ir/news/85694341/آمریکا-شرکت-کنندگان-در-برنامه-های-پهپاد-و-موشکی-ایران-را-تحریم |website=[[Islamic Republic News Agency]] |lang=fa |date=19 December 2024 |access-date=14 June 2025 |archive-url=https://archive.today/20250614110945/https://www.irna.ir/news/85694341/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%87%D9%BE%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85 |archive-date=14 June 2025 |url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] tk1ipwqlg7yizff8mz6o0yhpjr74zn0 داڕێژە:Multiref2 10 295780 1583796 2026-05-14T19:54:27Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «<includeonly><!-- -->{{#invoke:Template wrapper| wrap | _template = Unbulleted list | _exclude = text | _include-positional = yes |item_style=margin-bottom:.5em; display:block; | item1_style=display:inline; margin:0; | item2_style=margin-top:.5em; | list_style=display:inline; | style=display:inline; }}</includeonly><noinclude> {{بەڵگەنامە}} </noinclude>»ەوە 1583796 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{#invoke:Template wrapper| wrap | _template = Unbulleted list | _exclude = text | _include-positional = yes |item_style=margin-bottom:.5em; display:block; | item1_style=display:inline; margin:0; | item2_style=margin-top:.5em; | list_style=display:inline; | style=display:inline; }}</includeonly><noinclude> {{بەڵگەنامە}} </noinclude> jbv38y48yel6otfkmw920lxmyrp4460 1583797 1583796 2026-05-14T19:54:49Z Hivja 64112 /* */ 1583797 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{#invoke:Template wrapper| wrap | _template = Unbulleted list | _exclude = text | _include-positional = yes |item_style=margin-bottom:.5em; display:block; | item1_style=display:inline; margin:0; | item2_style=margin-top:.5em; | list_style=display:inline; | style=display:inline; }}</includeonly><noinclude> {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[en:Template:Multiref2]] adab5qs6wjyn9wodu6fezdu8g4jlxgd وتووێژ:عەتا قەرەداغی 1 295781 1583818 2026-05-14T23:26:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583818 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەتا قەرەداغی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583817 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210813223224/http://www.chra.tv/news/index.php/articles/articles/intervieuw/6630-2011-04-23-19-44-50 بۆ http://www.chra.tv/news/index.php/articles/articles/intervieuw/6630-2011-04-23-19-44-50 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٢٦، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) dtl98eiqge8r683m8ts4gl8b7xbkopq لێدوانی بەکارھێنەر:Heshmanela 3 295782 1583823 2026-05-15T00:03:56Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1583823 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٣، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) nrdbn03zft2gmv2570zdwvbt04kn7po وتووێژ:عەلیئەکبەر ویلایەتی 1 295783 1583830 2026-05-15T00:20:33Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583830 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەلیئەکبەر ویلایەتی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583829 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200809023055/http://www.kurdistanukurd.com/?p=13577 بۆ http://www.kurdistanukurd.com/?p=13577 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٢٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 7krbv4jgdg8m54w5j21krx11ozadia3 وتووێژ:فەتاح کاویان 1 295784 1583842 2026-05-15T02:30:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583842 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[فەتاح کاویان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583841 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170119150205/http://www.kurdistanukurd.com/?p=17139 بۆ http://www.kurdistanukurd.com/?p=17139 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170128091309/http://www.kurdistanukurd.com/?p=17160 بۆ http://www.kurdistanukurd.com/?p=17160 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٣٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 7q7r07eyd234bury4j1ppxryajz53ii وتووێژ:قەڵای وان 1 295785 1583861 2026-05-15T05:50:47Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583861 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەڵای وان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583860 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250426203138/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i366327 بۆ https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i366327 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٥٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 2ft4l8schsa7vkgp08rrxzxdmkw4fwr ستارباکس 0 295786 1583905 2026-05-15T08:56:49Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[ستارباکس]]ی گواستەوە بۆ [[ستاربەکس]] 1583905 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ستاربەکس]] 5gu9a7pakw3io7vrvcszhti7vdcnfjo وتووێژ:ستارباکس 1 295787 1583907 2026-05-15T08:56:50Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[وتووێژ:ستارباکس]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ستاربەکس]] 1583907 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ستاربەکس]] oaz2mcr339q6kg3thyn0ozi8zggmrng وتووێژ:ماریسا مایەر 1 295788 1583911 2026-05-15T09:05:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1583911 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماریسا مایەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583910 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150217052747/http://money.cnn.com/gallery/investing/2014/12/23/best-ceos-2014/5.html بۆ http://money.cnn.com/gallery/investing/2014/12/23/best-ceos-2014/5.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٠٥، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ntzm6cr4b6njzht0ppdp5d99xcbjt62 پلانی ئاشتیی غەززە 0 295789 1583929 2026-05-15T11:54:38Z Hivja 64112 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1317543031|Gaza peace plan]]» 1583929 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|2020 Trump Israel–Palestine plan|January 2025 Gaza war ceasefire|Donald Trump's February 2025 Gaza Strip proposal}} <references /> لە ٢٩ی ئەیلولی ٢٠٢٥، [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھو|بنیامین ناتانیاهۆ]] ، سەرۆک وەزیرانی [[ئیسرائیل]] ، پلانێکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و قەیرانی فراوانتری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕاگەیاند. پلانەکە بە ڕاوێژی زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی لە سەرانسەری جیھان دانوستانی لەسەر کراوە و ئاگربەستێکی نوێ و ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان لە قۆناغی یەکەمدا لەخۆ دەگرێت. پلانەکە بە شێوەیەکی باو لە ڕاپۆرتە ھەواڵییەکاندا بە پلانی ٢٠ خاڵیی ترامپ ناودەبرێت، ٢٠ خاڵی تایبەت لەخۆ دەگرێت کە حەماس لەگەڵ ھەموویان ڕەزامەندیی نەبووە. ئەم پلانە جیاوازە لە پێشنیارەکەی ترەمپ لە شوباتی ٢٠٢٥ی کەرتی غەززە.<ref name="cnn20250929">{{Cite web |last=Hansler |first=Jennifer |ڕێکەوت=September 29, 2025 |ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/09/29/politics/white-house-peace-plan-gaza-war |ڕێکەوتی سەردان=September 29, 2025 |وێبگە=CNN}}</ref> لە ٢٩ی ئەیلوولدا ترامپ ماوەیەکی بۆ [[حەماس]] دیاری کرد کە ھەتا ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەو پێشنیازە قەبووڵ بکات، یان بێجگە لەمە ڕووبەڕووی «ھەموو جۆرە دۆزەخێک» ببێتەوە.<ref name="bbc20251003">{{Cite web |last=Armstrong |first=Kathryn |ڕێکەوت=October 3, 2025 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2025 |زمان=en-GB}}</ref> حەماس لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستهێنا و حکوومەتی پێکهێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە هاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح|فەتح]] ، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت . لەو کاتەوە پێکدادانەکانی دووبارە لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|هێرشەکانی ٧ی ئۆکتۆبەری حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣ گەیشتە لووتکە و بووە هۆی هەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی کۆمەڵکوژیی غەززە . ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی غەززە ٢٠٢٣|کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٢٣]] و سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە هێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] ، [[ئەڵمانیا]] ، [[ڕووسیا]] ، [[ئیتاڵیا]] ، [[ئیسپانیا]] ، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] ، [[میسر]] ، [[تورکیا]] ، [[قەتەر]] ، [[ئوردن]] ، [[ئیندۆنیزیا|ئەندەنوسیا]] ، [[پاکستان]] ، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] . پێش لێدوانەکەی ترەمپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕایگەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا دەرکەوتووە. <ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 29, 2025 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319 |وێبگە=[[The New York Times]]}}</ref> <ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 28, 2025 |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818 |ڕێکەوتی سەردان=September 29, 2025 |وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، لە وەڵامی ئەو پێشنیازەدا، حەماس ڕەزامەندیی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆ بکات»، هەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە. لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە. <ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jaramillo |first=Alejandra |ڕێکەوت=October 5, 2025 |ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2025 |وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکانی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە. بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە. [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] bgkfpsr0dmtdc3x46z0qhumurpkqr38